open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сокотра

**Сокотра** (Араб хэл:سقطرى) нь нь Энэтхэгийн далайн 4 арал болон бусад жижиг арлуудыг багтаасан, Арабын хойгийн өмнөд хэсэгт орших олтриг (бүлэг арал) бөгөөд Йемен улсад харъяалагддаг. Үндсэн арал болох Сокотра нь 3625 км² газар нутагтай бөгөөд Абд ал Кури, Самхах, Дарса гэх арлуудтай. 
Сокотра арлыг Арабын тэнгисийн биологийн төрөл зүйлийн үнэт эрдэнэсийн сан хэмээн өргөмжилдөг. Луу мод тэргүүтэй нилээд олон уугуул ургамалтай, нийтдээ 800 гаруй төрлийн ургамал бүртгэгджээ. Ургамал судлаачдын тодорхойлсноор Сокотра арлын ургамлын бүрхэвч нь дэлхийн устах аюулд хамгийн их өртөөд байгаа 10 газрын нэг болсон ажээ. Амьтдын хувьд хэд хэдэн зүйлийн уугуул сарьсан багваахай амьдардаг байна. 
Уг аралд 50000 гаруй хүн оршин суудаг байна. 

## Цахим холбоос 
* Royal Botanic Garden, Edinburgh: ''Soqotra's Misty Future''. (See page 5 for information on dragons' blood).
* Global organisation of **Friends** for **Soqotra** in any aspect based in Edinburgh, Scotland.
* Carter, Mike. *The land that time forgot* The Observer. Sunday April 16, 2006. 
* A Historical Genealogy of Socotra as an Object of Mythical Speculation, Scientific Research & Development Experiment
* Audio interview with Soqotra Island resident about life on Soqotra
* 
* Information about the island
* SCF Organisation.
* Sounding fragment of Soqotran Mehazelo (Cinderella) folktale in MP3
* An article from Russian "Вокруг света" ("Around the World") magazine
* An article in T Style Magazine - NYTimes
* A personal view of Soqotra by John Farrar. Many photos and articles
* A good page describing the very different landscape of this island


Ангилал:Африкийн арлын бүлэг
Ангилал:Африк дахь дэлхийн байгалийн өв
Ангилал:Африкийн шим мандлын нөөц
Ангилал:Йемений арлын бүлэг
Ангилал:Йемен дэх дэлхийн өв
Ангилал:Энэтхэгийн далайн арлын бүлэг
Троодосын нуруу

**Троодосын нуруу** () нь Кипр арлын төв хэсэгт оршдог тус арлын хамгийн том нуруу юм. Троодосын хамгийн өндөр оргил нь Олимп уул бөгөөд 1952 м өргөгдсөн байдаг. Эндхийн уулын оргилуудад Византийн үеийн олон тооны хийд, сүмүүд байдаг бөгөөд толгодын бэлээр сэтгэл татам тосгод оршдог. 
Эндхийн есөн сүм, нэг хийдийг ЮНЕСКО дэлхийн өвдөө бүртгэн авчээ. 

## Цахим холбоос 
*Troodos Museums
*Panoramic virtual tour of the Troodos Mountains

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Киприйн нуруу
Пафос

**Пафос** (Грек хэл:Πάφος; Латин хэл:*Paphus*) нь Кипр арлын баруун өмнөд эрэгт орших хот бөгөөд Пафос дүүргийн нийслэл юм. Пафос гэж нэрлэгддэг хоёр эртний байршил байдаг. Хүн оршин суудаггүй хуучин Пафос, байнгын оршин суугчтай шинэ Пафос гэж байдаг. 
Пафос бол хайр, гоо сайхны охин тэнгэр Афродитын төрсөн нутаг хэмээн эртний Грекийн домогт өгүүлдэг. Греко-Романы үеийн арлын нийслэл хот бөгөөд маш сайн хадгалагдсан зургуудтай Ромын амбан захирагчийн ордон нь маш алдартай. МЭӨ XII зууны үеийн Микений соёл иргэншлийн ул мөрийг хадгалсан барилгууд олдсоор байна. 

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
* Municipality of Paphos - official website
* Official Cyprus Government Web Site - Towns and Population
* Ancient Cyprus in the Ashmolean Museum
* ''The University of Sydney Archaeological excavations of the Paphos Theatre Site


Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Киприйн суурин
Ангилал:Өрнөд Азийн түүхэн улс
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Кипр дэх дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Пафос дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Эртний Киприйн хот
Хирокитиа

**Хирокитиа** (Грек хэл:Χοιροκοιτία) нь Газар дундын тэнгисийн Кипр арал дээр орших шинэ чулуун зэвсгийн үеийн түүхийг өгүүлэх археологийн бүс юм. Уг сууринд 300 – 600 оршин суугчидтай байжээ. Эрчүүд нь 161 см, эмэгтэйчүүд нь 151 см дундаж өндөртэй харьцангуй намхан хүмүүс байсан нь археологийн судалгаагаар харагдсан байдаг. Эрчүүд нь дунджаар 35, эмэгтэйчүүд нь 33 насладаг байв. Эдгээр хүмүүс газар тариалан, ан агнуур, мал маллаж амьдарч байжээ. Хирокитиа тосгон МЭӨ 6000 орчим оны үед үл мэдэгдэх шалтгаанаар орхигдсон байна. 

## Цахим холбоос 
* UNESCO World Heritage Centre entry
* Choirokitia by Cypriot Government

Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар
Ангилал:Киприйн археологийн олдворт газар
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Кипр дэх дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Ларнака дүүрэг
Ангилал:МЭӨ 7-р мянган
Ангилал:МЭӨ 6-р мянган
Ангилал:МЭӨ 5-р мянган
Ангилал:МЭӨ 4-р мянган
Ангилал:Толос
Шибам

**Шибам** (Араб хэл:شبام) нь Йемений Хадрамаут дахь 7000 орчим оршин суугчтай жижигхэн хот бөгөөд лавтай МЭ II зуунаас өмнө байгуулагдсан гэж үздэг. Хадрамавтын хаант улсын нийслэл хот байсан Шибам нь 5 – 16 давхар, давхар бүртээ нэгээс хоёр өрөө бүхий 500 гаруй байшингуудтай. 

Шибам нь 2000 гаруй жилийн түүхтэй ч XVI зуунаас хойш ихэн барилгууд нь баригдсан байна. Гэхдээ сүүлийн хэдэн зуунд төдийлөн өөрчлөгдөөгүй юм. Уг хотыг заримдаа “Дэлхийн хамгийн эртний тэнгэр баганадсан барилгуудтай хот”, “Цөлийн Манхеттен” гэх нь бий. 2008 онд улс орныг бүхэлд нь хамарсан үер болоход Шибам хот ихээхэн гэмтжээ. 

## Цахим холбоос 
* www.shibamonline.net
* Shibam on archnet.org
* World Heritage Site
* Ministry of Information of Yemen
* Travel Adventures
* Shibam Urban Development Project

Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Йемений суурин
Ангилал:Йемений түүх
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Йемен дэх дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Сүйрч буй дэлхийн өв
Ангилал:Хадрамаут муж
Ангилал:Эртний Арабын хот
Преах Вихеар сүм

**Преах Вихеар сүм** буюу **Прасат Преах Вихеар** () нь умард Камбожийн Преах Вихеар мужийн Донграк ууланд буюу дорнод Тайландын Сисакет мужийн Кантаралакийн хилийн ойролцоо орших 525 м өндөр хадан цохионы оройд байгуулсан Кхмер сүм юм. 1962 онд уг сүмийг эзэмших талаар Тайланд, Камбож улсуудын хооронд маргаан дэгдэж, Олон Улсын Шүүхэд хүрч, Камбожийн талд шийдэгдсэн байна. 
Уг сүм нь Кхмер эзэнт гүрний урт удаан 600 жилийн турш барьж байгуулсан олон зуун метр үргэлжлэх цуваа хэлбэрийн олон тооны сүмүүдийн цогцолбор гайхамшигт архитектур билээ. Анхны сүмийг IX зууны үед баригдсан бөгөөд Хинду шашных байсан бол сүүл рүүгээ буддизмын сүмүүдийг барих болжээ. 

Кхмер эзэнт гүрний оюун санааны амьдралын түлхүүр төв, үе залгамжлах хаадын өөрсдийн онцлогтой байгуулсан сүмүүдийн гайхалтай зохицол юм. Преах Вихеарын Кхмер сүмүүд нь умараас өмнийг чиглэсэн 800 метр урт, тэгш өнцөгт хэлбэртэй байрласан байдаг. 
2008 онд Тайландын засгийн газрын гомдлыг үл хэрэгсэн Прасат Преах Вихеарыг бусад 26 сүмийн хамтаар ЮНЕСКО-ын дэлхийн өвд багтсан байна. 

