open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даваасамбуугийн Батнасан

**Даваасамбуугийн Батнасан** (* 1967 оны 2 сарын 1) нь монголын зураач юм.

## Боловсрол 
* 1983-1987 Дүрслэх Урлагийн Дээд Сургууль  
* Олонд танигдсан төрөл: усанбудаг, реалист, импрессионист
* Арга барил:  Уран зураг, ТВ уран зургийн нэвтрүүлгийн төсөл санаачлагч, 
* Сэдэв: Нүүдэлчний соёл ахуй, хот тосгон, морьд, цэцэг, байгаль, тал хөдөө нутаг, хөрөг зураг 

## Гишүүнчлэл
* 1987 оноос хойш Монголын Урчуудын Хороо,
* 2013– оноос хойш Монголын Усанбудгийн Нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулсан.

## Ажил эрхлэлт 
* 1987-1990 Архангай аймаг дахь Урчуудын Хорооны гишүүн зураач
* 1990-1994 Архангай аймгийн Урчуудыг Хорооны захирал   
* 1994-2004 Чөлөөт уран бүтээлч 
* 2004-2005 “НомАрт” Арт Галерейн үүсгэн байгуулагч, захирал, 
* 2006-2010 “МНТВ-ийн орон нутгийн зохицуулагч  
* 2010-2013 Монгол ТВ-ийн Сонгодог Уран Зургийн Нэвтрүүлгийн төслийг санаачлагч, зохиолч  
* 2014 оноос одоог хүртэл Монголын Усанбудгийн Нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулагч, УЗ-ын тэргүүн. 

## Хамтарсан үзэсгэлэн 
* 1991 – “Залуу уран бүтээлчдийн ” үзэсгэлэнг МУЭ-ийн үзэсгэлэнгийн  танхимд  
* 2004 – Шотланд улсад ОУ-ын зураачдын хамтарсан үзэсгэлэн  
* 2010 – “Багш шавь” хамтарсан үзэсгэлэн МУЭ-ийн үзэсгэлэнгийн  танхимд   
* 2012 – “26-р Азийн ОУ-ын зураачдын үзэсгэлэн МУЭ-ийн үзэсгэлэнгийн  танхимд    
* 2013 – “Төрсөн нутаг”  Архангай нутгийн зураачидтай хамтарсан үзэсгэлэн  
* 2014 – “Монгол морьд”  хамтарсан үзэсгэлэн  976 Уран зургийн  галлерей   
* 2014 – “Монголын Усанбудгийн Мастерууд” хамтарсан үзэсгэлэн Best Уран зургийн арт галерейд     

## Бие даасан үзэсгэлэн 
* 1993-1999 “Эх нутаг ” бие даасан үзэсгэлэн 
* 2002 – “Монгол шувууд” НҮБ-ын үзэсгэлэнгийн танхимд
* 2004 – “Зочид ирлээ” Занабазарын музейд 
* 2012 – “Аавын хайр” бие даасан үзэсгэлэн Цагаан Дариум арт галлерейд
* 2014 – “Талын Салхи” Блю мүүн арт галлерейд  бие даасан үзэсгэлэнд

Бүтээлүүд нь  Монгол Улсын ерөнхийлөгч, Их хурлын даргын хувийн цуглуулга мөн Кувейт улсын ханхүү, Австрали, Англи, АНУ, Шотланд, Солонгос, Франц, Герман, Нидерланд, Швейцарь, Япон, БНХАУ-ын арт галерей болон хувь хүмүүсийн цуглуулганд хадгалагдаж байгаа.

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Байгалийн уран зураач
Ангилал:Морь зураач
Ангилал:Хөрөг зураач
Ангилал:Цэцэг зураач
Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Зүүн хязгаарыг тохинуулах байлдаанууд

**Зүүн хязгаарыг тохинуулсан**- Ардын хувьсгалын үед 1921 оны сүүлийн хагас жилд Монгол орны дорнод хэсэгт цагаантан, хятадын гамин цэргийн эсрэг ардын журамт цэргийн хийсэн байлдааны ажиллагааг хэлдэг байна.
Зүүн хязгаарыг чөлөөлөх  байлдааны үйл ажиллагаа 1921 оны 7 дугаар сарын эцсээр Дарьгангын Молцог элсний чиглэлээр довтолсон Жодовжав амбаны цэргийг эсэргүүцэн цохих явдлаар эхэлжээ. Энэ тулалдаанд хятадын 1000 орчим цэрэгтэй Магсаржавын Дугаржав, Гончигийн Бумцэнд нарын анги тулгаран байлдаж, бут цохин хятадын үлдэгдэл цэргийг Монгол улсын хилээс хөөн гаргажээ. Улмаар М. Дугаржав, Г. Бумцэнд нарын цэрэг 8 дугаар сарын сарын туршид Найдан вангийн 600 гаруй цэрэгтэй байлдаж, цуврал тулаануудыг хийж, тухай бүр бут цохисон байна. Хамгийн сүүлд улсын хилийн орчим байх Шивээлж ууланд болсон ширүүн байлдааны эцэст Найдан ван, 30 орчим цэргийн хамт хил даван зугатжээ. Тухайн үедээ хүндхэн сорилт байсан Найдан вангийн цэргийг дарсны дараагаар цэрэг ардын дунд Улаан туг хэмээх дуу гарчээ. Учир нь Найдан вангийн удирдсан цахар цэрэг нь таван замын байлдааны үеэс тулалдаанд оролцож, туршлага суусан цэргүүд байсан байна. Энэ завсар 1921 оны 7 дугаар сарын 17-нд Дорнод хязгаарын гол төв Сан бэйсийн хүрээг АДБНУ-ын цэрэг, монгол цэргийн хамт эзэлсэн байна. Дорнод хязгаарыг тохинуулах явцад М.Дугаржав, Г. Бумцэнд нар Жигмэд Жамбалоны цөөн цэргийг устгаж, улмаар Жамбалоныг өөрийг нь олзлон Нийслэл Хүрээнд хучглан хүргүүлсэн байна.  1921 оны 9 дүгээр сараас М. Дугаржав, Г. Бумцэнд нарын удирдсан анги цагаантны үлдэгдлүүдийг бут цохих тэмцлээ эхэлжээ. Тэд, Бароны Азийн морин дивизийн үлдэгдэл болох Островский, Хоботов нарын цэргийн ангиудтай тулгарсан байлдаан хийгээгүй бөгөөд тэдгээр цагаантаны бүлэглэлүүд Манжуур луу гарсан байна. Харин энд тэнд хэсэг бүлгээр явсан жижиг ангиудыг Гомбо-Идшин гүнгийн цэрэг 10 дугаар сарын турш байлдан сөнөөв. Мөн түүнчлэн АДБНУ-ын цэрэгтэй хүч хавсран Галинов, Туванов, Жданов, Эпов нарын цагаантны отрядуудыг бут цохижээ. Ийнхүү 1921 оны 7 дугаар сарын эцсээ10 дугаар сарын эцэс хүртэл Монголын дорнот хязгаарыг чөлөөлөх тэмцэл өрнөж, энэхүү байлдааны ажиллагааны дүнд тус улсын дорнод хилийн аюулгүй байдлыг хангах нөхцөл бүрдсэн байна.

## Түүнчлэн үзэх 
* Ардын хувьсгал
* Монголын ардын нам
* Баруун замын цэргийн чөлөөлөх байлдаанууд
* Толбо нуурын бүслэлт
* Зүүн хязгаарыг тохинуулах байлдаанууд
* Цагаантны үлдэгдэлтэй тэмцсэн нь
* Дамдины Сүхбаатар
* Магсаржавын Дугаржав
* Гончигийн Бумцэнд
* Жигмэд Жамбалон
* Гончигийн Бумцэнд
* Гомбо-Идшин гүн
* Найдан ван
* Хоботов
* Туванов
* Эпов
## Эшлэл
## Гадаад холбоос
*Хүч тэнцвэргүй байлдаан байсан юм
*Баруун-Уртын чимэг Егүзэр хутагт

Ангилал:Ардын хувьсгал
Ангилал:Байлдаан
Ангилал:Тулалдаан
Mince Spies

***Mince Spies*** нь Британийн Coldplay рок хамтлагийн гаргасан EP буюу богино хэмжээний цомог юм. Энэ цомог нь Parlophone лабэлаар дамжуулан цацагдсан бөгөөд продюсерээр нь Английн хөгжмийн продюсер Кэн Нэлсон ажиллажээ. Энэ цомгийг Parachutes студи цомог гарахаас өмнө үүссэн хамтлагийн фэн клубийн гишүүдэд зориулан ердөө 1,000 хувь хэвлүүлжээ. Тиймээс ч энэ цомог Coldplay-н анхны EP Safety-н дараагаар орох хамгийн ховор цомогоор нэрлэгддэг.
Ангилал:2001 оны цомог
Ангилал:Coldplay
Шижир алт сургууль

**Шижир алт сургууль** нь Монгол улсын Төв аймгийн Заамар суманд байх ерөнхий боловсролын сургууль юм. 1995 онд байгуулагдсан.

