open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фрэнк Рибери

**Фрэнк Билаль Рибери** (, *1983 оны дөрөвдүгээр сарын 7-нд төрсөн*) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Бавари Мюнхен болон Францын шигшээд тоглодог. Зүүн жигүүрийн хагас хамгаалалтанд Рибери тун чадварлаг тоглодог.
## Замнал 
Түүний хөлбөмбөгийн замналын тухайд 1989 онд Францын «Конти Булонь» хэмээх өсвөрийн багт элсээд 13 нас хүртлээ тоглосон байх ба Лилл багтай холбогдон гурван улирлыг үджээ. 2000 онд Булонь багтай мэргэжлийн гэрээ байгуулан хоёр улирал дээд лигт тоглосон Рибери Алес болон Брест гэх хоёрдугаар дивизийн багуудад тус тус нэг улирал тоглож байв. 2004 оны сүүлчээр дээд лигийн Мец багт элсэн зургаан сар тоглоод Туркийн Галатасарай багт мөн л зургаан сар тоглосон байх юм. Түүний дараагийн баг нь Марсель байв. 2005-2007 оны хооронд Марсель багт тоглохдоо *60* тоглолтонд *11* гоол оруулсан амжилттайгаар хоёр улирлыг үджээ.

2007 оны зургаадугаар сарын 7-нд Германы Бавари Мюнхен багтай дөрвөн жилийн гэрээг 25 сая еврогоор байгуулсанаа албан ёсоор зарлан Марсель багийн солилцоо наймааны шинэ түүхийн хуудсыг нээсэн юм. Рибери тус багт домог болсон тоглогч Мехмет Шоллын *7* дугаарыг өвлөн улирлын сүүлийн хэд хэдэн тоглолтуудад оролцоод авчээ.

Рибери Францын шигшээ багийн анхны гараагаа 2006 оны тавдугаар сарын 27-нд Мексикийн шигшээгийн эсрэг 74 дэх минутанд довтлогч Давид Трезегегээр сэлгэгдэн хийж байв. Шигшээ багийнхаа бүрэлдэхүүнд ДАШТ болон Евро 2008 тэмцээнүүдэд оролцох байлаа. Анхны гоолоо 2006 оны ДАШТ-ий Испанийн шигшээ багтай хийсэн тоглолтонд оруулсан бол онцлох тоглолт нь шигшээ тоглолтын Италийн шигшээ багтай хийсэн тоглолт байв. Рибери нь «Францын Оны шилдэг тоглогч» хоёронтоо шалгарч, УЕФА-гийн Оны шилдэг багд нэг удаа нэрлэгдэж байв.

 багийн эсрэг, 2008 оны зургаадугаар сар.]]

## Шагналууд 
;Галатасарай
*Туркийн цом: 2005
**Марсель**
*УЕФА Интертото цом: 2005
;Бавари Мюнхен;
*Германы аварга (4): 2006–07, 2009–10, 2012–13, 2013–14
*Германы цом: 2007, 2010, 2013
*Аваргуудын лиг: 2013
*Лигийн цом: 2007
*УЕФА Супер цом: 2013
*ДАШТ (клуб): 2013
;Хувийн

* «Францын Мэргэжлийн хөлбөмбөгчдийн холбооны» UNFP-гийн цомын тэмцээний «Оны онцлох залуу тоглогч»: 2005–06
* Францын хөлбөмбөгийн лиг Оны онцлох гоол: 2005–06
* «Францын Мэргэжлийн хөлбөмбөгчдийн холбооны» UNFP-гийн цомын тэмцээний «Сарын онцлох тоглогч»: 2004 оны VIII сар, 2005 оны X сар, 2005 оны XI сар, 2006 оны IV сар
* Оны шилдэг Франц тоглогч: 2007, 2008
* Бэлдэгдлийн баг (ESM ): 2007–08
* Германы Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2008
* УЕФА-гийн Оны шилдэг баг: 2008

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* Фрэнк Риберигийн үзүүлэлтүүд footballdatabase.com вэбсайтад
* Бүхий л үзүүлэлтүүд fussballdaten.de вэбсайтад 

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч
Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч
Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:Францчууд
III Фёдор

**III Фёдор** эсвэл **III Фёдор Алексеевич** (; 1661 оны 6 сарын 9 – 1682 оны 5 сарын 7) нь 1676 оноос 1682 онд нас барах хүртлээ Бүх Оросын царь байсан юм. Бага наснаасаа эрүүл мэндийн байдал муу байсан ч тэрээр иргэний болон цэргийн төрийн захиргааны хүрээнд меритократийг сайжруулах шинэчлэлийг хийж, Слав Грек Латин Академийг байгуулж чадсан.

## Өвөг дээдэс
## Тэмдэглэл
## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос
* Романовууд. Хоёр дахь кино. III Фёдор, Софья Алексеевна; V Иван; – "Романовын гэр бүл" түүхэн сэргээн босголт. StarMedia. Babich-Design(Орос, 2013)

Ангилал:Оросын царь
Ангилал:17-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Романов овог
Ангилал:Польшийн хаан ширээнд нэр дэвшигч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1661 онд төрсөн
Ангилал:1682 онд өнгөрсөн
Лорена Очоа

**Лорена Очоа Рейес** (, 1981 оны 11 сарын 15-нд төрсөн) нь Мексикийн мэргэжлийн гольфчин. Тэрээр АНУ-д төвлөрсөн ЭМГХ-ны цувралд 2003 - 2010 онд оролцож, 3 жил гаруй чансаагаараа эмэгтэй гольфчдыг тэргүүлж байв. Чансаагаараа дэлхийд тэргүүлсэн анхны Мексик гольфчин болсон түүнийг Мексикийн бүх үеийн шилдэг гольфчин гэдэг.

## Эшлэл
## Гадны холбоосууд
*Албан ёсны вэбсайт - Англи, Испани
*ЭМГХ-ны цуврал дахь профиль

Ангилал:Мексикийн гольфчин
Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Мексикчүүд
Ральф Банч

**Ральф Жонсон Банч bol teneg** (, 1904 оны 8 сарын 7 (Түүний төрсөн оны талаар маргаантай)1971 оны 12 сарын 9) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын улс төр судлаач, дипломатч бөгөөд 1940-өөд оны сүүлчээр Палестины асуудлыг зуучлан зохицуулсан үйл хэргээрээ 1950 онд энхтайвны салбар дахь Нобелийн шагнал хүртсэн. Тэрээр уг шагналыг хүртсэн анхны өнгөт арьстан хүн билээ. Банч Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг байгуулж, удирдах үйлсэд хүчин зүтгэж байв.  1963 онд АНУ-ын ерөнхийлөгч Жон Фицжеральд Кеннеди түүнд Эрх чөлөөний одон хүртээжээ.

|
|
|

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* "Dr. Bunche of U.N., Nobel Winner, Dies"

Ангилал:Иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч
Ангилал:Стратегийн Албан Газрын хүн
Ангилал:АНУ-ын дипломатч
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1904 онд төрсөн
Ангилал:1971 онд өнгөрсөн
Даниэль ван Бюйтен

**Даниэль Ван Бюйтен** (, *1978 оны хоёрдугаар сарын 7-нд Шиме хотод төрсөн*) — Бельгийн хөлбөмбөгчин бөгөөд шигшээд төвийн хамгаалагчаар тоглодог байв.
## Замнал
Нутгийнхаа шилдэг багуудын нэг Шарлеруа багаас 1998 онд хөлбөмбөгчиний замналаа эхэлсэн Ван Бюйтен мөн нутгийнхаа Стандард Льеж, Францын Марсель, Английн Манчестер Сити багуудад тоглосоор 2004 онд Хамбург багт ирж одоог хүртэл Германд тоглосоор буй. 

2001 онд Бельгийн шигшээ багийн анхны гараагаа Сан-Мариногийн шигшээ багийн эсрэг хийж 2002 оны ДАШТ-д оролцох багийн бүрэлдэхүүнд багтаж байсан бол 2009 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Словенийн шигшээ багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд Ван Бюйтен хоёр гоолыг оруулж 2–0 харьцаагаар хожиж байв.
## Шагналууд 
* Германы аварга: 2007/08, 2009/10, 2012/13, 2013/14
* Германы цомын эзэн: 2008, 2010, 2013
* Интертото цомын эзэн: 2005 *(Хамбургтай хамт)*
* Германы лигийн цомын эзэн: 2007
* Аваргуудын лиг: 2013
* УЕФА Супер цомын эззэн: 2013
* ДАШТ-ий аварга (клуб) (**1**): 2013

## Эшлэл 
## Холбоос 
*    
* 
* 

Ангилал:Бельгийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:2002 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч
Ангилал:Хамбург багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч
Ангилал:Стандард Льеж багийн тоглогч
Ангилал:Шарлеруа багийн тоглогч
Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Бельгичүүд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Барух Бенасерраф

**Барух Бенасерраф** (*Baruj Benacerraf*, 1920 оны 10 сарын 29 - 2011 оны 8 сарын 2) нь  Венесуэлийн иммунологич, дархлалын систем нь өөрийн, өөрийн бус гэдгийг ялгадаг эрхтний зохицлын гол цогц генүүдийг нээснийхээ төлөө хамтран зүтгэгч Жан Доссе, Жон Дэвис Снелл нарын хамтаар 1980 онд анагаах ухаан, физиологийн салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртсэн эрдэмтэн юм. Түүний дүү нь нэртэй философич Пол Бенасерраф болно.

