open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атакамайт

## Атакамайт
Атакамит нь зэсийн галоген эрдэс юм: Cu2Cl(OH)3 томъёотой зэс(II) хлоридын гидроксид. Үүнийг анх 1802 онд Чилийн Атакама цөлийн ордуудад Дмитрий де Галлицин тодорхойлсон. Атакама цөл нь мөн уг эрдэс бодисын нэршил юм. Атакамит нь боталлакит, клиноатакамит, паратакамиттай полиморф юм. Атакамит нь хуурай уур амьсгалын исэлдэлт эсвэл цаг агаарын бүсэд анхдагч зэсийн эрдэс бодисоос үүссэн харьцангуй ховор эрдэс юм. “Мөн уг бодис нь галт уулын фумаролын хуримтлалаас үүссэн дэгдэмхий тунадас хэлбэрээр, түүнчлэн хар утаат гидротермаль системүүдэд сульфидын хувирал-өөрчлөлтийн бүтээгдэхүүн байдлаар илэрдэг гэж мэдээлэгдсэн. Энэ эрдэс бодисыг Чили, Хятад, Орос, Чех, Аризона, Австралийн исэлдсэн зэсийн ордуудаас байгалийн жамаар олдсон. Энэ нь куприт, брохантит, линарит, каледонит, малахит, хризоколла болон түүний полиморфуудтай холбоотой байдаг. Атакамит нь Эрх чөлөөний хөшөөний патина болон эртний хүрэл, зэсийн эд өлгийн зүйлсийн өөрчлөлтөөс олдсон. Энэхүү эрдэс бодисыг Еврази, Орос, Персээс олдсон баримал, гар бичмэл, газрын зураг, фрескуудад пигмент болгон олдсон..
Үндсэн батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сангийн Үндсэн батлан даалт нь зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргах үйлчилгээ юм.

Батлан даалт гаргуулах аж ахуйн нэгж нь батлан даалтын нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрч, банкны зээл олгох шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан бол батлан даалтад хамрагдах хүсэлтээ банкаар дамжуулан гаргана.

## Бүрдүүлэх материал 
* Банкны албан тоот холбогдох баримт бичиг дүгнэлт 
* Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгч болохыг нотлох баримт бичиг 
* Сангаас шаардах нэмэлт материалууд 
* Үйлчилгээний хураамж төлсөн баримт

## Батлан даалт гаргахад хориглосон заалт 
* Чанаргүй болон хугацаа хэтэрсэн зээл, баталгаа, батлан даалттай зээлийн өрийн үлдэгдэлтэй 
* Тухайн зээл нь өмнөх зээлийг хаах зориулалттай (өмнөх зээлийг зээлдэгч өөрийн бизнестээ зориулж авсан байх бөгөөд одоо авч буй батлан даалттай зээлийн 50 хувиас ихгүй хувийг шилжүүлэхэд хамаарахгүй) 
* Байнгын оршин суух тодорхой хаяггүй 
* Өмнө нь төслийн зээлд хамрагдсан боловч зориулалтын дагуу ашиглаагүй 
* Сангаас шаардсан нэмэлт мэдээллийг өгөхөөс татгалзсан 
* Хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* Төрийн банк
* Худалдаа хөгжлийн банк
* Хаан банк
* Голомт банк
* Капитрон банк
* Хас банк
* Ариг банк
* Богд банк
* Trans bank
* M bank
Аваруит

Аварюит (Awaruite)

Аварюит нь Ni₂Fe-ээс Ni₃Fe хүртэлх найрлагатай никель ба төмрийн байгалийн хайлш юм. Энэ нь серпентижссэн перидотит ба офйолит үүсгэлээс гаралтай голын элс хайрганд (элсэн үе) тохиолддог. Мөн солирын ховор эрдэс бүрэлдэхүүнчлэлд агуулагддаг. Элсэн үед байгалийн алт, магнетитийн хамт; перидотитод зэс, хизлвудит, пентландит, виоларит, хромит, миллирит зэрэг эрдсүүдтэй; солирт камасит, аллабогданит, шрейберсит, графит зэрэгтэй хамт тохиолддог. Анх 1885 онд Шинэ Зеландын Өмнөд Арал дахь Аваруа булангийн ойролцоох Горж голын орчимд илрүүлсэн тохиолдлын үндсэн дээр дүрслэгдсэн бөгөөд энэ нь түүний төрөлх орон нутаг юм.

Аварюитийг Америкийн Нэгдсэн Улсын Орегон мужын Жозефин тойрогт тохиолддог тохиолдолд жозефинит гэж бас нэрлэдэг. Энд голын сувгийн элсэн үеэс шиг хэлбэрээр, мөн Жозефиний перидотитын серпентижссэн хэсгүүдэд том масс хэлбэрээр олддог. Зарим шиг нь андрадит гранат агуулдаг. Аварюитийн нэг орд нь Британи Колумби мужийн төв хэсэгт, Форт Сент-Жеймсээс баруун хойш 90 км орчим зайд орших том хэмжээний, зэрэглэл багатай хүдрийн орд газарт судалгаанд хамрагдсан. Энэ ордод аварюит нь Маунт Сидней Уильямсийн хэт суурь чулуулаг/офйолитын цогцолборт тархсан байдлаар тохиолддог.
Астрофиллайт

Астрофиллайт нь маш ховор тохиолддог, бороос алтлаг шар өнгөтэй, ус агуулсан кали, төмөр, титан бүхий силикат эрдэс юм. Астрофиллайтын бүлэгт хамаарах бөгөөд иносиликат, филлосиликат эсвэл эдгээрийн дунд хэлбэрт ангилагдаж болно. Энэ эрдэс нь куплетскиттэй изоморф цуваа үүсгэдэг бөгөөд гадаад төрхөөрөө түүнтэй маш төстэй, ихэвчлэн хамт тохиолддог. Астрофиллайт нь голчлон эрдэмтэн судлаачид болон цуглуулагчдын сонирхлыг татдаг.

Хүнд, зөөлөн, хэврэг шинжтэй астрофиллайт нь ихэвчлэн хутга мэт нимгэн, цацран од хэлбэртэй бөөгнөрөл болгон үүсдэг. Чухам энэ талстын хэлбэр нь түүний нэрний эх сурвалж болсон бөгөөд Грекийн astron (“од”), phyllon (“навч”) гэсэн үгнээс гаралтай. Түүний хагас металллаг гялбаа, бараан өнгө нь ихэвчлэн оршдог цайвар (фелсик) чулуулгийн суурьтай хурц ялгарч харагддаг. Астрофиллайт нь ихэнхдээ тунгалаг бус эсвэл хагас тунгалаг байдаг ч нимгэн дээжинд тунгалаг байж болно. Талстууд нь төгс хагаралтай тул ихэвчлэн байран дээрээ үлдэж, бүхэл бөөгнөрлийг зүсэж хавтан болгон өнгөлдөг. Олдоц хомс, үнэ өндөр тул астрофиллайтыг гоёл чимэглэлийн зориулалтаар тун ховор ашигладаг.
Артурайт

**Артурит** нь хоёр валенттай зэс (Cu²⁺) болон төмөр (Fe²⁺) ионууд гурван валенттай арсенат, фосфат, сульфат ионуудтай устөрөгч ба хүчилтөрөгчийн оролцоотойгоор нэгдсэн эрдэс юм. Артуритыг анх 1954 онд Английн Корнуолл мужийн Калсток тосгонд байрлах Хингстон Даун Консолс уурхайгаас Сэр Артур Рассел нээсэн. Энэхүү эрдэс нь зарим зэсийн ордын исэлдэлтийн бүсэд энержит эсвэл арсенопиритийн хувирал (исэлдэлт)-ын үр дүнд үүсдэг.

Артуритын химийн томьёо нь CuFe₂³⁺(AsO₄, PO₄, SO₄)₂(O,OH)₂·4H₂O юм.

Артурит нь Британийн эрдэс судлаач Артур В. Г. Кингсбюри (1906–1968) болон эрдэс цуглуулагч Сэр Артур Рассел (1878–1964) нарын нэрээр нэрлэгдсэн. Энэхүү эрдсийг анхны нээлтийн дараа 1964 онд Р.Ж. Дэвис, М.Х. Хей нар бие даасан, шинээр нээгдсэн эрдэс болохыг тогтоосон байна. Хоёр дахь дээжийг 1969 онд А.Х. Кларк, Р.Х. Силлитоу нар Чили улсын Атакама мужийн Потерильосоос олж баталгаажуулжээ.

Үүний дараа артуриттай төстэй хэд хэдэн эрдэс нээгдсэн. Зарим хувилбарт зэс (Cu) ионыг кобальт (Co) орлуулсан кобальтартурит, манган (Mn) орлуулсан эрлшаннонит, төмөр (Fe) орлуулсан бендадайт ба уитмореит, мөн цайр (Zn) орлуулсан ожуэлайт зэрэг эрдсүүд байдаг.

