open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монголын Үндэсний Олимпын Хороо

**Монголын Үндэсний Олимпын Хороо** ("Монголын Үндэсний Олимпийн Хороо" гэх, дүрмийн алдаатай нэрийг албан ёсоор хэрэглэдэг) нь Монгол улсад олимпын хөдөлгөөнийг хөгжүүлэх зорилготой байгууллага юм.

## Түүхэн тойм 
Монголын Үндэсний Олимпын Хороог Биеийн тамир, спортын хэрэг эрхлэх хорооны дарга Элдэв-Очирын Дарьсүрэн үндсэлж, МАХН-ын Төв хороо, БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 1956 оны 2-р сарын 6-ны өдрийн хамтарсан 43/37 тоот тогтоолоор байгуулсан байна. Тэрбээр спортын холбоодыг үүсгэн олон улсын холбоодод элсүүлж, Монгол улсын биеийн тамир спортын хөдөлгөөнийг олон улсын олимпын хөдөлгөөнтэй холбоход их үүрэг гүйцэтгэсэн. 

Монголын Үндэсний Олимпын хороо нь олимпын хөдөлгөөнийг өрнүүлэх, өсвөр, залуу үеийг олимпын үзэл санаагаар хүмүүжүүлэх, биеийн тамир, спортыг хөгжүүлэх зорилгоор Олон Улсын Олимпын хорооны гишүүнээр элсэх хүсэлтээ 1960 онд илэрхийлж, Москва хотноо 1962 онд хуралдсан Олон Улсын Олимпын Хорооны 60-р чуулганаар МҮОХ-г өөрийн бүрэн эрхт 69 дэх гишүүнээр элсүүлэн авчээ. МҮОХ нь Азийн Олимпын зөвлөл /ОCA/, Үндэсний Олимпын Хорооны холбоо /ANOC/, Зүүн Азийн наадмын холбоо /EAGA/, Ази номхон далайн орнуудын чуулган /APOSA/-ы бүрэн эрхт гишүүн юм. 

МҮОХ нь Олон Улсын Олимпын Хартийг удирдлага болгож, олимпын хөдөлгөөнийг үндэсний болон олон улсын хэмжээнд хөгжүүлэх зорилго бүхий Төрийн бус байгууллага юм. МҮОХ нь Олимпын наадам, Олон улсын олимпын хорооны ивээл дор зохиогдох тив, бүс болон дэлхийн спортын олон төрөлт  тэмцээнд Монгол улсыг төлөөлөх онцгой эрхийг Олимпын Хартийн дагуу дангаар эдэлдэг. 1964 оноос эхлэн Олимпын наадамд тамирчдаа илгээжээ. 

МҮОХ нийт 92 гишүүнтэй бөгөөд түүнээс сонгогдсон гүйцэтгэх зөвлөл 11 хүнээс бүрддэг юм. МҮОХ-нд 65 спортын холбоод харьяалагддаг. 

2022 оны 3-р сарын 28-ны өдөр болсон Монголын олимпын чуулганаас МҮОХ-ны ерөнхийлөгчөөр Батболдын Баттүшиг сонгогдсон. Жил бүрийн 6-р сарын 23-нд ОУОХ-той хамтран "Олимпын өдөр"-ийг уламжлал болгон тэмдэглэдэг.

Биеийн тамир спортыг хөгжүүлэх, Олимпын хөдөлгөөнийг сурталчилан дэлгэрүүлэх үйл хэрэгт тодорхой хувь нэмэр оруулж, амжилт гаргасан хүмүүсийг МҮОХ-ны ерөнхийлөгчийн заригаар МҮОХ-ны дээд шагнал "Олимпын Алтан-Од" одон, "Алтан очир" одон, "Олимпын алдар", "Дурсгалын алтан медаль"-иар шагнадаг.

## Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны Ерөнхийлөгчид 
* ЭЛДЭВ-ОЧИРЫН ДАРЬСҮРЭН (1956 оны 2 сараас 8 сард, үүсгэн байгуулагч анхны ерөнхийлөгч)
* ЖАМЪЯНГИЙН ЛХАГВАСҮРЭН (1956-1959)
* ДОВЧИНГИЙН ЯДАМСҮРЭН (1959-1966)
* НАМЖИЛЫН НОРОЛХОО (1966-1975)
* ШАГДАРЖАВЫН МАГВАН (1975-1981)
* ГОМБЫН ДАМДИН (1981-1984)
* ДАВААГИЙН ДАШДОВДОН (1984-1988)
* ГАЛСАНГИЙН ДАШЗЭВЭГ (1988-1990)
* СОСОРБАРАМЫН БОЛД (1991)
* САМДАНДОРЖИЙН ЖАМЦ   (1991-1996)
* ШАГДАРЫН ОТГОНБИЛЭГ (1996-2001)
* ДЭМЧИГЖАВЫН ЗАГДСҮРЭН (2001-2019)

## Мөн үзэх
*Олон Улсын Олимпын Хороо
*Зуны олимп
*Өвлийн олимп
*Олимп

## Цахим холбоос 
Албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Үндэсний Олимпын Хороо
Ангилал:Монголын спорт

Үндэсний Олимпын Хороо
Ангилал:Улаанбаатарын байгууллага
Ангилал:Улаанбаатарын спорт
Ангилал:1956 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль

**Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль** () нь Австралийн Мельбурн хотноо байрладаг. Мельбурн хотод нийт 6 хотхонтой ба Малайзид нэг хотхонтой. Анх 1908 онд Жорж Свинбүрнь Мельбурны зүүн дүүргүүдийн техникийн коллеж нэртэйгээр тус сургуулийг үүсгэн байгуулсан ба 1913 онд Свинбүрнь техникийн коллеж хэмээх нэртэй болсон.

Нийт 6 тэнхимтэй. Эдгээр нь: Бизнесийн удирдлагын тэнхим, Загварчлалын тэнхим, Инженерчлэл ба үйлдвэрлэлийн шинжлэх ухааны тэнхим, Мэдээлэл, харилцаа, холбоо технологийн тэнхим, Нийгмийн шинжлэх ухааны тэнхим, Дээд боловсролын тэнхимүүд юм.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль

Ангилал:Австралийн их сургууль
Ангилал:Техникийн их сургууль
Ангилал:Мельбурны байгууллага
Ангилал:Мельбурны боловсрол
Минамата өвчин

**Минамата өвчин** (Япон: 水俣病, *Минамата-бёо*) нь байгаль орчны бохирдлоос үүдэлтэй өвчин. 1956 онд Японы Күмамото мужийн Минаматад анх илэрсэн тул уг газрын нэрээр нэрлэгдсэн. Аж үйлдвэржилтийг дагаж бий болсон байгаль орчны бохирдлын хор уршиг хүнд илэрсэн хамгийн тод жишээнүүдийн нэг билээ.

Минамата өвчин нь метилийн мөнгөн уснаас болж үүсдэг хордлогоос гаралтай/үүсэлтэй төв мэдрэлийн системийн өвчин юм.

## Өвчний шинж тэмдэг 
Өвчний гол шинж тэмдэг нь дөрвөн мөчний үзүүр мэдрэлгүй болох, биеийн хөдөлгөөн саармагжих, нүдний харах хүрээ багасах, сонсгол муудах, биеийн тэнцвэр олох чадваргүй болох, хэл ярианы чадвар муудах, хөл гар салгалах зэрэг болно.

Өвчтөнүүдэд дээрх шинж тэмдгүүд дангаар болон хавсарсан байдлаар илрэх бөгөөд хүнд хэлбэртээ галзуурах, ухаан мэдрэлгүй болж улмаар үхэлд хүргэдэг. Нөгөө талаар харьцангуй хөнгөн хэлбэрийн өвчлөлийн үед толгой өвдөх, амархан ядрах, амт, үнэр мэдрэхээ болих, чих дүнгэнэх зэрэг шинж тэмдгүүд илэрнэ. Эдгээр шинж тэмдгүүд нь метилийн мөнгөн усны нөлөөгөөр тархины эд эсүүд гэмтсэнтэй холбоотой. Хордлогын үед жирэмсэлбэл урагт нөлөөлж, төрөлхийн гажигтай хүүхэд төрнө. Ерөнхийдөө уг өвчний илрэх хэлбэр нь мөнгөн усны хэмжээнээс шалтгаалах боловч мөнгөн ус нь хүний биед тогтдоггүй ялгадсаар дамжиж гадагшилдаг тул биен дэх мөнгөн усны хэмжээгээр уг өвчнийг оношлох нь төвөгтэй. Орчин үеийн анагаах ухаанд уг өвчнийг төгс эмчлэх арга хараахан олдоогүй байгаа бөгөөд сэргээн засах эмчилгээний үр дүнд алдагдсан чадваруудыг тодорхой хэмжээгээр нөхөн сэргээх боломжтой. Мөн залуу байхад өвчний шинж тэмдэг илрээгүй хэрнээ хөгширч, бие организм сулрахтай зэрэгцэн өвчний шинж тэмдэг илрэх тохиолдол бий.

Мөнгөн усаар бохирдсон усыг ахуйн хэрэгцээнд ашиглах, бохирдсон усанд амьдардаг загас амьтдыг хүнсэндээ хэрэглэх, эсвэл ууршсан мөнгөн ус амьсгалын замаар биед нэвтрэх явдал удаан хугацаанд үргэлжилбэл хүний бие дэх мөнгөн усны хэмжээ зохих түвшнээс хэтэрч, минамата өвчин үүсдэг.

