Самандын Жавхлан

Хөх Чоно овогт **Самандын Жавхлан** (1980 оны хоёрдугаар сарын 21-нд Улаангомд төрсөн) — монгол хэлээр дуулж 2000 оноос Монгол улс, улмаар нийт Монгол угсаатны дунд танигдсан зохиолын дуучин, улс төрч. 2009 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин болсон. 2016 оны Монгол Улсын Их Хурлын ээлжит сонгуулиар бие даан нэр дэвшиж ялалт байгуулснаар 2016-2020 онд УИХ-ын гишүүнээр ажилласан. 2025 онд Монгол улсын ардын жүжигчин цол хүртэв.

## Намтар
### Бага нас, сургууль
С.Жавхлан 1980 оны 2 сарын 21-нд  Монгол улс (БНМАУ)-ын Увс аймгийн төв Улаангом хотод ойрад-дөрвөдийн яст монгол үндэстэн Даржаагийн Самандын хөвүүн болон төржээ. Дээрээ нэг ах, хоёр эгч, доороо нэг охин дүүтэй буюу таван хүүхэдтэй айлын дөрөв дэх нь юм. Түүний эцэг Даржаагийн Саманд инженер, шүлэг зохиодог хүн байсан бол эх Лхагвын Тогтох нь дунд сургуулийн түүх, газар зүйн багш байв. 

Жавхлан Улаангомын II 10 жилийн дунд сургуулийг дүүргээд 1997 онд 17 настайдаа Улаанбаатарт ирж СУИС-т дуурийн дуучны ангид элсэн сураад 2003 онд бакалавр зэрэгтэй төгсөж мэргэжлийн дуучин болжээ. Ахиулан дуурийн дуучин Гонгорын Хайдав багшийн удирдлага дор Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургуулийг урлаг судлаачийн мэргэжлээр сурч 2006 онд магистр зэрэг авсан.

### Дуучны амжилт
Оюутан С.Жавхлан нэг сургууль, нэг ангийн Т.Баясгалантай хослон дуулж уран бүтээлчийн замналаа эхлүүлсэн. Тэд  2000 онд *Мөнхрөх ч биш дээ хоёулаа*, *Хонгорхон үр минь* гэх хоёр дуугаараа анх монголы түмэн олонд танигдсан. 2001 оны *Насны хайр* нь тэр хоёрыг монголчуудын дунд алдаршуулжээ.

* 2003-2015 онд Чөлөөт уран бүтээлчээр Монгол орныхоо бүх аймаг, хотуудаар 6 удаа тойрч, аялан тоглолт. 
* Монгол туургатан Өвөр Монгол, Шиньжян Уйгурын өөртөө засах орнууд, Бүгд Найрамдах Буриад Улс, Бүгд Найрамдах Тува Улс, Бүгд Найрамдах Халимаг Улсуудад удаа дараа уригдан очиж байснаас гадна Япон, АНУ, БНСУ, Европын холбооны улсууд зэрэг дэлхийн 30-аад оронд уран бүтээлийн тоглолт, ая дуугаа өргөжээ. 
* Өөрийн санаачилсан "Хамаг Монгол" төслийн хүрээнд Буриад, Өвөр Монгол, Халимаг, Тува зэрэг улсуудын цэнгэлдэх хүрээлэнд Монгол туургатны уран бүтээлчидтэйгээ хамтдаа тоглолтоо өргөжээ. 

### Гавьяа, шагнал 
### Өөрийн шүлгээр бүтсэн дуунууд 
1. Санаж амирлах ижий

2. Монгол омогшил

3. Андгай

4. Аягтай аястайхан хорвоо /дуучин О.Баянмөнх/

5. Хорвоогийн хойморт жаргаюу

6. Өмөлзөж харамлах нутаг

7. Галтай Монгол 

8. Хөх шоргоолжны домог

9. Мэнд сайн уу, ээж ээ? /дуучин Б.Отгонтогтох/

10. Ерөөлийн даллага /дуучин МУГЖ Л.Болдбаатар/

11. Жаргаж уйлаарай ээжээ /дуучин Э.Чинбаяр/

12. Амжилт хүсье /дуучин Ноён Бондгор/

13. Байхад нь хайрлаарай /дуучин П.Равжир/

14. Жаргалтай болтугай /дуучин Б.Тэгшжаргал/

15. Аавдаа /дуучин Б.Тэгшжаргал/

16. Би уйлж байна 

17. Хүслийн цагаан харгуй

18. Мөнх тэнгэрийн хурай /дуучин СТА Г.Эрдэнэчимэг/

19. Эхийн дуу /дуучин СТА Г.Эрдэнэчимэг/

20. Хамаг Монгол 

21. Хүний дээд ах 

22. Монгол тансаглал 

Зэрэг 20 гаруй дууны шүлэг тэрлэжээ. Мөн бичвэрийн ажлаас онцолвоос: 

