open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1938 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*1938 FIFA World Cup France ™, FIFA.com
*Details at RSSSF; note that they often disagree with FIFA on goal scorers and times

## Эшлэл 


#1938
1950 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Цахим холбоос 
* 1950 FIFA World Cup on FIFA.com
* Details at RSSSF; note that they often disagree with FIFA on goal scorers and times

## Эшлэл 

#1950
Хөлбөмбөгийн ДАШТ #1950
ДАШТ #1950
Шаъанан Стрийт

**Шаъанан Давид Стрийт** (, , 1971 оны 5 сарын 6 төрсөн) - Израилын хөгжимчин, рэппер, „а-Даг Нахаш“-ийн дуучин.

Ангилал:Израилын дуучин
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
1954 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Цахим холбоос 
*1954 FIFA World Cup Switzerland ™, FIFA.com
*Details at RSSSF

## Эшлэл 

#1954
ДАШТ
1958 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Цахим холбоос 
*1958 FIFA World Cup Sweden ™, FIFA.com
*Details at RSSSF

## Эшлэл 

#1958
ДАШТ
Мөнхбаатарын Гансүх

**Мөнхбаатарын Гансүх** нь Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Дарьгангын хүн
Jesus He Knows Me

**„Jesus He Knows Me“** - Британийн рок-хамтлаг Женесисийн дуу, цомог ''We Can't Dance''-ийн 4-р дахь сингл.

## Эх сурвалж
* 

Ангилал:1992 оны дуу
Ангилал:Женесис хамтлаг
Тамхи

, Australia]]
 tobacco leaves drying in the sun at Pomak village in Xanthi, Greece]]

**Тамхи** нь нэгэн төрлийн ургамал, мөн уг ургамлын хатаасан навчийг ашиглан хийсэн мансууруулах бүтээгдэхүүн юм. Тамхины төрлийн 70 гаруй зүйл ургамал байдгаас хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь *Nicotiana tabacum* болно. 

Хатаасан тамхины навчаар янжуур, навчин тамхи, гаансны тамхи, усан тамхи зэрэг бүтээгдэхүүн хийдэг. Мөн хамрын тамхи, зажилдаг тамхи, хүлхдэг тамхи хийж болно.

Тамхи нь донтуулах шинж чанар бүхий өдөөгч алкалин болох никотины агууламж өндөртэй. Тамхины хэрэглээ нь зүрх, элэг, уушги зэрэг эрхтнийг гэмтээдэг олон янзын үхлийн аюултай өвчин, мөн олон төрлийн хорт хавдар үүсгэх эрсдэлтэй. 2008 онд Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага үхлийн шалтгаанууд дундаас тамхи нь урьдчилан сэргийлж болох хамгийн элбэг шалтгаан гэж зарлажээ.
Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл

**Мөнхтөрийн Лхагвагэрэл** (1998 оны 1 сарын 4-нд төрсөн) нь Завхан аймгийн Яруу сумын уугуул, Үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх.

2021 онд Норвегийн Осло хотод зохиогдсон чөлөөт бөхийн ДАШТ-ий 125кг-ийн жинд хүрэл медаль хүртсэн. Мөн Токио 2020 олимпод шагналт 5-р байр эзэлжээ.

## Амжилт 
### Үндэсний бөх
#### Улсын наадам 
#### Аймаг, цэргйн наадам 
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Яруугийн хүн
Ангилал:1998 онд төрсөн
Жаргалсайханы Жавхлан

**Жаргалсайханы Жавхлан** нь Ховд аймгийн Зэрэг сумын уугуул, Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.2011 оноос эхлэн жүдо, үндэсний бөхөөр хослуулан хичээлж эхэлсэн 2015 онд Ховд аймгийн Зэрэг сумын баяр наадамд түрүүлж "Сумын заан " цол хүртсэн.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
**Ж.Жавхланд**  аавын талаас бөхийн удам гэвэл чөлөөт бөхийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний мөнгө, хүрэл медальт, Монгол улсын гавьяат тамирчин Авирмэдийн Энхээ ээжийн талаас бөхийн удам гэвэл Ховд аймгийн Зэрэг сумын харьяат аймгийн харцага Монцойн Ганзориг нар юм.

Ангилал:Зэрэгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Амьд хүн
Төрмөнхийн Дүгэрдорж

**Төрмөнхийн Дүгэрдорж** нь Завхан аймгийн Отгон сумын уугуул, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
#### Цэргийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
2018 оны Баян-Өлгий аймгийн наадам

Тулгар төр байгуулагдсаны түүхт 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Баян-Өлгий аймаг байгуулагдсаны 77 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2018.07. 11-12/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн хурц арслан Ш.Мурат, К.Ханат аймгийн арслан М.Төртулга, Х.Асен, Х.Айдос нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# А.х.а Ш.Мурат  - З.б  **Э.Тамир**
# А.х.а К.Ханат  - С.з **Д.Бахыт**
# А.а Х.Асен  - С.з **С.Заманбек**
# А.з **М.Аманбек**  - С.з Ш.Еркинбек
# А.з С.Бат-Үүл  - С.з **М.Бекежан**
# А.х **Д.Бейбит**  - А.н Х.Олжас
# А.х А.Айбек  -  С.з **Б. Сундуй**
# А.н **Т.Ерболат** - С.з Т.Ардагер

***Зургаагийн даваа***

# А.з **М.Аманбек** -  С.з Д.Бахыт 
# А.х **Д.Бейбит** -   З.б Э.Тамир
# А.н **Т.Ерболат**  -  С.з М.Бекежан
# С.з **С.Заманбек**  - С.з Б.Сундуй

***Долоогийн даваа***

# А.з **М.Аманбек**  - С.з С.Заманбек 
# А.х Д.Бейбит  - А.н **Т.Ерболат** 

***Наймын даваа***

# А.з М.Аманбек   - А.н **Т.Ерболат**

#
2018 оны Дархан-Уул аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил,Дархан-Уул аймгийн үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын начин С.Даваасамбуу, аймгийн хурц арслан Б.Даваадорж нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# А.а А.Амараа  - С.з **Б.Хүдэрбаатар**
# А.а Г.Дамдинхүү  - С.з **Ж.Бат-Оргил**
# А.а Б.Сүхбаатар  - С.з Н.**Чиеэгүнбаатар**
# А.а **С.Ерөөлт**  - А.а Х.Цагаанбаатар
# А.а **С.Очирбат**  - А.х Ж.Бадрал
# А.а Давс.Батбаяр - С.з **Э.Түмэн-Өлзий**
# А.а М.Төмөртогоо  - С.з **Б.Төмөрбаатар**
# А.х Б.Өлзийсайхан  - А.н.н **Э.Төгөлдөр**

***Зургаагийн даваа***

# А.а **С.Ерөөлт**  - С.з Ж.Бат-Оргил
# А.а **С.Очирбат**  - С.з Н.Чиеэгүнбаатар
# А.н.н Э.Төгөлдөр - С.з **Б.Төмөрбаатар** 
# С.з Б.Хүдэрбаатар - С.з **Э.Түмэн-Өлзий**

***Долоогийн даваа***

# А.а **С.Ерөөлт**  - С.з Б.Төмөрбаатар
# А.а **С.Очирбат** - С.з Э.Түмэн-Өлзий

***Наймын даваа***

# А.а С.Ерөөлт  - А.а **С.Очирбат**

#
1962 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*1962 FIFA World Cup Chile ™, FIFA.com
*Details at RSSSF

## Эшлэл 


#1962
1966 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

**1966 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ** (англи. *1966 FIFA World Cup*) — 1966 оны 7-р сарын 11-30-ны өдрүүдэд Англид болон 8 дахь ДАШТ юм. Олон улсын хөлбөмбөгийн холбоо Ром хотноо 1960 оны 8-р сарын 22-нд болсон хурлаараа Англи улсыг тэмцээн зохион байгуулагч орноор сонгосон байна. 

ДАШТ-ний финалыг тоглолт Лондрн хотын «Уэмбли» цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон бөгөөд Английн шигшээ 4:2 харьцаагаар ХБНГУ-ын шигшээ багийг буулгаж авсан байна.   