## Минамата өвчин гарч байсан газрууд 
*Япон
**Күмамото муж, Минамата булангийн сав газар
**Нийгата муж, Агано голын сав газар
*Хятад
**Гирин, Хайлаар мужийн Сунгари мөрний сав газар
*Бразил
**Амазон мөрний сав газар 

Хятад, Японд илэрсэн нь хүнд үйлдвэрүүд хаягдал мөнгөн усаа ойр хавийн усанд хаяж байснаас үүдэлтэй бол Бразил дахь бохирдол нь алт зэрэг бодисыг олборлоход мөнгөн ус хэрэглэж байсантай холбоотой.

## Монголд
Сэлэнгэ аймаг дахь Бороо голын сав газарт "Монголор" нэртэй нийгэмлэг анх 1913 онд алт олборлож эхэлсэн бөгөөд тэд үүндээ мөнгөн ус хэрэглэдэг байв. Гэтэл 1956 онд үйлдвэрийн алт баяжуулах тогоо хагарч их хэмжээний мөнгөн ус Бороо голд асгарсан түүхтэй. Өдгөө Бороо голын ёроолын хөрсөнд Бороогийн алтны үйлдвэрээс асгарсан 2-3 тонн мөнгөн ус байна. Бороо голын сав газрын хөрсөнд мөнгөн ус зөвшөөрөгдөх хэмжээнээсээ 5-20 дахин өндөр байгааг ЖАЙКА-гийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын судалгааны багийнхан тогтоосон.

## Мөн үзэх 
*Байгалийн бохирдол
*Хөрсний бохирдол
*Усны бохирдол
*Мөнгөн ус

Ангилал:Байгаль орчны сүйрэл
Ангилал:Хордлого
Ангилал:20-р зууны анагаах ухаан
Ангилал:Дайны дараах Японы түүх
Ангилал:Күмамото муж
Ангилал:Мөнгөн ус
Ангилал:Металл ба эрүүл мэнд
Цахим хуудас

**Цахим хуудас** буюу **Вэб хуудас** (Англи: Web page) гэдэг нь интернетэд байрлуулсан аль нэгэн  мэдээлэл (бичиг, зураг, дуу хөгжим, кино гэх мэт) агуулсан нэг хуудас баримт юм. Цахим хуудас нь ".htm" эсвэл ".html" гэсэн файлын өргөтгөлтэй байдаг. 

html гэдэг нь "hyper text mark-up language" (Монгол хэлэнд *эх бичиг тэмдэглэх хэл* гэх утгатай) гэх үгний товчлол болох ба ийм өргөтгөл бүхий файл нь дотроо тоон кодуудыг агуулдаг. Энэ кодууд нь Internet Explorer, Netscape, FireFox гэх мэт интернет, хэрэглэгчийг холбодог программаар (Цахим хөтөч) дамжуулан Цахим хаягаар гоёмсог сайхан хуудсууд болон харагддаг.

## Мөн үзэх 
*Домэйн нэр
*Интернет
*HTML

Ангилал:World Wide Web
Икэда Кикүнаэ

thumb|right|Икэда Кикүнаэ
**Кикүнаэ Икэда**(池田 菊苗, 1864 оны 10 сарын 8 - 1936 оны 5 сарын 3) бол Японы химич юм. 

## Намтар 
Тэрбээр Токиогийн Эзэн Хааны Их Сургуульд （одоогийн Токиогийн Их Сургууль） багшилж байхдаа умами буюу глутамины хүчлийг нээсэн юм. Глутамины хүчлийг нь японы үндэсний хоолонд шөл гаргах зориулалтаар усанд хийж чанадаг комбүгээс гаргаж авчээ. 

Түүний нээлтийн патентаар японы хүнсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч Ажиномото компани өөрийн гол бүтээгдэхүүн болох хоол амтлагчаа үйлдвэрлэдэг байна. 

Ангилал:Химич
Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:1936 онд өнгөрсөн
Токио цамхаг

**Токио цамхаг** (Англи: Tokyo tower, Япон:, 東京タワー) нь Японы нийслэл Токио хотын бэлгэ тэмдэг болсон байгууламжуудын нэг бөгөөд дэлхий дээрх хамгийн өндөр цамхаг юм. Өндөр нь 333 м бөгөөд Францын Эйфелийн цамхгаас 9 метрээр өндөр ажээ. Тус цамхаг нь 1958 онд баригдсан юм. 

Энэхүү цамхаг нь Аналог цацалт, Телевизийн дижитал цацалт, Телевизийн цацалт (VHF, UHF) болон радио, FM радио долгионы антены зориулалтаар ашиглагдахаас гадна, төмөр замын нийтийн зорчигч тээврийн утасгүй холбооны систем, цаг уур судлалын төхөөрөмжүүд суурилуулагдсан байдаг байна.

Мөн дотоод гадаадын олон хүн үзэхээр ирдэг аялал жуулчлалын цэг гэдгээрээ олонд алдартай.

## Түүх 
* 1957 оны 5 сар: Японы долгионы цамхаг ХК (日本電波塔株式会社) байгуулагдав.
* 1957 оны 6 сарын 29: Барилгын ажлын нээлт.
* 1958 оны 10 сарын 14: Барилгын ажил дуусав.
* 1958 оны 12 сарын 7: Ашиглалтад оров.
* 1958 оны 12 сарын 23: Нээлтийн ажиллагаа.
* 1959 оны 1 сарын 10: NHK Боловсролын Суваг 1-р сувгаар нэвтрүүлгээ дамжуулж эхлэв. Хожим Эн Эйч Кэй үндсэн суваг нь 1-р сувгаар нэвтрүүлгээ цацаж, Боловсролын суваг нь 3-р сувгаар нэвтрүүлгээ цацахаар болов. 
* 1959 оны 2 сарын 1: Японы Боловсролын Телевиз (одоогийн Асахи ТВ) 10-р сувгаар нэвтрүүлгээ цацаж эхлэв.
* 1959 оны 3 сарын 1: Фүжи ТВ 8-р сувгаар нэвтрүүлгээ цацаж эхлэв. 
* 1964 оны 4 сарын 12: Японы шинжлэх ухаан технологийг дэмжих сангийн (日本科学技術振興財団) телевизийн хэсэг (одоогийн Токиогийн ТВ テレビ東京) 12-р сувгийг нээв.
* 1970 оны 4 сарын 26: Эф эм токио нээлтээ нэвтрүүлгээ цацаж эхлэв.
* 1984 оны 11 сарын 1: Японы зайны сургалтын Хоосо ИС (放送大学) туршилтын нэвтрүүлэг цацаж эхлэв. 

## Цамхагийн онцлогууд 
* Тус цамхаг нь 1958 он буюу Японы тооллоор Шоовагийн 33 онд ашиглалтад орсон ажээ. Мөн өндөр нь 333 метр тул цээжлэхэд хялбар байдаг. Уг нь бол цамхгийн өндөр 380 метр байхаар яригдаж байсан ч, мэргэжилтэнүүд цамхгийн өндөр нь хүчтэй салхийг тэсвэрлэх боломжгүй хэмээн шаардлагат хамгийн бага өндрөөр хийхээр болсон нь энэ гэнэ. 
* Цамхгийн араг ясанд Солонгосын дайнд хэрэглэгдэж байсан танкны хаягдал тодорхой хэмжээгээр хэрэглэгдсэн юм байна.
* "Токио цамхаг" гэдэг нэр нь ашиглалтад орсоны дараахан буюу 1958 онд хуралдсан хяналтын хуралдааны шийдвэр ажээ. Олон нийтээс цамхгийг хэрхэн нэрийдэх талаар захидлаар санал хүлээн авахад нийт 86,260 захидал иржээ. Эдгээрээс хамгийн нийтлэг байсан нэрсээс танилцуулбал, нэгдүгээрт "Шоова цамхаг", удаалан "Япон цамхаг", "Энх тайвны цамхаг" гэсэн нэрс иржээ. Мөн сонирхол татсан нэрнүүдээс гэвэл, тухайн үед АНУ, ЗХУ улсууд хиймэл дагуулаараа өрсөлдөж байсан учир "Сансрын цамхаг", мөн одоогийн эзэн хаан яг гэрлэх гэж байсан учир "Принц цамхаг" гэсэн санал хүртэл байсан аж. Гэсэн хэдий ч, "Токио цамхаг" гэдэг нь хамгийн зөв зүйтэй нэр хэмээн комисст зөвхөн 225 санал ирсэн энэ нэрээр нэрийджээ.

## Цахим холбоос 
* Aлбан ёсны сайт

Ангилал:Азийн телевизийн цамхаг
Ангилал:Азийн алсыг харах цамхаг
Ангилал:Металл цамхаг
Ангилал:Токиогийн барилга байгууламж
Ангилал:Японы алсыг харах цамхаг
Ангилал:Японы телевизийн цамхаг
Ангилал:1950-иад онд барьсан
Анжелина Жоли

**Анжелина Жоли** нь 1975 оны зургаадугаар сарын 4-нд АНУ-ын Калифорни мужийн Лос-Анжелес хотод төрсөн кино найруулагч, кино зохиол бичигч, кино үйлдвэрлэгч болон жүжигчин юм. Тэрээр хэвлэл мэдээллээр дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнтэй бүсгүй гэж нэрлэгдэх нь элбэг. 

