Олон наст хог ургамал (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Амьдрал хөгжил нь олон жил үргэлжилж, ихэнх нь жил бүр цэцэглэн үрээ өгдөг, үндэс,
үндэслэг иш, үндэсний тасархайгаар үрждэг тариалангийн талбайд тархсан ургамлыг олон наст
хог ургамал гэнэ. Хөрсийг вегетатив эрхтэн болон үрээр их хогтуулдаг, жил бүр сэргэн ургадаг,
тэмцэхэд маш төвөгтэй. Энд хахуун холтсон цэцэг, эмийн багваахай, буржгар хурган чих, орхигдмол
жамба цэцэг, хүрэн ягаан ноной орно.

**Эмийн багваахай /голлосон үндэстэй/- TraxacumofficinaleWigg.**

Гол гэсэртний овгийн голлосон үндэстэй, 5-9 сарын турш цэцэглэдэг олон
наст хог ургамал. Үрээр үрждэг, үр нь салхиар тардаг, соёололт сайтай.
Үндсэндээ үржлийн нахиатай тул тасарсан ч хурдан сэргэн ургадаг, тархац
ихтэй хог ургамал. Уул голын хөндий, дэнжийн нэлээд чийглэг газрын үр
тариа, хүнсний ногооны талбай, жимс жимсгэний цэцэрлэгийн үндсэн
хөнөөлт хог ургамал. Хавар намар гүн сийрүүлж, хагалах хэрэгтэй.

**Мөлхөө холтсон цэцэг /мөлхөө үндэстэй/- Ranunculus repens.**

Иш нь туяхан өндиймөл юмуу хэвтээ, мөлхөө цэцгийн овогт багтана.
5-8 –р саруудад цэцэглэдэг, олон наст хог ургамал. Чийглэг хөндийн
усалгаатай тариа, ногоо, жимс жимсгэний талбайд түгээмэл тархсан
үндсэн хөнөөлт хог ургамал. Тэмцэхэд төвөгтэй биш, ганц удаа
сэндэчлүүр явуулахад л устдаг.

**Хээрийн шивлээ /булцуулаг үндэстэй/- Equisetum arvense.
**
Шивлээн овогт багтдаг. Спор, вегетатив, үндэслэг ишээр үржинэ. Спороор
үржих иш нь 25 см хүртэл өндөр ургах бөгөөд спор нь хавар боловсорч, иш нь
үхэх бөгөөд үр өгдөггүй. Үндэслэг иш нь хөрсний хэдэн метр хүртэл тархах тул
их хэмжээний тэжээлийн бодис нөөцөлдөг. Үндэслэг ишний амьдрах чадвар
маш сайн бөгөөд сайн ургамал ургуулах чадалтай. Тархац хаа сайгүй, чийглэг
газар их ургана.

**Мөлхөө хиаг /үндэслэг ишт/- Agropyrumrepens L.
**

Үетний овогт багтана. Олон наст, үндэслэг ишт, үндсэн хөнөөлт хог ургамал.
Үндэслэг иш нь 16 см гүнд ширэлдэн тархдаг бөгөөд шинэ нахиа үүсэх эх
үүсвэр юм. 7, 8-р саруудад цэцэглээд, намар орой болтол ногооноороо байдаг.
Мөлхөө хиагны үржлийн нахиа нь +2- +4*С –д ургаж эхэлдэг, өсч үржих
тохиромжтой дулаан нь +28- +30*С дулаан болно. Адууны гол тэжээл болдог,
Монгол орны говиос бусад бүх нутгаар тархсан. Хиаг нь чийгийн дутагдалд
эмзэг учир хур багатай жил намар юмуу хавар 16-18 см гүнд хөмрүүлэн хагалж
хатаадаг. Үндэслэг ишийг хэдийчинээ богино тасдана, төдийчинээ эрчимтэй ургаж, хялбар үхдэг.

**Арзгар азаргана /үндсээр үржигч/- Circiumarvense L.**

Нийлмэл цэцэгтний овог, 40-160 см хүртэл өндөр иш ургана. Гол үндэс нь
2-4 метр гүн нэвтэрнэ. Нэг ургамал 1000-5000 ширхэг үр өгнө, 7-8 сард
цэцэглэдэг. Үр нь хөрсөнд 20 жил хүртэл соёолох чадвараа хадгалдаг. Үндсээр
үрждэг хог ургамлын ургалтын идэвхи, хор хөнөөл үндсэндээ хуримтлуулсан
шим тэжээлийн нөөцөөс шалтгаалдаг. Үржлийн нахиа бүхий үндэсний
байрлах гүн нэмэгдэхийн хэрээр түүний амьдрах чадвар нь сайжирч, механик
боловсруулалтанд тэсвэртэй болдог. Үндсийг нь олон дахин зүсэх замаар
хуримтлуулсан тэжээлийн бодисыг шавхан сульдаах, шинээр нахиа үүсэх үйл
явцыг саатуулах замаар тэмцэнэ.
Уулын ам, голын хөндийн үр тариа, хүнсний ногооны талбайд түгээмэл тархсан, тэмцэхэд маш
төвөгтэй, амар устгагддаггүй, хор хөнөөл ихтэй хог ургамал.