open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лхагвын Эрдэнэбулган

**Лхагвын Эрдэнэбулган** (төрсөн нэр нь **Толя**; 1940 оны хоёрдугаар сарын 16-нд Булган аймгийн Бугат суманд төрж, 2021 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) нь Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн цолтой найруулагч байв. 

Тэрбээр Богд Хаант Монгол Улсын ерөнхий сайд бөгөөд Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөө цогтой тэмцэгч Ардын Хатанбаатар Магсаржавын дүрийг Хатанбаатар кинонд тоглон бүтээсэн нь монголын кино урлагийн түүхэнд мөнхрөн үлдэх бүтээл болсон юм.

## Намтар 
Эрдэнэбулган нь Булган аймгийн Бугат сумын нутаг дахь Бухын гол хэмээх газарт, өмнө нь хоёр хүүхэд гараад эндсэн айлын хүү болон хорвоод мэндэлжээ. Хүүхэд тогтдоггүй айлд төрсөн болохоор нэрийг Толя хэмээн нэрлээд, гуравхан хоногийн настай түүнийг ламын заавраар айлд өргүүлсэн аж. Энэ нэрээ сүүлд ЗХУ руу их сургуульд сурахаар явах гэтэл орос нэртэй гээд гадаад паспорт олгохгүй байсан тул аргаа барахдаа ахдаа хэлтэл ах нь:  гэснээр ийм нэртэй болжээ.

### Боловсрол 
1962 оноос 1967 оны хооронд Болгар Улсын Софи хот дахь Хөгжмийн Дээд Сургуулийг дуурийн дуучин мэргэжлээр, дараа нь 1975 онд хуучнаар Зөвлөлт Холбоот Улсын Ленинград хот дахь Хөгжмийн Их Сургуулийг театрын найруулагчийн мэргэжлээр тус тус дүүргэсэн байна. 

Төгсөж ирээд Улсын Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театрт гоцлол дуучнаар ажиллаж эхэлсэн ба түүнээс хойш дуурийн дуучин, кино жүжигчин, кино найруулагч, театрын найруулагч, уран сайхны удирдагч, театрын даргаар ажиллаж байв. 

Эрдэнэбулган нь Монголын ард түмний дуулах дуртай, бараг төрийн дуулалтай эн зэрэгцдэг, зохиолч Жамцын Бадраа (МУСГЗ) ба хөгжмийн зохиолч Цэгмидийн Намсрайжав

### Найруулагч 
* 2008 он: Үхэж үл болно – Чингис хаан

## Tеатр 
### Бүтээсэн дүр 
* Учиртай гурван толгой
* Хөхөө Намжил
* Шарай голын гурван хаан
### Найруулагч 

* 1979 он: Севилийн үсчин
* 1983 он: Чоно ба долоон ишиг
* 1986 он: Ламбугайн нулимс
* 1989 он: Отелло
* 1995 он: Гэсэр
* 1997 он: Учиртай гурван толгой
* 2006 он: Өэлүн эх

## Шагнал 
* 1992 он: Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн

## Эшлэл 
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын театрын найруулагч
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Театрын дарга
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Хатанбаатар Магсаржав
Ангилал:Үндэсний Хөгжмийн Академийн төгсөгч (Софи)
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Болгарын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Булганыхан
Ангилал:Бугатын (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Сеута

**Сеута** ( [],  *Сабта*) нь Умард Африкийн эрэг ба Гибралтарын хоолой дээр орших Испанийн хот бөгөөд 2019 оны байдлаар нийт 84.777 хүн амтай байв. Сеута нь Испанийн эксклав учир Европын Холбоонд ордог хэдий ч Умард Атлантын Гэрээний Байгууллагад хамаардаггүй. Мөн Мелилья хотын адил европын холбооны нутаг дэвсгэрт үйлчлэх гаалийн эрх зүйн кодекст багтдаггүй, Шенгений бүсэд ч ордоггүй онцлогтой.

## Байрлал 

18,5 км² нутаг дэвсгэртэй испанийн энэхүү хот нь Газар дундын тэнгисийн баруун эргийн нэгэн хойгийн үзүүр дээр оршдог. Энэ нутаг нь Мароккотой газрын хилтэй бөгөөд Иберийн хойгоос 21 орчим километрийн зайд алслагдсан. Усан замаар Альхесирас хүрэхэд нэг цаг орчим хугацаа хэрэгтэй. 

## Хүн ам 
## Түүх 
Жебел Муса уулын эртний нэр нь «*Ах дүү долоо*» юм. Суурингийн нэрийг *Ах дүү долоо* уулын нэрээс ромын зээллэг орчуулга болох Ад Септем Фратрес (*Ad Septem Fratres*) үүсч, үүнээс *Септем* → *Септа* гэсэн богино хэлбэрүүд үүсэв. Араб хэлэнд «п» үсэг байхгүй тул үүнийг «б» үсгээр солин *«сабта»* болжээ. А үсэг нь араб аялганд эгшиг шилжин «э» гээр солигдсон байна.
 
Португал ба испани хэлээрх (бас олон улсад) хэлбэр нь *Сеута*. Арабын *Сабта* нэрний «б» үсгийг иберо роман хэлэнд ихэвчлэн «в/у» үсгээр орлуулах тул Сеута гээд таарч байгаа юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас (испаниар)

## Эшлэл 

Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Испанийн коммун
Ангилал:Испанийн суурин
Ангилал:Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Ангилал:Эксклав
Ангилал:Африкийн хойг
Ангилал:Газар дундын тэнгисийн хойг
Ангилал:Испанийн хойг
Ангилал:Испанийн археологийн олдворт газар
Ангилал:Kарфагений суурин
Ангилал:Испани-Мароккогийн харилцаа
Ангилал:Марокко-Португалын харилцаа
Ангилал:Африк дахь Испанийн колоничлолын түүх
Ангилал:Португалын Африк дахь колоничлолын түүх
Подласки муж

|-
|colspan="2"| 
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Сүлд ба далбаа
|-
|width="145"| 
|width="145"| 
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Үндсэн мэдээлэл
|-
| Улс: || 
|-
| Мужийн төв: || Белосток
|-
| Войвода: || Бохдан Пашковски
|-
| Мужийн маршал: || Артур Косицки
|-
| ISO 3166-2: || PL-20
|-
| Хүн ам: || 1.190.253 (2015-06-30)
|-
| Хүн амын нягтрал: || 59 хүн км² тутамд
|-
| Ажилгүйдэл || 12,6 % (2009 он)
|-
| ТХ-ийн улсын дугаар || B
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Газар зүй
|-
| Газар нутаг: || 20.180 км²
|-
| – үүний хуурай газар: || ? км²
|-
| – ус: || ? км²
|-
| Суналт: || Хойд-Өмнөд: 229&nbsp;кмБаруун-Зүүн: 48—147&nbsp;км
|-
| Хамгийн өндөр цэг: || 298&nbsp;м
|-
| Хамгийн нам дор цэг: || ?&nbsp;м
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Газар нутгийн бүтэц
|-
| Ой: || … %
|-
| Тариалангийн талбай: || … %
|-
| Ус зүй: || … %
|-
| Бусад: || … %
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Захиргааны гишүүнчлэл
|-
| Тойроггүй хот: || 3
|-
| Орон нутгийн тойрог: || 14
|-
| – Гмина: || 118
|-
|}
**Подласки муж** () нь Бүгд Найрамдах Польш Улсын 16 мужийн нэг юм. Мужийн төв нь Белосток. 1999 онд Белосток, Ломша болон Сувалки мужийн хэсгийг таслан байгуулсан энэхүү муж нь Польш Улсын зүүн хойд талд орших бөгөөд Люблин, Мазови, Варми-Мазури мужуудаар хүрээлүүлэхийн зэрэгцээ хойд талаараа Оросын Калининград муж, зүүн хойд талаараа Литва Улс, зүүн талаараа Беларусь Улстай дөрвөн улсын хилийн буланг үүсгэнэ. Мужийн нийслэл Белосток нь 295.000 оршин суугчтай, бусдаар энэ муж нь хамгийн цөөн хүн ам, сууринтай мужид тооцогдоно. Энд цагаан оросууд ба татар-мусульманы цөөнх амьдардаг.

## Засаг захиргааны гишүүнчлэл 
Подласки муж нийт 14 орон нутгийн тойрогт (повят) хуваагдах ба үүнээс гурав нь ямар нэгэн тойрогт харьяалагддаггүй хот юм. Эдгээр хотууд нь ижил нэртэй орон нутгийн тойрогтоо харьяалагддаггүй.
### Tойроггүй хот 
* Белосток (128.208)
* Ломша (62.746)
* Сувалки (69.351)
### Орон нутгийн тойргууд 
## Цахим xолбоос 
* Подласки мужийн албан ёсны цахим хуудас (польшоор)

## Эшлэл 

Ангилал:Польшийн муж
Ангилал:1999 онд байгуулагдсан
Рубик Эрнё

**Рубик Эрнё** (**Рубик Эрно**; унгар. Rubik Ernő, 1944 оны 7 дугаар сарын 13-нд, Унгарын Будапешт хотод төрсөн) - Унгарын зохион бүтээгч, уран барилгын профессор. 1974 онд Рубикийн шоог зохион бүтээсэн бөгөөд бусад оюун ухаан хөгжүүлэх тоглоомоороо дэлхий даяар алдаршсан.                                                    

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Будапешт хотод төрсөн. Түүний эцэг том Рубик Эрнё Эстергом хотын үйлдвэрт онгоцны инженер байсан, эх Санто Магдольна яруу найрагч.  Тэрбээр 1967 онд Будапешт хотын Технологийн Их сургуулийн инженерийн тэнхимийг дүүргээд дотоод засал чимэглэлээр аспирантурт сурсан байна. 1971—1975 онуудад уран барилгачнаар ажиллаж байгаад Академид эргэж ирээд Будапештын гоёл чимэглэлийн дээд сургуулийн доцент цол хүртсэн байна. 

