open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хотгор шанагын уурхай

**Хотгор шанагын уурхай** нь Улаанбаатараас 1591 км-ийн зайд Увс аймгийн Бөхмөрөн сумын төвөөс зүүн хойд зүгт оршдог нүүрсний уурхай юм. Энэхүү уурхайн хяналтын багц болох 51% БНСУ-ын мэдэлд байдаг бөгөөд үлдсэн 49 % нь  “Хотгор шанага” ХХК-ийн захирал Бэгзсүрэнгийн Алтангэрэлийн мэдэлд байдаг байна.  “Хотгор шанага” уурхайн 51 хувийг хөрөнгө оруулалт хийж 10 сая ам.доллароор БНСУ-ын "Korea Coal" төрийн өмчит компанид 2010 онд зарсан байна. Нүүрсний нөөц нь 500 сая тонн нүүрстэй гэж тогтоосон ажээ.

2023 оны 4-р сард Өмнөд Солонгосын "Yonhap news" агентлаг Хотгор шанагын уурхайг эзэмшигч "Korea Coal" корпораци 13 жилийн дараа Монгол дахь нүүрсний уурхайгаа зарах гэж байгаа тухай мэдээлэл нийтэлжээ.

## Түүх 
“Хотгор шанага” уурхайн лицензийг анх Ашигт малтмалын газраас Ардчилсан намын гаралтай хүмүүс авсан байдаг юм байна.  Хамгийн анх Улсын Бага Хурлын гишүүн асан П.Улаанхүү, Болгар Улсын Элчин сайд асан Л.Дүгэржав нар уг уурхайн лицензийг эзэмшиж байжээ. 2001 оны долдугаар сарын 04-ний өдрийн Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг тухайн үеийн Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газрын  Геологи, уул уурхайн кадастрын албаны дарга Х.Хэрлэн гэгч “Хотгор шанага” ХХК-ийн захирал Л.Дүгэржавт  зөвшөөрлийг нь өгсөн байдаг.  Л.Дүгэржав, П.Улаанхүү нар “Хотгор шанагын” уурхайг “Баруун Монгол энержи” компанийн захирал Бэгзсүрэнгийн Алтангэрэлд “Хотгор шанага” уурхайг зарсан түүхтэй ажээ.

Ангилал:Ашигт малтмалын ордууд
Ангилал:Ашигт малтмалын уурхай
Ангилал:Увс аймаг
Дональд Сазерленд

**Дональд Сазерленд** (англи. *Donald Sutherland*; 1935 оны 7-р сарын 17-нд Канадад төрсөн—2024 оны 6-р сарын 20-нд АНУ-ын Флорида мужийн Майами-д нас барсан) — канадын театр, киноны жүжигчин, киноны продюсер. «Эмми» (1995) , «Алтан бөмбөрцөг» (1996; 2003) шагналтан. Жүжигчин Кифер Сазерлендын эцэг. 

Тэрээр 2010 оны 2-р сарын 12-нд Ванкуверт болсон XXI Өвлийн Олимпын наадмын нээлтэд Олимпын далбааг мандуулсан багийн хэсэгт орж байв.

## Намтар 
1935 оны 7-р сарын 17-нд Канадын Нью-Брансвик мужийн Сент Жон (англи. *Saint John*, франц. *Saint-Jean*) хотод төрсөн. Явуулын худалдагч, гэрийн эзэгтэйн нарын гэр бүлд төрсөн тэрээр эхлээд инженер болох гэж байсан ч театрт тэмүүлэх хүсэл нь дийлсэн гэдэг. Тэрээр Торонтогийн Их Сургуулийн дэргэдэх театрын жүжигт оролцож байсан. Инженер, жүжигчний мэргэжлээр хоёр диплом аваад тэрээр радиогийн сурвалжлагчаар ажиллаж байгаад 1957 онд Их Британи руу явсан байна. Тэнд тэрээр Хатан хааны драмын урлагийн академид суралцаад Английн театруудын тайзан дээр жижиг дүрүүдэд тоглож байжээ. Тэрээр анхны дүрүүдээ түүний биеийн өндөр, өвөрмөц дуу хоолойны ачаар авсан гэдэг. 

Д.Сазерленд “Цэргийн хээрийн эмнэлэг” (англи. *MASH*; ***M**obile **A**rmy **S**urgical **H**ospital* ) киноны гол дүр бүтээж олны танил болсон байна.

2024 оны 6-р сарын 20-нд АНУ-ын Майяами хотод нас барсан тухай хүү Кифер мэдэгдсэн юм.

Тэрээр 4 хүү, 1 охинтой байсан.
Гал тогоо (Оросын Сериал)

***Гал тогоо*** ( ) нь 2012-2016 он  Оросын сериал юм. Энэхүү шоу нь Москва дахь *Клод Моне* хэмээх зохиомол ресторанд өрнөж буй инээдмийн үйл явдлуудыг голчлон харуулдаг. 5-р бүлгээс хойш үйл явдал *Элеон* нэрийн зочид буудлын *Виктор* ресторанд өрнөж байна.
Манхэттены төсөл

**Манхэттэн төсөл** (англи. *Manhattan Project*) 1942 оны 8-р сарын 13-нд албан ёсоор эхэлсэн АНУ-ын цөмийн зэвсгийн хөтөлбөрийн нууц нэр юм. Анх 1939 оноос эхлэн “Ураны хороо” (*S-1 Uranium Committee*)-д уг судалгааг хийж байжээ. Энэхүү төсөлд АНУ, Их Британи, Герман, Канадын эрдэмтэд оролцсон байна. 

Манхэттены төслийн хүрээнд 3 цөмийн бөмбөг хийсэн байна. Үүнд: **1.** плутоны «Гажет» (*Gadget*) (1945 оны 7-р сарын 16-нд анхны цөмийн бөмбөгийн туршилтаар дэлбэлсэн), **2.** ураны «Жаал хүү» (*Little Boy*) (1945 оны 8-р сарын 6-нд Хирошима хот дээр хаясан бөмбөг), **3.**  плутоны «Тарган хүн» (*Fat Man*) (1945 оны 8-р сарын 9-нд Нагасаки хот дээр хаясан бөмбөг).

Энэхүү төслийг Америкийн физикч Жулиус Роберт Оппенхаймер (англи. *Julius Robert Oppenheimer*, 1904—1967), генерал Лесли Ричард Гровс  (англи. *Leslie Richard Groves*; 1896—1970) нар удирдсан байна. Шинээр байгуулагдсан бүтцийг нууцлахын тулд АНУ-ын армийн цэргийн инженерийн хүчний бүрэлдэхүүнд Манхэттэн инженерийн анги байгуулж, хурандаа Лесли Гровсод бригадын генерал цол олгож тус ангийн командлагчаар томилсон байна.

Манхэттэний төсөлд ойролцоогоор 130,000 хүн хамрагдан ажилласан бөгөөд ойролцоогоор 2 тэрбум доллар (1996 онд 22,5 тэрбум доллар) зарцуулсан байна.

Дэлхийн хамгийн шилдэг эрдэмтдийн оюун ухаан, АНУ-ын үйлдвэрлэлийн асар их хүчин чадал нь дэлхий дээрх анхны цөмийн зэвсгийг гурван жил хүрэхгүй хугацаанд бүтээсэн юм. 

Манхэттэний төслийн маш ихэд нууцалсан боловч "атомын тагнуулууд" их хэмжээний техникийн мэдээллийг ЗХУ-д дамжуулж өгсөн бөгөөд энэ нь Зөвлөлт Холбоот Улс цөмийн бөмбөг бүтээхдээ ашигласан байдаг.
Станислав Улам

**Станислав Марчин Улам** (польш. *Stanisław Marcin Ulam;* 1909 оны 4-р сарын 13-нд Австри-Унгарт төрсөн - 1984 оны 5-р сарын 13-нд АНУ-ын Нью-Мексико мужийн Санта-Фэ хотод нас барсан) - Польш, Америкийн математикч. "Устөрөгчийн бөмбөгийн эцэг" гэдгээрээ алдартай.

1909 онд чинээлэг еврей гэр бүлд төрсөн. Түүний эцэг Иосеф Улам (1879-?), Львов хотын уугуул, хуульч, эх Хана Ауэрбах (1887-1938) Львов орчмын Стрий хотоос гаралтай. 

Тэрээр Львовын Политехникийн дээд сургуульд математикийн чиглэлээр суралцаж (Баначийн оюутан) 1933 онд философийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ.
Роберт Оппенхаймер

**Жулиус Роберт Оппенхаймер** (англи. *Julius Robert Oppenheimer*, 1904 оны 4-р сарын 22-нд Нью-Йорк хотод төрсөн—1967 оны 2-р сарын 18-нд Принстонд нас барсан) — америкийн онолын болон цөмийн физикч, Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед цөмийн зэвсэг анх боловсруулж байсан Манхэттены төслийн шинжлэх ухааны удидагч гэдгээрээ алдартай. Үүнээс улбаалж Оппенхаймер, Станислав Марчин Улам, Эдвард Теллер нарыг «цөмийн зэвсгийн эцэгүүд» гэж нэрэлдэг байна. 