## Цахим холбоос 
* Case Concerning the Temple of Preah Vihear - International Court of Justice
* New World Heritage Sites (including Preah Vihear temple)

Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Камбож дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Азийн хиндү шашны цогчин
Ангилал:Камбожийн хиндү шашны цогчин
Ангилал:Тайландын түүх
Ангилал:Камбожийн түүх
Ангилал:Преах Вихеар муж
Ангилал:Ангкорын археологийн олдворт газар
Япон тэнгис

thumb|300px|Зүүн тэнгис буюу Япон тэнгис

**Япон тэнгис** () нь Номхон далайн баруун хэсэгт оршдог, Япон, Өмнөд Солонгос, Хойд Солонгос, Оросын Холбооны Улсаар хашигдан орших тэнгис юм. Тус тэнгисийг Хойд Солонгост **Солонгосын Зүүн тэнгис**, Өмнөд Солонгост **Зүүн тэнгис,** ОХУ-д болон Японд **Япон тэнгис** гэж нэрлэдэг. 

Олон улсын Гидрографикийн байгууллага(IHB)-ын тогтоол болон НҮБ-ийн Газар усны нэрийн стандарт тогтоох хурлын тогтоолд "Хоёр буюу түүнээс дээш улс нэг газар нутагт зэрэгцэн оршиж байгаа тохиолдолд газар нутгийн нэр томьёоны талаар нэгдэж, нийтлэг нэр томьёог ашиглахыг хичээх, хэрэв нэгдсэн саналд хүрч чадахгүй бол улс тус бүр өөрийн хэрэглэх нэр томьёог газрын зурагт тэмдэглэх журмаар тогтоохыг зөвлөнө" гэсэн байдаг. Иймд Солонгос улсын хувьд Зүүн тэнгис нь Солонгос, Умард Солонгос, Япон, ОХУ зэрэг 4 оронд харьяалагддаг учир тус тэнгисийг аль нэг улсынх нь онцлог нэр томьёогоор нэрлэх нь зүй бус, **Зүүн тэнгис болон Япон тэнгис** гэсэн хоёр нэршлийг хамтад нь бичиж хэрэглэх нь зүйтэй гэж үздэг.

Тэнгисийн эргэн тойрон газраар хүрээлэгдсэн тул Газар дундын тэнгистэй адилаар, далайн татлага, түрлэг бараг үгүй.

Уг тэнгисийн ус хүчилтөрөгчөөр арвин тул амьд организм үржихэд маш таатай. Тиймээс ч энэ бүс нь загас агнуурын гол бүс юм. Өвөлийн улиралд умард хэсгээрээ хөлддөг байна. Улс төрийн шалтгаанаас болж энд хэт загасчлах асуудал хязгаарагдмал байдаг боловч Зүүн Азийн эдийн засгаас хамаарч ихэссээр байна. 

## Газарзүй 
thumb|left|Зүүн тэнгис буюу Япон тэнгис
Зүүн тэнгис буюу Япон тэнгис нь хойд талаараа Оросын эх газрын хэсэг болон Сахалин арлаар, баруун талаараа Солонгосын хойгоор, зүүн талаараа Японы арлууд болох Хоккайдо, Хоншү, Кюүшүгээр хүрээлэгдэнэ. Бусад тэнгис, далайтай 5 нарийн хоолойгоор холбогдоно:
* Тартарийн хоолой Ази тив болон Сахалин арлын хооронд;
* Ла Перузын хоолой Сахалин, Хоккайдогийн хооронд;
* Цүгарү хоолой Хоккайдо, Хоншүгийн хооронд;
* Канмон хоолой Хоншү, Кюүшүгийн хооронд;
* Солонгосын хоолой Солонгосын хойг, Кюүшүгийн хооронд. (Цүшима арал болон Кюүшүгийн хоорондох хэсгийг нь Цүшима хоолой гэж нэрлэх нь бий)

* Хамгийн гүн цэг: далайн түвшнээс доош 3,742 метр
* Дундаж гүн: 1,753 метр
* Талбай: 978,000 км² орчим

[thumb|left|[Японы Шиманэ мужийн Изүмо дахь Хиномисаки хошуунаас харагдах байдал]]

## Эшлэл 
* « Япон тэнгис »

## Гадаад холбоос 

Ангилал:Номхон далайн тэнгис
Ангилал:Оросын газар зүй
Ангилал:Өмнөд Солонгосын газар зүй
Ангилал:Умард Солонгосын газар зүй
Ангилал:Японы газар зүй
Ангилал:Өмнөд Солонгос-Японы хоорондын хил
Тооны онол

**Тооны онол** () нь тоонууд, ялангуяа бүхэл тоонуудын шинж чанарыг судалдаг, математикийн нэг салбар юм. **Алгебр**ын нэг салаа гэгддэг. Тооны онолыг ерөнхийд нь 3 ангилж үзнэ.

;Алгебрлиг тооны онол
:Алгебрийн тоонуудыг судалдаг. Карл Фридрих Гаусс энэ салбарыг үндэслэсэн. Галуагийн онол ашиглан судалдаг.
;Аналитик тооны онол
:Интеграл ба дифференциал тоолол болон комплекс анализ зэрэг анализын аргуудыг ашиглан судалдаг. Петр Густав Дирихлейгээс үүсэлтэй. Түүний шавь Бернхарт Риман алдарт Риманы таамаглалаа 1859 онд гаргасан нь одоо болтол шийдэгдээгүй байгаа билээ. Анхны тооны теоремын баталгаа (1896) нь аналитик тооны онолын хүрээнд хийгдсэн юм. Мөн Риманы зета функц, автоморф функцүүдийг тус салбар судлах бөгөөд трансцендент тооны онолтой нягт уялдаатай.
;Тооны онолын геометр
:Харьцангуй шинэ салбар бөгөөд Александр Гротендик үндсийг нь тавьсан. Алгебрлиг геометрын аргууд болон үр дүнгүүдийг ашиглан асуудлуудыг судалдаг. Фермагийн их теорем нь тус салбарын аргуудыг ашиглан батлагдсан билээ.

Тооны онолын судалдаг асуудлууд нь математикийн бусад салбарууд дахь асуудлуудтай харьцуулахад ойлгомжтой байдаг боловч шийдэхэд өндөр түвшний мэдлэг шаарддаг. Иймээс Гаусс "Математик нь бүх шинжлэх ухааны хаан, арифметик нь математикийн хаан" гэж хэлсэн байдаг.

Урт удаан хугацааны турш хэрэглээ байхгүй гэгдэж байсан ч сүүлийн жилүүдэд код, индекс зэргийг ашиглан, технологи дахь тооцоололд хэрэглэгдэж эхэлж буй.

## Тооны онолын шийдэгдээгүй асуудлууд 
Тооны онолд шийдэгдээгүй асуудал маш олон байдаг. Тэдний олонхи нь анхны тоонуудын тархалтын тухай таамаглалтай холбогддог байна.
* Варингийн асуудал
* Коллацын асуудал
* Голдбахын таамаглал
* Ихэр анхны тоонуудын таамаглал
* Риманы таамаглал зэрэг.


Ангилал:Математикийн салбар
Конус

**Конус** () нь 3 хэмжээст биет бөгөөд дугуй суурь бүхий шөвөгний үзүүр шиг шовгор хэлбэртэй.

## Тодорхойлолт 
3 хэмжээст огторгуйд шулуун) *l* болон *l* дээрх *p* цэгийг бэхлэе. *p* цэгийг дайрах, *l* шулуунтай параллель ч биш, перпендикуляр ч биш шулууныг тэнхлэг болгон авч, *l* шулууныг эргүүлэхэд үүсэх муруй нв **конусын гадарга** болно.

Цааш нь, эргэлтийн тэнхлэгтэй перпендикуляраар огтлолцох хавтгай *P*-г авч, конусын гадарга болон *P* хавтгайгаар хашигдах хэсгийг **конус** гэдэг.

*p* цэгийг конусын **орой**, конусын гадарга ба *P* хавтгай хоёрын ерөнхий хэсгийг конусын **суурь**, конусын гадаргын үлдсэн хэсгийг конусын **тал**, орой болон суурь хоёрын хоорондох зайг конусын '*өндөр* гэх бөгөөд *l* шулуун (-ы конусын гадаргуутай ерөнхий хэсэг)-ыг конусын **эх шугам** гэнэ. Суурь нь эргэлтийн тэнхлэг болон *P* хавтгайн огтлолцолд төвтэй дугуй байна. Конусын дэлгээсийг зурвал тал нь сектор хэлбэртэй болно. Уг секторын радиус болох хэрчим нь эх шугам байна.