* "Хөх Монголын дэг ёс" сонины 7 дугаарыг өөрийн гараар бичиж, эрхлэн гаргасан.
* Аав Д.Самандын шүлэг зохиолын 7 ном, 6 гар дэвтрээс эхний “Захиас” номыг эмхтгэн гаргаад байна. 

### Улс төр, монголчлол, манлайлал
* 2009 оны УИХ-ын 24-р тойргийн нөхөн сонгуульд Чингэлтэй дүүрэгт бие даан нэр дэвшиж 3.8 хувь санал авсан.
* 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн 15-р тойрог, Увс аймагт МАХН-аас нэр дэвшиж 11.36 хувь (4251 хүн) санал авчээ.
* 2016 оны УИХ-ын сонгуулийн 54-р тойрог Баянзүрх дүүрэгт бие даан нэр дэвшиж, 41.9% (11,029 хүн) санал авч ялалт байгуулснаар УИХ гишүүн болов.
* 2020 оны 5 дугаар сард Ардчилсан Намд элсэж, УИХ-ын сонгуулийн 15-р тойрог Увс аймагт тус намаас нэр дэвшсэн, 28.4% (12,403 хүн) санал авсан.
* 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн 2-р тойрог, Увс, Завхан, Говь-Алтай, Ховд аймагт Бүгд найрамдах намаас нэр дэвшиж, 13.4% (18,883 хүн) санал авсан.

### Онцлох зарим үйл явдлууд 
🔆 2001-2015 оны хооронд өөрийн уран бүтээлийн орлогоос гэр оронгүй иргэд, хөгжлийн бэрхшээлтэй, хагас болон бүтэн өнчин хүүхдүүд, хараагүй иргэд, мөн хүнд өвчтэй, хорт хавдартай, хагалгаа хийлгэх зайлшгүй шаардлагатай зэрэг нийт 250 гаруй хүнд туслажээ. 

🔆 2007 оноос малчид, иргэдийн эрх ашгийг хохироож, уул ус, гол мөрөнг бохирлож, хордуулж байсан гадаад, дотоодын хууль бус уул уурхайн хэд хэдэн байгууллагуудтай тэмцэж, тухайн нутаг бүрийн иргэдийг зохион байгуулж, нөхөрлөл байгуулан дээрх уурхайнуудыг хаалгасан байдаг юм байнаа. 

🔆 Иргэд, албан байгуулагууд, дунд, дээд сургуулиуд, сум дүүрэг аймгуудын хүсэлтээр соён гэгээрүүлэх, жудаг ёсоо сэргээх яриа таниулгын 500 гаруй уулзалтанд уригдаж мөн зохион байгуулж ажилласан байдаг юм байна. 

🔆 2011 оноос Монгол туургатан улсуудын дунд хэл, зан заншил, соёл урлагийн харилцааг бэхжүүлж дэлгэрүүлэх зорилготой "Хамаг Монгол" төслийг санаачлан зохион байгуулсан бөгөөд одоо ч цар хүрээ нь улам өргөжиж, үргэлжилсээр байна.

### Хань, гэр бүл 
Үзэгч сонсогчид Жавхлан Баясгалан хоёрыг хослон дуулсаар гэрлэх байх гэж хардаг байсан ч эсрэг эргэж 2003 оноос хамт дуулахаа ч больжээ. Жавхлан тэд амрагийн харьцаатай байгаагүйг батлаж «Баясгалан миний найзтай үерхдэг байсан» гэж хэлсэн.

С.Жавхлан 2007 онд "Торгоны зам" компанийн захирал Гантөмөрийн охин, Ховдын уугуул, Германд эмчийн мэргэжил эзэмшиж ирсэн Долгормаатай нийлсэн ч жилийн дараа салав. Амьдрах хэв маяг зөрөлдсөн гэдэг. Охин Юм-Агь нь эх дээрээ үлджээ.