Цөмийн бөмбөгийг анх 1945 оны 7-р сарын 16-нд АНУ-ын Нью Мексико мужийн Аламогордо туршалтын талбайд туршсан түүхтэй юм.

Дэлхийн 2-р дайны дараа тэрээр Принстон дахь Ирээдүйтэй судалгааны хүрээлэнгийн (англи. *Institute for Advanced Study*, IAS) захирал болжээ. Тэрээр мөн шинээр байгуулагдсан АНУ-ын Цөмийн эрчим хүчний комиссын ахлах зөвлөхөөр ажиллаж, цөмийн зэвсэг дэлгэрүүлэхгүй байх, цөмийн зэвсэгээр хөөцөлдөхөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд цөмийн эрчим хүчийг олон улсын хяналтад байлгахын төлөө сурталчилгаа хийж байсан. Энэхүү дайны эсрэг байр суурь, 1940-өөд онд коммунист байгууллагуудтай харилцах харилцаа нь "Улаан аймшгийн" хоёр дахь давалгааны үеэр олон улс төрийн зүтгэлтнүүдийн дургүйцлийг хүргэсэн юм. Эцэст нь 1954 онд улстөржсөн олон нийтийн хэлэлцүүлгийн дараа түүнийг нууц баримт ашиглах эрхээ хасуулжээ. Тэр цагаас хойш улс төрийн шууд нөлөөгүй тэрээр физикийн чиглэлээр лекц уншиж, илтгэл бичиж, үргэлжлүүлэн ажилласан. Есөн жилийн дараа Ерөнхийлөгч Жон Кеннеди эрдэмтэнд улс төрийн нөхөн сэргээлтийн шинж тэмдэг болгон "Энрико Ферми"-гийн нэрэмжит шагнал гардуулав; Шагналыг Жон Кеннедиг нас барсны дараа Ерөнхийлөгч Линдон Жонсон гардуулсан юм. 

## Намтар 
Тэрээр Нью-Йорк хотод Германаас цагаачлан ирсэн еврейчүүдийн гэр бүлд 1904 онд төрсөн байна.  Түүний эцэг, чинээлэг бөс бараа импортлогч Юлиус Зелигманн Оппенхаймер (1871–1937) 1888 онд Германы Ханау хотоос АНУ руу цагаачилж ирсэн. Эх нь 1840-оод онд Германаас цаагаачилж ирсэн, Парист боловсрол эзэмшсэн зураач Элла Фридман (1869–1931) юм. Жулиус Роберт өөрөөсөө 8 насаар дүү Фрэнк хэмээх дүүтэй байсан.
Пунцагийн Улаанхүү

**Пунцагийн Улаанхүү** (1958 онд төрсөн) Монгол Улсын улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн. Монгол Улсын Бага хурал болон 1992-1996 онд Улсын Их Хурлын гишүүн.  

## Намтар 
1975 онд Нийслэлийн 28-р дунд сургууль төгссөн, 

1975-1980 онд МУИС-ийн физикийн ангид сурч төгссөн, 

1980-1989 онд МИУС-ийн эрдэм шинжилгээний ажилтан, багш, 

1991 онд Монголын Социал-Демократ Намыг үүсгэн байгуулалцаж, АСХ-ны гүйцэтгэх зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар ажилласан.  

1991-1992 онд Улсын Бага Хурлын гишүүн, Хөдөө аж ахуйн дэд сайд,

1992-1996 онд Улсын их хурлын гишүүн байсан.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Вернер Хайзенберг

**Вернер Карл Хайзенберг** (герман. *Werner Karl Heisenberg*, — ˈhaɪzənbɛɐ̯k; 1901 оны 12-р сарын 5-нд Германы эзэнт улсын Бавари хант улсын Вюрцбург хотод төрсөн— 1976 ны 2-р сарын 1-нд ХБНГУ-ын Мюнхен хотод нас барсан) — германы онолын физикч, квантын механикийг үүсгэн байгуулагчдын нэг. 1932 оны Нобелийн физикийн шагналтан. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед германы цөмийн төслийн тэргүүлэх эрдэмтэн- онолч байсан. 

Хайзенберг бол квант онолын хэд хэдэн суурь үр дүнд хүрсэн хүн юм: тэрээр матрицын механикийн үндэс суурийг тавьж, тодорхойгүй байдлын хамаарлыг томъёолж, квант механикийн формализмыг ферромагнетизм, Зееманы эффектын гажиг гэх мэт асуудлууд юм. Хайзенберг цөмийн хүчний анхны квант механик онолуудын нэгийг нээсэн. Тэрээр сансар огторгуйн цацраг туяаны физик, турбулентын онол, байгалийн шинжлэх ухааны философийн асуудалд зэрэг олон тооны бүтээлүүдтэй эрдэмтэн.

Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Питер Зееман

**Питер Зееман** (нидерл. *Pieter Zeeman*; 1865 оны 5-р сарын 25-нд төрсөн—1943 оны 10-р сарын 9-нд Амстердамд нас барсан) —нидерландын физикч, Хендрик Лоренцын хамт 1902 оны Нобелийн физикийн шагнал хүртсэн. 

1896 онд тэрээр цацрагийн эх үүсвэрийн спектрийн шугамд соронзон орны нөлөөллийг судалж "Зееманы эффект" гэх нэрлэгддэг эффектийг нээсэн байна. Энэхүү эффектийн нээлт нь Хендрик Лоренцын цахилгаан соронзон цацрагийн онолын үнэн зөвийг баталсан юм.

Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Пьер Кюри

**Пьер Кюрии** (франц. *Pierre Curie*; 1859 оны 5-р сарын 15-нд Парис хотод төрсөн—1906 оны 4-р сарын 19-нд Парис хотод нас барсан) — францын физикч эрдэмтэн, цацраг идэвхт бодисын анхны судлаачдын нэг, Францын Шинжлэх ухааны академийн гишүүн, 1903 оны Нобелийн физикийн шагнал хүртсэн. Польш, францын физик, химийн эрдэмтэн Мари Кюри-гийн нөхөр.

## Намтар 
Тэрээр эмч нарын гэр бүлд хоёр дахь хүү болж 1859 онд төрж гэрийн боловсрол эзэмшсэн байна. Пьер Кюри 16 настайдаа Парисын их сургуульд бакалаврын зэрэг хамгаалсан бөгөөд хоёр жилийн дараа физикийн шинжлэх ухааны лицензиат (өнөөгийн бакалавр, магистр хоёрын дундах эрдмийн зэрэг) болжээ. 1878 оноос хойш тэрээр ах Жак Кюри-тайгаа Сорбонны минералог судлалын лабораторид туслахаар ажилласан. Дараа нь тэрээр Сорбонны физик, химийн сургуульд шилжиж, 1895 оноос тэнхимийг удирдаж болсон байна. 

1894 онд тэрээр Сорбонны физикийн факультетийн Польш оюутан Мария Склодовскаятай анх танилцжээ. Пьер докторын зэрэг хамгаалсанаас хэдхэн сарын дараа тэд 1895 оны 6-р сарын 26-нд гэрлэжээ. 1897 онд тэд анхны охин Ирен Жолио Кюри төрүүлсний дараа тэд цацраг идэвхт байдлын үзэгдлийг судалж эхэлжээ.

1898 оны 7-р сард Мари болон Пьер Кюри нар Цацраг идэвхт бодисын тухай өгүүлэл нийтлүүлж, шинэ химийн элемент нээснээ мэдэгдэж түүнийгээ Маригийн эх орон болох Польшид зориулж "Полони" хэмээн нэрлэсэн байна. Мөн тэр оныхоо 12-р сард хоёрдахь цацраг идэвхт химийн элемэнт болох "Ради" нээсэн тухай зарласан байна. Эдгээр хоёр шинэ элемент хоёулаа уран болон тори -гаас хэд дахин илүү цацраг идэвхт бодистой байсан юм.
Нобелийн сан

**Нобелийн сан** (швед. *Nobelstiftelsen*) -Шведийн Стокгольм хотод 1900 оны 6-р сарын 29-нд Нобелийн шагналын санхүү, удирдлагыг удирдах зорилгоор байгуулагдсан хувийн байгууллага юм. Уг сан нь динамитыг зохион бүтээгч Альфред Нобелийн гэрээслэлээр байгуулагдсан юм. Тус сан нь Нобелийн шагналыг санхүүжүүлэх үүргээс гадна шинжлэх ухаан, нийгэм, соёлын чухал ач холбогдолтой нээлтүүдийг хэлэлцдэг Нобелийн симпозиумуудыг зохион байгуулдаг байна.

