open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адаг чуулганы галактик

**Адаг чуулганы** (англ. Andromeda Galaxy) галактик нь мушгиа хэлбэртэй, дэлхийгээс 2.5 сая гэрлийн жилийн зайд оршдог, манай Тэнгэрийн заадас галактикт хамгийн ойр орших галактик юм. Бусад нэр нь Мессье 31, М31, NGC31 гэх ба монгол хэлэнд эртнээс Адаг Чуулган гэж нэршигдсэн. Адаг чуулган нь дэлхийд харьцангуй ойр галактикуудын нэг юм. Энэ галактик нь ойролцоох бүлгийн нийт 30 галактикаас хэмжээгээр хамгийн томд тооцогдох бөгөөд 2006 онд "Спитзер" дуранд ажиглагдсанаар энэ галактик нь 1 их наяд орчим одтой буюу Тэнгэрийн заадас галактикаас ойролцоогоор хоёр дахин олон одтой гэж тооцогдсон. Тэнгэрийн заадас  галактик нь ойролцоогоор 200-400 тэрбум оддоос тогтоно. Адаг чуулганыг энгийн нүдээр ажиглах боломжтой. Энэ галактик бa Тэнгэрийн заадас галактик нь 4,3 тэрбум жилийн дараа нийлж нэг аврага галактик болно. Галактикийн нийлэлтээр одод мөргөлдөх магадлал маш бага байдаг. 

Ангилал:Тусгаар галактик
Ангилал:Андромеда (одны орд)
Ангилал:ШЕК-Галактик
Ангилал:Галактикийн морфологийн каталог
Ангилал:Үндсэн галактикийн каталог
Ангилал:Уппсала ерөнхий каталог
Ангилал:Цвикки каталог
Ангилал:Уппсала ерөнхий каталог
Ангилал:Мессье
Ангилал:Мушгиа галактик
Агт

Эр хүйсийн адууг шүдлэнд нь засаж, хөнгөлөн морь болгодог. Үүнийг агтлах гэдэг. Агталсан адууг **агт** морь гэнэ. Мөн агт гэж эмээлийн хоёр хонхны хоорондох эмээлийн загасны дотор талыг хэлдэг болой.

Ангилал:Адуу
Бөрт

Цагаан цайвар өнгийн зүсэмд оролцсон хар бор толбыг **бөрт** гэнэ. Жишээ нь: бөрттэй цагаан, бөрт халиун, бөрт бор гэх мэт.

Ангилал:Адууны зүсэм
Булаг (зүс)

Алаг гэдэгтэй ойролцоо, хөл туурайн орчим цагаан адууны зүсмийг **булаг** гэнэ. Жишээ нь: хөл булаг, өрөөсөн булаг (өрөөсөн хөл нь цагаан).

Ангилал:Адууны зүсэм
Буудай (адууны зүсэм)

Цагаан, бор зүсмийн малын үсэн дэх жижигхэн бараан толбыг **буудай** гэнэ. Жишээ нь: буудайт бор, буудтай бор гэх мэт.

Ангилал:Адууны зүсэм
Буурал

Гол зүс буюу өнгөнд цайвар оролцсон адууны зүсмийг **буурал** гэнэ. Жишээ нь: улаан буурал, хөх буурал гэх мэт. Бас 5 хүртэлх өнгийн зүс холилдсоныг буурал гэнэ.

Ангилал:Адууны зүсэм
Загал

Цагаанд шарга мэтийн өөр өнгө баахан холилдсон адууны зүсмийг **загал** гэнэ. Жишээ нь: улаан загал, бор загал гэх мэт.

Ангилал:Адууны зүсэм
Зээрд

Зээрд (зээрдэгч) - Өнгө улаан бөгөөд холоос үзэхэд бараан мэт харагдах адууны зүсмийг **зээрд** гэнэ.

Ангилал:Адууны зүсэм
Манхин

Өргөн халзан буюу хамар, дух, нүд бүгд цагаан адууны зүсмийг **манхин** гэнэ.

Ангилал:Адууны зүсэм
Мөнгөн уруултай

Хамрынхаа үзүүрт бяцхан цагаан арьс бүхий адууг **мөнгөн уруултай** хэмээнэ. Жишээ нь: мөнгөн уруултай хээр морь гэх мэт.

Ангилал:Адууны зүсэм
Ногоон морь

Зарим нутагт адууны хар саарал зүсмийг ингэж нэрлэнэ. Бас сосон хар, хулви хар ч гэдэг.

Ангилал:Адууны зүсэм
Түлэнхий шарга

**Түлэнхий шарга** гэдэг нь адууны улаан шарга, цагаан, шаргын хоорондох зүс юм. Мөн гүн шаргал орно.

Ангилал:Адууны зүсэм
Улаан (салаа утга)

## Өнгө
*Улаан-өнгө

## Морины зүс
*Улаан (Адууны зүсэм)-жишээ нь: улаан морь
Улаан бор

Адууны зүсмийн борд улаавтархан өнгө холилдсоныг нь **улаан бор** зүсэм гэнэ. Улаан, хөх, цагаан, харавтар өнгийн зүс холилдсон мөртлөө улаавтар үс нь их байна.

Ангилал:Адууны зүсэм
Оно Хитоши

нь Японы бэйсболын шидэгч юм.

Акитагийн Эдийн Засаг, Хууль Зүйн Их Сургуулийн харьяа ахлах сургуульд байхдаа 1994 онд шигшээ багтаа багтаж дэлхийн АШТ-д оролцож байсан удаатай. Гэвч мөн онд ахлах сургуулиа дүүргээд мэргэжлийн тамирчин болж чадалгүй, Нихон Сэкию компанид ажиллах болсон бөгөөд тус компанийн бэйсболын багт тоглож байв. Тэр үедээ 1996 оны Атлантын олимпод оролцож мөнгөн медаль хүртсэнээр олимпын дараах драфтын 2-оор Ёмиүри Жайантс баг түүнийг сонгожээ. 2-р багт амжилттай тоглож байсан хэдий ч 1-р багт дэвшмэгц бөмбөгөө алдаж шидэх нь ихэсдэг муу зуршилтай байсаар амжилт үзүүлж чадалгүй, 3-хан ялалт байгуулжээ. Ийнхүү 2002 оны улирлын дараа Кинтэцү багт солилцоогоор очсон ч улирлын өмнөх сорилтыг давж чадалгүй, 1-р багт багтахгүй байсаар 2003 онд багаасаа хасагдсанаар түүний Япон дахь мэргэжлийн бэйсболын замнал өндөрлөжээ.

2004 онд Америкийг зорьж, Мэйжор Лигийн Миннесота Твинс багтай гэрээ байгуулсан ч 2005 он хүртэл доод лигүүдэд л тоглож байв.

Ангилал:1976 онд төрсөн
Ангилал:Японы бэйсболчин
Загал шарга

Хүзүү далны үс зурвас зурвасаар улаавтар ургасан шарга адууны зүсмийг **загал шарга** гэнэ.

Ангилал:Адууны зүсэм
1989 оны Копа Америка

**1989 оны Копа Америка** () нь 1989 оны 7 сарын 1-нээс 16-ны хооронд Бразил улсад зохиогдсон хөлбөмбөгийн тэмцээн юм. КОНМЕБОЛ-ын бүх 10 гишүүн улс оролцсоноос сүүлийн тоглолтдоо Уругвайн багийг Маракана цэнгэлдэх хүрээлэнд 1-0 харьцаагаар буулган авсан Бразилчууд 1949 оноос хойш анх удаа түрүүлж, 4 дэх түрүүгээ авчээ.

Тэмцээний мэргэн буучаар тодорсон Бразилын Бебето 6 гоол оруулсны 3-ыг нь шигшээ шатанд оруулсан.

## Зохиогдсон газрууд
## Нэгдүгээр шат
Нэгдүгээр шатанд багууд тус бүр 5 багтай 2 хэсэгт хуваагдан, хэсэгтээ тойргоор өрсөлдөж, эхний 2 байр эзэлсэн багууд шигшээ шатанд шалгарчээ.

Тэр үед хожилд 2, тэнцээд 1, хожигдолд 0 оноо өгдөг байв.

*Хэрвээ оноо тэнцвэл
*# гоолын зөрүү;
*# нийт оруулсан гоолын тоо;
*# хоорондын тоглолтын харьцаа;
*# сугалаагаар хэсгээс шалгарах багийг тодруулах дүрэмтэй байв.

