open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мэн Тянь

**Мэн Тянь** нь (хятад үсэг:蒙恬; пиньин галиг:Méng Tián;- МЭӨ 210) эртний хятадын Цинь улсын сүүл үед амьдарч байсан цэргийн жанжин юм. Тэрээр МЭӨ 215 онд Цинь Ши хааны зарлигаар умар зүгт Хүннүтэй байлдаж, одоогийн Ордосын бор тохойг булаан авч, Хүннүг хойш хөөсөн хүн юм.

## Намтар
Түүнийг хэдэн онд төрсөн нь тодорхойгүй ч, Байлдаант улсуудын үеийн Цинь ванлигт төржээ. МЭӨ 221 онд Цинь ванлиг нь нөгөө зургаан улсыг нэгтгэж дуусаад улмаар баруун, зүүн, хойд зүгийн нүүдэлчин аймгуудын эсрэг дараагийн аян дайнаа хийж нутгаа өргөтгөсөн байдаг. Цинь Ши хуан тухайн үедээ Мэн Тянь жанжинд 100,000 цэрэг удирдуулаад хойд зүгийн Хүннү улсын эсрэг илгээж, Ордосын тохойн 1000 ли (416 гаруй км) газрыг эзлэн аваад баруунаас зүүнш их цагаан хэрэмийг бариулж эхэлсэн. МЭӨ 210 онд Цинь Ши Хуан нас барсны дараа Мэн Тянь болон түүний гэр бүл, Цинь улсын дотоод улс төрийн тэмцэлд өртөж цаазлуулсан. Энэ явдлаас 3 жилийн дараа Цинь улс мөхөж, **Чу** болон Хань улс байгуулагдаж, олон газарт үймээн дэгдсэн.

## Холбоотой мэдээлэл
* Цинь улс   
* Цинь Ши Хуан   
* Хүннү улс   

Ангилал:Хятадын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:МЭӨ 4-р эсвэл 3-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 210 онд өнгөрсөн
Буман хаан

**Буман хаан** (Эртний Түрэг бичиг: , Bumïn qaγan, Хятад: 伊利可汗, **Пиньинь**: yīlì kěhàn, **Вадэ-Гилэс**: i-li k'o-han, Illig khan) (?-552 он) нь эртний Түрэгийн Ашина овгийн Туву ноёны хүү, 551 онд Хөхтүрэгийн хаант улсыг байгуулсан. Тэрээр эхэндээ Нирун улсын албат боол байснаа хожим нь Баруун Вэй улстай харилцаа тогтоож, Нирун улсыг хоёр талаас нь довтолж мөхөөсөн. Түүнийг зарим сурвалж бичигт **Түмэн хаан** гэж бичсэн байдаг.
Анх 545 онд **Баруун Вэй** улсын хаан Ювэнь Тай түүнд элч илгээжээ. Харин 546 онд Буман хаан баруун Вэй улсад элч илгээж, харилцаа үүсгэсэн байдаг. Тэрээр хэдэн жилийн дотор Вэй улсын тусламжтайгаар Тэлэ овгийг өөрийн мэдэлд оруулаад өөрийн эзэн Нирун улсын Амгай хаанд элч илгээж, өөрийнх нь охиноо сүйлж өгөхийг гуйжээ. Харин Амгай хаан хариуд нь, *"Чи бол миний харц боол билээ. Гэтэл надад яаж ийм үг хэлэв?"* хэмээжээ. Энэ явдлаар шалтаг болгож Нирун улстай харилцаагаа таслаад, бие даах бодлого баримталсан. 551 онд баруун Вэй улсын Ювэнь Тай хааны охин Чанлэ гүнжтэй гэрлээд, Вэй улстай худ ургийн холбоо тогтоожээ. 552 онд Нируны Амгай хааны цэргийг бут цохьсон. Энэ явдлын дараахан нас барсан.Харин түүний дүү Истеми нь баруун тийш Перс, Византи хүртлэх газрыг эзэлжээ. Улмаар түүнийг хөвүүн Иссик хаан, хаан ширээг нь залгамжилжээ.

## Гэр бүл
* Эцэг: **Ашина Туву**
* Эх: ?
* Дүү: Ашина Истеми
* Хатад: Баруун Вэй улсын **Чанлэ гүнж**
* Хөвгүүн: **Иссик хаан, Мукан хаан, Таспар хаан**

## Холбоотой мэдээлэл
* Нирун улс
* Түрэгийн эзэнт гүрэн

Ангилал:Хан
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:5-р эсвэл 6-р зуунд төрсөн
Ангилал:552 онд өнгөрсөн
Хайлтын систем

thumb|Хэрэглэгч хайлтын талбарт бичиж байх үед зарим хөдөлгүүрүүд асуулга санал болгодог.

**Хайлтын систем** нь хэрэглэгчийн асуусан асуултын хариуд вэб хуудсууд болон бусад холбогдох мэдээллээр хангадаг програм хангамжийн систем юм. Хэрэглэгч вэб хөтөч эсвэл гар утасны аппликейшн дотроос асуулга оруулдаг бөгөөд хайлтын үр дүн нь ихэвчлэн текстийн хураангуй, зургийн хамт гипер холбоосын жагсаалт байдаг. Хэрэглэгчид хайлтыг зураг, видео, мэдээ гэх мэт тодорхой төрлийн үр дүнгээр хязгаарлах боломжтой.

Хайлтын үйлчилгээ үзүүлэгчийн хувьд түүний хөдөлгүүр нь дэлхий даяарх олон мэдээллийн төвүүдийг багтаах боломжтой тархсан тооцооллын системийн нэг хэсэг юм. Хөдөлгүүрийн асуулгад хариулах хурд, нарийвчлал нь автоматжуулсан вэб мөлхөгчөөр тасралтгүй шинэчлэгддэг цогц индексжүүлэлтийн системд суурилдаг. Үүнд вэб серверт хадгалагдсан файлууд болон өгөгдлийн сангууд мэдээлэл олборлох зэрэг багтаж болох боловч зарим контентыг мөлхөгчид ашиглах боломжгүй.

1990-ээд онд вэб бий болсноос хойш олон хайлтын системүүд гарч ирсэн боловч 2000-аад онд Google давамгайлах болсон бөгөөд энэ хэвээр одоог хүртэл явсаар байна. Одоогоор дэлхийн зах зээлийн 90 хувийг эзэлж байна. Зах зээлд эзлэх хувь багатай бусад хайлтын системд Bing 4%, Yandex 2%, Yahoo 1% байна. Жагсаалтад ороогүй бусад хайлтын системүүд зах зээлийн 3%-иас бага хувийг эзэлдэг. Маркетинг, оновчлол гэж нэрлэгддэг хайлтын үр дүнд харагдах байдлыг сайжруулах вэб сайтуудын бизнес нь Google дээр голчлон төвлөрч байна.


Ангилал:Мэдээллийн систем
Намхайдоржийн Баярмаа

**Намхайдоржийн Баярмаа** нь Монголын хүндийн өргөлтийн тамирчин юм. Тэрээр 2004 болон 2008 оны зуны олимпуудад эх орноо төлөөлөн амжилттай оролцож байсан.

Баярмаа 2004 оны Афины олимпод хүндийн өргөлтийн эмэгтэйчүүдийн 58 кг төрөлд нийлбэр дүнгээр 195 кг өргөн 14 дүгээр байрт орж байсан бол 2008 оны Бээжингийн олимпод жин өгсөн хүндийн өргөлтийн эмэгтэйчүүдийн 63 кг төрөлд нийлбэр дүнгээр 213 кг өргөн 10 дугаар байрт орсон.

Ангилал:Монголын хүндийн өргөгч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Сэргээш Монголд
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хүндийн өргөлтөд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Фолксваген Амарок

**Фолксваген Амарок** нь Фолксваген маркийн пик-ап загварын тэрэг юм. Аргентиний Буэнос-Айрес хотын ойролцоох Женерал Пачекод жилдээ 90.000 дан кабинтай загварыг Фолксвагений салбар үйлдвэрт үйлдвэрлэж байна.

## Зургийн цомог

Зураг:VW Amarok Austrian Police DSC 4672w.jpg|Австрийн цагдаад ахиглаж буй Амарок загвар
Зураг:Volkswagen Amarok Tamlans Negea Kokonaisturvallisuus 2015 01.JPG|Амарок түргэний тэрэгний загвар
Зураг:Amarok Kipper.JPG|Ачаа буулгагчтай загвар 
Зураг:12-06-30-leipzig-by-ralfr-63.jpg|Аялалын зориулалттай загвар
Зураг:VW Amarok 2.0 TDI 4MOTION DC Highline – Heckansicht, 1. April 2012, Essen.jpg|Давхар кабинтай загвар ар талаасаа
Зураг:Amarok SC.JPG|Дан кабинтай загвар хажуу талаасаа

## Цахим холбоос 
* * Фолксваген Амарок загварууд

## Эшлэл 
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Амарок
Ангилал:Хэрэглээний зориулалттай автомашин
Ангилал:Пикап
Иссик хаан

**Иссик хаан** нь (552-553) Буман хааны хүү юм. Тэрээр 552 онд эцгийнхээ хаан ширээнд сууж, нэг жилийн дараа Нирун улсын их цэрэгтэй дайтаж байгаад нас барсан. Түүний хаан ширээг дүү **Ашина Еньто** буюу Мукан хаан залгамжилсан.  