Энэ ДАШТ бол телевизийн хар цагаанаар дамжуулсан сүүлчийн ДАШТ байсан юм. 

ДАШТ-ний тоглолтууд Английн Бирмингем, Ливерпүүл, Лондон, Манчестер, Мидлсбро, Сандерленд болон Шеффилд зэрэг хотуудад болсон.

Португалийн хөлбөмбөгчин Эйсебио 9 удаа гоол оруулж ДАШТ-ний шилдэг довтлогч болсон.

## Гадаад холбоос 
*1966 FIFA World Cup England ™, FIFA.com
*Details at RSSSF
*FIFA Technical Report

## Эшлэл 


#1966
2018 оны Говь-Алтай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил,Говь-Алтай аймаг байгуулагдсаны 78 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 10,11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын арслан Д.Мөнх-Эрдэнэ , улсын заан Б.Соронзонболд, улсын начин С.Эрхэмбаяр, Г.Гансүх, Ду.Батбаяр, Д.Лхагвадорж, Н.Баярмагнай нар магнайлан барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.з Б.Соронзонболд  - С.з **Г.Галмандах**
# у.н С.Эрхэмбаяр  - С.х **Ж.Гантогтох**
# У.н Ду.Батбаяр  - С.з **Д.Эрдэнэтулга**
# У.н **Д.Лхагвадорж**  - А.а Д.Цэрэндаваа
# А.а **Э.Даваажаргал** - А.х Ц.Эрхэмбаяр
# А.з **Д.Ганцоож**  -  А.н.н Ж.Баянмөнх
# А.х **Б.Энхсайхан** -  А.н Г.Батмөнх
# А.х Я.Бумбаяр  - А.н **Х.Ариунбаатар**

***Зургаагийн даваа***

# У.н **Д.Лхагвадорж**  - С.з Г.Галмандах
# А.а **Э.Даваажаргал** - С.х Ж.Гантогтох
# А.з Д.Ганцоож - А.н **Х.Ариунбаатар**
# А.х Б.Энхсайхан - С.з **Д.Эрдэнэтулга**

***Долоогийн даваа***

# У.н Д.Лхагвадорж - **С.з Д.Эрдэнэтулга**
# А.а Э.Даваажаргал - А.н **Х.Ариунбаатар**

***Наймын даваа***

# А.н Х.Ариунбаатар  - С.з **Д.Эрдэнэтулга**

#
1970 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*1970 FIFA World Cup Mexico ™, FIFA.com
*Details at RSSSF
*FIFA Technical Report

## Эшлэл 


#1970
1974 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*1974 FIFA World Cup Germany ™, FIFA.com
*FIFA Technical Report
*Details at RSSSF

## Эшлэл 


#1974
#
дэлхийн аварга
1978 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*1978 FIFA World Cup Argentina ™, FIFA.com
*Details at RSSSF
*Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн техникийн тайлан (Хэсэг 1), (Хэсэг 2), (Хэсэг 3), (Хэсэг 4), (Хэсэг 5), (Хэсэг 6), (Хэсэг 7)

## Эшлэл 


#1978
1986 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
* 1986 FIFA World Cup Mexico ™, FIFA.com
* 1986 World Cup Details RSSSF
* Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн техникийн тайлан (Хэсэг 1), (Хэсэг 2), (Хэсэг 3), (Хэсэг 4)

## Эшлэл 


#1986
2018 оны Дундговь аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Дундговь аймаг байгуулагдсаны 77 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2018.07. 10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Л.Пүрэвжав, улсын өсөх идэр начин Б.Чинзориг, нар магнайлан барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.ө.и.н Б.Чинзориг  -  С.з  **Ш.Ганбаяр**
# А.х.а Б.Болдбаатар -  С.з **Б.Анандпүрэв**
# А.а **Х.Батбаяр** - С.з Ж.Дамбадаржаа
# А.з Я.Мөнхтөр  - С.з **М.Баттүвшин**
# А.з Б.Баярмөнх  - С.з **Б.Амарбаяр**
# А.з **Н.Наранбаяр** - А.н Д.Энхболд
# А.х **Б.Доржсүрэн** - С.з Э.Золбоот
# А.х **Э.Ариунбуян**  - А.н.н У.Мөнхчулуун

***Зургаагийн даваа***

# А.а **Х.Батбаяр** - С.з Ш.Ганбаяр
# А.з Н.Наранбаяр  - С.з **Б.Анандпүрэв**
# А.х **Б.Доржсүрэн** - С.з М.Баттүвшин
# А.х **Э. Ариунбуян**  -  С.з Б.Амарбаяр

***Долоогийн даваа***

# А.а Х.Батбаяр - С.з **Б.Анандпүрэв**
# А.х Б.Доржсүрэн - А.х **Э.Ариунбуян**

***Наймын даваа***

1. А.х **Э.Ариунбуян**  - С.з Б.Анандпүрэв

#
1998 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

## Гадаад холбоос 
*  
*1998 FIFA World Cup France ™, FIFA.com
*RSSSF Archive of finals
*RSSSF Archive of qualifying rounds
* at the BBC

## Эшлэл 


#1998
2018 оны Завхан аймгийн наадам

Хүннү гүрэн үүсэн байгуулагдсан буюу Тулгар төрийн 2227 жил, Эзэн Богд Чингис хааны үүсгэн байгуулсан Их Монгол улсын 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Үндэсний Их баяр наадам, Сүхбаатарын одонт Завхан аймаг байгуулагдсаны 95 жилийн ойн баяр наадмын(2018-07-10,11) үндэсний бөхийн барилдаанд улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх ухаан бодол, ур чадвар, уран мэх, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага М.Дармаабазар, улсын өсөх идэр начин Ж.Оргил, улсын начин Г.Бат-Амгалан, У.Балжинням, Б.Бадамдорж нар магнайлан барилдлаа.

#### Шинээр цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.х М.Дармаабазар – С.з **Т.Хайдавдорж**
# У.ө.и.н Ж.Оргил – С.з **С.Амарсанаа**
# У.н У.Балжинням  - С.з **Д.Батбаатар**
# А.з **П.Өсөхбаатар**  - С.з Э.Мөнхтөр
# А.х **Ш.Чинтулга** – А.н Э.Доржсүрэн
# Ц.х **Т.Дүгэрдорж**  - А.н С.Доёддорж 
# А.х **М.Лхагвагэрэл**  - С.з Х.Болдбаатар
# А.ө.н Б.Даваадорж – А.н.н **М.Амарсанаа**
***Зургаагийн даваа***
# А.з **П.Өсөхбаатар** – С.з С.Амарсанаа
# А.х **Ш.Чинтулга** -  С.з Т.Хайдавдорж
# Ц.х **Т.Дүгэрдорж**  - С.з Д.Батбаатар
# А.х **М.Лхагвагэрэл** - А.н.н М.Амарсанаа

***Долоогийн даваа***

# А.з **П.Өсөхбаатар**  - Ц.х Т.Дүгэрдорж
#А.х Ш.Чинтулга – А.х **М.Лхагвагэрэл**

***Наймын даваа***

# А.з **П.Өсөхбаатар** – А.х М.Лхагвагэрэл

#
2018 оны Орхон аймгийн наадам

Хүннү гүрэн үүсэн байгуулагдсан буюу Тулгар төрийн 2227 жил, Эзэн Богд Чингис хааны үүсгэн байгуулсан Их Монгол улсын 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Үндэсний Их баяр наадам, Орхон аймгийн баяр наадмын үндэсний бөхийн барилдаанд улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх ухаан бодол, ур чадвар, уран мэх, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Н.Саранцогт, Г.Батбаяр улсын начин Б.Насандэлгэр, Ч.Ганзориг нар магнайлан барилдлаа.