1980-аад оны эхээр оюун ухаан хөгжүүлэх тоглоомын «…Тоглоом» (унгар. ...És játék) сэтгүүлд редактор болжээ. 1983 онд өөрийн "Рубик студи" (унгар. Rubik Stúdió)-ийг байгуулжээ. 

1983 оны 10 дугаар сард Унгарын иргэдийн шинэ зохион бүтээлийг хэрэгжүүлэх зорилготой сан байгуулахад улсад 7 сая форинт шилжүүлэн өгчээ.  Уг санг Төрийн банкны дэргэд байгуулжээ. 

1987 онд профессор цол хүртэж, 1990 онд Гинстлер Яноштой хамтран Унгарын Техникийн Академи (венг. Magyar Mérnöki Akadémia) байгуулж 1996 он хүртэл түүний Ерөнхийлөгчөөр ажилласан байна. 

Өнөөгийн байдлаар Рубикийн студи удирдаж, төрөл бүрийн сэтгүүлд уран барилгын тухай өгүүлэл бичиж, видео тоглоом зохиоход оролцож байгаа ажээ.

Рубикийн шоо нь дэлхий даяар хамгийн олон буюу 500 орчим сая ширхэг зарагдсан тоглоом юм. 

Өнөөдөр Рубикийн шоо болон бусад оюун ухааны тоглоомны эрхийг Английн "Seven Towns Ltd.," компани эзэшдэг. Эзэн нь Рубик Эрнёгийн найз Том Кремер юм.

Ангилал:Унгарын зохион бүтээгч
Ангилал:Унгарын архитектор
Ангилал:Унгарын дизайнер
Ангилал:Унгарын уран барималч
Ангилал:Будапештын их сургуулийн багш
Ангилал:Будапештын хүндэт иргэн
Ангилал:Европын Академийн гишүүн
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (одтой командлагч)
Ангилал:Кошутын шагналтан
Ангилал:Будапештын хүн
Ангилал:Унгарчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
2021 он

**2021 он** бол баасан гарагт эхэлж, мөн баасан гарагт дууссан, 21-р зууны он юм. Энэ он нь 365 хоногтой.

## Үйл явдал 
### Улс төр 
* 1 сарын 1: Гай Пармелин Швейцарын  Холбооны ерөнхийлөгч болов.
* 1 сарын 1: Португал 2021 оны эхний хагас жилд Европын Холбооны Ерөнхийлөгчийн Зөвлөлийн ажлаа хүлээж авав.
* 1 сарын 1: Их Британи Европын Холбооноос гарч европын дотоодын зах зээлийн бүрэлдэхүүнээс хасагдав.
* 1 сарын 6: Дональд Трампын дэмжигчид Капитол руу дайрч оров.
* 1 сарын 20: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолын ажиллагаа болж, АНУ-ын 46 дахь ерөнхийлөгч Жо Байден, дэд ерөнхийлөгч Камала Харрис нар ажлаа хүлээж авав.
* 1 сарын 21: Монгол Улсын ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүх ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа огцрох хүсэлт гаргасны улмаас түүний Засгийн Газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцров.

## Нас барсан 
### Нэгдүгээр сар 
* 1 сарын 4: Таня Робертс (1955 онд төрсөн), плейбой загвар өмсөгч, АНУ-ын кино жүжигчин
* 1 сарын 4: Мартинус Велтман (1931 онд төрсөн), Нидерландын физикч, Нобелийн шагналтан
* 1 сарын 23: Ларри Кинг (1933 онд төрсөн), АНУ-ын сэтгүүлч, хөтлөгч
* 1 сарын 26: Клорис Личман (1926 онд төрсөн), АНУ-ын кино жүжигчин
* 1 сарын 27: Лхагвын Эрдэнэбулган (1940 онд төрсөн), Монголын кино жүжигчин, кино найруулагч, театрын найруулагч, театрын дарга

## Цахим холбоос 

#
Нелли Блай

**Нелли Блай** () хэмээх уран бүтээлийн нэрээрээ алдаршсан **Элизабет Кокран Симэн** (, төрөхдөө Элизабет Жейн Кокран (,  1864 оны 5 сарын 5-нд төрж, 1922 оны 1 сарын 27-нд нас барсан) нь АНУ-ын аялагч, сэтгүүлч, зохион бүтээгч эмэгтэй. 

## Намтар 
АНУ-ын Пеннсилвани муж улсын Питтсбург хотын захад орших Буррелл хотхоны Кокраны Миллс хэмээх хэсэгт худалдаачин, холбооны шүүгч ч хийдэг Майкл Кокраныд 1864 онд нэгэн охин төрсөн нь Элизабет Жейн Кокран байсан юм. Өсвөр наснаасаа боловсролтой иргэн болохыг хүссэн тул эцгийнхээ Кокран овгийг авч 1879 онд Индианагийн багшийн сургуульд (одоогийн Пеннсилванийн Индиана Их Сургууль) элсэн орсон боловч мөнгө санхүүгийн гачаалаас болоод нэг улирлын дараа орхижээ.

1890 оны 1 сарын 25-ны 15 цаг 51 минутад Нью Жерсийн галт тэрэгний буудалд нэгэн бүсгүй Нью Йорк Ворлд сонины эзэн алдарт Жозеф Пулитцерын тусгайлан хөлсөлсөн хувийн галт тэрэгнээс буусан нь дэлхийг 72 хоногт ганцаар тойрсон Америкийн сэтгүүлч, үйлдвэрлэгч, зохион бүтээгч, буяны ажилтан, эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн анхдагчдын нэг хатагтай Нелли Блай /Nellie Bly/ урт аянаа төгсгөн гэртээ ирж байсан хэрэг юм.

## Цахим холбоос 
*Өнөөдөр ганц бие эмэгтэй 72 хоногт дэлхийг тойрсон өдөр

Ангилал:АНУ-ын сэтгүүлч
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Эрэн сурвалжлах сэтгүүлч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:1922 онд өнгөрсөн
Базарсадын Жаргалсайхан

**Базарсадын Жаргалсайхан** (олны танил нэр нь **Буянгийн Жагаа**; 1959 оны наймдугаар сарын 20-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын засгийн газрын гишүүн, улс төрч, физикч, бизнесмен, Бүгд Найрамдах Намын дарга.

## Намтар 
### Бага нас ба боловсрол 
Б. Жаргалсайхан нь 1959 онд Улаанбаатар хотод таван хүүхэдтэй айлын дундах болон төржээ. 1967 онд нийслэлийн 23-р дунд сургуульд бас сурч байсан байна.
### Мэргэжлийн гараа 
Сургуулиа төгсөөд эх орондоо эргэж ирэн 1982 оноос 1984 оныг хүртэл Говь комбинатад байгаад, 1988 онд Буян хоршоогоо байгуулан захирлаар нь ажилласан ба 1989 онд тус хоршоогоо хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани болгон өргөтгөжээ.

Тэр Монголын анхны саятан гэгддэг бөгөөд 1990 оноос 2004 оны хооронд монголын хөрөнгөтэй хүмүүсийн нэгд тооцогддог байв.

## Улс төрийн амьдрал 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаас Монгол Улсад шилжих шилжилтийн жилүүдэд тэр ардчиллыг дэмжигч байсан ба эхлээд Ардчилсан Намаас (1992, 1997 оны сонгуульд), дараа нь өөрийн байгуулсан БНН-аас (2008, 2016 онуудад) парламентын гишүүн болохоор оролдсон ч бүтээгүй. 2004 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд 70-р тойргоос нэр дэвшин, их хурлын гишүүн болов. 2005 онд болсон ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшин, 129.147 хүний буюу 14,1 %-ийн санал авч байсан. 

2008 оны долоодугаар сарын 1-нд болсон их хурлын сонгуулийн үр дүнтэй холбоотой жагсаалыг зохион байгуулсан хэмээн сэжигтнээр татагдан баривчлагдаж байв.

## Хэлсэн үг 
Тэрбээр нэлээд хатуу ширүүн үгтэй учраас монголын хэвлэл мэдээллийн сувгууд түүнийг урьж цаг үе, нийгмийн байдлын талаар байнга санал хүсэлтийг нь сонсдог. Тиймээс хэлсэн, ярьсан зүйлүүд нь нэг хэсэгтээ нийтийн анхаарлын төвд байх ч цаад агуулга нь нийгмийн байдлыг шүүмжилсэн бизнесмен, улс төрч хүний үг байдаг. Түүний хэлсэн үгнүүдээс жишээ болгон хэдийг оруулав. 