Альфред Нобель гэрээслэлдээ түүний мөнгийг физик, хими, физиологи, анагаах ухаан, уран зохиол, энхийг сахиулах чиглэлээр жил бүр олгодог шагналд зарцуулахаар заажээ. Нобель нийт хөрөнгийнхөө 94 хувийг (31 сая швед крон) Нобелийн шагналыг бий болгож, олгохыг гэрээсэлсэн. Гэрээслэлийн дагуу зөвхөн сангийн хөрөнгийн үнийн дүнгээс авсан хүүг шагналд ашиглах боломжтой байсан.

Нобелийн сан нь үндсэндээ санхүүгийн менежерийн хувьд хөрөнгө оруулалтын компани гэсэн үг юм. Сангийн хөрөнгө оруулалтын бодлого нь хөрөнгийн үнэ цэнийг хадгалах, нэмэгдүүлэх зорилготой бөгөөд үүгээрээ Нобелийн шагналын хэмжээг баталгаажуулдаг ажээ. Альфред Нобелийн гэрээслэлийн заалтууд нь түүний хөрөнгийг "эрсдэлгүй бөгөөд аюулгүй үнэт цаас"-д хөрөнгө оруулахыг гүйцэтгэгчид чиглүүлсэн. 20-р зууны эхэн үеийн үзэл баримтлалын дагуу аюулгүй үнэт цаас нь үндсэндээ Засгийн газрын тогтмол хүүтэй бонд гэж ойлгодог байв. 

Тус санг татвараас чөлөөлөх асуудлыг Шведийн Рикстагт (парламент) нэлээд удаан хугацаанд хөндөж, хэлэлцсэн байна. 1946 онд Нобелийн сан эцэстээ татвараас чөлөөлөгдсөн нь сангийн хөрөнгийг нэмэгдүүлж, Нобелийн шагналын хэмжээг аажмаар нэмэгдүүлэх боломжтой болсон юм. Шведэд Нобелийн сан татвараас чөлөөлөгдсөний ачаар тус сангийн хөрөнгө оруулалтын орлогыг Америкийн Нэгдсэн Улсад мөн татвараас чөлөөлөх боломжтой болсон байна.
2024 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

Монгол Улсын Их Хурлын бүрэлдэхүүнийг тодорхойлох парламентын сонгуулийг 2024 оны 6-р сарын 28-ны баасан гаригт зохион байгуулагдсан. Сонгуулийн урьдчилсан дүнгээр эрх баригч Монгол Ардын Нам олонх буюу 68 суудал авч засгийн газар байгуулах эрхтэй болсон.

## Сонгуулийн өмнө
2020 оны УИХ-ын сонгуулиар Монгол Ардын Нам 76 суудлын 62-ыг нь авч, засгийн газраа байгуулсан. Гэвч 2021 оны эсэргүүцлийн жагсаалын үр дүнд ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүх болон түүний засгийн газар огцорсон. Дараа нь 12.9 тэрбум ам.долларын нүүрсний хулгайтай холбоотой авлигын дуулианы дараа 2022 оны эсэргүүцлийн жагсаалын үеэр засгийн газрын хууль ёсны эсэхэд эргэлзээн гарсан.

Үндсэн хуулийн цэц 2022 оны 8 сард Үндсэн хуулийн 39-р зүйлийн 1 дэх хэсэгт "Ерөнхий сайд, Засгийн газрын дөрвөөс илүүгүй гишүүн УИХ-ын гишүүний албыг хашиж болно" гэсэн заалтыг хүчингүй болгосон. УИХ-ын 2022 оны хаврын ээлжит бус чуулганы нээлтийн үеэр УИХ-ын дарга Гомбожавын Занданшатар "Үүнтэй холбогдуулан УИХ-ын гишүүдийн тоо, УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийн талаарх асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэх шаардлагатай гэж үзэж байна. Үндэсний зөвшилцлийн ажлын хэсэг байгуулж, асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэх замаар гүйцэтгэх засаглалын чадамж, засаглалын хяналт, тэнцвэрт байдлыг хангах, парламентын ардчиллыг хөгжүүлэхэд чиглэнэ" гэсэн.

Улсын Их Хурал 2023 оны 6-р сарын 2-ны өдөр Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг баталж, УИХ-ын гишүүний тоо 76 байсныг 126 болгож нэмэгдүүлсэн.

## Сонгуулийн тогтолцоо
 дахь нэр дэвшигчдийн суртачилгааны нэгдсэн самбар]]

Сонгуулийн шинэ хууль батлагдсанаар улсын хэмжээнд олон мандаттай 13 тойргоос 78 мандатыг шилжүүлж болохгүй олон саналаар, хаалттай жагсаалтын пропорциональ тогтолцоогоор 48 мандат сонгох сонгуулийн параллель системээр явагдана. Сонгуулийн босго намуудын хувьд 4%, хоёр намын эвсэлд 5%, гурав ба түүнээс дээш намын эвсэлд 7% байхаар тогтоосон. Пропорциональ суудал авахын тулд нам, эвслүүд мөн тойрог тус бүрийн суудлын талаас доошгүй суудалд нэр дэвшигчидтэй байх ёстой. Намын жагсаалтын нэр дэвшигчдийн хүйсийн харьцаа 70:30-аас их, 30:70-аас бага байж болохгүй. Тухайн тойргийн дүнг хүчинтэйд тооцохын тулд сонгогчдын 50-иас илүү хувийн ирц шаардлагатай бөгөөд ирц хангалтгүй тохиолдолд тухайн тойрогт дахин санал хураалт явуулах шаардлагатай.

## Хэрэг явдал
### Сөрөг хүчний намын гишүүний аллага
Өнгөрсөн 6-р сарын 16-нд АН-ын гишүүн, Сант сумын засаг дарга Б.Баянмөнхийг зодож хөнөөсөн хэрэг гарсан. Цагдаагийн байгууллага халдлагын нөхцөл байдал хараахан тодорхой болоогүй гэдгийг мэдэгдсэн. Гэмт этгээд нь сонгуулийн 1-р тойрогт Монгол Ардын Намаас нэр дэвшигч Гүрсэдийн Сайханбаярын ухуулагч болох нь тогтоогджээ. Үүний хариуд МАН-ын сонгуулийн штабаас Г.Сайханбаярыг нэр дэвшигчээс эгүүлэн татах шийдвэр гаргасан. Харин СЕХ нэр дэвшигчийг бүртгэж, иргэний үнэмлэх олгож, саналын хуудсанд нэрийг нь бичсэн тохиолдолд эгүүлэн татах боломжгүй гэж мэдэгдсэн. Мөн Г.Сайханбаяр өөрөө сонгуулийн сурталчилгаагаа үргэлжлүүлж, сонгуульд өрсөлдөхөө мэдэгдсэн.

## Санал асуулга
## Эшлэл
Ангилал:Монгол улсын их хурлын сонгууль
Монгол
Улсын Их Хурал
Василий Кандинский

**Василий Васильевич Кандинский** (1866 оны 12-р сарын 4-нд Москвад төрсөн—1944 оны 12-р сарын 13-нд Парис орчмын Нёйи-сюр-Сенд нас барсан) — оросын уран зурагчин, дүрслэх урлагийн онолч, абстракт урлагийг үндэслэгч.

## Намтар 
Тэрээр Нерчинскийн цөллөгт байсан удмынхны худалдаачин гэр бүлээс гаралтай юм. Эцэг нь Монгол-оросын хил дээрх боомт болох эртний Хиагтын овгийн төлөөлөгч гэж өөрийгөө үздэг бизнесмен Василий Сильвестрович Кандинскийн (1832-1926) юм. Түүний элэнц эмээ нь Гантөмөр хэмээх Тунгус угсааны гүнж байсан бөгөд эцэг нь оросын алдарт сэтгэцийн эмч В.Х.Кандинскийн үеэл байжээ. 

Тэрээр бага байхдаа эцэг эхийн хамт Европ болон Орос орон даяар аялж байжээ. 1871 онд тэдний гэр бүл нь Одесса хотод суурьшжээ. Энд Василий Кандинский 3-р гимназийг төгсөж, театр, урлагийн сургуульд урлаг, хөгжмийн боловсрол эзэмшсэн байна. 1885-1893 онд (1889-1891 онд завсарлагатайгаар) Москвагийн Их сургуулийн хуулийн ангид суралцсан. Энэ үеэр түүний Улс төрийн эдийн засаг, статистикийн тэнхимийн эрхлэгч нь профессор Александр Чупров байжээ.

1892 оны 8-р сард тэрээр их сургуулийн курсийг нэгдүгээр зэргийн дипломтой төгсөж, А.И.Чупровын зөвлөмжийн дагуу "профессорын зэрэгт бэлтгэж, диссертаци бичих" болж хоёр жил сурлагаа үргэлжлүүлсэн байна. Үүнээс өмнөхөн тэрээр үеэл Анна Филипповна Чемякина-тай гэрлэжээ. 1895-1896 онд зохиолч Иван Кушнерёвын Хэвлэх үйлдвэрт уран сайхны захирлаар ажилласан юм.