Түүний олон улсад анх танигдсан нь бүтээл нь компьютерийн тоглоомын баатар болох *Лара Крофт* буюу *Томб Райдер* (2001) киноны гол дүр юм. Үүний дараах амжилт олсон бүтээлүүдэд *Mr. & Mrs. Smith* (2005), *Wanted* (2008), *Salt* (2010) зэрэг кино орно. Жүжигчиний амжилтаараа Анжелина нь гурван удаа алтан бөмбөрцөг, хоёр удаа Screen Actors Guild Awards  болон *Girl, Interrupted* (1999)  киноны туслах дүрд тоглон шилдэг туслах дүрийн жүжигчнээр шалгаран оскарын шагнал хүртсэн байна. 

## Бага нас
Анжелина Жоли нь кино жүжигчин Жон Войгт болон Марчелине Бертрандын охин юм. Түүний ах Жамес Хавен нь мөн жүжигчин бөгөөд дууны зохиолч Чип Тайлорын ач охин болон төрсөн. Анжелинагийн аав нь герман болон словак гаралтай бол ээж нь канад, нидерланд болон герман гаралтай хүмүүс аж. 

Түүний эцэг эх 1971 оны арванхоёрдугаар сарын 12-нд гэр бүл болсон боловч тун удалгүй 1976 онд тусдаа амьдрах болсон байна. Ингээд 1978 онд түүний эх Бертранд гэр бүлээ цуцлуулах өргөдөл гаргасан ба энэ 1980 оны дөрөвдүгээр сард хуулиар баталгаажсан байна. Эцэг эх салсаны дараа Анжелина өөрийн ахын хамт ээж дээрээ өссөн. Эх нь салсаныхаа дараа Билл Дайтай суун хоёр хүүхдээ аваад Нью-Йорк хот руу нүүсэн байна. Түүний аав нь ах дүү хоёрыг сургуулийн амралтаар нь киноны бичлэгт ихээр дагуулан явдаг байснаас бусдаар нэг их уулзах боломжгүй байжээ. 

## Жүжигчний гараа
*Lookin’ to Get Out* гэх инээдмийн кинонд анх удаа 1982 онд дэлгэцийн бүтээлд оролцжээ. Түүний аав нь тус киноны голд дүрд тоглож байсан бол Анжелина ээжтэйгээ хамт туслах дүрд тоглосон байна. Аав нь сүүлд 1980 онд хийсэн энэ киноны зураг авалтын талаар дурсахдаа "Анжелинад их уйтгартай байсан байх, гэхдээ тэр бидний жүжиглэлтийг хулгайлсан, учир нь үнэн сэтгэлээсээ тоглосон" хэмээн өгүүлсэн байдаг.

Өөрийн анхны мэргэжлийн жүжигчний дүр нь Ленни Кравитцын дууны клип болох *Stand by My Woman*, болон Антонелло Вендиттисын *Alta Marea* (хоёулаа 1991онд хийгдсэн), Леомонхеадс хамтлагын *It’s About Time* зэрэгт тоглосоноор эхэлсэн байна.

## Уран бүтээл
; Кино жүжигчнээр

;найруулагчаар
* 2007: A Place in Time (баримтат кино)
* 2011: In the Land of Blood and Honey
* 2014: Unbroken

;кино зохиолчоор
* 2011: In the Land of Blood and Honey

;киноны продюсер
* 2005: Lovesick
* 2005: A Moment in The World
* 2011: In the Land of Blood and Honey
* 2014: Unbroken

## Цахим холбоос 
* 

## Эшлэл 

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч
Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч
Ангилал:Дуу оруулагч
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:Гадаад Харилцааны Зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:НҮБ-ын тусгай элч
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Сараевогийн хүндэт иргэн
Ангилал:Гэгээн Михаил ба Георгийн одон шагналтан (хүндэт хүлэг баатрын дама командлагч)
Ангилал:Камбожийн хүн
Ангилал:Лос-Анжелесын хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Баабар

right|200px|Баабар
**Баабар** (**Бат-Эрдэнийн Батбаяр**) (1954 оны 10-р сарын 26-нд төрсөн) нь Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотод төрсөн XX зууны манлай нийтлэлч, улс төрч юм.

## Намтар  
Б.Батбаяр -1972 онд Улаанбаатар хотод дунд сургууль төгссөн. 

1972-1973 онд Монгол Улсын Их Сургуульд суралцсан.

1973-1980 онд Польш улсын Краков хотын Ягеллоны Их Сургуульд суралцаж байгаад 1981 онд Монгол Улсын Их Сургуульд шилжин ирж биохимич мэргэжлээр төгссөн байна.

1987-1989 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын Москвагийн Улсын Их Сургууль, 1990 oнд Лондон дахь Эзэн хааны коллежид тус тус суралцсан.

Б.Батбаяр 1981-1991 онд Микробиологийн Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төвд эрдэм шинжилгээний ажилтан. 

1991-1994 онд Монголын Социал-Демократ Намын даргаар, 1994-1996 онд чөлөөт нийтлэлчээр, 1996-2000 онд Улсын Их Хурлын гишүүнээр, 1998-1999 онд Сангийн сайдаар, 2004-2005 онд Ерөнхий сайдын зөвлөхөөр тус тус ажиллаж байсан.

2006 оноос "Непко" Хэвлэлийн газрын захирлын албыг хашиж байна.

Б.Батбаяр 1980-аад оны үед "Баабар" гэсэн нууц нэрээр Монгол орны түүх, нийгэм, улс төрийн байдлын талаар эргэцүүлэл бичиж, хэд хэдэн ном орчуулсныг тухайн үеийн залуучууд гар бичмэлээр тарааж, нууцаар уншиж байлаа. Тэдгээрээс "Бүү март. Мартвал сөнөнө" нийтлэлд Монгол-Орос-Хятадын харилцаа, коммунист дэглэмийг шүүмжилжээ.

1989 онд Ардчилсан Социалист Хөдөлгөөнийг байгуулахад оролцсон. 1990 оны 2-р сард Монголын Ардчилсан Холбооны Анхдугаар Их хуралд Ардчилсан Социалист Хөдөлгөөнийг төлөөлөн оролцохдоо "Хаан нүцгэн байна" илтгэл тавьж, коммунист засаглалыг шүүмжилжээ.

1990-ээд оноос эхлэн нийтлэл бичиж монголчууд дунд их нэр алдартай болсон байна.

Тэрээр 1996 - 2004 онд "ХХ зууны Монгол: нүүдэл, суудал" ном бичжээ. Англи, польш, орос хэл рүү орчуулагдсан.

Баабар англи, польш, орос хэлтэй.

## Бүтээлүүд 
**Монголчууд: Нүүдэл суудал*
**Зугаатай танин мэдэхүй* (Б.Цэнддоогийн хамт)
**Баабар ингэж өгүүлэв*
**Баабар мөн ингэж өгүүлэв*
**Баабар бас ингэж өгүүлэв*
**Дори идэр дүүдээ *

## Шагналууд
*Монгол улсын төрийн шагнал (2009) - "*Монголчууд: Нүүдэл суудал*" бүтээлээрээ

## Цахим холбоос 
*Баабарын албан ёсны хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Хэвлэлийн тоймч
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Цэцэрлэгийн (хот) хүн
Ангилал:1954 онд төрсөн
Поло

thumb|right|250px|Пологийн тэмцээн
thumb|left|250px|Аргентинд Поло аварга шалгаруулах тэмцээн
**Поло** бол хамгийн эртний багийн спорт тоглоом бөгөөд хамгийн анх 1800 оны үед тоглож байсан түүхтэй.**Поло спортыг анх удаа Иранд Ахеменидийн хаад бий болгожээ.** Гэхдээ 1870-аад оны үед Англид Поло тоглоом гэдэгээр анхы дүрэм нь зохигдож хөгжиж ирсэн байна.
1930 оны үед поло нь Олимпын төрөлд ордог байсан гэнэ. Энэ спорт нь америкд нилээд хөгжиж дэлгэрсэн тєдийгүй өнөөдөр америкийн 25 гаруй коллежед пологийн баг тамирчид бэлтгэгддэг байна. Өнөөгийн байдлаар дэлхий дээр 1000 орчим поло спортын клубууд үйл ажиллагаа явуулдаг ба Морин Поло, Заан Поло, Сарлаган Поло, Тэмээн Поло зэрэг төрлүүдтэй болжээ. 
Монгол улсын хувьд Сарлаган Поло, Тэмээн Поло зэрэг төрлүүд үүссэн. 
Монголын Тэмээн Поло Холбооноос Дэлхийд ховордож буй хоёр бөхт тэмээг өсгөж, хамгаалах шинэ менежмент гэж их бичих болжээ.

Ангилал:Поло
Богд сум (Баянхонгор)

**Богд ** () гэж Баянхонгор аймгийн сум бий. Улсын нийслэл Улаанбаатараас 700 км, аймгийн төв Баянхонгороос 130 км зайтай.

## Сумын засаг дарга нар 
Сумын анхны даргаар А.Рэндоо /1924-1926/, анхны нарийн бичгийн даргаар Ц.Тогоо /1924-1926/, анхны орлогч даргаар Д.Цагаанмаам /1944-191945/ зэрэг хүмүүс ажиллаж байжээ. Одоо сумын Засаг дарга Л.Ганзориг, ИТХ – ын даргаар Л.Ганаа нар ажиллаж байна. БНМАУ-ын АИХ-ын делутатаар Я.Сономцэрэн, Р.Пилжид, Л.Дашцэрэн, Цэвээн-дорж, Р.Доржбат, Улсын их хурлын гишүүнээр доктор Д.Дашцэдэн, Ц.Шийрэвдамба, Ц.Жаргал нар сонгогджээ.