Нэгэн телевизийн нэврүүлэгт оролцохдоо:

inews.mn цахим хуудсанд хуримын тухай өгсөн ярилцлага:

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын үйлдвэр худалдааны сайд
Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн
Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын дарга (Монгол)
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголын физикч
Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1950 онд төрсөн
Адъяагийн Гүржав

**Адъяагийн Гүржав** буюу **Цагаан дээлт Гүржав** (1898 онд төрсөн) нь ардын засгийн төлөөлөгч, хошуу тамгын газрын дарга, одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын анхны засаг дарга хийж байв. 

## Намтар 
Адъяагийн Гүржав нь 1898 оны нохой жил Сайн ноён хан аймгийн Илдэн бэйлийн хошуунд мэндэлжээ. Тэрээр 16 наснаас хошуунд тал бичээчээр ажиллаж эхэлсэн байна. Улмаар хуучин хошуу татан буугдсаны дараа хошуу тамгын газрын дарга (ардын засгийн төлөөлөгч) хийж байв. 

Одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын засаг захиргааны суурийг тавьж, анхны засаг даргаар ажиллаж байжээ. Нутгийн ардууд бэйлийн хүрээний **Цагаан дээлт** хэмээн авгайлан хүндэлдэг байжээ.

### Гэр бүл 
Адъяагийн Гүржав нь гурван удаа гэрлэж байв. Анхны эхнэрээс дөрвөн хүүтэй, хоёр дахь эхнэрээс хоёр хүүтэй, сүүлийн эхнэр Амгалангаас нэг хүү, нэг охинтой болжээ. 

#### Үр хүүхэд 
Ууган хүү Бат-Очир, удаах хүү Жамдаан (Жамъян),  гуравдугаар хүү Юндэн, дөрөв дэх хүү Дашаахүү, тав дахь хүү Сэргей, зургаа дахь хүү Алтангэрэл нар ба отгон хүү Дорж, отгон охин Нарантуяа гээд найман хүүхэдтэй байжээ.

## Түүхэн үйл явдал 
Хужирт сумын захиргааны дэнж (Хуучин сүмийн дэнж нэртэй байсан) дээр Сумын засаг дарга А.Гүржав,  Хоршоо дарга Цэвэгжав, эмч Төмөрбаатар, сургуулийн захирал Гунгаа зэрэг албан хаагч дөрвөн айл байсан гэдэг. Энэ тухай хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн  Жанчивын Очир гуайн өгүүлснийг товчхон дурьдсугай: " Би арван гуравтай байсан юм уу даа. Нэг удаа суманд ёлк болно гэж А.Гүржав даргын хүү Г.Очир надад хэлүүлснээр би Агьтаас ирж тэднийд хоносон юм. Орой нь тэр дөрвөн гэрээр орж шар айраг гэдэг чихэртэй ус ууж  билээ. Анх л бараашиг гэдэг орос айраг хийсэн нь тэр байх даа. Шөнө унтаж байсан нь А.Гүржав даргынд хэдэн хүн орж ирээд хоршоо дарга Цэвэгжав алга болчихлоо. ДХГ-ын дарга Нямзундуй, А. Гүржав даргаас баталгаа авч Цэвэгжавыг хар гэрт хорилгүй үлдээсэн байжээ."

Маршалыг тэр үедээ сумын дарга Гүржав гуай шиг нэг их угалз хээ тавьсан дөрвөн талт тоорцог тавьсан, Жандаш гуайн авгай Энэбиш гуайн наадмаар өмсдөг утсан угалзтай  шар гахай ултай бээжин наамал гуталтай байдаг болов уу ?  Эсвэл энэ Доржготов шиг явахад нь ул нь шажигнан дуугарсан орос шөвгөр хар гуталтай байх болов уу ... хэмээн төсөөлдөг байв.

## Эшлэл 
Ангилал:Хужирт сумын засаг дарга
Ангилал:Хужиртын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1898 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Унгар Улсын Гавьяаны одон

**Унгарын Гавьяаны Загалмай одон** () нь 1922 оны зургаадугаар сарын 14-нд ханы орлогч Хорти Миклошййн санаачилгаар бий болсон ба 1935 онд гавьяатын одон болгон өөрчилжээ. Энэ үеэс эхлэн тус одонгийн нэр нь **(Хант) Унгарын Гавьяаны одон** () болов. Хант Улс төгсгөл болсны дараа тус улс Иргэний Бүгд Найрамдах Улс болсон бөгөөд шинэ байгуулагдсан улсын 1946 оны есдүгээр сарын 14-ний Үндэсний Чуулганаар энэхүү одонг **Бүгд Найрамдах Унгар Улсын Гавьяаны одон** () гэх нэрээр солив. 1949 оны наймдугаар сарын 20-нд үндсэн хуулийг батлахад энэхүү одон тухайн нэрээрээ батлагдсан бөгөөд коммунист засаглал унасны дараагаас эхлэн тус одон улсын хоёрдугаар дээд одон буюу шагнал болов. 2012 оноос хойш албан ёсны нэр нь **Унгар Улсын Гавьяаны одон** (*Magyar Érdemrend*) болсон ба 1935 оноос хойш одонгийн нэрийн бүрэлдэхүүнд байсан *Бүгд Найрамдах* нь хасагдан хэрэглэгдэж байна.

## Одонгийн зэрэг 
Одон дотроо долоон зэрэглэлтэй.
* Коллане (хүзүүний гинжин зүүлт) - тусгай зэрэглэл (1945 он хүртэл Унгарын ариун титмийн хамт)
* Их загалмай - тусгай зэрэглэл (1945 он хүртэл, эхэндээ титэмгүй байгаад дараа нь Унгарын ариун титмийн хамт)
* Их загалмай
* Командлагч одны хамт
* Командлагч
* Офицер
* Рыцарь

## Цахим холбоос 
* State Decorations, Office of the President of Hungary
* Hungary: Order of Merit of the Hungarian Republic (Civilian)

Ангилал:Унгарын одон ба хүндэтгэлийн медаль
Монгол Цэргийн Музей

**Монгол Цэргийн Музей** нь БНМАУ-ын Улс Төрийн Товчооны 2 тоот тогтоолоор Монголын Ардын Армийн музей байгуулах шийдвэр гарснаар 1966 онд үүсгэн байгуулагдсан. Тус музей нь Монголын цэрэг, зэвсэгт хүчний түүхийн дурсгалт эд өлөг цуглуулах, хадгалж хамгаалах, судлан шинжлэх, сурталчлах үүрэг, зорилт бүхий судалгаа, сурталчилгаа эрдэм шинжилгээний, соёлын байгууллага юм. 

## Түүх 
Монголын Ардын армийн музей анх Офицеруудын ордны хоёрдугаар давхарт байрлан үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн.  

1987 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн “Монгол Ардын армийн цогцолбор байгуулах тухай" тогтоол гарснаар өнөөгийн Монгол цэргийн музей байгуулагдах эхлэл тавигдсан. 

1991 оны 10 сарын 2-ны өдөр БНМАУ-ын Батлан хамгаалах яам, Засгийн газрын дэргэдэх Соёл урлагийн хөгжлийн хорооны хамтарсан тушаалаар  “Монгол цэргийн музей” хэмээн нэрлэгдэх болжээ. Музейн барилгын ажлыг Ардын армийн 022, 158 дугаар ангиуд гүйцэтгэжээ.  

1996 оны 3 сарын 15-нд **Монгол цэргийн музей** албан ёсоор нээлтээ хийсэн байна. 

## Бүтэц 
Эдүгээ 800 кв.м талбайд 3000 гаруй үзмэрийг дэлгэн үзүүлсэн ба “Эртний түүхийн”, “Шинэ түүхийн” гэсэн үзүүлэнгийн 2 танхимаас гадна “Маршал” гэсэн хүндэтгэлийн танхим ажиллуулдаг. Музейн барилгын гадаа талбайд байлдааны техник хэрэгслийн ил үзмэрүүд байхаас гадна нэг салбар музей байдаг нь Г.К.Жуковын дурсгалын музей юм.
### Эртний түүхийн танхим 
Эртний түүхийн танхимд хуучин чулуун зэвсгийн дээд үеэс XX зууны эхэн үеийг хүртлэх дурсгал, НТӨ VIII-VII зууны хүрэл дуулга, хутга, сүх, Хүннү гүрний цэргийн хүрэл тоногтой суран бүс, төрөл бүрийн сумны зэвүүд, бие хамгаалах хэрэгслүүд, XIII зууны үед хамаарах чонын сийлбэр бүхий хотгор илд, 1372 оны хүрлээр цутгасан галт буу зэрэг ховор үнэт үзмэрүүд бий.  

### Шинэ үеийн түүхийн танхим 
1911 он буюу Богд хаант Монгол Улсын үе, 1921 оны Ардын хувьсгалын үе, 1930-аад оны МАХЦ, 1939 оны Халхын голын дайн, 1945 оны Дэлхийн хоёрдугаар дайнд Монголчуудын оролцоо, Чөлөөлөх дайн, 1948 оны Баруун хилийн зэвсэгт тулгаралт, 1956-1990 оны Монголын Ардын Арми, 1991 оноос өнөөг хүртэлх Монголын Зэвсэгт хүчин, Энхийг дэмжих ажиллагаанд Монгол цэргийн түүх багтжээ.