## Шинж чанарууд 
* Өндөр нь *h*, эх шугамын урт нь *c*, суурийн радиус нь *r*, суурийн талбай нь *B* (= π *r*2), суурийн тойргийн урт нь *b* (= 2 π *r*) гэвэл конусын талын талбай *S*side, гадаргуугийн нийт талбай *S*, эзэлхүүн *V* нь дараах томъёонуудаар илэрхийлэгдэнэ： 
*:  S_\mathrm{side} = \pi r c = \pi r \sqrt{c^2 - h^2 } = \frac{1}{2} b c 
*:  S = S_\mathrm{side} + B = \pi r (r + c) = \frac{1}{2} b (r + c) \,
*:  V = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \pi (c^2 - h^2) h = \frac{1}{3} B h 

## Нормчлол 
Конусын гадаргууг тохирох ортогональ хувиргалтыг хийх аргаар 
: aX^2+bY^2-cZ^2=0
хэлбэрээр илэрхийлж болно. Үүнээс үзвэл конусын гадаргуу нь 2-хэмжээст муруй болох нь харагдаж байна. Мөн тодорхойлолтоос нь харвал параметраар илэрхийлж болох нь ойлгомжтой:
:
\begin{cases}
X=a\cos(st) \\
Y=b\sin(st) \\
Z=ct
\end{cases}

## Конусан муруй 
Конусын гадаргууг хавтгайгаар огтлоход үүсэх муруйг ерөнхийд нь конусан муруй гэнэ. Аналитик геометрт конусан муруй нь 2-хэмжээст муруйтай ижил утгыг илэрхийлдэг.

## Мөн үзэх 
* Эргэлтийн бие
* Призм
* Биконус

Ангилал:Геометрийн дүрс
Тула муж

**Тула муж** () нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт багтах муж юм. Мужийн төв нь Тула.

## Газарзүй 
Москва, Рязань, Липецк, Орёл, Калуга мужуудтай хиллэнэ. 

### Цагийн бүс 
Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүст орших бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.

### Гол мөрд 
Тус мужийн нутагт 1600 гаруй гол мөрөн урсана. Томоохноос нь дурьдвал Дон мөрөн, Ока гол, Упа гол.

### Байгалийн баялаг 
Төмрийн хүдэр, шавар, чулуун нүүрс, хүрэн нүүрсээр баялаг.

### Уур амьсгал 
Эх газрын уур амьсгалтай.
* 1 сарын дундаж температур: −5.7°С
* 7 сарын дундаж температур: +19.1°С
* Жилийн хур тунадасны дундаж хэмжээ: 470-575 мм

## Түүх 
* 1146 - Тула гэдэг нэр түүхийн дурсгал бичгүүдэд анх удаа гарч ирэв.
* 1380 - Москвагийн Их Вант Улсын бүрэлдэхүүнд орсон.
* 1712 - Петр I Тула хотод улсын үйлдвэрийн газрууд байгуулжээ.
* 1828 - Ясная Полянад алдарт зохиолч Лев Толстой мэндэлсэн.
* 1937 - Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдэхүүнд одоогийнхоо хилээр байгуулагдсан.
* 1941 - Аугаа их эх орны дайны үеэр Нацист Германы түрэмгийлэлд өртөж, ширүүн тулаанууд явагдсан бөгөөд дайны дараа Тула хот Баатар-хот цолоор шагнуулсан юм.

## Аж үйлдвэр 
Москвагийн өмнө талд орших тул түүхэн уламжлалын дагуу хүнд үйлдвэрүүд ихэд хөгжсөнөөрөө алдартай.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж
Цагаан баавгай

**Цагаан баавгай** (*Ursus maritimus*) Умард мөсөн далай, түүнийг тойрсон тэнгисүүдээр тархсан баавгайн зүйл. Дэлхийн хуурай газрын хамгийн том махан идэштэн бөгөөд Кодяк баавгай, цагаан баавгай хоёр хуурай газрын хамгийн том махчид гэж тооцогддог бол эвш хагастай нь тэнцэнэ. Хүрэн баавгайтай ойр төрөл боловч экологийн явцуу нөхцөлд зохицсон, тухайлбал биеийн олон шинж нь хүйтэн хэм, цас, мөс, задгай усаар явах, сэлүүр хөлтөн барихад зохицсон. Хэдий ихэнх цагаан баавгай хуурай газар төрдөг боловч амьдралынхаа ихэнх хугацааг далай тэнгист өнгөрүүлдэг ба тэнгисийн усанд хөвөх мөсөн дээр аялж, идэш хоолоо барьдаг. Жилийн ихэнх хугацааг хөлдсөн тэнгист өнгөрүүлнэ. Идэш тэжээл нь далайн амьтан (загас) юм.
 
Цагаан баавгайн 19 дэд популяцаас 5-ынх нь тоо толгой хорогдож байгаа тул эмзэг зүйлд тооцогддог. Олон арван жилийн турш хязгаар хориггүй агнаж байсны улмаас энэ зүйлийн ирээдүй бүрхэг болж, олон улсын зүгээс анхаарал тавих болсон. Ийнхүү цагаан баавгайн анд хяналт тавьж, квот тогтоох болсноор тоо толгой нь эргээд сэргэж байна. Олон мянган жилийн турш цагаан баавгай Хойд туйлын уугуул иргэдийн эд, оюун санаа, соёлын амьдралд гол байр суурь эзэлсээр ирсэн бөгөөд эдгээр үндэстэн ястны дунд цагаан баавгай агнах нь чухал явдалд тооцогдсоор байгаа билээ.

Эр нь дунджаар 400-450 кг жинтэй, биеийн урт нь 200-280 см байдаг. Эмэгчин нь мэдэгдэхүйц жижиг: дунджаар 350-380 кг жинтэй, биеийн урт нь 160-250 см (дундаж 1.85 м) байдаг. Заримдаа эрэгчин нь 3 м хүртэл урттай, 750 кг хүртэл жинтэй байдаг нь ажиглагдсан.

Цагаан баавгайн нөхөн үржихүйн чадавх бага байдаг: эмэгчин нь 4-8 насандаа анх удаа төрдөг, 2-3 жилд нэг удаа төрдөг, 1-3 бамбарууштай байдаг тул амьдралынхаа туршид 10-15-аас илүүгүй бамбарууш гаргадаг. Залуу цагаан баавгай нэг бамбарууш, том нь хоёр, заримдаа гурваас дөрвөн бамбарууш төрүүлдэг. Нярайнууд бүх баавгайн адил арчаагүй бөгөөд 450-750 гр жинтэй байдаг (гурав дахь өдөр нь бамбаруушнууд 650-840 гр жинтэй, сүүлтэй биеийн урт нь 30-35 см). Тэд сохор, чихний суваг хаалттай, үс нь муу хөгжсөн байдаг. Сарын дараа бамбаруушнууд хараа ордог бөгөөд арай эрт чихний суваг нээгддэг. 1.5-2 сартайд эхлээд үүдэн шүд, соёо, дараа нь араа шүднүүд цухуйдаг.

Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо цагаан баавгайнд учирч буй хамгийн гол аюулыг дэлхийн дулаарал гэж үзсэн. Учир нь цагаан баавгайн амьдрах орчин болсон далайн мөс хайлснаар хангалттай идэш хоол олох чадвар нь багасаж байгаа ажээ. ОУБХХ-ны мэдэгдснээр "Хэрэв цаг уурын энэ хандлага үргэлжилсээр байвал цагаан баавгай одоо тархсан ихэнх нутгаасаа 100 жилийн дотор устаж үгүй болох аюултай" 2008 оны 5-р сарын 14-нд АНУ-ын Дотоод явдлын департамент цагаан баавгайг Ховордсон зүйлүүдийн тухай хуулиндаа ховор зүйлээр оруулжээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Баавгайнхан
Азовын тэнгис

right|300px|thumb|Азовын тэнгис
**Азовын тэнгис** () нь Хар тэнгисийн хойд талд орших тэнгис юм. Керчийн хоолойгоор Хар тэнгистэй холбогдоно. Хойд эрэгт нь Украин, зүүн эрэгт нь Оросын Холбооны Улс, баруун эрэгт нь Крымын хойг (Украйны автономит муж) байдаг.