## Хүүхэд 
* Ишбара хаан (581-587)
* Чоллыг Ябгу Бага хаан (587-589)

Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:6-р зуунд төрсөн
Ангилал:553 онд өнгөрсөн
Мукан хаан

**Мукан хаан** (Эртний Түрэг бичиг: ) нь Ашина овгийн Буман хааны хоёрдугаар хүү бөгөөд 553-572 оны хооронд Хөх Түрэгийн хаан ширээнд суусан гуравдугаар хаан юм. Түүинй хаанчлалын үед Нирун улс, Эфталит улсуудыг мөхөөж, хятадын баруун Вэй, зүүн Вэй улсуудыг хараат улсаа болгоод, Персийн Сасанидын улс, Зүүн Ромын эзэнт гүрэнтэй дипломат харидцаа тогтоож, газар нутаг нь баруун зүгт Хар тэнгист тулж, зүүн зүгт Солонгосын хойгт хүрээд, умар зүгт Сибирийн их тайгад тулж, өмнө зүгт Цагаан хэрэм, Памирын уулсад хүрсэн нь **Хөх Түрэгийн хаант улсын алтан үе** байсан. Түүнийг нас барснаас эхлээд Түрэгийн хаант улс дотроо хаан ширээний төлөө тэмцэл өрнөж, доройтох шатандаа орж эхэлсэн. Мукан хааны дараа дүү Таспар хаан залгамжилсан.

## Хүүхэд
* Апа хаан Далобян (Төрмэн): Баруун Түрэгийн хаан (582-587)
* Янсу тегин: Баруун Түрэгийн Нири хааны (587-604) аав
* Ашина хатан: Умард Жоу улсын Юйвэнь Юнь хааны хатан болсон.

Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:5-р эсвэл 6-р зуунд төрсөн
Ангилал:572 онд өнгөрсөн
Жамсуев Баир Баясхаланович

**Баир Баясхаланович Жамсуев** — Оросын улс төрийн зүтгэлтэн (буриад үндэстэн). ОХУ-ын Холбооны Хурлын Холбооны Зөвлөлийн батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын Хорооны орлогч дарга. Өвөр Байгалын хязгаарын гүйцэтгэх засаглалын Холбооны Зөвлөл дахь төлөөлөгч.

2001-2008 онуудад ОХУ-ын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн. ОХУ-ын 3 дугаар зэргийн төрийн жинхэнэ зөвлөх цолтой.

1959 оны нэгдүгээр сарын 29-нд ЗХУ-ын Чит мужийн Агинское тосгонд төрсөн.

2014 оны 9 дүгээр сараас ОХУ-ын Холбооны Хурлын Холбооны Зөвлөлийн батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын Хорооны орлогч дарга, цэрэг-аж үйлдвэрийн бодлого ба төсвийн дэд хорооны дарга.

Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Оросын хүн
Ангилал:1959 онд төрсөн
Таспар хаан

**Татпар хаан** (553?-581) нь  (Эртний Түрэг: Tatpar qaγan, хятад ханз:佗缽可汗/佗钵可汗, Пиньинь галиг: tuóbō kěhàn, Уэди Гилэс:: t'o-po k'o-han) Хөх Түрэгийн 4 дэх эл хаан юм. Тэрээр Иссик хааны эх өөртэй дүү, Буман хааны **Чанлэ гүнж** хатны хөвгүүн бөгөөд 572 онд ах Мукан хааны, хаан ширээг өвлөн авсан. Түүнийг нас барснаас хойш 581-603 оны хооронд тус улсад дотоодын дайн гарч, эцэстээ Баруун Түрэгийн хаант улс, Зүүн Түрэгийн хаант улс гэж салжээ. 

Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:Монголын түүх
Ангилал:5-р зуунд төрсөн
Ангилал:581 онд өнгөрсөн
Сударшан крия

Сударшан крияа нь бие, сэтгэл, сэтгэлийн хөдөлгөөнүүдийг хооронд нь дасан зохицуулах тусгай, энгийн амьсгалын хэмнэл юм. Энэ амьсгалын техник нь стресстэх, хэт ядрах, сэтгэлийн сөрөг муу хөдөлгөөнүүд уурлах, бухимдах, гутрах зэрэгийг оргүй арилгаж, таныг тайван мөртлөө эрч хүчтэй, анхаарал төвлөрсөн боловчиг амраан тайвшруулдагаараа дахин давтагдашгүй юм.

Сэтгэлийн хөдөлгөөнүүд амьсгалыг авч гаргах тоолонд нь нөлөөлдөг. Тухайлбал та:

    Уурлах үед: таны амьсгал богинохон, авч гаргах нь түргэсдэг.
    Гунигтай, сэтгэлээр унасан үед амьсгалаа урт хүндээр гаргадаг.

Сударшан крия - Хэмнэлт амьсгалын хүч, ид хавыг үзэхүй

Амьсгал нь биеийг сэтгэлтэй холбох гүүр юм. Тухайлбал, та уурлах үед таны амьсгалын авч гаргах мөчлөг богинохон, хурдасдаг. Сэтгэл гунигтай үед урт хүнд байдаг. Амьсгалаа зөв чадамгай ашиглаж сурсанаар бидний мэдэрдэг стресс, уур, түгшүүр, сэтгэл гутрал, сэтгэлийн зовнил гэж нэрлэдэг сэтгэлийн сөрөг муу хөдөлгөөнөөс салж, аз жаргалтай сэтгэл хангалуун амар тайван эрч хүчтэй амьдардаг.

Сударшан крияны үүсэл гарал: Өдөр, шөнө, хаврын дараа зун гэх мэт байгальд хэмнэл байдаг шиг хүний бие, сэтгэл, сэтгэлийн хөдөлгөөнүүдэд хэмнэл бий. Эдгээр хэмнэлүүд нь хэт их ажиллах, хоолны буруу зуршил, өнөөгийн амьдралын завгүй байдал зэргээс үүдэн алдагдаж, сэтгэлийн стресс, тавгүй байдалыг мэдэрч, улмаар өвдөж эхэлдэг.

Сударшан криягаар өдөр тутам хураагдсан стрессийг арилгаснаар бүхий л эрхтэн тогтолцоо аз жаргалтай, эрүүл энхийг ахин дахин мэдэрч улмаар үүндээ дасан зохицдог.

Амьдралын бүхий л хэлбэрээс ирсэн сая сая хүмүүс Сударшан криягийн анагаах ид хавыг биеэрээ мэдрээд байгаа билээ. Хөдөөгийн малчин, корпораци пүүсийн ажилтан, гэрийн эзэгтэй, өсвөрийн насны хүүхэд залуучууд, гамшгийн золиос, цэрэг дарга, бизнесийн лидерүүдээр, төрийн албан тушаалтан, ялтан, үйлдвэрийн ажилчин, оюутан нарын хүчирхэг амьсгалын техникийн талаарх олон олон ашиг тус, үр өгөөжийг дурдсан сэтгэгдлүүд бүх тивүүдийг дамнан цуврах болно.

“Бид өөрсөддөө зориулан их цэвэрлэгээ хийх хэрэгтэй. Нойроор хэт ядаргаагаа тайлдаг ч илүү гүн гүнзгий стресс нь биенд хэвээрээ л байдаг. Харин Сударшан крия бие эрхтэн системийг дотроос цэвэрлэж өгдөг. Амьсгалд байх агуу нууц нь энэ юм.” - Шри Шри Рави Шанкар

Ангилал:Йога
Могой

Могой бол хэвлээр явагч, хүйтэн цуст мөлхөгч амьтан юм. Могой нь дэлхий дээр 3000 гаруй төрөл байдгаас 400 гаруй нь хортой. Бүх хэвлээр явагчдын адил могойнууд нь эктотермик, амниот сээр нуруутан, давхардсан хайрсаар бүрхэгдсэн байдаг. Могойн гавлын яс нь хэд хэдэн үетэй учир толгойноосоо хамаагүй том олзыг залгих боломжийг олгодог (гавлын кинезис).  Нарийн биетэй байхын тулд могойн хос эрхтнүүд (бөөр гэх мэт) зэрэгцэн биш, нөгөөгийнхөө өмнө байрладаг бөгөөд ихэнх нь зөвхөн нэг уушигтай байдаг.  Зарим төрөл зүйл нь аарцагны бүслүүртэй.  

 

Хорт могойнд хорын булчирхай хөгжсөн бөгөөд шүд нь хор дамжуулах сувагтай байдаг. Зарим могойн хор хүнийг тэр дор нь үхүүлэх хүчтэй. Хортой болон хоргүй могойг гаднаас нь таних боломжтой. Хортой могойн хүүхэн хараа босоо, сүүл огцом төгсгөлтэй, шанаа том, ихэвчлэн хурц тод өнгөтэй байдаг байна. Манай оронд тархсан могойноос бамбай хоншоорт могой нь хорт могой юм. 