Ангилал:1995 онд байгуулагдсан
Ангилал:Төв аймгийн дунд сургууль
Соёлын довтолгоо (кино)

«**Соёлын довтолгоо**» — 2019 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:2019 оны кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Тууж

**Тууж** гэдэг нь өгүүллэгээс том. Хэсэг цаг хугацаа, орон зайг агуулсан, олон үйл явдлын өрнөлттэй хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээлийг хэлнэ.

Ангилал:Утга зохиолын нэр томьёо
Агуу дарангуйлагч

«**Агуу дарангуйлагч**» () — 1940 оны 10 сарын 15-нд нээлтээ хийсэн Чарли Чаплиний хамгийн анхны бүрэн дуутай кино. Адольф Хитлер хүчээ авч байсан үед хийгдсэн Хитлер, Муссолини нарыг байж болох хамгийн ёгт, хошиноор шүүмжилсэн бүтээл. Агуу дарангуйлагч Оскарын шагналд шилдэг кино, шилдэг кино зохиол, шилдэг эрэгтэй гол дүр, шилдэг эрэгтэй туслах дүр, шилдэг киноны хөгжим гэсэн таван төрөлд нэр дэвшсэн.

## Гадаад холбоос 
* 
* 

## Эх сурвалж 
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хар цагаан кино
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны суртал ухуулгын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Бие даан бүтээгдсэн кино
Ангилал:Элэглэл кино
Ангилал:Адольф Хитлерийн тухай кино
Ангилал:Чарли Чаплин
Зүүн Карибын доллар

**Зүүн Карибын доллар** (EC$, East Caribbean Dollar) нь 1965 оноос хойш Зүүн Карибын мөнгөн тэмдэгтийн холбооны буюу өөрөөр хэлбэл Зүүн Карибын улсуудын байгууллагын (Британийн Виржинийн Арлууд үүнд орохгүй) мөнгөн тэмдэгт бөгөөд тусгаар тогтносон 6 улс болон Их Британийн далайн чанад дахь Карибын 2 арлын хамтын мөнгөн тэмдэгт болно. 

Эдгээр улсууд нь Их Британийн колони ба хараат нутаг дэвсгэр байсан нэгэн ижил түүхтэйгээс гадна Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүд бөгөөд Доминикагаас бусдынх нь төрийн тэргүүн нь Британийн хатан хаан байсан юм.

Зүүн Карибын доллар нь 100 центэд задрах ба 1976 оноос хойш 1 USD = 2,70 XCD тогтмолоор америк долларт уягдсанаас гадна америк долларыг ихэнх нутаг дэвсгэрт хоёрдогч мөнгөн тэмдэгтээр ашиглахыг зөвшөөрсөн байдаг.

## Цахим холбоос 
* Eastern Caribbean Central Bank
* Цаасан дэвсгэрт 

Ангилал:Америкийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Антигуа ба Барбудын эдийн засаг
Ангилал:Доминикийн эдийн засаг
Ангилал:Гренадын эдийн засаг
Ангилал:Сент-Китс ба Невисийн эдийн засаг
Ангилал:Сент-Люсийн эдийн засаг
Ангилал:Сент-Винсент ба Гренадины эдийн засаг
Ангилал:Ангиль
Ангилал:Монтсеррат
Төв аймгийн Угтаалцайдам сумын ерөнхий боловсролын сургууль

**Төв аймгийн Угтаалцайдам сумын ерөнхий боловсролын сургууль** нь 1933 оны 10-р сарын 23-нд байгуулагдсан бөгөөд Монгол улсын ерөнхий боловсролын сургууль юм.

Анх Халиугчин Боролзой уулын хошуунд 23 хүүхэд, 2 багштай, тэнхимийн сургууль нэртэйгээр хичээллэж эхлэн, анхны захирлаар З.Дамба гэдэг хүн ажиллаж байжээ. Улмаар 1939 онд бага сургууль байгуулагдаж захирлаар нь Э.Жүрмэддорж, багшаар нь С.Шарав нар ажиллаж байв.

1964 онд бүрэн бус дунд сургууль болон өргөжиж, 1988 онд 10 жилийн дунд сургууль болжээ. Тус сургуулийн захирлаар З.Дамба, Э.Жүрмэддорж, н.Шагдар, Т.Дашдорж, н.Гунгаа, н.Цэрэн, н.Дамбажанцан, н.Цэдэнсодном, З.Мөнхдалай, З.Сунрав, М.Мэндбаяр, Я.Дүгэр, Л.Жавзан, Ш.Бямбажав, Л.Бавуу, С.Оджаргал, Д.Раах, П.Дашгэлэг, Г.Алтангэрэл, Б.Туяацэцэг нар ажиллаж байсны дээр 1973-1992 онуудад ажиллаж байсан Зулын Сунрав тус сургуулийг Улсын тэргүүний сургуулийн зэрэгт хүргэж, аж ахуй зохион байгуулалтын талаар бэхжүүлж улсад 2 удаа, 1981, 1985 онуудад тэргүүн байрт шалгарсан юм. Энэ амжилтаа бататган 2003, 2005, 2009, 2011 онд дахин улсын тэргүүний сургуулиар шалгарч байв.

## Төгсөгчид
*Чойжинжавын Дугарсүрэн - Хөдөлмөрийн баатар, комбайнч
*Цэрэндайшийн Цэрэн-Очир - Хөдөлмөрийн баатар, комбайнч
*Лувсанжамцын Цогзолмаа - Хөдөлмөрийн баатар, ардын жүжигчин
*Дагвацэрэнгийн Хадбаатар - Үндэсний бөхийн улсын аварга
*Цэрэндоржийн Балдорж - Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, сэтгүүлч
*Жамбалын Мягмарсүрэн - Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, сэтгүүлч
*Загдын Түмэнжаргал - Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, яруу найрагч

Ангилал:Төв аймгийн дунд сургууль
Ангилал:1933 онд байгуулагдсан
Сангийн Пүрэвдорж

**Сангийн Пүрэвдорж** (1921-1993) нь Сонгинын Биокомбинатын улсын шалгагч их эмч байхдаа, 1962 оны 1 сарын 13-нд Малын гавьяат эмч цол хүртсэн, Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат хүн юм.

Тэрээр ЗХУ-ын Эрхүүгийн Хөдөө аж ахуйн техникумын IV ангиас МУИС-д шилжин ирж суралцаж, 1948 онд малын их эмч мэргэжлээр дүүргэсэн байна. 1948-1950 онд Дорноговь аймгийн, 1950-1952 онд Өвөрхангай аймгийн малын ерөнхий эмч, 1952 оноос Биокомбинатад вакцины цехийн эрхлэгч, их эмч, улсын шалгагчаар ажилласан байна. Дэд доктор Л.Дашдаваатай хамтарч “Дотрын халдварын хордлого, брадзот өвчнийг эсэргүүцэх вакцины шинэ омог”, дэд доктор Ц.Дашцэрэнгийн хамт “Шөвөг ярын вакциныг шалгах арга зүй”, малын их эмч Д.Санжаатай нийлж “Боомын вакцины омгийн споржилтыг сайжруулах, гарцыг нэмэгдүүлэх арга”, Р.Раднаатай “Болсон махны гидролизат бэлтгэх ба желатиныг дахин хэрэглэх арга” зэрэг олон бүтээл туурвижээ. Биобэлдмэл үйлдвэрлэх, түүнийг шалгах аргыг мэргэжлийн өндөр түвшинд эзэмшсэн туршлага, санаачилгатай мэргэжилтэн байжээ. Мал эмнэлгийн ажилд олон жил идэвх зүтгэл гаргаж, тус улсын мал сүргийг элдэв халдварт өвчнөөс сэргийлэх вакцин санаачлан хийж үр бүтээл гаргасан.

Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын малын эмч
Доржсүрэнхоролжав

Түшээт хан аймгийн хамгийн сүүлчийн засаг ноён Дашнямын Доржсүрэнхоролжав (1908-1937). Эцэг болох Түшээт хан Дашням нь 26 настайдаа Богд Хаант Монгол Улсыг байгуулахад алтан урагийн ноёдыг оройлон оролцсон ба 1912 онд Тусгаар тогтнолын үйл хэрэгт оролцсон эрэлхэг эх орончдоос хамгийн түрүүнд Дашням ханыг онилон хорлосон байдаг нь цаанаа их учиртай.Хэрвээ Богд гэгээн Монгол Улсын хаан болохыг зөвшөөрөөгүй бол тэрээр заншил ёсоор их хааны ор суух хүн байсан юм.

## Гадаад холбоос 
Түшээт ханы хошуу

Ангилал:Боржигин
Ангилал:Түшээт хан
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Дамдинжавын Түвшинжаргал

**Дамдинжавын Түвшинжаргал** нь Монгол улсын ардын жүжигчин цолтой, уртын дуучин.

"Хүч" спорт хороонд харьяалагдаж ахуйдаа 3 удаа улсын аварга цол хүртсэн жүдоч.

## Намтар 
МУГЖ Д.Түвшинжаргал нь 1957 онд Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын нутаг Цагаан-Овоо хэмээх газар төрсөн юм. 

1982 оноос УАДБЧ-д уртын дуучнаар орж, төрийн шагналт, ардын жүжигчин, хөдөлмөрийн баатар Н. Норовбанзад, МУГЖ Ж. Дорждавга, Б. Лхамжав нараар уртын дуу заалгаж явжээ. 

Монголын улсын гавьяат дуучин Түвшинжаргалын Баясгалангийн аав гэдгээр нь монгол түмэн мэддэг. 

## Гавьяа шагнал 
Д.Түвшинжаргал нь Монгол улсын уртын дуучдын уралдаан, монгол туургатны уртын дууны уралдаануудад тэргүүн шагналууд, Дэлийн Залуучууд Оюутны XIII их наадмын хошой алтан медалиудтай. 

* 1994 онд Соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг, 
* 1996 онд Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин 
* 2018 онд Монгол Улсын Ардын Жүжигчин цолоор тус тус шагнагдсан билээ.

## Цахим холбоос 
Ардын жүжигчин цолоор уртын дууч Д.Түвшинжаргал шагнагдлаа
Ангилал:1957 онд төрсөн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Нарийнтээлийн хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Шийлэгийн Батбаяр

**Шийлэгийн Батбаяр** (1943 онд Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын 3-р багт төрсөн) нь Монголын төрийн зүтгэлтэн, улс төрч, эдийн засагч хүн.

Тэрээр 1966 онд Улаанбаатар хотын Эдийн засгийн дээд сургуулийг Аж үйлдвэрийн эдийн засагч мэргэжлээр төгсөж, Москвагийн Хөдөлмөрийн институтэд эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Ш.Батбаяр ШУА-ийн хүрээлэнд эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, Хөдөлмөр, цалин хөлсний улсын хорооны институтийн захирал, нэгдүгээр орлогч дарга, Улаанбаатар хотын нэгдүгээр орлогч дарга, МҮЭ-ийн холбооны ерөнхийлөгч, 2000-2004 онд Нийгмийн хамгаалал, Хөдөлмйрийн яамны сайдаар ажиллаж байв. Мөн УИХ-д 2 удаа сонгогдон ажиллажээ. Өдгөө Соёл Эрдэм дээд сургуулийн захирлаар ажилладаг.
 
2017 онд Монгол улсын гавьяат эдийн засагч цол хүртсэн.

Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Цэрэндоржийн Агваан

Цэрэндоржийн Агваан нь 1940-04-22 нд 10 жилийн хорих ялаар шийтгүүлсэн.
1964-12-31нд цагаадсан
1935 оны 6 сард Эсэргүү бүлэг байгуулцсан Г.Гомбосүрэн нартай нийлж Намын зохион байгуулалтыг эвдэхийн тулд удирдан зааварлах ажлыг сулруулж ,үл бүтэх этгээдүүдийг намын гишүүнд шургуулсан,намын дугуйланг устгах ,олон түмнийг ухуулах ажлыг сулруулсан гэдэг үндэслэлээр шийтгүүлсэн.
Эхнэр Д.Уртнасан охин Тамара хүү Ким
                           Сайжрахын -Цэндийн -Цэрэндоржийн -Агваан

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Дэмчигийн Галдан

Сайн ноён хан аймгийн Хан хөгшөний хүрээний гавж 1880-1938.02.11нд онцгой эрхэт комисс.
Ёнзонхамба Ц.Лувсанхаймчигийн эсэргүү бүлэгт элссэн.Гишүүн элсүүлсэн Цуурхсан гэх үндэслэлээр буудан алах ялаар шийтгүүлсэн.
Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн дурсгал цагаан ном 1р боть 457р хуудас 
                                  Сайжрахын-Дэмчигийн(Дамцогийн)-Галдан

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч
Ангилал:Монголын шашны хүн
Ангилал:1880 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Янгир

***Статус:*** Ховор зүйл. ДБХХ-ны Улаан дансны ангиллын шалгуураар олон улсын хэмжээнд “анхааралд өртөхөөргүй”, бүс нутгийн хэмжээнд “ховордож болзошгүй” хэмээн үнэлэгдсэн.

## Таних шинж
Гадаад төрх гэрийн ямаатай төстэй, биеэр том, хүзүү богино, бүдүүн, чих 15 см хүртэл урт, шовх, хөл бүдүүн бахим, сүүл 10-15 см. Тэхийн биеийн урт 128-167 см, сэрвээгээрээ 105 см өндөр, амьдын жин 80-110 кг хүрнэ. Ямаа биеэр бага, 120-136 см урт, сэрвээгээрээ 75-90 см өндөр, жин 90 кг хүрнэ. Тэх гэдрэгээ махийсан сэлэм хэлбэртэй, олон төвөнх үе бүхий 120-140 см урт эвэртэй. Ямааны эвэр богино, нарийн. Залуу бодгаль ихэвчлэн улаавтар, идэр насных хар хүрэн, хар халтар, хөгшрөх үедээ цайвар халтар зүстэй болно. Тэхийн сахал өтгөн, урт.

## Тархац, байршил нутаг
Монгол Алтай, Говь-Алтай, Зүүн гар, Алтайн өвөр говиудын уулс, Хан-хөхий, Хорьдол Сарьдаг, Улаан тайгын нуруу, Дундговь, Дорноговь аймгийн цөл, цөлөрхөг хээрийн бүсийн зарим уулсаар алаг цоог тархана. Бэсрэг уулсын бэл энгэр, аараг толгод, өндөр уулын эгц цавчим хад цохио, нуранги асга бүхий давчхан хавцал, ой модгүй, бартаа саадгүй газарт байршин нутаглана. 

## Амьдралын онцлог
Ороо нийлэгт XI сарын эхээр орж, IV сарын сүүлчээс V сарын эцэс хүртэл ишиглэнэ. Ихэрлэлт элбэг. Орооныхоо үед хэдэн арав, зуугаараа нийлж, бусад үед тэх, ямаа ялгаран сүрэглэнэ. Тэх 8-12 ямаа хураана. Өдрийн идэшлэгтэй, зун голдуу өглөө, оройн сэрүүнд идэвхтэй идээшилнэ. Идэш тэжээлд үетэн, сонгинын төрөл, бут сөөгийн навч зонхилно.

лон зүйлийн махчин амьтны хувьд чухал ан нь байдаг. Федосенко ба Бланк  нар нэгэн цоохор ирвэсийн ан гөрөө хийж явдаг 14 км замд 30 янгирын сэг зэм байгааг илрүүлжээ. Цоохор ирвэс бол янгирыг хамгийн их агнадаг махчин юм (Fedosenko and Blank, 2001) гэж бичжээ. Энэ талаар монголын амьтан судлаач Г.Амарсанаа, Б.Мөнхцог нарын бүтээлд дурдсан байдаг.