### **Цэргийн төрөл мэргэжлийн танхим** 
Цэргийн холбоо, Артиллерын цэрэг, Улсын агаарын довтолгооноос хамгаалах цэрэг, Цэргийн улс төр, Ар талын түүхийг толилуулснаас гадна Монголын Ардын Армид ашиглагдаж байсан буудлагын зэвсэг, багаж хэрэгсэл зэрэг олон сонирхолтой  үзмэрийг дэглэн үзүүлсэн.

### Хүндэтгэлийн танхим 
Богд хаант Монгол Улсын үеэс өнөөдрийг хүртэлх Монгол Улсын төрийн сүлд, далбааны өөрчлөлт, Монгол Улсын маршалуудын түүхэнд холбогдох ховор үзмэрүүд бий.

2019 онд  Монгол цэргийн музейг Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнасан байна. 

## Гадаад холбоос 
*Монгол цэргийн музейн албан ёсны веб сайт
*БХЯ Монгол цэргийн музей
*Монгол цэргийн музей ФБ хуудас
*Монгол цэргийн музей
*Монгол цэргийн музей 50 нас хүрлээ
*Монгол цэргийн музейг Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагналаа
*Монгол цэргийн музейд өнжсөн тэмдэглэл
*Монгол цэргийн музейд 9400 гаруй үзмэр хадгалагдаж байна

Ангилал:1966 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улаанбаатарын музей
Ангилал:Баянзүрх дүүрэг
Владимир Таиров

**Владимир Христофорович Таиров** (жинхэн нэр нь **Рубен Артемьевич Тер-Григорян**; 1894 онд төрж, 1938 оны 8 дугаар сарын 22-нд нас барсан) - Зөвлөлтийн цэргийн болон улс төрийн ажилтан, тагнуулч, дипломат, бригадын комиссар. 1915 оноос Оросын Социал Демократ Ажилчны /Большевик/ Намын гишүүн (орос. РСДРП(б).)

## Намтар 
1894 онд Испаган-на-Чуткарыазе тосгонд төрсөн. Уулын Карабахын армени үндэстэн.  

Баку хотын худалдааны сургуулийг 1914 онд төгсөөд Киев хотын худалдааны сургуульд 1916 онд сурч байсан.  Зөвлөлтийн Ажилчин тариачны Улаан армийн цэргийн академийг 1925 онд төгссөн. 

* 1917 онд - Москва хотын Банкнуудын комиссар.
* 1918-1920 онд Ажилчин тариачны Улаан Армид. /Халимагийн 1 дүгээр дивизийн дарга, 9, 10 дугаар Армид./ 
* 1924 онд - Хятад дахь Цэргийн Ерөнхий зөвлөхийн туслах. 
* 1926-1927 онуудад Өмнөд хятад дахь Зөвлөлтийн цэргийн зөвлөхүүдийн Штабын комиссар. 
* 1927-1929 онуудад Алс Дорнодын тусгай Армийн орлогч командлагч. 
* 1929-1932 онуудад Ажилчин тариачдын Улаан Армийн Штабын IV дүгээр гарын 2 дугаар хэлтсийн дарга. 
* 1932-1935 онуудад Улаан тугийн одонт Алс Дорнодын Армийн Улс төрийн газрын дарга. 
* 1934-1935 онуудад ЗХУ-ын Батлан хамгаалах яамны дэргэдэх Цэргийн Зөвлөлийн гишүүн.
* 1935 оны 2 дугаар сарын 9-нөөс 1937 оны 8 дугаар сарын 19-ний өдөр хүртэл **Монгол улс /БНМАУ/ дахь ЗХУ-ын Бүрэн эрхт төлөөлөгч**. 
* 1937 оны 8 дугаар сарын 5-нд баривчлагдаж 1938 оны 8 дугаар сарын 22-нд түүнийг цаазаар буудаж хороосон. Сүүлд цагаатсан. Алдарт тагнуулч Рихард Зоргегийн багш, сургагч байсан. 

“БНМАУ, ЗСБНХУ-ын хооронд  харилцан туслалцах тухай Протокол” 1936 оны 3 дугаар сарын 12-нд байгуулагдаж, БНМАУ-ын Бага хурлын дарга А.Амар, БНМАУ-ын Ерөнхий сайд бөгөөд Гадаад яамны сайд П.Гэндэн, ЗХУ-ын  бүрэн эрхт төлөөлөгч В.Х.Таиров нар Улаанбаатар хотноо гарын үсэг зурсан.  

Таиров Бригадын Коммисар цэргийн цолтой, Лениний одонгоор 1937 онд шагнуулсан байна.

Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч
Бүжгийн спорт

**Бүжгийн спорт** нь нийтийн болон тоглолтын бүжгээс ялгаатай нь өрсөлдөөнт цэнгээнт бүжиг юм. Тэргэнцрийн бүжгийн спортын хувьд дор хаяж нэг бүжигчин нь тэргэнцэртэй байдаг.

Бүжгийн спорт гэдэг олон улсад Dance sport гэж нэрлэдэг. "Ballroom" (монгол хэлнээ "цэнгээнт" гэж орчуулдаг) гэдэг нь "ball", "room" буюу албан ёсны нийтийн бүжгүүдийг хийдэг өрөө танхим гэсэн утгатай үг юм. "Ball" гэдэг үг нь Латины "balare" буюу "бүжиглэх" гэсэн үгнээс гарал үүсэлтэй. Энэ үг нь мөн ballet, ballerina, ballad зэрэг үгсийн үндэс болсон байна. Тиймээс "Бүжгийн танхим" гэдэг утга дүйх юм. 

Бүжгийн спортын үйл ажиллагаануудыг Дэлхийн бүжгийн спортын холбоо зэрэг үндэсний болон олон улсын түвшний бүжгийн спортын байгууллагууд хүлээн зөвшөөрч, дүрэм журмаар зохицуулдаг. Энэ тэмцээн нь өрсөлдөөнтэй бүжгийн бүжгийг олимпод хүлээн зөвшөөрөхөд туслах зорилгоор нээжээ.  Бүжгийн спортын эрэлт хэрэгцээ нь шинжлэх ухааны судалгааны сэдэв байсаар ирсэн юм. 

## Түүх 
Анхны албан бус дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1909 онд болж байжээ, анхны бүрэлдэхүүний багийг 1932 онд Оливе Рипман Лондонгийн Асториа бүжгийн танхимд танилцуулав. Бүжгийн спортыг 1960 онд телевизээр анх гаргаж байжээ.

1997 оны 9 сарын 8-нд бүжгийн спортыг Олон Улсын Олимпын хороо (ОУОХ) Олон Улсын Бүжгийн Спортын Холбоог ОУОХ-ны бүрэн эрхт гишүүн, хүлээн зөвшөөрөгдсөн холбоо гэж бүрэн хүлээн зөвшөөрснөө зарласан байна. 

### Монгол улсад 
Монголын бүжгийн спортын холбоо 2001 онд байгуулагдсан ба тасралтгүй 20 жил бүжгийн спортыг улсын хэмжээнд өрнүүлэх, хөгжүүлэх, зохион байгуулах, удирдах ажиллагааг гүйцэтгэж байна.

## Хэв маяг 
Орчин үеийн Вальс, Танго, Венийн вальс, Удаан фокстрот, Хурдан фокстрот энэ 5 бүжгийг дэлхий дахинаа нийтээр болон Бүжгийн спортын тэмцээний үед бүжиглэдэг.

## Мөн үзэх 
Бүжиг

Спорт

Урлаг

## Цахим холбоос 
Монголын бүжгийн спортын холбоо


Ангилал:Спортын төрөл зүйл
Ангилал:Спортын төрөл зүйл спортын төрлөөр
Ангилал:Багийн спортын төрөл
Ангилал:Спортын төрөл
Виктор Попов

**Виктор Иванович Попов** (1918 оны 5 дугаар сарын 19-нд Зөвлөлтийн Астрахань хотод төрж, 2007 оны 9 дүгээр сарын 1-нд Москва хотод нас барсан) нь Зөвлөлтийн дипломатч, эрдэмтэн, түүхч, түүхийн ухааны доктор, ОХУ-ын ГХЯ-ны дэрэгэдэх Дипломатын Академийн профессор, хүндэт доктор, ОХУ-ын шинжлэх ухааны гавьяат ажилтан, ЗХУ-ын төрийн шагналтан. 

Түүх, философи, уран зохиолын дээд сургууль төгссөн.

1949 оноос дипломат албанд зүтгэсэн (Вьетнам, Австрали, Их Британи). 1978-1980 онуудад ЗХУ-ын ГХЯ-ны Дипломат академийн захирал. ЗХУ-ын ГХЯ-ны Дипломатын Академийн дээд курс төгссөн. 