340 км урт, 135 км өргөн, 37,555 км2 талбай эзлэн оршино. Дон мөрөн, Кубань голууд тус тэнгист цутгадаг. Дундаж гүн нь 13-хан метр байдаг бөгөөд дэлхийн хамгийн гүехэн тэнгис юм. Цагийн зүүний эсрэг чиглэлд урсгалтай. Өвөл ихэнх хэсэг нь мөсөөр хучигддаг.


Ангилал:Дотоодын тэнгис
Ангилал:Хар тэнгисийн газар зүй
Ангилал:Оросын ус зүй
Ангилал:Украины ус зүй
Александр Дедюшко

**Александр Викторович Дедюшко** (, , 1962 оны 5 сарын 20, Волковыск, ЗСБН Беларусь Улс — 2007 оны 11 сарын 3, Новые омутыщи, Владимир муж, ОХУ) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.

## Цахим холбоос 
* Жүжигчний албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1962 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Олимпын хоккейн тэмцээн

Хоккейн тэмцээн Олимпын наадмын тавцанд 1920 онд гарч иржээ. Анх 1920 оны зуны олимпын хөтөлбөрт багтсан бол 1924 оноос Өвлийн олимпын наадмын бүрэн эрхт гишүүн болсон байна. Олимпын наадам нь саяхан болтол сонирхогчид л оролцох эрхтэй тэмцээн байсан тул Хойд Америкийн Үндэсний Хоккейн Лиг буюу NHL болон бусад мэргэжлийн лигийн тоглогчид оролцох боломжгүй байв. Эхний 30 жилийн хугацаанд 7 олимпын 6-д нь Канадын баг алтан медаль хүртсэн бөгөөд Чехословак, Швед, АНУ-ын багууд хүчтэй өрсөлдөж байлаа.

ЗХУ-ын баг 1956 оноос олимпод оролцож эхэлмэгц Канадаас давуу байр суурийг нь булаан авч, оролцсон 9 олимпоосоо 6 алтан медаль хүртсэн билээ. Канадын ихэнх шилдэг хоккейчид нь мэргэжлийн тамирчид байсан тул Канадын Сонирхогчдын Хоккейн Холбоо мэргэжлийн тамирчдын олимпод оролцуулахаар хөөцөлдөж эхэлсэн. Урт удаан хугацааны мэтгэлцээний үр дүнд Олон Улсын Олимпын Хороо 1988 оны олимпын дараа болсон чуулганаараа мэргэжлийн тамирчдыг олимпод оролцуулахыг зөвшөөрсөн байна. Гэвч олимпын тоглолт NHL-ийн улирлын дундуур явагддаг тул өөрийн лигийн тамирчдаа оролцуулахыг зөвшөөрөхгүй л байв.

1992 оны 7 сард ОУОХ эмэгтэйчүүдийн хоккейн спортыг олимпын их гэр бүлд багтаасан бөгөөд эмэгтэйчүүд 1998 оноос олимпын медалийн төлөө өрсөлдөж эхэлжээ. Энэ хугацаанд АНУ, Канадын багуудын аль ялсан нь алтан медаль хүртдэг уламжлал тогтоод байна.

1998 оны олимпын өмнө NHL тоглогчдоо олимпын наадмын шигшээ тоглолтуудад оролцуулахыг зөвшөөрсөн шийдвэр гаргасан боловч Топ-6 (Канад, Чех, Финлянд, АНУ, ОХУ, Швед) багт ашигтай шийдвэр болсон гэдэг шалтгаанаар 2006 оны олимпын өмнө өөрчлөгдөж, мэргэжлийн тамирчид хэсгийн тоглолтоос эхлэн оролцох болж, багууд хэсэгтээ 5 тоглолт хийх болсон байна.

## Статистик 
### Оролцсон улсууд 
;Тайлбар

;Эрэгтэй:

;Эмэгтэй:

### Медальтнууд 
;Эрэгтэй:
right|thumb|2002 оны олимпын хоккейн тэмцээний хэсгийн тоглолтод Австри, Латвийн багууд өрсөлдөж байгаа нь.
right|thumb|2006 оны олимпод АНУ-ын баг бие халаалтаа хийж байгаа нь.
right|thumb|2006 оны олимпын хүрэл медальт Чехийн баг.

;Эмэгтэй:

### Медалийн хүснэгт 
right|thumb|2006 оны олимпод оролцсон Канадын шигшээ баг.
right|thumb|2006 оны олимпод ОХУ-ын шигшээ баг бие халаалт хийж буй нь.
Олимпын наадмын хоккейн тэмцээнээс авсан медалийн нь тоогоор улс орнуудыг жагсаасан хүснэгт.
#### Эрэгтэй
#### Эмэгтэй
## Эшлэл 
## Ном зүй 
* 
* 
* 

## Гадаад холбоосууд 
* IOC results database
* Olympic Review and Revue Olympique. LA84 Foundation
* Reference book about all Olympic Medalists of all times
* International Ice Hockey Federation - Official website - Olympics

Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Гватемал

**Гватемал**, албан ёсоор **Гватемалын Бүгд Найрамдах Улс** (, ) нь хойд, баруун талаараа Мексик, баруун хойд талаараа Белиз, зүүн өмнөд талаараа Хондурас, Сальвадор улстай, баруун өмнөд талаараа Номхон далай, мөн зүүн өмнө талаараа Карибын тэнгистэй хиллэдэг, Төв Америкийн улс юм.

Төлөөллийн ардчилалтай тус улсын нийслэл нь Гватемал хот. Гватемал нь дотоодын үймээн самуунтай үеийг даван туулж, 1996 оноос хойш тогтвортой хөгжил, эдийн засгийн хөгжлийн замд орсон байна. Биологийн төрөл зүйл олонтой, онцлог экосистем нь Мезоамерикийг олон соёл иргэншлийн голомт болгож байв.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Төв Америкийн орон
1924 оны Өвлийн Олимп

**Өвлийн олимпын анхдугаар наадам** буюу **Шамонигийн олимп** () нь 1924 оны 1 сарын 25-наас 2 сарын 5 хүртэл Альпийн нурууны Монблан оргилын бэлд орших, Францын Шамонид зохион байгуулагдсан өвлийн олимпын наадам юм. Тухайн үедээ Францын ҮОХ-ноос Олон Улсын Өвлийн Спортын долоо хоног () гэдэг нэрээр, туршилтын журмаар зохион байгуулагдсан бөгөөд дараагийн жил нь Олон Улсын Олимпын Хорооны Ерөнхий Ассемблейгаар Өвлийн олимпын анхдугаар наадам гэж нэрлэхээр тогтсон байна.

1924 онд ийнхүү эхэлсэн өвлийн олимп 1992 он хүртэл зуны олимптой нэг жилд зохион байгуулагддаг байв.

## Наадмын тойм 
### Эхлэл 
Уран гулгалт Лондон, Антверпены олимп, хоккей Антверпены олимпын хөтөлбөрт багтаж байсан ч өвлийн спортын төрлүүд нь улирлаас шалтгаалдаг билээ. 1921 онд Лозаннад болсон Олон Улсын Олимпын Хорооны хурлаар өвлийн спортын төрлүүдийг дэлгэрүүлэх, ижил боломж олгох талаар шийдэж, урт удаан хугацааны мэтгэлцээний эцэст "Олон улсын өвлийн спортын долоо хоног"-ийг 1924 онд Шамонид зохион байгуулахаар шийдсэн юм.

### 2 дахь өдөр 
Өвлийн олимпын түүхэнд анхны алтан медалийг тус наадмын нээлтийн хөтөлбөр болох тэшүүрийн 500 метрийн төрөлд Чарльз Жевтрав хүртсэн байна. Тэшүүрийн бусад төрөлд Жулиус Скутнабб, Клас Тюнгберг нар тэргүүлсэн аж.

### 4 дэх өдөр 
Соня Хени 17-хон настайдаа эмэгтэйчүүдийн уран гулгалтын төрөлд оролцов. Хэдийгээр тэр сүүлийн байрт орсон ч фэнүүдийн дунд алдаршиж, дараагийн 3 олимпын аварга болсон билээ.

### 6 дахь өдөр 
Гиллис Графстрём 1920 оны зуны олимпын уран гулгалтын төрөлд түрүүлсэн амжилтаа бататгаж, спортын нэг төрлөөр, гэхдээ өвөл зуны олимпын аль алинд нь алтан медаль авсан хүн болж түүхэнд үлдэв.