Ангилал:Зэсийн эрдэс
Ангилал:Моноклин талст систем
Азийн хөгжлийн банкны эх үүсвэртэй батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сангийн Азийн хөгжлийн банкны эх үүсвэртэй батлан даалт нь Зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргах үйлчилгээ юм.

“Зээлийн батлан даалтын тогтолцоог дэмжих замаар эдийн засгийг төрөлжүүлж ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх нь” МОН-3338 төсөл нь Азийн хөгжлийн банкны хөнгөлөлттэй зээлээр 2016-2023 онд хэрэгжинэ. Уг төсөл нь Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдийг урт хугацаатай, хөнгөлөлттэй хүүтэй эх үүсвэртэй батлан даалттай санхүүжилтээр дэмжих зорилготой. 

## Тавигдах шаардлага 
* Монгол улсын хууль тогтоомжид нийцсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байх 
* Хугацаа хэтэрсэн чанаргүй зээлийн үлдэгдэл үүсээгүй байх 
* Нэгээс дээш жил үйл ажиллагаа явуулсан санхүүгийн орлоготой байх 
* Зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө хүрэлцэхгүй байх ЖДҮҮ эрхлэгчээр бүртгүүлсэн байх. (Шинээр бүртгүүлж болно.)

## Бүрдүүлэх материал 
* Батлан даалтын өргөдлийн маягт, хураамж төлсөн баримт 
* Компанийн гэрчилгээ, дүрэм (хуулбар) 
* ЖДҮҮЭрхлэгчийн тодорхойлолт 
* Компанийн хувьцаа эзэмшигч, зээлд төлөөлөх этгээдийн иргэний бичиг баримтууд 
* Төсөл (төслийн зааврын дагуу)
* Санхүүгийн тайлан, орлого нотлох баримтууд (сүүлийн 1 жилийн) 
* Зээл хүсэгч, холбоотой этгээдийн нэр дээрх үл хөдлөх хөрөнгийн дэлгэрэнгүй лавлагаа 
* Барьцаа хөрөнгийн гэрчилгээ, лавлагаа 
* Сангаас шаардсан холбогдох бусад баримт бичиг

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* Төрийн банк
* Худалдаа хөгжлийн банк
* Хаан банк
* Голомт банк
* Капитрон банк
* Хас банк
* Богд банк
Амазонайт

Амазонит, буюу амазон чулуу гэж танигдсан нь ногоон тектосиликат эрдэс, бөгөөд микроклин гэж нэрлэгддэг калийн хээрийн жоншны төрөл юм. Үүний химийн томъёо нь KAlSi3O8, полиморф ба ортоклазад шинж чанартай юм.

Үүний нэр нь өмнө нь ногоон чулууг гаргаж авдаг байсан Амазон голын нэрнээс гаралтай боловч эдгээр чулуу нь амазонит байсан эсэх нь тодорхойгүй байна. Дундад болон Шинэ хаант улсын Египет болон Месопотамийн археологийн олдворуудаар нотлогдсончлон гурван мянга гаруй жилийн турш үнэт эдлэлийн үйлдвэрлэлд ашиглагдаж ирсэн боловч эртний болон дундад зууны үеийн ямар ч эх сурвалж үүнийг дурдаагүй. Үүнийг анх 18-р зуунд л тусдаа эрдэс гэж тодорхойлсон.

Голчлон триклиник калийн хээрийн жоншны ногоон, ногоон-цэнхэр сортуудыг амазонит гэж нэрлэдэг. Үүнийг "тод ногоон өнгийн үзэсгэлэнтэй талстжсан төрөл зүйл" гэж тодорхойлсон бөгөөд "амьд ногоон өнгөтэй" гэж тодорхойлсон.Үүнийг хааяа хайчилж, эрдэнийн чулуу болгон ашигладаг.            

Амазонит нь хязгаарлагдмал хэмжээгээр тохиолддог эрдэс бодис юм. Хүрэл зэвсгийн үед Египетийн зүүн өмнөд цөлд Гебел Мигифээс олборлож байжээ.
Алам

Хөнгөн цагааны квасц (alum) болон ногоон витриол (төмрийн сульфат) нь хоёулаа бага зэрэг чихэрлэг бөгөөд агшаах (astringent) амттай бөгөөд хэрэглээний хувьд давхцаж байв. Иймээс Дундад зууны туршид алхимичид болон бусад зохиогчид эдгээр хоёр давсыг тодорхой ялган таньж чадалгүй байсан бололтой. Алхимичдын бичвэрүүдэд **misy**, **sory**, **chalcanthum** гэх нэршлүүдийг аль аль нэгд нь хэрэглэсэн байдаг бөгөөд ногоон витриолд онцгойлон хамаарах ёстой гэж үзэгддэг **atramentum sutorium** хэмээх нэршлийг ч мөн ялгалгүйгээр хоёуланд нь хэрэглэж байжээ.

Хөнгөн цагааны квасц нь будагч бодисыг даавуунд тогтоох зорилгоор ашигладаг хамгийн түгээмэл мордант (бэхлэгч бодис) байсан бөгөөд ялангуяа Дундад зууны үед исламын орнуудад будах үйлдвэрлэлд өргөн хэрэглэгдэж байв. Энэ нь Чадын бүс нутгийн гол экспортын бүтээгдэхүүн байсан бөгөөд тэндээс Египет, Мароккогийн зах зээлд хүргэгдэн, цаашлаад Европ руу дамжин худалдаалагддаг байжээ. Үүнээс гадна Египет, Йеменд бага хэмжээний эх үүсвэрүүд байсан ч ач холбогдол нь харьцангуй бага байв.

1700-аад оны эхээр Г. Э. Шталь хүхрийн хүчлийг шохойн чулуу (limestone)-тай урвалд оруулахад нэг төрлийн квасц үүсдэг гэж үзсэн байна. Гэвч энэ алдааг удалгүй Иоханн Хайнрих Потт болон Андреас Зигизмунд Маргграф нар залруулж, квасцын уусмалд шүлт нэмэхэд үүсэх тунадас буюу хөнгөн цагааны исэл (alumina) нь шохой болон шохойн чулуутай огт өөр бодис бөгөөд нийтлэг шаврын (clay) найрлагад ордог бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн нэг болохыг нотолсон юм.
Валенс

## Валенс (Хими)
Химийн ухаанд валенс (америк бичлэгээр valence, британ бичлэгээр valency) гэдэг нь атом химийн нэгдэл эсвэл молекул үүсгэх үедээ бусад атомуудтай холбогдох чадварыг илэрхийлэх хэмжигдэхүүн юм. Валенсийг ерөнхийдөө тухайн химийн элементэд хамаарах атом ихэвчлэн хэдэн химийн холбоо үүсгэдгээр нь ойлгодог. Давхар холбоо нь хоёр холбоо, гурвалсан холбоо нь гурван холбоо, дөрвөлсөн холбоо нь дөрвөн холбоо, тавалсан холбоо нь таван холбоо, зургаалсан холбоо нь зургаан холбоо гэж тус тус тооцогдоно. Ихэнх нэгдлүүдэд устөрөгчийн валенс 1, хүчилтөрөгчийн валенс 2, азотын валенс 3, нүүрстөрөгчийн валенс 4 байдаг. Валенсийг координацын тоо, исэлдэлтийн зэрэг, эсвэл тухайн атомын валентын электронуудын тоо зэрэг холбогдох ойлголтуудтай андуурч болохгүй.
## Тайлбар
Валенс нь тухайн элементийн атомын нэгдэх чадвар бөгөөд хэдэн устөрөгчийн атомтой холбогдож чадах вэ гэдгээр тодорхойлогдоно. Метанд нүүрстөрөгчийн валенс 4; аммиакт азотын валенс 3; усанд хүчилтөрөгчийн валенс 2; устөрөгчийн хлоридод хлорын валенс 1 байна. Хлор нь валенс 1-тэй тул олон нэгдэлд устөрөгчийг орлон солигдож чадна.
Аметист

***АМЕТИСТ***

Аметист нь нил ягаан өнгө бүхий кварц буюу эрдэнийн чулуу юм. Энэхүү нэр нь Койн Грекээс гаралтай ба αμέθυστος ,amethystos гэх үгнээс -а буюу  "биш" ,μεθύσκω, methysko гэх үгнээс  "хордсон,согтсон" хэмээх утгыг авч бүтсэн бөгөөд энэ нь эзэмшиж буй эзнээ архи дарсны хордлогоос аметист нь хамгаалдаг гэх итгэл үнэмшлээс үүдэлтэй. Эртний Грекчүүд муу муухай ба архи дарсны хордлого ,аюулаас сэргийлэхийн тулд аметист чулууг биедээ зүүн, ундны саван дээрээ сийлдэг байжээ.

Аметист нь эрдэнийн үнэт чулуу тул гоёл чимэглэл, үнэт эдлэлд ихээхэн ашиглагддаг.