## Сургууль 
Сургууль нь 1940-1941 онд Цутгалангийн адагийн гурван бургасны баруун доод тохойд 8 гэртэй хоёр ангитай 69 сурагчтайгаар байгуулагдаж байсан. Анхны төгсөлт 1943-1944 оны хичээлийн жилд 4 дүгээр ангийн 50 сурагч төгссөн. Өдгөө Их Богдын бүсийн дунд сургууль болж өргөжсөн. Өсвөр үеийг сурган хүмүүжүүлэх үйлсэд хичээн зүтгэж явсан ахмад багш Мэндээхүү, Дашдаваа, Норов, Данзан болон ардын боловсролын тэргүүний ажилтан Л.Лувсанцэрэн, Л.Баатар, И.Чагнаадорж нарын сум орныхоо хөгжилд оруулсан хувь нэмэр их.

## Газар зүй 
### Уулс  
*Их Богд уул
*Бага Богд уул
*Дулаан Богд уул
*Жаран Богд уул

## Сумаас төрсөн алдартнууд 
Богд сум алдарт, гавьяат цолтон бахархал болсон хүмүүс олонтой. Ардын Хатанбаатар Магсаржавын цэрэг А.Дашдаваа, Б.Рэндоо, Улсын баатар Н.Жамбаа, Байлдааны гавъяат улаан тугийн одонт Б.Сангидулам, Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Л.Зундуй, ахмад дайчин Д.Цагаанмаам, Ц.Цэрэндулам нарын баатарлаг эх орончид бол мөнхөд хүндлэгдэх гавьяатнууд билээ.

Сумынхаа нэрийг өндөрт өргөж явсан өдгөө түмэнд дуурсагдаж яваа алдартнуудаас Монгол улсын арслан П.Аюуш, улсын идэр начин Ч.Баасанхүү, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн С.Лувсанвандан, Ч.Сангидорж, гавьяат тээвэрчин Ц.Лувсанвандан, Г.Дашхүү, Р.Доржбат нарын боловсрол соёлын ажилтнууд, эрдэмтэн, доктор Ж.Бям-баа, Ж.Амгалан, Д.Түмэн, Л.Жамц, Ц.Шийрэвдамба, В.Баасан, Х.Оюун, Д.Цагаанмаам, Ц.Цэрэнбалжир, Ж.Чулуунхүү, дэлхийн оюутан залуучуудын их наадмын алтан медальт Ч.Доржсэмбээ, нэрт малчдаас Д.Сангивандан, Д.Чимэд, О.Бүсгүй, И.Гомбо, Б.Цэдэв, С.Тогоо, Бо.Санги, Ж.Адъяа, Ж.Дэндэв, Улсын сайн малчин Л.Дашцэрэн, Д.Лигмэндаваа, Я.Жүгдэрсанги, Л.Дооцэрэн нарын олон малчин улс, аймгийн аварга малчин цол хүртжээ. Тус сум 1979 онд хагас түмэн тэмээтэй болж “Мөнгөн буйл”-аар шагнагдсан. Улс, аймгийн аварга, удам залгасан тэмээчид олон. Цэргийн зүтгэлтэн : Бригадын генерал Д.Намсрай.


Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум
Ангилал:Монголын сум
Шүлэг

**Шүлэг** гэдэг нь уран яруу өгүүлэмж бүхий, уран зохиолын нэг төрөл юм. Шүлэг гэдэг нь ᠱᠯᠣᠧᠠ ᠭᠡ Шло Ка гэсэн санскрит үгээс гаралтай. Монголоор бол Зохист аялгуу гэж орчуулагдаж байсан ч 1950-иад оноос яруу найраг гэх болсон юм. Шүлэг нь сэтгэлийн нарийн торгон чанарыг агуулдаг.

## Гаднын холбоос 
* Biirbeh
* Inkway

Ангилал:Утга зохиол
Эрчимжсэн фермийн аж ахуй

**Эрчимжсэн фермийн аж ахуй** буюу эсвэл **эрчимжсэн хөдөө аж ахуй** нь газарын хэмжээтэйгээ харьцуулахад их хэмжээний капитал эсвэл ажиллах хүч ашигладаг өндөр бүтээмжтэй ХАА-н үйлдвэрлэлийн нэг систем юм. Энэ нь байгаль дээр бэлэн байдаг газар, түүний хэмжээ болон чанар, усны хангамж, хөрсний үржил шим зэргүүдээс үлэмж хамааралтай бага хэмжээний материал болон ажиллах хүч ашигладаг өргөтгөсөн фермийн аж ахуйн ойлголтын эсрэг юм.

Орчин үед эрчимжсэн газар тариалангийн аж ахуй нь механикжуулсан газар хагалалт, гербицид, фунгицид, инсектицид, химийн бордоо, пестицид зэргүүдийг өргөн ашиглаж байна. Өнөөгийн фермийн аж ахуйн амжилтын нэг түлхүүр болсон механикжуулалтыг энэ салбар өргөн ашигласнаар үйлдвэрлэлийн бүтээмжийг мэдэгдэхүйц дээшлүүлсэн. бөгөөд үүнийг амьтаны амьдрах ёстой орчины стандартын түвшинг маш доогуур байлгаж байна, мөн үүнээс улбаалж бохирдол болон эрүүл ахуйн асуудлууд гарч ирж буйг шүүмжлэгчид шүүмжилж байна.

## Давуу болон сул талууд
### Давуу талууд
Эрчимжсэн хөдөө аж ахуйн ашигтай талууд:
* Өргөтгөсөн фермийн аж ахуйг бодвол бага хэмжээний газар ашиглан их хэмжээний ургац, бүтээгдхүүн гаргаж авах.
* Химийн бодис болон бусад хүний үйлдвэрлэсэн зүйлсийг хэрэглэж ихэвчлэн хямд өртөгтэй бүтээгдхүүн гарган авч байна. 
* Мал аж ахуйн хувьд бага хэмжээний зай ашиглаж байгаа нь эрчим хүчний зарцуулалтыг багасгаж, мөн бага хэмжээний тэжээл ашигласнаар мөн хямд өртөгтэй бүтээгдхүүн гарган авч байна.
* Олон хүмүүс эрчимжсэн фермийн аж ахуйг ашиглах шаардлагатай бөгөөд ингэснээр илүү үр ашиг хүртэх, эдийн засгийн өсөлтөнд хэрэгтэй хэмээн дүгнэж байна.

### Сул талууд
Эрчимжсэн фермийн аж ахуй нь байгаль орчинг олон замаар өөрчилж байна:

* Том талбайнуудын үр ашигийг дээшлүүлэх зорилгоор бут сөөг бусад ургамалыг зайлуулж байна. Энэ нь тухайн байгалийн унаган амьтадыг устахад хүргэж мөн хөрсний элэгдлийг бий болгож байна.
* Химийн бордоо ашигласнаар гол мөрөн, нуур цөөрөмийн биологийг өөрчилж байна. 
* Нэг төрлийн ургамалыг олноор нь тарьсанаар өвчинд нэрвэгдэж их хэмжээний ургац алдах боломжтой.

## Мөн үзэх 
*Пермакултур
*Поликултур
*Ногоон хувьсгал

## Эшлэл
Ангилал:Мал аж ахуй
Ангилал:ХАА-н техник
Нягт

Физикт **нягтыг** нэгж эзэлхүүнд (*V*) ноогдох массаар (*m*) тодорхойлдог. Өөрөөр хэлбэл объектын эзэлхүүнд харьцуулсан массын харьцаа юм. Жижигхэн хүнд биетүүд тухайлбал чулуу эсвэл хар тугалга зэрэг нь үйс эсвэл хөөсөнцөр зэргийн ижилхэн масстай том биетүүдийн дэргэд нягт ихтэй байдаг.

Нэгэн төрлийн цул бодисын хувьд нягтыг ерөнхийд нь дараах байдлаар илэрхийлдэг:
:\rho = \frac {m}{V}
энд СИ системийн нэгжээр илэрхийлсэн:
:ρ (ро) бодисын нягт, нэгж нь кг·м–3
:*m* бодисын масс, нэгж нь Кг
:*V* бодисын эзэлхүүн, нэгж нь м3 болно.

## Түүх 
Алдарт домогт дурдсанаар хаан Хиеро түүний дархан нь Бурхадад зориулсан титэмийг хийх үедээ хямдхан хайлшаар солин хийж улмаар алт хулгайлж буй эсэхийг шалгах даалгаварыг Архимедэд өгдөг.

Архимед зөв биш хэлбэртэй титэмийг куб эсвэл бөөрөнхий хэлбэртэй болгож улмаар эзэлхүүнийг нь тооцоолж жинтэй нь харьцуулан хялбархан тогтоож болохыг мэдэж байсан ч ингэж хийхийг хаан зөвшөөрөөсөнгүй.

Гайхширсэн Архимед усанд орохоор явсан бөгөөд энэ үед тэрээр онгоцонд орох үед усны түвшин нэмэгдэхийг ажиглан улмаар титэмийг усанд хийж түүний эзэлхүүнийг усны түвшингийн зөрүүгээр тодорхойлж болохыг мэдэж авав. Үүнийг санамсаргүйгээр нээснийхээ дараагаар Архимед гудамжаар "Эврика! Эврика!" (Грекээр "Би оллоо" гэсэн утгатай) хэмээн хашгирсаар нүцгэн гүйж байж. Үүнээс уламжлан "эврика" гэдэг нэр томьёо хэрэглэгдэж эхэлсэн бөгөөд өнөө үед энэ үгээр гэгээрсэн мөчийг заадаг болжээ.