### 8 дахь өдөр 
Канадын хоккейн баг өрсөлдөгч багуудаасаа хол тасархай болохоо харуулж, хэсгийн тоглолтонд Швейцар, Чехословак, Швед, Их Британийн багуудтай тоглохдоо 110 гоол оруулж, дөнгөж 3-хан гоол алдсан байна.

### 10 дахь өдөр 
Графстрёмтой адилаар, Канадын хоккейн баг 1920 оны Антверпены зуны олимпоос алтан медаль авсан амжилтаа Шамонид давтав. Канадууд хоккейн спортын олимпын хөтөлбөрт багтсан эхний 7 олимпын 6-д нь түрүүлж, дэлхийд ноёрхож байсан билээ.

## Спортын төрлүүд 
7 төрлийн спортын 16 цогц медалийн төлөө тамирчид өрсөлдсөн. Олон эх сурвалжид кёрлинг, цэргийн манааг албан ёсны бус, үзүүлэх төрөл байсан гэж бичдэг. Гэхдээ тухайн үедээ тийм ялгаа байгаагүй. 2006 оны 2 сард ОУОХ кёрлингийг тус олимпын албан ёсны хөтөлбөрт багтаж байсан гэж тооцохоор шийдэж, медальтнуудыг нь албан ёсны дүнд оруулахаар болсон байна.

* Бобслей
* Кёрлинг
* Уран гулгалт
* Хоккей
* Биатлон (Тэр үед *Цэргийн манаа* гэдэг нэрээр явагдсан)
* Цана
** Гүйлтийн цана
** Цанын хоёр төрөлт
** Цанын үсрэлт
* Тэшүүр

## Оролцсон орнууд 
16 орны тамирчид анхны өвлийн олимпын наадамд оролцжээ.

* йн хурдны тэшүүрчин Кристфрид Бурмайстер тэшүүрийн төрөлд оролцохоор бүртгүүлсэн боловч уралдаагүй байна.

### Тамирчдын тоо Үндэсний Олимпын Хороогоор
## Медалийн хүснэгт 

## Цахим холбоос 
* IOC Chamonix 1924 Page

Ангилал:1924 оны өвлийн олимп
Магадлалын онол

**Магадлалын онол** гэдэг нь санамсаргүй үзэгдлийн шинж чанарыг судалдаг, математикийн салбар юм.

## Түүх 
Санамсаргүй үзэгдлүүдийн тухай математик дахь судалгаа 16, 17-р зууны үеэс эхтэй ч эхэндээ 
**дискрет** үзэгдлүүдийн тухай, голчлон комбинаторикийн аргаар судалж байв. Сүүлд математик анализын аргаар **тасралтгүй** тархалтын тухай ойлголтыг оруулж ирэн судалж эхэлсэн байна. 

Орчин үеийн магадлалын онолын эцэг нь Андрей Колмогоров юм. Тэрээр Ричард фон Майзесын оруулж ирсэн түүврийн огторгуй, мөн **хэмжээсийн онол**ыг ашиглан Колмогоровын аксиомууд гэж нэрлэгдэх болсон аксиомуудын системийг магадлалын онолд оруулж ирсэн нь 1933 он байлаа.

## Эшлэл 
## Ном зүй 
* 
:: The first major treatise blending calculus with probability theory, originally in French: *Théorie Analytique des Probabilités*.
* 
:: The modern measure-theoretic foundation of probability theory; the original German version (*Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitrechnung*) appeared in 1933.
* 
* 
:: A lively introduction to probability theory for the beginner.
## Монгол хүн
* 


Ангилал:Математикийн салбар
Ангилал:Стохастик
Есөн эрдэнэ

**Есөн эрдэнэ** нь монголчуудын хүндэтгэн дээдэлж, хэрэглэж ирсэн эрдэнийн чулуунууд юм.

Есөн эрдэнэ:
*Алт
*Мөнгө
*Шүр
*Сувд
*Тана
*Оюу
*Номин
*Зэс
*Ган

Ангилал:Гоёлын чулуу
Владимир муж

**Владимир муж** () нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт багтах муж юм. Мужийн төв Владимир хот нь эртний Оросын нийслэл бөгөөд одоогийн нийслэл Москвагаас зүүн зүгт 190 км зайд оршино. Владимир, Суздаль, Боголюбово болон Кидекша дахь 12-р зууны үеийн сүм хийдүүд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн байдаг.

## Газарзүй 
Москва, Ярославль, Иваново, Рязань болон Нижегород мужуудтай хиллэнэ.

### Цагийн бүс 
75px|left

Владимир муж нь Москвагийн цагийн бүс (MSK/MSD) буюу UTC+3 бүст орших бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж

!
НҮБ-ын Хүүхдийн Сан

**Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Хүүхдийн Сан** () буюу товчоор **ЮНИСЕФ** (UNICEF) нь НҮБ-ын төрөлжсөн байгууллагуудын нэг юм.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах Европ, мөн Хятад дахь хүүхдийг хоол хүнс, эм, хувцас хунараар тэтгэх яаралтай хэрэгцээг хангах зорилгоор ОУ-ын Хүүхдийн Тусгай Санг Ерөнхий Ассамблей 1946 онд анхныхаа чуулганы шийдвэрээр байгуулжээ. 1953 онд Сангийн үзэл санааг хөгжиж байгаа орнуудын хүүхдэд тусламж үзүүлэх алсын зорилттой холбож өргөтгөн НҮБ-ын Хүүхдийн Сан гэдэг байнгын байгууллага буй болжээ. ЮНИСЕФ -ийн гол зорилго нь хүүхдийг хамгаалах, өсгөн бойжуулж хөгжүүлэх талаар улс гүрнүүд, ялангуяа хөгжиж байгаа орнуудын яармайлтыг дэмжиж хүмүүнлэгийн ба тэтгэлгийн туслалцаа үзүүлэхэд оршино. Бага насны хүүхдүүдийн эндэгдлийг багасгах, халдварт өвчнөөс хамгаалах, шимт тэжээлээр хангах, эрүүл чийрэг өсгөх зорилтыг онцлон үздэг. 1965 онд Нобелийн Энх Тайвны шагнал хүртсэн.

## Үүрэг зорилт 
* Хүүхдийн эрхийг хамгаалах, тэдний үндсэн хэрэгцээг хангахад туслах, хүүхдийн бүхий л чадавхи, бололцоог хөгжүүлэх боломжийг өргөтгөх 
* Хүүхдийн энхийн конвенцийг удирдлага болгон хүүхдийн сайн сайхны төлөө ёс суртахууны зарчим, ОУ-ын стандартыг хүлээн зөвшөөрөх замаар хүүхдийн эрхийг хамгаалахад хүчин чармайлт гаргах 
* Хүүхдийн энх тунх амьдрал, хамгаалал, хөгжил нь хүн төрөлхтний хөгжил дэвшлийн нэгэн чухал салшгүй хэсэг мөн
* Улс орнууд, ялангуяа хөгжиж байгаа улс орнууд "*Юуны өмнө хүүхдийн төлөө*" уриан дор хүүхэд, тэдний гэр бүлийн сайн сайхны төлөө улс төрийн зохистой бодлого явуулах, үйлчилгээ, халамж үзүүлэхэд нь уриалан дуудаж, дайчлан хөдөлгөх 
* Дайн, байгалийн гамшигт өртсөн, ядуугийн туйлд орсон, элдэв төрлийн хүчирхийлэл дарамтанд байгаа болон хөгжлийн бэрхшээлтэй зэрэг эмзэг хүүхдүүдэд тусгай халамж үзүүлэх 
* Хүмүүнлэгийн болон НҮБ-ын бусад байгууллагатай хамтран зовж, шаналж байгаа хүүхдүүд, тэднийг халамжлагчдын зовлонг хөнгөвчлөхөд шуурхай арга хэмжээ авах 
* Өөрийн гүйцэтгэдэг ажлын дотроос хүнд нөхцөлд байгаа улс орны хамгийн ядарч зүдэрсэн хүүхдүүдэд илүү анхаарал тавьж, тэргүүн зэргийн ач холбогдол өгөх 
* Улс орнуудад хэрэгжүүлж байгаа хөтөлбөрөөрөө дамжуулан эмэгтэйчүүд, охин хүүхдэд тэгш эрх олгохын төлөө улс төр, нийгэм, эдийн засгийн амьдралд тэдний оролцоог нэмэгдүүлдэг.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас (англи, франц, испани, араб, хятад хэлээр)

## Эшлэл 

Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:НҮБ-ын хөтөлбөр
Ангилал:НҮБ-ын тусгай агентлаг
Ангилал:Хүүхдийн тусламжийн байгууллага
Ангилал:Хүүхдийн эрх
Ангилал:Товчилсон үг
Ангилал:Нью-Йорк дахь олон улсын байгууллага
Ангилал:1946 онд байгуулагдсан
Өмнөд Холбооны тойрог

**Өмнөд Холбооны тойрог** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч 7 Холбооны тойргуудын нэг юм. Анх **Хойд Кавказын Холбооны тойрог** гэсэн нэрээр байгуулагдсан ч тус Холбооны тойргийн бүрэлдэхүүнд орсон Халимаг, Астрахань муж, Волгоград мужууд нь Хойд Кавказад багтдаггүй тул мөн оныхоо 6 сарын 21-нээс одоогийнхоо нэрээр нэрлэгдэх болсон байна. Тус улсын баруун өмнөд хэсэгт, Украин, Казахстаны хооронд оршино. Хойд хэсэг нь Понтик-Каспийн тал, өмнөд хэсэг нь Хойд Кавказ. 589,200 км² нутагт 2002 оны тооллогоор 22,907,141 хүн оршин сууж байв  (Нягтшил: 38.9/км²). Саяас дээш хүн амтай Краснодар, Донын Ростов, Волгоград зэрэг том хотууд бий.