### A хэсэг
----

----

----

----

----

----

----

----

----

### B хэсэг
----

----

----

----

----

----

----

----

----

## Шигшээ шат
----

----

----

----

----

## Дүн
## Гоолын эзэд
;6 гоол
* Бебето

;4 гоол
* Рубен Соса
* Карлос Малдонадо

;3 гоол
* Ромарио
* Арнолдо Игуаран

;2 гоол
* Клаудио Канижжа
* Жувенал Олмос
* Буэнавентура Феррейра
* Адолфино Канете
* Алфредо Мендоса
* Густаво Неффа
* Хорхе Хирано
* Антонио Алцаменди
* Энцо Франческоли
* Сантьяго Остолаца

;1 гоол
* Балтазар
* Жеовани
* Фернандо Астенго
* Хуан Карлос Летельер
* Хайме Пицарро
* Хайме Рамирес
* Оскар Рейес
* Антони де Авила
* Рене Игуйта
* Ней Авилес
* Эрмен Бенитес
* Франко Наварро
* Хуан Рейносо
* Рубен Пац

;Авто гоол
* Хосе дел Солар

## Эх сурвалж
## Цахим холбоос
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation Copa América 1989

#
Ангилал:1989 оны хөлбөмбөгийн арга хэмжээ
Ангилал:Бразилын спортын арга хэмжээ
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөг
Баяннамарын Бүрэнбаяр

Охин (хүүхэн) Нурмаадаа зориулж 1994 онд зохиосон "Чандмань эрдэнэ" дуугаа эхнэр О.Урнаа, бяцхан охин Ингэмаа нартай гуравлан дуулж алдаршсан Хятадын эрэгтэй Монгол дуучин, хөгжмийн зохиолч, нэвтрүүлэгч **Бүрэнбаяр** ( *Bürin Bayar* ;  *Bùrén Bāyáěr*) 1960 онд Хөлөнбуйрт төржээ. Түүний эцэг нь Хүчитийн Баяннамар гэгч хүн байв.  

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Хятадын дуучин
Ангилал:Хятадын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:Хөлөнбуйрын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Онон (дуучин)

Монголын эмэгтэй дуучин **Онон** 2010 онд "Тайвшрал" хэмээх нэртэй дуу дуулснаар монгол дуу сонсогчдод анх танигджээ. Түүнээс хойш 2011 онд "Цахилгаан хайр", "Яаруулахгүй" (дуучин  Огинотой хослон дуулсан) гэх хоёр дуу нь үзэгчдэд хүрсэн. "Тайвшрал" дууг дуулах үедээ Онон Польш улсын нэгэн сургуульд сурдаг байв. Тэрээр багадаа 1993 оны Монголын "Бяцхан мисс" уралдаанд тэргүүн байр эзлэж байсан бөгөөд ямартаа ч хүүхдийн эстрад дууны тэмцээнд түрүүлж байжээ.

## Иш татсан холбоос
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Онон

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Онон гол - Монгол, Орос хоёр орноор урсдаг гол
* Онон (дуучин) - Монголын эмэгтэй дуучин
* Нанжидын Онон - Монголын хошин урлагийн жүжигчин
* Дамбадаржаагийн Онон - Монголын хурдан морь уяж сойгч
* Онон (тогоо) - Ангараг гариг дахь тогоо
Түвдэнгийн Бор

аймгийн Даланзадгад сумын төвд байрлах хөшөө ]]

**Түвдэнгийн Бор** (* 1913 онд Түшээт хан аймгийн Түшээт гүний хошуу одоогийн Дундговь аймгийн Өлзийт сумын нутагт Дархар нүдэн гэдэг газар төрсөн - 1932 он Өмнөговь аймгийн Цогтцэций суманд нас барсан) БНМАУ-ын баатар.

## Намтар 
Ядуу малчин Цэндийн гурав дахь охин болон мэндэлсэн. Түүний эцэг нь ажилсаг, төлөв шударга нэгэн байсан нь охиндоо гойд нөлөөлсөн гэдэг. Нялхад нь ах Түвдэн гэлэнгээр овогложээ. Эцэг эхийн гар дээр мал маллахын хамт тэр үеийн Дэлгэрхангай уулын хошуу тамган дээр бичиг үсгийн түр сургуульд орж амжилттай суралцан 17 насандаа 1930 онд тэр үеийн Богд хаан аймгийн Шанхай уулын хошууны ХЗЭ-ийн үүрийн даргаар сонгогдож, тэр үеийн нийгмийн онцгой байдлыг ухааран цаг төрийн байдалд дүгнэлт хийх чадвартай болсон байлаа.

1932 оны хавар хувьсгалын эсэргүү Ганжирваа хувилгаан (Одоогийн Баян-Овоо сумын төвлөрч байгаа Долоо шар загийн хөндийн том лам) түүний хамсаатан Дэл хөнжлийн нутгийн Дэлэгсамба, тэдний гар хөл бологсодын үг ятгалганд сохроор итгэн уугуул нутаг усаа орхин харийн нутгийг зорин нүүхээр зэхсэн, хөдөлсөн ардуудад төр засгийн бодлогыг танилцуулан тэднийг буцаахаар Т.Бор хэсэг нөхдийн хамт ухуулга хийж яваад Их Шанхайн зүүн хойд арын Гүнзаараг гэдэг газар эсэргүү нарын отоонд орж хүчинд автан баригджээ. Баригдсан тэднийг Лүнгийн хийдэд аваачиж, баян Мөнх-Очир гэгчийн байшинд заримыг нь алдлан хүлж, заримыг нь эсгий дотор зөрүүлж боож хонуулаад байцаан эрүү шүүлт тулган тарчилган зовоож, маргааш өглөө нь эртлэн "Тугийн цохио" хэмээх нэг талаасаа налуу, нөгөө тал нь 4метр өндөр цавчим цохион дээр аваачин буудаж нисгэн дээрээс нь том хад, чулуу нураан хороожээ. Тэдний дотроос Цогцолын Сайнбаяр хөндий цээжээрээ буудуулан шархдан мөлхөж яваад Даваа гэгч эмэгтэйн ачаар амьдарч хувьсгалын эсэргүү нарын харгис үйл явдлыг илчлэн зоригт эмэгтэй Т.Бор түүний нөхдийн баатарлаг эх орон ард түмнийхээ энх амгалан байдлын төлөө тууштай тэмцэгч байсан алдар гавъяаны амьд гэрч болсон билээ.

## Гавьяа Шагнал
МХЗЭ-ийн 50 жилийн ойг тохиолдуулан БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар 1971 онд "Улсын баатар" цолоор нэхэн шагнасан юм.

## Гэгээн дурсгал
Цогтцэций сумын дунд сургуулийг Т.Борын нэрэмжит болгож сургуулийн урд зоригт эмэгтэйн хөшөөг босгож Т.Борын амьдрал тэмцлийг харуулсан музей байгуулсан байна.
Даланзадгадад 1932 оны эсэргүү нарын хэрэг явдлын улмаас амь үрэгдэгсдийн дурсгалд зориулж босгосон өндөрлөгт Т.Борын дүрийг товойлгон нэрийг сийлж алдаршуулсан юм.

Ангилал:Хэлмэгдэгч
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Өлзийтийн (Дундговь) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1913 онд төрсөн
Ангилал:1932 онд өнгөрсөн
Роза Люксембург

**Роза Люксембург** - (; 1871 оны 3 сарын 5-нд Оросын эзэнт гүрний харьяа Польшийн Замосцьд төрсөн; 1919 оны 1 сарын 15-нд Берлинд нас барсан) нь Герман болон Европын зүүний хувьсгалт социал - демократын нөлөө бүхий төлөөлөгч, марксист онолч, философич, эдийн засагч, нийгмийн зүтгэлтэн. Германы Коммунист Нам болон дайны эсрэг "Спартак" холбоог үндэслэгчдийн нэг.

## Цахим холбоос 
**Амьдрал**
* Iring Fetscher: *Luxemburg, Rosa.* In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 15, Duncker & Humblot, Berlin 1987, ISBN 3-428-00196-6, S. 578–582 (Digitalisat).
* Kai-Britt Albrecht: *Rosa Luxemburg.* Tabellarischer Lebenslauf im LeMO (DHM und HdG)

**Бүтээл**
* 
* 


Ангилал:Германы эзэнт гүрний улс төрч
Ангилал:Польшийн улс төрч
Ангилал:Хувьсгалч
Ангилал:Уран зохиолын бус ном зохиогч
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Арваннэгдүгээр сарын хувьсгалын хүн
Ангилал:Антимилитаризмын хүн
Ангилал:Германы Ардчилсан Социалист Намын гишүүн
Ангилал:Польш ба Литвын Хант Улсын Социал демократын гишүүн
Ангилал:Германы Коммунист Намын дарга
Ангилал:Карл Либкнехт
Ангилал:Марксист онолч
Ангилал:Оросын цагаач
Ангилал:1919 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Герман дахь эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч
Ангилал:Германы хүн
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1871 онд төрсөн
Ангилал:1919 онд өнгөрсөн
Ноам Чомский

**Аврам Ноам Чомский** (заримдаа Хомски, эсвэл Чомски гэж дуудагддаг, ) — 1928 оны 12 сарын 7-нд Америкийн Нэгдсэн Улсын Пеннсилвани мужийн Филадельфи хотод төрсөн, америкийн хэл шинжээч, улс төрийн зүтгэлтэн, философич, онолч. Массачусетсийн Технологийн Их Сургуулийн профессор, "Хомскийн" гэж алдаршсан хэлний ангиллыг зохиогч.

Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Европын Академийн гишүүн
Мартин Лютер

**Мартин Лютер** - (шашны нэр:-*Августин*, герман. *Martin Luther,* * 1483 оны 11-р сарын 10-нд Саксон-Анхальтийн Айслебенд төрсөн- 1546 оны 2-р сарын 18-нд тэндээ нас барсан) христийн номлогч, сүмийн шинэчлэлтийг хийгч, Библийг латин хэлнээс герман хэл рүү тэргүүлэн орчуулсан хүн байв. Улмаар Библийг анх удаа олон нийтэд нээлттэй болгож, энгийн иргэд Библийн бичвэрүүдийг бие даан судалж, бүр өөрийн ойлголтоор тайлбарлаж эхэлсэн юм.

Тэрээр протестант шашны бий болгосон гол хүн бөгөөд түүний нэрээр гол Лютеран урсгалыг нэрлэсэн байна. Германы уран зохиолын хэлийг үндэслэгчдийн нэг юм. 

Мартин Лютер мөн Германы нийгмийн сэтгэлгээний түүхэнд соёлын зүтгэлтэн, боловсрол, хэл, хөгжмийн шинэчлэгч гэж ордог байна. 2003 онд олон нийтийн санал асуулгаар Мартин Лютерийг Германы түүхэн дэх хоёр дахь агуу герман хүнээр (Конрад Аденауэр нэгдүгээрт, Карл Маркс гуравдугаарт жагсчээ) тодруулжээ.


Ангилал:Лютеранизм
Ангилал:Протестант шинэчлэгч
Ангилал:Библийг герман хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Еврей хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Латин хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Эртний Грек хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Герман хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Антисемитизмын зохиогч
Ангилал:Католик шашны сүмээс хөөгдсөн хүн
Ангилал:Вальхалла
Ангилал:Лютерийн теологич
Ангилал:Протестант шинэчлэл үеийн утга зохиол
Ангилал:Христийн зохиол
Ангилал:Улс төрийн домог
Ангилал:Сүмийн яруу найрагч
Ангилал:Теологийн ном зохиогч
Ангилал:16-р зууны утга зохиол
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Лютерштадт Айслебений хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1483 онд төрсөн
Ангилал:1546 онд өнгөрсөн
Жанна д’Арк

гийн зурсан түүхэн хөрөг зураг, 1843 он]]
**Жанна д’Арк** (; * 1412 оны орчим Донреми, Лотаринги; † 1431 оны 5 сарын 30-нд Руанд) - Францын үндэсний баатар, зуун жилийн дайны үеийн цэргийн удирдагчдын нэг. Бургундчуудад олзлогдсоныг нь англичуудад шилжүүлэн өгсөн. Хар домын шидтэний нэгэн адил түүдэг гал дээр шатаасан. Хожим нэр алдрыг нь сэргээн католик сүмийн хананд гэгээнтнүүдийн нэгэн адил дүрийг нь мөнхөлсөн.

## Цахим холбоос 
* 
* 
* Internationales Jeanne d’Arc Center


Ангилал:15-р зууны гэгээнтэн
Ангилал:Тамлагдагч
Ангилал:Францын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Зуун жилийн дайны хүн
Ангилал:Улс төрийн домог
Ангилал:Орлеаны хүн
Ангилал:15-р зуунд цаазлагдсан хүн
Ангилал:15-р зууны Францын түүх
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1412 онд төрсөн
Ангилал:1431 онд өнгөрсөн
Бэгзийн Гиваан

Монголын хилчин **Бэгзийн Гиваан** 1926 онд одоогийнхоор Увс аймгийн Өлгий сумын Тогтохын шил гэдэг газар төржээ. 1934-1938 оны хооронд Өмнөговь сумын бага сургуульд сурч төгссөн. 1946 оноос цэргийн албанд татагдсан. 1948 оны 7 сарын 8-ны өглөөний Байтагбогдын тулгаралтанд Гоминданы илт давуу хүчтэй байлдахдаа түрүүч цолтой, тасгийн дарга байв. Нэгэн толгойн оройгоос илт давуу тоот дайсныхаа эсрэг Даваадорж, Тэгшээ нарын хамт байлдсаар эцэстээ алагдсан. Б. Гиваанд 1949 оны I сарын 28-ны Тэргүүлэгчдийн 6-р тогтоолоор "Байлдааны гавъяаны улаан тугийн одон", 1971 оны X сарын 13-ны АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 200 тоот зарлигаар "Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын баатар" цол нэхэн олгожээ.

Түүний хөшөө Увс аймгийн төв Улаангомд байдаг ба хөшөө сүндэрлэх талбайг Гиваан баатрын талбай хэмээн нэрийддэг. 

## Урлагийн бүтээлүүд
*Босго тотго олон ангит уран сайхны түүхэн кино. МНВ телевизийн бүтээл.2013 он
*Хил дээр Монголын уран сайхны кино.
*Ц.Уламбаяр. Дархан хилийн манаа. тууж 
*Маш Нууц 2:Байтаг богд Монголын уран сайхны кино

## Эш татсан холбоос
Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Дөрвөд ястан
Ангилал:Өлгийн (Увс) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Драгослав Шекуларац

**Драгослав Шекуларац** (; 1937 оны 11 сарын 30-нд төрсөн) нь Сербийн хөлбөмбөгийн тамирчин асан, дасгалжуулагч юм.

## Эх сурвалж
## Гадны холбоосууд
* reprezentacija.rs дэх танилцуулга 
*NASL үзүүлэлт
*Politika сэтгүүлд өгсөн ярилцлага

Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:Югославын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Югославын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Югославчууд
Саманта Райли

**Саманта Линет Райли** (, 1972 оны 11 сарын 13-нд төрсөн) нь Аборижин гаралтай, Австралийн усанд сэлэгч, мэлхий сэлэлтээр мэргэшсэн тамирчин юм. Тэрээр Брисбэн дэх Коммерсиал Усанд Сэлэлтийн Клубт Скотт Фолкерсийн удирдлага дор бэлтгэлээ хийдэг байв.

Багтраа өвчинтэйгээ тэмцэхийн тулд усанд сэлэлтээр хичээллэх болсон Саманта охин 1991 онд анх улсынхаа шигшээ багт багтан дэлхийн АШТ-д оролцож, холимог буухиа төрөлд мөнгөн медалиар энгэрээ мялаажээ. Улмаар дараа жил нь олимпоос 100 метрийн мэлхий сэлэлтийн төрөлд хүрэл медаль хүртэв.

1994 онд Канадын Викториад болсон Хамтын нөхөрлөлийн наадамд мэлхий сэлэлтийн төрлөөр 2 алтан медаль зүүж, мөн Италийн Ром хотноо зохиогдсон Дэлхийн АШТ-д уг амжилтаа давтахдаа 100 метрийн төрөлд нь 1 минут 07.69 секундээр дэлхийн дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоожээ. Ийнхүү мөн онд Свимминг Вөрлд сэтгүүл түүнийг оны шилдэг усанд сэлэгч эмэгтэйгээр тодруулсан.

1995 онд түүний амжилт үргэлжилсэн хэдий ч Атлантын олимпод түүнийг сэргээш хэрэглэсэн байж магадгүй гэсэн хардлага дагаж байв. Тэрээр шинжилгээнд унасан бөгөөд дасгалжуулагч Скотт Фолкерс нь түүнд хориотой бодис агуулсан толгойны эм өгснөө хүлээн зөвшөөрсөн. Дарамт дор уралдсан Райли 100 метрийн мэлхий сэлэлтийн төрөлд хүрэл медаль хүртсэнээс гадна 4x100 метрийн холимог буухиад Никол Стивенсон, Сюзи О'Нил, Сара Райан нарын хамтаар мөнгөн медаль зүүжээ. 

Тус олимпоос хойш Райли хувийн төрлөөр дэлхийн түвшинд өрсөлдөж чадахаа больсон хэдий ч шигшээ багтаа багтсаар байв. 2000 оны Сиднейн олимпод олон хүн түүнийг амжилт үзүүлнэ гэж найдаж байсан хэдий ч бөөрний өвчин нь түүний бэлтгэлд нөлөөлж, олимпын сонгон шалгаруулалтыг давж чадалгүй, нүдэндээ нулимстайгаар спортын замналаа өндөрлөжээ.  