Янгир эктопаразит ба эндопаразит олон зүйл амьтдыг биедээ агуулдаг. Эктопаразиттай тул шаазгай *(Pica pica)* болон бусад шувуудтай симбиоз харилцаа үүсдэг. Тэдгээр шувууд нь янгирын бие дээрх хүнсийг идэх ба харин янгир ийм аргаар биеэ цэвэрлүүлж, ингэж харилцан бие биедээ тустай амьдардаг байна (Fedosenko and Blank, 2001). Тархан бэлчээрлэдэг нутагтаа янгир өвс ногоо идэж, ургамалжилд нөлөөлдөг. Тухайн өндөр уулын бүсэд амьдрагч бусад туруутан амьтны зүйлүүдтэй бэлчээр нь давхцах нь ховор учраас ноцтой өрсөлддөггүй ажээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Эвэртэн
Улс тунхагласны ойн барилдаан - 2018

#### Барилдаан зохион байгуулагч бүрэлдэхүүн 
##### Ерөнхий хөлийн цэц 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны ерөнхий хөлийн цэц

* Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харьяат Монгол улсын харцага Т.Өсөх-Ирээдүй

##### Хөлийн цэц 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны хөлийн цэц

* Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын харьяат Монгол улсын начин Р.Цоггэрэл
* Завхан аймгийн Баянтэс сумын харьяат Монгол улсын начин Б.Цэнгэлсүрэн
* Өвөрхангай аймгийн Сант сумын харьяат Монгол улсын начин Н.Түмэннаст
* Төв аймгийн Сэргэлэн сумын харьяат Монгол улсын начин Х.Түвшинсанаа

##### Гарын даа 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны гарын даа

* Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын харьяат Монголын үндэсний бөхийн гарын даа Рэгжийбуугийн Даваацэрэн
* Монголын үндэсний бөхийн хүндэт гарын даа С.Сэлэмбаатар
* Монголын Үндэсний бөхийн гарын даа Ё.Амарбаясгалан
* Монголын үндэсний бөхийн гарын даа С.Шижирбаатар
* Монголын үндэсний бөхийн гарын даа Төмөрбаатарын Түмэндэмбэрэл 

##### Барилдааны тайлбарлагч 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны тайлбарлагч

* Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан сумын харьяат Монгол үндэсний бөхийн тэргүүн тайлбарлагч Б.Цогтбаатар
* Дундговь аймгийн харьяат Монгол үндэсний бөхийн тайлбарлагч С.Гантөр

##### Барилдааны эмч 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны эмч: 

* Пэрэнлэйсамбуу
* Шарав
* Энхбаяр

##### Засуул 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдааны засуулаар

* Цэрэндаваа
* Отгонбаатар
* Хадаа
* Зэвэг
* Сэргэлэнбадрах
* Баярбат
* Мөнхбаатар
* Тулгаа
* Төв аймгийн Бүрэн сумын харьяат Монгол үндэсний бөхийн улсын засуул Ихзориг
* Мөнхбаатар

#### Бөхийн бүрэлдэхүүн 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсаа тунхагласны 94 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдаанд Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат улсын арслан Э.Оюунболд, Хөвсгөл аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат улсын арслан Ц.Содномдорж, Архангай аймгийн Эрдэнэбулган сумын харьяат улсын арслан Р.Пүрэвдагва нараар магнайлуулсан улсын арслан цолтон гурав, улсын гарьд цолтон нэг, улсын харцага цолтон зургаа, улсын начин цолтон арван ес нийт хорин есөн улсын цолтон, аймгийн хурц арслан цолтон зургаа, аймаг цэргийн арслан цолтон тавин хоёр, аймаг цэргийн заан цолтон хорь, аймаг цэргийн харцага цолтон хорин нэг нийт зуун хорин найман хүчтэн уран мэх, хүч чадлыг сорин барилдлаа.

Энэхүү барилдаанд улсын аварга цолтон, улсын заан цолтон барилдаагүй бөгөөд аймгийн харцага цолтноос доош цолтой бөхчүүд багтаж барилдсангүй. 

#### Шөвгөрсөн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### ***Нэгийн даваа*** 
##### ***Хоёрын даваа*** 
##### ***Гурвын даваа*** 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### *Долоогийн* *даваа* 
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Японы шинэ жил

**Шоогацү** ()буюу **Японы шинэ жил** нь хуучин оноо үдэж, шинэ оноо угтаж буй явдал бөгөөд монголоор бол Цагаан сартай дүйцнэ. Шинэ жилийн чимэглэл, шинэ жилээр хийдэг зүйлс болон Осэчи хоол идэж өргөн тэмдэглэдэг.

Японд 1 сарын 1 л шинэ жилийн өдөр буюу үндэсний баяр гэх боловч үнэндээ наад зах нь 3 хоног (1/1, 1/2, 1/3 ийг cанганичи гэдэг) нийтээрээ амардаг.

1 сарын 1-нд ойр дотны хүмүүсээс нь нэнгажо буюу мэндчилгээний карт ирдэг. 

Шинэ жил
Ангилал:Шинэ жил
Шинэ жил
Ангилал:Нэгдүгээр сарын баяр ёслолын өдөр
Футболк

**Футболк** ( ‚цамц‘) нь ихэнхдээ богино ханцуйтай, дугуй эсвэл хошуу зүсэлт бүхий хоолой, захгүй, хармаа ба товчгүй, даавуугаар хийгдсэн хувцас юм.

## Түүх 
Футболк нь бидний өдөр тутамдаа өмсдөг хувцасны нэг болж бидний хувцасны шүүгээнд орсноос хойш ердөө хагас зуун л өнгөрч байна. Энэхүү хувцас нь өөрөө 20-р зууны эхэнд хэдийн хүмүүсийн хэрэглээнд нэвтэрсэн байсан ч (өргөн зах, богино ханцуйтай боловч) тэр бүр олон нийтийн дунд өмсдөггүй байсан ба дотуур хувцасны хэмжээнд хэрэглэгдэж байсан байна. 

19-р зуунд ажилчид түлхүү өмсдөг байсан улаан үстэй даавуун "Union suit" буюу нэгдмэл өмсгөл гэж орчуулагдах бүтэн биеийн дотуур хувцаснаас үүсэлтэй гэж үздэг. "Union suit" нь 1868 онд Нью-Йорк хотноо анх Викториян эмэгтэйчүүд гэх ижил төрлийн дотуур хувцаснаас санаа аван патентлагдаж анх үүсжээ. Гэвч нэгдмэл өмсгөл нь биеийг зөвхөн дулаан байлгах зориулалттай болохоор халууны улиралд ямар ч хэрэгцээгүй болж ажилчид голоор нь хувааж өмсөх болсноор өнөөдрийн бид бүхний өдөр тутамдаа өмсдөг дотуур өмд бий болсон байна. Мөн энэ зуунд зарим хүмүүс дотуур хувцасыг энгийн даавуу ашиглаж товчгүй биед эвтэйхэн хийснээр захнаасаа сугалж тайлах арга үүссэн.

1904 онд дахин футболкны хувь тавилан өөрчлөгдсөн нь Куперийн дотуур хувцас үйлдвэрлэлийн компани шинэ маркетингаар эрэгтэйчүүдийн дотуур футболкийг "Товчгүй, Сүлбээр зүүгүй, Нэхмэлгүй" гэсэн шошготойгоор худалдаалж эхэлсэн байна. Ингэж анх дотуур футболкны маркетингаар элдэв шаардлагатай тоноглолгүй (сүлбээр зүү, товч г.м) футболкны ойлголттой болсон байна. Энэ зар сурталчилгааны дараагаар АНУ-н батлан хамгаалах яам оёдол хийх урлах чадвартай залуу хөвгүүдийг дүрэмт хувцасны дотор өмсгөх товчгүй дотуур футболк хийлгэхээр элсүүлсэн байдаг.

1905 оны АНУ-ын усан цэргийн флотын дүрэмт хувцасны дүрмийн шинэчлэлээр усан цэргүүд дүрэмт хувцасны дотуур футболкийг өмсөх болсон байна. Ингэснээр хөдөлгүүрийн өрөөнд ажиллах цэргүүд болон халуун цаг агаартай үед өмсөх болсон нь тав тух болон ажлын үйл явцад эерэгээр нөлөөлсөн байна.

Дэлхийн нэгдүгээр дайн дууссаны дараа цэргүүд форм болсон футболкоо гэр лүүгээ авч явах болсон байна. Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараахан зохиолч F.Scott Fitzgerald өөрийн *This Side of Paradise* романдаа анх T-shirt буюу том Т үсэгний хэлбэртэй цамц гэж анх нэрийг нь зохиожээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед мужууд болон хүн амын ихэнх нь дотуур футболкийг тогтмол хэрэглэдэг болсон байсан бол дайны төгсгөлд одоо үеийн футболкны талаарх ойлголт бий болсон байдаг.

Өнөөдрийн байдлаар манай Монгол улсад футболкны хэрэглээ дээр дурдсаны мөн адил эрэлт хэрэгцээ худалдан авалт өндөр хэрэглээ бөгөөд лого болон ямар нэгэн тэмдэглэлгүй футболк болон хувцасны дэлхийд танигдсан GILDAN үйлдвэрлэлийн хувцаснуудыг худалдаалж байна.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Цамц
2018 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**2018 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** 2018 оны 9 сарын 20-27-нд Азербайжаны Баку хот дахь Үндэсний Гимнастикийн Аренад зохион байгуулагдсан.

## Медалийн тойм
### Медалийн хүснэгт
Нэгдсэн Солонгосын багийн хүртсэн нэг медалийг Өмнөд Солонгосын багт оруулж тооцов.

### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
### Холимог баг
## Эшлэл
## Цахим холбоос
*Албан ёсны цахим хуудас
*Олон Улсын Жүдогийн Холбоо

2018
Намжилын Хаянхирваа

**Намжилын Хаянхирваа**-Монгол Улсын буюу Ардын Засгийн газрын Дотоодыг хамгаалах газрын анхны дарга нарын нэг, Монголын анхны эсперанточ нарын нэг юм. Тэрээр 1885 онд Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумын нутагт төрсөн. Богд хааны гадаад тагнуулын чиглэлээр 1900 онд Оросын эзэнт гүрэнд явж Халимагийн шашны сургуульд 3 жил, улмаар Турк улсын нийслэл Стамбул хотноо 1913-1914 оны үед очиж 5 жил ажиллаж, Визентины эсперанто хэлний интернационал сургуульд суралцан онц дүнтэй төгссөн байна. Ардын хувьсгал ялсаны дараа 1924 оноос МАХН-ын Төв Хороонд хэлтсийн дарга, 1925 онд Намын сургуулийн захирал, 1926-1928 онд ДХГ-ын даргаар томилогдон ажиллаж байв.
Хаянхирваа нь Жа ламыг устгах тусгай ажиллагаанд тэргүүлэх байдлаар оролцон гол зохион байгуулагч нарын нэг байсан байна.
 
Н.Хаянхирваа Монголын анхны эсперанто хэлний мэргэжилтэн, тус газрын ажлыг хууль зүйн дагуу, шударга, эх орны эрх ашгийн төлөө явуулахын төлөө Зөвлөлтийн сургагч нартай тэмцэж яваад шахагдан зайлуулагдсан бөгөөд улмаар 1934 онд улс төрийн хилс хэрэгт 10 жилийн хорих ялаар шийтгэгдэж, 1968 онд цагаатгагджээ.

Ангилал:Монголын тагнуулын байгууллагын дарга
Ангилал:Монголын буддын шашны лам
Ангилал:Эсперанточ
Ангилал:Дарангуйллын хэлмэгдэгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1934 онд өнгөрсөн
Войвод

**Войвод** () нь Канадын трэш-метал-хамтлаг юм.

## Цомгууд 
* 1984 — War and Pain
* 1986 — Rrröööaaarrr
* 1987 — Killing Technology
* 1988 — Dimension Hatröss
* 1989 — Nothingface
* 1991 — Angel Rat
* 1993 — The Outer Limits
* 1995 — Negatron
* 1997 — Phobos
* 2003 — Voivod
* 2006 — Katorz
* 2009 — Infini
* 2013 — Target Earth
* 2018 — The Wake
* 2022 — Synchro Anarchy
* 2023 — Morgöth Tales


Ангилал:Канадын хамтлаг
Ангилал:Трэш метал хамтлаг
Ангилал:Прогрессив-метал хамтлаг
Мишель Ланжевен

**Мишель „Авэй“ Ланжевен** (, 1963 онд 5 сарын 30 төрсөн) - Канадын хөгжимчин, „Войвод“ ба „Мэн Видаут Хэтс“-ын бөмбөрчин.

Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Синилийн хүчил

**Синилийн хүчл**ийг { CN } 1916 оны долдугаар сарын 1-нд францууд анх Сомме голын орчим хэрэглэсэн юм. Гэхдээ синилийн хүчил нь тийм ч удаан хэрэглэгдэгүй. Учир нь задгай агаарт энэ хор их амархан ууршдаг болохоор 10-15 минут өнгөрөхөд л аюулгүй болно. Өрөө тасалгаа, хаалттай орчинд бол хаалга цонхоо нээж салхи оруулах хэрэгтэй. Гэхдээ л энэ аймшигт бодис хүний амийг авах аюулт үүргээ гүйцэтгэсээр ирсэн түүхтэй. АНУ-д цаазаар авах ялыг 1999 он хүртэл синилийн хүчлээр гүйцэтгэж ирсэн юм.

Уг бодист хордвол эхлээд аманд төмөр амтагдаж, хэл дарвигнаж, нүд аргаж, хоолой сэрвэгнэн загатнана. Толгой эргэж бие суларна. Амьсгаа давхцан хэмнэлээ алдаж айдас мэдрэгддэг. Эцэст нь ухаан алдаж, амьсгал бүрэн зогсоно. Хэрвээ хорны агууламж өндөр байх юм бол энэ бүхэн маш хурдан хугацаанд болж өнгөрдөг.
Насандэлгэрийн Сайнцогт

**Насандэлгэрийн Сайнцогт** (мөн *Сайцунгаа* * 1914 оны 2 сарын 23-нд Өвөр Монголын Шилийн гол аймаг, Шулуун хөх хошууны Загастай сум; † 1973 оны 5 сарын 13-нд Шанхай) нь Өвөр Монголын яруу найрагч, зохиолч.

Өвөр монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч ба орчуулагч, сурган хүмүүжүүлэгч, соён гэгээрүүлэгч,үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний оюун санааны төлөөлөгч билээ.

## Намтар 
Багаасаа Монгол ардын аман зохиол, үлгэр холбоо сонсож өссөн хүүхэд байсан тэрээр 1937 онд Цахарын Монгол залуусын сургуулийг дүүргээд дараа жил нь Япон улсын Токиогийн Дорнодахины их сургуульд суралцаж төггсөн. 1942 онд Өвөр монгодоо буцаж багшилсан. 1945 онд БНМАУ-ын чөлөөлөх армийн /Лхамсүрэн гэдэг хүнтэй/ хамт БНМАУ-д очиж Сүхбаатарын нэрэмжит намын шинэ хүчний дээд сургууль элсэн суралцсан. Монголд байхдаа олон сайхан зохиолч нартай дотно нөхөрлөж явсан нь тэдгээр хүмүүсийн дурсамжийн хуудаснаа мөнхрөн үлдсэн билээ. Энэ хугацаанд тэрээр "Улаанбаатар", "Үүр","Саальчин хоёр дүү минь","Нэргүй нэгэн цэцэг","Монголын залуус","Сүхбаатар Чойбалсангийн замаар" гэх олон сайхан шүлгээ бичиж үлдээжээ.

1947 онд нутагтаа буцаж ирээд Сайцунгаа гэдэг нэрээ На. Сайнцогт хэмээн өөрчилжээ. Tэрбээр *Сэтгэлийн хань*, *Элс манхны их нутаг*, *Хаврын нар* Бээжингээс зэрэг арав гаруй ном түүвэр зохиолыг бичиж хэвлүүлжээ. На.Сайнцогтын шүлгүүд БНМАУ-д хэвлэгдэж байв.

Тэрээр бас Өвөр монголын эрх чөлөө тусгаар тогтнолын цогтой тэмцэгч, гэгээн удирлагч асан Намжилванчигийн Дэмчигдонровын ордонд нарийн бичээчээр ажиллаж байжээ. Өвөр монголын үндэсний эрх чөлөө тусгаар тогнолын төлөөх тэмцэл хятадын түрэмгийлэгчдэд нугачин дарагдсаны дараа тэрээр Цахар аймгийн дарга, Өвөр монголын зохиолчдын эвлэлийн дарга зэрэг үүрэг тушаал хариуцаж байжээ. Энэ хугацаанд тэрээр хятадын дарангуйлалт засгийн хараа хяналт, дарамтад байсан учраас хятадыг магтан дуулсан, нам төрийг магтан дуулсан шүлэг зохиол бичихгүй байхын аргагүйд хүрч байлаа. 1966 онд эхэлсэн хятадын соёлын хувьсгалын жилүүдэд Дэмчигдонров ноёны нарийн бичээч байсан гэдгээр нь түүнийг урвагч, үндэснийг салган тусгаарлагч, хувьсгалын эсэргүү зэрэг хэргээр тарчлаан зовоосоор байсанч түүний үндэс угсаагаа гэсэн хатан зориг нь өчүүхэн ч нугараагүй бөгөөд тун удалгүй 1973 онд учир битүүлгээр Шанхайд нас баржээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Хятадын зохиолч
Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
Цагаан сарын барилдаан - 2018

#### Бөхийн бүрэлдэхүүн 
XVII жарны Тийн унжлагат хэмээх шороо нохой жилийн сар шинийн баярт зориулсан үндэсний бөхийн барилдаанд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын аварга Г.Эрхэмбаяр, Архангай аймгийн Хашаат сумын харьяат улсын аварга Ч.Санжаадамба, Увс аймгийн Баруунтуруун сумын харьяат улсын аварга С.Мөнхбат нараар магнайлуулсан улсын аварга цолтон гурав, улсын арслан цолтон зургаа, улсын гарьд цолтон гурав, улсын заан цолтон дөрөв, улсын харцага цолтон арван гурав, улсын начин цолтон дөчин гурав нийт далан хоёр улсын цолтон, аймгийн хурц арслан цолтон арван хоёр, аймаг цэргийн арслан цолтон ерэн нэг, аймаг цэргийн заан цолтон гучин хоёр, аймаг цэргийн харцага цолтон дөчин ес нийт хоёр зуун тавин зургаан хүчтэн уран мэх, хүч чадлыг сорин барилдлаа.