Одоогийн Ерөнхийлөгчийн элчээр ОХУ-ын Хууль зүйн сайд асан Владимир Устинов ажиллаж байна.

Эрт цагт тус бүс нутагт скифчүүд оршин сууж байв. Мөн хазарууд оршин суудаг байсан бөгөөд Астрахань нь хазар хэлээр Рас Тархан гэж нэрлэгддэг байжээ.
Дон мөрөн, Ижил мөрний өмнөд адаг, Кубань голууд урсана. 

Өмнөд Холбооны тойргийг бүрдүүлэгч субъектуудыг засаг захиргааны төвүүдийн нь хамт дор жагсаав. Бүгд Найрамдах Улсуудыг одоор тэмдэглэсэн болно. 

#Адыгей* : Майкоп
#Астрахань муж : Астрахань
#Чечень*: Грозный 
#Дагестан* : Махачкала
#Ингушет* : Магас
#Кабардино-Балкар* : Нальчик
#Халимаг* : Элиста
#Карачай-Черкес* : Черкесск
#Краснодарын хязгаар : Краснодар
#Умард Осети* : Владикавказ
#Ставрополийн хязгаар : Ставрополь
#Ростов муж : Донын Ростов
#Волгоград муж : Волгоград
left|250px|
## Ерөнхийлөгчийн элч нар
*Виктор Казанцев (2000 оын 5 сарын 18 – 2004 оны 3 сарын 9)
*Владимир Яковлев (2004 оны 3 сарын 9 – 2004 оын 9 сарын 13)
*Дмитрий Козак (2004 оын 9 сарын 13 - 2007 оны 9 сарын 24)
*Григорий Рапота (2007 оны 9 сарын 24 - 2008 оны 5 сарын 12)
*Владимир Устинов (2008 оны 5 сарын 12 - )

## Цахим холбоос 
*Оросын Холбооны Кадастрын Төв - ОХУ-ын газрын зураг - орос хэлээр
*https://web.archive.org/web/20040404184031/http://baikaland.tripod.com/russia/yufo.html англи хэлээр
*Өмнөд Холбооны тойрог англи хэлээр
*Оросын өмнөд хэсгийн мэдээ, үйл явдлууд англи хэлээр

Ангилал:ОХУ-ын Холбооны тойрог
Залхуу баавгай

**Залхуу баавгай** (*Melursus ursinus*) Энэтхэг, Балба, Пакистан, Бутан, Бангладеш, Шри Ланкын нам дор газрын ойд тархсан баавгайнхан овгийн хөхтөн амьтан. Залхуу баавгай ***Melursus*** төрлийн цорын ганц зүйл. Анх саврын хэлбэр, модонд амьдардаг хэв шинжээр нь **"баавгай хэлбэрт залхуу амьтан"** гэж ангилж байсан боловч 1800-аад онд баавгай гэж зөв ангилсан юм. Байгалийн наслалт нь тодорхойгүй боловч хүний эрхэнд байхдаа 40 хүртэл насалсан нь бүртгэгдсэн.

## Нэмэлт унших материал 
* The Integrated Sloth Bear Conservation and Welfare Project (ISBCW) was initiated by the Wildlife Trust of India (WTI) in partnership with the World Society for Protection of Animals (WSPA) in 2005.

* Wildlife Times: Daroji Bear Sanctuary - A trip report to a premier sloth bear territory*(Melursus ursinus)*

* ARKive - images and movies of the sloth bear *(Melursus ursinus)*
* Bears Eat Monkey in Dutch Zoo

## Эшлэл 
## Гадны холбоос 
* Field Trip Earth - Field Trip Earth is a conservation education website operated by the North Carolina Zoological Society.
* Sloth Bear at *Animal Diversity Web*

Ангилал:Баавгайнхан
Словени

**Словени**, албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Словени Улс** () нь Төв Европын өмнөд хэсэгт, баруун талаараа Итали, зүүн болон өмнө талаараа Хорват, зүүн хойд талаараа Унгар, хойд талаараа Австри улсуудтай хиллэн орших улс юм. Баруун урд талд нь Адриатын тэнгис байдаг. Нийслэл нь Любляна.

Словени нь түүхийнхээ туршид бусад улсын харьяанд байж иржээ. Ромын эзэнт гүрэн, Венецийн Бүгд Найрамдах Улс (нэг хэсэг нь), Каринтийн ванлиг (орчин үеийн Словени улсын нутгийн хойд хэсэг), Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн, Хабсбургийн ханлиг, Австрийн эзэнт гүрэн (хожмын Австри-Унгар), Словени, Хорват, Сербийн Улс, Серби, Хорват, Словеничуудын Хант Улс (1929 онд Югославын Хант Улс болсон); дэлхийн 2 дайны хооронд Италийн хаант улс (нэг хэсэг нь)-ын мэдэлд байж, 1941-1945 онд Герман, Итали, Унгар, Хорватад эзлэгдэж, 1945 оноос эхлэн 1991 онд түүхэндээ анх удаа тусгаар тогтнолоо зарлах хүртлээ Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсад батаж байлаа.

Тус улс нь Европын Холбоо, Еврог хэрэглэгч улсуудын бүс - Еврозон, Шенгений гэрээ, Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага, Европын Зөвлөл болон НАТО-гийн гишүүн болно.

## Эх үүсвэр 
## Цахим холбоос 
* Slovenia.si Словенийн тухай мэдээлэл
* Бүгд Найрамдах Словени Улсын засгийн газар


Ангилал:Европын орон
Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Кавказын нуруу

thumb|250px|Сванети, Гүрж
**Кавказын нуруу** нь Евразийн эх газарт, Хар болон Каспийн тэнгисүүдийн хооронд буюу Кавказын бүс нутагт орших уулсын систем юм.

Кавказын нуруу нь дараах 2 нуруунаас бүрэлдэнэ:
* Их Кавказ
* Бага Кавказ

*Их Кавказын нуруу* нь Хар тэнгисийн зүүн хойд булан дахь Сочи хотын орчимд Кавказын Байгалийн Нөөц Газраас эхлэн ерөнхийдөө зүүнээс зүүн өмнө зүг рүү сунасаар Каспийн тэнгисийн эрэг дээрх Баку хотын орчимд хүрнэ. Харин *Бага Кавказ* нь Их Кавказтайгаа параллелиар, дунджаар 100 км өмнө зүгт байрладаг. Месхетийн нуруу нь Бага Кавказын уулсын системд багтана. Их, Бага Кавказын нуруунууд Лихийн нуруугаар холбогддог бөгөөд тэр нь Колхис болон Курагийн нам дор газруудыг заагладаг. Бага Кавказ болон Арменийн уулархаг газар нь нийлээд Транскавказын уулархаг газрыг бүрдүүлнэ. Кавказын нурууны хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш 5,642 метр өргөгдсөн, Их Кавказын Эльбрус оргил юм. 2014 оны өвлийн олимпын зарим уралдаан тэмцээнүүд Сочи орчмын, Кавказын нурууны уулст зохион байгуулагдах болно.