1990-д оны дундуур Райли Норвегийн олимпын аварга тэшүүрчин Иоханн Олав Косстой үерхэж байсан бөгөөд хэвлэлүүд Коссыг Австралийн нэрийн өмнөөс уралдана хэмээн шуугицгааж байсан билээ.

## Эх сурвалж 
## Гадны холбоос 
* 

Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Австралийн усанд сэлэгч
Ангилал:Австралийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Австралийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Австраличууд
Дуучин Эгшиглэн

**Эгшиглэн** хэмээн дуудуулдаг Монголын эмэгтэй дуучин **Төмөрбаатарын Болортуяа** 1989 оны 1 сарын 14-нд Улаанбаатар хотод төржээ. Тэрээр 2006 онд Сүхбаатар дүүргийн "Эрдэм төгс" бүрэн дунд сургуулийг төгсөөд "Глобал Удирдагч" дээд сургуульд санхүү менежментээр мэргэжихээр элсэн сурсан. 2006 онд "Шинэ давалгаа" тэмцээнд оролцож байсан Эгшиглэнг тэмцээний шүүгч Б.Наранзун анхаарч B production-д шалгуулахыг зөвлөжээ. Болдын B production (*Би продакшн*)-тай гэрээлсэн Эгшиглэн Sho-гийн «Амьдралын тоглоом» дууны дахилтыг дуулснаар монгол дуу сонсогчдод анх удаа танигдсан. Түүнээс хойш «Найрах арга чинь буруудаад байна», «100%» (дуучин BX хавсарсан), ВX-тэй хослосон «Love song (*Хайр дурлалын дуу*)», Quiza, BX, Агиймаа нартай хамтарсан «Хэв маягаа эвдэцгээе» зэрэг дуугаар хүүхэд залуусын дунд алдаршив. 2011 онд «Хоёр хоёрын тав» киноны дууг дуулснаар Эгшиглэн уянгын дууг сайхан дуулж чаддагаа мэдрүүлсэн.

## Иш татсан холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:РБ дуучин
Ангилал:Поп дуучин
Эгшиглэн

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Эгшиглэн (дуучин) - дуучин
* Эгшиглэн (хамтлаг) - хамтлаг
Энрике Иглесиас

**Энрике Мигел Иглесиас Прейслер** (; 1975 оны 5 сарын 8-нд Мадрид хотод төрсөн) нь Испаниийн дуучин юм.

Уран бүтээлийн хугацаандаа Энрике 40 гаруй сингл, 10 студийн цомог гаргасан нь 116 дахин цагаан алт, 227 алт, нийт 100 сая пянз борлуулалт хийсэн.

Энрике бол испаний алдарт дуучин Хулио Иглесиас, сэтгүүлч Изабель Прейслер нарын хүү юм. Газрын теннисчин Анна Курниковатай гэрлээд хоёр хүүхэдтэй болсон

## Бүтээлүүд 
### Испани хэлээр гаргасан синглүүд 
## Тойрон аялалууд 
* Vivir World Tour (1996)
* Enrique World Tour (2000)
* One Night Stand Tour (2002)
* Insomniac World Tour (2007)
* Greatest Hits Tour (2009)
* Euphoria Tour (2011—2012)
* Enrique Iglesias & Jennifer Lopez Tour (2012)
* Enrique Iglesias India Tour (2012)
* Sex and Love Tour (2014—2017)

## Шагналууд 
**2011 он**

* Billboard de la Musica Latina — Шилдэг дуучин
* Billboard de la Musica Latina — Шилдэг дуу (Cuando Me Enamoro)
* Billboard de la Musica Latina — Шилдэг хамтарсан ажил (Хуан Луис Геррой — Cuando Me Enamoro)
* Billboard de la Musica Latina — Шилдэг эрэгтэй дуучин
* Billboard de la Musica Latina — Жилийн шилдэг альбом (Euphoria)
* Billboard de la Musica Latina — Шилдэг эрэгтэй дуучны альбом (Euphoria)
* Billboard de la Musica Latina — Радиогийн шилдэг поп дуу (Cuando Me Enamoro)

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Испанийн дуучин
Нячанг

**Нячанг** (Вьетнам хэл: *Nha Trang*) нь умард Вьетнамын Кханьхоа мужийн төв юм. Хүн ам нь 392.244 (2009). Нячанг нь Хо Ши Мин хотаас өмнө зүгт 485 км зайд оршдог.

## Газар зүй 
Тус хот нь Өмнөд Хятадын тэнгист цутгах Хонг Ха голын цутгалд орших ба Хошимин хотоос зүүн хойд зүгт 447 километр орчмын зайтай.

Халуун орны уур амьсгалтай ба дундаж температур нь 27&nbsp;°C байдаг. Жилийн хур тунадасны нийлбэр нь ойролцоогоор 2000&nbsp;мм хүрнэ.

## Зургийн цомог 

Khanh Hoa Center of Political and Cultural Events.JPG|Захиргааны ордон
Hon Chong from Co Tien beach.JPG|Хон Чонг цохио хад
Nha Trang, Long Son pagoda.jpg|Лонг Сон Пагоде
Na_Trang_Blick_vom_Markt_in_Richtung_Ost.jpg|Худалдааны зах
Hanging cabins to Vinpearland.jpg|Винперл дүүжин лифт

## Цахим холбоос 

Ангилал:Вьетнамын тойрог
Ангилал:Кхань Хоа муж
Ангилал:Вьетнамын мужийн нийслэл
Ангилал:Вьетнамын суурин
Чолла

thumb|180px|Чолла аймаг  газрын зурагт

**Чолла** (전라도, чольла-ду) — Гуулин, Чусонь улсын үеэс тогтсон Солонгосын найман **аймгийн** нэг нь байв. 

Солонгосын хойгийн өрнө өмнөд хэсэгт байсан ба аймгийн төв нь Чоньжү хот байсан. Мөн Чэжү арлыг хамаарч байв.

## Түүх 
thumb|right|180px|576 оны Пэгжэ
### Эртний улсын үе 
Солонгосын түүхийн Самхань үед Чоллад Махань аймгийн холбоо оршин байв. 5-р зуунд Маханийг Пэгжэ нэгтгэсэн ба Пэгжэгийн өмнөд хэсэг нь Чолла байв. Тэр үед Чонбанд нутгийн төв суурин байв. 

Пэгжэг хөрш Шилла улс Тан улстай холбоолж дарснаар Чолла нь 660 оноос эхлэн Шиллагийн харьяанд оров. Шилла нутгийн 9 жү, 5 гён болгон хуваажээ. Ваньсань гэж байсан нь хожмын Чоньжү болно. Өмнөд хэсгийг Мүжү нутаг болгожээ.

Гуулин улсын Сонжун вангийн үе, 983 онд Чоньжү-муг, Нажү-мүг, Сөнжү-муг болгосон ба 998 онд Сонжун ван улсаа 10 аймаг болгоход Чоньжу-мүгийг Каннам-ду (голын өмнөх аймаг) гэж, Нажү Сөнжү хоёрыг нийлүүлэн Хэян-ду (далайн эргийн аймаг) гэжээ.

### 1018 оноос хойш 
1018 он, Хёнжун вангийн үед улсыг 5 аймаг болгон өөрчлөхөд Каннам-ду, Хэян-ду хоёрыг нийлүүлж Чолла-жү гэжээ. Аймгийн нэр нь Чоньжү болон Нажү хоёр хотын нэрийг нийлүүлсэнээс бүтсэн (-на нь -ла гэж дуудагсан). 

Чусонь улсын Тэжун вангийн үе 1413 онд улсыг 8 аймаг болгоход Чолла-ду буюу найман аймгийн нэг болжээ.

### Орчин үе 
1895 онд Солонгосын Кужун хаан 8 аймгийг 23 тойрог болгоход Чолла нь Чоньжү, Нажү, Намвонь, Чэжү болон хуваагдав.

1896 онд Кужун хаан хуучин аймгийн нэрийг сэргээн 13 аймаг болгоход Чолла нь Өмнөд Чолла, Умард Чолла хоёр аймагт хуваагджээ. 

Өмнөд Солонгос 2005 онд Куанжүг салган өргөн хот болгосон. Чэжү мөн тусдаа онцгой аймаг байна. 