Аметист нь нил ягаан өнгө бүхий кварц (SiO2) бөгөөд нил ягаан өнгө нь цацраг туяа, төмрийн хольц (Fe3+) болон бусад шилжилтийн металлууд ба бусад микро элементүүдээс болж үүсдэг бөгөөд үр дүнд нь болор торны цогц байдал үүсдэг. 

Цацрагийн нөлөөгөөр торонд Si -г орлох төмрийн (Fe+3) ионууд электроноо алдаж, [FeO4]0 өнгөний төвийг үүсгэдэг. Аметист нь цахиурын атомууд нь төвдөө байрладаг, тетраэдрийн орой дээр байрлах дөрвөн хүчилтөрөгчийн атомаар хүрээлэгдсэн гурван хэмжээст тетраэдрийн сүлжээ бүхий бүтэцтэй. Энэ бүтэц нь нэлээд хатуу бөгөөд үүний үр дүнд кварцыг илүү хатуулаг, өгөршилд тэсвэртэй болгодог. Кварцын хатуулаг шинж чанар нь ашигт малтмалынхтай адил тул гоёл чимэглэл, үнэт эдлэлд хэрэглэхэд тохиромжтой.
Арсендесклозайт

Арсендесклозайт нь 1982 онд олон улсын эрдэс судлалын холбоогоор (IMA) батлагдсан тугалга цайрын эрдэс юм. Энэ Десклозайтийн арсенат аналог бөгөөд анхны тодорхойлолт нь 1982 онд хэвлэгджээ. Арсендесклозайт нь адилет-десклозайтын бүлэгт хамаардаг бөгөөд тугалга цайрын ванадат эрдэс болох Десклозайтийн арсенат аналог юм. Энэ хавтгайгаас шаантаг хэлбэртэй талстууд үүсгэж ургадаг. Түүний найрлага нь тугалга 48.35% 

хүчилтөрөгч 18.67% хүнцэл 17.48% цайр 18.99% болон маш бага хэмжээний  устөрөгчөөс 0.24% бүтдэг. 

Талстууд нь 001 хавтгай дээр ялтаслаг 

хэлбэртэй байх ба эдгээр нь сарнай хэлбэртэй бөөгнөрөл агрэрат үүсгэж ургах хандлагатай . Ажиглагдсан хэлбэрүүд нь 001 011 болон 111 юм.

Десклозайтаас ялгаатай нь арсендесклозайтын  найрлагад ванадын ул мөр огт байдаггүй тул эрдэс нь шинэ төрөл зүйл болох нь хурдан тодорхой болсон . Зөвхөн найрлагаас нь үзвэл энэ эрдэс нь остинитийн тугалганы аналог эсвэл 

дуфтитийн цайрын аналог байж болох 

Пит болон Паул нарын судалж байсан

Сорьц нь голцуу теннантитаас бүрдсэн зэсийн хүдрийн суурь матриц дээрээс олдсон юм. Сорьцыг судлах явцад тэд түүний химийн томьёонд кальци эсвэл зэсийн ул мөр олсонгүй .

Энэ нь кальцаар баялаг мимемитититэй хамт тохиолддог бөгөөд зэсийн хүдэр дээрээс олдсон гэдэг утгаараа хачирхалтай байв.
Аугайт

**Аугайт** мөн Augurite гэж нэрлэгддэг нь (Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Ti)(Si,Al) ₂O₆ томъёотой, пироксений бүлгийн ерөнхий чулуулгийн үүсгэгч эрдэс юм. Энэ талстууд нь моноклиник (monoclinic) ба призматик (prismatic) хэлбэртэй юм. Аугайт нь ойролцоогоор 90° градусын өнцгөн дээр огтлолцдог, хоёр тод ан цавтай. Аугайт нь пироксенийн бүлэг доторх хатуу уусмал (solid solution) юм. Диопсид ба хеденбергит нь аугайт-дахь чухал төгсгөлүүд (endmembers) боловч аугайт нь их хэмжээний хөнгөн цагаан, титан, натри болон бусад элементийг агуулна. Аугайт дахь кальцийн агууламж нь аугайт болон пигеонит болон ортопироксений хоорондох уусах чадварын (miscibility) ан цавтай хамааралтай: эдгээр бусад пироксенүүдийн хамт оршиж байх үед аугайт дахь кальцийн хэмжээ нь даралт ба ялангуяа температуртай хамааралтай тул чулуулгуудын температурын түүхийг сэргээхэд ашигтай байж болно. Температур буурах үед аугайт нь пигеонит болон/эсвэл ортопироксений ламеллыг (lamellae) тайлан ялгаруулж болно. Мөн аугайт ба омфацит (omphacite) хооронд уусах чадварын завсар байдаг ч энэ нь илүү өндөр температурт тохиолддог. Энэ эрдэс нь аж үйлдвэрийн эсвэл эдийн засгийн онцгой хэрэглээ байдаггүй. Аугайт нь мафик галт чулуулгуудын зайлшгүй чухал эрдэс бөгөөд жишээ нь: габбро ба базальт зэрэг байдаг бөгөөд ултрамафик чулуулгуудад түгээмэл тохиолдоно.

Ангилал:Натрийн эрдэс
Ангилал:Кальцийн эрдэс
Ангилал:Төмрийн эрдэс
Ангилал:Моноклин талст систем
Ангилал:Гоёлын чулуу
Арсеноклазайт

**Арсеноклазайт** нь улаан эсвэл хүрэн улбар шар бор эрдэс бодис ба Mn5(AsO4)2(OH)4 гэсэн томъёотой. Энэхүү нэр нь Грекийн αρσενικόν (Хүнцэл), κλάσις (Хугарал)-аас үүсэлтэйгээс гадна Арсеноклазайт өөртөө хүнцэл агуулдаг ба төгс хугаралтай юм. Энэхүү эрдэс бодис нь анх 1931 онд Шведийн Лангбан уурхайд олдсон.

## Тайлбар 
Арсеноклазайт нь улаан эсвэл хүрэн улбар шар бор өнгөтэй. Энэ эрдэс бодис нь талст хэлбэрт ховорхон тохиолддог; Харин энэ нь асар их эсвэл мөхлөгт зуршилтай байдаг. Хэрвээ талст хэлбэрээр байвал, 0.5 миллиметр (0.20 инч)-ээс томгүй хэмжээтэй байдаг. Арсеноклазайт нь Аделит, Аллактит, Барит, Калъцит, Доломить Гейтхаузит, Хаусманнит, Гематит, Манган агуулсан калъцит, Төмөр агуулсан калъцит, Саркинит, Шигайтай холбоотой болох нь олдсон. Энэхүү эрдэс бодис нь метаморфжсон Fe-Mn хүдрийн биетүүд болон тунамал Fe-Mn ордуудын ан цавуудад тохиолддог.

## Бүтэц 
1971 оны судалгаагаар энэ эрдэс бодисын бүтэц нь хоёр давхар зургаан өнцөгт нягт байршилсан хүчилтөрөгчийн атомын хэлбэртэй гэж тодорхойлсон. Гэхдээ 1977 оны судалгаагаар арсеноклазайт доторх бүх манганы ионууд нь зургаан зохицуулалттай гэдгийг олж нээсэн ба энэхүү бүтэц нь их хэмжээний гажуудал үүсгэхгүйгээр тэсвэрлэх боломжгүй хязгаарлалт юм. 1977 оны судалгаа арсеноклазайтыг Co5(PO4)2(OH)4 болон Mn5(PO4)2(OH)4-тэй ижил бүтэцтэй гэж тодорхойлсон.

Ангилал:Хүнцэл
Ангилал:Орторомбын талст систем
Fakel

**Факел** ( Оросоор: *факел* , " Бамбар ") нь Оросын газрын тосны компани Газпром Нефтийн санхүүжилттэй , Орос-Украины дайнд Украины хүчний эсрэг тулалдаж буй Вагнерын групптэй төстэй хувийн арми юм .

Факел компанийг 2023 онд Оросын төрийн хийн монополь Газпромын охин компани болох Газпром Нефть нь тухайн үед Оросын дээд удирдлагатай хангамж, тактикийн асуудлаар зөрчилдөж эхэлсэн Вагнерын группын илүү үнэнч хувилбар болгон байгуулсан. Тус группийг Газпромын бусад хоёр хувийн арми болох Пламья , Поток нартай хамт байгуулсан. Факел, Пламья нар Оросын Батлан ​​​​хамгаалах яаманд шууд харьяалагддаг гэж ярьдаг бол Поток нь Оросын Батлан ​​​​хамгаалах яамны хяналтад байдаг Редут хувийн армид элссэн . Факел болон Газпромын бусад хувийн армиуд Газпромын ажилчдаас цэрэг элсүүлж, Украинд байх хугацаандаа ажлын байр нь хадгалагдана гэж амладаг. Байлдагчдын дийлэнх хэсэг нь Газпромын аюулгүй байдлын ажилтнууд юм. 

Вагнерын бүлгийн дарга асан Евгений Пригожин Факелийг шүүмжилж, уг байгууллагыг Вагнерын бүлгийн өрсөлдөгч гэж үзэж байв. Пригожин Факелийн цэргүүд анх Вагнерын хажуу талыг хамрах даалгавар авсан Бахмутын тулалдаанд тулалдааныг харсан боловч үүнийг хийж чадаагүй тул Украинд амжилттай хажуугийн маневр хийж, Вагнерын хүнд хохирол амссан гэж мэдэгджээ. Пригожин тус анги нь сургалт муутай, тоноглогдсон, "тактикийн түвшний командлагчид" дутагдалтай гэж мэдэгджээ. Факел мөн Соледарын тулалдаанд оролцсон .
Азурайт

Азурайт

Азурайт эсвэл цэнхэр өнгийн жонш:14 нь зөөлхөн , зэсийн эрдэс бодисоор үүссэн гүн цэнхэр нь зэсийн хүдрийн ордын элэгдэлээс үүсдэг юм. 19дүгээр зууны эхээр, мөн чэссилит гэдгээр танигддаг байсан, лионы ойролцоох чэсси лэс минагийн төрөл зүйн байршлын дараа,Францэд. Эрдэс бодис нь, үндсэн энгийн карбонат Cu3(CO3)2(OH)2 химийн томъёогоор, эрт дээр үеэс мэдэгдэж ирсэн, бас Плиний ахмадуудын байгалийн түүхэд куанос(kuavóç: “гүн цэнхэр” Английн хөх ягааны үндэс) гэдэг Грек нэрээр дурдагдсан мөн Латин нэр каэрулиумаар. Зэс(Cu2+) нь түүний цэнхэр өнгийг өгдөг юм. Оптик шинж чанарын (өнгө, эрчим) азурайтын эрдэс бодис гэх мэт бас малакит нь зэсийн шинж чанарууд юм(ll). Зэсийн(ll) маш олон зохицуулалтын цогцолборууд төстэй өнгө харуулдаг. Болор талбарын онолын хувьд, бага энерги д-д -гийн өнгөний үр дүн нь д9 металл төвийн өөрчлөлттэй хамааралтай. Азурайт нь ойролцоо эрдэс бодис малакиттай ижил геологийн тохиргоонд олддог, гэхдээ энэ нь ихэнхдээ бага байдаг ч. Хоёр эрдэс бодис нь супэрген зэсийн эрдэс бодис гэдгээрээ өргөн тархсан байдаг, зэсийн хүдрийн ордын исэлдсэн хэсэгт үүсдэг. Харин энд тэд куприттай холбоотой байдаг, уугуул зэс, бас олон төрлийн төмрийн ислийн эрдэс бодис.
Argyrodite

Аржиродайт (Argyrodite)

Аржиродайт нь Ag₈GeS₆ томьёотой, ховор тохиолддог мөнгө–германи–хүхрийн сульфид эрдэс юм. Түүний өнгө нь төмөр хар, бага зэрэг ягаандуу туяатай, гялбаа нь металл шинжтэй.

Энэ эрдсийг 1886 онд Албин Вайсбах нээж нэрлэсэн бөгөөд онцгой ач холбогдолтой. Учир нь Менделеев германи элементийг онолын хувьд таамагласнаас 15 жилийн дараа, Клеменс Винклер германи элементийг анх аржиродайтаас ялган гаргаж авсан юм.

Аржиродайтыг анх Германы Саксони мужийн Фрайберг хот орчмын Химмельсфюрстийн уурхайгаас илрүүлсэн. Үүнээс өмнө Фрайбергийн эрдсийг Аугуст Брайтхаупт “Плузингланц” нэрээр бүрэн бус тайлбарласан байдаг. Мөн Боливид олдсон талстуудыг 1849 онд андуурч талстжсан броньярдит гэж нэрлэж байжээ.

Аржиродайттай изоморф (ижил талст бүтэцтэй) эрдэс бол Ag₈SnS₆ найрлагатай, цагаан тугалга агуулсан канфилдит бөгөөд мөн Боливид хуурамч куб хэлбэрийн талст байдлаар олддог. Түүнчлэн (Cu₄.₇Ag₃.₃)GeS₆ найрлагатай путцит хэмээх холбогдох эрдэс ч бий.

Аржиродайт гэдэг нэр нь грек хэлний “мөнгөөр баян” гэсэн утгатай үгнээс гаралтай.

Мөн аржиродайт гэдэг нэр томьёог ижил төстэй талст бүтэцтэй бусад материалд хэрэглэдэг. Ялангуяа литид суурилсан аржиродайт төрлийн материалууд нь литий-ион батерейн хатуу электролит болгон ашиглах боломжтой гэж судлаачдын сонирхлыг ихэд татаж байна.

Аржиродайт
Ашбуртонайт

Ашбуртонит нь дараах томъёотой ховор хар тугалган зэсийн силикат-бикарбонатын эрдэс юм. Ашбуртонитыг анх занар болон саарал чулуулгийн цуврал зүсэлтийн бүсэд хоёрдогч эрдэс гэж тодорхойлсон. Энэ нь галенит болон халькопиритийн хувирлын бүтээгдэхүүн юм. Зүсэлтийн доторх хоёрдогч эрдэс бодисууд нь хар тугалга, зэсийн карбонат, арсенат, сульфат, мөн цайр, төмрөөс хамаагүй бага хэмжээгээр бүрдэнэ. Ашбуртонит нь беудантит, брохантит, каледонит, церуссит, диаболит, дуфтит, малахит, платнерит, адамит, антлерит, байлдонит, биндхаймит, карминит, ченевиксит, хлораргирит, хризоколла, циннабар, гемиморфит, гидрозинцит, ярозит, лавендулан, линарит, миметит, оливенит, паратакамит, розазиттай холбоотой. Ашбуртонитыг анх 1991 онд Баруун Австралийн Матар нурууны Ашбертон Даунсаас баруун өмнө зүгт 11 км (6.8 миль) зайд орших Антиклин оргилд илэрсэн гэж тодорхойлсон. Мөн Аризона мужийн Марикопа гүнлигийн Биг Хорн уулсын Тонопа-Белмонт уурхайгаас мэдээлсэн.
ББСБ-ын батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сангийн уг үйлчилгээ нь зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргах юм.

Батлан даалт гаргуулах аж ахуйн нэгж нь батлан даалтын нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрч, банк бус санхүүгийн байгууллагын зээл олгох шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан бол батлан даалтад хамрагдах хүсэлтээ банк бус санхүүгийн байгууллагаар дамжуулан гаргана.

## Тавигдах шаардлага 
* Монгол улсын хууль тогтоомжид нийцсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байх 
* Нэгээс дээш жил үйл ажиллагаа явуулсан, санхүүгийн орлоготой байх 
* Зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө хүрэлцэхгүй байх 
* Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгч байх (Гэрчилгээ, тодорхойлолт)

## Бүрдүүлэх материал 
* ББСБ-ын албан тоот, холбогдох баримт бичиг, дүгнэлт 
* Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгч болохыг нотлох баримт бичиг 
* Сангаас шаардах нэмэлт материалууд 
* Үйлчилгээний хураамж төлсөн баримт

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* InvesCore
* TransCapital
* Эн Ви СИ
* GSB Capital
* Таван Богд Финанс ББСБ
Орон нутгийн ипотекийн зээлийн (жилийн 6%) урьдчилгаа төлбөрийн батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сан нь Улаанбаатар хотын төвлөрлийг сааруулж, орон нутгийн тэнцвэртэй хөгжлийг хангах зорилгоор ипотекийн зээлийн урьдчилгаа төлбөрт батлан даалт гаргаж байна.

21 аймаг болон Улаанбаатар хотын Налайх, Багануур, Багахангай дүүргүүдэд банк санхүүгийн байгууллагаас орон сууцны ипотекийн 6 хувийн хүүтэй зээл авахыг хүссэн боловч урьдчилгаа төлбөр болон барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа иргэнд зээлийн урьдчилгаа төлбөрийн 60 хүртэлх хувьд батлан даалт гаргана.

## Тавигдах шаардлага 
* Монголбанкны ерөнхийлөгчийн тушаалаар баталсан “Орон сууцны ипотекийн санхүүжилтийн журам”-ын 2.5, 2.6-д заасан шаардлагыг хангасан байна. 
* Урьдчилгаа төлбөр болон барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байх

## Бүрдүүлэх материал 
* Зээлдэгчийн батлан даалт гаргуулах хүсэлт (маягт, өргөдөл) 
* Банкны албан тоот холбогдох баримт бичиг, дүгнэлт 
* Үл хөдлөх хөрөнгийн лавлагаа 
* Сангаас шаардах нэмэлт материалууд

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* Төрийн банк
* Худалдаа хөгжлийн банк
* Хаан банк
* Капитрон банк
* Хас банк
* Богд банк
* Ариг банк
Хүнсний хангамж, аюулгүй байдлын хүрээнд хэрэгжих хөнгөлөлттэй зээлийн батлан даалт

Уг үйлчилгээ нь Зээлийн батлан даалтын сангийн Зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргах зориулалттай үйлчилгээ юм.

Батлан даалт гаргуулах аж ахуйн нэгж нь батлан даалтын нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрч, банкны зээл олгох шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан бол батлан даалтад хамрагдах хүсэлтээ банкаар дамжуулан гаргана.

## Бүрдүүлэх материал 
* Банкны албан тоот холбогдох баримт бичиг дүгнэлт 
* Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгч болохыг нотлох баримт бичиг 
* Сангаас шаардах нэмэлт материалууд 
* Үйлчилгээний хураамж төлсөн баримт

## Батлан даалт гаргахад хориглох заалт 
* Чанаргүй болон хугацаа хэтэрсэн зээл, баталгаа, батлан даалттай зээлийн өрийн үлдэгдэлтэй 
* Байнгын оршин суух тодорхой хаяггүй 
* Өмнө нь төслийн зээлд хамрагдсан боловч зориулалтын дагуу ашиглаагүй 
* Сангаас шаардсан нэмэлт мэдээллийг өгөхөөс татгалзсан 
* Хуурамч бичиг баримт бүрдүүлсэн

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* Төрийн банк
* Худалдаа хөгжлийн банк
* Хаан банк
* Голомт банк
* Капитрон банк
* Богд банк
* Ариг банк
* Trans Bank
* M Bank
Эмэгтэй жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдийг дэмжих батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сан нь CU, Капитрон банктай хамтран жендерийн эрх тэгш байдлыг хангах, эмэгтэйчүүдийн бизнесийн салбар дахь оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгын хүрээнд CU дэлгүүрийн франчайз эрх авах эмэгтэй бизнес эрхлэгчдэд хөнгөлөлттэй нөхцөл бүхий батлан даалттай зээл олгоно.

## Тавигдах шаардлага 
* Монгол улсын хууль тогтоомжид нийцсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байх 
* Хугацаа хэтэрсэн чанаргүй зээлийн үлдэгдэл үүсээгүй байх 
* Зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө хүрэлцэхгүй байх 
* ЖДҮҮ эрхлэгчээр бүртгүүлсэн байх. (Шинээр бүртгүүлж болно.)

## Бүрдүүлэх материал 
* Батлан даалтын өргөдлийн маягт, хураамж төлсөн баримт 
* Компанийн гэрчилгээ, дүрэм (хуулбар) 
* ЖДҮҮЭрхлэгчийн тодорхойлолт 
* Компанийн хувьцаа эзэмшигч, зээлд төлөөлөх этгээдийн иргэний бичиг баримтууд 
* Зээл хүсэгч, холбоотой этгээдийн нэр дээрх үл хөдлөх хөрөнгийн дэлгэрэнгүй лавлагаа 
* Барьцаа хөрөнгийн гэрчилгээ, лавлагаа 
* Сангаас шаардсан холбогдох бусад баримт бичиг

## Хамтран ажилладаг банкнууд: 
* Капитрон банк
Хоршооны гишүүн малчны хөнгөлөлттэй зээлийн батлан даалт

Зээлийн батлан даалтын сангийн Хоршооны гишүүн малчны хөнгөлөлттэй зээлийн батлан даалтын үйлчилгээ нь уламжлалт мал аж ахуйд тулгамдаж байгаа уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан сөрөг нөлөөллийг бууруулах зорилгоор Засгийн газраас баталсан хөтөлбөр, арга хэмжээний хүрээнд мал аж ахуйн үйлдвэрлэл эрхлэх зорилгоор банк, санхүүгийн байгууллагаас зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа малчны хоршооны гишүүн малчинд зээлийн 100 хүртэлх хувьд батлан даалт гаргах үйлчилгээ юм.

*Зээлийн зориулалт:* Мал худалдан авах, малын хашаа, хороо, саравч худалдан авах, шинээр барьж байгуулах, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлд зориулагдсан барилга байгууламж барих, өргөтгөх, засварлах, тоног төхөөрөмж, тусгай зориулалтын тээврийн хэрэгсэл (автомашин) худалдан авах, шинэчлэх, дэд бүтцийг сайжруулах зэрэг хөрөнгө оруулалтын зээлийг дараах чиглэлүүдээр олгоно. 

*Батлан даалтын шимтгэл: 3 хувь хүртэл*

* Зээл олгохоос өмнө төлөх тохиолдолд 2 % төлөх 
* Хувааж төлөх тохиолдолд БД гаргахаас өмнө 0.5% үлдсэн 2.5%-ийг хувиарын дагуу төлөх

## Тавигдах шаардлага 
* Зээл хүсэгч нь хоршооны гишүүн малчин байх; 
* Үндсэн зээлдэгчийн нэр дээр мал тооллогод хамрагдсан байх; 
* Хугацаа хэтэрсэн, чанаргүй зээлийн үлдэгдэлгүй байх; 
* Хоршооны үйл ажиллагаа эрхлэх хот, аймагт оршин суудаг байх; 
* Хоршоогоороо хамтран хэрэгжүүлэх бизнес төлөвлөгөөтэй байх 
* Суурин барилга, байгууламж барих, өргөтгөх зориулалтаар хүсэлт гаргасан зээл хүсэгч нь өөрийн эсхүл хоршоо, хоршооны бусад гишүүдийн нэр дээр өмчлөх, эзэмших, ашиглах эрхтэй газартай байх; 
* Барьцаа хөрөнгийн дутагдалтай байх; 
* Банкнаас зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой журам, зааврын хүрээнд тавигдах бусад холбогдох шаардлага

## Бүрдүүлэх материал 
* Хоршооны дүрэм, гэрчилгээ 
* Татварт тайлагнасан санхүүгийн тайлан /Шинэ хоршоо бол шаардлагагүй/ 
* Хоршооны зарцуулалтын төлөвлөгөө /Бизнес төлөвлөгөө/
* Бүх гишүүдийн хурлын зарцуулалтын төлөвлөгөө /Бизнесийн төлөвлөгөө/-ний хэрэгжилтийн тогтоол, шийдвэр 
* Банкны батлан даалт гаргуулах албан хүсэлт, шийдвэр 
* Хоршооны гишүүн малчны зээлийн батлан даалтын хүсэлт илгээх хуудас 
* Батлан даалтын өргөдөл, анкет, цээж зураг 
* Үлдэгдэлтэй зээлийн гэрээний хуулбар 
* Зарцуулалтыг нотлох холбогдох баримт /гэрээ, нэхэмжлэх/ 
* Мал тооллогын "А" дансны мэдээлэл болон Багийн Засаг даргын тодорхойлолт 
* Барьцаа хөрөнгийн мэдээлэл 
* Сангаас шаардсан холбогдох бусад баримт бичиг
Ногоон бизнесийг дэмжих батлан даалттай зээл

Зээлийн батлан даалтын сангийн уг үйлчилгээ нь барьцаа хөрөнгийн дутагдалтай Жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд бизнесээ өргөжүүлэх, ногоон эдийн засгийг дэмжих, зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа Жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргах үйлчилгээ юм.

## Тавигдах шаардлага 
* ХХБ-ны “Тогтвортой санхүүжилтийн хамрах хүрээ”-нд багтах байгальд ээлтэй төсөл хөтөлбөр байх 
* Монгол улсын хууль тогтоомжид нийцсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байх 
* Хугацаа хэтэрсэн чанаргүй зээлийн үлдэгдэл үүсээгүй байх 
* Нэгээс дээш жил үйл ажиллагаа явуулсан санхүүгийн орлоготой байх 
* Зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө хүрэлцэхгүй байх 
* ЖДҮҮЭ-ээр бүртгүүлсэн байх (Шинээр бүртгүүлж болно)

## Хамтран ажилладаг банк: 
* Худалдаа хөгжлийн банк
Экспортыг дэмжих батлан даалтын зээл

## Бүрдүүлэх материал 
* Зээлийн барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцэхгүй байгаа жижиг, дунд үйлдвэр, үйлчилгээ эрхлэгчдэд батлан даалт гаргана. 
* Импортлогч компанитай хийгдсэн хүчин төгөлдөр худалдах, худалдан авах гэрээ 
* Аккредитивын гэрээ 
* Худалдан борлуулж буй бүтээгдэхүүн чанарын шаардлага хангасан эсэх шинжилгээний бичиг 

** Ачилтын өмнөх санхүүжилтийн хувьд гэрээний дүнгийн 70% хүртэл, ачилтын дараах санхүүжилтийн хувьд 90% хүртэл байх*

## Тавигдах шаардлага 
* Монгол улсын хууль тогтоомжид нийцсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг байх; 
* Сүүлийн 6 сард хугацаа хэтэрсэн чанаргүй зээлийн үлдэгдэл үүсээгүй байх; 
* Нэгээс дээш жил үйл ажиллагаа явуулсан санхүүгийн орлоготой байх; 
* Зээл авахыг хүссэн боловч барьцаа хөрөнгө хүрэлцэхгүй байх 
* Жижиг, дунд үйлдвэрлэл үйлчилгээ эрхлэгчээр бүртгүүлсэн байх (Шинээр бүртгүүлж болно); 
* Импортлогч компанитай хийгдсэн хүчин төгөлдөр худалдах, худалдан авах гэрээтэй байх;
Аммолайт

Аммолайт

Аммолайт нь Хойд Америкийн Роки уулсын налуу дорнын дагуу гочлон олддог опил шиг органик эодэнийн чулуу юм.Энн нь гочлон өайгалийн элэгдэл эсвэл Баруун дотоод Далай зам хэмээгдэх эртнийн далай ёроолт байдаг ба янз бүрийн уул уурхайн ажиллагаагаар олддог.Энэ аммолайт нь чулуужсан ясаар хийгдсэн буюу ёрөнхийндөө аргоникаар хийгдсэн энэ эргээд адилхан ашиг малтмал,накре хамт агуулагдсан нь ясны бичил бүтэц өвлөн авсан.Энэ эрдэнийн чулуу биоген нөөцхөн нэг нь байдаг бусад нь бол сувд агууллаг.1981 онд Дэлхийн Үнэт эдлэлийн холбоо (CIBJO) аммолайт эрдэнийн чулуу байдлаао албан ёсны статус өгсөн бөгөад мөн аммолайт арилжааны аргаар олборлож эхэлсэн байна.Энэ 2007 онд Канад Альберта Летбридж албан ёсоор эрдэнийн чулуу гэж тодорхойлсон үүний дараа 2022 оны 4 сард Альберта албан ёсны эрдэнийн чулуу гэж тус бүр томилож байжээ.Аммолайт бас мэдэгдэж байгаа аапок(Кайна жижиг мөлхөгч чулуу гэсэн утгатай) корит,аммолайт,кальцентин нь бас эрдэнийн чулуу юм.1967 онд Марсель Шарбонно түүний бизнесийн түнш байсан Майк Берисофф нар эрдэнийн чулууг арилжааны давхар хувилбарыг анх бүтээжээ.
Борасаят

## Борасаят
Борасаят нь Mg₃B₇O₁₃Cl химийн томьёотой, магнийн боратын эрдэс юм. Энэ нь хөх-ногоон, өнгөгүй, саарал, шаргал, цагаан өнгийн талст хэлбэрээр тохиолддог бөгөөд орторомбын – пирамидаль талст тогтолцоонд хамаарна. Мөн борасаят нь псевдо-изометрийн, өөрөөр хэлбэл шоо (куб) болон октаэдр хэлбэртэй мэт харагдах талст хэлбэрүүдийг үзүүлдэг.

Эдгээр хэлбэрүүд нь өндөр температурт тогтворгүй байсан изометрийн хэлбэрээс хөрөх явцад шилжилт явагдсаны үр дүн гэж үздэг. Нэвт сүлбэсэн ихэржилт (penetration twin) харьцангуй элбэг тохиолдоно. Борасаят нь ихэвчлэн сайн хөгжсөн талст болон тархмал мөхлөг хэлбэрээр, гипс болон ангидритын талстуудын дотор шигдэн оршдог.

Моосын хатуулгийн шатлалаар 7–7.5, нягт (онцгой жин) нь ойролцоогоор 2.9. Хугарлын илтгэгчийн утгууд:
nα = 1.658–1.662,
nβ = 1.662–1.667,
nγ = 1.668–1.673.

Хясаан маягийн хугаралтай бөгөөд хуваагдал (cleavage) илрэхгүй. Усанд уусдаггүй (усанд уусдаг боракстой андуурч болохгүй). Борасаят нь ихэвчлэн ууршмал чулуулгийн (evaporite) дараалалд, тухайлбал гипс, ангидрит, галит, сильвин, карналлит, кайнит, хилгардит зэрэг эрдэстэй хамт тохиолддог.

Анх 1789 онд Германы Доод Саксони мужийн Люнебург хотын ойролцоох Калькберг толгодоос олдсон дээж дээр үндэслэн тодорхойлогдсон. Мөн Канадын Нью-Бранзвик мужийн Сассексийн орчимд илэрдэг.

Эрдсийн нэр нь түүний борын агууламжаас (жингийн 19–20% бор) үүдэлтэй.
Боракс

## Боракс
Боракс (мөн натрийн борат, тинкал /тинкаль/, тинкар /тинкер/ гэж нэрлэдэг) нь Na₂B₄O₇·10H₂O (ихэвчлэн) химийн томьёотой давслаг (ионы) нэгдэл бөгөөд гидратжуулсан эсвэл усгүй натрийн борат юм. Энэ нь усанд сайн уусдаг, уусахдаа шүлтлэг (суурилаг) уусмал үүсгэдэг өнгөгүй талст хатуу бодис юм. Ихэнхдээ нунтаг эсвэл мөхлөгт хэлбэртэй тохиолдоно.

Боракс нь пестицид, металл гагнуурын урсгал (flux), шил, паалан, ваар, керамикийн паалангийн найрлага, арьс шир боловсруулах, модыг хиймлээр хөгшрүүлэх, модны мөөгөнцөрөөс хамгаалах бодис, мөн эм зүйн шүлтжүүлэгч бодис зэрэг үйлдвэрлэлийн болон ахуйн олон төрлийн хэрэглээтэй. Химийн лабораторид түүнийг буфер уусмал бэлтгэхэд ашигладаг.

Тинкал, тинкар гэх нэр томьёо нь Азийн зарим бүс нутгийн хуурай нуурын ёроолоос түүхэндээ олборлож байсан уугуул бораксыг заана. Бораксыг анх Төвдийн хуурай нуурын ёроолоос нээсэн гэж үздэг. Төвд, Перс болон Азийн бусад бүсээс гаралтай уугуул тинкал нь МЭ VIII зуунд Торгоны замаар дамжин Арабын хойг руу худалдаалагдаж байжээ.

Химийн бүтэц-ийн хувьд боракс нь [B₄O₅(OH)₄]²⁻ ионыг агуулдаг. Энэ ионд хоёр дөрвөн-координаттай борын төв болон хоёр гурван-координаттай борын төв оршдог.
Өвөлжөө

Өвөлжөө - Өвлийн улирлыг өнгөртөл нутаглах хашаа хороо бүхий буурь, бууц
Дотоод бөмбөрцгийн электрон дамжуулалт

**Дотоод бөмбөрцгийн электрон дамжуулалт (IS ET)** буюу **холбогдсон электрон дамжуулалт** нь исэлдүүлэгч ба бууруулагч урвалжуудын хооронд ковалент холбоос буюу хүчтэй электрон харилцан үйлчлэлээр дамждаг исэлдэлтийн химийн урвал юм. Дотоод бөмбөрцгийн электрон дамжуулалтад лиганд нь электрон дамжуулалтын үйл явдлын үеэр хоёр металлын исэлдэлтийн төвийг холбодог. Дотоод бөмбөрцгийн урвалыг том лигандууд дарангуйлдаг бөгөөд энэ нь чухал гүүртэй завсрын бүтээгдэхүүн үүсэхээс сэргийлдэг. Тиймээс исэлдэлтийн цэгүүд нь ихэвчлэн том уургаар хамгаалагдсан байдаг биологийн системд дотоод бөмбөрцгийн ET ховор байдаг. Дотоод бөмбөрцгийн ET нь ихэвчлэн шилжилтийн металлын цогцолборуудтай холбоотой урвалыг тодорхойлоход ашиглагддаг. Гэсэн хэдий ч исэлдэлтийн төвүүд нь металл төвүүдээс илүү органик бүлгүүдээс бүрдэж болно.

Ангилал:Физикийн хими
Ангилал:Электрон
Остинит

**Остинит** () нь аделит-десклоизит бүлэг, аделит дэд бүлэг, зэс-Zn цувралын конихальциттай цайрын (Zn) төгсгөлийн гишүүн. Энэ нь кобальттаустинит ба никелаустинитийн цайрын аналог юм. Нэгэн цагт "брикерит" нь өөр төрөл зүйл гэж тооцогддог байсан бол одоо остиниттэй ижил гэж үздэг болсон. Остинитыг АНУ-ын Калифорни мужийн Стэнфордын Их Сургуулийн америк минералогич Остин Флинт Рожерс (1877-1957)-ын нэрээр нэрлэжээ.

## Бүтэц
Бүтэц нь ирмэг хуваалцах олон өнцөгт ZnO6 гинж болон AsO4-ээр гурван хэмжээст сүлжээнд холбогдсон маш гажуудсан Ca(O,OH)8 олон өнцөгтөөс бүрдэнэ. Тэгш хэмийн элементийн нэг нь толин тусгал хавтгайтай аливаа болор нь толин тусгал дүрс (ямар ч хавтгайг толин тусгалын хавтгайтай) шинж чанартай байдаг бөгөөд хувиргах, эсвэл эргүүлэх, эсвэл хоёуланг нь эх талст дээр байрлуулж болно.

Хэрэв тэгш хэмийн элемент болох толин хавтгай байхгүй бол талстын толин дүрсийг эргэлт эсвэл шилжилтээр анхны талстай давхарлан байрлуулж болохгүй. Энэ бол энантиоморфизм бөгөөд толин дүрсийг бие биенийхээ энантиоморф гэж нэрлэдэг. Энантиоморф талстын магадлалыг талстын тэгш хэмээр, өөрөөр хэлбэл талстын зүйлийн цэгийн бүлгээр тодорхойлдог.

Ангилал:Эрдэс
Ерөнхий группийн элемент

Хими болон атомын физикт, **ерөнхий групп** (заримдаа **төлөөлөх элементүүд** гэж нэрлэдэг) гэдэг нь үелэх системд гели, лити, берилли, бор, нүүрстөрөгч, азот, хүчилтөрөгч, фтор зэрэг хамгийн хөнгөн гишүүдээр төлөөлөгдсөн элементүүдийн бүлгийг хэлнэ.

Ерөнхий группт 1 ба 2-р бүлгийн элементүүд (s-блок), мөн 13–18-р бүлгийн элементүүд (p-блок) орно. (Устөрөгчийг зарим тохиолдолд ерөнхий группт оруулдаггүй)

s-блокийн элементүүд ихэвчлэн нэг үндсэн исэлдэлтийн төлөвтэй байдаг бол p-блокийн элементүүд олон исэлдэлтийн төлөвтэй үедээ ихэнхдээ хоёр нэгжээр зөрсөн нийтлэг исэлдэлтийн төлөвүүдтэй байдаг. Энэ чиглэлийн судалгааны дэвшлийг ихэвчлэн “Main Group Chemistry” сэтгүүлд нийтэлдэг.

Ерөнхий группийн элементүүд (мөн зарим хөнгөн шилжилтийн металлуудын хамт) нь дэлхий дээр, нарны аймагт, цаашлаад орчлон ертөнцөд хамгийн элбэг тохиолддог элементүүд юм.

12-р бүлгийн элементүүдийг ихэвчлэн шилжилтийн металл гэж үздэг. Гэвч цайр (Zn), кадми (Cd), мөнгөн ус (Hg) нь хоёр бүлгийн аль алиных нь шинж чанарыг агуулдаг тул зарим эрдэмтэд эдгээрийг ерөнхий группийн элементүүдэд хамруулах ёстой гэж үздэг.
Координацын бөмбөлөг

Координацын химид, **анхны координацын бөмбөлөг** гэдэг нь төв металл атомд шууд холбогдсон молекул ба ионуудын (лигандуудын) нийлбэрийг хэлнэ. **Хоёрдогч координацын бөмбөлөг** нь анхны координацын бөмбөлөгт янз бүрийн хэлбэрээр холбогдсон молекул ба ионуудаас бүрдэнэ.

## Анхны координацын бөмбөлөг
Анхны координацын бөмбөлөг нь металлд шууд холбогдсон молекулуудыг илэрхийлнэ. Анхны ба хоёрдогч координацын бөмбөлгүүдийн хоорондын харилцан үйлчлэл нь ихэвчлэн устөрөгчийн холбоо байдаг. Харин цэнэгтэй комплексүүдийн хувьд ионы хослол (ion pairing) чухал үүрэгтэй.

Гексаамминкобальт(III) хлорид нь координацын комплексын давс бөгөөд зургаан аммиак (“аммин”) лиганд нь Co³⁺ ионы анхны координацын бөмбөлгийг эзэлдэг.

Гексаамминкобальт(III) хлоридын [Co(NH₃)₆]Cl₃ нэгдэлд кобальтын катион болон түүнд холбогдсон 6 аммиак лиганд нийлээд анхны координацын бөмбөлгийг бүрдүүлнэ. Иймээс энэ ионы координацын бөмбөлөг нь төвд байрлах MN₆ цөмөөс тогтож, түүнийг гадагш чиглэсэн 18 ширхэг N–H холбоо “чимэглэн” хүрээлсэн бүтэцтэй гэж үздэг.

Ангилал:Координацын хими
Валентын холбооны онол

Химийн салбарт, **валентын холбооны (VB) онол** нь молекулын орбитал (MO) онолтой хамт химийн холбоог тайлбарлах квант механикийн аргуудыг ашиглан боловсруулсан хоёр үндсэн онолын нэг юм. Энэ нь молекул үүсэх үед диссоциацилагдсан атомуудын атомын орбиталууд хэрхэн нэгдэж, бие даасан химийн холбоо үүсгэдэгт анхаарлаа хандуулдаг. Үүний эсрэгээр молекулын орбитал онол нь бүхэл бүтэн молекулыг хамарсан орбиталуудтай байдаг.

## Түүх
1916 онд Г.Н.Льюис химийн холбоо нь хоёр хуваалцсан холбооны электронуудын харилцан үйлчлэлээр үүсдэг бөгөөд молекулууд нь Льюисийн бүтэц хэлбэрээр илэрхийлэгддэг гэж санал болгосон. 1916 онд Коссель ионы химийн холбооны (октет дүрэм) онолоо, Гилберт Н.Льюисээс хамааралгүйгээр мөн онд бие даан дэвшүүлсэн. Уолтер Коссель Льюисийн онолтой төстэй онолыг дэвшүүлсэн боловч Коссель атомуудын хоорондох электронуудын бүрэн дамжуулалт, ионы холбооны загвар гэж үздэг байв. Льюис болон Коссель нар холболтын загваруудаа элементийн хамгийн их эерэг ба сөрөг валентуудын зөрүү нь ихэвчлэн найм байдаг гэсэн Абеггийн дүрэм (1904) дээр үндэслэсэн.

Ангилал:Химийн онол
Ангилал:Квант хими
Ангилал:Химийн холбоо
Ангилал:Ерөнхий хими
Брошантит

**Брошантит** () нь сульфат ангиллын эрдэс бөгөөд хэд хэдэн зэсийн сульфатын нэг төрөл юм. Түүний химийн томьёо: Cu4SO4(OH)6. Ихэнхдээ хуурай уур амьсгалтай бүсэд эсвэл хурдан исэлдэж буй зэсийн сульфид агууламжуудад үүсдэг, энэхүү эрдсийг Арманд Леви нутаг нэгт франц, геологич, эрдэс судлаач А.Ж.М Брошант де Вильерсийн нэрээр нэрлэсэн. Брошантитын талстууд маргад ногооноос хар-ногоон ба цэнхэр-ногоон хүртэлх өнгөтэй байж болох бөгөөд зүү шиг нарийхан өргөслөг, эсвэл призм хэлбэртэй байж болно. Брошантит нь ихэвчлэн малахит, азурит, хризоколла зэрэг эрдсүүдтэй хамт олддог ба эдгээр эрдсүүдтэй псевдоморф маягийн бүтцүүд үүсгэж болно. Энэхүү эрдэс дэлхийн олон газарт олддог бөгөөд ялангуяа АНУ-ын баруун өмнөд хэсэг (Аризонад), Грекийн Серифос арал болон Чилид түгээмэл байна. Брошантит нь хотын орчинд агаарт хүхрийн давхар исэл (sulfur dioxide) байдаг газарт хүрэл хөшөөний нийтлэг зэврэлт-хийцийн бүтээгдэхүүн болж тогтох тохиолдол олон ажиглагддаг. Брошантит нь голчлон ил задгай хэсгүүдэд үүсдэг ба тэнд цаг уурын нөлөөгөөр зэсийн ионууд хуримтлагдахаас сэргийлж, усны нимгэн давхаргын хүчил ихсэхгүй байх нөхцөлийг нь дэмждэг. Харин халхлагдсан, хамгаалалттай хэсгүүдэд гол зэврэлтийн бүтээгдэхүүн нь антлерит болдог.

Ангилал:Эрдэс
Брайанянгит

**Брайанянгит** () нь хоёрдогч цайрын карбонатын эрдэс юм. Олон улсын Эрдэс зүйн Холбоо (IMA)-ны Шинэ эрдэс, нэршил ба ангиллын комисс (CNMNC), үүнийг Zn3(CO3)(OH)4 томьёотой карбонатын ангилалд хамааруулдаг бол сульфат бүлэг SO₄ нь мөн карбонатын CO₃ байрлалыг эзэлж болох бөгөөд сульфат ба карбонатын харьцаа ойролцоогоор 1 сульфатаас 3 карбонат байдаг тул бусад эх сурвалжид Zn3(CO3,SO4)(OH)4 гэсэн томьёог өгдөг ба Гейнс нарын ангиллаар энэхүү эрдсийг нийлмэл карбонат гэж үздэг. Гадаад төрхөөрөө гидроцинкиттэй төстэй төрхтэй, энэ нь мөн цайрын өөр нэг карбонатын эрдэс юм. Брайанянгит нь анх 1991 онд нээгдэж, IMA1991-053 дугаараар бүртгэгдсэн. 1993 онд Британийн Геологийн Албанд ажиллаж байсан, анхны дээжүүдийг гаргаж авсан талбайн геологич Брайан Янгийн (1947 онд төрсөн) нэрээр нэрлэгдсэн. 

## Тархац 
Хэв шинжит орд нь Английн Камбриагийн Хойд ба Баруун бүс нутаг (Камберланд), Хойд Пеннинсийн Алстон Мур тойргийн Нентхед дэх Браунли Хилл уурхайн Блүүмсберрийн морины түвшинд бий. Хэв шинжит материал нь Шотландын Эдинбург хот дахь Шотландын Эзэн Хааны музейд, 1992.17.1–8-р бүсэд хадгалагдаж байна. Брайанянгит Браунли Хилл уурхайн исэлдсэн бүсэд нурмаг шохойн чулуу дотор гипстэй хамт, мөн ойролцоох Смолклеф уурхайгаас авсан дээжүүдэд тохиолддог.

Ангилал:Эрдэс
Силикэйт перовскит

Силикат перовскит нь (Mg,Fe)SiO3 (магни давамгайлсан төгсгөлийн гишүүнийг бриджманит гэж нэрлэдэг) эсвэл перовскит бүтэцтэйгээр байрласан CaSiO3 (кальцийн силикатыг өөрөөр давемаоит гэж нэрлэдэг) байдаг. Силикат перовскитууд нь Дэлхийн гадаргуу дээр тогтвортой бус бөгөөд ихэвчлэн Дэлхийн мантийн доод хэсэгт, ойролцоогоор 670–2700 км (420–1680 миль) гүнд оршдог. Эдгээр нь ферропериклазтай хамт доод мантийн үндсэн эрдэсийн үе шатыг бүрдүүлдэг гэж үздэг. 

## Нээлт 
Мантийн дотор силикат перовскит оршдог байх боломжийг анх 1962 онд дэвшүүлсэн бөгөөд MgSiO3 болон CaSiO3-ыг 1975 оноос өмнө хоёуланг нь туршилтаар нийлэгжүүлж байсан. 1970-аад оны сүүлч гэхэд мантийн ойролцоогоор 660 км-ийн гүнд орших сейсмик тасралт нь оливин найрлагатай шпинель бүтэцтэй эрдсүүд силикат перовскит болон ферропериклаз болж хувирснаас үүдэлтэй гэсэн таамаг дэвшүүлэгдсэн. Байгалийн силикат перовскит нь хүчтэй цохилтод орсон Тенхам солироос илэрсэн. 2014 онд Олон улсын Эрдэсзүйн Холбооны (IMA) Шинэ эрдэс, нэршил ба ангиллын комисс (CNMNC) нь перовскит бүтэцтэй (Mg,Fe)SiO3 эрдсийг Бриджманит хэмээн нэрлэхийг баталсан. Энэ нэрийг өндөр даралтын судалгаагаараа 1946 онд Физикийн Нобелийн шагнал хүртсэн физикч Перси Бриджманы хүндэтгэлд зориулан өгсөн.
Ибн Халдун

**Ибн Халдун** (1332 оны 5-р сарын 27-нд төрж, 1406 оны 3-р сарын 17-нд нас барсан, хижрийн тооллын 732–808 он) нь араб эрдэмтэн, түүхч, гүн ухаантан, нийгэм судлаач байв. Дундад зууны үеийн нийгмийн шинжлэх ухааны хамгийн агуу төлөөлөгчдийн нэг хэмээн өргөнөөр хүлээн зөвшөөрдөг бөгөөд түүх судлал, социологи, эдийн засаг, хүн ам зүйн судлалын анхдагчдын нэг гэж олон судлаач үздэг.

Түүний хамгийн алдартай бүтээл нь Мукаддима ("Оршил") юм. Тус бүтээлийг хожим XVII болон XIX зууны Османы түүхчид болох Катип Челеби, Мустафа Наима, Ахмед Жевдет Паша нар Османы эзэнт гүрний өсөлт, уналтыг шинжлэхдээ ашигласан. Ибн Халдун Төмөрийн улсыг үндэслэгч Доголон Төмөр Дамаскийг бүслэн байлдаж байхад бараалхан биечлэн уулзаж байжээ. Чингис хаан, Доголон Төмөрийг олон овог аймгуудыг нэгтгэж, өргөн нутаг эзлэх агуу их асабиятай хэмээн тэмдэглэсэн байна.

Сүүлийн үед Ибн Халдуны бүтээлүүдийг Никколо Макиавелли, Жамбаттиста Вико, Дэвид Хьюм, Г.В.Ф.Хегель, Карл Маркс, Огюст Конт зэрэг Европын нэрт гүн ухаантнууд, мөн эдийн засагч Дэвид Рикардо, Адам Смит нарын бүтээлтэй харьцуулан судалж, тэдний зарим санааг өмнө нь боловсруулж бодож олсон байсныг тогтоожээ. Орчин үеийн зарим исламын эрдэмтдэд тодорхой хэмжээгээр нөлөө үзүүлсэн.

## Эшлэл
Ангилал:1332 онд төрсөн
Ангилал:1406 онд өнгөрсөн
Ангилал:Араб хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Хуульч
Ангилал:Антропологич
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:Исламын гүн ухаантан
Хабаровскийн шүүх хурал

**Хабаровскийн шүүх хурал** - (орос. *Хабаровский процесс*) Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр 1925 оны Женевийн протоколыг зөрчин биологийн зэвсэг боловсруулж, ашигласан хэрэгт буруутгагдаж буй хуучин Японы Квантуны армийн 12 цэргийн албан хаагчийг шүүсэн хурал юм. Энэ нээлттэй Шүүх хурал 1949 оны 12-р сарын 25-наас 30-ны хооронд Зөвлөлтийн Хабаровск хотод болсон. Шүүх хурлын дараа бүх шүүгдэгчийг (бүгд гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн) албадан хөдөлмөрийн лагерьт янз бүрийн хугацаагаар хорих ял оноожээ. Долоон жилийн дараа 1956 он гэхэд эдгээр 10 ялтныг (шоронгийн эмнэлэгт нас барсан Т.Такахаши, амиа хорлосон Т. Карасава нараас бусад) Япон руу буцаасан байна. 

## Шүүгдэгсэд 
# Ямада Отозо (山田 乙三) - генерал,  Квантуны Армийн ерөнхий командлагч байсан (25 жилийн ял авсан).
# Кажицүка Рюүжи (梶塚 隆二)  - Эмнэлгийн албаны дэслэгч генерал, анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Квантуны армийн ариун цэврийн газрын дарга асан (25 жилийн ял авсан).
# Кавашима Киёши (川島 清) - Эмнэлгийн албаны хошууч генерал, анагаахын шинжлэх ухааны доктор, Японы Квантуны армийн 731-р ангийн үйлдвэрлэлийн хэлтсийн дарга асан (25 жилийн ял авсан).
# Ниши Тошихидэ (西 俊英) -Эмнэлгийн албаны дэд хурандаа, бактериологич, Японы Квантуны армийн 731-р ангийн боловсролын хэлтсийн дарга асан (20 жилийн ял авсан).
# Карасава Томио (柄沢 十三夫) - Эмнэлгийн албаны хошууч, бактериологич, Японы Квантуны армийн 731-р ангийн үйлдвэрлэлийн хэлтсийн дарга асан (18 жилийн ял авсан).
# Оноүэ Масао (尾上 正男) - Эмнэлгийн албаны хошууч, бактериологич, Японы Квантуны армийн 731-р ангийн 643 дугаар салбарын дарга асан (20 жилийн ял авсан).
# Сато Шүнжи (佐藤 俊二) - Эмнэлгийн албаны хошууч генерал, бактериологич, Японы Квантуны армийн 5-р армийн эмнэлгийн албаны дарга асан (12 жилийн ял авсан).
# Такахаши Така-ацү (高橋 隆篤) - Мал эмнэлгийн албаны дэслэгч генерал, химич-биологич, Японы Квантуны армийн Мал эмнэлгийн албаны дарга асан (20 жилийн ял авсан).
# Хиразакүра Зэнсакү (平桜 全作) - Мал эмнэлгийн албаны дэслэгч, малын эмч, Японы Квантуны армийн 100-р ангийн ш/у-ны ажилтан асан (10 жилийн ял авсан).
# Митомо Казүо (三友 一男) - Бага офицер, Японы Квантуны армийн 100 дугаар ангийн ажилтан асан (15 жилийн ял авсан).
# Кикүчи Норимицү (菊地 則光) - Японы Квантуны армийн 731-р ангийн 643 дугаар салбарын эмнэлгийн дадлагажигч, бага дэслэгч (2 жилийн ял авсан).
# Күрүшима Юүжи (久留島 祐司) - Японы Квантуны армийн 731-р ангийн 162 дугаар салбарын лабораторийн туслах асан (3 жилийн ял авсан).

Ангилал:Биологийн дайн
Ангилал:Хабаровск
Ангилал:ЗХУ-Японы харилцаа
Ангилал:Японы биологийн зэвсгийн хөтөлбөр