Тэрээр зураачийн мэргэжлээ харьцангуй хожуу буюу 30 настайдаа эхлүүлсэн байна. Энэ нь 1896 онд Москвад болсон импрессионистуудын үзэсгэлэнгийн нөлөөн дор (ялангуяа Клод Монегийн "Бухал өвс" зурагны цуврал) болсон гэдэг. 1896 онд тэрээр санал болгосон Их сургуулийн багшлах ажлаа орхиж Мюнхен рүү уран зургийн чиглэлээр суралцахаар явжээ.  

1900 онд тэрээр Мюнхений урлагийн академид элсэн орж, 1901 он хүртэл германы зураач, уран бармилч Франц фон Стук (герм. *Franz von Stuck*; 1863—1928) -ийн ангид суралцжээ. 1900 оноос хойш тэрээр маш их аялж, Хойд Африк, Итали, Францад очихын дундуур нь Одесса, Москва орж байжээ. Москвагийн зураачдын холбооны үзэсгэлэнд оролцсон. 1901 онд тэрээр "Фаланга" хэмээх урлагийн холбоог байгуулж, түүний дэргэд сургууль байгуулж өөрөө тэндээ багшилсан байна. 

1921 оны 12-р сард тэрээр Оросын ШУА-ийн салбарыг байгуулах зорилготой Берлин явж Германд болсон Оросын урлагийн анхны үзэсгэлэнд оролцсон байна. Берлинд тэрээр уран зургийн багш хийж эхэлсэн бөгөөд 1922 оны зунаас Баухауст ажиллаж, сургуулийн нэрт онолч болжээ. Дайны хоорондох хугацаанд тэрээр хийсвэр абстракт урлагийн гол төлөөлөгчдийн нэг гэдгээрээ дэлхий даяар хүлээн зөвшөөрөгдсөн.

1928 онд зураач Германы иргэншил авсан боловч 1933 онд нацистууд засгийн эрхэнд гарахад тэрээр Парис руу цагаачилж 1939 онд Францын иргэн болсон юм. 

Тэрээр 1944 оны 12-р сарын 13-нд Парис хотын зах дахь Нейли-сюр-Сен хотод нас баржээ.
Hell: The Sequel

***Hell: The Sequel*** нь Байд Мийтс Ивил хамтралын анхны **өргөтгөсөн цомог** юм. Энэ нь зарим улс оронд 2011 оны 06 дугаар сарын 13-нд, **Shady Records**, **Interscope Records**-оос АНУ-д 2011 оны 06 дугаар сарын 14-нд албан ёсоор гарчээ. Энэхүү цомог нь **хардкор хип хоп**, **аймшгийн хөгжмийн хэв маяг** зэргийг хослуулсан байна. 2011 оны 05 дугаар сард цомгийн нэр болон дуунуудын жагсаалтыг зарлажээ. Цомогт гүйцэтгэх продюсероор Эминэм, Мистер Портер нар ажиллаж, продюсероор Бангладэш, Сид Роамс, Хавок, DJ Халил, Смизингтонс, Супа Дапс нар хийж гүйцэтгэсэн байна.

*Hell: The Sequel* цомгийн **Welcome 2 Hell**, **Above the Law**, Слаутерхаус-тай хамтарсан **Loud Noises** зэрэг дуунууд нь инээдмийн өнгө аясыг шингээхийг хичээсэн бөгөөд хүчирхийлэл, уянгын хэв маягуудыг агуулсан байна. Fast Lane, **A Kiss**, **The Reunion** нар нь сексуалны сэдэвтэйгээр бүтээгдсэн байна. Майк Эппс-тэй хамтарсан '''I'm on Everything** нь хар тамхины сэдэвтэй инээдмийнх бол Бруно Марс-тай хамтарсан Lighters, **Take from Me** дуунууд нь хөгжмийн хулгай, түүний хөгжимчдөд үзүүлэх нөлөөллийн талаар ноцтой сэдвийг агуулжээ.

Тэд Байд Мийтс Ивил хамтралыг дахин сэргээснийг мэдэгдэж 2010 оны сүүлээр **Living Proof**, **Echo** дуунуудыг цацсанаар цомгийн ажилдаа орцгоожээ. Цомгийн эхний сингл болох "Fast Lane" нь 2011 оны 05 дугаар сарын 03-нд гарч энэхүү цомгийн онцлох сингл гэж тооцогдож, хоёр дахь сингл болох Бруно Марстай хамтарсан "Lighters" дуу нь янз бүрийн шүүмжлэлүүдэд өртсөн байна. Энэ цомог нь **Billboard 200'*-д нэгдүгээр байранд орж, эхний долоо хоногтоо 171,000 хувь борлогджээ. *Hell: The Sequel'' нь хөгжим шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээ авч, Эминэм, Ройс да 5'9" хоёрын хоршлол болон тэдний техникийн реп хийх чадварыг магтан сайшаасан байна.

## Стандарт хувилбар
## Люкс хувилбар (Нэмэлт дуунууд)
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ (R&B/Хип хоп)**
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ (Реп)**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Ирланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*Hell: The Sequel* ||
*Огноо: 2011 оны 06 дугаар сарын 14
*Лэйбл: **Shady**, **Interscope**
*Формат: Диск, пянз, онлайнаар татаж авах 
|1
|1
|1
|3
|1
|20
|15
|14
|5
|7||
***RIAA**: Алт
***ARIA**: Цагаан алт
***BPI**: Алт
Монгол Улсад суугаа Дипломат төлөөлөгчийн газрын жагсаалт

Энэ нь **Монгол Улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрын жагсаалт** юм. Нийслэл Улаанбаатар хотод одоогоор 26 Элчин сайдын яам ажиллаж байна. Бусад олон улс орон Бээжин, Сөүл эсвэл бусад газарт оршин суугч бус элчин сайдын яамтай.

## Улаанбаатар дахь дипломат төлөөлөгчийн газар 
### Элчин сайдын яам 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Бусад төлөөлөгчийн газар 
* (Төлөөлөгч)
* (Улаанбаатар Хотын Худалдаа Эдийн Засгийн Төлөөлөгчийн Газар)

## Консулын төлөөлөгчийн газрууд 
### Улаанбаатар 
* (Консулын газар)

### Дархан 
* (Ерөнхий консулын газар)

### Эрдэнэт 
* (Ерөнхий консулын газар)

### Замын-Үүд 
* (Ерөнхий консулын газар)

## Итгэмжлэгдсэн элчин сайдын яам 
**Бээжинд суугаа:**

* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Сөүлд суугаа:**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Москвад суугаа:**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Өөр газар суугаа:**

*  (Шинэ Дели)
*  (Сан-Марино)
*  (Астана)

## Нээгдэх элчин сайдын яам
* (Улаанбаатар)

## Хуучин Элчин сайдын яам
*
*

## Мөн үзэх 
* Монгол Улсын гадаад харилцаа
* Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газрын жагсаалт
* Монгол Улсын иргэдэд тавигдах визний шаардлага

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* Монгол Улсын Гадаад хэргийн яам
* Дипломат жагсаалт Улаанбаатар
Хумсан цэцэг

**Хумсан цэцэг** нь (анг.Fig Marigold) гоёмсог гал шаргал, бяцхан дэлбээтэй, олон зууны туршид хоол, эмчилгээнд хэрэглэж ирсэн эмчилгээний ховор мөн чанартай ургамал юм.

Хумсан цэцэг буюу Хумсан будаг цэцэг нь ургуулахад арчилгаа багатай, хүйтэнд харьцангуй тэсвэртэй ургамал юм. Гэсэн хэдий ч гэрэл сайтай газар  ургуулна, үрээр үржүүлнэ.

## Тариалалт 
Ургамал хоорондын зай 20-25 см байхаар тооцож, тавдугаар сар дөнгөж л гармагц үрлэнэ. Энэ үедээ нэг үүрэнд хоёр үр хийж болно. Үүнээс 1.5-2 сарын хойно цэцэглэнэ. Хумсан цэцэг хур, тунадас сайтай жил ч юм уу усалгаа тогтмол хийх нөхцөлд салаалж, мөчирлөх нь сайжирна. Үрээ өөрсдөө бэлтгэж болно. Энэ тохиолдолд боловсорсон үрийг тухай бүр нь түүвэрлэн авна. Үүнийг гоёл, чимэглэлээс гадна эмийн ургамлын зориулалтаар хүртэл ашиглаж иржээ.

## Нэршил, бэлгэдэл 
Хумсан цэцэг хэмээх энэ бяцхан цэцэг сэтгэл санааг өргөж, хөгжил баясал авчирдаг. Хумсан цэцэг нь дандаа нар дагаж гилжийн ургадаг учраас “нарны сүйт бvсгүй” гэж нэрлэдэг. 

