Жэймс Ватт

**Жэймс Ватт** (англи. *James Watt*; 1736 оны 1-р сарын 19-нд төрж, 1819 оны 8-р сарын 25-нд нас барсан) Тэрээр гарын маш их дүйтэй бөгөөд математикт авьяастай болохоо харуулжээ. Хэдийгээр латин, грек хэлнүүдэд сонирхолгүй байсан авч шотландын ард түмний домог яриаг шимтэн сонирходог байжээ.

Түүнийг 18-тайд эх нь нас барж, эцгийнх нь бие доройтож эхэлжээ. Ватт Лондон руу хэмжих багаж хэрэгсэл хийж сурахаар нэг жилийн хугацаатай явж ирээд Глазго-д багаж хэрэгсэл хийх бизнесээ байгуулахыг зорьжээ. Гэвч тэрээр дадлагын долоон жилийн хугацаагаа дүүргээгүй байсан учраас хэдийгээр Шотландад математик багаж хэрэгсэл хийдэг өөр хүн байгаагүй боловч Глазгогийн алхчидын холбоо (алх хэрэглэдэг бүх гар урчуудыг нэгтгэсэн) түүний өргөдлийг хүлээж аваагүй.

Ваттыг энэхүү хүнд байдлаас Глазгогийн Их сургуулийн гурван профессор аварч, их сургуулийнхаа дотор жижиг цех байгуулах боломж өгчээ. 1758 онд энэ цех байгуулагдсан бөгөөд дээрх гурван профессорын нэг физикч, химич Жозэф Блэк Ваттын анд нөхөр болсон.

1764 онд Ватт өөрийн үеэл Маргарэт Миллэртэй сууж, таван хүүхэдтэй болсны гурав нь нас бие гүйцэж чадаагүй өнгөрсөн. Маргарэт 1772 онд хүүхэд төрүүлэх гэж байгаад нас барсан. 1777 онд Ватт дахин хүнтэй суужээ. Энэ удаа Глазгогийн даавууны будаг үйлдвэрлэгчийн охин Энн МакГрэгортой суужээ. Энн 1832 онд нас барсан.

Ватт Жон нэртэй ахтай байсан бөгөөд Жэймсийг 17-тойд хөлөг онгоцны сүйрлээр нас барсан байна.

### Анхны хөдөлгүүрүүд 
1776 онд анхны хөдөлгүүрүүдийг үйлдвэрт суурилуулж, ажиллуулж эхэлжээ. Эдгээр анхны хөдөлгүүрүүдийг шахуурганд хэрэглэж байсан бөгөөд уурхайн цооногийн ёроолд байх шахуургыг ажиллуулахад ашиглаж байв. Захиалга ч цувж эхэлсэн бөгөөд дараачийн 5 жилийн хугацаанд Ватт их төлөв Корнволлдоо уурхайгаас ус шавхах зориулалттай олон хөдөлгүүр суурилуулж тун ч завгүй байлаа.   

thumb|240px|Баултон ба Ваттын зохион бүтээсэн уурын хөдөлгүүр. 1784 оны хөдөлгүүрийн сийлбэр зураг.
thumb|240px|Жэймс Ваттын уурын хөдөлгүүрийн хуулбар

Баултон Ваттыг бүлүүрийн хөдөлгөөнийг нунтаглах, нэхэх, тээрэмдэх эргэлтэт хүч болгохыг ятгаснаар шинэ бүтээлийг хэрэглэх салбарыг маш их өргөжүүлжээ.  

## Эшлэл 
## Нэмж унших материал 
* "Some Unpublished Letters of James Watt" in *Journal of Institution of Mechanical Engineers* (London, 1915). 
* Andrew Carnegie, *James Watt* University Press of the Pacific (2001)   (Reprinted from the 1913 ed.),  ISBN 0-89875-578-6. 
* 
* H. W. Dickinson and Hugh Pembroke Vowles  *James Watt and the Industrial Revolution* (published in 1943, new edition 1948 and reprinted in 1949.  Also published in Spanish and Portuguese (1944) by the British Council)
* Hills, Rev. Dr. Richard L., *James Watt, Vol 1, His time in Scotland, 1736-1774* (2002); Vol 2, *The years of toil, 1775-1785*; Vol 3 *Triumph through adversity 1785-1819.*  Landmark Publishing Ltd, ISBN 1-84306-045-0.
* 
* 
* Marsden, Ben. ''Watt's Perfect Engine* Columbia University Press (New York, 2002) ISBN 0-231-13172-0.
*   
*   
* Samuel Smiles, *Lives of the Engineers'', (London, 1861-62, new edition, five volumes, 1905).

;Холбогдох сэдэв
* 
* 

## Гадны холбоос 
* James Watt by Andrew Carnegie (1905)
* James Watt by Thomas H. Marshall (1925)
* Archives of Soho at Birmingham Central Library. 
* BBC History: James Watt
* Revolutionary Players website
* Cornwall Record Office Boulton & Watt letters
* Significant Scots - James Watt
* 


Ангилал:Шотландын инженер
Ангилал:Уурын техникийн хүн
Ангилал:Шотландын зохион бүтээгч
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Эдинбургийн Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Глазгогийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:1736 онд төрсөн
Ангилал:1819 онд өнгөрсөн