1980-1986 онд ЗХУ-аас Их Британид суугаа Элчин сайд,   

1986 оноос Гадаад хэргийн сайдын зөвлөх, ГХЯ-ны шинжээч. ОУХДС /МГИМО /-д Их Британийн тухай тусгай курст лекц орж байсан.  

1981-1986 онуудад ЗХУ-ын Коммунист намын Хянан шалгах комиссын гишүүн . 

1998-2004 онд ОХУ-ын Гадаад хэргийн яамны дэргэдэх Дипломатын Академид "Орчин үеийн Дипломат үйл ажиллагаа" сэдэвт лекц уншиж байсан. 

## Бүтээлүүд 
ЗХУ, АНУ, Их Британи, ХБНГУ зэрэг орнуудын гадаад харилцааны асуудлаар («Уламжлал баримталдаг орны өөрчлөлт. 80-аад оны Британийн тухай Элчин сайд, эрдэмтний тэмдэглэл».-/"оросоор Меняется страна традиций. Заметки посла и ученого о Британии восьмидесятых, «Маргатер Тэтчер:  улс төрч бөгөөд хүн »-оросоор "Маргарет Тэтчер: человек и политик" , «Советник королевы — суперагент Кремля», «Жизнь в Букингемском дворце. Елизавета II и королевская семья») судалгаа хийж олон арван өгүүлэл, ном бичсэн.  «Современная дипломатия» буюу "Орчин үеийн Дипломат үйл ажиллагаа- онол, практик"  сурах бичиг 2003 онд гаргасан. Энэ номыг манай Элчин сайд Юмбуугийн Сандаг монгол хэл рүү  орчуулсан. 

Ангилал:Оросын дипломатч
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Эссе

**Эсээ** нь (, ) гол төлөв зохиогчийн өөрийнх нь нотолгоог гаргаж ирдэг боловч тодорхойлолт нь захидал, бичил судалгааны өгүүлэл, өгүүлэл, товхимол, богино өгүүллэгийнхтэй давхцах хандлагатай тул тодорхой биш байдаг. Эсээ нь найруулгын хувьд албан бичиг, эрдэм шинжилгээ, уран зохиол, сонин нийтлэлийн төрлүүдийн дундын шинжтэй учраас бүхий л түвшний суралцагч, судлаач, ажилтан, албан хаагч хүмүүс сурч эзэмшвэл зохих нийтлэг төрөл гэж үзэж болно.

## Тодорхойлолт 
Эсээ гэдэг нь франц хэлний "хичээх", "оролдох" гэсэн утгатай Essai хэмээх үгээс гаралтай.  

Эсээг хүн ертөнцийг танин мэдэж, ойлгож ухаарсныхаа хэрээр аливаа асуудлыг баримт дээр тулгуурлан олон талаас нь шинжлэн судлах, ажиглан эргэцүүлэх, задлан тайлбарлах, нэгтгэн дүгнэх, харьцуулан жиших, томьёолон таамаглах, адилтган зүйрлэх зэрэг оюуны төрөл бүрийн үйл хийснийхээ үндсэн дээр өөрийн бодол санаагаа илэрхийлэх хамгийн нээлттэй төрөл юм гэж тодорхойлсон байдаг.

## Түүх 
Монтень нь эсээ бичлэгийн гол төлөөлөгч юм.  Монтень эсээг тодорхойлохдоо: “Ертөнцийн юмс үзэгдэл, амьдрал, хүний мөн чанар тэдгээрийн учир холбогдлын тухай бусдаас хараат бус хүний давтагдашгүй өвөрмөц байр суурь, үзэл санааг дагнан илэрхийлэх боломжтой богино хэмжээний бичвэр байж болно” хэмээжээ.

## Хэлбэр 
# Хүүрнэсэн эсээ
# Дүрсэлсэн эсээ
# Учир шалтгаан ба үр дагаврын эсээ
# Ухуулсан эсээ

## Зорилго 
* *дүн шинжилгээ хийх (analyze)*
* баясгаж цэнгээх (entertain)
* таамаглал дэвшүүлэх (hypothesize)
* тодорхойлох (assess)
* нэгтгэн дүгнэх (summarize)
* тайлагнах (report)
* зааварлах (recommend)
* санал болгох (suggest)
* дүгнэх  (evaluate) гэх мэт

## Хэмжээ 
Эсээ нь янз бүрийн хэмжээтэй байна гэж ойлговол зохилтой. Энэ нь бичигчээс болоод захиалагчаас хамаарч хэмждэг. Эсээний хэмжээг мөрийн, зарим нь үгийн тоогоор өгдөг. Бүр урт хэмжээгээр бичих тохиолдолд хуудасны тоог зааж өгдөг. Иймд: 

# Мөрөөр (Хэрэв "30 мөр" гэвэл  А4 нэг нүүр арай хүрэхгүй гэсэн үг)
# Үгээр (Хэрэв "500 үг" гэвэл А4 хоёр нүүр арай хүрэхгүй гэсэн үг )
# Хуудсаар (Хэрэв "5 хуудас" гэвэл А4 таван нүүр гэсэн үг)

## Зорилтот бүлэг
Эсээг хүлээн авч унших хүмүүсийг дараах байдлаар ангилж болно. 

* Хувь хүнд (захиалагч тал)
* Бүлэг хүмүүст (хамт олонд)
* Тусгай бүлэгт (сонирхол, мэргэжил нэг хүмүүст)
* Олон нийтэд (хүн бүхэнд)

## Мөн үзэх 
*Гэрэл зургийн эсээ

## Цахим холбоос 
*Эссэ бичих агуу бөгөөд санаанд оромгүй 7 сануулга
*Эссэ хэрхэн бичих вэ?
*ЭСЭЭ ХЭРХЭН БИЧИХ ВЭ?

Ангилал:Бичиг
Гэрэл зургийн эссе

**Гэрэл зургийн эсээ** буюу **Фото эсээ** нь цуврал гэрэл зургууд эсвэл гэрэл зургийн багцаас бүрддэг. Гэрэл зургийн эссэ нь энгийн гэрэл зургийн бүтээлүүдээс авахуулаад тайлбар эсвэл жижиг тайлбар бүхий гэрэл зургууд, зургаар дүрслэгдсэн бүрэн бичвэртэй эссэ хүртэл багтдаг.

Гэрэл зургийн эсээ нь технологийн хөгжлөөс шалтгааалан орчин үеийн залуусын дунд маш хурдацтай хөгжиж байна. 

Гэрэл зургийн эсээнд гэрэл зураг, зураг дүрслэл болоод үг өгүүлбэр орсон монтаж, коллаж зэрэг багтана. 

Гэрэл зургийн эсээний гол төлөөлөгчдөөс дурдвал: 

* Энсел Адамс
* Жеймс Нахтвей
* Уильям Кляйн

## Мөн үзэх 
Зурагт хуудас

Гэрэл зургийн сэтгүүл зүй

Гэрэл зураг

Урлаг

## Цахим холбоос 
Ангилал:Урлаг
Ангилал:Сэтгүүл зүй
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Хулюй хаан

**Хулюй** (хятадаар: 郁久闾 斛律; пиньинь: Húlǜ) нь Нирун улсыг 410-414 оны хооронд захирч байсан хаан юм. 410 онд Шэлүнь хаан, нас барсны дараа түүний дүү Хулюйг **Айкугай каган** (Айкугай гэдэг нь **ухаалаг** гэсэн үг) хэмээн өргөмжилж хаан болгожээ. 411 онд Нируны Хулюй хаан, Умард Янь улсын Фэн Ба хааны охин Лелан гүнжийг гуйж, 3000 адууг бэлэг болгон элч илгээв. Мөн Умард Янь улсын хаан хариу элч илгээж, Хулюй хааны охиныг хатнаа болгохоор гуйхад, Хулюй зөвшөөрч, өөрийн охиноо явуулах гэж байтал, Хулюйгийн ахын хүү Булужэнь хуйвалдаан үүсгэж, Хулюйг Янь улс руу хөөн явуулж, өөрөө Нируны хаан болов. Хулюй, Янь улсад очоод, тэндээс цөөн цэргийн тусламж авч хойд зүгт ирж байтал, Янь улсын жанжин Ван Лин алаад, өөрийнхөө улсад буцаж очив. 

## Гэр бүл
* Эцэг: Вэньгэти
* Ах дүүс: ? (Булужэний эцэг), Жигүйжи, Шэлүнь, Хэдуохань 
* Хүүхэд: Нэг охинтой. Нэр нь мэдэгдэхгүй. Харин Янь улсын Фэн Ба хааны **Жао-и бага хатан** цолоороо алдаршсан. 

## Эшлэл
Ангилал:4-р зуунд төрсөн
Ангилал:414 онд өнгөрсөн
Ангилал:Нируны ноёрхогч
Булужэнь хаан

**Булужэнь** бол Нирун улсын хаан. 414 онд Хулюй хааны эсрэг хуйвалдаан явуулж, хаан суурийг булааж авсан. Тус жилдээ Өндөр тэрэгтэн буюу Уйгурын тэргүүлэгч Чилохоугийн хүрээг довтолж, Чилохоуг алж Өндөр тэрэгтэнийг эзлэв. Дараа нь авга ах Датань руу цэрэг авч дайрсан ч, ялагдаж, өөрөө олзлогдож, цаазлуулсан. Тэрээр хаан болсон ч, ямар нэгэн цол чимэг аваагүй. Бусад аймгийн ноёдод хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй байсан нь ийнхүү харьяат аймгийн ноёдын эсрэг цэрэглэн байлдахад хүрч, эцсийн дүндээ Булужэний ялагдлаар төгсөхөд хүргэжээ. 