Энэ түүх нь үүнээс хоёр зууны дараа анх Витрүвүсийн архитекторын номнуудад бичмэл хэлбэрээр гарсан байна. Зарим судлаачид энэ домогийн хир бодитой эсэхэд эргэлздэг бөгөөд энэ арга нь маш нарийвчлалтай хэмжилт хийх шаардлагатай бөгөөд ингэж хийх нь тухайн үед маш хэцүү байсан хэмээн мэдэгддэг.

## Нягтыг тодорхойлох 
Нэгэн төрлийн цул биед масс/эзэлхүүн томъёог хэрэглэж болох юм. Биеийн массыг ерөнхийдөө тохиромжтой жинлүүр ашиглан хэмжинэ. Эзэлхүүнийг шууд биеийн геометр хэлбэрээс нь эсвэл шингэний шилжилтээр тодорхойлж болох юм. Шингэний нягтыг шууд тодорхойлох нийтлэг багаж бол гидрометр юм. Шингэний нягтыг хэмждэг өөр нэгэн нийтлэг биш төхөөрөмж бол пикнометр юм. Үүнтэй төстэй багаж болох хатуу биеийн абсолют нягтыг тодорхойлдог хийн пикнометр байдаг.

Шингэн болоод хийн нягтыг тодорхойлдог өөр нэгэн боломж нь хэлбэлзэгч U-хоолойн зарчим дээр суурилсан цахим нягт хэмжигч багаж юм.

## Эшлэл
Ангилал:Физик тоо хэмжээний төрөл
Ангилал:Бодисын шинж чанар
Суперкапсид

Зарим вирус капсидынхаа гадна талаар суперкапсид гэдэг нэмэлт бүтэцтэй. Иймээс вирусыг суперкапсидтай эсэхээс хамааран энгийн ба нийлмэл бүтэцтэй гэж ангилдаг.
• Зөвхөн нуклеокапсидаас тогтдог вирусыг энгийн бүтэцтэй, нуклеокапсидын гадна талаар суперкапсидтай вирусыг нийлмэл бүтэцтэй вируст хамааруулна.
Вирусын суперкапсид эсээс гадагшлах явцад үүсдэг. Суперкапсид эсийн мембранаас гаралтайгаас фосфогликолипид  түүнчлэн вирус өвөрмөц уургаас бүрдэнэ.

Ангилал:Вирус
Ацикловир

**Ацикловир** нь дезоксигуанозины аналог бөгөөд  эхлээд вирусийн тимидин киназагийн оролцоотой монофосфатыг үүсгэж, цааш эсийн киназагаар трифосфат болно. Ингээд шинээр үүсч байгаа вирусийн нуклейн хүчлийн  утаслагт гуанозины оронд нэгдэж, вирусийн полимеразагийн идэвхийг сонгомлоор дарангуйлна.

Ациклогуанозины фосфоржих явцад вирусийн киназа зайлшгүй шаардлагатай тул вирус халдаагүй эсэд үйлчилдэггүй.

Уг бэлдмэлийг герпес, салхинцэцгийн вирусийн  халдварын үед хэрэглэж байна. Герпес вирусийн ацикловирт тэсвэртэй мутант илэрч, вирусийн тимидин киназа эсвэл ДНХ-полимеразагийн генийн мутацитай холбоотой болох нь тогтоогджээ.
ДНХ полимераза ферментийг хориглон вирусийн ДНХ-ийн репликацийг дарангуйлна. Ингэснээр вирусийн үржил өсөлт саатна.

Ангилал:ATC-D06
Ангилал:ATC-J05
Ангилал:ATC-S01
Ангилал:Пурин
Ангилал:Эфир
Ангилал:Спирт
Ангилал:Вирусийн эсрэг эм
Ангилал:Эмийн бодис
Ангилал:Ферментийн удаашруулагч
Зидовудин

**Зидовудин** нь тимидиний аналог юм. Фосфоржих явцад нь зөвхөн эзэн эсийн киназа оролцож, үүссэн трифосфат ДНХ-ийн утаслагт тимидиний  оронд нэгдэж, эргээх транскриптазагийн үйлдлийг зогсооно. Иймээс зидовудин буюу азидотимидинийг ХДХВ-ын халдварын үед хэрэглэж байна.  

Түүнчлэн дидеоксицитидины аналог залцитидин, дидеоксинозины аналог диданозиныг ХДХВ-ын халдвартай хүмүүст хэрэглэж байна. Эдгээр эмийн бэлдмэлүүд зидовудины адилаар ретровирусын эргээх транскриптаза ферментийн идэвхийг дарангуйлна.
Рибавирин

Гуанозины аналог **рибавирин** нь in vitro нөхцөлд рибокси-, дезоксивирусийн репликацийг саатуулдаг боловч эзэн эсэд хорт нөлөөтэй. Рибавириныг аэрозол байдлаар бага насны хүүхдийн синциталь вирусийн халдвар, мөн Өмнөд Африкт элбэг тохиолддог, буньяа вирусийн шалтгаант Лассагийн бүлээрлийн урьдчилан сэргийлэлт, эмчилгээнд хэрэглэж байна.  

Эмнэл зүйн практикт хэрэглэхийг зөвшөөрсөн нуклеозидын аналогт видарабин, ганцикловир, идоксиуридин, трифлуридин орох бөгөөд хорт нөлөөтэйн улмаас төдийлөн түгээмэл нэвтрээгүй байна.

Ангилал:ATC-J05
Ангилал:Нөхөн үржихүйд хортойгоор нөлөөлөх бодис
Ангилал:Триазол
Ангилал:Карбон хүчлийн амид
Ангилал:Нуклеозид
Ангилал:Вирусийн эсрэг эм
Ангилал:Эмийн бодис
Бөөрний хурц дутагдал

**Бөөрний хурц дутагдал (БХД)** нь хурцаар гарч ирдэг, эргэх явцтай бөөрний дутагдал юм. Өөрөөр хэлбэл сайн эмчилгээний үр дүнд бүрэн эдгэрэх боломжтой юм. Учир нь бөөрөнд бүтцийн гэхээсээ илүү үйл ажиллагааны алдагдал давамгайлсан байдаг. Харин архаг бөөрний дутагдлын үед үүнтэй харьцуулахад бөөрөнд бүтцийн эргэшгүй өөрчлөлтүүд гарсан байдаг тул явцын хувьд эргэшгүй, тиймээс ихэнх эмчилгээ нь өвчнийг барих, түүнийг орлуулах, цааш даймжрахгүй байхад чиглэсэн байдаг. Харин орчин үед бөөр шилжүүлэн суулгах мэс заслаар төгс эмчлэгдэж байгаа.

## Шалтгаан 
### Бөөрний өмнөх шалтгаантай БХД-лууд (БХД-н 70-80%-ийг эзэлдэг) 
* Бөөрөнд очих цус эрс багасах - их хэмжээний цус алдалт, даралт багасалт, төрөл бүрийн гаралтай шокийн үед тохиолддог.
* Хордлогын уулмаас бөөр гэмтэх - эмийн, химийн хордлого

### Бөөрний шалтгаантай БХД-ууд 
* Бөөрний үрэвсэлт өвчнүүд
* Бөөрний судасны өвчнүүд
* Hemolytic uremic syndrome (HUS) - Ихэнхдээ хүүхдэд тохиолддог үрэвсэлт өвчин

### Бөөрний дараахи шалтгаантай БХД 
Шээс ялгаруулах замд ямар нэгэн саад үүссэнээс БД үүсдэг байна

## Шинж тэмдэг, эмнэл зүй 
*I үе: Бөөр гэмтэх үе жишээ нь хордлого, их хэмжээний цус алдалт г.м
*II үе: Шээс багасах эсвэл шээсгүй болох үе. Энэ үед маш ихээр хавагнах, уушги тархины хавангийн шинжүүд илэрдэг. Цусанд кали ихсэж зүрхний хэм алдагдах, зүрхний дутагдлын шинжүүд илэрдэг
*III үе: Полиури буюу шээс их хэмжээгээр ялгарах үе. Их хэмжээний шингэн ус, натри, кали алддаг
*IV үе: Шээсний гарц хэвийн болох үе, эдгэрэлт

## БХД хүндрэл 
*Уушги
:Уушгины шок
:Уушгины хаван
:Уушгины хатгалгаа

*Зүрх судас
:даралт ихсэлт (БХД улмаас их хэмжээний шингэн хурснаас)
:зүрхний дутагдал
:зүрхний хэм алдагдал

*Ходоод гэдэсний зам
:стрессийн улмаас шархлаа үүсэх, улмаар цус алдаж хүндрэх
:гэдэсний үрэвсэл, гэдэсний туулгалт, хэвлийн гялтангийн үрэвсэл

*Цус багадалт
:Биеийн эсэргүйцэл сулрах, идээлэх, сепсис, хатгаа гэх зэргээр хүндрэх нь бий.

## Мөн үзэх 
* Бөөрний дутагдал
Бөөрний архаг дутагдал

**Бөөрний архаг дутагдал (БАД)** нь аажим явцтай, хоёр бөөрөнд эргэшгүй бүтцийн өөрчлөлтүүдийн улмаас үйл ажиллагааны дутагдал үүсэхийг хэлдэг.