Салаа хэлээ үргэж цухалзуулж явах ба энэ нь агаарт байх химийн найрлагыг шинжлэгч буюу үнэрлэх үүргийг гүйцэтгэнэ. 

Сонсголын эрхтэн маш сул хөгжсөн. Зарим могойн хамрын ойролцоо байх мэдрэлийн хүлээн авуур долгионыг мэдэрч ан хийхэд тусладаг. 

Нүд нь хэт улаан туяаг хүлээн авах чадвартай учир амьтдын дулаанаар баримжаалан ан хийх нь элбэг. 

Ангилал:Хоёр нутагтан
Статус-кво

**Статус кво** (lat.&#x20;status quo — "нөхцөл байдал нь") нь "одоогийн буюу одоо байгаа төрийн Асуудал." Энэ нь хууль эрх зүйн байдал, тэмдэглэгээ өргөн хэрэглэх хууль зүйн. *Статус кво-г хадгалах — байгаа зүйлийг байгаагаар нь үлдээ.*

## Эшлэл 

Ангилал:Улс төрийн түүх
Ангилал:Энхтайван
Ангилал:Латин хэлний хэллэг
Болдын Жавхлан

**Болдын Жавхлан ** (1975 оны 5 сарын 12-нд Дарханд төрсөн) нь Монгол Улсын улс төрч, эдийн засагч. Монголбанкны тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан тэрээр 2016 оны УИХ-ын сонгуульд МАН-аас Дархан-Уул аймагт нэр дэвшин ялалт байгуулсан бөгөөд, 2020 онд дахин сонгогджээ. Улмаар 2021 оны 1-р сарын 29-нд Монгол Улсын Сангийн сайдаар томилогдсон.

## Намтар 
Болдын Жавхлан 1975 оны 5 дугаар сарын 12-ны өдөр Дархан хотын Нэгдсэн эмнэлэгт, эцэг Лувсангийн Болд, эх Мэндбаярын Энхмандах нарын дунд хүү болон төржээ.  

### Боловсрол 
*1977-1982 онд Дархан хотын 5 дугаар цэцэрлэг
*1982-1990 онд Дархан хотын 17-р дунд сургууль 
*1990-1992 онд Сүхбаатар аймаг 1-р дунд сургууль  /бүрэн дунд боловсрол/
*1992-1997 онд МУИС, Эдийн Засгийн Сургуульд банкны эдийн засагч
*2007-2008 онд АНУ, Калифорнийн Их Сургуулийн Риверсайдын хэлний сургууль
*2008–2009 онд АНУ, Индианагийн Их Сургуульд тус тус суралцсан.

Эдийн засагч мэргэжилтэй, орос, англи хэлтэй. 

## Ажилласан байдал 
*1997-1999 онд Монголбанк, Хяналт шалгалтын газрын хянан шалгагч
*1999-2000 онд Монголбанкнаас ХААН банкинд Бүрэн эрхт төлөөлөгч, Эрх хүлээн авагч
*2000-2004 онд Монголбанк, Хяналт шалгалтын газрын ахлах хянан шалгагч
*2004-2006 онд Худалдаа Хөгжлийн Банк, Үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирал
*2006-2007 онд Худалдаа Хөгжлийн Банк, Дэд ерөнхийлөгч
*2010 -2016 онд Монголбанкны Тэргүүн Дэд Ерөнхийлөгч
*2016-2020 онд УИХ-ын гишүүн, УИХ дахь МАН-ын бүлгийн зөвлөх.
*2021 оны 1 сарын 29-нөөс Сангийн сайдаар томилогдон ажиллаж байна.

## Гэр бүл
Тэрээр эхнэр, нэг хүүтэй.

## Гадны холбоос
*Албан ёсны хуудас

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монголын сангийн сайд
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Амрак

**Ашина Амрак** нь (хятад хэл:*Ashina Anluo*) Хөх Түрэгийн 5 дахь хаан юм. Тэр 581 онд эцэг Таспар хааны орыг залгамжилсан. Гэтэл түүний үеэл Мукан хааны хүү **Талопен ноён** бослого гаргаж, хаан болохыг оролдсон. Тэрээр удаан хаан сууж чадалгүй Иссык хааны хүү Шэту ноёнд алагдсан. Ингэж нэг жил хүрэхгүй охорхон хугацаанд хаан суусан. Түүнд ямар цол өргөмжилсөн нь тодорхойгүй үлдсэн.

## Холбоотой мэдээлэл
* Хөх Түрэгийн хаант улс
* Ишбара хаан

Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:6-р зууны ноёрхогч
Ангилал:6-р зуунд төрсөн
Ангилал:581 онд өнгөрсөн
Ишбара хаан

**Ишбара хаан** (эртний түрэг: Ϊšbara qaγan, 沙钵略可汗, пиньинь: shābōlüè kěhàn, Уэд Гилэсийн галиг: sha-po-lüeh; 540 - 587) буюу **Ашина Шэтү** нь Хөх Түрэгийн хаант улсыг 581-587 оны хооронд захирсан 6 дахь хаан юм. Тэрээр Иссик хааны том хүү юм. 581 онд Ашина Амрак хааны эсрэг Мукан хааны хүү Талопен ноён бослого гаргаж, өөрийгөө хаанд өргөмжилсөн. Энэ үеийг далимдуулж, Туул голын ойролцоо хаан ширээг булаан авч, **Ишбара хаан** гэж өргөмжилөгдсөн. Энэ хоёрын зөрчил нь хурцадснаар **Апа хааны** талыг баригсад нь Баруун Түрэгийн хаант улс болж, **Ишбара хааныг** дагагсад нь Зүүн Түрэгийн хаант улс болж салсан байна. Ишбара хаан улмаар умард Жоу улсын Чяньжин гүнжийг хатнаа болгож холбоотны харилцаагаа бататгав. 583 оны үеэс эхлэн Сүй улстай байлдсан ч, ялагдсан. Түүнийг 587 онд нас барсны дараа түүний дүү Ашина Чулухоу хаан ширээг нь залгамжилсан.   

 

Ангилал:540 онд төрсөн
Ангилал:587 онд өнгөрсөн
ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:6-р зууны ноёрхогч
Чоллыг Ябгу Бага хаан

**Чоллыг Ябгу Бага хаан** нь (587-589) Хөх Түрэгийн 7 дугаар хаан юм. Түүний нэрийг хятадын сурвалж бичигт Чулухоу, Персийн сурвалжид Šāwa, Sāva, эсвэл Sāba гэж тэмдэглэж байсан. Бага хаан нь Ишбара хааны дүү бөгөөд түүнийг Ишбара хааны хүү Тулан хаан залгамжилсан. 588-589 оны хооронд төв азид өрнөсөн Перс-Түрэгийн нэгдүгээр дайнд ялагдаж, улмаар Бахрам Чобин жанжинд алагджээ.

  

ангилал:589 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:6-р зуунд төрсөн
Морь уралдуулах

**Морь уралдуулах** тоглоомоор нэг буюу хэд хэдэн хүүхэд нийлж тоглодог. Тоглох хүүхдүүд урьдаар шагайгаа зүслэн хичнээн ч морь уралдуулж болдог. Уях морь болгох шагайгаа сонгож аваад тус тусынхаа уяанд уяцгаана. Үлдсэн шагайгаа морь болгон цувуулж өрнө. Олон хүүхэд олон шагайгаар тоглож байгаа бол долоон насны эрэмбээр (даага, шүдлэн, соёолон гэхчлэн) хичнээн ч морьд уралдуулж болдог. Цувруулж өрсөн шагайнаасаа ард мухар сөөм зайнд уралдах морьдоо хойш нь харуулан зогсоодог. Хүүхдүүд эхлээд дөрвөн шагай ээлжлэн орхидог. Эхлээд хаяхад нэг морь буувал өөрийн өөрийн морийг "Морь эргэлээ" гэж уралдах зүг тийш эргүүлнэ. Хоёр морь буувал морио эргүүлээд цувуулсан шагайны сүүлчийн шагайтай, гурван морь буувал хоёр дахь шагайтай гэхчлэн тавьдаг.

Ганц ч морь унахгүй бол морь эргэх ч үгүй, дараагийн хүүхэд орхино. Ингэж орхисоор байтал хэний морь сайн үсэрч морь барих барианд хүрсэн нь түрүүлж бусад нь байгаа байгаа газраа дараалан өмнө нь хэлэлцсэн ёсоор хэдээр таслахаар тохирсноор морьдоо барьж барианд ороогүй морьдын эзэд хожигдоно. Ихэвчлэн хүүхдүүд энэ тоглоомыг “Цагаан Сарын” үеэр тоглодог.

## Ашигласан материал 
С.Бадамхатан, Г.Цэрэнханд, Г.Батнасан, Ц.Аюуш, Т.Дисан, Д.Тангад, Д.Нансалмаа, Г.Мэнэс - БНМАУ-ын угсаатны зүй 1 - 1987 - хуудас 365

Ангилал:Монгол наадгай
Алаг мэлхий өрөх

Хүүхэд багачууд томчуулын хамтаар  “Алаг мэлхий өрөх” хэмээх шагай өрөх тоглоомоор наадан ирсэн сайхан уламжлалтай билээ. Эл тоглоомыг хэдэн ч хүн тоглох боломжтой бөгөөд 92 шагайг мэлхийний бие болгон өрж нааддаг.