2010 онд Архангайн Булган сумын уугуул, уртын дууны "Шуранхай" хамтлагийн дуучин (1984 онд төрсөн) Гантөгсийн Эрдэнэчимэгтэй гэрлэж, эхнэрээ хотоос хөдөө аваачин араг түшүүлэн төрүүлж олныг цочирдуулсан. Тэнд төрсөн охин нь Үжингүнж гэдэг нэртэй бол түүний дүү охин Өдрийнцолмон 2011 онд мэндэлжээ. Монголсог С.Жавхлангийн гэр бүл европ хувцаснаас татгалзаж, байнга дээл өмсдөг болсон.

2025 оноос дуучин Баясгалантай гэр бүл болсон.

### **Хамаг Монгол төсөл** 
ОХУ-ын Халимаг улсын дуучин Жангарч, Шаран Диймаа, ОХУ-ын Тува  улсын төв театрын гавьяат жүжигчин, дуучин, хөөмийч Саидаш Монгуш, ОХУ-ын Буриад улсын дуучин Чингис Раднаев, Өвөрмонголын “Хөх хээр” хамтлагийн дуучин М.Баясгалан нарын алдартай дуучид С.Жавхлангийн  “Хамаг Монгол” төслийг 2013 онд 1 жилийн хугацаанд хэрэгжүүлсэн.  Эдгээр уран бүтээлчдийг дуучин С.Жавхлан урьсан бөгөөд тэрбээр “Цагаан сарыг зөвхөн Монгол Улс тэмдэглэх бус Монгол туургатан даяараа тэмдэглэх учиртай юм байна. Нэгэн цагт цацсан шагай мэт бутарсан ч цуглан нийлэх цаг үе иржээ. Тиймээс энэ төсөл нь Хамаг Монгол туургатнаараа галаа бадраах зорилготой юм. Энэ ёслолыг зохион байгуулснаар газар шороо эх орон минь хүрээгээ тэлэх учиртай. Төслийн гал тахих ажиллагаа ирэх сард болох бөгөөд энэ оны турш Халимаг, Тува, Буриад, Өвөрмонголоор тойрон аялж гал бадраах ёслол хийхээр зэхэж байна” гэж ярьжээ.

Тэд эрт цагт Монгол зан заншил ямар байсан тэр бүгдийг хамтран сэргээхээр зорьж ажилласан.

Монгол туургатанд гал бадраах ёслол болох “Хамаг Монгол” төслийн хаалт 2013 оны 09 сарын 28-нд Чингисийн талбайд болсон. Төслийн хаалтын ёслолд 250 гаруй уран бүтээлчид ирж оролцсон бөгөөд эдгээрээс Халимаг, Тува, Өвөрмонголоос нийт 120 зочин хүрэлцэн иржээ. Тоглолтонд МУГЖ Т.Ариунаа, С.Жавхлан, Г.Эрдэнэчимэг, Харанга хамтлагийн Лхагвасүрэн, Хар сарнай хамтлагийн Амармандах, Номинталст хамтлагийн Дэлгэрмөрөн, Халимагийн дуучин Шараан Бадамхаалга, Чингис Раднаев, Машбатын Баясгалан, Монгуш Сайдаш, Халимаг бүжигчид, Тува бүжигчид,Буриадын байгал чуулгын бүжигчид, ҮДБЭЧ – ын уртын дуучид болон СУИС - ийн уртын дууч, морин хуурч нийлсэн 99 уртын дууч, 33 морин хуурчид зэрэг олон олон уран бүтээлчид оролцов.

## Уран бүтээл
### Цомог
* «Харин ...» (2004)
* «Хүүгийн бодол» (2005)
* «Исгэрээ» (2006)
* «Самандын Жавхлан» (2006)
* «Би Монгол хүн» (2006)
* «Чононгоо» (2007)
* «Надаас чамд» (2008)
* «Хайрын талст» (2008)
* «Өмөлзөж харамлах нутаг» (2010)
* «Гал Дуудсан Монгол Аялгуу» (2012)
* «Нутгаа санасан Монгол»
* Хамаг монгол (2014)
* Манай Монгол Мандана (2019)
* "Монгол тансаглал" (2025)

### Бие даасан тоглолт 
### Дуулсан дууны жагсаалт 
### Шалгармал дуу
## Лавлах бичиг
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Дөрвөд ястан

Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаангомын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)