## Цахим холбоос 
*NASA Earth Observatory images of the Caucasus
*Highest Peaks of the Caucasus from peakbagger.com

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Европын нуруу
Ангилал:Азербайжаны нуруу
Ангилал:Арменийн нуруу
Ангилал:Гүржийн нуруу
Ангилал:Ираны нуруу
Ангилал:Оросын нуруу

Ангилал:Азийн бүсчлэл
Ангилал:Европын бүс нутаг судлал
Ангилал:Азербайжаны газар зүй
Ангилал:Арменийн газар зүй
Ангилал:Гүржийн газар зүй
Ижил Мөрний Холбооны тойрог

**Ижил Мөрний Холбооны тойрог** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч 7 Холбооны тойргийн нэг юм. Тус Холбооны тойрог нь Оросын Европын хэсгийн зүүн өмнөд хэсэгт оршино. 2002 оны тооллогоор 1,038,000 км² газар нутагтай Ижил Мөрний Холбооны тойрогт 31,154,744 хүн оршин сууж байжээ. 2008 оны 5 сарын 12-ноос тус Холбооны тойрог дахь ОХУ-ын ерөнхийлөгчийн элчээр Григорий Рапота томилогдон ажиллаж буй.

Ижил Мөрний Холбооны тойрогт 14 субъект багтдаг бөгөөд доорх жагсаалтад өөртөө засах өргөн эрх бүхий, үндэстний цөөнхүүдийн Бүгд Найрамдах Улсуудыг одоор тэмдэглэв:

# Башкортостан*
# Чуваш*
# Киров муж
# Мари Эл*
# Мордови*
# Нижегород муж
# Оренбург муж
# Пенза муж
# Пермийн хязгаар
# Самара муж
# Саратов муж
# Татарстан*
# Удмурт*
# Ульяновск муж

## Ерөнхийлөгчийн элч нар 
* Сергей Кириенко (2000 оны 5 сарын 18 – 2005 оны 11 сарын 14), ОХУ-ын ерөнхий сайд асан
* Александр Коновалов (2005 оны 11 сарын 14 - 2008 5 сарын 12)
* Григорий Рапота (2008 5 сарын 12 - )

## Зүүлт 

Ангилал:ОХУ-ын Холбооны тойрог
Хамгийн их ерөнхий хуваагч

**Хамгийн их ерөнхий хуваагч** буюу товчоор **ХИЕХ** гэж 0-ээс ялгаатай хэд хэдэн бүхэл тооны ерөнхий хуваагчид дотроос хамгийн ихийг нь хэлнэ. *a*, *b* 2 бүхэл тооны хамгийн их ерөнхий хуваагчийг ХИЕХ(*a*, *b*) гэж тэмдэглэдэг. Жишээ нь, ХИЕХ(3,18)&nbsp;=&nbsp;3, ХИЕХ(49,91)&nbsp;=&nbsp;7, ХИЕХ(-14,22)&nbsp;=&nbsp;2 гэх мэт. Мөн аль нэг нь 0 байх үед ХИЕХ(*a*, 0) = *a* гэж тодорхойлон ашиглах тохиолдол бий. ХИЕХ нь 1 байх 2 бүхэл тоог **харилцан анхны** гэдэг.

ХИЕХ-г олохын тулд Евклидийн алгоритмыг ашиглах нь хялбар байдаг.

2 тооны хувьд хамгийн бага ерөнхий хуваагдагч буюу ХБЕХ, ХИЕХ-ийн хооронд дараах харьцаа биелнэ:
:ХИЕХ(*a*, *b*)&nbsp;&middot;&nbsp;ХБЕХ(*a*, *b*)&nbsp;=&nbsp;*ab*

Ангилал:Тооны онол
Мари-Аделэйд, Люксембургийн их ван

**Мари-Аделэйд** (; , 1894 оны 6 сарын 14 – 1924 оны 1 сарын 24) нь Люксембургийн их ван юм. Люксембургийн их ван Гиём IV болон Португалын Мари Анн нарын охин бөгөөд нагац өвөг нь Португалын Мигель болно.

Гиём IV-ийн 6 охины ууган нь болох Мари-Аделэйд нь 1907 оны 7 сарын 10-нд угсаа залгамжлагчаар зарлагдаж, 1912 орны 2 сарын 25-нд аав нь нас барахад Люксембургийн их вангийн ширээнд суужээ. Тэрээр тус улсын анхны эмэгтэй их ван, мөн 1890 онд Нидерландаас тусгаар тогтносноос хойш тус улсын нутагт төрсөн анхны их ван юм.

Тэрээр улс төрд маш их сонирхолтой байсан бөгөөд засгийн газрын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог байв. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Германы эзлэн түрэмгийлэгчидтэй найрсаг харьцаж байсан нь дайны дараа ихээхэн шүүмжлэл хүртсэн билээ. Хэдийгээр үндсэн хууль зөрчсөн үйлдэл хийгээгүй боловч олон түмний дургүйцэл ихээр нэмэгдсэний улмаас 1919 оны 1 сараас эхлэн Парламент түүнийг хаан ширээнээсээ татгалзахыг шаардаж эхэлсэн байна. Мари-Аделэйд Ерөнхий сайдтайгаа зөвлөлдсөний эцэст  1919 оны 1 сарын 14-нд хаан ширээнээсээ татгалзаж, дүү Шарлоттдоо шилжүүлсэн юм. 

Мари-Аделэйд гэлэнмаа болж, Италийн сүмд сууж байгаад Хохенбург цайзад томуугийн улмаас нас нөгчсөн байна. Түүнийг Люксембургийн Нотр-Дамын оршуулгын газарт нутаглуулжээ.

## Гадаад холбоос 
* Люксембургийн их ван, Нассаугийн вангийн гэр бүл

Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1924 онд өнгөрсөн
Ангилал:Люксембургийн их ван
Ангилал:Люксембургчууд
Брянск муж

**Брянск муж** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч Холбооны субъектуудын нэг юм. Брянск муж Оросын Холбооны Төв тойрогт багтдаг бөгөөд Засаг захиргааны төв нь Брянск хот. Москва хотоос баруун урд зүгт оршдог.

Брянск муж нь хойд талаараа Оросын Смоленск муж, зүүн хойд талаараа Калуга муж, зүүн талаараа Орёл муж, зүүн өмнөд талаараа Курск муж, өмнөд талаараа Украины Сумы, Чернигов муж, баруун талаараа Беларусийн Гомель, Могилёв мужуудтай хиллэдэг байна.

## Газарзүй 
Брянск мужийн нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг Беларусь, Украинтай хиллэж улсын хилийн бүсэд багтдаг бөгөөд нэвтрэх нь хязгаарлагдмал байдаг.

### Цагийн бүс 
Брянск муж нь Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүст харьяалагдах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.

## Засаг захиргааны нэгжүүд 
Брянск муж нь 27 тойрог, 4 хотод хуваагдах бөгөөд тэдгээр нь цааш 12 хот, 24 суурин, 224 тосгонд хуваагдана.

## Хүн ам 
Оросын статистикийн газрын мэдээлснээр тус бүс нутгийн хүн ам 1,132,795 хүн байв (2025). Хүн амын нягтрал 32.50 хүн/км2 (2025). Хот суурингийн хүн ам 71.47% (2022).
* Төрөлт (2008): 14,319 (1000-д 11.0)
* Нас баралт (2008): 23,197 (1000-д 17.8)

2008 онд тус мужийн төрөлт өмнөх оныхоос 7.8 хувиар нэмэгдсэн боловч нас баралт буураагүй байна.

## Тээвэр 
Мужийн Төмөр замын томоохон зангилаа уулзварууд нь:- Брянск, Унеча, Навля юм.

Ихэнх холын галт тэрэг Москва-Киев шугамаар Брянск, Навля хотуудаар дамжин өнгөрдөг. Хот орчмын галт тэрэгний үйлчилгээ сайн хөгжсөн. Ихэнх жижиг шугамууд зорчигчдын үйлчилгээнд хаалттай байдаг бөгөөд зөвхөн Дятково-Фаянсовая ажилладаг.

## Эшлэл 
Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Төв Холбооны тойрог

**Төв Холбооны тойрог** () нь Оросын Холбооны 7 тойргийн нэг юм.
Хэдийгээр газарзүйн хувьд Оросын баруун хязгаарт оршдог ч улс төр, түүхийн утгаараа тус орны "Төв" болохынхоо хувьд ийн нэрлэгджээ.

Бүрдүүлэгч субъектууд:

# Белгород муж
# Брянск муж
# Иваново муж
# Калуга муж
# Кострома муж
# Курск муж
# Липецк муж
# Москва
# Москва муж
# Орёл муж
# Рязань муж
# Смоленск муж
# Тамбов муж
# Тверь муж
# Тула муж
# Владимир муж
# Воронеж муж
# Ярославль муж

## Цахим холбоос 
* Official site: Federal Cadaster Center of Russia -- ОХУ-ын газрын зураг (Орос хэлээр)
* https://web.archive.org/web/20030301151246/http://baikaland.tripod.com/russia/cfo.html

Ангилал:ОХУ-ын Холбооны тойрог
Уралын Холбооны тойрог

**ОХУ-ын Уралын Холбооны тойрог** () нь Оросын Холбооны 7 тойргийн нэг юм. Орос улсын Азийн хэсэг дэх 3 тойргийн баруун захад оршино. 