## Гэр бүл
* Өвөө: Вэньгэти
* Эцэг: Вэньгэтигийн ууган хүү. Нэр нь тодорхойгүй. 
* Авга ах нар: Жигүйжи, Шэлүнь, Хулюй, Хэдуохань
* Үеэлүүд: Дуба  

## Эшлэл
Ангилал:4-р зуунд төрсөн
Ангилал:414 онд өнгөрсөн
Ангилал:Нируны ноёрхогч
Гитега

**Гитега** (, хуучнаар **Китега **) нь Бурунди улсын нийслэл хот. Улсынхаа төв хэсэг дэх тэгш өндөрлөг дээр, хамгийн том хот бөгөөд хуучин нийслэл Бужумбурагаас зүүнш 62 км зайд оршино. Тус улсын 2 дахь том хот болох Гитега нь 1966 он хүртэл Бурундийн Вант Улсын нийслэл байсан бөгөөд 2018 оны 12 сард ерөнхийлөгч Пьер Нкурунзиза 2007 онд өгсөн амлалтаа биелүүлж, нийслэлээ Гитега руу шилжүүлжээ. Харин Бужумбура нь эдийн засаг, худалдааны төв хэвээр үлдсэн юм. 2019 оны 1 сарын 16-нд парламентын санал хураалтаар ерөнхийлөгчийн дээрх шийдвэр албан ёсжиж, төрийн захиргааны байгууллагууд 2022 он гэхэд Гитега руу нүүхээр болсон байна.

Ангилал:Бурундийн хот
Ангилал:Африкийн нийслэл
Өвөрхангай аймгийн музей

**Өвөрхангай аймгийн музей** нь 1951 онд анх үүсгэн байгуулагдаж байжээ.  

## Түүх 
1951 онд Өвөрхангай аймгийн музейн барилга ашиглалтад анх орж байжээ. 

1966 оноос Орон нутаг судлах музей болон өргөжсөн байна. 

1995 оноос зорилго, үйл ажиллагааныхаа хүрээг нэмэгдүүлэн зөвхөн орон нутаг судлах төдийгөөр хязгаарлагдах биш сургалт, танин мэдэхүйн чиглэлээр, орон нутаг, эх орны түүх соёлыг дэлгэрүүлэх соёлын төв болон ажиллаж эхэлсэн юм.

2014 онд Монгол улсад орчин цагийн музей үүсч хөгжсөний 90 жилийн ойг тохиолдуулан орон нутгийн 100 орчим сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар Өвөрхангай аймгийн "Орон нутаг судлах музей"-г засварлаж, 2014 оны 11 сарын 21-ний өдөр албан ёсоор ашиглалтад орж, нээлтээ хийж байжээ. Тус музей өмнө нь Байгаль газарзүй, ан амьтан, эртний түүх, угсаатан, сийлбэр, алдар гавьяатны, цэргийн гэсэн танхимуудаас бүрдэж байсан бол энэ удаагийн сэргээн засварлалтаар бурхан шашны танхимыг шинээр нэмсний сацуу ан амьтны танхимд шинэ үзмэрүүдийг нэмсэн байна.

## Мөн үзэх 
Арвайхээр сум - Өндөр гэгээн Занабазарын нэрэмжит музей

Хархорин сум - Эрдэнэзуу музей

Хархорин сум - Хархорин музей

Уянга сум - Сайн ноён хан Т.Намнансүрэнгийн нэрэмжит музей

## Цахим холбоос 
* 21 аймгийн музей
* Хархорум музей

Ангилал:Өвөрхангай аймгийн музей
Хархорум музей

**Хархорум музей** - Монгол Улсын Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын Гандан Орхон багт байрлах дэлхийн өвийг хадгалах, хамгаалах зорилго бүхий музей. 

## Түүх 
2009 оны Монгол Улсын Засгийн газрын  271 дүгээр тогтоолоор Дэлхийн өв Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар болон Их Монгол Улсын нийслэл Хархорум хоттой холбогдолтой түүх соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг хадгалж хамгаалах, судлах, сурталчлах үүрэг бүхий Хархорум музейг байгуулагдав. 

Япон Улсын Засгийн газрын соёлын буцалтгүй тусламжийн хүрээнд барьж, музейн дотор гадна тохижилт, засмал зам тавих ажлыг Монгол Улсын Засгийн газар хариуцан гүйцэтгэж, 2011 оны 6-р сарын 4-нд Хархорум музейн барилга ашиглалтад орсноор албан ёсны нээлтээ хийсэн байна. 

Хархорум музей 2018 оноос эхлэн Итали улсын Ази Дорно Дахины Археологийн Малтлага, Судалгааны Төвтэй хамтран музейн боловсрол танин мэдэхүйн олон талт хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлж, Орхоны хөндий, Хархорум хотын ойролцоох дурсгалт газруудад  хайгуул судалгааны ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулж байна.  

## Бүтэц 
Хархорум музей нь байнгын болон түр үзэсгэлэнгийн танхим, гадна үзэсгэлэнгийн талбайтай. Байнгын болон түр үзэсгэлэнгийн танхимд Чулуун зэвсгийн үе, Хүрэл зэвсгийн үе, Эртний улсуудын үе,  Их Монгол улсын үед хамаарах үзмэрүүд тавигдсан байдаг. Орхоны хөндийгөөс олдсон чулуун дурсгалууд, Хархорин хотыг анх малтага хийсэн эрдэмтэн судлаачдын тухай, тэдгээрийн судалгааны үр дүнд олдсон зарим үзмэрүүд тухайлбал, мэлхий чулууны нуруун дээр босгож байсан гэрэлт хөшөөний хэсэг, барилгын материал шатааж байсан зуухны үлдэгдэл, сүмийн шалан доорхи халаалтын системийн үлдэгдэл, Чингис хаан, Өгэдэй хаан, Гүюг хааны хийлгэж байсан мөнгөн зооснууд, Ил хаант улсын үед гаргаж байсан мөнгөн зооснууд, барилгын хавтан шал, Хубилай хааны Марко Полод олгож байсан Гэрэгэ, Хархорины буддын сүмийн тууринаас олдсон шавар бурхадын баримал болон цацнууд, ваар савнууд, Араб бичээстэй гэрэлт хөшөө, Хубилай хааны цэргийн жанжны эмээл ба дөрөө, Монголын эзэнт гүрний цэргийн нум сумны зэвнүүд гэх мэт олон чухал олдворыг дэлгэн үзүүлсэн. 

Түр үзэсгэлэнгийн танхимд Булган аймгийн Баяннуур сумын Улаан хэрэмийн Шороон бумбагар бунхнаас илэрсэн олдворыг шинэ шийдэлтэйгээр дэглэжээ. 

Гадна үзэсгэлэнгийн талбайд "Монголын уламжлалт тоглоом наадгайн төв" байгуулан, хүүхэд залуучуудад боловсрол олгох үйл ажиллагаа явуулж байна.

## Цахим холбоос 
* Хархорум музей

Ангилал:Өвөрхангай аймгийн музей
Ангилал:Хархорин сум
Найдансүрэнгийн Дариймаа

**Найдансүрэнгийн Дариймаа** нь Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн, ахмад сэтгүүлч, сэтгүүл зүйн багш хүн юм

## Намтар 
Найдансүрэнгийн Дариймаа нь 1942 оны 11 сарын 26-нд Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт суманд мэндэлжээ. 

Сэтгүүлч, багш  Н.Дариймаа  дунд сургуулийн сурагч байх үеэсээ “Пионерийн үнэн” сонин, “Залгамжлагч” сэтгүүлд шүлэг, өгүүллэг, туужаа хэвлүүлж байлаа.  “Хурал яагаад тасрав” нэг бүлэгт жүжгээ Дундговь аймгийн Соёлын ордонд тоглуулж байв.  

* 1960 оны сүүлчээр МХЗЭ–ийн Төв Хорооны хүүхдийн хэвлэлийн нэгдсэн редакцид сурвалжлагч, хэлтсийн эрхлэгч, хариуцлагатай нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байв.
* 1986-1990 онд “Спортын мэдээ” сонины эрхлэгчээр ажиллажээ. 
* 1990 оны 7 сараас “Үнэн” сонинд хэлтсийн эрхлэгч, сурвалжлагчаар ажилласан байна.
* 1996 оноос “Амьдрах ухаан” сонинд утга зохиолын ажилтан хийж байгаад 
* 1998 оноос Хэвлэлийн Хүрээлэнд мэдээллийн төвийн зохион байгуулагч, 
* 2005 оноос “Сэтгүүлч” дээд сургуулийн багш, зөвлөх багшаар тус тус ажиллажээ. 

## Ном товхимол 
Найдансүрэнгийн Дариймаа нь Монгол ёс зан заншил болоод сэтгүүл зүйн ном бүтээл туурвисан юм. Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын сүлд дууны үгийг зохиожээ.  