* Мэлхийний нурууг хааш хааш 6 үелсэн бүгд 36 шагайгаар бүрдүүлж өрнө.
* Нурууны дөрвөн үзүүрт тус бүр 4 шагайнаас бүрдэх 4 шилбэ буюу нийт 16 шагайг өрнө.
* Шилбэний доод талд дөрвөн тавхай тус бүрт 5 буюу нийт 20 шагай өрнө.
* Нурууны дээд талд нь хүзүү болгож 6 шагайг хоёр эгнээгээр өрнө.
* Хүзүүний дээд талд нь толгой болгож 3 шагайг өрөөд хоёр талд нь нүд 2, чих 2 болгож өрнө.
* Нурууны доод талд нь сүүл болгож гурван шагай өрнө.
* Нурууны 36 шагайн дээр давхардуулж бөөрний хоёр, зүрх ба давсагны нэг нэг шагайг зохих журмын дагуу байрлуулан өрнө. Бөөр, зүрх, давсагийг тод өнгийн шагайгаар төлөөлүүлнэ.

Мэлхийний биеийг бүтээсний дараа толгой талд нь улаан будагтай дөрвөн шагайг дугуйлан өрж, зүүн гар талд хөх будагтай 5 шагайг нум сумны сүүл хэлбэртэй өрөөд “мод” гэж нэрлэн, баруун хажуугаас нь тухайн сумны үзүүр цухуйсан шинжтэй гурван цагаан өнгийн шагай өрөөд “төмөр” гэж нэрлэнэ. Мөн дөрвөн сарвуун дээр нь шороо, огторгуй, уул, салхи гэж тус тус нэг шагай тавьдаг. Ийнхүү цагаан сарын үед наадах “Алаг мэлхий” нь нийт 108 шагайнаас бүрддэг байна.
Шинийн нэгэнд арван хоёр жилийн тоолол ёсоор учран золгож буй жилтэй ижил жилтэй хүн, эсвэл түүнтэй ивээл жилтэй хүнээс эхлэн нар зөв тойрон суусан дарааллаар шоо хаяж тоглодог.
* Нэг нүх буувал алаг мэлхийн дөрвөн сарвуун дээр нэг нэгээр нь тавьсан шороо, огторгуй, уул, салхи гэгдэх шагайны аль нэгийг, эсвэл зүрх ба давсагны аль нэгийг
* Хоёр нүхээр буувал нүд, чих, бөөр зэрэг хос эрхтний аль нэгийг
* Гурван нүх буувал толгой ба сүүлний аль нэгийг, эсвэл “төмөр” хэмээн нэрлэгдсэн шагайг
* Дөрвөн нүхээр буувал дөрвөн шилбэний аль нэгийг
* Таван нүх буувал дөрвөн сарвууны аль нэг, эсвэл “мод” хэмээгдсэн шагайг
* Зургаан нүх буувал хүзүү буюу нурууны аль нэгийг тус тус авч тоглодог ажээ.

Хэрэв шооны нүх аваад дуусчихсан зүйлийн тоогоор буувал тэр тоотой шагайг буцааж өрнө. Энэ мэтээр тоглосоор өрсөн шагайг авч дуусахад хэн олныг авсан нь хождог. Энэ тоглоомд хожсон хүнийг тэр жилдээ аз хийморьтой байна гэж үздэг. Шагайн наадгай нь хүүхдийг дэг журамтай болгож, нүдний харааг сайжруулж, ажигч гярхай болгодог байна. 

## Ашигласан материал 
С.Бадамхатан, Г.Цэрэнханд, Г.Батнасан, Ц.Аюуш, Т.Дисан, Д.Тангад, Д.Нансалмаа, Г.Мэнэс - БНМАУ-ын угсаатны зүй 1 - 1987 - хуудас 367-368

Ангилал:Монгол наадгай
Ангилал:Уламжлалт тоглоом
Ангилал:Тоглоомын төрөл
Шагай няслах

**Шагай няслах** тоглоомоор нэг хүүхэд ч гэсэн тоглож болдог. Энэ нь олон шагайг ширдэг дээр цацаж ижил дүрсийг хооронд нь хонийг хониор, морийг мориор нь няслахдаа гурав дахь шагайг шүргэх төдийд дараагийн хүн нясладаг. Ингэж няслахдаа өөр шагай оновол нэг шагай буцааж тавьдаг. Шагайг мөн өргөн вандан дээр өрөөд тусгай суман дээрээ няслаж тоглох ч бас бий. Шагай няслах нь зөвхөн хэсгийг нөгөөгөөр онохоос гадна бөөн шагайг хооронд нь няслаж авсаар эцэст нь олон янзын байрлалаас нясалдаг. Ингэж няслахыг нясамдах, нясанцах, харвах гэж нэрлэх явдал ч байна.

## Ашигласан материал 
С.Бадамхатан, Г.Цэрэнханд, Г.Батнасан, Ц.Аюуш, Т.Дисан, Д.Тангад, Д.Нансалмаа, Г.Мэнэс - БНМАУ-ын угсаатны зүй 1 - 1987 - хуудас 367

Ангилал:Монгол наадгай
Далайн луу

Австралиас хоёр төрлийн далайн луу олсон бөгөөд Weedy (энгийн , эфир хогийн ургамалан луу) , Leafy (навчит). Далайн луу нь загасний төрөлд хамаарагдаж далайн морьтой ижил харагддаг боловч тэд огт өөр төрлийн амьтад. Эрэгтэй навчит далайн лууний сүүл ан хийхэд бэлэн болох үедээ тод шар өнгөтэй болдог. Эдгээр хоёр луу нь урт хоолойн хошуутай, хатуу бат бөх арьстай бас тэдгэрийн нүднүүд нь хоорондоо бие дааж солигддог. Нэг сонин зүйл нь тэдэнд шүд ходоод гэдэс огт байдаггүй. Лэафи буюу навчит далайн лууний урт нь хамгийн уртдаа 35 см, Weedy буюу энгийн эфир хогийн ургамалан далайн лууний урт нь хамгийн уртдаа 45 см байдаг. Навчит далайн луу нь ихэнхдээ ногоон, улбар шар  харагддаг өнгөлөн далдлалт маш сайн. Навчит далайн луу нь Weedy буюу эфир хогийн ургамалан луунаасаа илүү тансаг харагддаг. Weedy буюу эфир хогийн ургамалан далайн лууний хошуу нь навчит далайн луунаасаа арай урт бас нарийн. Навчит далайн лууний шинжлэх ухааний нэр нь Phycodurus eques. Weedy буюу эфир хогийн ургамалан далайн лууний шинжлэх ухааний нэр нь Phyllopteryx taeniolatus. Leafy буюу навчит далайн луу нь Австралийн баруун эрэг, баруун Rottnest арлын хооронд байрлах Кенгуру аралд байдаг. Харин Weedy буюу эфир хогийн ургамалан далайн луу нь ижил газар нутгаас олдсон ч цаашлаад зүүн N.S.W буюу Шинэ Өмнөд Уэльсээц олддог. Тэд бор замаг ихтэй арал болон, далайн давалгаатай эрэг орчмийн өвстэй газаруудад дуртай. Тэд хавч болон сам хорхойгоогоор голчлон хооллодог. Далайн луунууд далайн морьнуудтай адил эрэгчин нь өндөгнүүдээ сүүлэндээ хадгалдаг. Тэдний өндөгнүүдийг заналхийлсэн үед эмэгчин далайн луу нь хамгийн дээд талдаа 250 гаруй өндөгийг эрэгчин далайн луунийхаа сүүлэнд хийж, эрэгчин далайн луу нь өндөгнүүдээ дардаг. Тэдний өндөг тод ягаан өнгөтэй. Тэд төрсөн цагаасаа эхлэн өөрсдөө бие даан өсөж бойжино. 
Тэдний аюул занал:
# Далайн усний бохирдол
# Далайн луу цуглуулагч хүмүүс
# Тэдний эргэн тойрны амьтдаас нөлөөлсөн усны даралт өөрчлөгдөх
# Удаан сэлэч далайн луунуудийг шуурга далайн эргэ дээр гаргах
# Далайн луунуудийг анагаах ухаан гэх мэтийн зүйлд ашиглах 
# Шинээр төрсөн далайн луунууд зарим хавч далайн зарааний идэш болдог нь далайн луунуудийн аюул занал болж байна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Гуурстан
Up&Up

"**Up & Up**" ("**Up&Up**" гэж бичигддэг) нь Британы Coldplay хамтлагийн A Head Full of Dreams цомогт багтсан дуу юм. Улмаар энэхүү дуу нь 2016 оны 4-р сарын 22нд "A Head Full of Dreams" цомгийн 3дах сингл болж худалдаанд гарсан. Up&Up нь "A Head Full of Dreams" цомогт 11дэх дуугаар багтсан.