Каракаст төрсөн түүний эцэг эх нь Сефардын еврей хүмүүс байв: эцэг нь Мароккогийн Тетуанд төрсөн, ээж нь Алжирынх. Бенасерраф 1925 онд гэр бүлийн хамт Парис руу нүүсэн бөгөөд нутагтаа буцаж очоод удалгүй 1940 онд АНУ руу цагаачилжээ. Тэрээр Коламбиа Их Сургуулийн Ерөнхий ухааны сургуульд суралцаж бакалаврын зэрэг хүртсэн. Тэгээд түүнийг элсэхийг зөвшөөрсөн цорын ганц сургууль болох Виржиниагийн Анагаах Ухааны Коллежид анагаах ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. 

Анагаах ухаанаар дадлага хийж, АНУ-ын армид алба хааж (1945–48), Нансигийн цэргийн эмнэлэгт ажиллаж байгаад Коламбиа Их Сургуулийн физиологи, мэс заслын коллежид судлаач (1948–50) болов. Судалгааны ажлаа Парис (1950–56), Нью-Йорк Их Сургууль (1956–68), Үндэсний Эрүүл Мэндийн Хүрээлэн (1968–70), Харвард Их Сургуульд (1970–91) үргэлжлүүлсэн бөгөөд 1980 онд Бостон дахь Дана-Фарбер Хорт Хавдрын хүрээлэнд хэсэг хугацаагаар ажиллаж байв. Тэрээр харшлын тухай 1948 оноос эхлэн судалж, 1960-аад онд эрхтэн шилжүүлэн суулгалтыг эсэргүүцдэг Ir (дархлалын урвалын) генийг нээжээ. 

1990 онд Бенасерраф дэлхийн анагаах ухаанд оруулсан хувь нэмрийнхээ төлөө Үндэсний шинжлэх ухааны одонгоор шагнуулжээ.

## Эшлэл
*
*
*

Ангилал:Иммунологич
Ангилал:Патологич
Ангилал:Венесуэлийн эмч
Ангилал:20-р зууны эмч
Ангилал:Нью-Йорк Их Сургуулийн багш
Ангилал:Харвардын их сургуулийн багш
Ангилал:Физиологи эсвэл анагаах ухааны Нобелийн шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Вена их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:Каракасын хүн
Ангилал:Венесуэлчүүд
Ангилал:1920 онд төрсөн
Ангилал:2011 онд өнгөрсөн
Оле Рөмэр

**Оле Кристенсен Рөмэр** (; 1644 оны 9 сарын 25-нд Орхуст төрж, 1710 оны 9 сарын 19-нд Копенхагенд нас барсан) нь Данийн астрономич бөгөөд 1676 онд анх удаа гэрлийн хурдын тоон хэмжүүрийг тодорхойлсон эрдэмтэн юм.

## Гадны холбоос
Ангилал:1644 онд төрсөн
Ангилал:1710 онд өнгөрсөн
Ангилал:Данийн одон оронч
Ил Диво

**Ил Диво** (, итали хэлнээс хөрвүүлбэл "тэнгэрлэг эрчүүд") нь попера буюу шинэ тутам хөгжиж буй поп урсгалыг дуурийн хэв маягт оруулан дуулах урсгалаар уран бүтээлээ туурвидаг Испани гаралтай баритон хоолойт Карлос Марин, Швейцари гаралтай тенор хоолойт Урс Бёхлер, Франц гаралтай поп дуучин Себастьян Изамбар болон Америк гаралтай тенор хоолойт Дэвид Миллер нарын дөрвөн гишүүний бүрэлдэхүүнтэй вокал хамтлаг юм. Хамтлагийг хөгжмийн урлагийн нэрт менежер, телевизийн шоу нэвтрүүлгийн томоохон төлөөлөгч Саймон Ковелл 2004 онд байгуулжээ. 

[250px|thumb|[Токио хотод тоглогдож буй «Ил Диво» хамтлагийн концерт, 2007 оны нэгдүгээр сар.]]

## Цомог 
### Studio цомог
# 2004 - Il Divo 
# 2005 - Ancora
# 2006 - Siempre
# 2008 - The Promise 
# 2011 - Wicked Game 
# 2013 - A Musical Affair
# 2015 - Amor & Pasión

### Амьд цомог
#2009 - An Evening with Il Divo: Live in Barcelona
#2014 - Live in Japan  
### эмхтгэл
#2006 - Il Divo Collezione  
#2012 - The Greatest Hits 
### Тусгай Editions
#2005 - Il Divo. Gift Edition  
#2006 - Christmas Collection. The Yule Log 
#2008 - The Promise. Luxury Edition  
#2011 - Wicked Game. Gift Edition  
#2011 - Wicked Game. Limited Edition Deluxe Box Set  
#2012 - The Greatest Hits. Gift Edition 53
#2012 - The Greatest Hits. Deluxe Limited Edition  

## Намтарчилсан ном 
### Romancing The World (2005) 
ISBN 978-0-7528-7519-4

### Our Music, Our Journey, Our Words (2007) 
## Эшлэл 
## Холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт
* Ил диво (Бельги)
* Ил диво (Испани)
* Il Divo section on ClassicalX
* Il Divo Belgium Fansite
* Forum Il Divo For Life Belgium
* Il Divo For Life Belgium
* Il Divo Brazilian Fanclub

Ангилал:Поп хамтлаг
Ангилал:Олон үндэстний хамтлаг
Итгэл бишрэл

**Итгэл бишрэл** буюу **итгэл үнэмшил** бол хувь хүн, ямар нэг санаа таамаглал ба анхдагч нөхцөлийг үнэн зөв хэмээн баримтлах сэтгэл зүйн байдал юм.

## Итгэл, мэдлэг ба танин мэдэхүйн онол
Итгэл болоод мэдлэг гэсэн нэр томьёо философид өөр өөрөөр хэрэглэгддэг.
Танин мэдэхүйн онол нь мэдлэг болон итгэлийн тухай гүн ухаанч сургалт судалгаа юм. Танин мэдэхүйн үндсэн зарчим нь үнэн мэдлэгийг олж авахын тулд, бидэнд яг юу хэрэгтэй вэ гэдэг асуудал болой.

Философийн уламжлалд, Платоны Theaetetus (Грек хэлээр: Θεαίτητος) буюу *харилцан яриан*аас үүсэлтэй ойлголтоор мэдлэгийг "үндэслэлтэй үнэн итгэл" гэж тодорхойлсон байдаг. 

Хожмын Танин мэдэхүйн онолчид болох Геттиер (1963), Гоүлдман (1967) нар "үндэслэлтэй үнэн итгэл"-ийн тодорхойлолтыг дахин авч үзжээ.

## Итгэлийн тухай сэтгэл зүйн онол
Сэтгэл судлалын голлох чиг хандлага болон холбогдох зарчимууд нь уламжлал ёсоор итгэл үнэмшлийг, оюуны ухааны ердийн төлөөлөл мэтээр, ухамсарт сэтгэл бодлын хэсэг, хэлтэрхий гэж үзэж иржээ.

Ангилал:Мэдрэмж
Ангилал:Оюун ухаан судлал
Мохамед Рашван

**Мохамед Али Рашван** (, b1956 оны 1 сарын 16-нд төрсөн) нь Египетийн жүдоч юм. Тэрээр 1984 оны зуны олимпоос үнэмлэхүй ангилалд мөнгөн медаль хүртсэн.

Тус олимпын шигшээ барилдаанд Японы Ямашита Ясүхиротой барилдсан бөгөөд Ямашита өмнөх барилдаандаа зүүн хөлөө гэмтээгээд байсан. Гэвч Рашван Ямашитагийн зүүн талыг нь огт хөндөлгүй барилдсан нь Япон, Египетэд түүнийг алдаршуулж, улмаар 1984 оны Олон улсын шударга тоглолтын шагналыг хүртжээ.