Ангилал:Солонгосын урьдын аймаг
Хунам

Солонгосын найман аймгийн нэг гэх урьдын Чолла аймгийн нутгийг бараг дүүргэдэг Өмнөд Солонгосын **Хунам** ( *Honam*; «нуурын өмнөд» гэсэн утгатай; ; ) гэх муж байдаг. Чолла аймгийн нутгаас Куанжү хот, Умард Чолла аймаг, Өмнөд Чолла аймаг гурав энэ мужид хамаарна. Өнөөгийн Өмнөд Солонгост Хунам муж нь засаг захиргааны нэгж биш, зөвхөн нутаг дэвсгэрийн нэгж юм. Дотроо аймгийг багтаадаг ийм нутгийг солонгосоор 지방 (*jibang*) гэх бөгөөд англиар *region*, оросоор *регион* гэж орчуулах тул монголоор «муж» гэхийн оронд «бүс нутаг», «бүс» гэж бичиж бас болох юм.

Үүнээс гадна Сөүл Тэжон хоёрыг холбоосон  төмөр зам, хурдны зам, Куанжү хотын нэгэн их сургууль "Хунам" гэсэн нэртэй аж.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын газар зүй
Сай

**Пак Чэ Сан** (солонгосоор: 박재상, 1977 оны 12 сарын 31-нд төрсөн) — Өмнөд Солонгосын дуучин, дуу зохиогч, тайзны **PSY** («싸이», ссай) нэрээр алдаршсан уран бүтээлч. Өөрийн хошин клип, концертоороо (жишээ нь солонгосын дуучин Ли Хёриг дууриан дуулж байсан) болон өөрийн оролцож байсан  "X-Man", "Golden Fishery" гэх мэт телевизийн нэвтрүүлгүүдээрээ олонд танигджээ.

## Намтар 
2001 онд анх дуулсан "Bird" дуунаасаа хойш олонд танигдаж, олон нийтийн хайртай дуучин болжээ. PSY нь Америкийн Нэгдсэн Улсад боловсрол эзэмшсэн, Бостоны Их Сургууль, Берклигийн хөгжмийн коллежийг тус тус төгсчээ. 2010 оны 8 сард "YG entertainment"-тай гэрээ байгуулсан. 2012 онд гаргасан "Gangnam Style" дууны клип нь дэлхий нийтийг шуугиулж, 9 сарын 15-ны байдлаар  тэр клипийг "*YouTube*" сайтаар 190 гаруй сая удаа үзжээ. 2012 оны 9 сард Америкийн "*Island Records*" студитэй гэрээ байгуулснаар **PSY**-гийн уран бүтээл дэлхий дахинд танигдах боломжтой болсон байна. Харин 2012 оны 9 сарын 6-нд Лос Анжелесийн  "Стэйплс-центр" спортын төвд болсон ээлжит "2012 MTV Video Music Awards" хөгжмийн наадамд PSY нь VIP зочны хэмжээнд уригдан оролцсон байна.

## Бүтээлүүд 
### Цомгууд 
*PSY from the PSYchk World (2001)
*Sa 2/Adult only (2002)
*3 PSY (2002)
*Sa Jib (Sa house) (2006)
*PSY Five (2010)
*PSY Best 6th Part 1 (2012)

### Синглүүд 
*Bird (2001)
*Singosik (2002)
*Bird 2 (2002) Ким Хён Жокийн хамт
*Champion (2002)
*Paradise (2002) И Жэ Хуны хамт
*Artists (2006)
*2 Beautiful Goodbyes (2006) И Жэ Хуны хамт
*We Are the One (2006)
*Calling You Because It’s Raining (2006)
*RIGHT NOW (2010)
*In My Eyes (2010) И Жэ Хуны хамт
*THANK YOU (2010) Со Ин Ёны хамт
*It’s Art (2011)
*Gangnam Style (2012)
*Oppa is just my style (2012)

## Концертууд 
## Шагналууд 
*    2011 Dec 1st KOMCA Music Awards [Singer-songwriter Award, Bon Sang in Hip-hop Award]
*    (DJ DOC - '나 이런 사람이야' / Lyricist Award, Song Writer Award)]
*    2011 Oct 27 Hope And Sharing Festival [Talent Donator Award by Korean Military]
*    2011 Sep 30 Encouragement Train 50th Anniv. [Festival Defense Agency for Public Information Services Award]
*    2011 Jan 20 20th High1 Seoul Music Festival [Best Album Award]
*    2010 Dec 15 2010 Melon Music Awards [Performance Culture Award]
*    2010 Dec 04 Seoul Music Awards [Best Album Award]
*    2010 Dec 02 M.net Asian Music Awards [Best producer Award]
*    2010 Feb 03 19th High1 Seoul Music Festival [Performance Culture Award]
*    2009 Jul 10 Gangwon-Do Citizen Day Military Music Concert [Army Chief Of Staff Commendation]
*    2006 Dec 29 SBS Music Awards [Bon Sang]
*    2006 Nov 27 M.net KM Music Festival Music Video [Best Music Video Award]
*    2005 Nov 27 M.net KM Music Festival [Performance Video Award]
*    2004 Dec 29 SBS Music Awards [Song Writer Of The Year]
*    2004 Dec 10 15th Seoul Music Awards [Best Lyricist Award]
*    2002 Dec 29 SBS Music Awards [Best Hip-hop Award]

## Иш татсан холбоос 
Ангилал:1977 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
Жо

**Жо** () хочтой **Жоао Алвес де Ассис Силва** (, 1987 оны гуравдугаар сарын 30-нд Сан Пауло хотод төрсөн) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Атлетико Минейро болон Бразилын шигшээн довтлогч юм. 
## Товчхон
Тэрээр өмнө нь Коринтианс, ЦСКА Москва, Манчестер Сити, Эвертон, Галатасарай, Интернасьонал багуудад тоглодог байв.
## Амжилт 
;Багийн
* Бразилын аварга: 2005
* Оросын аварга: 2006
* Мужийн аварга - Сан Пауло (2): 2001, 2003
* Мужийн аварга - Минас Жерайс: 2013
* Оросын цомын эзэн (2): 2006, 2008
* Оросын супер цомын эзэн (2): 2006, 2007
* Английн цомын эзэн: 2011
* Либертадорес цомын эзэн: 2013
* Өмнөд Америкийн Рекопа цомын эзэн: 2011
* Холбоодын цомын эзэн: 2013
;Багийн
* Оросын АШТ-ий шилдэг 33 тоглогчид багтсан (2): № 2 (2007); № 3 (2006)
* ЦСКА-гийн 2006 болон 2007 оны мэргэн бууч
* Алтан тах - (2006), хүрэл тах - (2007)
* Либертадорес цомын мэргэн бууч: 2013 (7 гоол)
## Эшлэл 
## Холбоос 
* Профайл - Манчестер Сити 
* 

Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бразилын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Атлетико Минейро багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Интернасьонал багийн тоглогч
Ангилал:Галатасарай багийн тоглогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:ЦСКА Москва багийн тоглогч
Ангилал:Коринтианс багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Бразилын оны шилдэг хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Умард Чолла муж

Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр түвшний 17 нэгж, одоогийн 8 аймгийн нэг нь **Умард Чолла** (**Хойд Чолла**, Чоллапүг-ду; Чолла-пук-ду; Чоллабүг-ду;  *Jeollabuk-do*; ; ) юм. 1896 онд Чолла аймгийг хоёр хувааснаар тус аймаг үүсэв. Эхлээд бүхэл Солонгосын аймаг байсан бол 1945 онд Солонгос хоёр хуваагдсанаар БНСУ-ынх болжээ.1896 оноос өмнөх бүхэл Чоллагийн төв байсан Чонжү хотод одоогийн энэ аймгийн засгийн газар байрладаг. Чоллапүгдугийн 8,067 ам дөрвөлжин километр газарт 2010 оны байдлаар 1,777,220 хүн аж төрөн сууж байна.

Умард Чолла аймаг нь засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг болох Хунам мужид багтдаг. Баруун талаараа Шар тэнгист тулж, Өмнөд Чүнчон, Умард Чүнчон, Умард Кёнсан, Өмнөд Кёнсан, Өмнөд Чолла гэсэн 5 аймагтай хаяа залгадаг. 1960-аад оноос энд улсын чанартай "Хунам" цардмал замтай болсон нь хурдны зам болж сайжирчээ. Иксан, аймгийн төв Чонжү, далайн боомт Күнсан гурваар ороогдох аж үйлдвэрийн нутаг энэ аймагт бий.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Умард Чолла нь яг доороо 6 хот (시 - *ши*), 8 хошуу (군 - *gun*, монголоор *күн*, үгийн хойно орвол *гүн* гэж хэлэгдэнэ; ; ), бүгд 14 нутаг болон хуваагдана.


Ангилал:Өмнөд Солонгосын муж
Өмнөд Чолла муж

Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр түвшний 17 нэгж, одоогийн 8 аймгийн нэг нь **Өмнөд Чолла** (Чолланам-ду;  *Jeollanam-do*; ; ) юм. 1896 онд Чолла аймгийг хоёр хувааснаар тус аймаг үүсэв. Эхлээд бүхэл Солонгосын аймаг байсан бол 1945 онд Солонгос хоёр хуваагдсанаар БНСУ-ынх болжээ. Аймгийн засгийн газар Куанжү хотод байрладаг байснаа 2005 оноос Муан хошууны Намак гацаа руу шилжин суусан. Чолланамдугийн 12,247 км² газарт 2010 оны байдлаар 1,741,499 хүн аж төрөн сууж байна.

Өмнөд Чолла аймаг нь засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг болох Хунам мужид багтдаг. Бүхэл нутаг нь баруун талаараа Шар тэнгист тулж, хойгуураа Умард Чолла, зүүнээрээ Өмнөд Кёнсан хоёр аймгаас нутаг зааглагдаж, урд талаараа Чэжүгийн хоолойд (солонгосчуудын хувьд Өмнөд тэнгисийн баруун хэсэг) тулсан байна. Олонх нь хүнгүй байдаг 2,000 гаруй арал энэ аймагт хамаардаг. Эргийн шугамын урт нь 6,100 км. Аймаг улсдаа далайн гаралтай бүтээгдэхүүний гарцаар тэргүүлдэг.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Өмнөд Чолла нь яг доороо 5 хот (시 - *ши*), 17 хошуу (군 - *gun* буюу  *күнь*, үгийн хойно орвол *гүнь*-ээр хэлэгдэнэ; ; ), бүгд 22 нутаг болон хуваагдана.


Ангилал:Чолла
Ангилал:Өмнөд Солонгосын муж
Кёнги муж

Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр зэргийн 17 нэгж, одоогийн 8 мужийн нэг нь **Кёнги** (Кёнги-ду; , *Gyeonggi-do*; ; ) юм. Чусон улсын үеэс "Кёнги" гэх муж уламжлагдан оршсоор өнөөг хүрчээ. Улсын нийслэл, тэргүүн их хот Сөүл, улсын З-р их хот Инчон хоёр 1946 он, 1981 онд цувран Кёнги аймгийн харьяанаас гарч аймгийн зэргийн нутаг болцгоосон. 2005 оны байдлаар Кёнги, Сөүл, Инчон гурвын нийлбэр 11,730 км² газарт БНСУ-ын хүн амын 48% болох 22,766,850 хүн оршин сууж байна. Үүнээс Кёнги аймгийн 10,183 км² талбайд 11,920,340 хүн амьдарч байгаа нь улсынхаа хамгийн шигүү суурьшилт муж гэдгийг нь илтгэдэг.

Кёнги муж засаг захиргааны эрх үүрэггүй Сүдуквонь мужид багтдаг. Баруун талаараа Шар тэнгист (далайн эрэг нь 413 километр урт) тулж, бусад талаараа Канвон, умард өмнөд Чүнчон, Инчон, Сөүл гэх адил зэргийн 5 нутагтай хаяа залгаж, хойгуураа Умард Солонгостой хиллэдэг. Зарим алба хэлтэс нь Үйжонпү хотод байрладгийг эс тооцвол засгийн газар нь үндсэндээ аймгийн хамгийн том хот Сүвоньд төвхнөсөн байдаг. 

## Засаг захиргааны хуваарь 
Кёнги муж дотроо 28 хот (시 - *ши*), 3 хошуу (군 - *gun*, монголоор *күн*, үгийн хойно орвол *гүн* гэж хэлэгдэнэ; ; ), бүгд 31 нутаг болон хуваагдана. Үүнээс 7 нь яг хот шиг биш мөртлөө Сөүлийн тэлэлтээс болж хот гэж өргөгдсөн.


Ангилал:Өмнөд Солонгосын муж
Солонгосын хоолой

**Солонгосын хоолой** — Японы Хоншү, Кюүшү арлын баруун хойд үзүүр  Солонгосын хойгийн зүүн урд үзүүр хоёрын хоорондох далайн хоолой. Зүүн хойд талаараа Япон тэнгис, баруун урдуураа Дорнод Хятадын тэнгистэй нийлдэг. Хоолой 324 км урт, нарийн хэсэгтээ 180 км өргөн. Хоолойн дунд Японы Цүшима арал байдаг. Арлаас баруунш байгааг Солонгосын, зүүнтээхнийг нь Цүшимийн хоолой гэвэл эргэлзээгүй ойлгогдоно.

Ангилал:Японы хоолой
Ангилал:Азийн газар зүй
Ангилал:Номхон далайн хоолой
Ангилал:Япон тэнгис
Ангилал:Дорнод Хятадын тэнгис
Ангилал:Өмнөд Солонгос-Японы хоорондын хил
Кэсон

**Кэсон** ( *Kaesŏng*, *Gaeseong*; ;  ) — Умард Солонгосын тусгай хот. Кэсон 960 оноос "Кэгён" (*Gaegyeong*) хэмээх нэртэйгээр Курё улсын нийслэл болсон. Кэсон түүнээс хойш "Сунду" (송도 *Songdo*) хэмээх нэртэй байсан бөгөөд олон зууны турш Солонгосын хүн орхоодойн хамгийн том зах зээлийн газар байв. Чусон улсын үеэс Солонгосын дайн хүртэл Кёнги (ихэнх нь Өмнөд Солонгост байгаа) аймгийн бүрэлдэхүүнд байжээ. Дайны дараах газрын зургаар Умард Солонгосын талд хамаарсан. Засаг захиргааны хуваариар 1955 онд **Шууд захирагдах Кэсон хот** (개성 직할시 *Kaesŏng Chikhalsi* - *Кэсон чикалши*) гэж зүйлчлэгдэн аймгийн зэрэгт дэвшсэн. Хожим 2002 онд зарим хэсэг нь салж Кэсоны аж үйлдвэрийн тойрог гэгдсэнээс үлдсэн нь 2003 онд зэрэг буурч Умар Хуанхэ аймгийн харьяаны **Кэсон хот** болон өөрчлөгджээ. 2008 онд оршин суугчын тоо 308,440 байсан. Өдгөө засаг захиргааны 27 нэгжид хуваагддагаас 24 нь хороо (동 *dong*), 3 нь гацаа *(리 ri*) юм.

## Эх үүсвэр
Ангилал:Умард Солонгосын суурин
Ангилал:Умард Хуанхэ
Ангилал:Умард Солонгосын урьдын нийслэл
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Умард Солонгос дахь дэлхийн өв
Аймгийн начин

Үндэсний бөхийн цол. Аймгийн баяр наадамд тав давсан бөхөд болон тойргийн барилдаануудад олгох ба Үндэсний бөхийн холбооноос тойргийн цолийг хүчингүйд тооцдог учир тойргийн цол нь тухайн аймагтаа л хүчинтэй байдаг.

34
Хан Хэнтий Аварга

**Хан Хэнтий Аварга** нь Хэнтий аймагт байх, үндэсний бөхийн дэвжээ юм.

## Дэвжээний тухай
Хэнтий нутгийн хүчит бөхчүүдийн залгамж халааг бэлтгэх, цаашид бөхөөр тууштай хичээллэх дур сонирхолтой залуучуудыг дэмжих,  бэлтгэлд хамруулах, аймаг, орон нутгийг хамарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлж өсвөр, залуу үеийнхэнд үндэсний  уламжлал, ёс заншлыг өвлүүлэхэд хувь нэмэр оруулах зорилгоор байгуулагдсан.

Ангилал:Үндэсний бөх
Балтын тэнгисийн гажиг

**Балтын тэнгисийн гажиг** гэдэг нэртэй 60 метрийн дугуй хэлбэрийн биетийг Шведийн "Ocean X Team" нэртэй усанд шумбагчдын багийн Питер Линдберг, Деннис Асбергметер нарын шумбагчид 2011 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдөр илрүүлсэн байна.

## Нээлт
Энэхүү нээлтийг Шведэд байрладаг "Ocean X Team" усанд шумбагчдын баг Швед ба Финландын дундах тэнгисийн усанд хуучны усан онгоцны сүйрлийг эрэх шумбалт хийж байх явцдаа 2011 оны 6 дугаар сарын 19-ний өдөр илрүүлсэн байна. 

## Нэмэлт холболтууд
*Ocean X багийн цахим хуудас
*Ocean X багийн ЮүТүб суваг
*Балтын тэнгисийн гажиг - Мэдээ, баримтууд

Ангилал:Уфологи
Ангилал:Балтын тэнгис
Өмнөд Чүнчон муж

Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр түвшний 17 нэгж, одоогийн 8 аймгийн нэг нь **Өмнөд Чүнчон** (Өмнөд Чунчон; Чүнчоннам-ду;  *Chungcheongnam-do*; ; ) юм. 1896 онд Чүнчон аймгийг хоёр хувааснаар тус муж үүсэв. Эхлээд бүхэл Солонгосын муж байсан бол 1945 онд Солонгос хоёр хуваагдсанаар БНСУ-ынх болжээ. Аймгийн засгийн газар хаяа залгаа Тэжон хотод байрлаж байгаад саяхан Хунсон хошуу руугаа төвлөн суусан. Чүнчоннамдугийн 8,628 км² газарт 2010 оны байдлаар 2,028,002 хүн аж төрөн сууж байна.