Далайн болон хуурай газрын хилтэй; гадаад хил-Казахстан, дотоод Волга орчмын, Баруун хойд, Сибирийн холбооны тойргуудтай хиллэдэг. Төв нь Екантеринбург хот.  

Уралын Холбооны тойрог нь 12,294,961 хүн амтай (2022) нь Оросын хүн амын 8.45% юм.  

## Ерөнхийлөгчийн Бүрэн эрхт төлөөлөгч нар 
* Латышев, Пётр Михайлович (2000-2008)
* Крупкин, Владимир Леонидович (үүрэг гүйцэтгэгч-2008 он)
* Винниченко, Николай Александрович (2008 — 2011)

* Куйвашев, Евгений Владимирович (2011 — 2012)
* Холманских, Игорь Рюрикович (2012 — 2018)
* Цуканов, Николай Николаевич (2018 —2020)
* Якушев, Владимир Владимирович (2020 оны 11 дүгэр сараас).

## Холбооны субъектууд 
* Курган муж
* Свердловск муж
* Тюмень муж
** Ханты-Мансийн өөртөө засах тойрог
** Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойрог
* Челябинск муж


Ангилал:ОХУ-ын Холбооны тойрог
Ангол

**Ангол Улс**, албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Ангол Улс** (, ) нь баруун өмнөд Африкт оршдог улс. Өмнө талаараа Намиби, хойд талаараа Ардчилсан Конго, зүүн талаараа Замби улсуудтай хиллэнэ. Баруун хэсгээр нь Атлантын далай хүрээлдэг байна. Тус улсын салангид тасархай нутаг дэвсгэр болох Кабинда нь Конго болон Ардчилсан Конго Улстай хиллэдэг. Ангол нь 16-р зуунаас эхлэн 1975 он хүртэл Португалын далайн чанадын нутаг дэвсгэр гэж нэрлэгдэж байлаа. 1975 онд тусгаар тогтнолоо зарлаж 1976 оны 12-р сарын 1-нд НҮБ-ын гишүүн орон болжээ. 2021 оны долдугаар сарын байдлаар - 33,642,646 хүн амтай улс юм. 

## Төрийн тогтолцоо 
Ангол бол Ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн нь ерөнхийлөгч. 1979 оноос хойш энэ албан тушаалыг Хосе Эдуардо дос Сантос  (порт. José Eduardo dos Santos, 1942 онд төрсөн) хашиж байгаад 2017 оны есдүгээр сарын 26-нд түүнийг Хуан Мануэль Гонсалвес Лоуренчо  (порт. João Manuel Gonçalves Lourenço; 1954 онд төрсөн) сольсон байна. Засгийн газрыг ерөнхийлөгчийн томилсон дэд ерөнхийлөгч удирддаг байна.

Хууль тогтоох байгууллага нь 4 жилээр сонгогддог 220 депутатаас бүрдсэн нэг танхимтай парламент (Ардын Их Хурал) юм.

Ангол улс нь Сахараас урагш Африкийн орнууд дунд газрын тос, алмааз олборлолтоороо 2-рт ордог. Олон Улсын Валютын Сангийн судалгаагаар 2000-аад онд Анголын эрдэнэсийн сангаас 4 тэрбум долларын газрын тосны орлого алга болсон гэдэг. 2006 оны 8 сард Кабиндаг Анголоос салган тусгаарлах зорилго бүхий Кабиндагийн Анклавыг Чөлөөлөх Фронтын жигүүртэй энхтайвны гэрээ байгуулагдсан. Ангол улсын газрын тос олборлолтын орлогын 65%-ийг тус бүс нутаг бүрдүүлдэг байна.

## Засаг захиргаа 
Ангол улс засаг захиргааны 18 аймагт (португал. *província*), аймаг тус бүр 157 суманд (португал. *município*) хуваагддаг байна.

## Эшлэл 

Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Кувейт динар

**Динар** (араб: دينار, ISO 4217 код *KWD*) Кувейтийн мөнгөний нэгж. Нэг динар 1000 филстэй тэнцэнэ. Динар дэлхийн хамгийн өндөр ханштай мөнгөний нэгж.

## Түүх 
Анх 1961 онд Персийн булангийн рупийг халахаар нэвтрүүлсэн. Анх нэг динар нэг фунт стерлингтэй тэнцэхээр гаргасан. Рупий 1 шиллинг 6 пенстэй тэнцэж байсан тул хөрвөх ханш нь 13⅓ рупий нэг динартай тэнцэхээр тогтсон.

Ирак 1990 онд Кувейтийг эзлэхэд ирак динар кувейт динарын оронд хэрэглэгдэж, эзлэгч хүч их хэмжээний мөнгөн дэвсгэрт хулгайлжээ. Чөлөөлөлтийн дараа кувейт динарыг буцааж тус улсын мөнгөний нэгж болгосон бөгөөд шинэ мөнгөн дэвсгэрт гаргасан. Урьд нь хэрэглэгдэж байсан бүх мөнгөн дэвсгэртийг үүний дотор хулгайлагдсан мөнгөн дэвсгэртийг гүйлгээнээс гаргасан.

## Цахим холбоос 
* Кувейтийн Төв Банк
* Цаасан дэвсгэртийн зургууд

## Эшлэл 
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Кувейтийн эдийн засаг
Фунт стерлинг

**Фунт стерлинг** (, тэмдэглэгээ: **£**; ISO код: **GBP**) буюу ихэнхдээ зүгээр л **фунт** гэгддэг энэхүү мөнгөний нэгж Нэгдсэн Вант Улс Титмийн хараат улс орнууд (Мэн Арал ба Чаннел Арлууд), Өмнөд Жоржиа ба Өмнөд Сэндвичийн Арлууд  ба Британийн Антарктидын Нутаг Дэвсгэрийн  мөнгөний нэгж юм. 100 пеннитэй тэнцдэг.

Фолклендийн арлын фунт, Гибралтарын фунт, Гэгээн Еленагийн фунт тусдаа мөнгөний нэгжүүд боловч фунт стерлингтэй уягдсан.

Стерлинг америк доллар, еврогийн дараа гуравт орох нөөцийн том валют юм. Гадаад валютын зах зээлд америк доллар, евро, иений дараа дөрөвт орох хамгийн их арилжаалдаг валют ажээ.

## Цахим холбоос 
* Coin Types from Great Britain Lists, pictures, and values of Great Britain coin types
* A history of sterling Daily Telegraph
* Purchasing Power of British Pounds from 1264 to 2007
* Five Ways to Compute the Relative Value of a UK Pound Amount, 1830 - present
* Фунт стерлинг (Цаасан дэвсгэрт)  
* Шотландын Фунт стерлинг   
* Фунт стерлинг (Хойд Ирланд)   

## Тэмдэглэл
## Эшлэл 
Ангилал:Их Британийн эдийн засаг
Ангилал:Европын мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Их Британийн үндэсний бэлгэ тэмдэг
Ён Эке

**Ён Виктор Эке** (, 1886 оны 3 сарын 12 - 1964 оны 6 сарын 11) нь Шведийн хөнгөн атлетикч, 1912 оны Стокхольмын олимпын алтан медальтай тамирчин юм.

## Стокхольмын олимп 
Эке 1912 оны олимпод 10.000 метрийн гүйлт, кросс гүйлтийн багийн болон хувийн төрөлд өрсөлдсөн билээ. Тэрээр хувийн төрөлд Финландын Ханнес Колемайнен, Шведийн Хяльмар Андерссон нарын дараа 3-т орж, хүрэл медаль хүртсэн бөгөөд мөнөөх Андерссон болон Иосеф Теренсторм нартай хамтдаа багийн төрөлд хурд сорьж алтан медалийн эзэн болжээ. Мөн 10000 метрийн гүйлтийн шигшээ уралдаанд шалгарсан боловч гараанд гараагүй аж.

Ангилал:Задгай талбайн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Шведийн задгай талбайн гүйгч
Ангилал:Шведийн холын зайн гүйгч
Ангилал:Шведийн олимпын аварга
Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч
Ангилал:1912 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1886 онд төрсөн
Ангилал:1964 онд өнгөрсөн