Тэрээр 1982, 1983 онд хүнд жин болон нээлттэй ангилалд Африкийн аварга болсон.

Анх 1972 онд Чехословакт болсон олон улсын тэмцээнд оролцож, гараагаа эхэлж байсан Рашван 1992 онд зодог тайлсан бөгөөд өдгөө Египетийн Жүдогийн Холбооны гишүүн, олон улсын шүүгч цолтой. Бээжингийн олимпод шүүгчээр оролцсон.

## Эшлэл
https://web.archive.org/web/20080820034155/http://www.sis.gov.eg/VR/figures/english/html/Heif2.htm

Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:Египетийн жүдоч
Ангилал:Египетийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Египетчүүд
Халиль Султан

**Халиль Султан** (1384–1411) — 1405-1409 онд Төмөрийн эзэнт гүрний **хаан** байв. 

## Бага нас 
Халиль Султан Миран Шах ноён, түүний хатан Севин-бек Ханзаде хоёрын хүү болж 1384 онд Херат хотноо төржээ. Миран Шах бол доголон Төмөр хааны хүү, Севин-бек хатан бол Зүчийн улсын Өзбег ханы ач охин байсан. 7 настайд нь Төмөр хаан Энэтхэгийг дайлахад хамт явав. Дараа нь 1399-1404 оны дайнд оролцож явав. 1402 онд Төмөр хаан Халиль Султаныг Туркестаны хилийг хамгаалуулахаар дорнод хязгаарт томилсон.

## Хаан 
Төмөр хаан 1405 оны 2 сарын 18-нд нас барсаны дараа 3 сарын 18-нд Халиль Султан өөрийгөө хаан өргөмжилж Самаркандад ирсэн. Төмөр хааны гэрээст залгамжлагч Пир Мухаммедтай хоёронтой байлдаж Халиль Султан дийлж 1409 он хүртэл Самаркандад суужээ. Өвөг хааны дурсгалын цогцолборыг босгов. Халиль Султаны эрх мэдэл зөвхөн Мавереннахрт тогтож байсан ба сөргөлдөгч, босогч хүчинтэй туладаж ялсаар байв. 

Түүний эцэг Миран Шах болон Азербайжан дахь ах Абу Бакр нь түүнд хамжиж байв. 

Халиль Султаны нэр хүнд Самаркандад унав. Өлсгөлөн болж байсан. Халиль Султаны цэрэг Ферганы хөндийн Худайдад Хусейны цэрэгтэй тулалдахад Халиль Султан ялагдан дутааж, дөнгөж 4000 цэрэгтэй үлджээ. 1409 оны хавар бас нэгэн өрсөлдөгч болох Шахрух Мирзагийн цэрэг Самаркандыг эзэлсэнээр аргагүй зай тавьж Рэйд очиж суужээ.

## Нас нөхцсөн нь 
Халиль Султан 1411 оны 11 сарын 4-нд 27 насандаа Рэй балгаснаа нас нөхцөв. Хайрт хатан нь даруй амиа хорлосон. 
Халиль Султан өөрөө шүлэг зохиож байсан нь тэмдэглэгдэн үлдсэн байна. 

## Унших бичиг 
* Roemer, H. R. "The Successors of Timur." *The Cambridge History of Iran Volume 6: The Timurid and Safavid Periods.* Edited by Peter Jackson. New York: Cambridge University Press, 1986. ISBN 0-521-20094-6

Ангилал:1384 онд төрсөн
Ангилал:1411 онд өнгөрсөн
Ангилал:Төмөрийн улсын хаан
Дебрецений тулалдаан

**Дебрецений тулалдаан** буюу Улаан Армийн *Дебрецений давшилт* (1944 оны 10 сарын 6-29) нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны Зүүн фронтын Украйны 2-р Фронт дээр өрнөсөн тулалдаан юм. Өмнөд Украйны Армийн Бүлэглэлийн харьяаны, генерал Максимилиан Фреттер-Пикогийн удирдсан 6-р Арми болон Унгарын Армиын 7-р Корпусын нэгдсэн хүч Маршал Родион Малиновскийн удирдсан Украйны 2-р Фронтод шахагдан 160 гаруй км ухарсан бөгөөд Улаан Армийн давшилтын гол зорилго нь Унгарын Дебрецен, түүнд байрлах стратегийн объектуудыг эзлэн авах явдал байлаа.

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Ангилал:Герман-Зөвлөлтийн дайны зэвсэгт хүчний операци
Ангилал:Унгарын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:1944 оны зөрчилдөөн
Ангилал:Унгар дэлхийн хоёрдугаар дайнд
Ангилал:Дебрецен
Тонга хэл

**Тонга хэл** (*lea fakatonga*) нь Тонга улсад яригддаг Австронези хэл юм. 200,000 орчим ярилцагчидтай бөгөөд Тонгагийн үндэсний хэл болно.

## Эшлэл 
## Ном зүй 
*C.M. Churchward, *Tongan grammar*. ISBN 0-908717-05-9
*C.M. Churchward, *Tongan dictionary*

## Цахим холбоос 
* Planet Tonga
* Ethnologue on Tongan
* Omniglot on Tongan
* Basic Tongan-English and English-Tongan Dictionary

Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Полинезийн хэлнүүд
Ангилал:Тонгагийн хэл
Тонга

**Тонга** буюу албан ёсоор **Тонгагийн Хаант Улс** (Тонга хэл: *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*, ) нь Өмнөд Номхон далайд орших 169 арлаас бүрдэх ольтриг дээр орших улс бөгөөд тэдгээр 169 арлын 36-д нь хүн оршин суудаг. Вант Улсын газар нутаг нь хойноос өмнө зүгт 800 километр сунан тогтсон байдаг.

Тонгад анх 1773 онд Ахмад Жэймс Күүк очиход арлын уугуул оршин суугчид найрсгаар хүлээн авсан тул **Найрсаг арлууд** гэж тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Тэр үед Тонгачуудын ургацын баяр болж байсан учраас баяртаа урьсан юм байжээ. Зохиолч Виллиам Маринерын бичсэнээр бол угтаа омгийн ахлагч Күүкийг баярын үеэр алахыг хүсч байсан боловч төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлж чадаагүй аж.

Номхон далайн арлын орнуудаас хаант засагтай цорын ганц орон болох Тонга нь мөн албан ёсоор колоничлогдож байгаагүй тус бүс нутгийн цорын ганц улс юм.
Өдгөө Тонга улс хууль эрх зүйн шинэчлэл хийж байгаа бөгөөд жинхэнэ утгаараа үндсэн хуульт хаант засаглалт орон болох юм.

## Эшлэл 

Ангилал:Австрали ба Далайн орон
Ангилал:Хаант Улс
Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын арлын бүлэг
Ангилал:Номхон далайн арлын бүлэг
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Арлын орон
Чака

**Чака** бол Зулу омгийн ахлагч юм. Тэрээр Зулу омгийн армид шинэчлэлт хийснийхээ үр дүнд өмнөд Африкийн ихэнх хэсгийг байлдан дагуулж, Зулугийн хаант улсыг байгуулсан юм.

Ангилал:Зулугийн хан
Ангилал:18-р зуунд төрсөн
Ангилал:1828 онд өнгөрсөн
Фил Невилл

**Филип Жон Невилл** (, *1977 оны нэгдүгээр сарын 21-нд төрсөн*) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд шигшээ багийнхаа бүрэлдэхүүнд тоглож байв. Фил одоо Эвертон багийн ахлагчаар арын бүсийн хамгаалагчхамгаалах чиглэлийн хагас хамгаалагчын байрлалд тоглож байгаа ба түүний ах Гари Невилл нь Манчестер Юнайтед багийн ахлагчаар ихэр Трейси Невилл нь нетболын спортын үндэсний шигшээ багт тус тус тоглодог билээ.

Ах Гари Невиллийн хамт Манчестер Юнайтед багт өсвөрийн багаас гараагаа эхлэсэн Невилл Манчестер Юнайтед багт тоглож байхдаа Премьер лигт зургаа, Английн цомд гурван тус тус түрүүлэхийн сацуу Европын цомыг хүртэж байв.

2005 оны наймдугаар сарын 4-нд Невилл одоогийн баг Эвертонтой таван жилийн гэрээг 3.5&nbsp;сая фунт стерлингээр байгуулан элсэж байв. Улмаар Эвертоны бүрэлдэхүүнд ахлагч болоод анхны тоглолтоо 2006 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд ахынхаа ахласан Манчестер Юнайтед багийн эсрэг хийж, Премьершипт онцлог үйл явдлын эзэд болж байв. Харин анхны гоолоо 2006 оны арванхоёрдугаар сарын 30-нд Ньюкасл Юнайтед багийг 3–0 харьцаагаар хожсон тоглолтонд оруулж байсан байна.