#### Шинээр цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.х Г.Батбаяр  - С.з **О.Одсүрэн**
# У.н Б.Насандэлгэр  - С.з **Ш.Билгүүндалай**
# У.н Ч.Ганзориг  - С.з **О.Цэрэнчимэд**
#А.а Б.Гантөмөр - С.з **Б.Очир**
#А.а Б.Уртбаяр  - А.х **О.Мөнх-Ирээдүй**
#А.а **Т.Чулуунгэрэл**  - С.з Б.Хишигчулуун
#А.з **Б.Зоригтбаатар**  - А.з Н.Мөнх-Ирээдүй
#А.н.н О.Мөнх-Эрдэнэ  - А.н **Б.Хүдэрчулуун**

***Зургаагийн даваа***

# А.а **Т.Чулуунгэрэл**  - С.з О.Цэрэнчимэд
# А.з **Б.Зоригтбаатар**  - С.з Ш.Билгүүндалай
# А.х **О.Мөнх-Ирээдүй**  - С.з О.Одсүрэн
# А.н **Б.Хүдэрчулуун**  - С.з Б.Очир

***Долоогийн даваа***

# А.а Т.Чулуунгэрэл  - А.х **О.Мөнх-Ирээдүй**
# А.з **Б.Зоригтбаатар**  - А.н Б.Хүдэрчулуун

***Наймын даваа***

# А.з **Б.Зоригтбаатар**  - А.х О.Мөнх-Ирээдүй

#
2018 оны Өвөрхангай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Өвөрхангай аймаг байгуулагдсаны 87 жилийн ой, Монгол улсын анхны ерөнхий сайд Төгс-Очирын Намнансүрэнгийн мэндэлсэний 140 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2018.07. 10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын өсөх идэр начин Ш.Батхуяг, М.Жамъянпүрэв улсын начин И.Ганбаатар, Д.Пүрэвсүрэн, Даш.Батбаяр, Л.Наранбаатар, П.Ганхүү нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.н Д.Пүрэвсүрэн  - с.н 'Г.Лхагвацэнд**
# А.х.а Д.Цэвэлсодном - З.б **Л.Одбаяр**
# А.а Д.Болдбаатар  - С.з **Б.Бямбадорж**
# А.а **Т.Ядамсүрэн**  - А.х М.Хаш-Эрдэнэ
# А.з Д.Дарханбаатар  - С.з **Т.Идэрдорж**
# А.х Б.Өнөржаргал  - С.з **Г.Эрдэнэбаяр**
# А.х Ц.Батжаргал  - С.з **Н.Даваадорж**
# А.х Х.Энхчулуун  - А.х **О.Наранбаатар**

***Зургаагийн даваа***

# А.а **Т.Ядамсүрэн**  - З.б Г.Лхагвацэнд
# А.х **О.Наранбаатар**  - З.б Л.Одбаяр 
# С.з Б.Бямбадорж  - С.з **Т.Идэрдорж**
# С.з **Г.Эрдэнэбаяр**  - С.з Н.Даваадорж

***Долоогийн даваа***

# А.а **Т.Ядамсүрэн**  - С.з Г.Эрдэнэбаяр
# А.х **О.Наранбаатар**  - С.з Т.Идэрдорж

***Наймын даваа***

# А.а Т.Ядамсүрэн  - А.х **О.Наранбаатар'''

#
1982 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

**1982 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** (, ) нь хөлбөмбөгийн спортын үндэсний шигшээ багуудын дундах өрнөх чухал тэмцээний арван хоёр дахь удаагийн тэмцээн байсан юм. Уг тэмцээн нь 1982 оны зургаадугаар сарын 13-аас долоодугаар сарын 11-ийг хүртэл Испани Улсад зохион явагджээ. Энэ удаагийн тэмцээний аваргын төлөө Италийн баг Германы багийг 3:1 оноогоор ялан түрүүлэв.

## Цахим холбоос 
*1982 FIFA World Cup Spain ™, FIFA.com
*Details at RSSSF
*Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн техникийн тайлан (Хэсэг 1), (Хэсэг 2), (Хэсэг 3)
*1982 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий "Алтан бөмбөг" шагнал

## Эшлэл 

#1982
Хөлбөмбөгийн ДАШТ #1982
ДАШТ #1982
2018 оны Увс аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил,Увс аймаг байгуулагдсаны 93 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2018.07. 10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Э.Батбаатар, Ч.Чулуунбаатар, улсын начин Ө.Сумъяа, Б:Эрдэнэбилэг, Ц.Баянмөнх, Л.Өлзийбаяр, Ж.Алтансүх, Б.Ганзориг нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.х Э.Батбаатар  - С.н **Я.Чойжилсүрэн**
# У.х Ч.Чулуунбаатар  - С.з **Э.Гантогтох**
# У.н Б.Ганзориг  - С.з **М.Улаанхүү**
# А.з Б.Бадарч  - С.з Ж.**Бат-Оргил**
# А.з **Т.Хайдав** - С.з Н.Бямбажав
# А.з **Ж.Ням-Эрдэнэ**  - А.н Д.Урианхай
# А.х **Б.Баянмөнх**  - А.н.н Т.Мөнх-Эрдэнэ
# А.н Д.Цэнд-Аюуш  - С.з **Г.Цоггэрэл**

***Зургаагийн даваа***

# А.з **Т.Хайдав** -  С.н Я.Чойжилсүрэн
# А.з **Ж.Ням-Эрдэнэ**  - С.з Ж.Бат-Оргил
# А.х **Б.Баянмөнх** -  С.з Э.Гантогтох
# С.з **М.Улаанхүү**  - С.з Г.Цоггэрэл

***Долоогийн даваа***

# А.з **Т.Хайдав**  - С.з М.Улаанхүү
# А.з **Ж.Ням-Эрдэнэ**  - А.х Б.Баянмөнх

***Наймын даваа***

# А.з Т.Хайдав  - А.з **Ж.Ням-Эрдэнэ**

#
2018 оны Ховд аймгийн наадам

Тулгар төрийн 2227 жилийн ой, Их монгол улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, аймгийн баяр наадам Ховд аймгийн төвд 7 дугаар сарын 10-11-нд ёслол төгөлдөр боллоо.

Аймгийн баяр наадмын Үндэсний бөхийн барилдаанд улсын харцага Г.Алтангэрэл, улсын өсөх идэр начин Ц.Лхагвасүрэн нараар манлайлуулсан улс, аймгийн алдар цолтой хүчит 256 бөх баяр хүч авхаалж самбаагаа сорин барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.х Г.Алтангэрэл  - С.з **Б.Сосорбарам**
# У.ө.и.н Ц.Лхагвасүрэн  - С.з **Б.Базарсад**
# А.з **Г.Хишигбат** - С.з Балжинням
# А.з Г.Ариунболд  - С.з **Л.Ням-Очир**
# А.х **М.Ганзориг**  - А.н Б.Отгонцоож
# А.х Э.Эрдэнэбаяр -  С.з **Ж.Мухтар**
# А.н.н О.Очбат  - С.з **Б.Доржжүгдэр**
# А.н Ц.Заяатүшиг  - А.н **Б.Уртнасан**

***Зургаагийн даваа***

# А.з **Г.Хишигбат**  - С.з Б.Базарсад
# А.х **М.Ганзориг**  - С.з Л.Ням-Очир
# А.н **Б.Уртнасан**  - С.з Б.Доржжүгдэр
# С.з Ж.Мухтар  - С.з **Б.Сосорбарам**

***Долоогийн даваа***

# А.з **Г.Хишигбат**  - А.х М.Ганзориг
# А.н **Б.Уртнасан**  - С.з Б.Сосорбарам

***Наймын даваа***

# А.з **Г.Хишигбат**  - А.н Б.Уртнасан

#
Такси 2 (Монгол кино)

«**Такси 2**» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн адал явдалт, инээдмийн уран сайхны кино.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
2018 оны Сэлэнгэ аймгийн наадам

Тулгар төрийн 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Сэлэнгэ аймаг  байгуулагдсаны 87 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадмын бөхийн барилдаан /2018.07.10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Аймгийн баяр наадмыг улсын өсөх идэр начин Н.Бүрэнбаатар, Р.Ганхуяг улсын начин Б.Дэлгэрсайхан нар магнайлан барилдаж аймгийн арслан, аймгийн заан, аймгийн харцага, гурван аймгийн начин цолтон шинээр төрөн гарсан байна.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.ө.и.н Н.Бүрэнбаатар - С.з **Б.Орхонбаяр**
# У.ө.и.н Р.Ганхуяг  - С.з **М.Лувсандорж**
# У.н Б.Дэлгэрсайхан  - С.з **Б.Очирхуяг**
# А.а Э.Саранбаатар - С.з **Б.Улаалзгана**
# А.з Б.Эрдэнэбаяр - С.з **Х.Наранбаяр**
# А.з **Д.Төрболд**  - А.х Н.Ширчинхүү
# А.х **Н.Энхжаргал**  - А.х Б.Ганбаяр
# А.х **П.Жаргалсайхан**  - А.н Б.Баатарболд

***Зургаагийн даваа***

# А.з **Д.Төрболд**  -  С.з М.Лувсандорж
# А.х **Н.Энхжаргал** - С.з Б.Очирхуяг
# А.х П.Жаргалсайхан  - С.з **Х.Наранбаяр**
# С.з Б.Улаалзгана  - С.з **Б.Орхонбаяр**

***Долоогийн даваа***

# А.з Д.Төрболд  - С.з **Б.Орхонбаяр**
# А.х **Н.Энхжаргал** - С.з Х.Наранбаяр

***Наймын даваа***

# А.х Н.Энхжаргал  - С.з **Б.Орхонбаяр**

#
2018 оны Багануурын наадам

Их монгол улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Багануур дүүргийн 38 жилийн ойн үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2018-07-10,11 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Ш.Уламбаяр, Ж.Намжилдорж улсын өсөх идэр начин Ц.Цогтжаргал, Х.Амараа, И.Ёндонсамбуу улсын начин Х.Түвшинсанаа, Ц.Цэрэнчимэд, Д.Пэрэнлэйдорж, Б.Бадам-Очир, Ц.Чимэддорж нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.ө.и.н Х.Амараа  - С.з **Бямбасүрэн**
# У.ө.и.н И.Ёндонсамбуу  - С.з **С.Жанчивдорж** 
# У.ө.и.н Ц.Цогтжаргал  - С.з **Хасчулуу**
# У.н **Ц.Чимэддорж** -  А.н Н.Бямбацогт
# А.а **Г.Өсөхбаяр**  - С.з Ариунболд
# А.з П.Даваадорж  - А.з **Ц.Анхбаяр**
# А.з Н.Алтансүх  - А.н **И.Мандах**
# А.н Б.Энхбат   - А.н **Н.Намнансүрэн**

***Зургаагийн даваа***

# У.н Ц.Чимэддорж  - С.з **Хасчулуу**
# А.а **Г.Өсөхбаяр**  - С.з Бямбасүрэн
# А.з **Ц.Анхбаяр**  - С.з С.Жанчивдорж
# А.н **И.Мандах**  - А.н Н.Намнансүрэн

***Долоогийн даваа***

# А.а **Г.Өсөхбаяр**  - С.з Хасчулуу
# А.з **Ц.Анхбаяр**  - А.н И.Мандах

***Наймын даваа***

# А.а **Г.Өсөхбаяр**  - А.з Ц.Анхбаяр

#
Амарсайханы Алтанбагана

**Амарсайханы Алтанбагана** нь Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын уугуул, Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Бугатын (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
1994 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

## Гадаад холбоос 
*1994 FIFA World Cup USA ™, FIFA.com
*1994 World Cup details RSSSF
*Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн техникийн тайлан (Хэсэг 1), (Хэсэг 2), (Хэсэг 3), (Хэсэг 4)
*The event at SVT's open archive 

## Эшлэл 


#1994
Цэрэндоржийн Ганбат

**Цэрэндоржийн Ганбат** нь Архангай аймгийн Тариат сумын уугуул, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Тариатын хүн
2018 оны Хөвсгөл аймгийн наадам

Тулгар төрийн 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Хөвсгөл аймаг байгуулагдсаны 87 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадмын бөхийн барилдаан /2018.07.10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Аймгийн баяр наадмыг улсын начин С.Дэлгэрбат, Б.Бадрал, Н.Баттулга, Б.Баянмөнх, М.Эрдэнэбат, Ц.Нямдорж нар магнайлан барилдаж аймгийн арслан, аймгийн заан, аймгийн харцага, гурван аймгийн начин цолтон шинээр төрөн гарсан байна.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.н Б.Бадрал   - С.з **Ө.Пүрэв-Очир** 
# У.н Н.Баттулга  - С.з **Б.Золбоо** 
# У.н Б.Баянмөнх  - С.з **Ц.Цэнд-Аюуш** 
# У.н **М.Эрдэнэбат**  - С.з Цэрэндаш
# У.н Ц.Нямдорж  - А.н **Г.Бат-Орших** 
# А.з **Э.Баасанжав**  - А.н Б.Төрбадрах
# А.х Л.Энхбат  - С.з **Х.Бөхбаяр**
# А.х **Ж.Хатанзоригт**  - А.н Э.Өлзийсайхан

***Зургаагийн даваа***

# У.н **М.Эрдэнэбат**  - С.з Ө.Пүрэв-Очир
# А.з **Э.Баасанжав**  - С.з Б.Золбоо
# А.х Ж.Хатанзоригт  -  А.н **Г.Бат-Орших**
# С.з **Х.Бөхбаяр**  - С.з Ц.Цэнд-Аюуш

***Долоогийн даваа***

# У.н М.Эрдэнэбат   - А.н **Г.Бат-Орших**
# А.з **Э.Баасанжав**  - С.з Х.Бөхбаяр

***Наймын даваа***

# А.з **Э.Баасанжав**  - А.н Г.Бат-Орших

#
Баярсайханы Энхдолгион

**Баярсайханы Энхдолгион** нь Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Тосонцэнгэлийн (Завхан) хүн
Намсрайн Нямаа

**Намсрайн Нямаа** нь Архангай аймгийн Хайрхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн цэргийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Цэргийн заан
Ангилал:Хайрханы хүн
Харгал нуур

**Харгал** — Монгол улсын Булган аймагт 13.6 км2 талбай эзлэн байгаа, дунджаар 9.3 м, ихдээ 15.6 м гүн нуур. 

## Мөн үзэх
* Монгол орны томоохон нуурууд

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Азийн нуур
Ангилал:Монголын нуур
Ангилал:Булган аймгийн нуур
2018 оны Сүхбаатар аймгийн наадам

## Аймгийн наадам 
#### Наадмын тухай 
Тулгар төр байгуулагдсаны 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Сүхбаатар аймаг байгуулагдсаны 76 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадмын бөхийн барилдаан /2018.07.10-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Аймгийн баяр наадмыг улсын начин Ц.Анхбаяр, аймгийн хурц арслан С.Загдаа, аймгийн арслан Ч.Булганхүү, А.Батдэлгэр, М.Баасанбат, Ж.Дашпүрэв, Ж.Чулуунжав, Ц.Энхбат, Б.Төмөрбаатар  нар магнайлан барилдаж аймгийн арслан, аймгийн заан,  аймгийн харцага, аймгийн начин цолтонууд шинээр төрөн гарсан байна.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.н Ц.Анхбаяр  - С.з **Г.Чулуун** 
# А.а М.Баасанбат - С.з **С.Баярсайхан**
# А.з Ч.Батхуяг  -  С.з **О.Очиртөгс**
# А.х **М.Гансүх**  - С.з Г.Төмөрсүх
# А.х **Б.Бадамдорж**  - С.з А.Сүх-Очир
# А.х **Н.Өсөхбаяр**  - З.б Жамбалсүрэн
# А.н **С.Буянсүрэн**  - С.з С.Буниасүрэн
# А.н **А.Анхбаяр**  - А.н Б.Балжинням

***Зургаагийн даваа***

# А.х **М.Гансүх**  -  С.з О.Очиртөгс
# А.х **Б.Бадамдорж**  - С.з Г.Чулуун
# А.х **Н.Өсөхбаяр**  - С.з С.Баярсайхан
# А.н С.Буянсүрэн  - А.н **А.Анхбаяр**

***Долоогийн даваа***

# А.х **М.Гансүх**  - А.н А.Анхбаяр
# А.х Б.Бадамдорж  - А.х **Н.Өсөхбаяр**

***Наймын даваа***

# А.х М.Гансүх  - А.х **Н.Өсөхбаяр**

#
2018 оны Архангай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Архангай аймаг үүсэн байгуулагдсаны 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2018-07-21,22 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын аварга Ч.Санжаадамба, улсын арслан Д.Мөнх-Эрдэнэ, Р.Пүрэвдагва нар магнайлан барилдлаа.