Энэхүү барилдаанд аймаг, цэргийн начин, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд багтаж барилдсангүй.

#### Шөвгөрсөн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### ***Нэгийн даваа*** 
##### ***Хоёрын даваа*** 
##### ***Гурвын даваа*** 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### *Наймын* *даваа* 
Ангилал:Цагаан сарын барилдаан
Бадам-Очирын Пунсалдулам

**Бадам-Очирын Пунсалдулам** (Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл суманд 1992 онд төрсөн) -Монгол Улсын Даяар дуурсах мэргэн цолтой “Их Монголын харвуул” харваачдын нэгдсэн холбооны харваач.

1999 онд Нарийнтээл сумын ЕБС-д элсэн орж 2003 оноос анх тус сургуулийн биеийн тамирын багш С.Ууганзаяагийн удирдлаган доор үндэсний сурын спортоор хичээллэж эхэлсэн. Хичээллэсэн жилдээ Өвөрхангай аймгийн баяр наадмын үндэсний сурын хүүхдийн харваанд түрүүлснээр амжилтын буйхиа эхэлсэн. Мөн Өвөрхангай аймгийн баяр наадмын үндэсний сурын харваанд 1 удаа түрүүлэн аймгийн мэргэн цол хүртсэн. 2009 оноос аймгийн мэргэн, спортын мастер Б.Жалбаа багшийн удирдлаган доор үндэсний сурын харваагаар үргэлжлүүлэн хичээллэж улсын чанартай тэмцээнүүдэд тогтмол оролцож эхэлсэн.  

Улсын баяр наадамд 2010 оноос хойш буюу 14 дэх жилдээ харваж байна. Физикийн багш мэргэжилтэй.

2016 онд Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний Их баяр наадмаар 1 дүгээр байранд орж Монгол улсын мэргэн цол хүртсэн. Тухайн жилдээ Хүрээ цам даншигт түрүүлж Даншигийн мэргэн, 2020 онд буриад сурын мэргэн, 2022 онд Ардын хувьсгалын 100,101 жилийн ойд түрүүлэн Монгол улсын даян мэргэн цол хүртсэн. 

2024 оны Их баяр Наадмаар Монгол Улсын даяар дуурсах мэргэн цол тус тус хүртсэн.
Бүддоржийн Даш-Яндаг

**Бүддоржийн Даш-Яндаг** «Баянзүрх эмнэлэг» ХХК-ийн ерөнхий захирал, эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан, анагаах ухааны доктор, клиникийн профессор

## Намтар 
1978 онд Анагаах ухааны дээд сургууль
1982 онд Улаанбаатар хотод эрүүлийг хамгаалахын зохион байгуулагчийн курс,
1986 онд Хүүхдийн эмчийн мэргэжил эзэмших курс
1987-1988 онд ДЭМБ-ын шугамаар Москва хотод Эрүүлийг хамгаалахын зохион байгуулагчийн дээд курс
1994 онд тэргүүлэх зэргийн эмчийн зэргийн эмч
1994 онд Улаанбаатар хотод Эрүүл мэндийн яамнаас зохион байгуулсан зах зээлийн үеийн Эрүүлийг хамгаалахын удирдлага, зохион байгуулалтын курс
2006 онд клиникийн профессор цол
2010 онд ОХУ-ын Санкт Петербургийн АУИС-д Анагаах ухааны доктор цол хамгаалсан

## Гавьяа шагнал 
* 2010 онд “Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан” цол
* 2007 онд “Алтан гадас” одон
* 1991, 2001, 2011 онд Ардын хувьсгалын 70, 80, 90 жилийн ойн медаль
* 2006 онд Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
* 1990 онд “Эрүүлийг хамгаалахын тэргүүний ажилтан” тэмдэг
* 2006 онд “Эдийн засгийн тэргүүний ажилтан” тэмдэг
* 2001 онд Нийслэлийн Засаг даргын “Хүндэт тэмдэг”
* 2000 онд “Залуу үеийг халамжлан хүмүүжүүлэгч” медаль

## Цахим холбоос 
bayanzurkhhospital.mn

Ангилал:Монголын эмч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Далай тэнгисийн бурхан

**Далай тэнгисийн бурхан** гэдэг нь политеизмын шашин ба үлгэр домогт гарах бурхан ба тэдгээр нь ихэнхдээ бодит ба домгийн тэнгистэй хүншүүлэн холбогдсон байдаг.

Посейдон нь тэнгис, газар хөдлөлт, шуурга, морьдын бурхан байсан бөгөөд шунал тачаалын Олимпын бурхад гэж үздэг.

Тэрбээр Кронус, Редийн 3 дахь хүү нь юм.

Титануудыг бурхад ялсаны дараа дэлхийг гурав хувааж, Зевс, Айд, Посейдон нарыг хаан ширээнд суулгахаар ​​шийджээ.

Poseidon-ийн тухай баримтууд

- Посейдон нь далай тэнгисийн Бурхан, бүх усыг хамгаалагч, далайчдад аюулгүй замаар явахад нь тусалдаг

- Титануудын уналтын дараа Посейдон өөрийн эзэнт гүрнийг бүтээсэн.

- Зевс ба Хадес ах нар нь байв.

- Тэр устай холбогдож, газарзүйн байрлалаа олж чаддаг байсан.

- Посейдоныг үржил шимийн бурхан хэмээн шүтдэг байв.

- Тэрбээр гурван салаатай жадыг хэрэглэдэг.

- Посейдон газар хөдлөлтийг бий болгохын тулд өөрийн жадаараа цохиж газар хөдөлгөдөг байжээ. Иймээс түүнийг "Earth-shaker" гэж алдаршсан юм.

- Посейдон далайд байрлах сувд, шүрэн хийд бүхий бүх ордонг эзэмшдэг байсан. Тэрээр Олимпус уулан дахь ордондоо илүү дуртай байв.

- Посейдон нь сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй байсан ба түүний даруу байдал тогтворгүй, түүний сэтгэл хөдлөлийн хэлбэлзэл нь түүнийг аймшигт зүйл хийхэд хүргэдэг байв.

- Тэр Зевстэй төстэй бөгөөд эмэгтэй хүний ​​эрх мэдлийг хүчирхэгжүүлж, эрч хүчийг нь хайрладаг байв. 

- Посейдон Грекчүүдэд Трояны дайнд тусласан. Гэсэн хэдий ч, Зевс түүнийг тулааны талбараас татгалзах тушаал өгсөн бөгөөд тэрээр дургүйцсэн дуулгавартай байв.

- Посейдон нь Нерид гэдэг Амфитритийн нөхөр байжээ. Тэдний холбоо нь хагас хүн, хагас загас Triton-ыг бүтээжээ.

- Посейдон болон Медуза нь нисдэг морь, Pegasus хэмээх олон тооны домогт бүтээлийн нэг юм.

- Тэрээр мөн Orion, Polyphemus, Pelias болон бусад олон хүмүүсийн биологийн эцэг байсан юм.

- Посейдон нь хөлөг онгоцнуудтай холбоотой байсан бөгөөд далайчид далайд гарахаасаа өмнө түүнд залбирч, их олз олохын тулд залуу бүсгүйчүүд болон үзэсгэлэнтэй морьдоор тахил өргөдөг байжээ .

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тэнгисийн бурхан
Мэс заслын эмч

**Мэс заслын эмч** нь мэс засал хийх зайлшгүй шаардлагатай эмээр эмчлэгдэхгүй өвчнийг болон гэмтлийг мэс заслын зориулалтын тусгай багаж хэрэгслээр мэс ажилбар хийж ангаадаг хүнийг нэрлэнэ. Мэс заслын эмч нь бусад анагаах ухааны эмчийн салбартай харьцуулахад хожуу үүсчээ.

Сүүлийн жилүүдэд роботчилсон мэс засал хөгжиж байна.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Анагаахын мэргэжил
Сэтгүүлч

**Сэтгүүлч** нь олон нийтийн хэвлэл мэдээллээр дамжуулан сэдвийн мэдээлэл ба үзэл бодлыг  олон нийтэд нийтлэх, түгээх ажлыг үндсэн мэргэжлээ болгон ажилладаг хүн юм.

## Үүрэг 
Сурвалжлагч гэдэг нь эх сурвалжтай мэдээлэх зорилгоор судалгаа хийдэг, бичдэг, мэдээлдэг сэтгүүлчийн төрөл буюу албан тушаал юм. Сэтгүүлч мэргэжилтэй хүний үндсэн мэргэжлээрээ ажиллах анхан шатны албан тушаалыг сурвалжлагч гэдэг.  Сурвалжлагч нь сэтгүүл зүйн үүрэг болоод сэтгүүл зүйн зарчмын хүрээнд ажилладаг.

НҮБ-ын Үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөний Тусгай илтгэгчийн 2012 оны тайланд *“Сэтгүүлч бол нийгмийн салбаруудад, эсвэл  нийгэмд бүхэлд нь мэдээлэл өгөхийн тулд үйл явдлыг ажиглаж,  тодорхойлон  тайлбарладаг, баримтжуулдаг,  мөн нийгэмд нөлөө үзүүлж буй үйл явдал, мэдэгдэл, бодлого, төлөвлөгөөнд шинжилгээ хийж, ийм мэдээллийг системд оруулах,  баримт сэлт цуглуулах зорилготой хүн хувь юм”* гэжээ. (Глоб интернэшнл ТББ, Сэтгүүлч гэж хэн бэ?, 2019 нийтлэлээс)

## Ажлын талбар 
Сэтгүүлчид нь олон төрлийн хэвлэл мэдээллийн салбарт ажиллана. Үүнд: олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл болон бусад байгууллагад ажилладаг. 

### Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэлд 
Сонин, сэтгүүл, вэб сайт, цахим сэтгүүл зүй болон телевиз, радио, подкаст, мэдээллийн агентлаг зэрэгт сурвалжлагчаар ажиллана.

Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд байнгын тогтмол болон урт, богино хугацааны томилолт авч сурвалжлагчаар ажилладаг. Үүнд:  

* орон нутагт суугаа сурвалжлагч (аймаг, сумдад)
* хилийн чанад дахь сурвалжлагч (гадаад улс оронд)

#### Албан тушаалууд 
Сэтгүүлч мэргэжилтэй хүн хэвлэл мэдээллийн байгууллагад ажиллахад хашдаг албан тушаалууд бий. 
# Сурвалжлагч
# Редактор
# Тоймч
# Булан хөтлөгч гэх мэт.

### Аж ахуйн нэгж, байгууллагад 
Аж ахуйн нэгж,  төрийн байгууллага болон төрийн бус байгууллагуудын хэвлэл мэдээллийн хэлтэст сэтгүүл зүйн мэдлэг боловсрол, ур чадварын дагууд ажилладаг. Үүнд:

* Хэвлэлийн төлөөлөгч
* Олон нийтийн харилцааны ажилтан  (Олон нийттэй харилцах ажилтан)
* Мэдээллийн ажилтан 
* Редактор гэх мэт. 

## Цахим холбоос 
* cmj.mn: Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн албан ёсны цахим хуудас
* Society of Professional Journalists


Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн мэргэжил
Ангилал:Төрийн албаны ажилтан
Гэндэнжамцын Цэвэгмид

**Гэндэнжамцын Цэвэгмид** (1916-1985) нь Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын уугуул, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар цолтой малчин. Тэрээр Нарийнтээл сумын “Эх орон” нэгдлийн тууварч малчин байхдаа, 1975 оны 4 сарын 30-ны №94 тоот тогтоолоор хөдөлмөрийн баатар цол хүртжээ.

Цэвэгмид тууварч малчнаар 1946 оноос хойш ажиллахдаа 1965-1974 оны хоорондох 10 жилд тарга хүчний гэрээт даалгаврыг 68,7 тн-оор давуулан биелүүлсэн нь тухайн үеийн бэлтгэлийн үнээр тооцоход 121,5 мянган төгрөг ажээ. МАХН-ын XVIII их хурал, улсын тэргүүний тууварч малчдын гурван удаагийн зөвлөлгөөнд төлөөлөгчөөр оролцсон байна. Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монголын малчин
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1985 онд өнгөрсөн
Дашчойлон хийдийн нэрэмжит барилдаан -2019

#### Барилдаан зохион байгуулагч бүрэлдэхүүн 
##### Ерөнхий хөлийн цэц 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны ерөнхий хөлийн цэц

* Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харьяат аймгийн арслан Батнасангийн Мэндсайхан

##### Хөлийн цэц 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны хөлийн цэц

* Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын харьяат аймгийн арслан Чойжилын Эрдэнэчулуун
* Завхан аймгийн Шилүүстэй сумын харьяат аймгийн арслан Жамбажамцын Сүхбат
* Төв аймгийн Батсүмбэр сумын харьяат аймгийн заан Цэвэгжавын Хүрэлсайхан
* Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын харьяат аймгийн заан Лхасүрэнгийн Нанзадсүрэн

##### Гарын даа 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны гарын даа

* Монголын үндэсний бөхийн тэргүүн гарын даа Сэлэмбаатар
* Монголын Үндэсний бөхийн ахлах гарын даа Ёндонгийн Амарбаясгалан
* Монголын үндэсний бөхийн ахлах гарын даа С.Шижирбаатар
* Монголын Үндэсний бөхийн ахлах гарын даа Д.Ренчиндорж
* Монголын үндэсний бөхийн улсын гарын даа Төмөрбаатарын Түмэндэмбэрэл
*Монголын үндэсний бөхийн улсын гарын даа Батхишиг

##### Барилдааны тайлбарлагч 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны тайлбарлагч

* Өвөрхангай аймгийн Хайрхандулаан сумын харьяат Монгол үндэсний бөхийн тэргүүн тайлбарлагч Бямбадоржийн Цогтбаатар
* Монгол үндэсний бөхийн тайлбарлагч Наранбаяр

##### Барилдааны эмч 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны эмч:

* Пэрэнлэйсамбуу
*Шарав

##### Засуул 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний бөхийн барилдааны засуулаар

* Монгол үндэсний бөхийн ахлах засуул Сэргэлэнбадрах
*Монгол үндэсний бөхийн ахлах засуул Ганболд
*Монгол үндэсний бөхийн дэд засуул Должинсүрэн
*Монгол үндэсний бөхийн дэд засуул Цэрэндагва
*Монгол үндэсний бөхийн дэд засуул Батжаргал
* Монгол үндэсний бөхийн улсын засуул Тулгаа
* Монгол үндэсний бөхийн улсын засуул Хүрэлбаатар
* Монгол үндэсний бөхийн улсын засуул Ихзориг
* Монгол үндэсний бөхийн засуул Төгсбаатар
* Монгол үндэсний бөхийн засуул Дарханням

#### Бөхийн бүрэлдэхүүн 
Дашчойлин хийдийн нэрэмжит аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн үндэсний  бөхийн барилдаанд аймгийн хурц арслан арав, аймаг цэргийн арслан цолтон далан хоёр, аймаг, цэргийн заан цолтон хорин тав, аймаг цэргийн харцага цолтон тавин хоёр, аймаг цэргийн начин цолтон наян ес, сумын заан цолтон найм нийт хоёр зуун тавин зургаан хүчтэн уран мэх, хүч чадлаа сорин барилдлаа. 

#### Шөвгөрсөн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### ***Нэгийн даваа*** 
##### ***Хоёрын даваа*** 
##### ***Гурвын даваа*** 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### *Наймын* *даваа* 
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Рутульчууд

**Рутульчууд** (Myhabyr; оросоор  *Рутульцы*; англиар г.т. *Rutul*, о.т. *Rutuls*,*Rutul people*) — Ар Кавказын ард түмэн. ОХУ, Азербайжан амьдарч байна.