### Сэтгүүл зүйн номууд 
* Сэтгүүлчийн мэргэжлийн ёс зүй
* Сонины сэтгүүлч гэх мэт.

### Бусад номууд 
* 2018 онд "Эгзэгтэй насанд нь" ном
* 2018 онд "Монгол айлын ширээний ном
* 2018 онд "Монгол уламжлалт аж төрөх ёсон" ном
* "Монгол эрэгтэйн гарын ном"
* "Монгол эмэгтэйн гарын ном"
* "Монгол хүүхдийн гарын ном" гэх мэт.

## Цахим холбоос 
*Сэтгүүл зүйн салбараас таван гавьяат төрлөө
*ГАВЬЯАТ БАГШ Н.ДАРИЙМААГИЙН АВЬЯАСЛАГ ШАВЬ НАР
*ТӨВ АЗИЙН НҮҮДЭЛЧИН МОНГОЛЧУУД ДЭЛХИЙН ХОВОРДОЖ БАЙГАА “АМЬТАД”- ЫН НЭГ
*Сэтгүүлзүйн ахмад зүтгэлтнүүдэд ХҮНДЭТГЭЛ ҮЗҮҮЛЛЭЭ
*"Монголын шилдэг нийтлэл №66" номын нээлт маргааш болно

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Дэлгэрцогтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Амьд хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Нямжавын Уртнасан

**Нямжавын Уртнасан** (1975 онд Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар хотод төрсөн) нь 2021 оны 1 сарын 29-нөөс 2022 оны 1 сарын 18-нд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажилласан сэтгүүлч, улс төрч юм.  

## Боловсрол
* 1993 онд Дархан хотын 17 дугаар дунд сургууль, 
* 1994-1998 онд МУИС-ийг Сэтгүүл зүйн чиглэлээр төгссөн. 
* 2002-2003 онд Япон улсын Токүшима хотын JRT TV (Japan Radio Television) телевизэд сэтгүүлчийн мэргэжлийн дадлага,
* 2005 онд ХБНГУ-ын Deutsche Welle (DW TV) телевизэд мэргэжил дээшлүүлэх сургалт, 
* 2008-2013 онд БНСУ-ын KBS, MBC телевизүүдэд мэргэжлийн сургалтад тус тус хамрагдсан.

## Ажилласан байдал
* 1998-2000 онд Eagle телевизэд сэтгүүлч, мэдээний албаны дарга, 
* 2000-2010 онд МҮОНРТ-ийн Нийгэм, Эдийн засгийн редакцад сэтгүүлч, редактор, 
* 2010-2013 онд “Шинэ дэлхий” телевизийн Мэдээний албаны дарга, Гүйцэтгэх захирал, 

* 2013 оноос хойш “Юни Си энд Си” ХХК-ийн Маркетингийн захирал,
* 2014 оноос “Сайн сэтгүүлч боловсрол” сангийн үүсгэн байгуулагч, сангийн Тэргүүн,  
* 2016 оноос “Юни солор” ХХК-ийн Ерөнхий захирал,
* 2019 оноос НАМЭХ-ны Удирдах зөвлөлийн гишүүн, 
* 2021-2022 онд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажилласан.

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Сүхбаатарын_(хот)_хүн
Ингэ

**Ингэ** нь ботголох насны тэмээ, таваас дээш насны эм тэмээ юм. 

## Хөдөө аж ахуй 
Монгол орны говийн бүс нутагт тэмээн сүргийг өсгөж үржүүлдэг. Ингэ нь жил өнжиж ботголдог тул бусад малаас өсөлт удаан байдаг.  Арчилгаа маллагаа дутагдвал төл бүр мал болох магадлал багатай учир хариулага, арчилгааг ихээхэн шаарддаг. Говийн ард түмэн ингэ ботгондоо хоргодон буйлаад байвал цас бороо орно гэж үздэг. 

## Ингэ шилрэх 
Монголчууд хэн нэгнийг хаашаа ч юм алга болохыг "шилрэх" гэдэг. Энэ нь ингэ шилрэхээс үүдэлтэй. Ингэ шилэрнэ гэдэг нь ингэ ботголох болсон үедээ бие тавгүйтэн ижил сүргээсээ салан хол яван одохыг хэлдэг. Боос ингэ ботголох болохоороо нэг л тогтворгүй болж, хөл нь хөнгөрөн, алсыг харж, ийш тийш алхлан ижлээсээ сэм салж, хол явахыг шилрэх гэнэ. Шилэрсэн ингэ ботгоо осгоож төл алдах магадлал өндөр тул өдөрт хариулж, шөнөд уяж хөллөх зэргээр сайн хамгаалах хэрэгтэй.

## Зохиол бүтээлд 
*Ингийг бараг наймдугаар сараас эхлэн саагаад дараа жилийн долоодугаар сар хүртэл саана.* Б.Бааст. 

*"Ботго нь эндсэн ингэн тэмээ*

*Борхон толгодыг ганхтал буйлна*

*Боривоо хөштөл алсыг харуулдаад*

*Босоо салхинд нь горьдонгүй минь буйлна..."*  Ингэн тэмээний буйлаа дууны үгээс, Sweetуmotion  хамтлаг

*"...Ингэн тэмээний нүд шиг*

*Булаг шанд нь бүлээн*

*Элсэн хонгор говьдоо*

*Эхийн сүү шиг мэлтэрнэ..."* Тэмээн сүргийн говь дууны үгээс 

## Цахим холбоос 
Малын соёл (Тэмээ)
Ангилал:Амьтан
Датань хаан

**Датань** буюу **Татар** (хятадаар:郁久閭 大檀, пиньинь:Yùjiǔlǘ Dàtán) бол Нирун улсыг 414-429 онуудад захирч байсан хаан юм. **Моуханьхэшэнгай** (牟汗紇升蓋, Móu hàn hé shēng gài) цолтой (Моуханьхэшэнгай гэдэг нь **мохошгуй** гэсэн үг). Татар Шэлүнь хааны авга ах Пүхүний хүү буюу үеэл нь юм. 414 онд Булужэнь нарын ноёд хаан суурийг булааж авсны дараа, Булужэний өөрийн эрх мэдлээ бататгах тэмцэлд татагдаж, олон түмний тусламжтайгаар ялалт байгуулж, хаан болов. Түүнийг 429 онд хүү Ути нь залгамжлан Нирун улсын хаан болов. 

## Хаанчлал
Датань, хаан болсны дараа тус жилийн өвлийн 12 сард Хулюй хааны өс хонзонг нэхэж, Умард Янь улсын хил рүү довтлон орж, олз арвинтай ялалт байгуулсан.

Энэ ялалтад урамшсан Датань хаан, түүний харьяат аймгийн ноёд, цэргүүд өмнө зүгт Тоба Вэй улсын хойд хил рүү жил бүр дээрмийн довтолгоон хийж эхэлсэн. Гэвч 424 оны 12 сар, 425 оны 10 сар, 429 оны 5 сард Вэй улсаас 100,000-300,000 тооны цэргийн хүчээр Нирун улсад дайран оржээ. 
Эхний хоёр дайнд Нирун улс 100,000 гаруй адуу морьдоо олзлуулж, Нируны 300,000 харьяат ард олзлогдов.

Гэтэл удалгүй эдгээр ардыг Нирун улс хураан нэгтгэж, ахин сэргэж эхэлсэн байдаг. Ингээд 429 оны 5 сард 100,000 цэргээр Хэрлэн голын чиглэлээр гэнэдүүлэн довтлон олон тооны хүн ард, мал хөрөнгө олзлов. Баруун зүгт Датань хаан зугтаж амжсан ч, Уйгур аймгийн довтолгоонд хиар цохиулж, улс нь бутарч, хүн ард нь хядагдан цөөрөв. Ингээд сэтгэл санааны дарамтад орж, тус жилдээ тэнгэрт хальсан. 

## Эшлэл 
Ангилал:Нируны ноёрхогч
Ангилал:4-р эсвэл 5-р зуунд төрсөн
Ангилал:429 онд өнгөрсөн
Өглөөний унд

**Өглөөний унд** буюу **Өглөөний цай** нь ихэнхдээ өглөөгүүр, өглөө иддэг хоол цайг хэлдэг. Монгол хэлнээ өглөө гэдэг үг нь" чамд өглөө" гэдэг утгыг давхар илэрхийлнэ. Өөрөөр хэлбэл, өглөөг чамд өглөө, одоо өөртөө өгч эхлэх утгыг илэрхийлдэг. 

## Түүх 
Монголчууд өглөөний хоол гэж нэрлэдэггүй гагцхүү өглөөний унд цай гэдэг хэллэг байдаг нь өглөөд "хоол" бус унд цай хэрэглэдэг. Монголын уламжлалт анагаах ухааны үүднээс өглөөний унд, цай нь хүний биеийн хий босох үед байдаг тул илчлэг тэжээл сайтай боловч шингэц сайн унд хэрэглэхийг зөвлөдөг. Монголчууд эрт үеэс өлөн элэгтэй явахыг цээрлэдэг буюу өглөө босоод цай ундгүй гарахыг цээрлэдэг.  