## Цахим холбоос 
* Хумсан цэцэг
* Хумсанцэцгийн тос
* Kалендула цэцгийн саван
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал судлал
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Дэлхийн ууган Их сургуулиуд

**Дэлхийн ууган Их сургуулиудын** жагсаалтад 1459 оноос өмнө байгуулагдсан Их сургуулиудыг он цагийн дарааллаар жагсаасан болно.
Саламанка

**Саламанка** (испани. *Salamanca*) —Испани улсын баруун хэсэгт орших Саламанка мужийн төв бөгөөд Португалийн хилээс 80 км зайнд орших хот. 

Хот 160 мянган хүн амтай бөгөөд төмөр замын өртөө, нисэх онгоцны буудалтай хот юм. Дэлхийн хамгийн ууган Их сургуулиудын нэг гэгддэг 1218 онд байгуулагдсан Саламанка Их сургууль (испани. *Universidad de Salamanca*) энэ хотод байралдаг.
Печ

**Печ** (унгар. *Pécs* [ˈpeːt͡ʃ]) Унгарын баруун өмнөд нутаг дахь Мечек уулсын өмнөд энгэр дахь хот. Унгарын Будапешт, Дебрецен, Сегед болон Мишкольц хотуудын араас орох 5 дахь том 142 873 (2019 он) хүн амтай хот. 

Тус хот нь Будапештаас баруун өмнөд зүгт 200 км, Хорватын хилээс 30 км зайнд оршдог юм. Печ хотод ойр байдаг Унгарын хотууд бол Капошвар болон Сексард юм.

1367 онд Унгарын анхны их сургууль Печ хотод нээгдсэн боловч зуу хүрэхгүй жил оршин тогтноод хэд хэдэн удаа хаагдаж байсан бөгөөд сүүлд 1921 онд тус хотод дахин нээгдэж өнөө хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

Печ хотоос 40 км орчим зайд Унгарын улаан дарсны "нийслэл" Виллани хэмээх жижиг хот байдаг бөгөөд Европын өнцөг булан бүрээс ирсэн жуулчид Унгаруудын гэрийн зооринд байдаг гайхалтай дарс амтлахаар ирдэг байна.
Мишкольц

**Миишкольц** (унгар. *Miskolc*, герм. *Mischkolz*, словак. чех. *Miškovec*) — Унгарын зүүн хойд нутагт орших хот. Боршод-Абауй-Земплен аймгийн засаг захиргааны төв. 161 265 хүн амтай бөгөөд Будапешт, Дебрецен,  Сегед хотуудын араас 4 дахь Унгарын том хот юм. Мишкольц хот Шайо голын эрэг дээр Бюкк уулын бэлд оршдог байна. Юуны өмнө аж үйлдвэрийн чухал төв гэдгээрээ алдартай юм.

Энэ хот нь Будапештээс зүүн хойд зүгт 175 километрийн зайд орших хурдны болон ердийн төмөр замаар холбогддог. Ердийн төмөр замын галт тэрэгнүүд хот хоорондын зайг дунджаар 2-2.5 цагийн дотор туулдаг байна.
Гренобль

**Гренобль** (франц. *Grenoble* ) — Францын зүүн өмнөд хэсэгт орших хот болон коммун. Изер муж, түүхэн Дофинэ (франц. *Dauphiné*) бүсийн төв. Францын Альпийн нуруу дахь томоохон аж үйлдвэр, шинжлэх ухааны болон Их сургуулийн төв юм. Хүн ам нь 2014 оны байдлаар 160 779 байсан. 

1968 онд Гренобль хотод Өвлийн X Олимпын тоглолт болсон.
Тони шагнал

**«Тони» шагнал** (англи. *Tony Award*) —Америкийн театрын (хөгжмийн театрууд ордог) салбарынханд жил бүр олгодог нэр хүндтэй шагнал юм.  Албан ёсны бүтэн нэр нь— **«***Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre***»**. Энэхүү шагналын нэрийг америкийн жүжигчин, найруулагч Антуанетта Перри (1888—1946) -гийн дурсгалд зориулж өгчээ. Энэ шагналыг "Америкийн театрын жигүүр" болон "Бродвейн лиг" жил бүр Манхэттенд 6-р сард болдог ёслолын ажиллагааны үеэр гардуулдаг байна. 

Уг Шагналыг цэнгээний болон сэтгүүлзүйн салбарт хамааралтай 700 орчим хүний бүрэлдэхүүнтэй бүлэг олгодог байна. Тони шагналыг 1947 онд үүсгэн байгуулсан бөгөөд кино урлагийн Оскар, хөгжмийн Грэмми, телевизийн Эмми зэрэгтэй адил театрын шагнал гэж тооцогддог байна.

Одоогоор уг шагналыг үндсэн 26, тусгай 4 төрөлд олгодог байна.

Олон алдартай жүжигчид, театрын зүтгэлтнүүд Тони шагналын эзэн болсон. Алдарт шагналтнуудын дунд орчин үеийн кино, телевизийн салбарын олон төлөөлөгчид, тухайлбал, Аль Пачино, Вупи Голдберг, Дензел Вашингтон, Кевин Спейси, Виола Дэвис, Хью Жекман, Кэтрин Зета-Жонс, Скарлетт Иоханссон, Эдди Редмэйн, Эндрю Гарфильд, Жоди Комер, Жереми Стронг, Сара Полсон, Анжелина Жоли болон бусад юм.
Намсрайн Ням-Осор

**Намсрайн Ням-Осор** (1964 онд төрсөн) - Их Засаг Их сургууль үүсгэн байгуулагч. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Гавьяат багш, Түүхийн шинжлэх ухааны доктор (Sc.D).

## Намтар 
1980-1987 онд ЗХУ-ын Москва хотод Комосомолын дээд сургуулийг түүхийн багш, хүмүүжлийн арга зүйч мэргэжлээр төгссөн. 

1987 оноос Хэнтий аймагт Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэлийн хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилласан. 

1991 онд “Хүннү” ХЭАА байгуулсан. 

1992 онд  “Зар бичиг” анхны хувийн сонин байгуулсан. 

1998 онд Цэргийн их сургуульд хууль зүйн ухааны магистр, 1995-1998 онд Улаан-Үд хотын Буриадын их сургуулийн аспирантурт суралцаж "XIII зууны Монголын нийгэм, эдийн засгийн амьдралд Их Засаг хуулийн үзүүлсэн нөлөө" сэдвээр докторын (Ph.D) зэрэг хамгаалсан. 

"Их Засаг" олон улсын Их сургууль байгуулсан.

## Гэр бүл
Хүү Учрал нь Монгол Ардын Намын дарга, УИХ-ын дарга бол охин Ундрал телевизийн нэвтрүүлэгч.

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Сандомиерж

**Сандомиерж** (польш. *Sandomierz* ) — Польшийн Швиентокшиш мужийн (польш. *województwo świętokrzyskie*) хот. Хотын гмина статустай. Хүн ам нь 2018 оны байдлаар 23 780 байсан. 

Висла мөрний баруун, зүүн эрэг дээр Варшаваас зүүн өмнө зүгт 180 км-ийн зайд оршдог хот юм. Нийт хотын газар нутгийн талбай 28.69 км²  байна. 

Сандомиерж хот бол Ромын Католик шашны нэгэн төв бөгөөд Польшийн хамгийн эртний бөгөөд түүхэн ач холбогдолтой хотуудын нэг юм. Шинэ эриний үйлдвэржилтээс хол байж чадсан тус хот эртний болон дундад зууны дурсгалт газрууд ихтэй юм. 

13-р зууны үед Монголчуудын 3 удаагийн Польш руу хийсэн довтолгооны үеэр (1241, 1259, 1287) хот ихээхэн сүйрч, хотын модон барилгууд бүрэн сүйрсэн байна.
Шавкат Мирзиёев

**Шавкат Миромонович Мирзиёев** (узбек. *Shavkat Miromonovich Mirziyoyev*; 1957 оны 7-р сарын 24-нд ЗХУ-ын Бүгд найрамдах Зөвлөлт Узбек Улсын Жизак мужийн Заамин тосгонд төрсөн) — Узбекистаны төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2016 оны 12-р сарын 14-нөөс Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхийлөгч, Узбекистаны Зэвсэгт хүчний Дээд Ерөнхий Командлагч. 

Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхий сайд (2003 оны 12-р сарын 12-ноос 2016 оны 12-р сарын 14-нд). Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч (2016 оны 9-р сарын 8-наас -12-р сарын 14 хүртэл) байсан.

Мирзиёев ерөнхийлөгчийн албан тушаал хашихдаа Узбекистаны улс төр, эдийн засгийн тогтолцоонд олон либерал шинэчлэл хийж, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татаж, хөрш Төв Азийн орнуудтай харилцаагаа сайжруулж, улс төрийн хоригдлуудыг сулласан байна. 