## Дууны тухай
Дууны төгсгөл найрал дууны хэсэг дээр 'A Head Full of Dreams' цомгийг бүтээхэд оролцсон ихэнх хүмүүс хамтран дуулсан байдаг. Эдгээрт дуучин Beyonce, продюсер Бриан Эно болон хамтлагийн гишүүдийн хүүхдүүд гэх мэт. Энэхүү дууны цомогт багтсан хувилбар дээр гитарчин Ноэл Галлахэрийн тоглосон гитарийн хэсэг багтсан байдаг. Тпдруулбал дууны 2 дах гитар гоцлол хөгжмийн хэсэг (энэ хэсгийг радио хувилбар дээр хассан байдаг).

## Онцлог
Coldplay энэхүү дуун дээрээ Oasis хамтлагийн гоцлол гитарчин байсан Ноэл Галлахертай хамтран зохиосон.
Ангилал:2016 оны дуу
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Ламинар урсгал

Урсаж байгаа шингэний эгэл бөөмс нь бүгл нэгэн чигт урсгалын дагуу явж байвал тухайн шингэний урсгалыг **Ламинар урсгал** (аажуу урсгалтай буюу Laminar flow) гэнэ.

Ангилал:Аэродинамик
Ангилал:Шингэний механик
Fix You

'**Fix You**' нь Английн рок хамтлаг Coldplay-н дуу юм. Энэхүү дуу нь Coldplay хамтлагийн 2005 онд гаргасан X&Y цомогт багтсан.

2005 оны 9-р сарн 5нд X&Y цомгийн хоёрдугаар сингл болон худалдаанд гарч Британы дууны жагсаалтын #4-р байранд бичигдсэн. Мөн Billboard сэтгүүлээс гаргадаг Hot Modern Rock Tracks чартад #18-р байранд бичигдсэн. Промо синглүүд Британи болон АНУ-уудад тус тус цацагдсан. Холливуудын жүжигчин Гвинет Палтроу-н ээж буюу Крис Мартин-ы хадам эх байсан Биетэ Даннэр 2012 оны 5-р сард өгсөн ярилцлагандаа хэлэхдээ Мартин энэ дууг Гвинет-д зориулж бичсэн бөгөөд түүний эцэг нь нас барахад би сонсох болгондоо уйлдаг байсан  

"Fix You" нь хөгжмийн шүүмжлэгч нараар өндөр сайшаагдсан байдаг. Энэ дуу нийтэд өргөн тархаж, өөр хэлбэр, хэв маягаар дуулагдсан байдаг. Дууны клипийг 2005 оны 7-р сарын 7нд Лондон хотноо болсон дэлбэрэлтэнд нь зориулан бүтээсэн. Дууны гитар соло хэсгийг одоогоор Үндэсний Хоккэйн Логийн Монтрэал Канадиэнс баг өөрсдийн талбай дээрх тоглолтоо эхлүүлэхийн өмнө тоглогчдийн танилцуулаганы ард аяаар ашиглаж байна. Мөн Лос Анжелос Кингс баг талбайдаа ялалт байгуулсны дараа 3 одтой тоглогч зарлагдах үеэр тоглуулдаг бол 2014 оны Станли цомгийн тэмцээний финалд Кингс баг ялж Лос Анжелос хотын Стаплэс Цэнтр-д аваргын Стэнли Цомийг авчрах үед тоглогдож байжээ. Бас энэ дуу нь Нью йорк Исландэрс багийн 2015-16 оны улиралийн Barclays Center дахь эхний улиралын тоглолтондоо ашиглаж байсан.  

Энэ дуу нь Apple компанийн үндэслэгч Стив Жобс-той салах ёс гүйцэтгэх арга хэмжээний үеэр Apple компанийн төв оффисийн гаднах талбайд 2011 оны 10-р сарын 19нд амьдаар дуулсан ба 2017 оны 6-р сарын 4нд "One Love Manchester" хандивын тоглолтийн үеэр дуулагдсан.

Ангилал:Coldplay
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Адууны зүсэм

# **Алаг (алагч)** — хоёр буюу хэдэн өнгө холилдсон, салаавчилсан зүс. Жишээ нь: бор алаг, саарал алаг, хар алаг, хөвхөр алаг, хул алаг, хээр алаг, хүрэн алаг, шийр алаг гэх мэт.
# **Бидэр** — малын арьс үсэнд тогтсон өөр өнгийн бяцхан зурвас. Жишээ нь: бидэртэй хул морь, бидэрт зээрд, бидэрт халиун, бидэрт хээр, бидэрт цоохор гэх мэт.
# **Бор(борогч)** - Ягаан саарал өнгө холилдон орсон зүсийг Бор гэнэ
# Адууны бор нь дийлсэн цагаан зүсмийг **борлог** гэнэ.
# Алаг гэдэгтэй ойролцоо, хөл туурайн орчим цагаан адууны зүсмийг **булаг** гэнэ. Жишээ нь: хөл булаг, өрөөсөн булаг (өрөөсөн хөл нь цагаан).
# Цагаан, бор зүсмийн малын үсэн дэх жижигхэн бараан толбыг **буудай** гэнэ. Жишээ нь: буудайт бор, буудтай бор гэх мэт.
# Гол зүс буюу өнгөнд цайвар оролцсон адууны зүсмийг **буурал** гэнэ. Жишээ нь: улаан буурал, хөх буурал гэх мэт. Бас 5 хүртэлх өнгийн зүс холилдсоныг буурал гэнэ.
# Өөр өнгө холилдоогүй дан ганц өнгө бүхий адууны зүсмийг **бэлбэсэн** гэж хэлнэ. Жишээ нь: бэлбэсэн хээр (дагнан) дагнасан хээр гэх мэт.

Ангилал:Адууны зүсэм
Самурай бонд

**Самурай бонд** () гэж Японы зах зээл дээр өөр орны хуулийн этгээд, засгийн газар, олон улсын байгууллагын гаргасан, иенээр уягдсан бондыг нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл, Японы бус аливаа улс орны засгийн газар болон байгууллага тус улсын зах зээл дээр хөрөнгө татах зориулалтаар гаргасан бонд буюу өрийн бичиг юм.

Ангилал:Хүүлэх үнэт цаас
Чингис бонд

Монгол Улсын Засгийн Газар 2012 оны арван нэгдүгээр сарын 28-нд олон улсын зах зээлд гаргасан урт хугацааны өрийн бичиг буюу бондыг "Чингис бонд" гэж нэрлэдэг. Тус бонд нь Сингапурын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй, нийтдээ 1.5 тэрбум долларын өрийн бичиг болно. Чингис бондыг 4.1-5.1 хувийн хүүтэйгээр арилжаалжээ.

Ангилал:Хүүлэх үнэт цаас
Бүрхэлт

**Бүрхэлт** буюу **бүрхэх** (англ. *coating*) гэдэг нь үйлдвэрлэх техникт үйлдвэрлэх технологийн нэгэн үндсэн бүлгийг ойлгох бөгөөд хэрэглэх бэлдэцийн гадаргуу дээр тодорхой хэлбэргүй бодисыг наалдуулан давхарлах аргыг нэрлэдэг. Бүрхэлтэнд нимгэн дан давхарга эсвэл олон давхарлан түрхсэн давхарга мөн өөр төрлийн давхаргуудын нэгдлийг оруулан нэрлэх ба хоорондын ялгааг нарийн тодорхойлон тогтоосон тодорхойлолт байдаггүй зөвхөн ашиглалт болон бүрхэлтийн технологиос хамааруулан тогтоож өгсөн байдаг.  Бүрхэлтийн технологи нь тухайн бүрхэлтийн давхаргыг  бэлдэц дээр наах буюу түрхэх төрлөөр нь  химийн, механикийн, дулааны болон дулааны механикийн арга ялгадаг.

## Материал
Бүрхэх материал буюу тээгч материалд бараг бүх (хатуу) орох ба жишээлбэл үүнд металлууд, тусгаарлагч, кристалл болон аморф бодисууд, бөс даавуу гэх мэт. Гэхдээ дурын гадаргууг бас бүрхэх өөрөөр хэлбэл будах боломжгүй юм. Жишээ нь тухайн гадаргуугийн хүчдэл нь бүрхэлтийн наалдацыг бууруулснаар бүрэх бодис нь хэсэгчилсэн болон бүрэн хагаралт өгөх нь бий. Бүрхэх материалыг тухайн гадаргуу дээр сайн нааж өгөхийн тулд гадаргуу дээр жигд түрхэж өгөх бол гадна орчны нөлөөнд тэсвэржилт сайтай болгохын тулд бүрж байгаа бэлдэцээ бүрхэхийн өмнө механик болон химийн урьдчилсан боловсруулалт хийдэг. Бүрхэх болон бүрэгдэж буй материал хоорондын зааг давхарга  нь хэр сайн зэрэг бага байх нь бүрхэлтийн технологи болон бүрж буй материалын өмнөх бэлтгэлээс (жишээлбэл зүлгэх, бөмбөлөгөөр шүрших, идэмхий бодисоор түлэх буюу идүүлэх, силанжуулах- цахиур устөрөгчийн нэгдэл бүрэх, цахиурын давахар оксидоор бүрэх гэх мэт) ихээхэн хамаарна.