Монголчуудын өглөөний ундандаа сүүн сүүн бүтээгдэхүүн буюу цагаан идээ, бүхэл үрийн гурилан бүтээгдэхүүн хэрэглэдэг. Монголчуудын хэлдгээр цагаан хоол маягийн хоололт байдаг. 

## Төрөл ангилал 
Монголчуудын "Өглөөний цай, Өглөөний унд" нь нүүдлийн аж ахуйтай холбоотой эрүүл хүнс хэрэглэж байв. 

### Уламжлалт өглөөний цай 
Монголчуудын уламжлалт хоол хүнс нь улирал, цагт тохирсон байдаг. Өглөөд хийн цаг учраас тос илчлэгтэй, уураглаг хоол хүнс хэрэглэдэг байв. 

* Өрөмтэй цай, шар тостой арвайн гурил, ааруул
* Ээзгийтэй цай, өрөмтэй боорцог
* Цульхирын гурилтай цай, жимстэй цөцгий, ааруул
* Хийцтэй цай буюу шар будаатай,  хонины уураг сүүл, борцоор хийцэлж амталсан сүүтэй цай  гэх мэт. (Хийцтэй цай нутаг нутгаар олон янз бий.)

### Социализмын үеий өглөөний цай 
Монголчуудын өглөөний ундад, тэр дундаа хот суурин газрын хүмүүсийн өглөөний цайнд 1921-1990 он хүртэл  ЗСБНХУ-ын өглөөний цай, ундны нөлөө хүчтэй орж ирсэн. 

* Хар эсвэл сүүтэй цай, цөцгийн тос, элсэн чихэртэй талх
* Сүүтэй цай, цөцгийн тос, жимсний чанамалтай талх
* Сүүтэй цай, жигнэсэн боов эсвэл гэрийн боорцог 
* Хар эсвэл сүүтэй цай, жигнэмэг гэх мэт. 

### Социализмын дараах өглөөний цай 
Монголчууд зах зээлийн нийгэмд шилжсэнтэй холбоотой хүмүүс уламжлалт болоод социалист үеийн өглөөний цайг холимог байдлаар түгээмэл хэрэглэх болсон. 

### Орчин үеийн өглөөний цай 
Монголчуудын өглөөний цайнд 2000-аад оны үеэс Баруун Европ, Америк зэрэг улс үндэстний өглөөний унд чухал нөлөө үзүүлж байна. 

* Цай эсвэл кофе, шарсан эсвэл чанасан өндөг, хошуу будааны нэвс
* Цай эсвэл кофе, шарсан өндөг, эрдэнэшишийн холимог (хайрцагласан өглөөний унд)
* Чацаргана эсвэл нэрсний шүүс, шарсан өндөг, зайдас, бор будаа гэх мэт.

## Цахим холбоос 
* Өглөөний хоолыг өөртөө
* Өглөөний цайны ач тус
* Монгол хүнд тохирсон өглөөний цайны жорыг гаргалаа
* Эрүүл өглөөний унд
Физик газар зүй

**Физик газар зүй** нь газар зүйн шинжлэх ухааны үндсэн 2 салбарын нэг юм. Физик газар зүй бол агаар мандал, усан мандал, шим мандал, гео мандал зэрэг байгальд тохиолддог үзэгдэл, үйл явцыг судалдаг байгалийн шинжлэх ухааны нэг салбар болохынхоо хувьд соёл уламжлал, хүний бүтээсэн орчинтой холбож судалдаг нийгмийн газар зүйгээс ялгаатай.

## Эшлэл
Догшин хуй

**Догшин хуй** гэдэг нь богино хугацаанд үргэлжлэх агаарын хүчтэй урсгал хөдөлгөөнийг (салхины цохилт) хэлнэ.

## Тодорхойлолт 
]]
Цаг уур судлалын үүднээс бол салхины хурдыг 10 минут хэмжихэд түүний дундаж утга нь хэдхэн секундын дотор (дээд тал нь 20 секунд, хамгийн багадаа 3 секунд) 5 м/с (18 км/цаг буюу 10 кн)-ээс дээш гарвал түүнийг догшин хуй гэнэ.

Физик талаас нь харвал догшин хуй нь яах аргагүй цохилт бөгөөд  учир нь салхины хурдны өсөлт буюу нэмдэгдэл нь богино хугацаанд огцом өөрчлөгдөж байгаа юм (салхины хурдатгал).

## Цахим холбоос 
Ангилал:Салхи
Бүн-эйн тулалдаан

**Бүн-эйн тулалдаан** японоор 文永の役, *Бүн-эй но эки* (мөн *Хакатагийн булангийн нэгдүгээр тулалдаан* гэсэн нэрээр алдаршсан) нь Бүн-эйн эринд Япон руу довтолсон Монголчуудын анхны довтолгоо юм. Цүшима ба Ики арлуудыг эзлэн авсныхаа дараа Хубилай хааны усан флот Японы үндсэн арал руу жолоо эргүүлэн Хакатагийн буланд газардсан нь тухайн үеийн Кюүшүгийн захиргааны төв Дазайфүгээс холгүй байв. Монголчуудын зэвсгийн давамгай байдал болоод дайны гарамгай тактик (тухайн цаг үедээ) нь тэднийг Дэлхийн Эзэнт Гүрэн болгосон байсан боловч, японы Самүрайнуудтай байлдсан энэхүү тулалдаанд  цэргийн хүч нь илэрхий бага байв. Япончууд дээрх арлуудаа алдсан мэдээг сонссон даруйдаа их хэмжээний цэрэг дайчилснаас гадна бэхлэлтийн байгууламжуудаа улам батжуулсан байна. Монголчууд ганцхан өдрийн тулалдааны дараа Солонгос руу буцахаас өөр аргагүй болсны шалтгаан нь хүчтэй шуурга болон тэдний усан онгоцыг живүүлэх гээд байснаас үүдэлтэй ажээ.

## Тулалдаан 
Монголчууд Хаката буланд газардсан даруйдаа Хаката хотыг (өнөөдөр Фүкүока хотын дүүрэг) асар богино хугацаанд эзлээд байтал удалгүй самүрайнуудын давшилт эхлэв. Эхэндээ Самүрайнууд тулалдаанд ялна гэдэгтээ итгэхэд бэрх байв. Учир нь тэд нэг нэгээр тулалдах тулаанд дассан байсан тул Монголчуудын зохион байгуулалттай тулалдааны эсрэг юу хийхээ мэдэхгүй байлаа. Монголчууд самүрайнууд руу морьтой довтлохоос гадна үхэр буу, нум сумаар зогсоо зайгүй буудах буюу харваж байв. Тэд галт бөмбөгийг харвах (катапульт) нэгэн төрлийн байгууламжтай ба түүгээрээ бөмбөгдөхийн сацуу явган цэрэг нь шивээлэх буюу цүүц хатгаа хатгах аргыг хэрэглэн дайрахад самүрайнууд жад ба бамбай хэрэглэн зайгаа барьсаар байв. Хэдийгээр япончууд монголчуудыг тулалдаад дийлэхгүй байсан ч, бүхий л чадлаараа байлдан монголчуудад ихээхэн хохирол учруулсан байна.

## Дагавар үйл явдал 
Монголчууд гаргасан амжилтдаа эрдэн самүрайнуудыг Дазайфү дэх бэхлэлт рүү нь элдэн нутгийн гүн рүү орсонгүй. Энэ нь магадгүй газар нутгийн талаарх мэдээлэл дутмаг, дээрээс нь өөрсдөө ихээхэн хохирол амссан болон япончуудын нэмэгдэл хүчтэй тулгарна гэсэн таамаг зэрэг нөлөөлсөн байх. Монголчууд (нэлээд олон судлаачдын бичсэнээр бол энэ нь үндсэн цэргүүд биш харин туршуул хийхээр очсон цэргийн манлай байсан гэдэг) буцаад усан онгоц руугаа явсан нь, усан онгоц дээрээ очиж хоноод, шинэ тулааны арга хэрэглэн маргааш нь ахин дайтах байсан бизээ.

Гэвч тэр шөнө болсон далайн шуурганд Монголчууд цэргийнхээ гуравны нэгийг алджээ. Тэд өөрсдөө ч буцъя гэсэнгүй, харин солонгос далайчид болон усан цэргийн ахмадууд нь буцъя гэсэн шахалтад орж буцжээ. Дараагийн довтолгоог үүнээс хойш долоон жилийн дараа хийсэн байна.

## Мөн үзэх 
* Камиказэ (Монголчуудын довтолгоо)
* Коаны тулалдаан

## Ном зүй 
* Paul K. Davis: *100 Decisive Battles. From Ancient Times to the Present*. ABC-Clio, Oxford u.&nbsp;a. 1999, ISBN 1-85109-337-0.

Ангилал:Хубилай хаан
Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх
Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан
Ангилал:Хятадын түүхэн дэх тулалдаан
Ангилал:Японы түүхэн дэх тулалдаан
Ангилал:1274 он
Ангилал:13-р зууны тулалдаан
Ангилал:13-р зууны Монголын түүх
Ангилал:Фүкүока мужийн түүх
Ангилал:Монгол-Японы харилцаа