2025 оны 6-р сарын 24-25-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн урилгаар Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхийлөгч Шавкат Мирзиёев Монгол Улсад төрийн айлчлал хийсэн.  

## Намтар 
Заамин суурингийн орос хэлээр сургадаг 60-р дунд сургуульд сурч төгсөөд Ташкент руу явж, Ташкентын Усжуулалт, нөхөн сэргээлтийн дээд сургуульд элсэн орж, 1981 онд механик инженер мэргэжлээр төгссөн байна. Дээд сургуулиа төгсөөд төрөлх сургуульдаа үлдэж, 1981-1992 онд эхлээд бага эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажиллаж, дараа нь техникийн шинжлэх ухааны нэр эрдэмтний зэрэг хамгаалж, сургуулийнхаа тэргүүн проректороор ажиллаж байсан. 

1980-аад оны сүүлээр ЗХУ-ын Коммунист намд элссэн.

Тэрээр 2003 оны 12-р сарын 12-нд Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхий сайдаар томилогдсон. Энэ албан тушаалыг 2016 он хүртэл хашиж байхдаа Мирзиёев Бүгд найрамдах улсын нөлөө бүхий улс төрч болж чаджээ. 

2016 оны 12-р сарын 4-нд болсон Ерөнхийлөгчийн сонгууль 87,89% ирцтэйгээр болоход Шавкат Мирзиеев 88,61% санал авч ялалт байгуулсан. 12-р сарын 13-нд Сенатын тогтоолоор түүнийг Ерөнхий сайдын албан тушаалаас чөлөөлсний дараа 12-р сарын 14-нд тэрээр тангараг өргөж, Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг хүлээн авсан байна. Тэрээр 2021 оны 10-р сард Ерөнхийлөгчөөр улиран сонгогдоод байна.

Ангилал:Узбекистаны ерөнхийлөгч
Ангилал:Узбекистаны ерөнхий сайд
Ангилал:Узбекистаны улс төрч
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:1957 онд төрсөн
Коканд

**Коканд** (узбек. Qo‘qon/Қўқон) — Узбекистаны Ферганы хөндийн баруун хэсэгт орших түүхэн хот бөгөөд  2020 оны байдлаар 274 700 хүн амтай болсон байна. 

## Түүх 
Коканд бол Төв Азийн хамгийн эртний хотуудын нэг юм. 10-р зуунд байгуулагдаж Хуканд, Хавоканд хэмээх нэртэй байсан хот юм. 

Энэ хот нь Их Торгоны зам дахь худалдааны чухал зангилаа төв байсан бөгөөд 13-р зуунд Төв Азийн ихэнх хотуудын нэгэн адил монголчуудын гарт сүйрч байсан түүхтэй.

Кокандын хант улсын түүхэнд 29 удирдагч солигдсоны сүүлчийнх нь Худояр хан байжээ.

Дараа нь хот нь 1709-1876 онуудад орчин үеийн Узбекистан, Тажикистан, Киргизстан, Казахстаны өмнөд хэсэг, Хятадын Шинжаан-Уйгурын өөртөө засах орны (Зүүн Туркестан) нутаг дэвсгэрт оршин тогтнож байсан Кокандын хант улсын нийслэл болжээ.

1876 ​​оноос хойш Коканд нь Оросын эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд Фергана мужийн хот, дараа нь 1924-1990 онд ЗСБНХУ-ын бүрэлдэхүүнд Зөвлөлт Узбекистаны, 1991 оноос Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсын Фергана мужийн хот болоод байна.
Хөвөн

**Хөвөн** (англи. *Cotton,* орос*. Хлопок*)-байгалийн гаралтай ширхэглэг бөгөөд үнэн хэрэгтээ хөвөн хэмээгч ургамлын үрийг салхиар тараах зохилдлогоотой нисгүүр нь юм. Хөвөнгийн ургамлыг хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс тариалж, хөвөнг нь цуглуулан утас болгон ээрч ахуй амьдралдаа хэрэглэж иржээ. 

Хөвөн байгалийн гаралтай ширхэглэгүүд нь хүний хэрэглээнд төгс тохирсон түүхий эд бөгөөд элбэг олддог хямд төсөр эд юм. Жишээ нь хөвөнг зөвхөн ургамлын үр боловсрох үед цуглуулж авах боломжтой, ургамлыг нь чийглэг дулаан уур амьсгалтай (Узбекистан, Шинжаан уйгар) бүсүүдэд л тариалдаг байна. 

Монголчуудын хувьд мал аж ахуйнхаа бүтээгдэхүүн болох ноос, хөөвөр, хялгасыг өргөнөөр ашиглаж ирсэн бөгөөд малын гаралтай хамгийн сайн чанарын ширхэглэг нь ноолуур байдаг юм.
Ардчилалын эрэмбэ

**Ардчилалын эрэмбэ** (англи. *Democracy Index*) — Их Британий "Economist Group" хувийн компанийн "Economist Intelligence Unit " судалгааны хүрээлэнгийн мэргэжилтнүүдийн гаргасан улс орнуудад тогтсон ардчилалын эрэмбэлэл юм. Энэхүү жагсаалтыг долоо хоног тутмын "*The Economist*" сэтгүүл хэвэлэн нийтэлдэг байна. 

Энэхүү эрэмбэд дэлхийн 167 орныг багтаасан бөгөөд ардчиллын хөгжлийн түвшингээр нь ангилсан улс төрийн тогтолцооны ангиллыг гаргажээ. Ангилалыг гаргахдаа сонгууль ба олон ургальч үзэл, иргэний эрх чөлөө, төрийн үйл ажиллагаа, хүн амын улс төрийн оролцоо, улс төрийн соёл гэсэн 5 ангилалд бүлэглэсэн 60 үзүүлэлтийг шалгаруулан авч үздэг байна. Уг эрэмбийг анх 2006 онд сэтгүүлчид эмхэтгэн хэвлүүлж, 2008, 2010 онд шинэчилэн нэмсэн бөгөөд түүнээс хойш тус сэтгүүлээс жил бүр хэвлэн нийтэлдэг болсон юм. 

## Төрийн тогтолцооны ангилал 
**Бүрэн ардчилал** гэдэг нь иргэний эрх чөлөө, улс төрийн үндсэн эрх чөлөөг дээдлээд зогсохгүй ардчиллын зарчмуудыг хөгжүүлэх боломжийг олгодог улс төрийн соёлоор дэмжигдсэн улс орнууд юм. Эдгээр улс орнуудад төрийн хяналт, тэнцвэрийн тогтолцоо, шийдвэр нь бие даасан байдаг, хараат бус бие даасан шүүх засаглал, зөв ​​үйл ажиллагаа явуулдаг засгийн газар, олон талт, хараат бус хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл байдаг. Эдгээр улс орнууд ардчиллын үйл ажиллагаанд цөөхөн хэдэн асуудалтай байдаг.

**Төгс бус ардчилал** нь сонгууль шударга, чөлөөт, иргэний үндсэн эрх чөлөөг хүндэтгэдэг боловч асуудалтай (жишээлбэл, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг зөрчсөн) улс орнууд юм. Эдгээр улс оронд улс төрийн соёл сул, улс төрийн оролцоо бага, засаглалын тогтолцооны үйл ажиллагаанд хүндрэлтэй гэх мэт ардчиллын бусад тал дээр ихээхэн дутагдалтай байдаг.

**Холимог дэглэм** гэдэг нь шударга, чөлөөтэй сонгууль явуулах үеэр тогтмол саад болдог тодорхой зөрчлүүд гардаг орнуудыг хэлдэг. Эдгээр орнуудад улс төрийн өрсөлдөгчөө засгийн газрын зүгээр дарамт үзүүлдэг, шүүх засаглал дутагдалтай, авлига өргөн тархсан, хэвлэл мэдээллийнхэн хяналтанд болон дарамт шахалтанд байдаг, хууль дээдлэх ёс алдагддаг, улс төрийн соёл хөгжөөгүй, улс төрд идэвхигүй оролцдог, асуудалтай тулгардаг, төрийн удирдлагын үйл ажиллагаа нь илэрхий дутагдалтай байдаг. 