Ангилал:Үйлдвэрлэх технологи
Статор

**Статор** (мөн: **зогсогч**, лат. *stare*: хөдөлгөөнгүй зогсох) гэдэг нь ямар нэг төхөөрөмжийн хөдөлдөггүй, хатуу холбоотой хэсгийг нэрлэх бөгөөд ялангуяа ротор байгаа үед хөдөлдөггүй талыг нь ингэж нэрлэнэ. Жишээлбэл цахилгаан мотор, генератор, гидро мотор болон шахуурганд статор байх бол ротор нь хөдөлгөөнтэй эд ангид эргэлдэх, шилжих, болон шугаман хөдөлгөөнийг хийнэ.

## Цахилгаан төхөөрөмж 
Статор нь цахилгаан мотор болон генераторт ихэвчлэн үүр буюу гэрийн үүргийг давхар гүйцэтгэх ба цөөн тохиолдолд үүнээс гаждагийн жишээнд тогтмол соронзон орон бүхий машин болон нимгэн ган орно. Энэ тохиолдолд индукцийн ороомогийн хамтарсан цөмийн үүргийг гүйцэтгэдэг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Машины эд хэсэг
Дэлгэр мөрөн

**Дэлгэр мөрөн** нь нийт 445 км урттай, Сэлэнгэ мөрөнд  баруун хойд зүгээс нь цутгах эх мөрөн юм.
Голын гульдирал эхэн хэсэгтээ 25-40 м-ийн өргөнтэй бол, адаг хэсэгтээ 50-100 м бөгөөд усны гүн 0,5-2,5 м, урсгалын хурд 0,2-2 м/сек-ийн хооронд хэлбэлзэнэ. Дэлгэр мөрөнд том жижиг олон гол горхи цутгадгаас том голын тоонд Тарис (75 км), Бэлтэс (92 км), Бүгсийн гол (110 км) зэрэг голуудыг нэрлэж болох юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Булган аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Тува орны гол мөрөн
Мугулюй

**Мугулюй** нь 330-550 онд оршин тогтнож байсан Их Нирун (хятадаар: Жужан) улсыг үндэслэгч. Тобагийн Вэй улсын түүхийн ном (Вэй ном)-т Ливэй хааны (220-272) сүүлээр Табгачийн морьт цэрэг тонуул хийж явахдаа үс нь хөмсөг хавиас эхэлж ургасан, овгийн нэр, өөрийн нэрээ сайн хэлж мэдэхгүй жаал хүү олзолжээ. Олзолсон эзэн нь түүнийг Мугулюй гэж нэрлэв. Үсийг нь хуссан, **мухар** толгойт гэсэн үг. Тэр өсөж том болоод цэргээс зугтаж, говиос умарш нутагт зугтан ирээд нэгэн аймагт толгой хоргодосон. “Мугулюй”, “Юйцзюлюй” хоёр ойролцоо дуудлагатай тул Мугулюйн үр ач нар хожим Юйцзюлюйг овог, ургийн нэрээ болгожээ. Түүний хүү Чаругуй дайнч баатарлаг учраас, цэрэг элсүүлж, хүчирхэгжсэн. Энэ үе нь 330 оны орчим бололтой. Түүний үр хойчис өсөж олшироод Нирун улсыг байгуулж, 555 он хүртэл оршин тогтноод Түрэгийн хаант улсад эзлэгдэн мөхсөн. 

Нирун угсаатны цөм болсон овгийн нэр болж хувирсан Мугулюйн талаар 1851 онд Н.Я.Бичурин “Мугулюй бол хятад хүний дуудлагаар гажсан монгол үг” гэж тайлбарласан. 1903 онд К.Ширатори Мугулюй бол монгол хэлний “Muxur (Muhhu-rh)”, манж хэлний “Muhelien” буюу дундад үеийн монгол хэлний “Mokhor”, “Mukhur” гэж, А.Будберг 1939 онд Мугулюйг монгол хэлний мулгуу, мухар (эвэргүй) хэмээх утгатай Мохотур эсвэл манж хэлний “Moχolo” юм гэсэн. Ц.Хандсүрэн Мугулюйг “мухар” гэдэг үгнээс гаралтай гэж 1968 онд бичсэн. 1965 онд Н.Ишжамц Мугулюйг мухар (muqur, мухур) гэдэг үгнээс гаралтай Мухулай (Muqulai) гэсэн. В.С.Таскин 1984 онд муу үс гэсэн утгатай “Maγurāwa” гэж тайлбарласан. 2007 онд А.Вовин Мугулюй бол , халзан/үсгүй гэсэн утгатай монгол хэлний Мухоло/Мохоло үг мөн гэхдээ Табгач хэлний үг гэсэн.

Ангилал:Нируны ноёрхогч
Ангилал:3-р зуунд төрсөн
Ангилал:4-р зуунд өнгөрсөн
Дөрвөн уулын хишиг барилдаан

МҮБХ-оос санаачлан Арван засгийн наадмыг орлох " Дөрвөн уулын хишиг барилдаан"-ыг 2007 оноос эхлэн зохион байгуулж байгаа билээ. Тэгш сар болгон зохион байгуулагддаг барилдааны анхных арван сард Баянзүрх хайрханы , Арван хоёр сард Богд хан уулын, дөрвөн сард Сонгинохайрханы, зургаан сард Чингэлтэй хайрханы хишиг барилдааныг тус тус зохион байгуулдаг уламжлалтай болжээ. 

## Богд хайрханы хишиг барилдаан 
#### Түрүү үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ 
## Баянзүрх хайрханы хишиг барилдаан 
Монголын Үндэсний Бөхийн Холбооноос зохион байгуулдаг Дөрвөн уулын хишиг барилдааны анхны барилдаан болох Баянзүрх хайрханы хишиг барилдааныг Бридж групп хамтран зохион байгуулдаг уламжлалтай. Арван засгийн наадмыг орлох Дөрвөн уулын хишиг барилдаан зохион байгуулах шийдвэр гарган анхны барилдаанаар энэхүү Баянзүрх хайрханы хишиг барилдааныг зохион байгуулж байжээ. 

#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ 
## Чингэлтэй хайрханы хишиг барилдаан 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ 
## Сонгинохайрханы хишиг барилдаан 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ 
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Ховд

**Ховд** нэршлээр:

* Ховд гол, Монголын баруун хэсэгт оршдог гол
* Ховд (хот), Ховд аймгийн төв
* Ховд аймаг, Монголын аймаг
* Ховд нисэх буудал, Ховд хотын нисэх онгоцны буудал
* Монгол улсын 2 аймагт **Ховд** гэдэг нэртэй сум оршдог:
** Ховд сум (Ховд)
** Ховд сум (Увс)
Сара Коннор (цомог)

**Сара Коннор** (японд **Bounce** нэртэйгээр худалдаанд гарсан)  нэртэй цомог нь германы дуучин Коннорын Сарагийн гаргасан цомог бөгөөд 2004 онд америкийн зах зээлд Epic Records-оор дамжуулан худалдаанд гаргасан юм. Америкийн Билборд 200 жагсаалтанд түүний энэ цомог нь 106-р байр эзэлж байв.

## Дууны жагсаалт 
# *Bounce* (featuring Mr. Freeman) –  3:41
# *French Kissing* –  3:36
# *Let’s Get Back to Bed – Boy!* –  3:58
# *Skin on Skin* –  4:03
# *One Nite Stand (of Wolves and Sheep)* –  3:58
# ''He's Unbelievable* –  3:27
#* Music Is the Key* –  4:03
# *Love Is Color-blind* –  4:46
# *I'm Gonna Find You (Oslo Suite)* –  4:46

;Нэмэлт дуунууд (АНУ, Их Британи, Автсрали)

*In My House* –  4:14
*Turn Off the Lights* –  3:23

;Нэмэлт дуунууд (Япон)

*From Sarah with Love*
*Turn Off the Lights*
*Bounce* 
*Bounce'' (цомгийн хувилбар)
::**Нэмэлт DVD**
#Bounce [US Edit] (видео)
#From Sarah with Love (видео)

## Цахим холбоос
* Allmusic: Сара Коннор (англиар)

Ангилал:Сара Коннор (цомог)
Made in Germany (цомог)

**Made in Germany** нь 2009 оны аравдугаар сарын 2-нд худалдаанд гарсан Ненагийн 16 дахь студийн цомог бөгөөд яг энэ нэрээрээ дараа жилийн хавар нь буюу 2010 онд хийсэн аялан тоглолтоо бас ингэж нэрлэсэн байдаг.

## Цомгийн тухай 
Энэ цомгийг Берлин, Штуттгарт, Хамбург, Мальорка зэрэг хотуудад бичлэгийг нь хийсэн ба „Ganz viel Zeit“ гэх дуэт дуугаа өөрийн хүү Сакиасын хамт дуулжээ. Цомог Ненангийн өөрийн цомгийн хэвлэлийн үйлдвэр Laugh & Peas-т хэвлэгдэн гарчээ. Уран бүтээлчийг шүүмжлэгчид түүний цомгийн зурагт хуудаст италийн Даманхур дарсны бэлгэдэлийг ашигласан байна хэмээн шүүмжилж байсан бол Нена өөрөө тус дарсыг үйлдвэрлэгчтэй холбоотойгоо хүлээсэн ч, тэдний гишүүн (сурталчилгаа) биш хэмээн эсэргүүцсэн байна.