## Шалтгаан 
# Чихрийн шижин өвчин (35%)
# Даралт ихсэх (25%)
# Бөөрний архаг түүдгэнцэрийн үрэвсэл (10%)
# Нефрит, архаг пиелонефрит (5%)
# Бөөрний олон киста (3%)
# Аналгетик нефропати-эмийн хордлого (1%)
# Бусад шалтгаан (6%): амилоидоз, холбогч эдийн өвчнүүд, миелом, васкулит
# Шалтгаан тодорхойгүй (15%)

## Шинж тэмдэг, эмнэл зүй 
### I үе (Далд үе) 
Энэ үед эмнэл зүйд ямар нэгэн шинж илэрдэггүй, харин нарийн шээсний шинжилгээнүүдээр бөөрний үйл ажиллагааны анхны өөрчлөлтүүдийг илрүүлж болдог. Бөөрний хэвийн үйл ажиллагаатай байх үеийн эдийн 1/4 -г нь ажиллахгүй болсон үед анхны эмнэл зүйн шинжүүд илэрдэг гэж үздэг. Гэхдээ энэ бол харьцангїй ойлголт.БАД хүргэж байгаа үндсэн өвчний шинжүүд үүний хажуугаар давхар байж л байдаг. Тиймээс өвчтөнүүд үндсэн өвчнөө гэж бодож байтал нэг мэдэхэд түүний хүндрэл нь бөөрний дутагдалд хүргэсэн байх нь элбэг.

### II үе (БАД даамжрах үе) 
Энэ үед шээсний өөрчлөлтүүд тухайлбал шөнийн шээс ихсэх зэрэг өөрчлөлтүүд гарч ирдэг. Бөөрний шээс концентрацион болгох чадвар буурч шээсний хувийн жин багасдаг. Цусанд азотын бодисууд, креатинин аажмаар ихэсдэг.
* Даралт ихсэх шинж, толгой өвдөх
* Цус багадах

### III үе (БАД үе) 
Цусанд шээсний хүчил, азот, креатинины хэмжээ ихсэж бөөрөөр ялгарч чадахгүй байгаа эдгээр бодис бусад арьс салст, хоол боловсруулах замын булчирхай зэргээр ялгарч эхэлдэг. Жишээ нь ам, амьсгалын замын салст бүрхүүлээр ялгарсан мочевин нь тэнд байх бактериудын нөлөөгөөр задарч амнаас шээс үнэртэх, бүр хүндэрсэн үед өвчтөний оронд ойртоход үнэртэж эхэлдэг. Хоол боловсруулах замын салстаар ялгарсан мочевин бодис нь аммиакийн давсууд үүсгэн тундасждаг. Энэ давс нь ходоод гэдэсний замын салстыг цочроон ходоод гэдэсний замын үрэвсэл, гүйлгэлт хямралын шалтгаан болдог. Мөн иймэрхүү өөрчлөлтүүд амьсгалын замын салстад үүсч ларингит, бронхит зэрэг үрэвсэлүүд үүсгэдэг. Арьсаар ялгарах мочевины тундас нь загатнаа үүсгэх шалтгаан болдог. Мөн зарим өвчтөнүүдэд бөөрний гаралтай ясны өөрчлөлтүүд гарч ирдэг. Ясаар өвдөх (өвдөг, ууц нуруу, хавирга гэх мэт), яс амархан хугарах, үе мөчдийн булчин сулрах шинжүүд гарч ирж болдог.

### IV үе 
Ийнхүү хордлого хүндэрч, хүн мартамхай, унтамхай болох, толгой өвдөх, хараа муудах, зүрхний дутагдал-уремийн перикардит зэрэг хүндрэлүүд гарч улмаар комын байдалд орон нас бардаг.

## Мөн үзэх 
* Бөөрний дутагдал
Эмчилгээ

**Эмчилгээ** гэдэг нь өвчтөний биеийн байдлыг сайжруулж, эрүүл болгох зорилго бүхий анагаах ухааны үйл явц юм.

## Бусад үзэх
ДЭМБ-ын баталсан чухал эмийн жагсаалт
Диализ эмчилгээ

**Диализ эмчилгээ** нь бөөр хэвийн үйл ажиллагаа явуулж чадахаа больсон үед хэрэглэдэг, бөөрний үйл ажиллагааг эрхэлдэг хиймэл машиныг оронд нь хэрэглэх эмчилгээ юм. Диализ эмчилгээ нь бөөрний эмгэгийг эмчлэхгүй бөгөөд бөөр орлуулах эмчилгээ тул долоо хоногт 4 цагаар 3 удаа эмчилгээнд тогтмол хамрагдаж байж сая эмчлүүлэгч бөөр орлуулах эмчилгээгээр цаашид насан туршид эсвэл бөөр шилжүүлэн суулгах хүртэл амьдрах боломжтой болдог. 

## Төрлүүд 
### Гемодиализ 
Гемодиализ эмчилгээ нь диализатор буюу цусны шүүлтүүрийн тусламжтайгаар хүний цусанд хуримтлагдсан хорт бодисуудыг (шээсийг) ялган авч цусыг цэвэршүүлдэг, өөрөөр хэлбэл бөөрний үүргийг орлож байгаа юм. Ингэснээр бөөрний цочмог дутагдалтай өвчтөн хордлогоос гарч алдагдсан үйл ажиллагаа, бодисын солилцоонд гарсан өөрчлөлтүүд зэрэг хэвийн болж, амь нас нь аврагдаж хэвийн ажиллагаатай бөөр сэргэж  ирдэг.

Гемодиализ эмчилгээнд гемодиализын машин, диализатор хэрэгтэй болдог

Гемодиализ хийхэд заавал бэлдэх ёстой зүйлийн нэг бол судасны шунт байдаг. Энэхүү шунтаар өвчтөний цус биенээс гарч гемодиализын аппаратаар дамжиж цэвэршин буцаж орох нөхцөл бүрддэг. Шунт нь тухайн нөхцөл байдлаас хамаарч янз бүрээр хийгдэж болдог.

Гемодиализийн давуу тал:
-Горим бүрт тааварлахуйц ультрафилтраци байна.
-Эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлэгч нь хэмжээг ойр ойрхон үнэлж болно.
-Огцом даралт багасалтыг олон янзаар зохицуулах боломжтой.

Гемодиализийн сул тал:
-Гемодинамик нь тогтвортой бус ялангуяа ховдлийн үйл ажиллагааны алдагдлын үед 
-Хэт ультрафилтрацийн үед зүрхний булчин шоконд орно.

### Хэвлийн диализ 
Хэвлийн диализ нь Гемодиализаас ялгаатай. Өвчтөний хэвлийн гялтан хальсыг шүүлтүүр, хэвлийн хөндийг нь диализатор сав болгон ашигладаг юм. Хэвлийн хөндийд гуурс тавигдсан байдаг ба түүгээр хэвлийн хөндий рүү диализатор уусмалаа хийдэг. Тодорхой хугацааны дараа энэхүү "шүүгдсэн шээстэй" диализат уусмалыг сольж, шинийг хэрэглэн, дахин шүүлт явагдана.Уг уусмалд халдвараас сэргийлж антибиотик нэмнэ.

Хэвлийн диализийн давуу тал:
-Шингэнийг зѳѳлѳн тогтвортойгоор гадагшлуулна.
-Бѳѳрний үйл ажиллагааг хамгаална.
-Гиперкалиемигийн эрсдэл багатайгаар зүрх хамгаалах эмчилгээ хийж болно.
Хэвлийн диализийн сул тал:
-Ѳдѳр бүрийн ультрафилтрацийн хэмжээг тааварлах боломжгүй.
-Шингэний хэлбэлзлээс шалтгаалж ѳвчтѳн ѳѳрѳѳ зааварчилгааг тохируулах шаардлагатай.

Ангилал:Эмчилгээ
Бөөр шилжүүлэн суулгах

thumb|200px|Донор бөөр нь бөөрний ердийн байрлалаас доогуур суулгагддаг.
**Бөөр шилжүүлэн суулгах** нь эмчилгээ авахаа больсон бөөртэй хүнд хийдэг мэс засал эмчилгээ юм.

Хэдийгээр диализийн аргууд бөөрийг орлож байгаа ч асаргаа сувилгаа, байнгын хяналт гэх мэт бэрхшээл ихтэй. Мөн өвчнийг бүрэн эмчлэх бус түүнийг диализаар л орлуулахад эмчилгээний гол утга оршдог. Орчин үеийн анагаах ухааны хөгжил өнөөдөр энэ хүнд байдлаас гарах боломжийг олгож байна.

Энэ нь эмчилгээний төгс арга болох шинэ бөөр шилжүүлэн суулгах явдал юм. Мэс засал эмчилгээгээр өвчтөнд эрүүл бөөр суулгаж, харин донор эрхтэнг хамаатан садан, нас барагсдаас, найз нөхдөөс нь авдаг. Үүнд донор эрхтэн нь эрхтэн хүлээн авагчид тохирох нь чухал юм. Дараах гол үзүүлэлтийн тохиронууд чухал байдаг: 
* цусны бүлэг 
* эдийн тохиролцооны цогцолборын үзүүлэлтүүд 
* аль аль тал нь таарах антиген г.м.

Монголын нөхцөлд энэхүү тохироо бүрдэх боломжгүй, тохирох донор олдохгүй гэсэн буруу ойлголт нэлээн газар авсан байдаг. Энэ бол маш том эндүүрэл бөгөөд Монгол Улсад эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс заслыг хөгжүүлэх шаардлага, хэрэгцээ маш их байгаа билээ.

Мэс заслын хувьд хэдий хүнд гэлээ ч эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс засал дундаас хамгийн энгийндээ тооцогддог бөгөөд, дэлхийн хөгжилтэй орнуудад аль хэдийн стандарт болсон эмчилгээний арга билээ.