## Хэл бичиг 
Эртнээс хэлээ араб үсгээр бичиж ирсэн. XX зууны латин—кирил—латин болон шилжив.

## Эшлэл 
Ангилал:Азербайжан дахь угсаатан
Ангилал:Дагестан
Ангилал:Оросын ард түмэн
Ангилал:Кавказ дахь угсаатан
Эгэл шонхор

**Эгэл шонхор** (*Falco peregrinus*) нь шонхрынхон овогт хамаарна. Эгэл шонхор нь дэлхий даяар хамгийн түгээмэл тархсан шувууны төрөл бөгөөд антарктидаас бусад бүх тивд байдаг. Эгэл шонхор нь хаданд үүрээ засан, өндгөө дарах ба уулархаг газар болон эгц хясаа бүхий тэнгисийн эрэг хавиар ихэнхдээ нутаглана. Сүүлийн жилүүдэд энэ төрөл нь мөн хот суурин газар, аж үйлдвэрийн байгууламж зэрэгт  „хиймэл хадан цохионд“ ихээр нүүдэллэн суурьших болсон. Эгэл шонхор нь бараг л ганцхан шувуугаар хооллох бөгөөд энэ нь жижгээс дунд зэргийн биетэй шувуудыг агаарт агнана. Ан хийхдээ маш өндрөөс шунган нисэх бөгөөд энэ үедээ 322 км/цаг хүртэл хурдлах чадвартай аж. 

Хортон шавж устгах пестицидийн улмаас тоо толгой нь ихээхэн цөөрсөн ба үүнээс нь шалтгаалан хот сууринд нүүлгэн шилжүүлж зүйлийн тоог буцаан өсгөж чадсан зэргээс шалтгаалан дэлхийд хамгийн сайн мэдэх махчин шувууны зүйл болжээ.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Шонхорынхон
Ангилал:Анч шувуу
Каннибализм (хүн)

**Каннибали́зм** (от , ) — хүний мах эд эрхтнүүдийг идэж хэрэглэх үзэл.(мөн *антропофагия* гэж хэрлэдэг). Үүнийг Биологийн хувьд өргөн утгаар нь өөрийнхөө төрлийг идэхийг хэлдэг байна.  (мөн үзэх. Каннибализм (зоологи)).
Ногоон шош

**Ногоон шош** ( (L.) R. Wilczek) нь буурцагтны овгийн, өвслөг, нэг наст, Вигна төрөлд багтдаг нэгэн зүйл ургамал. Барууныхан *mung bean*, *green gram*, *maash*, *moong* гэж янз бүрээр нэрлэдэг. Энэтхэг, Пакистан, Бангладеш, Непал, Шри Ланка, Хятад, Тайвань, Солонгос, Өмнөд Ази ба Зүүн Өмнөд Азид голчлон тариалагдаж хүнсэнд хэрэглэгддэг. Халуун болон чихэрлэг зууш хоолонд аль алинд нь ашиглагддаг. Сүүлийн жилүүдэд ногоон бордуур ба бүрхүүл ургамлын зориулалтаар багагүй тариалагдаж байгаа.

## Мөн үзэх
* Бүрхүүл ургамал
* Ногоон бордуур

## Эх сурвалж
## Гадны холбоос
*
*
Вандуй

**Таримал вандуйны** ( L.) жижиг бөмбөлөг хэлбэрийн үр жимсийг **Вандуй** гэж ихэвчлэн нэрлэдэг. Таримал вандуй нь буурцагтны овгийн, өвслөг, нэг наст, вандуйны төрлийн нэгэн зүйл ургамал юм. Вандуй нь хонхорцог дотор боловсрох ба ногоон эсвэл шар өнгөтэй байдаг. Ботаникийн хувьд авч үзвэл вандуй нь жимс юм. Буурцагтны овгийн ургамлуудын хүнсэнд хэрэглэгддэг зарим үрүүдийг мөн вандуй гэдэгт хамтатган ойлгодог.

## Азотын фиксаци
Вандуй нь бусад буурцагт ургамлуудтай нэгэн адил ризобиа гэж нэрлэгдэх бактеритэй симбиоз харилцаанд ордог. Энэ харилцаа нь түүний үндэсний системд бий болох булцуу (root nodule) дотор явагдана. Ризобиа бактери нь агаарын молекул азотыг () аммиак () болгон хувиргадаг өвөмөц чадвартай юм. Энэ хувиргалт нь дараах томъёогоор илэрхийлэгдэнэ:
:
Үүссэн аммиак нь аммони болон хувирах ба аммони нь азотын ургамалд шингэх хэлбэр юм. Аммиак нь аммони болох хувиргалт нь дараах томъёогоор илэрхийлэгдэнэ:
:
Вандуй болон бусад буурцагт ургамлын үндэсний булцуу нь амин хүчлийг бий болгоход ашиглагдах азотын эх үүсвэр юм. Амин хүчлүүд нь уургийн бүрэлдэхүүн хэсэг ба буурцагт ургамал нь ургамлын гаралтай уургийн сайн эх үүсвэр болдог.

Вандуй үхэх үед (жишээ нь ургац хураалтын дараа) түүний талбайд үлдсэн хэсгүүдийн (иш, навч г.м.) амин хүчлүүдэд агуулагдах азот хөрс рүү буцаж ялгардаг. Амин хүчлүүдэд агуулагдах азот нь хөрсөнд, бусад ургамалд шингэцтэй нитрат () болон хувирч, улмаар дараачийн тарималд бордоо болдог.

## Эх сурвалж
## Ном зохиол
* European Association for Grain Legume Research (AEP). *Pea*. https://web.archive.org/web/20061017214408/http://www.grainlegumes.com/default.asp?id_biblio=52 .
* Hernández Bermejo, J. E. & León, J., (1992). *Neglected crops: 1492 from a different perspective*, Food and Agricultural Organization of the United Nations (FAO) Contents
* Muehlbauer, F. J. and Tullu, A., (1997). *Pisum sativum L.* Purdue University. Pea
* Oelke, E. A., Oplinger E. S., et al. (1991). *Dry Field Pea*. University of Wisconsin.Dry Field Pea

## Гадны холбоос
* Sorting Pisum names
* USDA plant profile
* https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/
Расинг Пойнт

**Расинг Пойнт Ф1 баг** () нь Их Британийн лиценцтэй, английн Силверстонд төвтэй Формула-1 уралдааны баг юм. Энэхүү баг нь 2018 оны наймдугаар сараас эхлэн формула 1 уралдаанд оролцож эхэлсэн бөгөөд мэдэгдлийн хуудсан дээр **Расинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг** (***Racing Point Force India F1 Team***) гэсэн нэртэйгээр бүртгүүлсэн байна. 2018 оны Бельгийн гран-прийн уралдаанаас эхлэн Формула-1-ийн ДАШТ-д оролцож буй тус баг нь мөн онд дампуурсан уралдааны жүчээ болох Форс Индиа багийн хүн-, материалын нөөцийг ашигладаг.

## Тоон үзүүлэлт 
### Формула-1-ийн статистик 
Мэдээ: 2018 оны 3 сарын 31-ний Бахрейн гран-прийн дараа

### Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт 
Мэдээ: 2018 оны улирлын эцсийн дүнгээр

Одоо идэвхтэй уралдаж буй нисгэгч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв.

### Формула-1-ийн үр дүн 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Формула-1-баг
Ангилал:Их Британийн моторт спорт
Дораэмон

**Дораэмон** () Японы дуудлага:  [do̞ɾa̠e̞mõ̞ɴ] )гэх алдарт шоонэн манга цувралыг Фүжико Ф. Фүжио гэгч манга зураач (*мангака*) зурсан. Дораэмон манга цуврал маш сайн борлуулалтай байсан учраас анимэ хэлбэрээр гарсан юм.

## Тайлбар 
*Нобита: ухаан муутай тэнэгдүү, бага сургуулийн сурагч юм.
*Дораэмон: Ирээдүйгээс ирсэн робот муур бѳгѳѳд санамсаргүй байдлаар илбэнх шиг харагддаг болж, Нобитад туслахаар ѳнгѳрсѳн рүү аялдаг.

Ангилал:Манга
Ангилал:анимэ
Мөнхийн Шийрэв

Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн сэтгүүлч **Мөнхийн Шийрэв** Дорнод аймгийн Баяндун суманд төржээ. Тэрээр Монгол Улсын Их Сургуулийн сэтгүүлзүйн ангийг 1963 онд төгссөн. Монголын радиод сурвалжлагч, албаны дарга, даргаар ажиллаж байсан. 1990 онд болсон анхны ардчилсан сонгуульд нэр дэвшиж, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож, Монгол Улсын шинэ Үндсэн хуулийг өлгийдөж авсан 430 депутатын нэг болсон. Одоо Соёл урлагийн Их сургуулийн Радио телевизийн дээд сургуульд багшилж байгаа. 

## Шагнал 
Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цол, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнагдсан.

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Баяндуны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1942 онд төрсөн