2010 оны дөрөвдүгээр сарын 25-нд тус цомог нь Алтан пянз шагналыг хүртжээ.

## Цомгийн дууны жагсаалт 
# *SchönSchönSchön* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 3:48
# *Du bist so gut für mich* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 4:26
# *Ich bin hyperaktiv* (Kerner, von Krogh) – 3:46
# *Dreh dich* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 3:14
# *Geheimnis* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 4:13
# *Du hast dich entschieden* (Kerner, von Krogh) – 4:13
# *Wir sind wahr* (Kerner, Fahrenkrog-Petersen) – 5:41
# *Made in Germany* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 3:44
# *In meinem Leben* (Kerner) – 5:39
# *Es gibt keine Sicherheit* (Kerner) – 3:24
# *Schmerzen* (Kerner) – 5:33
# *Ganz viel Zeit* (Kerner, von Krogh, Fahrenkrog-Petersen) – 6:40
# *Nachts wenn es warm ist* (Thommie Bayer) – 5:50

## Цахим холбоос 
* Ненагийн албан ёсны цахим хуудас дахь цомгийн тухай мэдээлэл

## Эшлэл
Ангилал:Нена (цомог)
Тулан хаан

**Тулан хаан** (хятад хэл: 都兰可汗, Пиньинь галиг: dōulán kěhàn, **Уэйд Гилэсийн галиг**: tu-lan k'o-han; **дундад үеийн хятад**: (Guangyun) [tu˥lɑn˩ kʰɑ˥ɣɑn˩˥]; **Жинхэнэ нэр**: Ашина Ёнюулу, 阿史那雍虞闾, āshǐnà yōngyúlǘ, a-shih-na yung-yü-lü) (588-599) бол Хөх Түрэгийн хаант улсын 7 дахь хаан юм. Тулан хаан бол Ишбара хаан, Умард Жоу улсын **Цяньжин гүнж** (Сүй улсын Вэньди хаан хожим **Даи гүнж** гэж өргөмжилсан) нарын дундаас төрсөн хөвгүүн юм. 593 онд Тулан хаан Сүй улстай байлдан ялагдаад Сүй улсад дагаар орсон. Түүнийг 599 онд нас барснаас эхлэн Хөх Түрэгийн хаант улс нь олон жилийн ужиг самуунаас улбаалж, Алтайн нуруугаар тусгаарлагдсан баруун, зүүн хэсэгт хувааглаж, тус тусын хаад бүхий улсууд болж хуваагдсан. 

Ангилал:6-р зуунд төрсөн
Ангилал:599 онд өнгөрсөн
ангилал:Монголын түүх
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Киминь хаан

**Киминь хаан** (Эртний Түрэг: , Jаmï qaγan, хятад хэл: 启民可汗, пиньинь галиг: qǐmín kěhàn, Уэйд Гилесийн галиг: ch'i-min k'o-han, Гуанюнь галиг: [kʰiei˥mi̯en˩ kʰɑ˥ɣɑn˩˥]), **жинхэнэ нэр**: Ashina Jankan (阿史那染干, āshǐnà rǎngān,) бол Зүүн Түрэгийн хаант улсын анхдугаар хаанд тооцогддог бөгөөд түүнээс эхлэн Түрэг улсын хуваагдал нь хүчтэй илрэн гарсан. Киминь хаан бол Түрэгийн Ишбара хааны хүү юм. Тэр Сүй улсын **Ичэн гүнж**тэй гэрлэж, Баруун Түрэг буюу Тардушын Хар Чурин хаанаас Түрэгийн хаан ширээг 603 онд Сүй улсын тусламжтай булааж авсан. Түүнээс хойш 609 он хүртэл хаан суухдаа улсаа Сүй улсаас хараат болгожээ. Түүнийг 609 онд хүү Шиби хаан залгасан. 

Ангилал:6-р зуунд төрсөн
Ангилал:609 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Шиби хаан

**Шиби хаан** нь (хятад: 始毕可汗, пиньинь галиг: shǐbì kěhàn, уэйд гилэсийн галиг: shih-pi k'o-han, төрсөн нэр: Ашина Точиши, 阿史那咄吉世, āshǐnà duōjíshì) Зүүн Түрэгийн Киминь хааны хүү. 609 онд хааны ширээнд суужээ. Түүний үед Түрэгүүд дахин хүчирхэгжиж, Сүй улсын мөхөж, Тан улсын байгуулагдахад нөлөөлж байсан гэж үздэг. Түүний дүү Илтэбэр шад, хаан ширээг нь залгамжлан авсан. 

## Гэр бүл 
Шиби хааны олон хатад дундаас Сүй улсын Ичөн гүнж хатны нэр үлджээ. Ичөн гүнж бол 599 онд Киминь хааны хатан болж, Түрэг улсад ирээд, Киминь хааны хүү Шиби хаан, Чуло хаан, Сэли хаан нарын хатан болж, зүүн Түрэг улсын 4 хаадын хатан болж байжээ.  
Шиби хаан 2 хүүтэй. 
* Ууган хүү нь Ашина Шибоби, 
* Бага нь Ашина Жешөшуай гэх нэртэй.  
 

  

## Эшлэл
Ангилал:6-р эсвэл 7-р зуунд төрсөн
Ангилал:619 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ангилал:7-р зууны ноёрхогч
Сигишоара

**Сигишоара** ([]; , []; , [] ; ) нь Румыны Муреш тойргийн нутагт, Тарнава Маре голын хөвөөнд орших хот юм. Трансильванийн түүхэн нутаг дахь тус хот нь 2011 оны тооллогоор 28,102 оршин суугчтай байжээ.

Сигишиоара хот нь дараах 7 тосгоноос бүрдэнэ: Ангофа, Аурел Влайцу, Хетиур, Рора, Шоромицлеа, Венчи, Вийлор.

Маш сайн хадгалагдаж хоцорсон хэрмээр хүрээлэгдсэн, тус хотын хуучин хэсэг нь ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд бүртгэгдсэн бөгөөд жуулчдын очих дуртай газруудын нэг билээ.

## Хүн ам
Угсаатны бүлгүүд:
*Румын(75%)
*Унгар(17.6%)
*Цыган (5.3%)
*Герман (1.5%)

## Зургийн цомог

File:Sighisoara-Turnul cu ceas2.jpg|Цагт цамхаг
File:Sighisoara - covered staircase - inside view.jpg|Дээвэртэй шат
File:Sighisoara ortodox trinity church tower.jpg|Гэгээн Тринитигийн цогчин дуган
File:Sighisoara, casa di vlad tepes 02.JPG|Влад Дракулагийн байшин
File:Tower of the Tinmakers.JPG|Лаазчины цамхаг

## Цахим холбоос 
* Сигишоарагийн 360° дэлгэмэл зургууд - 1, 2
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эх сурвалж 

Ангилал:Муреш тойргийн суурин
Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Румын дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Румыны хот
Жули Харрис

**Жулиа Анн  "Жули" Харрис** (, 1925 оны 12 сарын 2 – 2013 оны 8 сарын 24) нь Америкийн тайз, дэлгэц, зурагтын жүжигчин байв. Тэрээр 5 Тони шагнал, 3Эмми шагнал, 1 Грэмми шагналтай, мөн Оскарын шагналд нэр дэвшиж байв. Түүнийг 1994 онд Үндэсний урлагийн медалиар шагнажээ. Тэрээр Америкийн Театрын Алдрын Танхимын гишүүн бөгөөд 2002 онд Тонигийн тусгай шагналыг өөрийн замналын амжилтаараа хүртжээ.

## Эшлэл
## Эх сурвалж
* Young, Jordan R. (1989). *Acting Solo: The Art of One-Person Shows*. Beverly Hills: Past Times Publishing Co. Intro by Julie Harris.

## Гадны холбоосууд
* 
* 
* 
* 
* Julie Harris Documentary and Narration Work.
* TonyAwards.com Жули Харрисын ярилцлага
* Senior Women Web Interviews: Julie Harris – Too Good to be True? 

Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Сара Коннор

:::*Энд германы дуучин Коннорын Сарагийн тухай өгүүлнэ. Үүнтэй ижил нэртэй Сара Коннор цомгийг эндээс үзнэ үү! Мөн ижил нэртэй Терминатор киноны дүрийг эндээс үзээрэй.*

**Коннорын Сара** (* 1980 оны зургаадугаар сарын 13-нд Дэлменхорст эсвэл Хамбург) нь германы поп болон соул дуучин юм. 2001 онд түүний дуулсан ''Let's Get Back to Bed - Boy!* гэх дан дуутай цомгоороо олонд танигдан гарч ирсэн бол анхны цомог болох *Green Eyed Soul*  нь гурван удаа алтан пянзыг хүртсэн байна. Германы хит дууны жагсаалтыг *From Sarah with Love*, *Music is the Key*, *Just One Last Dance*, *Living to Love You*, *From Zero to Hero'' гэх зэрэг дуунуудаараа тэргүүлж байсан. Нийт долоон сая гаран цомог борлуулагдсан нь түүнийг германы 21-р зууны хамгийн амжилттай дуучдын нэгэнд тооцуулдаг байна.

