open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хойд Америкийн шүүмж

***Хойд Америкийн шүүмж*** нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хамгийн анхны уран зохиолын сэтгүүл юм. 1815 онд тус сэтгүүлийг Натан Хэйл Бостон хотноо үүсгэн байгуулсан. 1940 оныг хүртэл тасралтгүй хэвлэгдэж байгаад 1964 онд Айова дах Корнелийн Коллежид Роберт Дана дахин шинэчлэх хүртэл идэвхгүй байсан. 1968 оныг хүртэл Хойд Айовагийн Их Сургууль сэтгүүлийн хэвлэлийг хариуцаж байсан. 19-р зууны архивуудыг Корнелийн Их Сургуулийн цахим сайтаас үнэгүй үзэх боломжтой.

## Түүх 
Хойд Америкийн Шүүмж сэтгүүлийн анхны редактор Вильям Тудор байсан бөгөөд үндэслэгчид нь Бостоны Зохиолын Түүвэр Клубын гишүүд байжээ. Тэд жинхэнэ Америкийн соёлыг хөгжүүлэхээр Хойд Америкийн Шүүмж сэтгүүлийг эхлүүлсэн. Үүсгэн байгуулагдсан эхний он жилүүдэд шүлэг, уран зохиол, олон төрлийн эсээнүүдийг сард хоёр удаа хэвлэгдэж байсан. Гэвч 1820 онд гурван сардаа 1 хэвлэгддэг болж сэтгүүлийн агуулга ч нийгмийг хөгжүүлэх, соёлыг дэлгэрүүлэх талд илүү анхаарах болсон. Хойд Америкийн Шүүмж нь олон нийтийн боловсрол, удирдлагыг дээшлүүлж дунд сургуульд шинэчлэл хийж, эмч, хуульчдын мэргэжлийн сайн сургалтаар хангаж улсын шоронд хоригдлуудыг засан хүмүүжүүлж боловсролтой мэргэжилтнүүдийн тусламжтай засгийн газрыг сайжруулах зэрэг ажлыг дэмжсэн.

Хойд Америкийн Шүүмжийн редакторууд болон хувь нэмрээ оруулагчдад хэд хэдэн Шинэ Английн оршин суугчид болох уран зохиолын болон улс төрийнхөн багтсныг дурдвал Жон Адамс, Жорж Бэнкрофт, Натаниел Боудич, Вильям Куллен Браянт, Левьс Касс, Эдвард Т.Чаннин, Калеб Кашин, Ричард Хэнри Дана, Александр Хилл Эверет, Эдвард Эверет, Жон Лотроп Мотли, Жеред Спаркс, Жорж Тикнор, Гульян С.Верпланк, Даниел Вебстер нар юм.
Ангилал:Сэтгүүл
New Letters

***New Letters*** нь 1970 оноос хойш тус нэрээрээ хэвлэгдэж ирсэн бөгөөд Америкийн Нэгдсэн улсын хамгийн эртний уран зохиолын сэтгүүлүүдийн нэг юм. Шагналт шүлгүүд, уран зохиолын бүтээлүүдийг хэвлэдэг. News letters нь Миссури мужийн Канзас хотод байрладаг.

## Түүх ба редакторууд 
**Их сургуулийн шүүмж** сэтгүүл нь 1934 онд Канзас хотын Их Сургуульд байгуулагдсан. Үүсгэн байгуулагдсан эхний хоёр жилд уг тогтмол хэвлэл нь “Урлаг ба нийгмийн тэмцэл” сэдэвт хэлэлцүүлгийг хэвлэсэн бөгөөд түүнчлэн Томас Харт Бэнтон, Диего Ривера нарын хувь нэмэр, Ванс Рандолфийн бичсэн түүх, Эдгар Ли Мастерсийн шүлэг, Пийрл С.Бакын хувийн тэмдэглэл зэрэг багтжээ.

1938 оны хаврын хэвлэлээс эхлэн Александр П.Капон редактор болж 33 жилийн турш уг албан тушаалыг хашжээ. 1944 онд сэтгүүлийн нэр нь **Канзас Хотын Их Сургуулийн Шүүмж** болон өөрчлөгдсөн. Энэ үед тус сэтгүүлд Мэй Сартон, Ж.Д.Салингэр, И.И.Каммингс, Мариеннэ Мури, Мэй Свэнсон, Жэймс Т.Фаррель, Кенет Рексрот нарын бүтээл хэвлэгдсэн.

1971 онд Дэвид Рэй редактороор томилогдон сэтгүүлийн нэр дахин өөрчлөгдөж New Letters болжээ. Рэй Роберт Блай, Сайрис Колтер, Анселм Холло, Жойс Карол Оатс, Ричард Хюго, Роберт Петерс, Жозефин Жакобсэний бүтээлүүдийг хэвлэжээ.

1986 онд Жэймс МкКинли редактор болж түүнийг редактороор ажиллаж байх хугацаанд тус сэтгүүлээс Амири Барака, Томас Бергер, ерөнхийлөгч асан Жимми Картер, Анни Диллард, Тэсс Галлагер, Вильям Гасс, Чарьлз Симик, Жон Апдайк, Миллер Вильямс нарын бүтээлийг хэвлэсэн.
Ангилал:Сэтгүүл
Гранта

**Гранта** бол Нэгдсэн Вант улсын *уран зохиолын сэтгүүл* бөгөөд тус сэтгүүл нь уран зохиолын болон бодит түүхийн аль алиных нь хүч, түргэн нийтэд хүрэх байдлыг чухалчлахаас гадна түүхийг тайлбарлах, гэрэл зургаар харуулж бодит мэт мэдрүүлэхийг гол зорилгоо болгосон. 2007 онд *The Observer* гэх Английн сонинд “Дуртгал, гэрэл зургийн сэтгүүл зүйг хослуулдаг, орчин үеийн реалист уран зохиолын аваргын хувьд Гранта сэтгүүл дэлхий ертөнцийг гэрчлэх цонхонд нүүрээ наан шийдэмгий зогсчээ” хэмээн бичжээ.

Гранта сэтгүүлд уран зохиолын төрлөөр Нобелийн шагнал хүртсэн 27 эрхмийн бүтээл хэвлэгджээ.

## Түүх 
1889 онд Кембрижийн Их Сургуулийн оюутнууд Гранта сэтгүүлийг үүсгэн байгуулжээ. Анхандаа оюутнуудын улс төр, хошигнол, уран зохиолын бичвэрүүдийг багтаасан тогтмол хэвлэл байжээ. Сэтгүүл нэрээ Кембриж хотын дундуур урсдаг Гранта голоос санаа авч өгсөн. Сэтгүүлийн анхны редактор нь Данийн эрдэмтэн, крикет тоглогч Р.П.Кейвин байжээ. Харин 1912-1913 оны хооронд редактороор шүлэгч, зохиолч, шүүмжлэгч Эдвард Шэнкс ажиллажээ.

1970-аад оны үед Гранта сэтгүүл санхүүгийн хүнд байдалд орж оюутнууд ч тоохоо больсон байлаа. Тухайн үед хэсэг бүлэг магистр болон түүнээс дээш түвшний оюутнууд буюу зохиолч, продьюсер Жонатан Леви, сэтгүүлч Билл Буфорд, Петр де Болла нар сэтгүүлийг дахин сэргээжээ. 1979 онд дан Кембриж сургуулиар хязгаарлагдахгүй, өөр бусад бичээчид, уншигчдыг татсан шинэ сэтгүүл болон амжилттай гарчээ.

Ангилал:Сэтгүүл
Хүндийн өргөлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**Хүндийн өргөлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** нь олимпын бус жилүүдэд зохиогддог, хүндийн өргөлтийн олон улсын тэмцээн юм. Зохион байгуулагч нь Олон Улсын Хүндийн Өргөлтийн Холбоо (ОУХӨХ, IWF). ОУХӨХ-ны өмнөх байгууллага 1905 онд бий болсон ч дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн түүнээс ч өмнө зохиогдож байсан түүхтэй. Албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн анхны тэмцээн 1891 онд зохион байгуулагдахад Английн Эдвард Лоуренс Левай түрүүлжээ.

Өдгөө тамирчид нийт 20 жингийн ангилалд (эрэгтэй 10, эмэгтэй 10) өрсөлддөг:

*Эрэгтэй: 55&nbsp;кг, 61&nbsp;кг, 67&nbsp;кг, 73&nbsp;кг, 81&nbsp;кг, 89&nbsp;кг, 96&nbsp;кг, 102&nbsp;кг, 109&nbsp;кг, +109&nbsp;кг.
*Эмэгтэй: 45&nbsp;кг, 49&nbsp;кг, 55&nbsp;кг, 59&nbsp;кг, 64&nbsp;кг, 71&nbsp;кг, 76&nbsp;кг, 81&nbsp;кг, 87&nbsp;кг, +87&nbsp;кг.

## Тэмцээнүүд
### Эрэгтэй
* 1964, 1968, 1972, 1976, 1980, 1984 онуудын зуны олимпын тэмцээнийг тухайн жилийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн гэж тооцдог.

### Эмэгтэй
### Хамтарсан
## Мөн үзэх
*Олимпын хүндийн өргөлтийн тэмцээн

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
## Гадаад холбоос
*ОУХӨХ
*Weightlifting World Championships Seniors Statistics 
*Database IWRP


Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Хоосэй Их Сургууль

**Хоосэй Их Сургууль** () нь Япон улсын Токио дахь Чиёда дүүрэгт байрлах, тус улсын алдартай хувийн, судалгааны их сургууль юм. Хоосэй их сургууль болон Токио дахь өөр дөрвөн хувийн их сургуулийг хамтатган "МАРЧ" гэж нэрлэдэг ба энэ нь боловсролын нэр хүнд, элсэлтийн шалгалтаараа алдартай хувийн таван нэр хүндтэй их сургуулийг хэлдэг юм.

## Түүх
Хоосэй их сургууль нь 1880 онд Токио Хоогакүша (Токиогийн хууль зүйн холбоо) нэртэйгээр байгуулагдаж, дараагийн жил нь Токио Хоогакко (Токиогийн хууль зүйн сургууль) нэртэй болжээ. 1883 оноос хойш доктор Гюстав Буассонад сургуулийг удирдах болж, Францын уламжлал ихээхэн нөлөөлсөн юм. Улмаар 1889 онд, гурван жилийн өмнө байгуулагдсан франц судлалын сургууль болох Токио Фүцүгакко (Токиогийн Франц сургууль)-той нэгдсэн. 1903 онд одоогийн нэрээ олж, 1920 онд их сургуулийн статустай болжээ.

## Хотхонууд
Хоосэй нь Ичигаяа, Коганэй, Тама гэсэн гурван үндсэн хотхонтой. Ичигаяа хотхон нь Токиогийн төв хэсэгт байрлах Ичигаяа болон Ийдабаши өртөөний дундах хотхон юм; 2000 онд баригдаж дууссан 26 давхар Бусаоннад цамхаг нь хоёр өртөөний алинаас нь ч харагдана. Тус хотхон Ясүкүни сүмийн ойролцоо байрладаг юм. Токиогийн баруун хэсэгт байрлах Коганэй хотхонд байгалийн шинжлэх ухааныг судалдаг ба бусад хичээлүүд нь Тама (Хачиожигийн ойролцоо байдаг Мачида хотод байрладаг) болон Ичигаяа хоёрт хуваагдаж ордог.

Ангилал:Японы их, дээд сургууль
Батбаярын Нандинчимэг

**Батбаярын Нандинчимэг** нь Монголын бизнес эрхлэгч бөгөөд БОСА Холдинг ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажилладаг. Тэрээр БОСА компанийн үүсгэн байгуулагдсан үеэс эхлэн компанийн ажилд оролцож, худалдагч, нярав, нягтлан зэрэг албан тушаал хашиж, шат дараалан дэвшин ажилласан. МУИС-ийг санхүүч мэргэжлээр төгссөн бөгөөд 2007 оноос эхлэн БОСА Импекс ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдож, түүнээс хойш удирдах түвшний албан тушаалд ажиллаж ирсэн. 2019 оноос БОСА Холдинг ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдож, 10 гишүүн компанийн үйл ажиллагааг нэгдсэн удирдлагаар ханган ажиллаж байна.

## Ажлын туршлага 
* 2005–2007 — БОСА ХХК-ийн Ерөнхий нягтлан бодогч
* 2007–2008 — БОСА Импекс ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал
* 2009–2017 — БОСА Холдинг ХХК-ийн Дотоод аудитын газрын захирал
* 2015–2018 — БОСА ХХК, Блү Голд ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал
* 2017–2019 — БОСА Холдинг ХХК-ийн Санхүү эрхэлсэн захирал
* 2019 — Монголын анхны масс чихрийн үйлдвэр болох **Монконди** төслийг удирдаж, БОСА Кондитер ХХК-ийг үүсгэн байгуулав
* 2019–одоо — БОСА Холдинг ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал
* 2023 — БОСА Автомотив ХХК-г үүсгэн байгуулав
* 2024 — **Монголын Чихэр Үйлдвэрлэгчдийн Холбоо**-г үүсгэн байгуулагч, Удирдах зөвлөлийн дарга

## Амжилттай хэрэгжүүлсэн төслүүд 
Түүний удирдагад:

* Монголын анхны өндөр хүчин чадлын чихэр амттаны үйлдвэр болох **Монконди** төслийг удирдаж, тус үйлдвэр дотоодын зах зээлийн 15 хувийг дангаараа хангах хүчин чадалтай үйлдвэр болж өргөжсөн.
* БОСА Холдинг ХХК-ийн үндсэн суурь бизнес болох худалдаа, үйлдвэр үйлчилгээний чиглэлээр илүү туршлагажиж, **хүнсний технологи боловсруулах, жор найрлага гаргах, түүхий эд нийлүүлэх** бизнесийг салбарлан хөгжүүлж байна
** хүнсний технологи боловсруулалт, шинэ найрлага гаргах,
** түүхий эдийн нийлүүлэлт,
** бизнесийн стратеги төлөвлөлт зэрэг салбарт олон шинэчлэл хийсэн.
* Дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн брэндийн ачааны болон суудлын автомашины бизнесийн төслүүдийг амжилттай хэрэгжүүлж БОСА Автомотив ХХК-ийг үүсгэн байгуулав.
* БОСА нийт компаниудын хэмжээнд брэнд шинэчлэлт хийгдсэн

## Эшлэл 
* БОСА Холдинг ХХК – Албан ёсны вэбсайт

## Гадаад холбоос 
* https://www.youtube.com/watch?v=5LUQLeAJtG4
* https://www.youtube.com/watch?v=UgTRGQzjnks
* https://itoim.mn/a/2024/01/25/society/mbk?6c7cf20f4d59efb31897d2509e350c6b
* https://ikon.mn/n/2trr
* https://www.youtube.com/watch?v=E9EzLVnVLUI

Ангилал:Монголын бизнес эрхлэгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн 166-р тогтоол

**Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Аюулгүйн Зөвлөлийн 166-р тогтоол** нь 1961 оны 10 сарын 25-нд батлагдсан тогтоол. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын гишүүнээр элсэх хүсэлтийг хэлэлцээд, Ерөнхий Ассамблейд тус улсын хүсэлтийг ёсоор болгох зөвлөмж хүргүүлсэн агуулгатай.

166-р тогтоол 9 дэмжсэн санал, нэг түдгэлзсэн санал (Америкийн Нэгдсэн Улс)-аар батлагджээ. Бүгд Найрамдах Хятад Улс санал хураалтад оролцоогүй.

## Мөн үзэх
*Монголын түүх

## Эшлэл
*[undocs.org дахь тогтоолын эх](https://undocs.org/S/RES/166(1961))

## Гадаад холбоос
* 
* 

0166
Ангилал:Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс
Сасо Юүка

(2001 оны 6 сарын 20-нд төрсөн) нь Японы мэргэжлийн гольфчин бүсгүй. Филиппинд төрсөн Сасо япон аав, филиппин ээжтэй. 2021 он хүртэл Филиппинийг төлөөлж байхдаа Азийн наадамд гольфын төрлөөр тус улсад анхны алтан медалийг авчирсан. 2022 оноос хойш Японы нэрээр өрсөлдөх болсон.

Ангилал:Японы гольфчин
Ангилал:Филиппиний гольфчин
Ангилал:2001 онд төрсөн
Санто Доминго

**Санто Доминго** (, утгачилбал Ариун Ням гараг, Гэгээн Доминикийн нэрээс гаралтай), хуучнаар **Санто Доминго де Гузман** нь Бүгд Найрамдах Доминикан Улсын нийслэл Карибын тэнгисийн хамгийн олон хүн амтай хот юм. 2022 оны байдлаар хотын төв нь 1,029,110, Их Санто Домингогийн бөөгнөрлийн бүс нь 4,274,651 хүн амтай байв. Хотын зааг нь Үндэсний тойргийн хилтэй давхцах бөгөөд 3 талаараа Санто Доминго мужаар хүрээлэгдэнэ.

Санто Домингог 1496 онд Испанийн эзэнт гүрний колоничлогчид байгуулсан бөгөөд Америк дахь европчуудын анхны суурин гэж тооцогддог. Шинэ ертөнц дэх Испанийн колонийн анхны захиргаа болох Санто Домингогийн ерөнхий ахмадын харьяа нутаг, мөн анхны их сургууль, цогчин дуган, ордон, сүм, цайз чухам энд бий болжээ. Хотын колонийн бүс нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн. 1936-1961 онд тухайн үеийн дарангуйлагч Рафаэл Трухильо хотыг өөрийн нэрээр **Сиудад Трухильо** буюу Трухильо хот гэж нэрлэж байв. Түүнийг алагдсаны дараа хот хуучин нэрээ сэргээжээ.
Санто Доминго хот бол улсынхаа соёл, санхүү, улс төр, худалдаа, аж үйлдвэрийн төв нь бөгөөд аж үйлдвэрийн ихэнх нь энд төвлөрсөн байдаг. Мөн тус улсын гол далайн боомт болно. Озама голын адагт байх булан тохой нь том хэмжээтэй хөлөг онгоц нэвтрэх боломжтой тул зорчигч, ачааны чухал зангилаа юм.

## Эшлэл
Ангилал:Бүгд Найрамдах Доминикан Улсын суурин
Ангилал:Хойд Америкийн нийслэл
Бернард Шоу

**Жорж Бернард Шоу** (англи. *George Bernard Shaw*; 1856 оны 7-р сарын 26-нд Их Британи, Ирландын Нэгдсэн Хаант улсын Дублин хотод төрж, 1950 оны 11-р сарын 2-нд Их Британийн Хартфордшир хотод нас барсан) — Ирландын жүжгийн болон романы зохиолч, 1925 оны Уран зохиолын Нобелийн шагналтан бөгөөд Ирландын уран зохиолын  хамгийн алдартай хүн. 

## Намтар 
Жорж Бернард Шоу 1856 оны 7-р сарын 26-нд Дублин хотод үр тарианы худалдаачин Жорж Шоу, мэргэжлийн дуучин Лусинда Шоу нарын хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр тайзны дуучин Лусинда Фрэнсис, Элеонора Агнес гэсэн эгч, дүү хоёртой байв.

## Уран бүтээл 
Бернард Шоугийн анхны жүжгийг 1892 онд тайзан дээр тоглосон. Арван жилийн дараа тэрээр аль хэдийн алдартай жүжгийн зохиолч болжээ. Тэрээр амьдралынхаа туршид 67 жүжгийн зохиол, роман, шүүмж, эссэ, 250 мянга гаруй захидал бичсэн байна.

Ангилал:Ирландын зохиолч
Ангилал:1856 онд төрсөн
Ангилал:1950 онд өнгөрсөн
Эрдэнэтөгсийн Санчир

**Эрдэнэтөгсийн Санчир** (1997 онд төрсөн) нь Монголын кино найруулагч, зураглаач, зохиолч, уран бүтээлч юм. Тэрээр уянгын эсээ, жүжгийн зохиол, шүлэг, уран сайхны киноны салбарт идэвхтэй ажилладаг. “Аниргүйн хэл” номын зохиолч бөгөөд “Царцаа Намжил” зэрэг хэд хэдэн киног найруулсан.

## Намтар 
Э. Санчир 1997 онд Монгол улсын Өмнөговь аймгийн Сэврэй суманд төрсөн. 2004–2014 онд Өмнөговь аймгийн Улсын тэргүүний 3-р бүрэн дунд сургуульд суралцаж дүүргэсэн. 2014–2018 онд Зохиомж дээд сургуульд суралцаж, кино найруулагч, зураглаач мэргэжлээр төгссөн.

## Ажлын туршлага 
2016–2023 онд дараах кинонуудад кино багт найруулагч, зураглаач, продюсер ажилласан:

* *Царцаа Намжил*
* *Шидэт хайрцаг*
* *Сахиусан тэнгэрүүд*
* *Boobies*
* *Зүрх зүсэм*

Түүнчлэн *Эх орон*, *Царцаа Намжил* зэрэг кино зохиол, нэг жүжгийн зохиол, 200 гаруй шүлэг бичсэн.

### Телевизийн ажлын туршлага 
* 2018 онд **Эх орон телевиз** – зураглаач
* 2019 онд **Нийслэл телевиз** – эвлүүлэгч
* 2020–2021 онд **Говийн наран телевиз** – зураглаач

### Эхлэл студи 
2018 онд өөрийн **Эхлэл** нэртэй студийг үүсгэн байгуулж, кино болон гэрээт уран бүтээлчээр албан байгууллага, хувь уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллаж байна.

### Одоогийн ажил 
2025 оноос Өмнөговь аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт Хэвлэл мэдээллийн ажилтнаар ажиллаж байна.

## Бүтээлүүд 
* *Аниргүйн хэл* – уянгын эсээ, шүлгийн түүвэр, 2025 он, ISBN 978-9919-0-4873-0
* *Царцаа Намжил* – уран сайхны кино
* *Ганцаардлын хот* – уянгын эсээ болон нэг хүний жүжгийн зохиол

## Эшлэл 
## Ашигласан ном 
* *Аниргүйн хэл*, Эрдэнэтөгс овогтой Санчир, 2025 он, ISBN 978-9919-0-4873-0.

Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Сэврэйн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1997 онд төрсөн
Миязаки Их Сургууль

нь Япон улсын Миязаки мужийн Миязаки хотын өмнөд хэсгийн Кибана дүүрэгт байрладаг, улсын их сургууль юм. Тус сургуулийн нэрийг ихэнх үед "UoM" буюу "Миядай" гэсэн товчлол болгон богиносгодог. Тус сургууль нь 1884 онд байгуулагдсан ба 2003 онд их сургуулийн зэрэглэлтэй болсон. Тус сургууль нь боловсрол, соёл, бүс нутгийн инновац, анагаах ухаан, инженерчлэл, хөдөө аж ахуйн чиглэлээр бакалаврын зэрэг олгодог. Мөн хөдөө аж ахуй, боловсрол, инженерчлэл, анагаах ухааны чиглэлийн ахисан түвшний хөтөлбөрүүдтэй.

## Факультетууд
* Хөдөө аж ахуйн факультет
* Боловсролын факультет
* Инженерийн факультет
* Анагаах ухааны факультет
* Бүс нутгийн инновацын факультет

## Тээвэр
### Дугуй
Миязаки их сургуулийн Кибана хотхоны эргэн тойронд олон тооны дугуйн зогсоол бий. Зарим нь дээвэртэй, зарим нь дээвэргүй. Хотхоны төв хэсэгт унадаг дугуй унахыг хориглодог бөгөөд зөвхөн машин зорчих боломжтой захын хэсгүүдээр зөвшөөрдөг.

Ангилал:Японы их сургууль
Клеопатра

**VII Клеопатра Теа Филопатор** (эртний грек. Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ, копт. Ⲕⲗⲉⲱⲡⲁⲧⲣⲁ Ⲫⲓⲗⲟⲡⲁⲧⲱⲣ; англи. *Cleopatra*) НТӨ 69 оны 1-р сарын 13-нд Эртний Египетийн Александриа хотод төрж, НТӨ 30 оны 8-р сарын 12-нд Эртний Египетийн Александриа хотод нас барсан) — Македоны Птолемэйн (Лагид) угсааны Эллинист үеийн Египетийн сүүлчийн хатан хаан.

Тэрээр Ромын цэргийн жанжин Марк Антонитой гайхалтай хайр дурлалын холбоотой байсан түүхээрээ алдартай болсон. Түүний хаанчлалын сүүлийн жилүүдэд Египетийг Ром эзэлсэн бөгөөд Клеопатра өөрөө Октавианы хоригдол болохоос зайлсхийхийн тулд амиа хорлосон юм. Түүний дүр кино, уран зохиолын хамгийн алдартай эртний дүрүүдийн нэг байсан бөгөөд одоо ч хэвээр байна.

## Нийтлэг мэдээлэл 
VII Клеопатра Египетийг 22 жил захирч, ах (уламжлалт ёсоор нөхөр нь байсан) XIII Птолемей, дүү XIV Птолемей нартайгаа ээлж дараалан захирч, дараа нь Ромын генерал Марк Антони нартай бодит байдлаар гэрлэжээ. Тэрээр Ромд эзлэгдэхээс өмнөх Египетийн сүүлчийн бие даасан захирагч байв. Тэрээр Юлий Цезарь, Марк Антони нартай хайр сэтгэлийн холбоотой байсан тул маш их алдар нэрийг олж авсан. Цезараас хүү Цезарионыг төрүүлж, Антониас хоёр хүү, нэг охин төрүүлсэн байх магадлалтай гэж үздэг юм.

## Хөгжим, зохиолд үлдсэн дүр 
* «Антони Клеопатра хоёр» — Уильям Шекспирын зохиол (1603—1607).
* «Помпейн үхэл» Пьер Корней (*Pierre Corneille)-*гийн зохиол (1643).
* «Клеопатра» — Иоханн Маттезоны (*Johann Mattheson)* дуурь (1704).
* «Клеопатра» — Франц Пёницын  (*Franz Poenitz)* дуурь (1888).
* «Цезарь Клеопатра хоёр» — Бернард Шоугийн зохиол (1898).
* «Египетийн шөнүүд» — Михаил Фокины балет (1908).
* «Клеопатра» — М.Фокины балет (1909).
* «Клеопатра» — Жюль Масснэгийн дуурь (1914).
* «Антони, Клеопатра хоёр» — Сэмюэл Барберын дуурь (1966).

## Дэлгэцэнд 
«Клеопатра» — (англи. *Cleopatra,* 1963) найруулагч Жозеф Лео Манкевич.
Далайн судалгаа, хөгжлийн агентлаг

буюу **ЖАМСТЕК **(JAMSTEC) нь Японы Далай судлалын үндэсний судалгааны институт юм. 1971 оны 10-р сард Японы далай судлал, технологийн төв нэрээр байгуулагдаж, улмаар 2004 онд Боловсрол, Соёл, Спорт, Шинжлэх ухаан, Технологийн Яамны (МЕХТ) харьяа, бие даасан агентлаг болсон.

## Төслүүд
### Олон улсын төслүүд
*Бодит цагийн далай судлалын массив (ARGO)
*Уур амьсгалын өөрчлөлт ба урьдчилан таамаглах хөтөлбөр (CLIVAR)
*Олон улсын дэлхийн ажиглалтын систем (GEOSS)
*Далайг ажиглах oлон улсын систем (GOOS)
*Олон улсын эх газрын шинжлэх ухааны өрөмдлөгийн хөтөлбөр (ICDP)
*Олон улсын зах хязгаарын хөтөлбөр (InterMARGINS)
*Уулын нуруу судлалын олон улсын хамтын ажиллагааны санаачилга (InterRidge)
*Далайн өрөмдлөгийн нэгдсэн хөтөлбөр (IODP)
*Хойд Номхон далайн далай судлалын байгууллага (PICES)

## Бүтэц
JAMSTEC нь судалгаа, хөгжил болон сурталчилгаа, менежмент гэсэн гурван хэсэгт хуваагддаг.

## Байршил
JAMSTEC нь Ёкосүка хотод төвтэй бa өөр таван байршилд байрладаг.
7-р моторжуулсан хуягт бригад (дивизион)

**7-р моторжуулсан хуягт бригад (дивизион)** нь Монголын Ардын армийн  7-р морьт дивизийн хуягт (танк) анги бөгөөд Чөлөөлөх дайнд Японы армийн ар талд гэнэтийн цохилт өгөхөд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.

## Чөлөөлөх дайнд 
1945 оны 8-р сарын 9-нд Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан хүчин довтолгоогоо эхэлсэн.
Монгол-Зөвлөлтийн морьт механикжуулсан бүлгийн бүрэлдхүүнд Ардын армийн 7-р морьт дивиз болон 7-р хуягт дивизион нь Жанчхүүгийн чиглэлд Японы Квантун армийн хамгаалалтыг сэтэлж, Өвөр Монгол руу гүн цөмрөх байлдааны ажиллагаанд оролцсон байна.
Хуягт бригад нь дайны явцад олон удаагийн тулалдаанд оролцож, Японы гарнизонуудыг буулган авч, зам тээврийн чухал цэгүүдийг эзлэн авсан.

## Гавъяа байгуулсн дайчид 
Тулалдааны талбарт баатарлагаар байлдаж амь үрэгдсэн Монгол ардын хувьсгалт цэргийн Хошууч Л.Сосороор ахлуулсан 7 дугаар хуягт бригадын пулемётчин Л.Аюуш, баатарлаг байлдсан С.Дампил, миномётчин Д.Данзанваанчиг нарыг Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1945 оны 9 дүгээр сарын 26-ны өдрийн тогтоолоор БНМАУ-ын Баатар цолоор шагнажээ. Хожим нь 7 дугаар Хуягт бригадын дарга Д.Нянтайсүрэн, салааны дарга Т.Дүүдэй, холбоочин М.Жанчив нарыг  мөн БНМАУ-ын Баатар цолоор шагнасан юм.

## Бүрэлдхүүн 
7-р моторжуулсан хуягт бригад (дивизион)нь Монголын Ардын армийн механикжсан ангиудын нэг байсан бөгөөд Зөвлөлтийн армиас нийлүүлсэн техник, зэвсэглэлээр тоноглогдсон. Тухайн үед тус бригад дараах бүрэлдэхүүнтэй байсан гэж үздэг (1000-1500 бие бүрэлдхүүнтэй):
7-р хуягт бригад нь мотомеханикжуулсан бүтэцтэй байсан бөгөөд танк, хуягт машин, их буу, миномёт зэрэг хүнд зэвсгээр зэюсэглэсэн байжээ. Тухайн үеийн Монголын зэвсэгт хүчний нийт механикжуулсан хүчинд 403 танк, хуягт машин, 610 их буу, миномёт, пуужинт их буу багтаж байсан. Үүний нэг хэсэг эь 7-р хуяг бригад юм. 
Бригадын зэвсэг техник:
* Танкны рот: Зөвлөлтийн Т-26, БТ-5, БТ-7 зэрэг хөнгөн танкууд
* Хуягт машин: БА-10, БА-20 зэрэг хуягт тээврийн хэрэгслүүд
* Механикжсан явган цэрэг: Автомашин, мотоциклоор тоноглогдсон явган цэргийн ангиуд
* Артиллерийн анги: 76 мм-ийн хөнгөн их буу, 45 мм-ийн танк эсэргүүцэх их буу зэрэг зэвсэглэлтэй байжээ.

## Холбоотой хуудас 
* МАХЦ
* Морьт дивиз
* Халх голын дайн

## Эшлэл 
Ангилал:Халхын голын дайн
Ангилал:Монголын Ардын арми
Ангилал:Монголын Ардын армиын анги нэгтгэл
Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчин
Ангилал:1945 оны чөлөөлөх дайн
Ангилал:Цэргийн анги нэгтгэл
Ангилал:Цэргийн анги
Николай Римский-Корсаков

**Николай Римский-Корсаков** (орос. *Никола́й Андре́евич Ри́мский-Ко́рсаков,* 1844 оны 3-р сарын 18-нд Тихвин тосгонд төрж, 1908 оны 6-р сарын 21-нд Санкт-Петербург мужийн Любенск эдлэнд нас барсан) — Оросын хөгжмийн зохиолч, сурган хүмүүжүүлэгч, хөгжмийн удирдаач, нийгмийн зүтгэлтэн, хөгжмийн шүүмжлэгч. Тэрээр 15 дуурь, 3 симфони, хөгжмийн зэмсгийн концерт, кантат, вокал болон шашны хөгжим зохиосон.

## Намтар 
Николай Римский-Корсаков 6 настайгаасаа гэрийн сургуульд суралцаж, тэр дундаа төгөлдөр хуур тоглож эхэлсэн боловч хөгжим түүнд сэтгэгдэл бага төрүүлдэг байжээ. Тэрээр сүмийн хөгжим, орос ардын дуунд илүү дуртай байв. 11 настайдаа анхны хөгжмийн бүтээлээ зохиож эхэлсэн байна.

1856 онд аялахыг мөрөөддөг байсан Николайг эцэг нь Тэнгисийн цэргийн сургуульд илгээжээ. 1858 онд ирээдүйн хөгжмийн зохиолч хөгжимд жинхэнэ хүсэл тэмүүлэлтэй болж Жоаккино Россини, Доницетти, фон Вебер нарын дуурьтай танилцсан бөгөөд Жакомо Мейербеерийн "Роберт-Чөтгөр", Михаил Глинкагийн "Царийн төлөө", "Руслан Людмила хоёр" зэрэг бүтээлүүд түүнд онцгой сэтгэгдэл төрүүлсэн байна. Дараа нь Бетховен, Моцарт, Мендельсон нарын хөгжмийг сонирхож эхэлсэн ажээ. Тэрээр илүү гүнзгий хөгжмийн боловсрол эзэмших шаардлагатай байгааг мэдэрч, 1859 оны намар Николай хүү төгөлдөр хуурч Фёдор Каниллегаас хичээл авч эхэлжээ. 

1862 онд түүний эцэг нь нас барж, Римский-Корсаковын гэр бүл Санкт-Петербург руу нүүсэн юм. Тэр жилдээ Фёдор Каниллагийн ачаар Николай хөгжмийн зохиолч Милий Балакиревтэй танилцаж, түүний дугуйлангийн гишүүн болсон нь түүний зан чанар, гоо зүйн үзэл бодлыг төлөвшүүлэхэд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлсэн юм.

1870-аад онд Римский-Корсаковын хөгжмийн үйл ажиллагааны хил хязгаар өргөжиж, 1871 онд Санкт-Петербургийн консерваторийн профессор болж, практик найруулга, хөгжмийн зэмсэг, найрал хөгжимд хичээл заадаг болсон. 1873-1884 онд "Тэнгисийн цэргийн тэнхимийн хөгжимчдийн найрал дуучдын" байцаагч, 1874-1881 онд Чөлөөт хөгжмийн сургуулийн захирлаар ажиллаж байжээ. 1874 оноос эхлэн хөгжмийн удирдаачаар ажиллаж эхлээд симфони концерт, дараа нь дуурийн тоглолт удирдсан байна.

Ангилал:Оросын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:1844 онд төрсөн
Ангилал:1908 онд өнгөрсөн
PetroChina

**PetroChina** (хятад. 中国石油天然气股份有限公司, пиньинь *zhōngguó shíyóu tiānránqì gǔfèn yǒuxiàn gōngsī*), **Петрочайна** — Хятадын газрын тос, байгалийн хийн компани юм. PetroChina компани Хятадын төрийн газрын тосны "CNPC" компанийн нэг хэсэг болон 1999 оны 11-р сард байгуулагдсан. Петрочайна компани зохион байгуулалт, эрх зүйн хувьд хувьцаат компани юм. Петрочайна компанийн ихэнх хувцааг CNPC эзэмшдэг. Төв байр нь Бээжин хотод байрлах бөгөөд орлогынхоо 60 гаруй хувийг Хятад дотроосоо бүрдүүлдэг байна.

1970-аад оны сүүлээр БНХАУ жилд 100 сая тонн газрын тос олборлож, дэлхийн хамгийн том газрын тос олборлогч орны нэг болсон ч газрын тос, байгалийн хийн олборлолт, боловсруулах хөрөнгө нь янз бүрийн компани, засгийн газрын байгууллагад тархсан хэлбэртэй байжээ. 1980-аад онд тэднээс хэд хэдэн томоохон корпорацууд байгуулагдсан: Хятадын үндэсний оффшор газрын тосны корпорац (1982), Хятадын газрын тосны химийн корпорац (1983), Хятадын үндэсний газрын тосны корпорац (CNPC, 1988). 1999 оны 11-р сарын 5-нд CNPC компани China National Petroleum Co., Ltd (товчилсон нэр нь PetroChina) компанийг байгуулсан түүхтэй.

2000 онд Петрочайна компани Хонконг, Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржүүд дээр анх удаа олон нийтэд хувьцаагаа байрлуулсан нь ерөнхийдөө төсөөлөлд хүрэлгүй, захиалгын хэмжээ хүлээгдэж байсан 7 тэрбумын оронд 2.9 тэрбум доллар болсон байна.

2007 оны 11-р сард Петрочайна компани зах зээлийн үнэлгээгээр дэлхийн хамгийн том компани болж, нийт хувьцааны үнэ нь 1.1 их наяд ам.долларт хүрсэн. Шанхайн Хөрөнгийн биржид бүртгүүлсэн эхний өдөр Петрочайна компанийн хувьцааны үнэ 163%-иар өсөж, 16,7 юань ($2,2) байснаас 43,96 юань (5,9 доллар) болжээ.

2007 онд тус компани Бохай булангаас 3 тэрбум баррель нөөцтэй Цидун Наньпу газрын тосны томоохон ордыг нээсэн.

2009 оны 8-р сарын 19-нд Петрочайна баруун Австралийн Горгоны ордоос шингэрүүлсэн хий нийлүүлэх 50 тэрбум ам.долларын гэрээг "ExxonMobil" компанитай байгуулсан. 2009 оны 9-р сард Хятадын хамгийн том газрын тос боловсруулах, нефть химийн цогцолбор Майтаг (Шинжаан-Уйгарын өөртөө засах орон)-д үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн байна. Энд жилд 10 сая тонн газрын тос (өдөрт 202 мянган баррель) боловсруулж, 1 сая тонн этилен үйлдвэрлэх хүчин чадалтай юм. Үүнийг барихад 30 тэрбум юань буюу 4.4 тэрбум ам.доллар зарцуулсан бөгөөд Казахстанаас импортолж буй газрын тосыг боловсруулахад зориулжээ. 

## Охин компаниуд 
* Daqing Oilfield Company Limited (БНХАУ, 100%)
* CNPC Exploration and Development Company Limited (БНХАУ, 57,14%)
* PetroChina Hong Kong Limited (Хонконг, 100%)
* PetroChina International Investment Company Limited (БНХАУ, 100%)
* PetroChina International Company Limited (БНХАУ, 10%)
* PetroChina Pipelines Co., Ltd. (БНХАУ, 72,26%)
* PetroChina Kazakhstan (Казахстан)
Дүн шинжилгээ

**Дүн шинжилгээ** хийх гэдэг нь аливаа мэдээлэл, үзэгдэл, асуудал, үйл явц, текст зэрэг зүйлийг гүн гүнзгий задлан шинжлэх, ойлгож, дүгнэлт гаргах үйл явц юм. Энэ нь судалгаа, боловсрол, бизнес, шинжлэх ухаан зэрэг олон салбарт өргөн хэрэглэгддэг.

## Дүн шинжилгээ хийх үндсэн алхмууд 
### 1. Зорилгоо тодорхойлох 
Хамгийн эхэнд юуг шинжлэх гэж буйгаа тодорхойлно. Үндсэн асуулт тавих нь чухал.

### 2. Мэдээлэл цуглуулах 
Холбогдох баримт бичиг, өгөгдөл, эх сурвалжийг ашиглан мэдээлэл цуглуулна. Найдвартай, итгэлтэй эх үүсвэр хэрэгтэй.

### 3. Асуудлыг задалж ойлгох 
Үзэгдэл, асуудлыг жижиг бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд хувааж задлан ойлгоно. Хувьсагч, нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг илрүүлнэ.

### 4. Харьцуулалт хийх 
Өмнөх мэдээлэл, өөр орон зай, эсвэл онолтой харьцуулан шинжилнэ.

### 5. Дүгнэлт гаргах 
Шинжилгээний үр дүнд үндэслэн логик дүгнэлт гаргаж, гол санаа, сургамжийг тодорхойлно.

### 6. Санал, зөвлөмж 
Хэрэв шаардлагатай бол тухайн сэдэвт холбогдох сайжруулалт, арга хэмжээг санал болгодог.

## Дүн шинжилгээний жишээ төрөл 
## Холбоотой өгүүллүүд 
* Судалгааны арга зүй
* Шинжлэх ухааны судалгаа
* Мэдээлэл боловсруулалт
Хилийн ус

**Хилийн ус** гэж Монгол Улсын хилийн шугамын дагуу буюу огтлон оршиж буй гадаргын ба газрын доорх усыг хэлнэ.

## Эшлэл
Кайманы арлууд

**Кайманы арлууд** болон **Кайма́н** **арлууд** (англи. *Cayman Islands*) —Баруун Энэтхэгт, Карибын тэнгист орших арлууд бөгөөд Их Британийн хилийн чанад дахь нутаг дэвсгэр юм. Албан ёсны нэр нь Кайманы арлууд (KY, CYM).

Арлуудын газар нутгийн талбай - 264 км². Тус нутаг дэвсгэрт Их Кайман, Бага Кайман, Кайман Брак арлууд багтдаг. 

## Засаг захиргаа 
Кайманы арлууд нь Вестминстер тогтолцооны парламентын ардчилсан засаглалтай. Их Британий Хаан III Чарльз нь нэрлэгдсэн төрийн тэргүүн бөгөөд тус арлууд дээр хааны 4 жилийн хугацаатай томилогддог амбан захирагчаар төлөөлдөг байна.

Амбан захирагч нь Гүйцэтгэх хорооны дарга бөгөөд түүний томилсон албан ёсны 3 гишүүн, Хууль тогтоох ассамблейгаас сонгогдсон 4 гишүүнээс бүрддэг ажээ.

Хууль тогтоох эрх мэдлийг нэг танхимтай Хууль тогтоох ассемблэйд (18 суудал; 3 гишүүнийг Гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүдээс томилж, 15 гишүүнийг ард түмний шууд саналаар дөрвөн жилийн хугацаатай сонгодог).

Шүүх эрх мэдлийг Кайманы арлуудын Сахилгын шүүх, Дээд шүүх, Давж заалдах шатны шүүх төлөөлдөг.

Их Британи тус арлуудын гадаад бодлого, батлан ​​хамгаалах, дотоод аюулгүй байдал, шүүхийн удирдлагыг төлөөлөн хариуцдаг байна.

## Хүн ам 
Хүн ам: 61,944 (2020 оны тооллого). Жилийн өсөлт: 1.9%. Төрөлтийн түвшин: 1000 хүн тутамд 11.9 (төрөлт: нэг эмэгтэйд 1.83 төрөлт). Нас баралт: 1000 хүн тутамд 6.1 байна.

Цагаачлал: 1000 хүн тутамд 13 (ихэнхдээ Ямайка, Куба, Филиппин, Хондурас).

Эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт- 78.9; Эмэгтэйчүүдийн хувьд- 84.4 байдаг юм. Бичиг үсэг тайлалт- 98.9% байна.

## Эдийн засаг 
Кайманы арлууд бол цэцэглэн хөгжиж буй санхүүгийн оффшор бүс юм. Тэнд 500 орчим банк, 800 даатгалын компани, 5000 хөрөнгө оруулалтын сан зэрэг 100,000 орчим компани бүртгэлтэй байна. 1997 онд энд Хөрөнгийн бирж нээгдсэн.

Арлуудын эдийн засаг нь аялал жуулчлалд тулгуурладаг: ДНБ-ий 70%, гадаад валютын орлогын 75% эзэлдэг Жилд 2 сая гаруй жуулчин ирдэг бөгөөд гол төлөв АНУ, Канад улсын иргэд ажээ. Арлууд нь үзэсгэлэнтэй наран шарлагын газруудаараа алдартай бөгөөд усан доорх ан агнахад нэн тохиромжтой.
Жаргалсайханы Анунаран

Жаргалсайханы АНУнаран бол орчин үеийн олон талт уран бүтээлч юм. Монгол улсын Улаанбаатар хотод ажиллаж амьдарч байна. 2011 оноос хойш түүний уран бүтээлүүд тасралтгүй хувьсан өөрчлөгдөж, тэрээр эмэгтэйлэг ба эрэгтэйлэг, дотоод ба гадаад, далд ухамсар ба ухамсар, метафизик ба физик зэрэг бүх нийтийн хоёрдмол үзлийн уламжлалт далд, үл анзаарагдам талыг илүү чухалчилсаар ирсэн. Тэрээр Монголын эртний НАГА БАЙГАЛ-ДЭЛХИЙ тухай ойлголтоос санаа авчээ.

## Техник 
Анунаран.Ж нь даавуу, үзэг, утас, нийлэг, тос, хэвлэлт, эсгий гэх мэт төрөл бүрийн материалыг хослуулан хатгамал, оёдол, аппликейшн, гэрэл зурагт суурилсан бүтээл гэх мэт өвөрмөц арга техникийг бий болгосон. Тэрээр МУИС-ийн Урлагийн түүхийн магистр, СУИС-д Дүрслэх урлагийн дээд сургуульд бакалаврын зэрэгтэй. Тэрээр МУИС-ийн урлаг судлаач докторын талаар лавлаж байсан.

## Намтар 
ANUnaran.J одоогоор Хөх Нар, CACM-д уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байна. Түүний бүтээлүүд Монгол, Тайвань, Солонгос, Перу, Испани, Польш, Чили зэрэг улсад зохиогдсон хоёр жилд нэг удаа зохиогдсон үзэсгэлэнд тавигдсан. Тэрээр Бразилийн Сан Пауло хотод зохиогдсон олон улсын эко үзүүлбэрийн кино наадмын Байгаль орчны бүжгийн шагнал, Тайванийн Тайчунг хотод болсон Олон улсын хэвлэлийн хоёр жилийн ROC-ийн финалд шалгарсан, БНСУ-ын Пусан хотын Резидент дэх "Openarts Space MERGE" олон улсын уран бүтээлчийн шагнал,  Чили улсын Антофагаста хотод зохион байгууллагддаг Сако Биенналийн төслийн шагналыг хүртсэн зэрэг олон улсын шагналуудыг хүртсэн. 

Тэрээр Монгол улсдаа Монголын Уран Зургийн Галерей,  Занабазарын дүрслэх урлагийн музей, ОХУ-ын Эрхүү хотын В.Бронштьений уран зургийн галлерей, Солонгосын Пусан хотын Open Arts Merge Space, Хонг Конгийн 10 Chancery Lane галлерей зэрэг нэр хүндтэй газруудад бие даасан үзэсгэлэнгээ дэлгэжээ.
Хавай хэл

**Хавай хэл (ʻŌlelo Hawaiʻi)** бол Хавайн арлуудад үүссэн, устаж үгүй болох аюулд орсон Полинезийн хэл юм. Энэ хэл АНУ-ын Хавай мужид англи хэлтэй хамт албан ёсоор хэрэглэгддэг. Камеамеа III хаан 1839–1840 онд анхны хавай хэл дээрх үндсэн хуулийг баталжээ.

1896 онд Хавайн Бүгд Найрамдах Улс хавай хэлийг сургуулиудад заахыг хориглосон хууль гаргаж, хүүхдүүдийг хавай хэлээр ярьсан тохиолдолд шийтгэх болсон. Энэ хориг 1987 он хүртэл үргэлжилж, хавай хэлтэй хүмүүсийн тоо эрс буурсан. 2001 он гэхэд хавай хэлийг төрөлхийн хэлээрээ ярьдаг хүмүүс нийт хүн амын 0.1%-аас бага хувьтай болжээ. Гэсэн ч 20-р зууны сүүлээс хавай хэлийг сэргээх хөдөлгөөн өрнөж, 1984 онд Pūnana Leo хэмээх сургуулийн өмнөх насны хүүхдүүдэд зориулсан хавай хэлний сургалттай цэцэрлэгүүд нээгдсэн. ЮНЕСКО-гийн үнэлгээгээр устаж үгүй болох аюултай хэвээр л байгаа.

Хавайн Пиджин хэл (эсвэл Хавайн Креол Англи хэл) Хавай хэлнээс илүү олон хүн ярьдаг креол хэл юм. Үүнийг Америкийн англи хэлний нэг аялга гэж үздэг хүмүүс олон байдаг. Энэ хэл олон орны цагаачдын харилцах хэрэгцээнээс тариалангийн талбайд үүссэн бөгөөд хожим бүх нийтийн дунд түгээмэл болсон. Өнөөг хүртэл хэрэглэгдсээр байгаа.
Ангилал:Language articles citing Ethnologue 25
Ангилал:Энгийн IPA-тай хуудас
Хүлэмжийн хийн ялгарал

Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын Суурь
Конвенц (Конвенц гэх)-ийн гол зорилго бол агаар мандал дах хүлэмжийн хийн
агууламжийг тогтворжуулах ба түүнийг хүний буруутай үйл ажиллагаанаас болж
уур амьсгалын тогтолцоонд сөрөг нөлөөлөл үзүүлэхээргүй түвшинд барих
явдал юм. Конвенцийн 4 ба 12 дугаар заалт, мөн Талуудын бага хурал (ТБХ)-
ын холбогдох шийдвэрийн дагуу Конвенцийн Хавсралт 1-ийн орнууд нь
Монреалын Протоколоор хянадаггүй хүлэмжийн хийг шингээх замаар арилгах,
мөн хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй эх үүсвэрүүдийн ялгарлын хүлэмжийн
хийн үндэсний тооллого (ХХҮТ)-ыг тооцож, конвенцийн нарийн бичгийн дарга
нарын газарт өгч байх үүрэг хүлээсэн байдаг. Мөн түүнчлэн Хавсралт 1-ийн
орнууд конвенцид хүлээсэн үүргийнхээ дагуу ХХҮТ-ын мэдээллийг өөрсдийн 4
жил тутмын үндэсний тайлан-илтгэлдээ товч дүгнэлт маягаар тусгаж байхаар
тогтсон байдаг. Конвенцийн 17 дугаар ТБХ-аар Хавсралт 1-ийн бус орнууд нь
хоёр жил тутмын шинэчилсэн тайлангаа ХХҮТ-ын үр дүнгийн хамт хүргүүлэх
шийдвэр гарсан (UNFCCC, 2014).
ХХҮТ нь тухайн улс орны нутаг дэвсгэрт хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй
анхдагч эх үүсвэрээс ялгарсан ба шингээсэн (ой мод, тариалангийн газар гэх
мэт) хүлэмжийн хийг тодорхойлж, тооцох зорилготой юм.
Солонгосын Банк

**Солонгосын Банк** (солонгос. 한국은행, 韓國銀行) —Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын Төв банк. Солонгосын Банкны гол зорилго бол инфляцтай тэмцэж үнийн тогтвортой байдлыг хангах явдал юм. 2016-2018 оны үндсэн зорилт бол инфляцийн түвшинг 2% барих байсан.

## Түүх 
1950 оны 6-р сарын 12-нд Солонгосын Банкны тухай хуулийн (Bank of Korea Act) дагуу Сөүл хотод байгуулагдсан. Эхний шатанд тус банкны дүрмийн санг 1.5 тэрбум воноор тогтоосон бөгөөд уг хөрөнгийг Засгийн газраас гаргажээ. Энэ Банк байгуулагдсанаас хойш ердөө 13 хоногийн дараа Солонгосын дайн эхэлсэн учраас бөгөөд Төв оффисыг Дэжон, Дэгү, Пусан руу нүүлгэхэд хүрсэн байна. Инчонд нэг хэсэг байсны дараа Сөүл рүү буцаасан ажээ. Тус банкны 89 хайрцаг мөнгө, алтан гулдмайг цэргийнхэн Жинхай тэнгисийн цэргийн станц руу зөөж, дараа нь 1955 онд Өмнөд Солонгосыг ОУВС болон Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банкинд элсүүлэхийн тулд Нью-Йоркийн Холбооны нөөцийн банкинд шилжүүлжээ.

1962 онд хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр Банкийг өөрийн хөрөнгөгүй тусгай хуулийн этгээд болгосон. 1998 оны 4-р сарын 1-нээс санхүүгийн хяналтын тогтолцоог банк, үнэт цаас, даатгалын бизнест нэгдсэн хяналт болгон өөрчилснөөр Солонгосын Банк нь Улсын Төв банкны ердийн чиг үүргийг гүйцэтгэж эхэлсэн байна.

## Солонгосын Банкны Ерөнхийлөгч нар 
## Бүтэц 
Солонгосын Банк нь Сөүл дэх төв оффисдоо 14 хэлтэс, томоохон хотуудад 16 салбар, 3 төлөөлөгчийн газартай. Мөн олон улсын санхүүгийн томоохон төвүүдэд гадаадад 6 төлөөлөгчийн газар байдаг. Нийт ажиллагсдын тоо 2004 оны байдлаар 2183 байсан. БНСУ-ын Санхүү, эдийн засгийн сайдын санал болгосноор БНСУ-ын Ерөнхийлөгч гурван жилийн хугацаатай томилогдсон Ерөнхий аудитор нь Солонгосын банкны үйл ажиллагааг шалгаж, дүнг Мөнгөний бодлогын хороо, Засгийн газарт тайлагнадаг.

Албан ёсны цахим хаяг: https://www.bok.or.kr/portal/main/main.do
Тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газар

Тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газар гэж улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газрыг ойлгоно.

Гол, мөрний урсац бүрэлдэх эх гэж гадаргын урсацын үндсэн хэсэг бүрэлдэн бий болдог өндөр уулсын бүс, сав газрын эхийг ойлгоно.

Тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газар, гол мөрний урсац бүрэлдэх эхийн талбайн хэмжээг усны нөөц бүхий газар, гол мөрний урсац бүрэлдэх эхийн талбайд харьцуулж тооцно.

**Тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газар, гол мөрний урсац бүрэлдэх эхийн талбайн нийт дүнд эзлэх хувь** = Тусгай хамгаалалтад авсан усны нөөц бүхий газар, гол мөрний урсац бүрэлдэх эхийн талбайн хэмжээ, км3 / Усны нөөц бүхий газар, гол мөрний урсац бүрэлдэх эхийн нийт талбай, км3 * 100
Хатаж ширгэсэн гол, горхи, булаг шанд, нуур тойрмын тоо

**Хатаж ширгэсэн гол, горхи, булаг шанд, нуур тойрмын тоо**.

**Үзүүлэлтийн тодорхойлолт**: Усны тоо бүртгэл, гадаргын усны тооллогын дүн
мэдээнд үндэслэн гаргасан хатаж ширгэсэн нуур, цөөрөм, гол, горхи, булаг,
шандын тоог ойлгоно. Усны эх үүсвэрийн тоог (i) гол горхи; (ii) нуур цөөрөм; (iii)
гол горхи; (iv) булаг шанд; (v) усан сан, хөв, цөөрөм гэж 5 ангилан гаргана.

Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн
төрийн захиргааны төв байгууллагын “Цэвэр усны нөөц, хомсдлын жилийн
мэдээ” БОХ-4.1-д үндэслэн улсын дүнгээр, жилээр тооцно.

**Стандартын шаардлагад нийцэх түвшин хүртэл цэвэрлэсэн хаягдал усны
нийт хаягдал усанд эзлэх хувь**.

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: Хаягдал ус гэж ахуйн хэрэглээ болон
үйлдвэрлэл, үйлчилгээнээс гарч байгаа бохир ус, шингэн хаягдлыг ойлгоно.
Стандартын шаардлагад нийцэх хүртэл түвшинд цэвэрлэсэн хаягдал ус
гэдэгт техникийн ерөнхий шаардлага MNS-4943 стандартын зөвшөөрөгдөх дээд
хэмжээнд хүртэл цэвэрлэсэн бохир усыг ойлгоно. Үзүүлэлтийг цэвэрлэх
байгууламжаар дамжуулан стандартыг шаардлагад нийцэх түвшин хүртэл
цэвэрлэсэн усны хэмжээг нийт хаягдал усны хэмжээнд харьцуулах байдлаар
гаргана.

Стандартын шаардлагад нийцэх түвшин хүртэл цэвэрлэсэн хаягдал усны нийт хаягдал усанд эзлэх хувь = Стандартын шаардлагад нийцсэн түвшинд цэвэршүүлсэн хаягдал усны хэмжээ / Нийт хаягдал усны хэмжээ * 100
Хот, суурин газрын агаар дах тоосонцорын агууламж (PM10, PM2.5)

Үзүүлэлтийн тодорхойрлолт: Хот, суурин газрын агаар дах тоосонцорын
агууламж (PM10, PM2.5) гэж агаарт хатуу, шингэн төлөв байдалтай орших 2.5,
10 микрометрийн хэмжээтэй тоосонцорыг ойлгоно. 10 микрометрээс бага
хэмжээтэй тоосны богино (1-24 цаг) ба урт хугацааны (хэдэн жилийн) нөлөөлөл
нь уушги, зүрхний өвчлөл, нас баралтын нэг хүчин зүйл болдог. Зүрхний эсвэл
уушгины өвчтэй хүмүүс, тухайлбал зүрхний архаг өвчтэй хүн, титэм судасны
өвчтэй, гуурсан хоолойн багтраа өвчтэй хүн, өндөр настнууд (уушгины эсвэл
зүрхний өвчингүй байж болно) тоосонд мэдрэмтгий байдаг. Зүрхний өвчтэй хүн
тоосны нөлөөнд өртсөнөөс цээжээр хөндүүрлэх, чичрэх, амьсгал давхцах,
сульдах, зүрхний хэмнэл алдагдах зэрэг шинж тэмдгүүд илэрдэг. Тоос нь
амьсгалын замын халдварт өвчний өртөмтгий байдлыг ихэсгэх бөгөөд
амьсгалын замын архаг өвчнийг сэдрээх нөлөөтэй. Уг үзүүлэлтийг агаарын
чанарын стандартын дагуу хүлцэх хэм хэмжээнээс давсан хэмжээгээр авна.

Агаарын чанарын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын “Агаар дахь бохирдуулах бодисын
агууламж мэдээ” ЦУ2-нд үндэслэн харуулын дүнгээр, жилийн дунджаар тооцно.
Хот, суурин газрын агаар дах хүхэрлэг хийн агууламж

Үзүүлэлтийн тодорхойрлолт: Хот, суурин газрын агаар дах хүхэрлэг хийн
агууламж гэж өнгөгүй, хурц үнэр, амттай, урвалд идэвхитэй ордог хийг ойлгоно.
Энэ нь нүүрс, газрын тос зэрэг хүхэр агуулсан түлшний шаталт, металл
боловсруулах үйл ажиллагаа зэргээс агаарт ялгардаг.

Фотоколорометрийн аргаар тодорхойлох: Сорьц авах үед шингээгч гуурс
дундуур нэвтэрч гарсан агаарын эзэлхүүнийг доорх томъёог ашиглан хэвийн
нөхцөл (760 мм мөнгөн усны баганын даралттай, 00С температуртай нөхцөлд)-
д шилжүүлнэ.

   U0=(Ut*273*Pt)/((273+t)*760)

U0: хэвийн нөхцөлд шилжүүлсэн агаарын сорьцын эзэлхүүн /л/

Ut – Pt: T – температуртай байхад авсан агаарын сорьцын эзэлхүүн /л/

Pt – сорьц авах үеийн агаарын даралт

T – сорьц авах үеийн агаарын температур

Шингээгч гуурс дундуур нэвтэрсэн агаар дахь азотын давхар ислийн
агууламжийг доорхи томёогоор олно.

   Cso2=(1.2Kso2*D)/U0

Kso2 - Жиших тахирмагаас олсон коэффициент

D – Фотоколориметрийн багажаар тодорхойлсон гэрлийн нягт

Cso2 - Агаар дахь хүхэрлэг хийн агууламж мг/м3

**Хот, суурин газрын азотын давхар ислийн агууламж**

Үзүүлэлтийн тодорхойрлолт: Хот, суурин газрын агаар дах азотын давхар
ислийн агууламж гэж өнгөгүй, хурц үнэр, амттай, урвалд идэвхитэй ордог хийг
ойлгоно.
Хог хаягдлын дахин боловсруулалтын хувь

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: Хог хаягдлын дахин боловсруулалтын хувь
гэж дахин боловсруулсан хог хаягдлын хэмжээг нийт цуглуулсан хог хаягдалд
харьцуулсан харьцааг ойлгоно. Хог хаягдлын хэмжээ гэж хэрэглээний болон
үйлдвэрлэл, үйлчилгээний явцад бий болж, цаашид тухайн зориулалтаар
хэрэглэгдэхгүй болсон эд юмсыг хог хаягдал гэж үзнэ.

Хог хаягдлын дахин боловсруулалтын хувь,% = Дахин боловсруулсан хог хаягдал / Нийт цуглуулсан хог хаягдал * 100

Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн
төрийн захиргааны төв байгууллагын эрхлэн гаргадаг “Хатуу хог хаягдлын 20...
оны жилийн мэдээ” БОХ-7.1, “Хог хаягдлын дахин боловсруулалтын 20... оны
жилийн мэдээ” БОХ-7.2-нд үндэслэн аймаг, нийслэл, улсын дүнгээр, жилээр
тооцно.
Олон улсын сэргээн босголт, хөгжлийн банк

**Олон Улсын Сэргээн Босголт, Хөгжлийн Банк** (товч. ОУСБХБ, англи. *International Bank for Reconstruction and Development*) - 1944 онд байгуулагдсан, олон улсын санхүүгийн байгууллага бөгөөд төв байр нь АНУ-ын Вашингтон хотод байрладаг. Энэ нь Дэлхийн Банк Группийн зээлийн салбар нэгж юм. ОУСБХБ нь дунд орлоготой хөгжиж буй орнуудад зээл олгодог. Энэ нь Дэлхийн банкны группийг бүрдүүлдэг таван гишүүн байгууллагын анхных нь юм. 1944 онд ОУБХБ-ны анхны зорилго нь Дэлхийн 2-р дайнд сүйрсэн Европын улс орнуудыг сэргээн босгох ажлыг санхүүжүүлэх явдал байжээ.
Бал чулуу

**Ерөнхий мэдээлэл:**

Графит нь ган хайлуулах, галд тэсвэртэй бүтээгдэхүүн, цаасан бүтээгдэхүүн, тосолгооны материал, батарей зэрэгт ашиглагддаг. 2022 онд дэлхийн графитын нийт хэрэглээ нэмэгдсэн.

**Хангамж болон Эрэлт:**

АНУ-ын графитын үйлдвэрлэл 2022 онд тайлагдаагүй. 2022 онд АНУ ойролцоогоор 53,000 тонн байгалийн графит импортолсон. Импортын гол эх үүсвэрүүд: Хятад (33%), Мексик (24%), Канада (18%), Энэтхэг (17%).

**Үйлдвэрлэл:**

**Нөөц:**

## Эшлэл
Англи хэлний жирийн одоо цаг

**Англи хэлний жирийн одоо цаг** гэдэг нь орчин үеийн англи хэлний present tense буюу одоо цагт хамаарал бүхий үйл үгийн хувирлыг хэлнэ. Одоо цаг нь англи хэлэнд хамгийн их ашиглагддаг хэлбэр бөгөөд ярианы англи хэлэн дэх нийт үйл үгийн талаас илүү хувийг эзэлдэг.

Жирийн гэж нэрлэгдсэн шалтгаан нь present progressive буюу одоо үргэлжилж буй цаг (is writing), present perfect буюу төгс одоо цаг (has written) зэргээс ялгаатай буюу үйл үг үндсэн хэлбэрээрээ (write or writes) байдагт оршино. Бараг бүх англи хэлний үйл үгсийн жирийн одоо цаг дээрх хувирал нь үйл үгийн үндсэн хэлбэрээрээ байдаг. He/She/It гэх гуравдугаар бие дээр -s авдгийг эс тооцвол шүү дээ. Түүнчлэн дүрмийн бусаар хувирдаг үйл үгс ч бий. Жишээ нь: be гэх үг жирийн одоо цаг дээр am, is, are болдог.

## Хувирал 
**I**, **you**, **we**, **they** гэх төлөөний үгсийн араас орсон үйл үг хувирахгүй. 

**he**, **she**, **it**-ийн араас орсон үйл үгс ялангуяа -o, -ch, -sh, -s, -x, -z гэсэн үсгээр төгссөн бол -**es** авна.

Жишээ:

* Go – Go**es**
* Catch – Catch**es**
* Wash – Wash**es**
* Kiss – Kiss**es**
* Fix – Fix**es**
* Buzz – Buzz**es**

**-Y** үсгээр төгссөн тохиолдолд ** **-**ies** авна.

Жишээ:

* Marry – Marries
* Study – Studies
* Carry – Carries
* Worry – Worries

Бусад тохиолдолд - **s** дагавар нэмэгдэнэ.

## Хэрэглээ 
Жирийн одоо цагийг байнга давтагддаг үйл явдал, дадал зуршил, факт, бодит үнэн, үл өөрчлөгдөх нөхцөл, сэтгэл хөдлөл, хүсэл зэргийг илэрхийлэхэд ашиглана. Эдгээр тохиолдолд давтамж заасан always, sometimes, often, usually, from time to time, rarely, never зэргийг ашигладаг. Жишээ нь:

* I always take a shower.
* I never go to the cinema.
* I walk to the pool.
* He writes for a living.
* She understands English.

Ангилал:Англи хэл

Ангилал:Англи хэлний дүрэм
Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй хүлэмжийн хийн анхдагч эх үүсвэр

Хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй анхдагч эх үүсвэрийн тоонд:

- цахилгаан, дулааны станц;

- том, дунд, бага чадлын дулааны болон дизель цахилгаан станц;

- ахуйн болон аж ахуйн нэгжийн зуух;

- дотоод шаталтын хөдөлгүүр бүхий бүх төрлийн тээврийн хэрэгсэл;

- үйлдвэрийн газар (цемент, шохой, ган төмөрлөгийн, архи ундааны зэрэг);

- мал сүрэг (малын амьсгал, ялгадсаас гарах хий);

- газар ашиглалт (газар тариалан, уул уурхай гэх мэт) болон ойн аж ахуй;

- хог хаягдал (хатуу хог хаягдал, бохир ус) гэх мэт орно.

Хүлэмжийн хийн ялгарлыг дараах 5 салбараар тооцно. Үүнд:

1. Эрчим хүч.

2. Аж үйлдвэр.

3. Хөдөө аж ахуй.

4. Газар ашиглалт, газар ашиглалтын өөрчлөлт ба ой.

5. Хог хаягдал.

Хүлэмжийн хийн ялгаралд нүүрсхүчлийн хий (CO2), метан хий (CH4), азотлог
исэл (N2O) гэсэн үндсэн гурван хийнээс гадна, перфторт нүүрстөрөгч (PFCs),
фторт нүүрсустөрөгч (HFCs), зургаан фторт хүхэр (SF6), мөн шууд бус
хүлэмжийн хийнүүд болох азотын исэл (NOx), нүүрстөрөгчийн дутуу исэл буюу
угаарын хий (CO), хүхрийн давхар исэл (SO2), метан бус дэгдэмхий органик
нэгдэл (МБДОН)-ийг хамруулдаг. ХХҮТ-ын тоон мэдээлэл цуглуулахад учир
дутагдалтай байдгаас үүдээд зарим шууд бус хийнүүдийн тооцоо гарах
боломжгүй.

Хүлэмжийн хийн нийт ялгарлын үр дүнг үндэсний хэмжээнд Газар ашиглалт,
газар ашиглалтын өөрчлөлт ба ойн салбарыг оруулсан ба оруулаагүй гэж 2
байдлаар тооцож, мян.тн СО2-эквивалент гэсэн нэгжээр илэрхийлнэ.
Англи хэлний одоо үргэлжилж буй цаг

**Англи хэлний одоо үргэлжилж буй цаг** нь орчин үеийн англи хэлэнд одоо цагийг үргэлжилж буй цагтай хослуулсан үйл үгийн хэлбэр юм. Одоо цагийн be-г үйл үгийн present participle буюу гуравдугаар биеийн хувиралтай хамт ашиглана. Одоо үргэлжилж буй цаг нь яг одоо болж буй үйл явдлыг тайлбарлахад ашиглагддаг. Ярианы англи хэлэнд хэрэглэгддэг үйл үгийн 5 орчим хувийг эзэлдэг.

Жишээ нь, үйл үгээс work гэх үгийг сонгож -ing залган одоо үргэлжилж буй цагт хувиргаад урд нь одоо цагийн be-г хувирган оруулна.

* I am working.
* You are working.
* She is working.
* We are working.
* They are working.

## Хэрэглээ 
Одоо үргэлжилж буй цагийг хэд хэдэн тохиолдолд ашиглана. Хамгийн нийтлэг хэрэглээ нь яриа болж буй тухайн цаг үед болж буй үйл явдлыг тайлбарлах юм.

* The boy **is laughing.**

Байнга давтагддаг зүйлсийг (зуршил, үл өөрчлөгдөх нөхцөл, бодит үнэн гэх мэт) тайлбарлахад ашигладаг present simple буюу жирийн одоо цагаас үүгээрээ ялгаатай.

Өөр нэг хэрэглээ нь яг тухайн цагт болж буй үйл явдлыг бус түр зуурын үйлдэл, үйл ажиллагааг тайлбарлахад мөн ашигладаг.

* They are working in Dubai.
* I am writing a book.
* I am living in Scotland until the end of the year.

Түүнчлэн цаг хугацаа заасан үгийн хамт ирээдүйд төлөвлөгдсөн арга хэмжээ, үйл явдлыг тайлбарладаг.

* I **am resitting** my French exam on Tuesday.

Always гэсэн үг орсон тохиолдолд одоо үргэлжилж буй цаг нь ямарваа үйлдлийн давтамжийг давсалсан байдлаар эсвэл хошин байдлаар илэрхийлэхэд ашиглагддаг.

* My parents are always making me go to school!

* She is always playing with that doll!
* He is always eating chocolate!
Ангилал:Англи хэлний дүрэм
Англи хэлний төгс одоо цаг

Төгс одоо цагаар одоо цагт үр дүн нь гарч буй өнгөрсөнд болсон үйл явдлыг тайлбарладаг. Жишээ нь, I have finished. Have буюу одоо цаг finished буюу үндсэн үйл үг өнгөрсөн цаг дээр хувирсан байна.  

Англи хэлэнд дийлэнх тохиолдолд бүрэн дууссан үйлдлийг төгс одоо цагаас илүүтэй жирийн өнгөрсөн цаг дээр хэлдэг. 

## Туслах үйл үг 
Орчин цагийн англи хэлэнд туслах үйл үг буюу have-г төгс одоо цагт ямагт ашигладаг. Төгс одоо цагийн өгүүлбэр нь өгүүлэгдэхүүн, туслах үйл үг болох have, past participle буюу үйл үгийн гуравдугаар хувирлаас бүрдэнэ. Жишээ нь:

* I **have done** so much in my life.
* You **have gone** to school.
* He **has already arrived** in America.
* He **has had** child after child... (The Mask of Anarchy, Percy Shelley)
* Lovely tales that we **have heard** or **read**... (*Endymion*, John Keats)

Англи хэлний төгс одоо цаг нь голчлон өнгөрсөнд болсон үйл явдлын үр нөлөө одоо гарч буй тохиолдолд ашиглагддаг. Тухайн үйл явдалд яг таг заасан өнгөрсөн цаг байхгүй. Хэрэв өнгөрсөнд болсон үйл явдлын цаг хугацаа тодорхой бол тус өгүүлбэрт төгс одоо цагийг бус жирийн өнгөрсөн цагийг ашиглана.

Энэхүү цаг нь өнгөрсөн болон одоо цагийн хослол юм. Одоо цагтай гүн холбоотой бөгөөд дийлэнхдээ харилцан яриа, захиа, сонин, зурагт радио мэдээнүүдэд ашиглагддаг.

Түүнчлэн одоог хүртэл үргэлжилж ирсэн эсвэл байнга давтагддаг нөхцөл байдлыг тайлбарлахад хэрэглэгддэг(тухайн үйлдэл нь бүрэн дуусаагүй, гэвч одоо цагт дуусах төлөвтэй). Ийм нөхцөлд тухайн үйлдэл хэр удаан үргэлжилснийг for, since ашиглан хэлдэг(for two years, since 1995 гэх мэт). Товчхондоо тодорхойгүй өнгөрсөнд эхэлсэн үйлдэл одоог хүртэл үргэлжилсэн бол түүнийг тайлбарлахад present perfect буюу төгс одоо цагийг ашиглана.

Ангилал:Англи хэлний дүрэм