**Авторитар дэглэмүүд** нь улс төрийн олон ургальч үзэл байхгүй эсвэл туйлын хязгаарлагдмал байдалтай улс орнууд юм. Эдгээр улсууд нь ихэвчлэн үнэмлэхүй хаант засаглал эсвэл дарангуйлалтай, зарим уламжлалт ардчилсан институцитэй байж болох ч нэр төдий, ач холбогдол багатай, иргэний эрх чөлөөг зөрчих явдал түгээмэл байдаг, сонгууль (хэрэв ийм тохиолдол гарвал) шударга, чөлөөт бус байдаг, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь төрийн өмчит буюу эрх баригчдын хяналтад байдаг, шүүх нь хараат, өргөн цензур нь засгийн газрын шүүмжлэлийг дардаг.
Infinite (Эминэмийн цомог)

***Infinite*** бол Америкийн реппер Эминэм-ийн анхны **студийн цомог** юм. Энэ нь 1996 оны 11 дүгээр сарын 12-нд **Web Entertainment**-аас дамжуулан гарчээ. Бичлэгийн ажлыг Ах дүү Басс-ын студид хийж, продакшны ажлыг Денаун Портер, Эминэм нар хариуцаж авсан байна. Энэ цомогт Детройт-ын репперүүд болох Прүүф, Денаун Портер, Аи-Кюү, Мое Мэн-И, Трий, Таими мөн дуучин Анжела Уоркмэн нар хамтран ажилласан байна.

*Infinite*-ийн биет хуулбарууд нь **кассет** болон **пянз** хэлбэрээр гарсан бөгөөд Эминэм хуулбаруудыг Детройт хотод л заржээ. Энэ цомог нь ямар ч онлайн хөгжмийн дэлгүүрт байхгүй бөгөөд зөвхөн **Infinite** гэдэг дуу нь л **Spotify** дээр тавигдсан байна. 2016 оны 11 дүгээр сарын 17-нд буюу цомгийн 20 жилийн ойгоос тав хоногийн дараа Эминэм өөрийн Youtube сувагтаа Ах дүү Бассын бүтээсэн "Infinite" нэртэй дууныхаа ремиксийг анх удаагаа дижитал хэлбэрээр цацжээ. Эргэн харахад цомог нь шүүмжлэгчдээс янз бүрийн үнэлгээг авсан байна. Энэ цомог нь арилжааны бүтэлгүйтэл байсан бөгөөд 1000 орчим хувь борлогджээ. Энэ нь Эминэмийг олны танил болохоос болон **Interscope Records**-той гэрээ хийхээс өмнө гарсан цомог учир хожмоо энэ цомог нь үнэ цэнэтэй болсон юм.

## Дууны жагсаалт
## Цомгийн гаргасан амжилт
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" |Борлуулалт
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Бельги**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Дань**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Франц**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ Зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*Infinite* ||
*Огноо: 1996 оны 11 дүгээр сарын 12
*Лэйбл: **Web**
*Формат: Пянз, кассет
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—
|—||
***АНУ**: 1,000
Дэлхийн Аялал жуулчлалын байгууллага

**Дэлхийн Аялал жуулчлалын байгууллага** (англи. *United Nations World Tourism Organization; UNWTO*; франц. *Organisation Mondiale du Tourisme; OMT*; испани. *Organización Mundial del Turismo; OMT*) —НҮБ-ын системийн загийн газар хоорондын байгууллага. Тус байгууллага нь гишүүн 158 улс, 6 тусгай бүс нутаг бөгөөд 500 гаруй байгууллагуудыг төлөөллийг нэгтгэдэг байна. 

НҮБ-ын Дэлхийн Аялал жуулчлалын байгууллага нь 1975 оны 1-р сарын 2-нд хүчин төгөлдөр болсон өөрийн Дүрэм болон түүнийг дагалдах Санхүүгийн дүрмийн дагуу үйл ажиллагаагаа явуулж, тогтвортой, хүртээмжтэй аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх үүрэг хүлээдэг юм. Аялал жуулчлалын салбарт тэргүүлэгч олон улсын байгууллага мөн.

Төв байр нь Мадрид хотод байрладаг. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга - Зураб Пололикашвили (Гүрж).

НҮБ-ын ДАЖБ-ын удирдах дээд байгууллага нь хоёр жил тутамд хуралддаг Ерөнхий Ассамблей юм. Гүйцэтгэх Зөвлөл нь НҮБ-ын ДАЖБ-ын удирдах байгууллага бөгөөд Ассамблейгаас сонгогдсон бүрэн эрхт гишүүдээс бүрддэг байна. Гүйцэтгэх Зөвлөлийн гишүүдийн бүрэн эрхийн хугацаа дөрвөн жил байдаг. Зөвлөлийн гишүүдийн тал хувь нь хоёр жил тутамд солигдон сонгогддог. Испани улс НҮБ-ын ДАЖБ-ын төв байдаг зохион байгуулагч орны хувьд Гүйцэтгэх Зөвлөлд нэг байнгын суудалтай байдаг юм.
Гомбын Ганбаатар

**Гомбын Ганбаатар** УИХ-ын гишүүн, Ардчилсан намын Үндэсний бодлогын хорооны гишүүн, АН-ын даргын орон нутгийн бодлого хариуцсан зөвлөх, Ардчилсан намын улстөрийн зөвлөлийн гишүүн, улстөрч хүн юм.  

## Намтар 
Дорноговь аймгийн Айраг суманд 1972 онд төрсөн. Ам бүл дөрвүүлээ аж төрдөг. 

### Боловсрол 
* 1988 Дорноговь аймгийн Айраг сумын 8 жилийн сургууль
* 1990 Сүмбэр сумын 10 жилийн сургууль, Чойр хот
* 1992 Цэргийн нэгдсэн сургуульд суралцаж байсан
* 1998 ТЗУХИ-ийг “Төрийн удирдлага” арга зүй, зохион байгуулалт
* 2002 IMMA (International Management & Marketing Academy), Герман улс, Хамбург хот, Бизнесийн удирдлага Мэргэжлийн дээшлүүлсэн байдал
* 2003 Англи хэлний зуны курс, Лондон хот
* 2008 Хөдөө аж ахуйн менежмэнт, Окинава муж, Япон

### Ажилласан байдал 
* 1994-1997 “Тогоруу” хувиараа эрхлэх аж ахуйн менежер
* 1999-2000 Дорноговь аймгийн Айраг сумын “Сайн-Ус” багийн Засаг дарга
* 2000-2001 Дорноговь аймгийн Айраг сумын “Талын-Оч” хоршооны дарга
* 2004-2007 Европын холбооноос хэрэгжүүлсэн “ТАСИС” төслийн бүсийн менежер
* 2008-2016 Дорноговь аймгийн ИТХ-ын дарга
* 2018-2022 “Bat insurance” компанийн зөвлөх
* 2023.3 АН-ын даргын орон нутгийн бодлого хариуцсан зөвлөх

## Улс төрд 
2024-2028 оны УИХ-ын гишүүн

### Сонгуульт ажил 
* Ардчилсан намын Үндэсний бодлогын хорооны гишүүн
* Ардчилсан намын Улс төрийн зөвлөлийн гишүүн

## Цахим холбоос 
* Гомбын ГАНБААТАР ФБ хуудас
* Г.ГАНБААТАР: ДОРНОГОВЬ АЙМАГ ЭДИЙН ЗАСГАА ТӨРӨЛЖҮҮЛЭН ХӨГЖҮҮЛЖ БАЙНА

## Эх сурвалж 
Ангилал:Улс төрч
Ангилал:Амьд хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Ангилал:Айрагийн хүн
Ангилал:1972 онд төрсөн
Торго

**Торго** (англи. *silk,* орос. *шёлк,* ) Хүр хорхой амьтаны шүлсээс гаралтай нэхмэл эдлэл. Торгоны шүлсийг ээрэх аргаар утас гаргаж улмаар зөөлөн гөлгөр, нягтрал багатай гоёмсог даавуу хийдэг байна. 

Хорхойн шүлсийг устай урт дамжлаганд хийн, татаж сагсанд ороон торго нэхэх үндсэн түүхий эдийг бэлтгэдэг. Торгон утас нь цавуулагтай байдаг учир тусгай савантай усаар угааж цэвэршүүлдэг ба энэ нь торгыг будахад чухал нөлөөтэй байдаг. 

Торго нь хүний биеийг гадны температурыг нөлөөнөөс болон хэт ягаан туяанаас хамгаалдаг байна.

## Түүх 
Торго нь анх Хятадаас гаралтай бөгөөд Торгоны замаар Европ буюу Итали руу зөөвөрлөсөн чухал түүхий эд байв. Шилэн зузаан нь 20-30 микрометр байна. Нэг хүр хорхойн үүрний нарийн торгон моно утас (ялам) нь 400-1450 метр хүрдэг. Утас нь гурвалжин хөндлөн огтлолтой бөгөөд призм шиг гэрлийг хугаралд орж үзэсгэлэнтэй гялалзан гэрэлтдэг байна.

Торгон даавууны хэлтэрхийг Дайчин улсуудын үеийн (МЭӨ 475-221) өмнөд Хятадын булшны нэгэнд олдсон байна. Хятадын эрх баригчид торгоны нууцыг гадаадын иргэнд задлахгүй байхыг сайтар хянаж, нууцыг задруулбал цаазаар авах ял оноодог байсан тул олон зууны турш Хятадаас гадна хэн ч торгоны үйлдвэрлэлийн технологийг эзэмшиж чадаагүй юм. Бусад орны засгийн газар энэ нууцыг олохын тулд асар их хүчин чармайлт, мөнгө зарцуулсан гэдэг.

Одоогийн байдлаар торгоны хамгийн том үйлдвэрлэгч нь Хятад (дэлхийн нийт үйлдвэрлэлийн 50 орчим хувь), Энэтхэг улс дэлхийн торгоны 15 орчим хувийг үйлдвэрлэдэг бол Узбекистан (ойролцоогоор 3%), Бразил (ойролцоогоор 2.5%)  Иран, Тайланд, Вьетнам зэрэг орнууд торгоны томоохон үйлдвэрлэгчид юм.
Сайнбаярын Ганхүү

**Сайнбаярын Ганхүү** нь Эврест-д гарсан, уулын спортын олон улсын хэмжээний мастер уулчин хүн юм. 

## Намтар 
Уулчин Сайнбаярын Ганхүү нь Ховд аймгийн Манхан суманд төрсөн. Ховд аймгийн Чандмань сумын харьяат зохиолч Маналжавын Тогмидын ууган хөвгүүн болон мэндэлжээ. 

С.Ганхүү нь уулын спортын мастер бөгөөд "Жаргалант уулчдын клуб"-н тэргүүн бөгөөд 2023 онд дэлхийн ноён оргил болох Эврестэд Ховд аймгаас гарсан анхны хүн болжээ.

## Үйл явдал 
2022 онд Памирын аврах багийн ахлагч С.Ганхүү ажиллаж, энэ төслийг санаачлан зохион байгуулсан.

2023 оны 5 сарын 17-ны өглөө Дэлхийн хамгийн өндөр оргил гэгдэх Эверестэд олон улсын хэмжээний мастер С.Ганхүү амжилттай оргилдсон байна. Ингэснээр 8848 метрийн өндөрт орших дэлхийн дээвэр дээр гарсан Монголын ес дахь уулчин боллоо.

2023 оны 6 сарын 3-нд "Жаргалант" уулчдын клубын уулчид болох С.Ганхүү, О.Золбоохүү, Д.Амартогтох, Б.Батхишиг Б.Золзаяа, Л.Баярсайхан, Ц.Анхбаяр, Ц.Гэрэлт-Од нар дэлхийн дээвэр Эверэстийн оргилд болон Лхоце оргилуудад амжилттай авиралт хийн аюулгүй буусан. Б.Золзаяа, Б.Батхишиг, Д.Амартогтох, Л.Баярсайхан нар Лхоцегийн оргилд гарсан анхны монгол эмэгтэйчүүд болсон.

МУҮХ-ны Аврах ажиллагаа, эрсдэлийн удирдлага хариуцсан дэд ерөнхийлөгч С.Ганхүү, "Жаргалант" клубийн уулчин Э. Даваадорж нарын баг аврах ажиллагааг амжилттай явуулж залуу уулчин Х.Бумхишигийг 2022 оны 9 сарын 13-нд эсэн мэнд буулгаж ирээд байна. МУҮХ- ноос мэдээлж байгаагаар Х.Бумхишиг гуравдугаар зэргийн хөлдөлттэй байгаа гэнэ.

## Цахим холбоос 
* "Монгол уулчин осолдоогүй"
* Эверестэд алга болсон монголын уулчныг "хоёр оргилын дундах киллари хананы орчимд ямар нэгэн байдлаар үлдсэн" гэж тооцоолжээ
* Тэдний түүх: Уулчин Х.Бумхишигийг халуун сэтгэлт аврагчид хүйтэн оргилоос хэрхэн аварсан бэ

## Эх сурвалж 
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Манханы хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Батлан Хамгаалахын Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэн

**Батлан Хамгаалахын Эрдэм Шинжилгээний Хүрээлэн** нь МАХН-ын Төв Хороо, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1979.05.29-ний өдрийн “Батлан хамгаалах хүчийг бэхжүүлэх талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” 13 тоот тогтоолоор “оператив, байлдааны болон улс төрийн бэлтгэлийн тэргүүн туршлагыг нэгтгэн дүгнэж нэвтрүүлэх, цэргийн түүх судлах зорилгоор БХЯ-ны цэргийн түүхийн болон Ардын Армийн Жанжин Штабын цэргийн эрдэм шинжилгээний тасгийг нэгтгэн “Цэргийн эрдэм шинжилгээний институт”-ыг байгуулсан.

Тус хүрээлэн энэ хугацаанд 6 удаа бүтэц зохион байгуулалтын өөрчлөлтөд орсон байна. 

* 1990-1991 онд Цэргийн түүхийн хүрээлэн, 
* 1991-1993 онд Цэргийн Их Сургуулийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, 
* 1993-1996 онд БХЯ-ны Эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, 
* 1996-1999 онд ЦИС-ийн Цэргийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, 
* 1999 оноос Батлан хамгаалахын их сургуулийн харьяа Батлан хамгаалахын эрдэм шинжилгээний хүрээлэн болон зохион байгуулагдсан.

2022 оноос Аюулгүй байдал, батлан хамгаалах судлалын төв, Батлан хамгаалахын дүн шинжилгээний төв, Дайн, цэргийн урлаг судлалын төв, Технологи дамжуулалт, реинженерингийн төв, Цэргийн түүх, сургамж судлалын төв, Энхийг дэмжих олон улсын судалгааны төв гэсэн шинэ бүтэц, зохион байгуулалтад шилжин ажиллаж байна.

Ангилал:1979 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын боловсролын байгууллага
Ангилал:Монголын байгууллага
Лаванда

**Лаванда цэцэг** нь (франц. *Lavande, латин. Lavandula multifida*) нарлаг газар хуурай, чулууллаг хөрсөнд ургадаг. Гайхалтай содон анхилуун үнэртэй бутлаг цэцэгт ургамал юм.

## Түүхэн тойм 
Эртний Ромын дээдсүүд усанд орохдоо усны онгоцондоо хийж анхилам үнэрийг нь биендээ шингээдэг байжээ. Тэр үед Газар дундын тэнгисийн эрэг дагуух хөрсөнд зэрлэгээр ургадаг байсан аж. Тиймээс дундад зууны үед Лаванда цэцгийг үнэртэн, эмийн ургамлын зорилгоор түгээмэл хэрэглэх болжээ. Анх Шведын ургамал судлаач Карл Вон Линне 1753 онд Лаванда цэцгийг тарималжуулж тариалсан байна. Франц нь дэлхийн лавандагийн тариалалт болон үнэртэний 80-90% хангаж байна.

Лавандагийн үнэр нь ядраагаа тайлах, тайвшруулах, сайхан мэдрэмж төрүүлэх шидтэй. Түүчлэн дотор муухай болж огиулж бөөлжих, шөрмөс, булчин татах үед булчин сулруулахаас гадна халдварын эсрэг, нян эсэргүүцэх үйлчилгээтэй.

Францын өмнөд Газар дундын тэнгисийн орчмын Канн, Ницца, Марсель хотуудаар аялавал бараг таны алхам тутамд Лаванда цэцэгсийн бяцхан мухлагууд таарах бөгөөд янз бүрийн хэлбэрээр саван, үнэртэн, цэцгээр дүүргэсэн жижиг уут, хатаасан ч үнэрээ хадгалсаар байгаа лаванда цэцгийн баглааг худалдан авах боломжтой байдаг. Лаванда цэцгийн баглаа дотор орчны агаарыг анхилам үнэртэй болгодог. 

## Хэрэглээ 
Лаванда цэцгийн тансаг үнэр, эмчилгээний тустай шинж чанарыг ашигласан бүхий л насныханд зориулсан гоо сайхны бүтээгдэхүүн хийхээс гадна хатаасан цэцгээр цай, хүнсэнд хэрэглэдэг. Лаванда цэцгийн шинэхэн, сэргэг үнэр нь сэтгэл санааг тайвшруулахаас гадна нойрны чанарыг сайжруулж, тав тухтай унтахад маш сайн туслагч болдог. 

Лаванда цэцгийн охь дахь анхилам үнэр нь:

* Мэдрэлийн ядаргаа тайлдаг
* Өвчин намдаадаг
* Цусны эргэлт сайжруулж даралт буулгадаг
* Амьсгалын замын өвчнийг эдгээдэг (ханиад, астма)
* Шавж үргээдэг (шумуул)
* Нойргүйдлийг эмчилдэг (Эмнээс илүү үр дүнтэй хэмээн тооцдог)

Лаванда цэцгийн охийг түрхэж хэрэглэвэл:

* Нян устгаж, ариутгадаг
* Арьсны үрэвсэл эмчилнэ
* Батгашиль болон ярыг эмчилдэг увдистай ажээ.

## Цахим холбоос 
* лаванда цэцгийн үнэр
* Тайвшруулах нойрны Лаванда цэцгийн цай

## Эх сурвалж 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал судлал
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__