## Уран бүтээлийн гараа
thumb|right|Коннорын Сара, 2015

### Студийн цомог

## Цахим холбоос 
* Коннорын Сарагийн цахим хуудас

## Зүүлт тайлбар 

Ангилал:Германы дуучин‎
Ангилал:Поп дуучин‎
Ангилал:Соул дуучин‎
Ангилал:Орчин үеийн ритм энд блюз дуучин‎
Ангилал:1-Live-Krone шагналтан
Ангилал:Комет шагналтан (Герман)
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Чимээгүй хот

Ороолонгийн Элбэгтөгсийн хоёрдахь яруу найргийн түүвэр. Номонд яруу найрагчийн оюутан ахуй цаг үедээ бичсэн шүлгүүд багтсан.

Хэвлэгдсэн огноо: 2008

Хуудасны тоо: 58

Редактор: С.Амартүвшин (Утга зохиолын Доктор)

Хэвлэлийн компани: Жиком Пресс

Номын төрөл: Яруу найраг

Номын хэл: Монгол

Чимээгүй хот

Зохиолч Ц.Оюунбатын 2015 онд бичсэн Зөгнөлт, Аймшгийн зохиол . Цахимаар үнэгүй байршуулсан . SAudio YouTube суваг дээр 2017 онд аудио(сонсдог ном) хэлбэрээр орсон байдаг . Ном болж хэвлэгдээгүй

Ангилал:2008 оны ном
II Файсал

**II Файсал** (, *Al-Malik Fayṣal Ath-thānī*) (1935 оны 5 сарын 2 – 1958 оны 7 сарын 14) нь Иракийн сүүлчийн хаан юм. Тэрээр 1939 оны 4 сарын 4-нөөс 1958 оны 7 сарын 14-ний хувьсгалын үеэр гэр бүлийн хэд хэдэн гишүүний хамтаар алагдах хүртлээ төр барьжээ. Ийнхүү Иракт 37 жил тогтносон, Хашемитийн удмын хаанчлал унаж, бүгд найрамдах улс байгуулагдсан түүхтэй.

## Эшлэл
Ангилал:Иракийн хан
Ангилал:Иракийн зэвсэгт хүчин
Ангилал:Викториа Хатан Хааны одон шагналтан (их загалмайн өргөмжит хүлэг баатар)
Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжний хамт)
Ангилал:Викториа Хатан Хааны Гинж одон шагналтан
Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан (дарга командлагч)
Ангилал:Багдадын хүн
Ангилал:Иракчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:1958 онд өнгөрсөн
Гар, хөл, амны өвчин

**Гар, хөл, амны өвчин** () бол хоолой залгиурын халдвараар эхэлдэг элбэг тохиолддог халдварт өвчин.https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000965.htm

## Шалтгаан
Гар хөл амны өвчин (ГХАӨ) нь коксакийвирус А16 (Coxsackievirus A16), болон энтеровирус 71 ( EV71) вирусээр үүсгэгддэг. Ихэвчлэн 10-аас доош насны хүүхдүүдийг өвчлүүлдэг. Өсвөр насныхан болон насанд хүрэгсэд зарим тохиолдолд өвчилнө. ГХАӨ зун болон намрын эхэн сард тархах хандлагатай. 
Вирусийн халдвартай хүний ханиах, найтаах, нус нийх үүед гарах жижиг хэмжээний усан дуслаар дамжин хүнээс хүнээс халдвар тархана. Гар хөл амын өвин доорх тохиолдлуудад халдварлана: 
* Ойр орчимд байгаа халдвартай хүн ханиах, найтаах, нус нийх үед 
* Вирусээр халдварлагдсан тоглоом, хаалганы хонх гэх мэт эд зүйлсэд хамар, нүд, ам хүрэх үед 
* Өвчтэй хүний цэврүүний шингэн болон ялгадасаар бохирлогодсон зүйлд хүрэх үед 
Өвчний эхний 7 хоногт  вирус амархан халдварлана.

## Шинж тэмдэг
Анх вирусийн халдвар авснаас шинж тэмдэг илрэх хүртэл (нууц үе)  3-7 хоног үргэлжилнэ. Шинж тэмдэгүүд: 
* Халууралт 
* Толгой өвдөлт 
* Хоолны дуршил муудах 
* Жижиг хэмжээтэй цэврүү гар, хөл, живх хийдэг хэсгүүдээр туурч, тэмтрэх үед өвдөлттэй байж болно
* Хоолой өвдөх 
* Хоолой (гүйлсэн булчирхай), ам, хэл шархална 
* Зарим тохиолдолд өвчин эдгэрсний дараах саруудад гар хөлний хумс унаад буцаж ургана
## Оношлогоо
Өвчний түүх болон гар, хөлөн дээрх шархлааг илрүүлсэн эмчийн үзлэг өвчнийг оношлоно. 
## Эмчилгээ
Шинж тэмдэгийг бууруулахаас өөр өвөрмөц эмчилгээ шаардлагагүй. 
Вирусээр үүсгэгдсэн халдвар учраас антибиотик шаардалагүй (Антибиотик нь вирусын бус зөвхөн нянгийн халдварыг эмчилдэг). Шинж тэмдэгийг бууруулахын тулд гэрээр эмчилгээ хийх тохиромжтой. Үүнд: 
* Ацетиламинофен, ибупрофен зэрэг өвчин намдаах эмийг халуун бууруулахад хэрэглэнэ. Вирусын халдвар 18-аас доош насанд тохиолдвол аспирин хэрэглэхийг хориглоно. 
* Давстай усаар ам зайлах нь амны шархны өвчинг намдана 
* Шингэн зүйл их уух хэрэгтэй. Учир нь халууралттай үед хүний биед илүү шингэн шаардлагатай болдог. Уухад хамгийн тохиромжтой зүйл нь хүйтэн сүү ба сүүн бүтээгдэхүүн. Жимсний шүүс хийжүүлсэн ундааны хүчиллэг амны шархыг сэдрээдэг. 
## Тавилан
5-7 хоногийн хооронд бүрэн эдгэрнэ. 
## Гарч болох хүндрэл
ГХАӨ-ий үед гарч болох хүндрэлд: 
* Шингэн алдалт 
* Өндөр халууралтын үеийн таталт 
## Эмнэлгийн тусламж дуудах
Хүзүү, гар, хөлөөр өвдөлт илрэх болон яаралтай арга хэмжээ шаардлагайтай, халууралтын таталтын үед эмнэлэгт хандана. Мөн доорх тохиолдлуудад дахин эмчид хандаарай: 
* Эмчилгээнд халууралт буурахгүй үед 
* Арьс хуураших, жин алдах, уцаарлах, идэвхгүй болох, шээсний хэмжээ багасах болон өнгө өөрчлөгдөх зэрэг шингэн алдалтын шинж тэмдэг илрэх үед 
## Урьдчилан сэргийлэлт
ГХАӨ-тэй хүмүүстэй уулзахаас зайлсхийх, өвчтэй хүмүүстэй уулзсан үед гараа сайн, ойр ойрхон угаах хэрэгтэй. Мөн хүүхдүүдэд гар угаах аргыг сайн зааж сургах шаардлагатай. 
## Өөр нэрс
Коксакийвирусийн халдвар

Ангилал:Арьс өнгөний өвчин
Ангилал:Хүүхдийн зонхилон тохиолдох өвчин
Ангилал:Хүний вирусийн гаралтай халдварт өвчин
Ангилал:Шүдний өвчин
Ангилал:Эпидемиологи
Сидо

**Сидо** (иргэний нэр нь *Паул Хартмүт Вюрдиг*, *1980 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд Зүүн Берлин) нь германы реп дуучин бөгөөд одоогоор Universal Music Group-д гэрээтэйгээр ажилладаг уран бүтээлч юм. Түүний тайзны нэр нь „**s**uper**-i**ntelligentes** D**rogen**o**pfer“ (монг.: супер ухаантай хар тамхинд нэрвэгдэгч) гэж тайлан  уншдаг бол урьд нь „**S**cheiße **i**n **d**ein **O**hr“ буюу „чиний чихэнд хараал“ гэсэн утгатай хэмээн тайлбарладаг байв.

2012 оны тавдугаар сараас хойш телевизийн хөтлөгч Чарлотте Вюрдиг (төрсөн нэр: Чарлотте Энгэлхардт) нийлсэн бөгөөд хэдхэн сараа дараа тэд хуримаа хийсэн байна. Тэд хамтдаа хоёр хүүтэй бөгөөд эхнийх 2013 онд төрсөн бол хоёр дахь хүүгээ 2016 оны дөрөвдүгээр сард өлгийдөн авчээ.

## Цахим холбоос 
* Сидогийн цахим хуудас

## Эшлэл 


Ангилал:Германы рэп дуучин‎
Ангилал:Германы дуучин‎
Ангилал:Хип хоп продюсер
Ангилал:1-Live-Krone шагналтан
Ангилал:Комет шагналтан (Герман)
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн