Владимир Вернадский

**Владимир Вернадский** (орос. *Владимир Иванович Вернадский*, 1863 оны 3-р сарын 12-нд Санкт-Петербургт төрсөн- 1945 оны 1-р сарын 6-нд Москва хотод нас барсан) - Хаант Орос, Украин болон Зөвлөлтийн байгалийн шинжлэх ухааны эрдэмтэн, газар зүйч, сэтгэгч, улс төрч, нийгмийн зүтгэлтэн.

Оросын эзэн хааны Петербургийн ШУА-ийн академич (1912). Төрийн жинхэнэ зөвлөх (1911). Украины Шинжлэх ухааны академийг үүсгэн байгуулагч, анхны ерөнхийлөгч (1918-1921). Шинжлэх ухааны сургуулиуд (эрдэс судлал, геохими) болон биогеохимийн шинжлэх ухааныг бүтээгч. Оросын сансар огторгуй судлалын төлөөлөгчдийн нэг. Сталины 1-р зэргийн шагнал хүртсэн (1943) хүн.

Түүний шинжлэх ухааны сонирхол нь: минералоги, талстографи, геохими, геологи, хөрс судлал, радиогеологи, биологи, палеонтологи, биогеохими, цаг уур, гүн ухаан, шинжлэх ухааны түүх. Үүнээс гадна нийгмийн зүтгэлтэн байсан юм.

## Намтар 
1873 онд тэрээр Харьковын сонгодог гимназийн нэгдүгээр ангид элсэн орж, гурван жил суралцжээ. Эцгийнхээ нөлөөн дор Украины тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнийг дэмжих сэтгэлийг олж авсан. Би Украины тухай ном уншихын тулд польш хэлийг тусгайлан бие дааж сурсан.

1876 ​​онд гэр бүл нь Санкт-Петербургт буцаж ирсний дараа В.И.Вернадский Санкт-Петербургийн нэгдүгээр сонгодог гимназийн дөрөвдүгээр ангид орсон.

1881 онд тэрээр гимназийн наймдугаар анги онц сайн төгссөн.

1881-1885 онд Эзэн хааны Санкт-Петербургийн их сургуулийн физик-математикийн факультетийн байгалийн ухааны тэнхимд суралцсан. Хөрс судлалын экспедицийн оролцогч (1882, 1884), В.В.Докучаевын шавь, түүнд нэр дэвшигчийн ажлын "Изоморф хольцын физик шинж чанар" сэдвийг санал болгосон - Вернадский химич Дмитрий Менделеевт 1882 онд ерөнхий химийн шалгалтыг амжилттай өгсөн, ургамал судлаач А.Н.Бекетов мөн багш нь байжээ.

1918 оны 10-р сарын 27-нд В.И.Вернадский Гетман Павло Скоропадскийн засгийн газрын байгуулсан Украины Шинжлэх ухааны академийг үүсгэн байгуулагчдын нэг, анхны ерөнхийлөгч болжээ.

1919 оны хавар Киевт Зөвлөлт засгийн эрх тогтоосны дараа Оросын ШУА-ийн төлөөлөгч, түүний шавь Александр Ферсман Вернадский дээр иржээ. Новороссийск хотоор дамжин Ростов-на-Дону руу хэлэлцээр хийхээр явах үеэр Вернадский хижиг өвчнөөр өвдөж, Крымд үлдэж дараа нь хамаатан садан нь Симферополь руу хүргэсэн байна. Эдгэрсний дараа 1920 оны 2-р сараас 1921 он хүртэл тэрээр чөлөөт орон тооны профессор, 1920 оны 9-р сараас Симферополь дахь Тавридын их сургуулийн ректороор ажиллаж байв.

1921 оны 2-р сарын 23-нд Вернадский болон түүний гэр бүлийнхэн Зөвлөлтийн Онцгой байдлын /ЧК/ хатуу хамгаалалт дор Симферопольоос Москва руу явжээ.

1921 оны 3-р сарын дундуур В.Вернадскийн гэр бүл Петроградад буцаж ирж тэрээр  Петроград дахь Оросын ШУА-ийн Их Петрийн нэрэмжит геологи-эрдэс судлалын музейн солирын тасгийг удирдаж байсан (1921-1939).

1940 оны зун Владимир Вернадскийн санаачилгаар цөмийн эрчим хүч үйлдвэрлэх ураны судалгааг эхлүүлсэн байна.

Академич Игорь Курчатов Москвад ЗХУ-ын анхны цөмийн реакторыг хөөргөхөд жил хүрэхгүй хугацаа, Зөвлөлтийн цөмийн физикчид ялалт байгуулж, атомын цөмийн зэвсгийн туршилт амжилттай болохоос дөрвөн жил хагасын өмнө Владимир Вернадский Ялалтаас дөрвөн сарын өмнө 1945 оны 1-р сард нас баржээ. 

Дайны эхэн үед эрдэмтэн ЗХУ-ын ШУА-ийн сувиллын газар байсан Боровойн дархан цаазат газарт (Зөвлөлт Казахстан) нүүлгэн шилжүүлэв. Вернадскийн эхнэр Наталья Егоровна, бэр Екатерина Владимировна Ильинскаягийн эгч, нарийн бичгийн дарга Анна Дмитриевна Шаховская, гэрийн үйлчлэгч Прасковья Кирилловна Казакова нар 37-р зуслангийн талыг эзэлж байжээ.

1943 оны 8-р сард тэрээр дайны үеийн нүүлгэн шилжүүлсэн Казахстанаас Москвад буцаж ирэв.

1944 оны хавар, зун тэрээр АНУ-д (ЗСБНХУ-ын иргэн хэвээр байхдаа) хүү Георгий Вернадский болон ач зээ нар руугаа нүүх арга хайж, Москва дахь АНУ-ын Элчин сайдад бараалхсан боловч амжилтанд хүрсэнгүй.

1944 оны 12-р сарын 25-нд В.И.Вернадский их хэмжээний цус харвалт авч, 1945 оны 1-р сарын 6-нд Москвад нас баржээ.