Өмнөд Чүнчон муж засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг — Хусо мужид багтдаг. Баруун талаараа Шар тэнгист тулж, бусад талаараа Кёнги, Умард Чүнчон, Өмнөд Чолла гэх 3 муж, Тэжон, Сэжун хэмээх 2 хот буюу аймгийн зэргийн бүгд 5 нутагтай хаяа залгадаг. Эндхийн хүн ардын дундаж орлого бусдаас их гэдэг нь 2010 оны нэг хүнд ноогдох ДНБ—$47,516 гэдгээр илэрнэ.

Өмнөд Чүнчоны Йонги хошуу гэж байсныг 2007 оноос засаг захиргааны хувьд зэрэг ахиулж онцлон өөртөө засах Сэжун хот болгон өөрчлөн байгуулжээ. БНСУ-ын нийслэл ирээдүйд Сөүлээс энэ хотод нүүн ирэх төлөвтэй. 

## Засаг захиргааны хуваарь
Өмнөд Чүнчон одоогоор 8 хот (시 - *ши*), 7 хошуу (군 - *gun*, монголоор *күн*, үгийн хойно орвол *гүн* гэж хэлэгдэнэ; ; ), бүгд 15 нутаг болон хуваагдаж байгаа.


Ангилал:Өмнөд Солонгосын муж
Панчатантра

***Панчатантра*** (IAST: Pañcatantra, ,  'Таван сургамж') нь эртний Энэтхэгийн шүлэглэсэн болон үргэлжилсэн үгийн хэлбэрээр бичигдсэн, амьтны тухай ёгт үлгэрүүдийн цоморлиг юм. Зарим эх сурвалжид дурьдсанаар МЭӨ 3-р зуунд Вишну Шарма самгарди хэлээр бүтээжээ. Буддын шашны *Урьд насны домгууд* зэрэг "бидний төсөөлж чадах хамгийн эртний ёгт үлгэрүүд"-тэй адил, ардын аман зохиолд тулгуурлан бичигджээ.
"Энэтхэгийн утга зохиолын хамгийн олон удаа орчуулагдсан бүтээл" бөгөөд уг цоморлигт багтдаг үлгэрүүдийг дэлхий даяар мэддэг гэхэд хилсдэхгүй -ы дурьдсанаар:

## Эх сурвалж
Ангилал:Амьтдын ёгт үлгэр
Ангилал:Боть үлгэр
Ангилал:Перс хэлээрx утга зохиол
Ангилал:Санскрит хэлээрх утга зохиол
Умард Чүнчон муж

Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр түвшний 17 нэгж, одоогийн 8 аймгийн нэг нь **Умард Чүнчон** (**Хойд Чүнчон**; Чүнчонпүг-ду;  *Chungcheongbuk-do*; ; ) юм. 1896 онд найман аймгийн нэг Чүнчоныг хоёр хувааснаар тус муж үүсэв. Эхлээд бүхэл Солонгосын муж байсан бол 1945 онд Солонгос хоёр хуваагдсанаар БНСУ-ынх болжээ. 7,433 км² газарт нь 2010 оны байдлаар 1,512,157 хүн аж төрөн сууж байгаа. Аймгийн засгийн газар нь Чонжү хотод байрладаг. 

Умард Чүнчон муж засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг — Хусо мужид багтдаг. Эргэн тойрондоо Кёнги, Канвон, Умард Кёнсан, Өмнөд Чүнчон, Умард Чолла, Тэжон, Сэжун гээд аймгийн зэргийн 7 нутгаар хүрээлэгддэг улсынхаа далайд гарцгүй ганц муж нь мөн. Хойд захаар Нурён, зүүнээр нь Субэк гэх улсдаа том гэгдэх уулын нурууд тогтсон байдаг. 

## Засаг захиргааны хуваарь
Умард Чүнчон одоогоор 3 хот (시 - *ши*), 8 хошуу (군 - *gun*, монголоор *күн*, үгийн хойно орвол *гүн* гэж хэлэгдэнэ; ; ), бүгд 12 нутаг болон хуваагдаж байгаа.


Ангилал:Өмнөд Солонгосын муж
Ангилал:1896 онд байгуулагдсан
Келли Сотертон

**Келли Жэйд Сотертон** (, 1976 оны 11 сарын 13-нд төрсөн) нь Английн долоон төрөлт болон 400 метрийн гүйлтийн тамирчин асан эмэгтэй. Тэрээр долоон төрөлтөөр 2004 оны зуны олимпоос хүрэл медаль хүртэж, 2008 оны зуны олимпод дөрөвдүгээр байрт шалгарч байв. Түүнчлэн 2007 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл, 2006 оны Хамтын нөхөрлөлийн наадмын алтан медальтай. 2010 оны 11 сард тэрээр хөл болон нурууны гэмтлийн улмаас долоон төрөлтөө орхиж, 400 метрийн гүйлтэд төвлөрөх болсон. Гэхдээ нурууны гэмтэл нь бүрэн эдгэрэлгүй, Лондоны олимпод оролцож амжихааргүй болсон тул 2012 оны 5 сарын 27-нд их спортоо орхижээ.

Өсвөр насандаа Сотертон Хэмпширт нетболоор хичээллэж байснаас гадна долоон төрөлтөөр Английн дунд сургуулиудын аварга болж байжээ. Тэрээр Мидлэндс рүү шилжиж, 2000 оны олимпын аварга Дениз Льюистэй цуг бэлтгэл хийх болсон бөгөөд 2002 оноос насанд хүрэгчдийн тэмцээнд оролцох болсон. Сотертон Бирчфилд Харрьерс хөнгөн атлетикийн клубт харьяалагддаг байв.

Түүний сул тал нь жад шидэлт байсан бөгөөд түүнд муу амжилт үзүүлснээсээ болж медалиас олон удаа мултарч байсан түүхтэй.

## Хувийн дээд үзүүлэлт
right|thumb|230px

## Эх сурвалж
## Гадны холбоос 
* 
*MTC дэх танилцуулга

Ангилал:1976 онд төрсөн
Ангилал:Английн хөнгөн атлетикч
Ангилал:Их Британийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Их Британичууд
Абел Пачеко

**Абел Пачеко де Ла Эсприелья** (, 1933 оны 12 сарын 22-нд Сан Хосе хотод төрсөн) нь 2002 оноос 2006 оныг хүртэл Нийгмийн Христийн Нэгдсэн Намаас*(Partido Unidad Social Cristiana* – PUSC). сонгогдож, Коста-Рика улсын ерөнхийлөгчөөр ажилласан хүн юм. Тэрээр 2002 оны 4 сард болсон сонгуульд чөлөөт зах зээлийн шинэчлэлийн бодлогыг үргэлжлүүлж, хэмнэлтийн бодлого хэрэгжүүлнэ хэмээн амлаж, хоёрдугаар шатанд 58%-ийн санал авч сонгогджээ.

Тэрээр гадил жимсний фермерийн зургаа дахь хүүхэд юм. Хүүхэд насаа Лимон аймгийн Карибын тэнгисийн эргийн нутагт өнгөрүүлж, нийслэл хотдоо буцаж ирээд дунд боловсрол олжээ. Улмаар Мехико дахь Мексикийн Үндэсний Автономийн Их Сургуульд тэтгэлгээр суралцаж анагаах ухааны, Америкийн Нэгдсэн Улсын Луизиана Мужийн Их Сургуульд суралцаж сэтгэл судлаачийн зэрэгтэй болсон.

1970, 1980, 1990-д онд Пачеко телевизийн нэвтрүүлэг хөтөлж, олны танил болжээ. Тэр үедээ мөн Коста-Рикагийн Их Сургуульд багшилж байсан. Тэрээр мөн цуврал роман болон хэд хэдэн дууны үг бичсэн.

1998 оны 2 сарын 1-нд Коста-Рикагийн нэг танхимт Хууль Тогтоох Чуулганд PUSC намаас нэр дэвшин, Сан-Хосе аймгаас сонгогджээ.

Улмаар 2002 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд PUSC нам түүнийг их хурлынхаа төлөөлөгчдийн 76% гаруйн саналаар нэр дэвшигчээр тодруулсан (2001 оны 6 сарын 10-нд).

Уг сонгуулийн эхний шатанд Пачеко 38.6%-ийн санал авсан бөгөөд шууд сонгогдох болзол болох 40%-д хүрэхэд цөөн хувийн санал дутсан учир 2002 оны 4 сарын 7-нд тус улсын ерөнхийлөгчийн сонгуулийн түүхэнд анх удаа хоёрдугаар шатны сонгууль явагдаж, Пачеко 58%-ийн санал авснаар ардчилсан социалист Үндэсний Чөлөөлөх Намын Роландо Араяаг ялж сонгогджээ.

## Эх сурвалж
Ангилал:1933 онд төрсөн
Ангилал:Коста-Рикагийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Коста-Рикагийн эмч
20-р зуун

**XX зуун** (хорьдугаар зуун, 20-р зуун

*1901* оны 1 сарын 1-нээс *2000* оны 12 сарын 31.

Гол үйл явдал, үзэл санаа:
* Аж үйлдвэржилт
* Дэлхийн нэгдүгээр дайн
* Олон эзэнт гүрэн задарсан
* Коммунизм, социализмыг байгуулахыг зорьсон ЗХУ Октябрийн хувьсгалаар буй болсон
* Их хямрал
* Дэлхийн хоёрдугаар дайн
* Холокост, Сталины залхаан цээрлүүлэлт,  «соёлын хувьсгал»
* НҮБ буй болсон
* Колоничлолоос татгалзсан
* Ардчилал, хүний эрх
* Шинжлэх ухаан техникийн хувьсгал
* Атомын эрин эхэлсэн: цөмийн зэвсэг (атомын бөмбөг), атомын эрчим хүч, Чернобыль
* Сансар огторгуйд: задгай сансарт гарсан нь, саран дээр буусан
* Тээврийн хөгжил
* Хүйтэн дайн, 
* Зөвлөлт Холбоот Улсын бутрал, Коммунизмын уналт
* Олон улсын алан хядлага 
* Мэдээлэл харилцааны арга хэрэгсэл хөгжив: харилцуур утас, радио, телевиз, интернет
* Европын Холбоо НАТО


Ангилал:Зуун
Катарын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг

**Катарын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг** нь Катар улсыг төлөөлж олон улсын тэмцээнд оролцдог хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Катарын Хөлбөмбөгийн Холбоо удирддаг. Тэд Дэлхийн АШТ-д нэг ч удаа шалгарч байгаагүй, гэхдээ 2022 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг нутагтаа зохион байгуулах эрх аваад буй.

## Эх сурвалж
## Цахим холбоос 
*https://web.archive.org/web/20080924151935/http://www.qatarfootball.tk/ Мэдээ
**Катарын Хөлбөмбөгийн Холбоо*

Ангилал:Азийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг

Хөлбөмбөг
Вунгтау

**Вунгтау** (Вьетнам хэл: *Vũng Tàu*) нь умард Вьетнамын Бариа-Вунгтау мужийн төв юм. Хүн ам нь 330.244 (2009). Вунгтау нь Хо Ши Мин хотоос өмнө зүгт 120 км зайд оршдог.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Вьетнамын суурин
Ангилал:Вьетнамын тойрог
Ангилал:Хошимин
Чосон

1392 оноос 1897 оны хооронд Солонгост **Чосон** **улс** (засгийн шинжээр нь **Чосоны вант улс** гэж бичнэ; , *Joseon*, *Chosŏn*; , *Joseon dynasty*, *Kingdom of Joseon*; ) оршин тогтнож байв. Өмнө нь байсан Курё улсын жанжин И овогт Сон-ге 1388 онд төрийг эргүүлж 1392 онд шинэ улсыг эмхлэн байгуулж Чосоны Тайзу (эхний хаан) гэгдэв. Чосон улс ихэнх дээр үеийн улс гүрний адил хаант засагтай улс (эзэнт улс) бaйв. Улсын эзэн нь ван (왕 *wang*) учир вант улс гэж нарийвчилж ойлгоно. 

Курёгийн нийслэл Кэгён (*Gaegyeong*, өнөө Кэсон) байсан бол шинэ улс Ханян (*Hanyang*)-д төвлөв. Энэ хот удалгүй "Хансон" (*Hanseong*), өдгөө Сөүл гэх нэртэй болсон билээ. Сэжун, Сонжун хоёр вангийн үе буюу 1434 он, 1491 онд Зүрчидийг Ялу голоос цааш хоёронтоо ухрааснаар хожмын Чосон, өнөөгийн Солонгосын хил Түмэн гол, Ялу гол гэх тэмээнээс тэмдэгтэй газраар тогтон үлджээ. 1443 онд Солонгос цагаан толгой болох Хангылыг анх зохиогдож дэлгэрүүлсэн бөгөөд 1446 онд  Чусоны вант улсын И овогт Сэжун ван "Хүн мин жонгым" буюу "Иргэнийг сургах зөв дуудлага" хэмээх утга бүхий үсэг зохиосон нь өдгөө хэрэглэж буй эл үсэг болой. Өмнөдөд "Хангөл" (оросоор *Хангыль*), умардад "Чосогөл" (оросоор *Чосонгыль*) гэгдэх Солонгос үсгийг зохиосон нь чухал үйл юм. Гэвч XX зууны хагас хүртэл Солонгост ханз үсэг голлож байжээ. Чусон улсад Күнзийн суртал нийгмийн үнэлэмж, ёс журмын шалгуур байв.

Чосон улсын хүн амын тооны талаар баттай мэдээ байхгүй. Саяхны нэгэн судалгаанд 1392 оны үед 6 сая, 1750 оны үед 18 сая байсан гэж багцаалжээ. 1810-1850 оны хооронд хүн амын тоо 10%-иар буурсан гэж үзэх нь бас бий. 

Чосон хоёр удаа хүчирхэг дайсны өөдөөс тосон байлдсан. Эхлээд Японы цэргийн эрхтэн Тоётоми Хидэёшийн удирдсан тэнгисийн болоод хуурай замын цэргүүд Солонгосын өмнөд нутаг болон Ханьсон, Пён-Ян хоёр том хотыг эзлэж авсан. Үргэлжлээд "кобүксонь" (*Geobukseon*, «яст мэлхий онгоц», «хуягт онгоц») гэх их буут онгоц бүтээсэн Чосоны далайн жанжин И Сүн-шин Японы хөлөг онгоцуудыг удаа дараалан сүйрүүлэв. Эцэстээ Мин улс Чосонд хамсаж өгч байж Япончуудыг хариулсан энэ дайн 1592-1598 оны хооронд явагджээ. 

Хориод жилийн дараа умраас хүчирхэгжсэн нүүдэлчин Зүрчид Мин улстай дайтан ирэв. Уламжлал, соёл, харилцааны үүднээс Чосон Мин улсыг дэмжиж байснаас шалтгаалж 1627 онд Нурхачын төрлийн Амин 3 түмэн цэрэгтэй ирж, дараа нь 1636 онд 12 түмэн цэрэг Манжаас дайлан Чосоны цэргийг даржээ. Үр дүнд нь Чосоныхан Мин улсыг бус Манж Чин улсын бүрэн эрхийг хүлээн зөвшөөрч, алба барих болж найрамджээ. Үүний дараа Японы адилаар гадаад ертөнцөөс ангид дайнгүй амар амгалан 200 жилийг өнгөрөөв. 

Европын галт зэвсгээр зэвсэглэсэн Япон хүчирхэгжин нөлөөлж 1897 онд Солонгосын эзэнт улсыг зарлан ёслуулснаар Чосоны вант улсын үе төгсчээ.

## Мөн үзэх
* Солонгосын түүх
* Солонгосын найман аймаг

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж

Ангилал:Династи
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Үндсэн хуулийн эрх зүй

Тухайн улсын нийгэм-төрийн байгууламж, иргэдийн эрх, эрх чөлөө, төрийн байгууллагуудын тогтолцоо, тэдгээрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчмыг тогтоон бататгасан хэм хэмжээнүүдийн нийлбэрийг **үндсэн хуулийн эрх зүй** гэнэ. 


Ангилал:Эрх зүй
Зайсан (салаа утга)

**Зайсан** нь дараах утгуудын аль нэгийг заана:

*Зайсан толгой - Улаанбаатар хотын өмнө хэсэгт байх толгой, Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалын цогцолбор
*Зайсан (Улаанбаатар) - Улаанбаатар хотын Хан-Уул дүүргийн нутаг, Зайсан толгой орчмын хороолол
*Зайсан нуур - Казахстаны баруун хэсэгт орших нуур
*Зайсан хот - Казахстаны хот
*Зайсан хошуу - Зүүн Казахстан мужийн хошуу
*Зайсан (цол) - XIV-XVI зууны үеийн монголд зайсан цолтныг мөн бага ноёд хэмээж байв