Невилл Английн шигшээ багт 1996 онд дуудагджээ. Шигшээ багаа төлөөлөн Евро-1996, Евро-2000 болон Евро-2004 тэмцээнүүдэд оролцож байсан ч Дэлхийн цомд гараанд гарч байгаагүй юм. Шигшээ багтаа *59* тоглолтонд оролцохдоо 23 удаад нь сэлгээгээр тогложээ.
## Үзүүлэлтүүд
*2010 оны нэгдүгээр сарын 16-ны байдлаар.*

## Шагналууд
### Манчестер Юнайтед 
*Премьер лиг (6): 1995–96, 1996–97, 1998–99, 1999–2000, 2000–01, 2002–03
*Английн цом (3): 1995–96, 1998–99, 2003–04
*АХХ-ны Коммунити Шиелд (3): 1996, 1997, 2003
*УЕФА Аваргуудын Лиг (1): 1998–99
*Тив хоорондын цом (1): 1999

## Эшлэл
## Холбоос
*Фил Невиллийн шог зураг
*
*TheFA.com буюу Английн хөлбөмбөгийн холбооны вэбсайт дахь профайл

Ангилал:1977 онд төрсөн
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:1996 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2000 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:Англичууд
Габриэла Мистрал

**Габриэла Мистрал** (, 1889 оны 4 сарын 7 — 1957 оны 1 сарын 10) гэдэг нь Чилийн яруу найрагч, сурган хүмүүжүүлэгч, дипломатч, феминист **Лусила де Мариа дел Перпетуо Сокорро Годой Алькаяга** ()-гийн нууц нэр бөгөөд тэрээр 1945 онд, утга зохиолын салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртсэн Латин Америкийн анхны хүн болсон юм. Түүний шүлгүүд байгаль, урвалт шарвалт, хайр дурлал, эхийн хайр, уй гашуу, аялал, уугуул Америкчууд болон Европын нөлөөгөөр бүрэлдсэн Латин Америкийн айдентитигийн талаар өгүүлсэн байдаг. Габриэла Мистрал нь өөрөө Баск болон Америкийн индиан гаралтай.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Испани хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Чилийн утга зохиол
Ангилал:Чилийн дипломатч
Ангилал:Чилийн яруу найрагч
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Утга зохиолын Нобелийн шагналтан
Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Чилийн чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Америкийн Урлаг ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн
Ангилал:Чиличүүд
Ангилал:1889 онд төрсөн
Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
Тим Кэхилл

**Тимоти Жоэль Кэхилл** (, *1979 оны арванхоёрдугаар сарын 6-нд Сидней хотод төрсөн*) — Австралийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Америкийн Нью-Йорк Ред Буллз болон Австралийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.

Азийн АШТ болон ДАШТ-үүдэд үзүүлсэн амжилтуудаараа Кэхилл Австралийн хөлбөмбөгт XXI зууны шилдэгт нэрлэгддэг. ДАШТ-д шигшээгийнхээ түүхт анхны гоолыг хийж байлаа.
## Замнал
Миллуолл багийн эгнээнд «Сидней Юнайтед» багаас 1997 онд элсэж анхны тоглолтоо 1998 оны тавдугаар сарын 22-нд хийж байжээ. Английн цомд Миллуолл багийн баатар болж хагас шигшээд Сандерлэнд багийг хожиж УЕФА-гий цомын тэмцээний эрхийг багийн түүхэнд анх удаа авч байлаа. 2004–2005 оны улирал эхлэхийн өмнөхөн Кэхилл Эвертон багтай 1.5 сая фунт стерлингийн гэрээ байгуулан элсэж, анхны улирлаа Эвертоны мэргэн бууч болж, оны шилдэг тоглогч болж байсан байна.
,
## Гэр бүл
Кэхилл Сидней хотод Английн харьяат гэр бүлд мэндэлсэн ба ээж нь Самоа, аав нь Британи гаралтай ажээ. Кэхиллийн ах Крис Кэхилл мэргэжлийн хөлбөмбөгчин юм. Төрөл садны нь хувьд ч спорттой тун ойрхон хүмүүс юм.
## Амжилт
;Багийн
* Далайн орны Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2004
* Австралийн Мэргэжлийн хөлбөмбөгчдийн холбооны Оны шилдэг тоглогч: 2009
* Премьер лигийн Оны шилдэг баг: 2004
* Хоёрдугаар дивиз: 2000–01
* Азийн цомын дэд байр (1): 2011
;Хувийн
* 2006 оны Баллон д'Ор шагналд нэр дэвшсэн;
* Дэлхийн аваргын тэмцээнд Австралийн анхны гоолыг оруулагч;
* Азийн цомын тэмцээний шигшээ тоглолтонд гоол оруулсан Австралийн анхны тоглогч;
* Дэлхийн аваргын тэмцээний тоглолтуудад хамгийн олон гоол оруулсан Австралийн анхны тоглогч
* Мерсисайдын дербид Дикси Динээс хойшхи Энфилд цэнгэлдэх хүрээлэнд гоол оруулсан Эвертоны тоглогч.

## Эшлэл
## Холбоос
*Албан ёсны цахим хуудас
*Тим Кэхилл - Эвертон
*
*
*

Ангилал:Австралийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Самоагийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2005 оны Холбоодын цомд оролцогч
Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:Нью-Йорк Ред Буллз багийн тоглогч
Ангилал:Миллуолл багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Австралийн хүн
Ангилал:Самоачууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Дэвид Мойес

**Дэвид Уильям Мойес** (, *1963 оны дөрөвдүгээр сарын 25-нд Шотландын Глазго хотод төрсөн*) нь Шотландын хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч бөгөөд өмнө нь тоглогч байсан юм. Одоо тэрээр Английн Премьер лигийн Эвертон багийн дасгалжуулагчаар ажилладаг бөгөөд багийнхны амжилттай удирдсаны төлөө 2003, 2005 болон 2009 оны Английн хөлбөмбөгийн холбооны дэргэдэх «Лигийн дасгалжуулагчдын холбооны Шилдэг дасгалжуулагч» болж байв.

## Тоглогчийн замнал
Мойес Шотландын Селтик, Английн Престон Норт Энд багуудад тоглогч байхдаа лигийн *550* тоглолтонд оролцож, түрүүлж байсан ба 1998 оноос дасгалжуулагчын гараагаа «Престон Норт Энд» багаас эхлүүлсэн юм.

*Престон Норт Энд 
*Хамильтон Академикал 
*Данфермлин 
*Шрусбери 
*Бристоль Сити 
*Кембриж Юнайтед 
*Селтик 

## Дасгалжуулагчийн замнал
### Престон Норт Энд
Мойес Престоны тоглогч байхдаа буюу 1998 оны нэгдүгээр сард дасгалжуулагчаар томилогдож байлаа. Улмаар 2002 оны гуравдугаар сард Эвертон багийг удирдахаар явж нутаг нэгт Уолтер Смитээс Эвертоныг багийн дасгалжуулагчийн авахаар Хоёрдугаар дивизийн гишүүн багийнхаа халааг дараагийн мэргэжилтэндээ өгч байв. Престоныг удирдан *243* тоглолтонд оролцохдоо *113* хожил, *63* хожигдол, *67* тэнцээг авсан гэдэг.

### Эвертон
Мойес 2002 оны гуравдугаар сарын 14-нд 54 жил дээд лигээс унаагүй байсан амжилт нь зогсоход байсан «Ардын баг» хочит Эвертоныг хүндхэн байдлаас богино хугацаанд гаргах даалгаварыг удирдлагуудаас авч байлаа. Тэрээр Эвертон багийг Премьершипт тогтоож чадсан юм. 
## Шагналууд
### Тоглогч
#### Селтик
**Шотландын Премьер лиг**
*Түрүү – 1981–82 
### Дасгалжуулагч
#### Престон Норт Энд
**Хөлбөмбөгийн лигийн хоёрдугаар дивиз**
*Түрүү – 1999–2000

#### Эвертон
***Английн цом** аваргын төлөөх тоглолт: 2009
***Лигийн цом** хагас шигшээ: 2008

**Лигийн дасгалжуулагчдын холбооны Оны шилдэг дасгалжуулагч** 
*Хүртсэн – 2002–03, 2004–05, 2008–09
**Премьер лигийн Сарын онцлох дасгалжуулагч**
*Хүртсэн – 2004 оны IX сар, 2006 оны I сар, 2008 оны II сар, 2009 оны II сар, 2010 оны I сар, 2010 оны III сар
**Баруун хойд нутгийн Оны шилдэг дасгалжуулагч**
*Хүртсэн 2007–08

## Үзүүлэлтүүд
### Тоглогч
|-
|xxxx–xx||Престон Норт Энд||Английн хоёрдугаар дивиз||143||15||11||2||5||1||159||18
|-
|xxxx–xx||Хамильтон Академикал||Шотландын нэгдүгээр дивиз ||т/б||т/б||т/б||т/б||т/б||т/б||т/б||т/б	
|-
|xxxx–xx||Данфермлин Атлетик|| ||105||13||5||0||7||1
|-
|xxxx–xx||Шрусбери Таун|| ||96||11||3||1||4||0|| ||
|-
|xxxx–xx||Бристоль Сити|| ||83||3||5||0||6||0|| ||
|-
|xxxx–xx||Кембриж Юнайтед|| ||79||1||1||0||3||0|| ||
|-
|xxxx–xx||Селтик||Шотландын Премьер лиг||24||0||0||0||8||0|| ||

### Дасгалжуулагч
:*2010 оны аравдугаар сарын 2-ны байдлаар.*

## Эшлэл
## Холбоос
*
*
*Дэвид Мойесийн профайл Лигийн дасгалжуулагчдын холбоо
*
*David Amongst Goliaths David Moyes article

Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Премьер лигийн дасгалжуулагч
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Сплаш

***Сплаш*** () нь 1984 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн зөгнөлт романтик инээдмийн кино юм. Кино зохиолыг Лоуэлл Ганц, Бабалүү Мандел нар бичиж, Рон Ховард найруулжээ. Тус кино нь Оскарын шагналын шилдэг кино зохиолын төрөлд нэр дэвшиж байв. Тачстоун Пикчерзийн бүтээсэн хамгийн анхны кино болох энэхүү киноны хөгжмийг Ли Холдриж бичжээ.

## Гадны холбоосууд
* 
* 
* 
* 

Ангилал:1984 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Ханс Христиан Андерсен
Ихэр (орд)

-тэй холбоотой.]]

**Ихэр** буюу **Хамтатгах** (♊) нь Ихэрийн одны ордоос үүсэлтэй, оддын зурхай дахь Одон орон судлалын 3 дахь тэмдэглэгээ ажээ. Өрнийн одон орон судлалд өдөр шөнийн тэнцлээс шалтгаалан энэ тэмдэглэгээг одны ордтой харьцуулан зэрэгцүүлэхээ больсон байна. Одон зурхайд Ихрийн ордыг эерэг (экстраверт) шинжтэй буюу “ эр хүйс” –т хамааруулан үздэг байна. Ихрүүдийн хамгийн давамгайлах шинж бол тогтворгүй, олон талт байдал, болон хурдан дасан зохицох чадвар юм.Ихэрүүд нь мөн хий махбодтой бөгөөд завсрын чанартай 4-н ордын нэг юм. Ихэрүүд нь Буд гаригтай холбоотой бөгөөд түүний эрхшээлд байдаг гэж үздэг.

## Домог 
Ихэрүүд нь Грек домог үлгэрт гардаг Кастор, Полидес хоёр ба мөн Лабал, Ивбал ч гэж дууддаг байна. Энэ хоёр мөн ах дүү Хелена, Клитемнестра нарыг хамтад нь Диоскюри (Грек хэлээр: Διόσκουροι, Dioskouroi)  буюу “Будда бурханы хүүхдүүд” гэдэг ажээ.

## Ордын таарамж 
Ихэрийнхнийг ерөнхийд нь бусад хий махбод болох Жинлүүр, Бумба болон завсрын орд болох Матар ба [Мэлхийхэнтэй] мөн зохицдог гэж үздэг байна. Мѳн арслангийн ордныхонтой таарамжтай.Одон орны зурхайн хүснэгтэд хувь хүний ордын зохицолыг харуулсан маш олон хувилбарууд байдаг. Одны зурхайчид эхлээд Нар, сар болон гаригуудын тухайн байршил, хэлбэрийг харгалзан үзэж байж зохицолуудыг дүгнэж цэгнэдэг. Энд дурдсан Ихрийн ордынхны зохицол нь яг хувь хүний тодорхойлолтыг тусгаагүй ба харин оддын зурхайн ёс жудаг, таван махбодын зохицлын тухай ерөнхий зөвлөмж, лавлагааг тусгасан болно.

## Эшлэл 
Ангилал:Зурхайн орд
Бэйсбол

гийн Вригли Филд цэнгэлдэх хүрээлэн дэх бэйсболын талбай]]
**Бэйсбол** (, **Суурин бөмбөг**) нь ес, есөн тоглогчтой хоёр багийн хооронд бөмбөг ба цохиур ашиглан тоглодог спортын төрөл. Зорилго нь тоглогчид цохиураар бөмбөгийг цохиж 30 м² дөрвөлжин, эсвэл ромбо хэлбэрийн талбайд байрлах 4 үүрийг дамжин гүйх ёстой. Бүх үүрийг амжилттай дамжин гүйсэн тоглогч багтаа оноо авчирдаг. Ийнхүү хамгийн олон удаа үүрүүдийг дамжин гүйсэн баг нь хождог.

## Гадны холбоос 

Ангилал:Багийн спортын төрөл
Ангилал:Цохиурт спорт
Славен Билич

**Славен Билич** (; 1968 оны есдүгээр сарын 11-нд Сплит хотод төрсөн) — Югослав болон Хорватын зодог тайлсан нэртэй хөлбөмбөгчин бөгөөд туркийн «Бешикташ» багийн ахлах дасгалжуулагч юм.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* Soccer Coaching сэтгүүлд өгсөн ярилцлага - Sports.ru
* Профайл - ToffeeWeb
* Славен Билич - Livejournal

Ангилал:Хорватын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Югославын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Карлсруэ багийн тоглогч
Ангилал:Хайдук Сплит багийн тоглогч
Ангилал:Шибеник багийн тоглогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:Бешикташ Стамбул багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Локомотив Москва багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Хайдук Сплит багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Сплитийн тамирчин
Ангилал:Югославчууд
Ангилал:Хорватчууд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Олимпын бэйсболын тэмцээн

**Бэйсбол** зуны олимпод албан бусаар 1904 оны зуны олимпын наадмаас эхлэн оролцож, 1992 оны зуны олимпоос албан ёсны хөтөлбөрт багтах болжээ. Урт удаан хугацаанд үзүүлэх спортын хувиар багтаж байсан. Олимпын бэйсболын тэмцээнийг удирдах дээд байгууллага нь Олон Улсын Бэйсболын Холбоо (ОУБХ) юм.

Гэвч 2005 оны 7 сарын 7-нд хуралдсан ОУОХ-ны чуулганаар бэйсбол, софтболын спортыг Английн Лондон хотод зохиогдох 2012 оны зуны олимпын хөтөлбөрт багтаахгүй байх шийдвэр гаргасан бөгөөд энэ нь 1936 оны зуны олимпоос эхлэн пологийн спорт олимпын хөтөлбөрөөс хасагдсанаас хойшхи тохиолдол болжээ. Ийнхүү хамгийн сүүлд Бээжин хотноо болсон 2008 оны олимпод Өмнөд Солонгосчууд алтан медаль хүртэж, бэйсболын спортын хамгийн сүүлчийн олимпын аваргаа болжээ. Уг хоёр спорт хасагдсанаар олимпод оролцогчид 16 баг, 300 гаруй тамирчнаар цөөрөх юм. Уг хоёр спортын орыг гольф, рагби авах юм. Бэйсбол, софтболыг олимпоос хасах шийдвэр 2006 оны 2 сарын 9-нд баталгаажсан.

## Түүх
Тэмдэглэгдэж үлдсэн зүйл бараг үгүй ч бэйсболын спорт анх 1904 оны Сент-Луйсын олимпод багтжээ. 8 жилийн дараа Стокхольм хотод АНУ-ын баг зохион байгуулагч Шведийн багтай тоглож, 13-3-аар хожсон. 1936 онд Берлинд АНУ-ын 2 баг Райхспортфелд цэнгэлдэх хүрээлэнд 90,000 үзэгчийн өмнө хоорондоо тогложээ. 1952 онд Хельсинкид Финландын хоёр баг, уг спортын бага зэрэг өөр хувилбар болох Фин бэйсболын дүрмээр тоглосон. 1956 онд Мельбурнд Австраличууд АНУ-ын эсрэг, 1964 онд Япончууд АНУ-тай тогложээ.

20 жил завсарласны дараа Лос-Анжелесын олимпод үзүүлэх тоглолт гэгдэн дахин олимпын тайзнаа гарч ирэхэд Япончууд шигшээ тоглолтод АНУ-ыг хожиж байжээ. 1988 онд харин АНУ-ын баг Японоос хариугаа авч чадсан аж.

1992 оны зуны олимпоос 8 баг оролцож, албан ёсоор аваргаа шалгаруулах болжээ. Анхандаа зөвхөн сонирхогчид оролцох боломжтой байсан. Эхний шатанд тойргоор тоглож, шалгарсан 4 баг нь медалийн төлөө өрсөлддөг зарчим огт өөрчлөгдөөгүй бөгөөд 2000 оноос мэргэжлийн тамирчид оролцох эрхтэй болсон юм.

## Медальтнууд
## Медалийн хүснэгт
## Оролцсон улсууд
Дараах 16 улс бэйсболын төрлөөр олимпод багаа оролцуулж байв. Хүснэгт дэх тоонууд нь тухайн багийн тэр тэмцээнд эзэлсэн байрыг илэрхийлнэ.

## Эшлэл
* Олимпын албан ёсны тайлангууд
* ОУОХ-ны тэмцээний үр дүнгийн мэдээллийн сан

## Гадны холбоосууд
* ОУОХ - Бэйсбол
* Олон Улсын Бэйсболын Холбоо
Хаарлем

**Хаарлем** () нь Нидерланд улсын Умард Холланд мужийн нийслэл юм. Одоогийн Нидерландын Нэгдсэн Вант Улсыг Голландын Бүгд Найрамдах Улс гэж нэрлэгддэг байх үед долоон мужийн нь хамгийн алдартай нь байсан «Хаарлем» хот нь Европтоо зургаадугаарт эрэмбэлэгдэх метрополитан хот Рандстадын хойд хэсэгт оршдог.

Хотын оршин суугчдын тоо 2009 оны байдлаар 148,885 гэж бүргэгджээ. 

## Намтарчилсан ном
* Ach lieve tijd: 750 jaar Haarlem, de Haarlemmers en hun rijke verleden, F.W.J.Koorn (red), Vrieseborch, Zwolle 1984 (ISBN 90-6630-035-3)
* Deugd boven geweld: een geschiedenis van Haarlem, 1245-1995, G.F. van der Ree-Scholtens (red), Uitgeverij Verloren, Hilversum 1995 (ISBN 90-6550-504-0)
* Geschiedenis en beschrijving van Haarlem, van de vroegste tijden tot op onze dagen, F. Allan, J. J. van Brederode, Haarlem 1874 
* Statistics are taken from the SDU Staatscourant

## Цахим холбоос 
* Map of Haarlem and surroundings
*[Bus map with stops](https://web.archive.org/web/20080228022638/http://www.reiziger.connexxion.nl/web/show/file/id=67372/contentid=8713/filename=Haarlem_IJmond(11).pdf)
* Haarlem Shuffle: English language resources for Haarlem, the Netherlands
* Haarlem Paintings by Jacob van Ruisdael
* Ride the . long bicycle route to explore Haarlem and its surroundings.
*Video tour of Haarlem
* Haarlem Coffeeshop Tour (Google Earth)
* Photo of electric train at Haarlem Station c1931 
* Bloemencorso Bollenstreek
* Bevrijdingspop
* Haarlem Jazzstad
* Haarlem Culinair
* Haarlemse Stripdagen
* Haarlemmerhoutfestival
* Patronaat

## Эшлэл

Ангилал:Нидерландын аймгийн төв
Ангилал:Нидерландын хот
Ангилал:Умард Холландын коммун
Ангилал:Умард Холландын суурин
Хосе Мануэл Барросо

**Хозе Мануэл Дуран Барросо** (, *1956 оны гуравдугаар сарын 23-нд төрсөн*) нь Португалын улс төрч юм. Тэр 2004 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд Европын Холбооны 11 дэх тэргүүнээр томилогдож одоог хүртэл ажиллаж буй. Тэрээр 2002 оны дөрөвдүгээр сарын 6-наас 2004 оны долоодугаар сарын 17-ны хооронд Португалын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байв.

## Шагнал 
* Унгар Улсын Гавьяаны одон

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Европын Холбооны вэбсайт дахь Хосе Мануэл Барросогийн зургийн цоморлиг
* Европын Холбоо - Хосе Мануэл Барросо
* tellBarroso.eu - a web service for telling Barroso: "What can Europe do for you?"

|-

|-

Ангилал:Португалын ерөнхий сайд
Ангилал:Португалын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Европын Комиссын ерөнхийлөгч
Ангилал:Европын Ардын Намын хүн
Ангилал:Инфант Дом Энрике гинжит одон шагналтан
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Шонхрын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Марийн орны загалмай одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Украины Эрх чөлөөний одон шагналтан
Ангилал:Португалын Христийн одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Финландын Арслан одон шагналтан
Ангилал:Орани-Нассау одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Өмнөдийн Загалмай Үндэсний одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Алауитын Сэнтий одон шагналтан
Ангилал:Перугийн Нарны одон шагналтан
Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Викториа Хатан Хааны одон шагналтан (их загалмайн өргөмжит хүлэг баатар)
Ангилал:Рио-де-Жанейрогийн хүндэт иргэн
Ангилал:Хемницийн Техникийн Их Сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Польшийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Их Британийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Женев их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Португалын Социал Демократ Намын гишүүн
Ангилал:Женевийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Лиссабоны хүн
Ангилал:Португалчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Рафаэль ван дер Варт

**Рафаэл Фердинанд ван дер Варт** (, Хемскерк) — Нидерландын хөлбөмбөгчин, Испанийн «Реал Бетис» болон Нидерландын шигшээн хагас хамгаалагч. 

## Замнал 
### Аякс 
### Хамбург
Ван дер Ваартыг Европын шилдэг багуудын нэг Италийн Милан баг эгнээндээ элсүүлэхийг зорьж тохиролцоонд хүрэхэд ойр байсан ч чадварлаг тоглогч маань 2005 оны зургаадугаар сарын 1-нд Германы Бундеслигийг зорихоор шийдэн Хамбург багт 5.5 сая еврогийн гэрээгээр очсон юм. 
### Реал Мадрид 
2008 оны наймдугаар сарын 5-нд Реал Мадрид багтай таван жилийг гэрээг 13 сая еврогоор байгуулан анхны тоглолтоо Санта-Фе багийн эсрэг хийж нэг гоол оруулж нэг ашигтай дамжуулалт өгчээ.
### Тоттенхэм Хотспур 
2010 оны наймдугаар сарын 31-нд Рафаэль ван Дер Ваарт Англи рүү тэр дундаа Тоттенхэм Хотспур баг руу явах шийдвэрийг наймааны цонх хаагдахаас хоёрхон цагийн өмнө гаргаж мөнгөн гэрээ хэлцлийг чухалчилгүйгээр 8 сая фунт стерлингээр Тоттенхэмд иржээ. Чухалчилаагүй гэсний учир нь түүнийг Бавари Мюнхен баг 18 саяын гэрээ байгуулахыг ятгаж байсантай холбоотой.

Түүний Премьер лиг дэх анхны гараа нь Вест Бромвич Альбион багийн эсрэг 2010 оны есдүгээр сарын 11-нд болсон ба Аваргуудын лигийн анхны гараа нь Вердер Бремен багийн эсрэг тус тус байжээ. Аваргуудын лигийн 2-2 харьцаагаар тэнцсэн тус тоглолтонд Ван Дер Ваарт Питер Краучид гоолын дамжуулалт өгчээ. Ван дер Ваарт Премьер лигийн анхны гоолоо Чононуудын хаалганд 2010 оны есдүгээр сарын 18-нд оруулсан юм. Ийнхүү «Хотон шувуунуудын» бүрэлдэхүүнд тун хурдан идээшсэн Ван дер Ваартыг Goal.com вэбсайтаас 2010 оны аравдугаар сарын 4-нд «долоо хоногийн дэлхийн онцлох тоглогчоор» нэрлэсэн юм.
## Шигшээ багийн замнал 
Ван дер Варт Нидерландын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтаж 18 настайдаа 2001 оны аравдугаар сарын 6-нд Андоррагийн шигшээ багийн эрсэг тоглож, түүнээс хойш ЕАШТ-ий 2004, 2008 оны, ДАШТ-ий 2006 болон 2010 оны тэмцээнүүдэд тус тус оролцсон юм. 

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Официальный сайт   
* Профиль и статистика на сайте FootballDatabase.com 
* Статистика на сайте «Voetbalstats.nl» 
* Статистика на transfermarkt.de

Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Аякс багийн тоглогч
Ангилал:Хамбург багийн тоглогч
Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч
Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч
Ангилал:Нидерландчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Мэс засал

thumb|right|Зүрхний хавхлаг солих мэс засал хийж байгаа нь.
**Мэс засал** гэдэг нь эмийн бодисоор эмчлэгдэхгүй өвчнийг, тусгайлан бэлдсэн өрөөнд эрүүл эдийг зүсэж, эд эсээс огтлох, нэмэх, шилжүүлэн суулгах зэрэг мэс ажилбаруудыг хүн болон амьтанд тусгай багажнуудын тусламжтайгаар нарийн мэргэжлийн мэс заслын эмч хийхийг хэлнэ.

#### Мэс засал дараах үндсэн 4 үеэс бүрдэнэ. 
# өвчтөнийг мэс засалд бэлтгэх,
# мэдээ алдуулах (наркоз),
# мэс засалын явц
# мэс засалын дараах өвчтөний нөхөн сэргээлт

## Мэс заслын хүндрэл
Хагалгааны өмнөх наркоз өгөх ажиллагааны үед мэс ажилбарын дунд үед өвчтөний зүрх зогсох, амьсгал тасалдах нь маш элбэг тохиолдоно. Зарим нэг цөөн тохиолдолд өвчтөн мэс ажилбарыг дийлэхгүй нас барах нь бий.

## Монголын Шинжлэх ухааны доктор мэс засалчид 
* Вандан-Ишийн Ичинхорлоо | 1960 | Мэс засал
* Түндэвийн Шагдарсүрэн |1972 | Мэс засал
* Пэлжээгийн Долгор | 1979 | Мэс засал
* Лодойн Шагдар | 1988 | Чих хамар хоолой
* Батын Гоош | 1988 | Мэс засал
* Пэлжээ Онхуудай | 1991 | Дүрс оношлогоо
* Чүлтэмийн Батмөнх | 1992 | Мэс засал
* Начингийн Баасанжав | 1995 | Мэс засал
* Каусылгаз Анаргуль | 1996 | Мэс засал
* Батын Эрдэнэчулуун | 1998 | Чих хамар хоолой
* Ориг Сүхбаатар | 1999 | Мэдээгүйжүүлэлт
* Оргой Сэргэлэн | 2002 | Мэс засал
* Анаур Нота | 2002 | Мэс засал
* Жадамбын Цэцгээ | 2006 | Мэс засал
* Даваагийн Цэгээнжав | 2007 | Зүрхний мэс засал
* Рүвжир Шагдарсүрэн | 2007 | Мэс засал
* Гүнсэнцоодолын Баяраа


Ангилал:Анагаах ухааны түүх
Ангилал:Анагаахын мэргэжлийн салбар
Манмохан Синг

**Манмохан Синг** (1932 онд төрсөн) − 2004-2014 онд алба хашсан Энэтхэг улсын 13-р ерөнхий сайд, **улс төрч**. 
Синг эдийн засагч мэргэжилтэй бөгөөд урьд нь сангийн сайд, төв банкны ерөнхийлөгч, улсын төлөвлөгөөний хорооны дарга байв.

## Намтар 
### Бага залуу нас 
Манмохан Синг 1932 оны 9 сарын 26-нд Британийн Энэтхэгийн Панжаб мужийн Гах сууринд төрсөн. Сик шашинтай. Багадаа эхээс өнчирч, эцгийн талын эмэг эх дээр хүмүүжсэн. 1947 оны хуваагдлаар гэр бүл нь Энэтхэгийн талд шилжин суусан. Панжаб их сургуульд эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж бакалавр, магистрийн зэрэг 1954 онд авав. 1957 онд Британийн Кембрижийн их сургуульд суралцан 1957 онд төгсжээ. 1960 онд Оксфордын их сургуульд суралцсан. 

### Түрүү үе 
Синг 1966-1969 онд НҮБ-д ажилласан. Лалит Нараян Мишра төмөр замын сайд байхдаа Сингийг яамандаа зөвлөхөөр ажиллуулсан. Манмохан Синг 1972-1976 онд Энэтхэгийн засгийн газрын эдийн засгийн зөвлөх, 1982-1985 онд Төв банкны ерөнхийлөгч, 1985-1987 онд Төлөвлөгөөний хорооны дарга зэрэг албан тушаалыг хашив. 

1991 онд Энэтхэгийн эдийн засаг хямралд ороход шинээр сонгогдсон ерөнхий сайд Нарасима Рао Сингийг Сангийн сайдаар томилон ажиллуулав. Сайдаар ажилласан таван жилд Энэтхэгийн эдийн засгийг чөлөөлөх бүтцийн шинэтгэл явуулсанд амжилттай байж хярмралаас гарсан ба 1996 оны сонгуулиар Энэтхэгийн үндэсний хурал (ЭҮХ) нам нь олонхын санал авч чадаагүй ч Манмохан Синг эдийн засагч алдартай байж Энэтхэг улсын хурлын дээд танхимд сөрөг хүчний тэргүүн болжээ. 

### Ерөнхий сайд 
2004 онд ЭҮХ намын орйлсон Дэвшилтэт нэгдсэн холбоо (ДНХ) төрийн эрхэнд гарч эвслийн тэргүүн Соня Ганди Манмохан Сингийг ерөнхий сайдад дэвшүүлэн сонгуулжээ. Синг ерөнхий сайд байсан эхний таван жилд Хөдөөгийн эрүүл мэнд, Нэгдсэн удирдлага, Хөдөөгийн ажил эрхлэх баталгаа зэрэг, Мэдээллийн эрх зэрэг хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэв. 2008 онд Америктай байгуулсан цөмийн зэвсгийн гэрээнээс болж засгийн газар нь золтой л огцроогүй өнгөрөв. Мөн онд алан хядах халдлага Мумбайд гарч, маоист бослого тэмцэл дэгджээ. 

2009 оны сонгуульд ДНХ дахин олонхын санал авч Синг ерөнхий сайдаар улиран сонгогдлоо. Энэ таван жил Синг Британийн хамтын нөхөрлөлийн наадмын зохион байгуулалтын хээл хахуулийн хэргийг шийдвэрлэжээ. 2014 онд ерөнхий сайдын албанаас буусан ч Энэтхэгийн хурлын дээд танхимын гишүүнээр 1991 оноос хойш ажиллаж байна. 

## Зураг

Зураг:Dr. Surendra Shukla with then finance minister of India, Dr. Manmohan Singh in 1994.jpg|Сангийн сайд Синг
Зураг:Singhbushlula.jpg|Америкийн ерөнхийлөгч Жорж Буш, Бразилын ерөнхийлөгч Лулу да Сильвагийн хамт
Зураг:Narendra_Modi_meets_Dr._Manmohan_Singh.jpg|Дараагийн ерөнхий сайд Наренда Модийн хамт

Ангилал:Энэтхэгийн ерөнхий сайд
Ангилал:Энэтхэгийн гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Энэтхэгийн Үндэсний Конгрессын гишүүн
Ангилал:Энэтхэгийн сангийн сайд
Ангилал:Энэтхэгийн эдийн засагч
Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан
Ангилал:Падма Вибхушан одон шагналтан
Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Оксфордын Их Сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:1932 онд төрсөн
Жозеф Радди

**Жозеф Алойсис Радди** (, 1878 оны 9 сарын 28 &ndash; 1962 оны 11 сарын 11) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын усанд сэлэлт, усны пологийн тамирчин бөгөөд 1904 оны зуны олимпод дээрх хоёр төрлөөр оролцжээ.

Тэрээр усанд сэлэлтээр 4x50 ярдын чөлөөт буухиа уралдаанд түрүүлснээс гадна алтан медаль хүртсэн Нью-Йорк Атлетик Клубын усны пологийн багийн бүрэлдэхүүнд багтаж байв.

## Гадны холбоос
*Профиль

Ангилал:1878 онд төрсөн
Ангилал:1962 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ-ын усанд сэлэгч
Ангилал:АНУ-ын усны пологийн тамирчин
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:Америкчууд
Питер Крауч

**Питер Жеймс Крауч** (; 1981 оны нэгдүгээр сарын 30-нд Маклсфилд хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сток Сити» багт довтлогчоор тоглодог. Нуруулаг биеэ овжиноор ашиглахдаа гаргуун.

## Замнал 
Крауч 2008 оны долоодугаар сарын 7-нд «Портсмутад» 11 сая фунтээр элсэв.

2009 оны долоодугаар сарын 27-нд «Тоттенхэм Хотспур» багтаа 10 сая фунтээр эргэн ирж, таван жилээр гэрээлэв.

«Сток Ситид» 2011 оны наймдугаар сарын 31-нд 12 сая фунтээр элсэж, дөрвөн жилээр гэрээлсэн.

## Амжилт 
;Багийн
* Английн лигийн цомын эзэн: 1998 — 1999
* Лигийн АШТ-ий түрүү: 2003 — 2004
* Европын супер цомын эзэн: 2005
* Английн цомын эзэн: 2005 — 2006
* Английн супер цомын эзэн: 2006

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - «Ливерпүүл» 
* Ярилцлага - «Таймс» 
* Үзүүлэлт - soccerbase.com 
* Профайл - Yahoo Sport 

Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Куинз Парк Рейнжерс багийн тоглогч
Ангилал:Портсмут багийн тоглогч
Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч
Ангилал:Норвич Сити багийн тоглогч
Ангилал:Саутхемптон багийн тоглогч
Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч
Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч
Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Морины хүч

**Морины хүч** гэдэг нь хүчний хэмжилтийн нэгж юм. 
Морины хүч (*герман: Pferdestärke, товчоор PS*) гэсэн нэршилийг анх Жэймс Ватт бий болгосон бөгөөд тэрээр уурын хөдөлгүүр-т машины чадлыг хэмжилтийн нэгдсэн нэгжид оруулахын тулд хэрэглэсэн байна. Морины хүчээр яг хэдэн мориор тухайн хүчтэй машиныг солиж болохыг илэрхийлсэн хэмжигдхүүн юм. 1978 оны 1 сарын 1-нээс эхлэн *морины хүч* гэсэн нэршлийн оронд Ваттыг (Жэймс Ваттыг хүндэтгэх үүднээс) Холбооны Германы улс (*герман: Bundesrepuplik Deutschland, товч BRD*) олон улсын SI системд оруулан хэрэглэх болсон нь Жэймс Ваттын тодорхойлсон чадлын нэгжийг давхар хэмжилтийн нэгжтэй болгосон байна. Ардчилсан Герман улс (*герман: Deutschen Demokratischen Republik, товч DDR*) аль  1970 онд морины хүчийг Ваттаар солин хэрэглэж байжээ. Хэдийгээр морины хүч гэсэн нэршилийг 1978 оноос хойш хуулиар хэрэглэхээ болисон боловч энэ нэгж нь дотоод шаталтын хөдөлгүүр болон тусгай хүчний машинуудад өдийг хүртэл хэрэглэгдсээр иржээ.

## Тодорхойлолт
Физикийн нэгж

## Нэгжийн шилжүүлэг
Нэг морины хүч нь 75 Килопондметер/сек-тэй тэнцэх ба энэ нь 0,73549875 кВ. Эндээс үндэслээд нэг киловатт нь ойролцоогоор  1,35962162 морины хүчтэй тэнцэнэ.
Тооцооны алдагдлыг багасгах гурван томъёо байдаг:
* 4 морины хүч ~ 3 кВт (са. 2% алдагдалтай)
* 15 морины хүч ~ 11 кВт (са. 0,3% алдагдалтай)
* 34 морины хүч ~ 25 кВт (са. 0,03% алдагдалтай)
Хөтлөx машины чадлын үзүүлэлтийг ялангуяа автомашины хөдөлгүүрийн үзүүлэлтийг хооронд нь харьцуулахад ихэд хүндрэлтэй. Учир нь хөдөлгүүрийн чадлыг улс бүхэн өөр өөрийнхөөрөө тодорхойлсон байдаг. Иймээс жишээ нь хөдөлгүүрийн чадлыг угсарсан үед хурдны хайрцагт өгч байгаа чадлаар германд тодорхойлдог (DIN-PS) бол америкт "SAE-PS" мөн италид "Guna-PS" гэсэн стандартууд байх. Эдгээр стандартын дагуу бол моторын чадлыг тодорхойлохдоо бусад эд ангийг болон агрегатыг холбоогүй үеийн (гэрлийн машин, агаар шүүгч, яндан зэрэг) чадлаар тооцон авдаг. Хоорондын ялгааг тэр бүр тодорхойлох боломжгүй бөгөөд практикт 5-15%-ийн зөрөөтэй хэмээн авч үздэг байна. Мөн энэ чадлын үзүүлэлт нь кВт-ын үзүүлэлтэнд ч зөрдөг ба учир нь нэгжиндээ биш харин түүнийг хэмжиж буй нөхцлөөс хамааралтай. Энэ хэмжилтийн нөхцөлд дотоод шаталтын хөдөлгүүрт гэхэд агаарын даралт болон температурыг нэрлэж болно.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос
кВт-аас морины хүчинд болон морины хүчнээс кВт-д шилжүүлэх онлайн-шилжүүлэг

Ангилал:Хуучны хэмжилтийн нэгж
Ангилал:Хэмжилтийн нэгж
Ангилал:Хэмжилтийн нэгж
Ангилал:Чадлын нэгж
Ангилал:Автомашины техник
Ангилал:Жэймс Ватт
Өмнөд Америкийн наадам

**Өмнөд Америкийн наадам** (Испани: *Juegos Sudamericanos*; Португал: *Jogos Sul-Americanos*), хуучнаар **Өмнөдийн Загалмайн наадам** (Испани: *Juegos Cruz del Sur*) нь Өмнөд Америкийн орнуудын дунд зохиогддог, спортын цогц арга хэмжээ юм. Өмнөд Америкийн Спортын Байгууллага (*Organización Deportiva Sudamericana*, ОДЕСУР) зохион байгуулдаг.

Анхны наадам нь 1978 онд Боливийн Ла-Паст зохиогджээ. Дөрвөн жил тутам зохиогддог тус наадам хамгийн сүүлд 2010 оны 3 сард Колумбын Меделлин хотод зохиогдоод байна. Олимпын бамбартай ижилхэн, Өмнөд Америкийн бамбараа анхны наадмын зохион байгуулагч хотын Тианхуанако уулнаас асааж, аялуулдаг аж.

## Наадмууд
## Элсний наадмууд 
## Медалийн хүснэгт
2010 оны наадмын дараах байдлаар.

## Спорт
(1998 оны наадмын хөтөлбөрт багтсан төрлүүд тодорхойгүй)

### Тайлбар
## Мөн үзэх
* Азийн наадам

## Цахим холбоос 
*ОДЕСУР
*Өмнөд Америкийн наадам
Трипура

**Трипура** () нь Энэтхэгийн нэг муж бөгөөд 10,491.69 км² газар нутагтай. Хойд, баруун, өмнө талаараа Бангладеш улстай, зүүн талаараа Ассам, Мизорам мужуудтай хиллэнэ. Нийслэл нь Агартала. Тус мужийн оршин суугчдын ихэнх нь бенгал, кокборок хэлээр ярилцдаг. Эрт цагт тусгаар тогтносон Трипурагийн Вант Улс гэгдэж байгаад 1949 оны 10 сарын 15-нд Трипурагийн нэгдэх гэрээ ёсоор тусгаар тогтсносон Энэтхэг улсад нэгджээ. Британийн Ражийн үед "Хилл Типпера" гэж нэрлэгдэж байв. Тус нутгийг 2500 гаруй жилийн хугацаанд 186 хаан захирч байсан гэдэг.

Далай, Хойд Трипура, Өмнөд Трипура, Баруун Трипура хэмээх дөрвөн дүүргээс бүрдэнэ.

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
1996-97 оны УЕФА-гийн цом

**1996-97 оны УЕФА-гийн цом**д Шальке 04 баг Интернационале багийг торгуулийн цохилтоор буулган авч түрүүлжээ.

УЕФА-гийн цомын шигшээ тоглолтод шалгарсан багууд өөрийн, айлын талбайд 2 тоглолт хийж, нийлбэр дүнгээ аваргаа шалгаруулсан сүүлчийн тэмцээн юм. 1998 оноос эхлэн УЕФА-гийн цомын шигшээ тоглолт нь дундын талбайд ганц л удаа явагдаж, цомын эзнийг тодруулах болсон билээ.

## Урьдчилсан шат, 1-р тойрог 
|}

## Урьдчилсан шат, 2-р тойрог 
|}

## Нэгдүгээр тойрог 
|}

## Хоёрдугаар тойрог 
|}

## Гуравдугаар тойрог 
|}

## Шөвгийн найм 
|}

## Хагас шигшээ 
|}

## Шигшээ 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт
* Дүн. RSSSF.com

#1996&ndash;97
Ангилал:1996/97 оны хөлбөмбөгийн улирал