## Хугацаа 
Мэс засал дунджаар 2-4 цаг үргэлжлэдэг. Өвчтөн эмнэлэгт дунджаар 7-10 хоног хэвтдэг.
гэхдээ бөөр суулгуулж байгаа өвчтөний судасны байрлал, донор бөөрний судасны урт богиноос шалтгааллж дунджаар 4-6 цаг үргэлжилдэг. мөн эмнэлэгт байх хугацаа нь өвчтөний шархны эдгэрэлт, бөөрний дутагдлаас гарах зэргээс шалтгаалан өөр өөр байдаг.

## Давуу тал 
* эрүүл бөөртэй болно
* өвчин төгс эмчлэгдэнэ
* диализ эмчилгээнд дахин дахин орох шаардлагагүй 
* хоол болон бусад дэглэм аажмаар алга болж бүрэн эрүүл хүний амьдралаар ажил хөдөлмөр эрхлэн амьдрах бололцоотой юм.
Гэхдээ энэ нь заримдаа төгс эмчилгээний арга биш гэдгийг анхаарах нь чухал

## Сөрөг тал 
* маш цөөн тохиолдолд суулгасан эрхтэн ховхрох аюул 
* мэс заслын хүндрэлүүд 
* дархлааны эмийн гаж нөлөө
* эмчилгээний үнэ өртөг өндөр

## Эдгэрэх магадлал 
Одоогоор дэлхийн дахинд 350'000 гаруй бөөр шилжүүлэн суулгагдсан бөгөөд, зарим хөгжилтэй оронд шилжүүлэн суулгасан бөөрний хэвийн үйл ажиллагаа 5 жилийн дараа ч 90-95%-тай байдаг.

Ангилал:Эмчилгээ
Ангилал:Эрхтэн шилжүүлэн суулгах
Олон улсын худалдаа

**Олон улсын худалдаа** нь улс орнуудын хооронд материаллаг үнэт зүйлс болон үйлчилгээ нийлүүлэх техник үйл ажиллагааг зохион байгуулах хэрэгжүүлэхтэй холбогдсон онол болон практикийн цогц ойлголт юм. Олон улсын хооронд шинжлэх ухаан техникийн болон хамтын ажиллагааны үр дүнг худалдаа хийх замаар бараа, үйлчилгээний хэлбэрээр нийлүүлэхэд олон улсын худалдааны агуулга оршиж байдаг.
ОУХ-ны үйл ажиллагаа нь үндсэн ба олон улсын бараа эргэлтийг хангах гэсэн хоёр төрөлд хуваагдана. ОУХ -ны субьект нь тухайн орны засгийн газрын эрх бүхий байгууллагаас гадаад худалдаа явуулах эрх авсан пүүс, байгууллагыг ойлгоно. Өнөө үед ОУХ-ны үндсэн субьектийн үүргийг Үндэстэн дамнасан корпорациуд /ҮДК/ тодорхойлох болсон бөгөөд эдгээр нь дэлхийн зах зээл дээрх худалдааны шинж байдалд асар их өөрчлөлтүүдийг оруулж байна. ОУХ -ны үйл ажиллагааг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд дараах харилцан уялдаатай, арилжааны агуулга бүхий үйл ажиллагааг явуулдаг байна. Үүнд:
1. Худалдан авагчаа хайж олох өөрөөр хэлбэл түншээ эрж олох. Ингэхдээ тухайн түншийн нэр хүнд санхүүгийн чадвар зэргээс гадна тухайн түншийн орны эрх зүйн орчныг анхааралтай судалдаг байна.
2. Худалдааны гэрээ байгуулах. Энэ үед тоо хэмжээ, чанарын, гэрээнд оролцогч талуудын эрх үүрэг болон бусад олон зүйл дээр харилцан тохиролцдог
3. Гэрээг хэрэгжүүлэх зэрэг юм.

ОУХ -ны үйл ажиллагааг эрхийн тодорхой хэлбэрийн үндсэн дээр гэрээ хэлцэл байгуулах замаар хэрэгжүүлдэг. Гадаад худалдааны хэлцлийг *барааны захиалга хийх, захиалгыг баталгаажуулах, ачилт хийх, төлбөр хийх* /ДГБ -ын гарын авлага -с/гэсэн үе шатуудыг дамжуулан зохион байгуулдаг. Уг хэлцэл ОУ -ын байх шинж чанар нь өөр өөр оронд орших хоёр болон түүнээс дээш этгээдүүд тохиролцсон тоо хэмжээний, чанарын шаардлага хангасан бараа үйлчилгээг нийлүүлж байдагаар илэрнэ.
Натурал тоо

Математикт **натурал тоо**г тоолох ("Ширээн дээр зургаан зоос байна") болон эрэмбэлэх ("Манай улсын гурав дахь том хот")-д хэрэглэдэг.
, хоёр алим, гурван алим, ...)]]
Тооны онолоор тооны хуваагдах шинж, анхны тооны тархац гэх мэт натурал тооны шинжүүдийг судалдаг.

Натурал тооны олонлогт чухамхүү тэг орох эсэх талаар албан ёсны тогтсон зөвшилцөл байхгүй учир заримдаа эерэг бүхэл тоо {1, 2, 3, ...}, сөрөг бус бүхэл тоо {0, 1, 2, 3, ...} гэж ялган нэрлэсэн байдаг. Натурал тооны олонлогт зарим хүмүүс тэг орно гэж тодорхойлдог бол зарим нь орохгүй гэж тодорхойлдог.

## Натурал тооны түүх болон тэгийн тухай
Натурал тоо нь хамгийн анх 1-ээс эхлэн аливаа зүйлийг үгээр тоолохоос эхэлсэн байна. 

Хамгийн том дэвшил гарсан нь тоонуудаа дүрсэлж бичдэг болсонтой холбоотой. Эртний Египетчүүд маш сайн тооллын системийг зохиосон байдаг. 1, 10, 100, 1000 гэх мэт 10-ын сая зэрэг хүртэл ялгаатай дүрс үсгийг ашигладаг. НТӨ 1500-аад оны үеийн Египетийн Карнакаас олдсон, одоо Парисын Луврын музейд хадгалагдаж байгаа чулуун сийлбэрт 276 гэхийг 2 зуу, 7 арав, 6 нэг гэж тэмдэглэсэн байдаг. Вавилоничууд 1-ээс 10 хүртэлх тоон дээр суурилсан оронлог тооллын систем ашиглаж байжээ. 

Дараа нь гарсан хөгжил бол 0-ийг тоо гэж үзэх явдал байв. 628 онд Энэтхэгийн математикч Брахмагупта өнөөгийн 0 тоог гаргаж иржээ. Гэхдээ үүнээс өмнө тэг тоог тоогоор тэмдэглэхгүйгээр *nulla*, *nullae*, *nullus*, Латинаар "хоосон" гэсэн утгатай үгээр 0-ийг тэмдэглэж байжээ.

Анхны тооны хийсвэрлэлийн тухай ул суурьтай судалгааг Грекийн гүн ухаанч Пифагор, Архимед хийж байжээ. Жич: олон Грекийн математикчид 1-ийг тоо гэж үздэггүй байсан бөгөөд тэднийхээр 2 бол хамгийн бага тоо нь байжээ.

Энэтхэг, Хятад, Мезоамерикад нэг цаг үед тус тусдаа судалж байсан тухай баримтууд байдаг.

Натурал тооны онолын түвшний тодорхойлолт нь 19-р зууны үед нэлээд сайжирсан байна.

## Тэмдэглэгээ
Математикт **N** эсвэл \mathbb{N}-ээр натурал тоон олонлогийг тэмдэглэдэг. Хязгааргүй олонлог. 0 орох, үгүйгээс хамааран дараах байдлаар тэмдэглэдэг:
:\mathbb{N}^0 = \mathbb{N}_0 = \{ 0, 1, 2, \ldots \}
:\mathbb{N}^* = \mathbb{N}^+ = \mathbb{N}_1 = \mathbb{N}_{>0}= \{ 1, 2, \ldots \}. 

Зарим ном зохиолд *тэгтэй натурал тоо*-г *тэггүй натурал тоо*-ноос ялгаж **W**-аар тэмдэглэсэн байдаг. Эерэг бүхэл тоог анхны тоотой андуурахгүй гэвэл **P** үсгээр тэмдэглэж болдог. 

## Алгебрын шинж чанар
Натурал тоонуудад нэмэх (+), үржих (×) үйлдэл хийхэд дараах алгебрийн шинж чанарууд биелэнэ:
* Бүлэглэх: бүх *a*, *b*, *c* натурал тооны хувьд  ,  
* Байр солих: бүх *a*, *b* натурал тооны хувьд  , .
* Нэгж элемент олдох: бүх *a* натурал тооны хувьд  , .
* Тэг хуваагчгүй: a, b нь  байдаг натурал тоонууд бол  эсвэл   байна.

Ангилал:Тооны онол
Франц Шуберт

**Франц Шуберт** (герман. *Franz Peter Schubert*; 1797 оны 1 сарын 31-нд төрсөн – 1828 оны 11 сарын 19-нд нас барсан) - Австрийн хөгжмийн зохиолч, хөгжмийн романтизмыг үндэслэгчдийн нэг. 

Вена хотын Веринг гэдэг оршуулгын газрын нэгэн булшны хөшөөн дээр: “Хөгжмийн урлаг энд эрдэнийн баян сан, эрхэм сайхан найрлага хоёроо оршуулсан юм” гэж сийлсэн байдаг ажээ. Тэр нь асар их зовлон туулж, ахар богино наслаж, ер бишийн ихийг туурвисан хөгжмийн суут зохиолч Франц Шубертэд зориулсан үг байв. Их Бетховен, Шуберт хоёрын хувь тавилан ижил байв. Гэвч тэдний тэмүүлэл, зорилго тун өөр өөр байсан юм. Л. Бетховен хувьсгалыг магтан дуулж, гал дөл бадарсан бүтээлээрээ хүн төрөлхтнийг эрх чөлөө, ахан дүүгийн ёс, тэгш эрхийн төлөө уриалан дуудаж байсан бол Ф. Шуберт цоо шинэ үеийг төлөөлж, хөгжмийн романтизмын үүрийн туяа болон гийжээ.

Ф. Шубертийн хөгжим бол чөлөөтэй хөврөх гүн бодрол, сэтгэлийн их уянга, намуун тансаг дуулал юм. Тэрээр цөөн хэдэн жил туурвисан гэхэд 1000 гаруй зохиолын өв санг үлдээсэн ажээ. Хөгжмийн театрт зориулан 20 орчим бүтээл, 9 симфони, 9 удиртгал, төгөлдөр хуурын 22 сонат, аязуудын хэд хэдэн түүвэр, дуулаачийн янз бүрийн зохиол, үүнээс 600 гаруй дуу нь уянгын шилдэг бүтээлд тооцогддог. Жирийн хүмүүсийн амьдрал, сонирхол, сэтгэлийг сайн мэдэрч, түүнийгээ төгс илэрхийлдэг байсанд Ф. Шубертийн уянгын реализмын онцлог оршдог. Ардын дуу, хөгжим, бүжиг бол түүний сонат, симфони, цөөхүүл хөгжмийн нь үндэс болсон байдаг. Романтикуудын хамгийн дуртай төрөл нь дуу байсан ба Ф. Шуберт ч амьдралынхаа туршид дуу бичсэн гэхэд болно. Тэрээр зарим өдөр 8 дуу зохиож байсан гэдэг. Хөгжмийн зохиолчийн системийн мэдлэг, дунд боловсрол ч үгүй байсан тэр хүн зөвхөн авьяас билэг, нөр хөдөлмөр хоёроороо суутны зэрэгт хүрсэн юм.

Ф. Шуберт насан туршдаа ядуу амьдралтай өлөн зэлмүүр байж, өвчин эмгэгт ээрүүлж явсан боловч гунил, гутралд орж байсангүй. Эцэг нь түүнээс ургийн холбоогоо тасалж, сэтгэлтэй бүсгүй нь ядуу зүдүү гэж голж, ганцаардахад хүрчээ. Тэрээр 1818-1822 оны үед гуйлгачин шахам болж, гэртээ тавьсан хөгжмийнхөө хөлсийг ч төлж чадалгүй болтлоо ядарчээ. Өөрөө өчнөөн төчнөөн гайхамшигт зохиол бичивч худалдаж авах, тоглох газар олдохгүй байв. Амьд ахуйдаа алдарт 9 симфонийхоо нэгээс бусдыг нь сонсож чадаагүй юм. Өөрийг нь ганц удаа баярлуулсан үйд явдал болсон нь түүний амьдралын сүүлийн жилд анд нөхөд нь зохион байгуулж тоглуулсан уран бүтээлийнх нь концерт байв. Австрийн хөгжмийн их зохиолч Ф. Шубертийг гэрээслэлийн нь дагуу хөгжмийн суут зохиолч Бетховенийг тавьсан газарт оршуулжээ. Энэ их хүн Л. Бетховений суу билгийг үргэлжлүүлэгчийн хувьд түүнтэй зэрэгцэн орших тавилантай байжээ.

Ф. Шубертийн “Төгсөөгүй” симфонийг “Ертөнцийн хөгжмийн хамгийн гайхамшигт туурвилын нэг” гэж урлаг судлаачид, их Бетховений симфониудтай эн зэрэгцүүлж үнэлдэг билээ.

Ангилал:1797 онд төрсөн
Ангилал:Венийн хүн
Ангилал:1828 онд өнгөрсөн
Ангилал:Австрийн хөгжмийн зохиолч
Бюдингэн

**Бюдингэн** () хот нь германы Хессен мужийн Вэттераукрайсд байрладаг. Европд байрлах дундад зууны үеийн огт эвдэрч сүйдээгүй эртний түүхийн хот бөгөөд нилээд олон байлдааны байгууламжууд, модоор хийсэн байгууламжуудаараа алдартай.

## Газар зүй  
Бюдингэн бол Пөгелсюергын зүүн хэсэгт 160 м өндөрт байрлах ба далайн төвшинөөс дээш 15&nbsp;км-т оршдог. Бюдингэн нойтон намагтай хөндийд байрлана.

1972 оноос энэ хот нь хуучнаар бие даасан Аулиндийбах, Бюхс, Бюдингэн, Калбах, Дийбах, Дюдилхайм, Дюдинрот, Экэртсхаус, Лорбах, Михелау, Орлесхаус, Рендебюген, Рообах, фонхаусен, Волф, Волферборн гэсэн хотуудаас тогтохоор болсон.

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Хессений хот
Ангилал:Хессений коммун
Ангилал:Вэттераукрайсын суурин
Алжир

**Алжир** (Араб: الجزائر, ''Al Jaza'ir*, Бербер: , *Dzayer*), албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Ардчилсан Алжир Ард Улс** нь хойд Африкт орших улс юм. Газар нутгаараа Африк тивдээ хоёрт, дэлхийд 11-т жагсдаг. Зүүн хойд талаараа Тунис, зүүн талаараа Ливи, зүүн өмнөд талаараа Нигер, баруун өмнөд талаараа Мали, Мавритан, баруун хойд талаараа Марокко улсуудтай тус тус хиллэнэ. Баруун талд нь маргаантай газар нутаг болох Баруун Сахар орших бөгөөд умард талаараа Газар дундын тэнгисээр хүрээлүүлнэ.

Алжир нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Африкийн Холбоо, Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага (ОПЕК) зэрэг байгууллагуудын гишүүн орон юм. Мөн Магрибийн Араб холбоог байгууллахад их хувь нэмэр үзүүлсэн. Алжир нь үндсэн хуулиндаа  Ислам, Араб, ба Амазиг (Бербер) улс гэж тодорхойлогдсон байдаг. 

## Нэрийн гарал
Тус улсын нэр нь Алжир хотын нэрээс гаралтай. Харин хотын нэр нь jazā’ir banī mazghanā (арабаар "(Берберийн аймаг) Аит Мазганнагийн арлууд" гэсэн үг) гэх хотын хуучин нэрний товчилсон хэлбэр *Al-jazā’ir* гэсэн үгнээс гаралтай. Дундад зууны эхэн үеийн газарзүйчид *al-Idrisi* болон *Yaqut al-Hamawi'' гэж бичсэн байдаг.

Дундад зууны үед Алжирын хойд нутгийг Нумиди гэдэг байсан бөгөөд өнөөгийн Тунисын баруун нутаг, Мароккогийн зүүн нутаг хамрагддаг байжээ.

## Түүх
### Эртний түүх
Берберүүд дор хаяж МЭӨ 10000 оноос Алжирт нутаглаж байжээ. МЭӨ 1000 оноос хойш карфагэнчүүд эргийн дагуу суурин байгуулж эхэлсэн. Берберүүд Пүнийн дайнаар үүссэн боломжийг ашиглан Карфагэнээс тусгаар тогтнож, берберийн хаант улсууд үүсч эхэлжээ. Эднээс хамгийн алдартай нь Нумиди юм. 

Гэвч МЭӨ 200 онд берберүүд дахин эзлэгдэв. Энэ удаад Ромын бүгд найрамдах улс тэднийг харьяандаа оруулжээ. Баруун Ромын эзэнт улс задран унахад берберүүд олон газар дахин тусгаар тогтносон улсаа байгуулсан бол үлдсэн хэсэгт нь вандалууд хяналтаа тогтоож, Византын эзэн хаан I Юстинианы цэрэгт цохигдон хөөгдөх хүртлээ тэндээ байжээ. Византын эзэнт гүрэн улмаар тус орны зүүн хэсгийг VIII зуунд арабчууд ирэх хүртэл хатуу чанга гарын дор барьж байв.

### Дундад зуун
Хоёр салбар болох Санхаджа болон Заната нь цаашаа олон аймагт хуваагдаж байсан бөгөөд Магрибийн бүс бүр хэд хэдэн аймгаас бүрдэж байв. Дундад зууны үед берберийн хэд хэдэн династи үүсэн гарч ирж байлаа.

### Исламын шашин нэвтэрсэн нь
Исламын шашинт арабын армиуд Алжирыг байлдан дагуулж, бербер удирдагчдыг нь мөхөж, Умайяд арабын династи задран унасны дараа маш олон династи бүрэлдэн бий болжээ. Эдгээр династийн дотор Альмохад, Альморавид, Египетийн Фатимид, Абдэлвадид хамгийн алдартай нь юм. 

Кабилийн Кутамаг өөрийн үйл хэрэгтээ урвуулсан исламын шийт шашинт Фатимидууд Рустамидыг түлхэн унагаж, Египетийг эзэлж, Алжир, Тунисыг Зирид угсааны вассалууддаа үлдээжээ. Зиридүүд бослого гарахад Фатимид династи хүн ам олонтой арабын нэгэн аймаг болох Бану Хилалыг илгээж тэдний хүчийг сулруулжээ.

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
*


Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Араб хэлтний орон