### Шөвгийн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
#### ***Тавын даваа*** 
#### ***Зургаагийн даваа*** 
#### ***Долоогийн даваа*** 
#### Наймын даваа 
#
Баатарсүрэнгийн Баатархүү

**Баатарсүрэнгийн Баатархүү** нь Дорноговь аймгийн Мандах сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Мандахын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Энхбатын Сумъяабат

**Энхбатын Сумъяабат** нь Булган аймгийн Орхон сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улсын начин
Магсаржавын Майнбаяр

**Магсаржавын Майнбаяр** нь Улаанбаатар хотын Налайх дүүргийн харъяат. Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Каннибализм

**Каннибализм** гэдэг нь нэгэн төрөл зүйлүүдийн нэгнээрээ болон нэгнийхээ эд хэсгээр хооллохыг хэлдэг. Ялангуяа үүнийг хүнд оруулж ойлгох бөгөөд хүн хүний махаар хооллох (*антропофаги*) үзэгдэл юм. Мөн амьтны аймагт ч бас каннибализм бий.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Хооллолтын төрөл
Ангилал:Угсаатны зүй
Ангилал:Сэтгэл зүйн эмгэг
Ангилал:Гэмт хэрэг
2018 оны Булган аймгийн наадам

Тулгар төр байгуулагдсаны  2227 жилийн ой, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Булган аймаг үүсэн байгуулагдсаны 80 жилийн ойн үндэсний их баяр наадмын (2018 оны 07 сарын 27-нд) аймгийн цол олгох хүчит бөхийн барилдаанд аймаг, сумын цолтой хүчит 256 бөх барилдлаа.

Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн хурц арслан Ө.Сүхбат, аймгийн арслан А.Отгонбаатар, А.Сүмбээ, Б.Хашбат нар магнайлан барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# А.х.а Ө.Сүхбат  - С.з **Б.Баяржаргал**
# А.а Ба. Отгонбаатар  - С.з **Хишиг-Очир**
# А.а Ц.Сандагдорж  - С.з **Ч.Алтангэрэл**
# А.а **Г.Ганбаатар**  - А.з П.Даваадорж
# А.а Х.Цагаанбаатар  - С.з **М.Гармаа**
# А.а **Х.Цогтгэрэл**  - С.з Б.Энхбаяр
# А.з Н.Мөнх-Ирээдүй  - С.з **Б.Мөнхбат** 
# А.н.н Н.Намнансүрэн  - А.н **Э.Сумъяабат**

***Зургаагийн даваа***

# А.а **Г.Ганбаатар**  - С.з Хишиг-Очир
# А.а **Х.Цогтгэрэл**  -С.з М.Гармаа
# А.н **Э.Сумъяабат**  - С.з Ч.Алтангэрэл
# С.з Б.Мөнхбат- С.з **Б.Баяржаргал**

***Долоогийн даваа***

# А.а Г.Ганбаатар  -С.з **Б.Баяржаргал** 
# А.а Х.Цогтгэрэл  - А.н **Э.Сумъяабат**

***Наймын даваа***

# А.н **Э.Сумъяабат**- С.з Б.Баяржаргал

#
2018 оны Хэнтий аймгийн наадам

Тулгар төрийн 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулсны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Хэнтий аймаг  байгуулагдсаны 95 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан / 2015.07.13-14 /-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Наадмын бөхийн баилдааныг улсын арслан Э.Оюунболд, Р.Пүрэвдагва  улсын харцага Т.Мөнгөнцоож, улсын начин Б.Батбаяр, Б.Сангисүрэн, А.Батмөнх, Б.Амараяа нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.арс Э.Оюунболд  - С.з **О.Пүрэвдорж**
# У.арс **Р.Пүрэвдагва**  - У.н Б.Сугаржаргал
# У.х Т.Мөнгөнцоож  - А.н **Б.Мандалбат**
# У.н Б.Батбаяр  - С.з **Б.Тулга**
# У.н Б.Сангисүрэн  - С.з **Б.Энхбаатар**
# У.н А.Батмөнх  - С.з **Б.Анхтөр**
# У.н **Б.Амарзаяа**  - С.з Жаргалзаяа
# А.а О.Цэцэнцэнгэл - А.х **Д.Аззаяа**

***Зургаагийн даваа***

# У.арс **Р.Пүрэвдагва**  - С.з Б.Энхбаатар
# У.н Б.Амарзаяа  - С.з **Б.Анхтөр**
# А.х **Д.Аззаяа**  - С.з О.Пүрэвдорж
# А.н **Б.Мандалбат**  - С.з Б.Тулга

***Долоогийн даваа***

# У.арс Р.Пүрэвдагва  - А.х **Д.Аззаяа**
# А.н **Б.Мандалбат** - С.з Б.Анхтөр

***Наймын даваа***

# А.х **Д.Аззаяа** –  А.н Б.Мандалбат

#
2018 оны Дорноговь аймгийн наадам

Хүннү гүрний тулгар төр байгуулагдсаны 2227 жилийн ой, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой,  Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Говийн догшин ноён хутагт Дулдуйтын Данзанравжаагийн мэндэлсний 215 жилийн ой, Дорноговь аймгийн 87 жилийн ойн баяр наадам 2018.07.27-29 зохион байгуулагдлаа.

Догшин хутагтын өлгий нутаг Дорноговийн наадмын хүчит бөхийн барилдааныг энэ жил Говийн бүсийн хурд -2018 хурдан морины уралдаан даншиг наадамтай  хамтатган хийж байгаа бөгөөд 27-ны өдөр аймгийн цол, чимэг олгох барилдааныг тусд нь хаалттай хэлбэрээр зохион байгууллаа.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын начин А.Хатансайхан, аймгийн хурц арслан Ё.Эрдэнэжаргал нар магнайлан барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

# У.н А.Хатансайхан  - С.з **Б.Төгссайхан**
# А.х.а **Ё.Эрдэнэжаргал**  - С.з Б.Мөнх-Эрдэнэ
# А.а **М.Бямбадорж**  - С.з Л.Лхүнрэв
# А.а **Ц.Чинзориг**  -  А.н С.Дорждагва
# А.з **С.Жиенхан**  - С.з Б.Эрдэнэбат
# А.н.н **Б.Баатархүү**  - С.з Д.Батдэлгэр
# А.н Б.Бат-Эрдэнэ  - С.з **О.Зундуй**
# С.з **Б.Түвшинтулга**  - С.з Г.Түвшинхундага

***Зургаагийн даваа***

# А.х.а **Ё.Эрдэнэжаргал**  - С.з Б.Төгссайхан
# А.а **М.Бямбадорж**  - А.з С.Жиенхан
# А.а Ц.Чинзориг  - А.н.н **Б.Баатархүү**
# С.з **Б.Түвшинтулга**  - С.з О.Зундуй

***Долоогийн даваа***

# А.х.а Ё.Эрдэнэжаргал  - А.н.н **Б.Баатархүү**
# А.а **М.Бямбадорж**  - С.з Б.Түвшинтулга

***Наймын даваа***

# А.а М.Бямбадорж  - А.н.н **Б.Баатархүү**

#
Сохор номин (тагнуул)

**Сохор номин** — эсрэг талдаа нууц мэдээлэл дамжуулдаг тагнуулын байгууллагын ажилтан буюу урвасан тагнуул. Тагнуулаас ялгаатай нь ямар нэг сонирхлоор эсрэг талд татагдаж урван, түүний сонирхлын дагуу үйл ажиллагаа явуулдаг болсон байдаг.

## Түүх, жишээ 
## Нэмж унших 
* 
## Хавсралт 
## Утга зохиол 
* Болтунов М. Кроты ГРУ в НАТО. — М.: Алгоритм, 2013

Ангилал:Тагнуул
Ангилал:Тагнуулын албаны хүн
Ангилал:Терроризм
Өшөө авагчид: Цаглашгүй дайн

***Өшөө авагчид: Цаглашгүй дайн*** Марвел комиксийн зурагт номоос сэдэвлэсэн уран сайхны кино. Киноны нэрийг 2014 оны аравдугаар сард "Өшөө авагчид: Цаглашгүй дайн парт 1" гэж зарласан. 2015 оны дөрөвдүгээр сард ах дүү Руссо найруулагчаар батлагдсан бөгөөд Маркус, Макфили нар зохиол бичихийг зөвшөөрөв. 2016 оны долдугаар сард Марвел киноны нэрийг "Өшөө авагчид: Цаглашгүй дайн" болгожээ. Энэхүү кино нь 2018 оны хамгийн их орлоготой кино болон бүх цаг үеийн дөрөв дэх хамгийн их орлоготой кино болжээ. Киноны үргэлжлэл нь 2019 оны 5-р сарын 3-нд гарахаар төлөвлөгдсөн байна.

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* 
* 
Ангилал:2018 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Тор
Ангилал:Харь гарагийнхан кинонд
Ангилал:Marvel Entertainment
Ангилал:Хүн-аалз цуврал кино
Ангилал:Капитан Америкагийн тухай кино
Ангилал:Хиймэл оюун кинонд
Winner krp

Mongolian Winner Krp нь орлон тоглогчдын ертөнцөд үйл ажиллагаагаа идэвхтэйгээр 4 жил явуулж буй рп юм. Орлон тоглогчдын ертөнцөд бие биеэ хүндлэн, ёс суртахуунтай байж, дүрээ бусдад эерэг талаас нь таниулах, чөлөөт цагаа хөгжилдөн өнгөрөөх зорилготой. Хоёрдогч ертөнцийн гэр бүлийг тань бид бүтээнэ, Winner We Are The Best гэсэн уриан дор үйл ажиллагаагаа явуулдаг гэр бүлсэг хамт олон юм.  '

## Түүх 
2014 оны 08 сарын 01-ны өдөр Winner Krp нь Ий Сүхёг Виннэр болон Хун ЖунХён гэх хоёр эдминтэйгээр Рп хотхонд үүсгэн байгуулагдсан боловч сар хүрэхгүй хугацааны дараа нэг эдмин  гарч Ий Сүхёг Виннэр ганцаар үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсэн . Түүнчлэн 2016 онд жил гарны хугацаанд Бан Мина гэх эдмин нэмэгдсэн боловч мөн л тус хугацааны дараа рпгаа орхисон. Үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа өнөөг хүртэл Ий Сүхёг Виннэр гэх ганц эдмин идэвхитэй үйл ажиллагаагаа удирдан чиглүүлж байна.

2014 оны 08 сарын 01-2018 оны 08 сарын 01

## Бүтэц зохион байгуулалт 
Виннэр крп нь Рп хотхоноос гишүүдээ авдаг. Рп нь дотроо 4 бүлгэмээс бүрдэнэ. Бүлгэм бүр өөрийн гэсэн дүр төрх, үйл ажилагаа зохион байгуулалт, дүрэм журамтай. Үүнд:

# ~Виннэр КРП~
# ~Виннэр КРП~ Тооллого
# ~Виннэр КРП~ Тоглоомын цаг
# ~Виннэр КРП~ Тэнгэрийн хосууд

Шинэ гишүүн элсүүлэхдээ:

# Виннэр /Winner/ гэсэн ласт залгах
# Анкет бөглөх 
# Эдминлүү хүсэлт илгээн рпд элсэх  гэсэн тогтолцоотой 

Mongolian Winner Krp фэйсбүүк хуудастай бөгөөд энэхүү хуудсанд гишүүдийн төрсөн өдрийн постер зураг, сар бүрийн ойн зураг, гишүүдийн хөгжилтэй баримт зэрэг тогтмол ордог. 

Мөн сар бүрийн 1-нд ойн зургаар жигдрээгүй тохиолдолд идэвхигүйд тооцон тухайн гишүүнийг хасдаг уламжлалтай.

## Үйл ажиллагаа 
Винэнэр крп олон жилийн үйл ажиллагааны явцдаа эдмин болон гишүүд хамтран маш олон сонирхолтой хөтөлбөрүүд санаачлан рпдаа хэрэгжүүлсэн байдаг. Тухайлбал

* Хосын тэмцээн / We Got Married /
* Анхаар дотор чимээгүй / Орой болгон 22-23 цагийн хооронд нийтийн чатанд хэн ч юм бичихгүй. Харин цагийн турш онлаян байгаа рпгийнихаа гишүүдтэй чатладаг тусгай цаг юм /
* Яг түүн шиг 
* Love Monday / Даваа гараг бүр рпгийхан Love Monday хаштаг ашиглан зургаа хийж, пост бичиж, нэг нэгэндээ сэтгэлийнхээ үгийг хэлдэг тусгай өдөр /
* Рп хоорондох солилцоо
* Хамгийн хамгийн
* Сар бүрийн 25-ны өдөр ойн зураг хийх уралдаан / ойн зураг хийж эдминлүүгээ явуулдаг бөгөөд хамгийн гоё гэсэн нэг зургийг эдмин сонгон зургаар жигдэрдэг өнө эртний уламжлал /
* Баасан гараг бүр Changing Gender Day 
* Halloween Day, Christmas day, Children's Day
* Онооны тогтолцоо
* Winner Replmr Boy's Talk Show
* Winner School
* Funny Time
* Бүх хайраа Виннэртээ өдөрлөг
* Монита
* Лонх эргүүлэх / Ихэвчлэн оройн цагаар лонх эргүүлж хүссэн хүнээсээ хүссэн асуултаа асуух боломжтой юм /

## Тэмцээн уралдаан 
Ангилал:Ашгийн бус байгууллага
1973 оны улсын наадмын бөх барилдаан

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### ***Товчилсон үгнүүдийн тайлбар*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### ***Наймын даваа*** 
##### ***Есийн даваа*** 
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Лаос Улсын Ерөнхий Сайдын жагсаалт

**Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсын /БНАЛАУ/ Ерөнхий сайд** бол Лаосын Засгийн газрын тэргүүн юм. БНАЛАУ-ын Үндсэн хуулиар тус Улсын Ерөнхийлөгч Үндэсний Ассамблейд Ерөнхий сайдын болон Засгийн газрын бусад гишүүдийн нэрийг дэвшүүлж батлуулдаг.  Ерөнхий сайд Үндэсний Ассамблейн өмнө хариуцлага хүлээж тайлагнах үүрэгтэй. Ерөнхий сайд болон түүний Засгийн газрын гишүүдийн үйл ажиллагаанд Үндэсний Ассамблейн Байнгын Хороо хяналт тавьж ажилдаг байна.     

## Лаосын Вант Улсын Ерөнхий сайд нар /1941-1975 онууд/
1. Пэтсарат Ратанавонгса /Phetsarath Ratanavongsa/ (1890-1959) Ажилласан онууд 1941.08-1945.10 =Лао Иссара

2.Паяа Каммао   /Phaya Khammao/ (1911-1954) Ажилласан онууд  1945.10-1946.04 =Лао Иссара

3.Хунтайж Киндавонг /Kindavong/ (1900-1951) Ажилласан онууд  1946.04-1947.03 =Нам бус

4.Хунтайж Суванарат / Prince Souvannarath/ (1893-1960) Ажилласан онууд  1947.03-1948.03 =Нам бус

5.Бун Ум /Boun Oum/ (1912-1980) Ажилласан онууд  1948.03.-1950.02 =Нам бус

6.Фуи Сананикон /Phoui Sananikone/ (1903-1983)  Ажилласан онууд  1950.02-1951.10 =Төвийг сахигч

7.Саванг Ваттана /Savang Vatthana/ Ажилласан онууд  1951.10-1951.11 Нам бус

8.Сувана Фума /Souvanna Phouma/ (1901-1984) Ажилласан онууд  1951.11-1954.10=Үндэсний Дэвшилт нам

9.Катай Дон Сасорит /Katay Don Sasorith/ (1904-1959) Ажилласан онууд  1954.10-1956.03=Үндэсний Дэвшилт нам

10.Сувана Фума /Souvanna Phouma/  (1901-1984) Ажилласан онууд  1956.03-1958.08=Үндэсний Дэвшилт нам

11.Пуи Сананикон /Phoui Sananikone/ (1903-1983) Ажилласан онууд  1958.08-1959.12=Төвийг сахигч

12.Сунтон Патамавонг /Southone Pathammavong/ (1911-1985) Ажилласан онууд  1959.12-1960.01=Үндэсний эрх ашиг Хороо

13.Ку Абхай  /Kou Abhay/ (1892-1964) Ажилласан онууд  1960.01-1960.06=Нам бус

14.Сомсанит Вонгкотратана /Somsanith Vongkotrattana/ (1913-1975) Ажилласан онууд  1960.06-1960.08=Үндэсний эрх ашиг Хороо

15.Сувана Фума /Souvanna Phouma/ (1901-1984) Ажилласан онууд  1960.08-1960.12=Лаосын төвийг сахих Фронт

16.Куиним Полсена /Quinim Pholsena/ (1915-1963) Ажилласан онууд  1960.12-1960.12=Энх тайван, төвийг сахих нам

17.Бун Ум /Boun Oum/ (1912-1980) Ажилласан онууд  1960.12-1962.06=Нам бус

18.Сувана Фума /Souvanna Phouma/ (1901-1984) Ажилласан онууд  1962.06-1975.12=Лаосын төвийг сахих Фронт

## БНАЛАУ-ын Ерөнхий сайд нар /1975 оноос хойш/
19.Кейсон Фомвихан  /Kaysone Phomvihane/          (1920–1992) Ажилласан онууд  1975.12-1991.08	=ЛАХН

20.Камтай Сипандон /Khamtai Siphandon/              (1924–2006) Ажилласан онууд  1991.08-1998.02	=ЛАХН

21.Сисават Кеобүнпан /Sisavath Keobounphanh/  (1928–2020) Ажилласан онууд  1998.02-2001.03	=ЛАХН

22.Бунян Волачит /Bounnhang Vorachit /               (1938–) Ажилласан онууд  2001.03-2006.06	=ЛАХН

23.Буасон Бупаван /Bouasone Bouphavanh           (1954–) Ажилласан онууд  2006.06-2010.10	=ЛАХН

24.Тонгсин Тамавонг /Thongsing Thammavong/    (1944–) Ажилласан онууд  2010.10-2016.04	=ЛАХН

25.Тонглун Сисулит /Thongloun Sisoulith /            (1946–) 2016 оны 4 дүгээр сард томилогдоод өнөөг хүртэл ажиллаж байна.  =ЛАХН

!жагсаалт
Ангилал:Засгийн газрын тэргүүний жагсаалт
Даваагийн Батсайхан

**Даваагийн Батсайхан** (Увс аймгийн Улаангом хотод төрсөн, Баяд ястан) нь Увс аймгийн Хяргас сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх юм.

1997 онд ҮБТДС төгссөн. 1995 оноос үндэсний бөхөөр, 1996 оноос сумо бөхөөр барилдаж эхэлсэн. 

2006 оноос Монголын сумо бөхийн холбоо /МСБХ/-ны дасгалжулагч, 2010 оноос УЗГ, 2018 оноос дэд ерөнхийлөгч, 2019 оноос хойш одоог хүртэл МСБХ-ны ЕНБД-ын алба хашиж байгаа.

## Амжилт 
### Үндэсний бөх
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
### Сүмо бөх
Сүмо бөхийн ДАШТ-ий хүрэл медаль, Азийн АШТ-ий мөнгө, хүрэл медаль хүртэж байсан. ОУХМ цолтой. 

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Улаангомын хүн
Ангилал:Хяргасын хүн
Ангилал:Монголчууд
The Doors

**The Doors** () - АНУ-ын Лос-Анжелесд 1965 онд байгуулагдсан рок хамтлаг. Гоцлол дуучин Жим Моррисон 1971 онд нас барснаас хойш хамтлаг 1973 он хүртэл тоглоод тарсан байна. Хамтлаг Америкт 32,5 сая цомог, дэлхий даяар нийт 100 сая цомог борлуулсан. The Doors 8 алтан цомогтой Америкийн анхны хамтлаг юм.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* 
* *Time* Magazine's Life With the Lizard King: Photos of Jim and The Doors, 1968
* Ray Manzarek shares moments of his life story and career NAMM Oral History Interview December 8, 2008
* Federal Bureau of Investigation Record: The Vault – "The Doors" at fbi.gov


Ангилал:АНУ-ын хамтлаг
Ангилал:Психоделик рок хамтлаг
Ангилал:Рок хамтлаг
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Ангилал:Рок-н-Роллын алдрын танхим
Жон Леженд

**Жон Рожер Стефенс** (*John Legend*) - Америкийн дуучин, ая зохиогч, жүжигчин. 2015 онд Сельма киноны «Glory» нэртэй дуугаар Алтан бөмбөрцөг болон Академийн шагнал хүртсэн.

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:АНУ-ын дуучин
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Дуу зохиогч
Ангилал:Орчин үеийн ритм энд блюз дуучин
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Тони шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
1829 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Хувь заяаны цадиг

**Хувь заяаны цадиг** роман нь Маналжавын Тогмидын бичсэн хайр сэтгэл, гэмт хэрэг өгүүлсэн адал явдалт роман юм. Үйл явдал Ховд болон Улаанбаатар хотод өрнөнө. Гол дүр цаазын ялтай Донров гэгч этгээд 60 гаруй насны хуучин НАХЯ-ны ажилтан байсан эмгэнтэй нөхцөж байгаагаар гарна. 1991 онд анхны боть хэвлэгдэж гарсан. Нийт 5 дэвтэр роман хэвлэгдэн гарсан.
Ангилал:Монголын утга зохиол
Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Бүгд Найрамдах Арцах Улс

**Бүгд Найрамдах Арцах Улс** (армениар Արցախի Հանրապետություն) нь 2017 оныг хүртэл **Бүгд Найрамдах Уулын Карабах Улс** хэмээн нэрлэгдэж байсан, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй Уулын Карабахт орших орон юм. Тус улсын хүн амын дийлэнх нь Арменичууд боловч газар нутгийн хувьд Азербайжаны газар нутаг хэмээн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага ба Европын Зөвлөлийн орнууд үздэг. 1991 оны есдүгээр сарын 2-нд Бүгд Найрамдах Уулын Карабах Улс тусгаар тогтнолоо зарласан ба 1991 оны есдүгээр сарын 10-нд тусгаар тогтнох бүх нийтийн санал асуулга явуулжээ. Уулын Карабах нь Абхаз, Өмнөд Осети, Транснистрийн хамт хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улсуудын хамтын нөхөрлөлийг бүрдүүлдэг. *Арцах* хэмээх нэр нь өнөөгийн тус улсын нутаг дэвсгэрт амьдарч байсан армен овог аймгуудаас гаралтай ажээ. Үүний тоонд манай эриний өмнөх нэг-, хоёрдугаар зуунд байсан Арменийн эзэнт гүрний Арцах аймаг болон дундад зууны үеийн Арцахын Вант Улсууд багтана.

## Газар зүй 
### Байршил 
Уулын Карабахын нутаг дэвсгэр нь Азербайжаны баруун өмнөд хэсэгт орших ба түүнийг тойроод азербайжаны долоон томоохон дүүрэг байх ч эдгээр нь өнөөдөр бүгд арменийн хяналтад байдаг. 1994 оны тавдугаар сард гал зогсоосноос хойш Уулын Карабах нь эзлэгдсэн долоон дүүргээр дамжин өмнө зүгтээ Иран, баруун зүгт Арментай хиллэдэг.
### Газрын гадаргуу 
Хамгийн өндөр уул нь 3340 метрийн өндөр Мрав уул, дараа нь 2725 метр өндөртэй Кирс байна. Хамгийн том талбайтай бүхий нуурын тоонд Сарсанг хиймэл нуур орно. Чухал голууд нь Тартар ба Хачынчай голууд юм.

## Хүн ам 
### Хэл 
1991 онд тусгаар тогтнолоо зарласны дараа армени хэл нь Уулын Карабахын цорын ганц албаны хэл (де-факто) байж байгаад, 2007 онд үндсэн хуулийг мөрдөж эхэлснээр албан ёсны хэл (де-юре) болжээ. Үндсэн хуулийн 15-р заалтад тус улсад түгээмэл хэрэглэгдэх бусад хэлнүүдийг нийтэд ашиглахыг зөвшөөрсөн байдаг. Энэ төрлийн хэлнүүдэд азербайжан, курд, орос хэл ордог. Орос хэл нь яг л армен болон азербайжан хэлтэй адил түгээмэл хэрэглэгдэх гадаад хэл юм.
### Шашин 
2005 оны хүн амын тооллогоор тус улсын нийт хүн амын 99 %-г арменичууд бүрдүүлж байсан ба тэдний ихэнх нь Арменийн Апостолийн сүмд харьяалагдах бол тэдний өмнө энд амьдарч байсан азербайжанчуудын дийлэнх нь шийт шүтлэгтэй байв.

Stepanakert general view img.jpg|Степанакерт нь Уулын Карабахын нийслэл бөгөөд өнөөгийн тус улсын хамгийн том хот
2014 Stepanakert, Państwowy Uniwersytet Arcachu (03).jpg|Арцахын Улсын Их Сургууль
Sarsang reservoir P1090881.JPG|Сарсанг хиймэл нуур
Charektar004.JPG|Тартар гол

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс
Ангилал:Азербайжан-Арменийн харилцаа
Ангилал:Далайд гарцгүй орон
Ангилал:1991 онд байгуулагдсан
Жан Батист Ламарк

**Жан-Батист Пьер Антуан де Моне Шевалье де Ламарк** (; 1744 оны 8 сарын 1 — 1829 оны 12 сарын 18) — Францын эрдэмтэн, амьтан судлаач. "Биологи" гэдэг нэр томьёог шинжлэх ухаанд анх оруулсан эрдэмтэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Амьтан судлаач
Ангилал:Францын биологич
Ангилал:18-р зууны ургамал зүйч
Ангилал:19-р зууны ургамал зүйч
Ангилал:Баварийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Хувьслын биологич
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1744 онд төрсөн
Ангилал:1829 онд өнгөрсөн
Умард Кипр

**Умард Киприйн Бүгд Найрамдах Турк Улс** (товч. *УКБНТУ* эсвэл **Умард Кипр**, туркээр *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti – KKTC*) нь Газар дундын тэнгисийн Кипр арлын умард хэсэгт оршдог олон улсад Туркээс бусад улсуудад тусгаар тогтнол нь хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй орон юм. Албан ёсоор энэ нутаг дэвсгэр нь Бүгд Найрамдах Кипр Улсад харьяалагдаx ба 1974 оноос хойш Турк улс Киприйн умард хэсэгт Туркийн зэвсэгт хүчнээ оруулснаар тусгаар улс болох эхлэл тавигджээ. Гэвч Европын Холбоо нь тус арлыг салгаж авч үздэггүй. Тиймээс энэ бүс нутаг нь Европын Холбооны онцгой бүс нутагт орно. 

Умард Киприйн Бүгд Найрамдах Турк Улсын нийслэл нь Умард Никоси.

Тус арлын хоёр хэсэгт хувааж буй шугамыг ( «Ногоон шугам» — англи. *Green Line*), Кипр дахь НҮБ-ын энхийг сахиулах Зэвсэгт хүчин хамгаалдаг байна. 

## Түүх 
***1960 он*** - Бүгд Найрамдах Кипр улс Их Британиас тусгаар тогтносны дараа байгуулагдсан. Грек, Туркийн нийгэмлэгүүдэд шинэ төрийн удирдлагад оролцох тэгш боломж олгосон. Тэдэнд Засгийн газарт болон иргэний эрх мэдлийн байгууллагуудад суудал хуваарилсан. 1960 оны баталгааны гэрээний дагуу шинээр буй болсон улсын оршин тогтнох баталгааг Их Британи, Грек, Турк гаргаж байсан. 

***1963 онд*** Кипрт Засгийн газрын хямрал болж Киприйн Грек, Киприйн Түркүүд хоорондын харилцаа туйлын хурцадсан. Киприйн туркууд Засгийн газарт суудлаа алдсан байна.   Мөргөлдөөний явцад хөдөө орон нутагт амьдарч байсан туркуудыг тухайн орон нутгаас нь гаргахгүй хөл хорьж байжээ. Энэ байдал 11 жил үргэлжилсэний эцэст арлыг хоёр хуваасан байна. Энэ үед Турк, Грек хоёр хэд хэдэн удаа дайны ирмэг дээр ирж байжээ.

***1967 онд*** — *Грекүүд арлын өмнөд хэсэг дахь түркүүдийн дүүрэг рүү довтолсон байна. Дараа нь киприйн түркүүд 1963 оны сүүлчээс хойш гарсан хуулиудыг хүлээн зөвшөөрөхгүй албан ёсны* «Түркийн түр хугацааны засаг захиргаа» байгуулсан. 

***1974 оны*** 7-р сард Грекийн цэргийнхэн арал дээр цэргийн эргэлт гаргаж Ерөнхийлөгч хамба III Макариос-ыг эрх мэдлээс нь буулгаж, арал дээрх хяналтыг Кипрыг Грект нийлүүлэх далд санаатай Никос Сампсонд шилжүүлжээ. 1960 оны гэрээний заалтыг зөрчсөн гэдгээр болон Үндсэн хуулийн эрх мэдлийг сэргээх нэрийдлээр Туркийн цэргүүд Кипр рүү довтлон орсон. Эдгээр үйл явдал эцэсдээ Кипр арлыг түркүүд хяналтандаа авсан Умард, грек кипрчүүдын хяналтандаа оруулсан Өмнөд хэсэгт гэж хоёр хуваагдсан байна.

## Газар зүй 
Кипр нь Газар дундын тэнгисийн томоохон арлуудын хамгийн зүүн талын арал юм. Нийт 9251 км² газар нутагтай ба үүний 3355 км² газар нутаг нь Умард Кипрт орно. Туркээс 75 км, Сириэс ойролцоогоор 95 километрийн зайтай.

## Түүх 
## Хүн ам
## Цахим холбоос 
* Умард Киприйн ерөнхийлөгчийн албан ёсны цахим хуудас
* Засгийн газрын албан ёсны цахим хуудас

## Эх сурвалж 

Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс
Ангилал:Кипр-Туркийн харилцаа
Луи-Фердинанд Селин

**Луи́-Фердина́нд Сели́н** (, жинхэнэ овог — **Дету́ш**, ; 1894.05.27, Курбевуа — 1961.07.01, Мёдон) — францын зохиолч, эмч.

## Намтар 
1932 онд Францад хэвлэгдсэн "Шөнийн хязгаар дахь аялал" (*Voyage au bout de la nuit*) мөн 1936 онд "Зээлдсэн үхэл" (*Mort à crédit*) хэмээх номууд тэр даруйдаа маш олон орны хэлээр хэвлэгдэн алдар цуу нь түгсэн.
Мишкагийн Батжаргал

**Мишкагийн Батжаргал** нь Архангай аймгийн Булган сумын харьяат. Үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх юм.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
***1. Шөвгөрсөн амжилт***

***2. Дөрөв давсан амжилт***

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
Улсын харцага **М.Батжаргалын** аав нь Булган сумандаа долоо, гадны сумдад хоёр түрүүлсэн сумын начин цолтой бөх. Мөн **М.Батжаргалын** аав **С.Мишка**гийн өвөө нь улсын гарьд Д.Рагчаагийн өвөөтэй ах дүү, ээж нь улсын арслан Р.Пүрэвдагвын эмээтэй эгч, дүүсийн хүүхдүүд юм. Улсын харцага **М.Батжаргалын** төрсөн ах нар нь сумын заан цолтой М.Буянтогтох, М.Баттогтох нар бол төрсөн дүү нь улсын начин М.Бат-Отгон юм.

Ангилал:Улсын харцага
Намсрайн Баярмагнай

**Намсрайн Баярмагнай** нь Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын харьяат. Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх юм.

## Барилдааны амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
;1. Шөвгөрсөн амжилт

;2. Дөрөв давсан амжилт

### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
Улсын начин Н.Баярмагнайн аав Намсрай Бигэр сумандаа дөрөв түрүүлсэн сумын заан цолтой, аймгийнхаа баяр наадамд хоёр жил дараалан дөрвийн даваанд өвдөг шороодож байсан бөх юм.

Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Бигэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд