open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мөнх сарьдаг уул

**Мөнх Сарьдаг** — Саяны нурууны ноён оргил (3,491 м). Их саяны нуруунд Орос, Монгол хоёр улсын хилд байрладаг. Буриад болон Хөвсгөл нутгийн хамгийн өндөр цэг гэдэг.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Монголын уул
Ангилал:Оросын уул
Ангилал:Буриадын газар зүй
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн газар зүй
Ангилал:Монгол-Оросын хоорондын хил
Ангилал:Соёны нуруу
Ангилал:Зүүн Соёны нуруу
Түмэн

**Түмэн** нь дундад зууны үеийн монголын цэрэг, засаг захиргааны хамгийн том нэгж юм. Түмэн гэдэг үг нь нэн эртний гаралтай монгол, түрэг угсаатны дунд хэрэглэж байсан үг бөгөөд үгийн утга нь "арван мянга", "ард түмэн" болж өргөжсөнийг гол, баруун, зүүн гарт хувааж, Алтайн нуруу хавийн баруун гарын түмтийг Боорчи ноён, голын түмтийг Наяа ноёнд, Хараун жидун хавийн зүүн гарын түмтийг Мухулай ноёнд захируулж байснаа, 1227 он гэхэд бага зэрэг өөрчлөлт орохдоо Чингис хааны отгон хүү Тулуйд "голын улс" хэмээх 101,000 өрхийг хувь болгон өгснийг дотор нь гол, баруун, зүүн жигүүр болгон хувааж, зүүн баруун жигүүрийн цэргийг Боорчи, Мухулай ноёд тэдгээрийн удам захирч байсан. 

Хубилай хааны үеэс хятад нутагт монголын төрийн төв шилжихдээ түмэн гэх цэргийн нэгжийг хятадын төр, соёлын уламжлалтай холих замаар бий шинэ бүтэц зохион байгуулалтыг байгуулсан. Юань улсын сударт тэмдэглэснээр түмт нь бага түмтийн ордон (下萬戶府), дунд түмтийн ордон (中萬戶府), дээд түмтийн ордон (上萬戶府) гэсэн гурван шатлалтай болж, тус бүрийг монгол, түрэг, кидан, хятад гаралтай даргачийг томилон удирдуулж байсан. Эдгээр гурван түмт бүрт харьяалах нутаг, хятад түшмэдийн тогтолцоотой, шатлал бүрт тохирох цэргээс бүрдэж байсан. Бага түмт нь 3000-аас дээш тооны цэрэг, дунд түмт нь 5000-аас дээш цэрэгтэй, дээд түмт нь 7000 дээш тооны цэрэгтэй байсан. Юань Улсын төрийн яам хэлтэсүүд 1-9 гэсэн шатлалтай байснаас эдгээр гурван зэрэглэлийн түмтийн ордонууд нь дараах зэрэглэлтэй байсан: дээд түмтийн ордон нь төрийн жинхэнэ 5-р зэрэг, дунд түмтийн ордон нь дагалт 5-р зэрэг, доод түмтийн ордон нь жинхэнэ 6-р зэрэг.

## Засаг захиргааны нэгж 
15-16-р зуунд түмэн гэдэг нэрний утга нь цэргийн нэгжээс гадна засаг захиргааны нэгж болж хэд хэдэн аймгийн нэгдлээс бүрдсэн. Даян хааны үеийн шинэчлэлээр тухайн цагийн Монгол улсыг нийт арван түмэн болгосноос зүүн Монголыг зургаан түмэн, баруун Монгол буюу Ойрадыг дөрвөн түмэн болгон хуваасан нь 17-р зуун хүртэл Монголын төрийн нэгж болсон. Зургаан түмэн Монголыг дотор нь зүүн гурван түмэн, баруун гурван түмэн болгон хувааж, зүүн түмнийг их хаан Цахар түмэнд төвлөн захирч, баруун түмнийг их хааны томилсон жонон цолтой ханхүү Ордос түмэнд төвлөн сууж захирдаг байсан. 

Харин Ойрадын дөрвөн түмнийг 15-р зууны эхнээс тайш цолтон захирдаг ч тус бүрдээ эзэнтэй байсан. 16-р зууны дунд үеэс тайш цолны үүрэг роль буурч, Хавт Хасарын удмын ноёдын захирдаг Хошууд аймгийн ноёд чуулганы дарга буюу хан цолтойгоор ерөнхийлөн удирдаж, дотоодын дайн самуун, хэрэг зөрчлийг шийддэг болсон. 

**Зургаан түмэн монгол**

Зүүн түмэн

# Цахар түмэн
# Халх түмэн
# Урианхай түмэн

Баруун түмэн

# Ордос түмэн
# Түмэд түмэн
# Харчин, Юншээбүү нийлж нэг түмэн

**Дөрвөн түмэн Ойрад**

15-р зууны үеийн Ойрад нь Чорос, Торгууд, Хошууд нэг Ойрад, Хойд, Баатууд нэг Ойрад, Барга, Буриад нэг Ойрад, Өр Монгол нэг Ойрад, байснаа 16-р зуунаас Чорос, Торгууд, Хошууд, Дөрвөд аймгууд дөрвөн ойрадын гол хүч болсон. 

## Зүүлт, тайлбар 
Ангилал:Монгол цэргийн зохион байгуулалт
Ангилал:Их Монгол Улсын зэвсэгт хүчний түүх
Авиценна

**Абу Али Хусейн ибн Абдаллах ибн Сина** буюу **Авиценна** (перс. ابو علی حسین بن عبدالله بن سینا‎‎ — *Abū ‘Alī Husein ibn ‘Abdallāh ibn Sīnā,* 980 оны 8-р сарын 16-нд Саманид улсад төрсөн-1037 онд нас барсан) -Персийн философич, яруу найрагч, эмч, дорнодын аристотелизмийн төлөөлөл болсон хүн байв. 

## Намтар 
Тэрээр Бухарын Афшан тосгонд төржээ.

Энэ их хүн тэнгэрийн оддын хөдөлгөөний замыг тооцоолохоос авахуулаад хүний организмын нууцад нэвтэрч шинжлэх ухааны олон зүйл туршлага сорилт хийж, шүлэг зохиол бичиж, гүн ухаан, эмнэлэг, хими, биологи,  математик, зэрэг шинжлэх ухааны олон салбарт их хувь нэмэр оруулсан билээ. Шинжлэх ухааны онолын дүгнэлт таамаглалуудаа ямагт үнэн зөв эш үндэстэй гаргадаг байсан учраас Авиценны боловсруулсан онолын олон асуудал манай үед ч үнэ цэнээ алдаагүй хэвээр байна. Жишээ нь нүдний зохион байгуулалтын талаарх түүний таамаглал өнөө үеийн анагаах ухааны олон туршлагаар батлагджээ. Авиценна онол практик хоёрын холбооны талаар үлэмж их ажил хийж, энэ зарчим дээр үндэслэн шинжлэх ухаануудыг хооронд нь холбож ангилал хийсэн байна. Тэрээр тооны ухааны талаар Евклидийн онолыг нэмэн баяжуулж, одоогийн математик тооллын онолд хамаарагдах нэлээд хэдэн дүрэм боловсруулжээ.

## Бүтээл 
* Анагаах, эмчлэх ухааны ном  (араб. القانون في الطب‎ Al-Qanun fi t-Tibb, 1023 оны орчим) 
* Аврах ном
* Үнэний ном гэх мэт 100 гаруй номноос 20 боть ном нь үрэгдэж, өнөө үед үлдсэнгүй.

## Цахим холбоос 
Ангилал:11-р зууны исламын теологич
Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үеийн гүн ухаантан
Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үеийн физикч
Ангилал:Алхимич
Ангилал:Иран судлал

Ангилал:Персийн яруу найрагч
Ангилал:Персийн анагаах ухаан
Ангилал:Исламын анагаах ухаан
Ангилал:Өргөн мэдлэгтэн
Ангилал:Персчүүд
Ангилал:10-р зуунд төрсөн
Ангилал:1037 онд өнгөрсөн
Чих

thumb|100px|Хүний гадаад чих

**Чих** (лат. *auris*)—Хүн болон амьтаны сонорын (сонсох) эрхтэн. Хүн болоод хөхтний чих байрлалаар гадаад, дунд, дотоод гэж гурав хуваагдана. Дотоод чих нь сонсох сэрлийг хамаарахаас гадна биеийн тэнцвэрийг хамаарна.

Хүний чих ойролцоогоор 8-20,000 Гц (секундэд чичиргээ) давтамжтай авиа дууны долгионыг хүлээн авдаг бөгөөд энэ нь 41 м-ээс 1.7 см-ийн долгионы урттай (хэвийн нөхцөлд агаарт) тохирдог.

## Чихний ариун цэвэр 
Чихний хөндийгөөс чихний бүрхэвч хүртэл хүргэдэг гадаад сонсголын суваг нь чихний хулхийг байнга ялгаруулдаг. Энэ нь зөөлрүүлэгч, нянгийн эсрэг бодис агуулдаг байна. Чихний хулхи хуримтлагдах нь гадны сонсголын суваг бөглөрөх, сонсгол алдагдахад хүргэдэг. Тиймээс чихнийхээ цэвэр байдлыг байнга хянаж, угааж байх хэрэгтэй (гэхдээ чихний сувгийг хэт олон удаа цэвэрлэх нь чихний лав шүүрлийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулдаг). Чихний бүрхэвчийг гэмтээж, сонсгол сулрах, муудах аюултай тул шүдэнз, зүү, харандаагаар чихнээсээ хулхиа арилгаж болохгүй. Хэрэв их хэмжээний хулхи буюу хүхэр хуримтлагдаж, чихний сувгийн хөндийг бүрэн хааж, сонсгол буурч, чих шуугих шинж тэмдэг илэрвэл хулхины бөглөөсийг гаргахын тулд эмчид хандах хэрэгтэй.

Чихэнд ус орох нь бөглөрөх, сонсгол сулрах буюу алдагдах, удаан хугацаанд байвал хүчтэй өвдөлт үүсгэдэг. Чихэнд орсон уснаас салахын тулд нуруун дээрээ дээшээ харж хэвтэж, дараа нь аажмаар (5 секундын турш) усаар дүүрсэн чихээ доош харуулж толгойгоо эргүүлж болно. Үүний дараа ус чихнээс гарах болно. Чихний бүрхэвч буюу чихний хэнгэргээр хамгаалагдаж дотогшоо нэвтэрч чадахгүй учраас аюулгүй.

## Зүүлт

Ангилал:Чих, хамар, хоолой судлал

Ангилал:Сонсгол
2011 оны бөхийн ДАШТ

**2011 оны бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** Туркийн Истанбул хотын Синан Эрдэм Дом ордонд 2011 оны 9 сарын 12-ноос 18-нд зохиогдсон.

## Медалийн хүснэгт
## Багийн амжилт
## Медальтнууд
### Эрэгтэй чөлөөт бөх
### Эрэгтэй сонгомол бөх
### Эмэгтэй чөлөөт бөх
## Оролцсон улсууд
Тус тэмцээнд 102 улсын 825 тамирчин зодогложээ.

* (6)
* (2)
* (2)
* (3)
* (14)
* (1)
* (6)
* (21)
* (21)
* (10)
* (19)
* (3)
* (14)
* (2)
* (4)
* (1)
* (21)
* (3)
* (12)
* (2)
* (1)
* (1)
* (7)
* (10)
* (2)
* (7)
* (3)
* (6)
* (5)
* (2)
* (2)
* (5)
* (7)
* (14)

* (14)
* (19)
* (7)
* (17)
* (3)
* (2)
* (3)
* (2)
* (16)
* (18)
* (14)
* (2)
* (1)
* (6)
* (15)
* (21)
* (3)
* (21)
* (17)
* (8)
* (9)
* (3)
* (3)
* (1)
* (1)
* (14)
* (1)
* (16)
* (14)
* (2)
* (1)
* (2)
* (1)
* (1)

* (5)
* (9)
* (8)
* (2)
* (1)
* (4)
* (2)
* (18)
* (4)
* (2)
* (1)
* (18)
* (21)
* (2)
* (6)
* (3)
* (10)
* (2)
* (4)
* (17)
* (15)
* (10)
* (8)
* (7)
* (10)
* (10)
* (21)
* (3)
* (21)
* (1)
* (21)
* (17)
* (17)
* (8)

## Эшлэл 
* Дүнгийн эмхтгэл

## Гадны холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт 

Ангилал:Бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд
Унд

thumb|Аяга цай

thumb|Согтууруулах унд
thumb|Амтат жүржийн шүүс
**Унд** —  цай, айраг, архи, дарс, ундаа, ундны ус зэрэг аливаа уухад зориулагдсан шингэн.

## Ус
Цэвэр, хийжүүлсэн, эрдэст (рашаанаараа эсвэл нэмэлт эдтэй байж болдог) аль нь ч бай хүний уух ундны үндсэн эд нь ус байдаг.

## Согтууруулах унд
Согтууруулах унд (Хөлчүүрүүлэх унд) — Этилийн спирт (охь) агуулсан унд.
* Айраг
* Архи
* Дарс
* Шар айраг

## Ундаа
Ундаа — хөөсрүүлж исгэсэн шингэн хоормог.

## Жимсний шүүс
Жимсний шүүс нь багахан нэмэлт бодистой эсвэл огт нэмэлтгүй байх байгалийн бүтээгдэхүүн юм. Амтат жүрж, бэрсүүт жүрж, тоор, гүйлс, алим, усан үзмийн гэх мэтээр өргөн хэрэглэгддэг жимсний шүүсүүд байдаг. 

## Сүүн унд
* Хоормог
* Тослог хоормог (Кефир)

## Халуун унд
* Цай
* Кофе
* Халуун шоколад

## Зүүлт, тайлбар

Ангилал:Шингэн
Хар залаат тогоруу

**Хар залаат тогоруу** (*Balearica pavonina*) нь Тогорууныхан овогт багтах тогоруу юм. Хуучин **Каффирын тогоруу** гэдэг байсан.

Африкийн Сахараас өмнөх хуурай Саваннад тархсан бөгөөд заримдаа үүрээ чийглэг нутагт зассан байх нь бий. 2 дэд зүйлтэй: Баруун Африкт амьдардаг *B. p. pavonina* болон тоогоор илүү олон, зүүн Африкт тархсан *B. p. ceciliae*.

## Зургийн цомог

Зураг:Flickr - Rainbirder - Black Crowned Crane (Balearica pavonina).jpg|Нисч байгаа нь
Зураг:Balearica pavonina1.jpg
Зураг:Black Crowned Crane 1194px.jpg|Филадельфи амьтны хүрээлэнгийн хар залаат тогоруу

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тогорууныхан
Слав

их хурлаар батлагдсан Нармай Слав туг]]
**Слав** (өөрөөр бас **славян**) хэмээн нэрлэгдэх Энэтхэг-Европ язгуурын Слав хэлний бүлгийн төрөлх хэлтэн ард түмнийг **Славууд** гэдэг. 2010 оны байдлаар 315-340 сая Слав хүн байна. Голдуу Зүүн Европт тархан суурьшсан боловч бас цөөн хувь нь Төв Ази, Умард Азид суурьшдаг. Дотроо Дорнод Слав (олон хүн амтайгаар нь дараалуулвал Орос, Украин, Беларусь), Өрнөд Слав (Польш, Чех, Словак), Өмнөд Слав (Серби, Болгар, Хорват, Босни ба Херцеговин, Словени, Македон, Монтенегро) гэж гурав салбарладаг.

## Хүн ам
Өнөө үед дэлхий дахинд 300 сая орчим Слав болон Слав гаралт хүн байдаг гэж үздэг. Эдгээрийн талаас илүү хувь нь болох гурван салаа гэвэл 140 сая нь Орос, 60 сая нь Польш, 50 сая нь Украинчууд юм. Мөн 11 сая Чех, 10.5 сая Серб, 10 сая Болгар, 10 сая Беларусь, 8 сая Хорват, 7 сая Словак, 3 сая Босни, 3 сая Македон, 2.5 сая Словен, 700 мянган Черногорчууд байдаг.

### Шашин шүтлэг
Ихэнх Слав хүмүүс 6-10-р зууны хооронд Христийн шашинтан болцгоожээ. Тэр дундаа Дорнод Славууд Үнэн алдартны, Өрнөд Славууд Католик урсгалыг дагадаг бол Өмнөд Славууд дээрх хоёр урсгал холилдон байдаг. Харин Босничуудын дийлэнх нь Ислам шүтлэгтэй, Чехүүдийн дийлэнх нь шашин эс шүтдэг байна. Энэ хоёр шашны хил хязгаар түүхэн явцдаа өнөөгийн Днепр мөрөнгөөр хуваагдаж ирсэн гэж хэлж болно. 

### Үсэг
Хэлээ ямар үсгээр тэмдэглэдэг нь шашны урсгалаас хамаардаг. Түүхийн явцад үнэн алдартны шашинтай хэсэг нь Кирилл үсэг, католик шашинтай нь Латин үсэг хэрэглэдэг болжээ.

## Нүүдэл

Ангилал:Европ дахь угсаатан
Ангилал:Слав төрлийн хэлт угсаатан
Горлос

**Горлос** нь Монголын эртний нэгэн аймаг юм. Горлос гэдэг үг нь Горлод (Хурлут) гэдэг хувилбартай. Зарим эрдэмтэн Горлос нь Хорь Түмэдтэй холбоотой овог хэмээн үздэг. Хори нь Хорилас, Хорилад, Хорлус, Горлод гэж хувирсан байх гэсэн таамаг дэвшүүлжээ.

Монголын Дарлигины бүлэгт багтаж явсан, эртний овог аймаг болно. Тэд XII зууны эхээр Хонгирад, Ихэрэс, Элжигэн аймагтай зах нийлж Хянган уулын баруун этгээдээр нутаглаж, хожим энэ отог Хамаг Монгол аймгийн **Хадаан тайш**, Хотул хан нарын захиргаанд явжээ. XII зууны эцсээр Тэмүжин, Жамуха нарын өрсөлдөөний үеээр заримдаа Тэмүжинг дагаж заримдаа Жамухаг дагалдан нэлээд зөрчил будилаантай замыг туулжээ. Тэмүжин, Жамуха хоёр хагацсаны дараа Горлос аймгаас **Сэчэгүр** ирж Тэмүжинг дагасан байна. Харин Горлос аймгийн **Цогс Цагаан** 1201 онд Жамухаг Гүр хаан өргөмжлөх ёслолд оролцож Чингис хаантай байлдаж явжээ. 1203 онд болсон Хүйтэний байлдаанаас хойш Горлос аймаг бүрэн ялагдаж Чингис хааны эрхшээлд орсон байна. 1206 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны дараа Горлос аймгийн Сэчэгүрийг мянгатын ноёнд өргөмжилж нэг бүлэг Горлосыг захируулсан бөгөөд Өэлүн эхэд хувь хүртээсэн түмэн өрхийн гурван мянган өрх нь **Горлос, Олхонуд**аас бүрэлдэж байжээ. Бас зарим нь Хавт Хасарын мэдэлд орсон байна. Энэ бүлэг иргэн хожим нь Манж Чин улсын үед Жирэмийн чуулганы Горлосын хоёр хошуу болов. **Хавт Хасар**ын хойчис **Бумба Илдэн**ий үед Хорчины ахлагч **Ууба**тай хамт Манжийг дагасанд **Эеэр засагч**ийн 5-р онд (1648) Бумба Илдэнийг засаг, улсын түшээ гүн өргөмжилж Горлосын өмнөд хошууг захируулж Нон мөрөн, Сунгари голын уулзварын баруун хөвөөнд нутаг зааж өгчээ. Тэнгэрийн сэцэний 9-р он (1637) **Гүмү**д засаг **улсын туслагч гүн** хэргэм соёрхож, Горлосын хойд хошууг захируулан Хунтүн мөрний хойд эрэг Нон мөрний зүүн эрэг дагуу нутаг зааж байршуулжээ.

## Орчин үе 
Горлосын өмнөд хошуу нь одоо БНХАУ 1952 онд Гирин мужийн баруун хойд хэсэгт байрлаж буй Горлосын өмнөд хошууг **Өмнөд Горлосын Монгол үндэстний өөртөө засах шянь** ( ''Qián’guō'ěrluósī Měnggǔzú Zìzhìxiàn*) болгоод Хармөрөн мужийн баруун өмнө хэсэгт байрлаж буй Горлосын хойд хошууг **Зуу Юань шянь** ( *Zhàoyuán Xiàn''; ) болгожээ.

## Эх сурвалж
Ангилал:Монгол овог аймаг
Панам

**Бүгд Найрамдах Панам Улс** () — Америк тивийн умард өмнөд хоёр эх газрыг зааглан Номхон далай, Карибын тэнгисээр хавчигдаж, зүүн талаараа Колумб, баруун талаараа Коста Рика хоёр улстай хил залгадаг улс. 

Панам нь эх газрын хамгийн нарийн хэсэг учир Панамын хүзүүвч гэдэг. Нутгийн тэн хагас нь уулархаг, уулсын хамгийн өндөр нь Бару галт уул (3,475 м). Эргэн тойрны далай тэнгисийн жижиг арлууд Панамд харъяалагддаг. Халуун орны уур амьсгалтай.

Панамын суваг байрладаг энэ улсын эдийн засаг хурдацтай хөгжиж байгаа.

## Зүүлт 
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон

Ангилал:Төв Америкийн орон
Очирбатын Насанбурмаа

**Очирбатын Насанбурмаа** — Дэлхийн АШТ-ий нэг мөнгө, гурван хүрэл, Залуучуудын ДАШТ-ий мөнгө, хүрэл, Азийн наадмын мөнгө, Азийн АШТ-ий алт, хошой мөнгө, хүрэл медальт, Азийн Өсвөр, Залуучуудын 3 удаа аварга, Монгол Улсын 3 насны 15 удаагийн аварга, Монгол Улсын эмэгтэй чөлөөт бөхийн тамирчин.

## Намтар
Очирбатын Насанбурмаа -нд БНМАУ-ын Улаанбаатар хотод Л.Очирбат, С.Цэрэндолгор нарын долоон хүүхдийн отгон нь болон төржээ. Эцэг нь Баянхонгорын Шинэжинст, эх нь Увсын Хяргас сумын уугуул хүмүүс юм. О.Насанбурмаа Улаанбаатарын 73 дугаар дунд сургуулиа дүүргээд ШУТИС-ийн МИС-ийг Тээврийн удирдлагын менежмент мэргэжлээр 2009 онд, ҮБТДС-ийг 2014 онд Чөлөөт Бөхийн Багш Дасгалжуулагч, Удирдлагын академийн Төрийн Захиргаа, Менежментийн ангийг 2018 онд тус тус төгссөн.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* fila-wrestling.com дахь танилцуулга
* Women freestyle ranking May,2013; Rank:1

Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Панам (салаа утга)

* Панам улс — Төв Америкт оршдог бүгд найрамдах улс
* Панам хот — Панам улсын нийслэл
* Панамын суваг — Панамын нутгаар дайрах усан суваг
* Панамын хүзүүвч — Панамын байдаг хүзүүвч
* Панам муж — Панам улсын муж
* Панам малгай — дэлбэгэр малгай
Куба (салаа утга)

* Куба улс — Карибын тэнгис дэх арлын улс
* Куба арал — Куба улсын үндсэн арал
Шүдний суулгац

Мэс заслын аргаар шүдний согогийг нөхөн сэргээхэд **суулгац** буюу **имплант**ыг ашиглана. Имплант нь нэг үет болон хоёр үет хэмээн хуваагдана. Бидний нүдэнд харагдахгүй, буйлны доор мэс заслын аргаар имплантыг суулгаад 2-4 сар өөрийн ястай бүрэн бороолж эдгэсний дараа имплантын дээр бидний нүдэнд харагдах шүдний цөгцийг нөхөн сэргээж өгөх ба энэ нь тогтоох аргаараа сементээр наах болон боолтоор боох ерөнхий 2 аргаар импланттай бэхлэгдэнэ. Үүний дараа 6 сар бүр рентген авч хянана. Гэмтлийн нэг нь үрэвсэл.

## Эшлэл
1. Shulman, LB; Driskell, TD: Dental Implants: A Historical Perspective. In Block, M; Kent, J; Guerra, L, editors: Implants in Dentistry. Philadelphia: W.B. Saunders, 1997. page 6.
2. Brånemark, PI: Introduction to osseointegration. In Brånemark, PI; Zarb, G; Albrektsson, T, editors: Tissue-Integrated Prostheses - Osseointegration in Clinical Dentistry. Quintessence Publishing, Co., Inc. Chicago, page 26.

Ангилал:Хиймэл шүд
Ангилал:Имплантологи
Пүрэвийн Дамбадаржаа

Пүрэвийн Дамбадаржаа (1906-1956)
1906 онд Ховд аймгийн Зэрэг суманд төрсөн

1940-1941 онд ДЯЯамны сайд 
1941-1944 онд Худалдааны яамны сайдаар ажиллаж байсан
1956 онд автын ослоор нас барсан

Ангилал:Зэрэгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:БНМАУ-ын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:БНМАУ-ын сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1956 онд өнгөрсөн
Хорчин ястан

**Хорчин** бол Хавт Хасарын угсааны Монгол аймаг билээ. Хорчины ноёд нь цөм Хавт Хасарын үр хойчис болох учраас бусад аймгууд Хорчиныг хүндэтгэж зарим үед бас **Авга Хорчин** гэж дуудаж байв. 

## Түүхэн тойм 
Умард Юань улсын үед Хорчин түмэн их хааны ноёрхлыг дэмжиж хааны эсрэг явуулсан янз бүрийн хямрал бослогыг дарахад идэвхтэй оролцож Монгол улсын эв нэгдлийг бататгахад чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. 

Хорчин аймаг 1626 онд хожуу Алтан улсад дагаар орсны дараа Жиримийн чуулганд нийт 10 хошуу байгуулсан. Тэдгээр нь Хорчины баруун гарт баруун гарын өмнөд, дундад, хойд хошуу, Дөрвөд хошуу, Жалайд хошуу; зүүн гарт зүүн гарын хойд, дундад, өмнөд хошуу, Горлосын хоёр хошуу болой.  

Үүнээс хорчины зургаан хошуу нь дараах ноёдын удмаас бүрдэж байв. 

1. Хорчин баруун гарын дунд хошуу: Түшээт хан Уубагийн удам

2. Хорчин баруун гарын өмнөд хошуу: төрийн Засагт жүн ван Будачийн удам

3. Хорчин баруун гарын хойд хошуу: Түшээ гүн Ламасхивын удам

4. Хорчин зүүн гарын хойд хошуу: Түшээ гүн Мянган дархан баатарын хүү Донхор түшээ гүний хошуу (хожим **Бодлоготой чин ван** болж өөрчлөгдсөн)

5. Хорчин зүүн гарын дунд хошуу: хошой Дархан чин ван Манзуширийн удам

6. Хорчин зүүн гарын өмнөд хошуу: төрийн Бинт жүн ван Хонгорын удам   

Мөн Зуу Удын чуулганд Ар Хорчин хошуу байв. Хорчин монголчууд бол өвөрлөгч ястны дотор хүн амаар хамгийн олонд тооцогдох бөгөөд бүрэн бус бүртгэлээр нэг сая найман зуун мянга гаруй хүн байгаа бөгөөд Өвөр Монголын Тунляо хот, Хянган аймагт төвлөрөн суухаас гадна олонх хошуу нутгаар тархан сууж байна.
## Алдартай хүмүүс 
* Ууба тайж
* Сэнгэринчин
* Гаадаа мэйрэн
* Бумбутай хатан
* Хафунга

Ангилал:Монгол овог аймаг
Калининград муж

**Калининград муж** (орос. *Калининградская область*)  — Оросын Холбооны Улсын Холбооны бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд муж. Өрнө Умар холбооны тойрог болон Калининградын эдийн засгийн бүст багтана. Засаг захиргааны төв - Калининград хот. 

Калининград Оросын мужуудаас хамгийн өрнөд зүгт тусдаа байрлах бөгөөд хамгийн бага нь юм. Оросын стистикийн газрын албан ёсны мэдээгээр нутгийн талбай - 15,100 км². 2024 оны тооллогоор хүн амын тоо -1 033 914.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Оросын холбооны муж
Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Ангилал:Эксклав
!
Бухарын хант улс

**Бухарын хант улс** (, «Бухар ханлиг») 1500-1785 онуудад оршин тогтнохдоо өнөөгийн Узбекистан, Тажикистан, Туркменистан, Казахстаны нутгийг хамарч байжээ. Хант улсыг Бухар хотод суух хан захирч байлаа. 

Бухарын хант улс нь Хорезм (Хивины хант улс) болон Кокандын хант улсын нэгэн адил Төв Ази дахь үзбекийн гурван улсын нэг байсан юм.  

Бухарын хант улсын залгамж улс нь — 1785-1920 онд оршин тогтносон Бухарын Эмират улс юм. 

## Түүх 
Бухарын хаант улс 1500 онд байгуулагдсан байна. Энэ нь Мавераннахр болон Их Хорасан дахь Доголон Төмөрийн угсааныхны эзэмшлийг өөрийн улсын бүрэлдэхүүнд оруулсан Шейбанид хан (цагаадайн. شيبانيلر‎; узбек. *Shayboniylar*) удирдагч болсонтой холбоотой юм. Эхлээд Самарканд нийслэл хот байсан бөгөөд сүүлд зээ хүү Убайдулла хан 1533 онд засгийн эрхэнд гарсны дараа л нийслэлийг Бухар хот руу шилжүүлсэний дараа тус улсыг Бухарын хаант улс гэж нэрлэх болсон байна. 

## Бусад холбогдол
* Бухарын Эмират Улс


Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Тажикистаны түүх
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Туркменистаны түүх
Ангилал:Узбекистаны түүх
Бухарын Эмират Улс

(1880–1944)]]
**Бухарын Эмират Улс** (, «Бухарын эмирлиг») 1785-аас 1920 он хүртэл оршин тогтнохдоо өнөөгийн Узбекистан, Тажикистаныг бүхэлд нь, Туркменистан Улсын зарим хэсгийг хамарч байв. Эмиратыг Бухар хотод суух эмир захирдаг байжээ. 
1866 оноос Оросын Хаант Улсын хараат болж, цаашид ивээн эзэрхэгдсэн. 1920 оны 9-р сарын 2-д Улаан цэрэг Бухарыг эзлэн авснаар тус улс мөхөж оронд нь Бүгд Найрамдах Бухар Ард Улс байгуулагджээ. 

## Бусад холбогдол
* Бухарын хант улс
* Хивын хант улс

Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс
Ангилал:Узбекистаны түүх
Ангилал:Оросын түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Оросын колоничлолын түүх
Ангилал:Бухар
Хивын ханлиг

**Хивын ханлиг** (), **Хивын хант улс** гэж Хива хотод суух хан удирддаг 1512 оноос 1920 оны хооронд оршин тогтносон ханлиг байв. Улсын нийслэл нь Хуучин Үргенч байв. Бухарын Эмират Улс, Кокандын хаант улсын хамтаар Узбекийн гурван улс гэж түүхэнд тэмдэглэгддэг. Хива хот урьдын Хорезм хэмээх Сартуул улсын дээд нийслэл байсан Ургенчтай ойр байрладаг. Хугацааны дунд үед Чингис-Зүчийн угсааны Шейбаны удмынхан ханчлаж байв.

1873 оноос Хивын улс доройтож Орост ивээн эзэрхэгджээ. Эцэстээ хувьсгалаар мөхөж 1920 онд Бүгд Найрамдах Хорезм Ард Улсаар солигдсон. 

## Бусад холбогдол 
* Бухарын Эмират Улс


Ангилал:Хива
Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Казахстаны түүх
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Узбекистаны түүх
Ангилал:Оросын түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Оросын колоничлолын түүх
Кино (хамтлаг)

**Кино хамтлаг нь 1982 онд Ленинград хотод байгуулагдсан хамтлаг юм.** Виктор Цой  **кино хамтлагийг үүсгэн байгуулж, ахлаж, хамтлагийн бүх дууны үг хөгжмийг бичсэн юм. Кино хамтлаг студийн 7 цомог ба хэд хэдэн цуглуулга цомог гээд 90 гаруй дуу гаргасан. 1990 онд Виктор Цой-ийг нас барсны дараа хамтлаг сүүлчийн цомгоо гарган тарсан юм.**

2019 онд үлдсэн гишүүд эргэн нэгдэж, 2021 оноос концертоо дахин хийж эхлэсэн юм.

1981 онд хамтлаг Палат №6 гэх нэртэйгээр байгуулагдав. Удалгүй хамтлаг Алексей Толстой-ийн зохиолоос сэдэвлэн хамтлагийн нэрийг Гарин и Гиперболоиды гэж солив. Хамтлаг Виктор Цой, гитарчин Алексей Рыбин, бөмбөрчин Олег Валинский гэх хүмүүсээр бүрдсэн байв. Тэд хөгжмөө тоглож эхэлсэн ч, Олег Валинский цэрэгт татагдав. 1982 оны хавар тэд Ленинградын рок клубт тоглож эхлэн, тэр үедээ дуучин Борис Гребенщиковтой танилцав. Энэ үеэр хамтлагийн нэрийг илүү дуудахад, цээжлэхэд амархан болгохын тулд Кино гэж өөрчлөв.

1982 онд Кино хамтлаг анхны цомог болох "45" цомгоо гаргав. Хамтлаг ердөө хоёр гишүүнтэй байсан тул 
Ангилал:1981 онд байгуулагдсан
Ангилал:Оросын хөгжмийн хамтлаг
Балучистан

Пакистан улсын дөрвөн мужийн өрнө өмнө талынхыг нь **Балучистан** (; ; ) гэдэг. Улсын газар нутгийн 44% нь болдог. 

Пакистаны Балучистан мужтай яг залгаад хойд ба баруун талаар нь Афганистанд Балучистан гэж нэрлэгдэх нутаг, Иранд Систан-Балучистан муж байдаг. Эдгээр газар нь түүхэн хугацааны турш хамтдаа "Балучистан" («Балуч орон» гэх утгатай) гэж нэрлэгдсээр ирсэн. Үндсэн хүн ард нь Балуч гэдэг нэрээр бусад угсаатнаас ялгардаг учраас тэр юм. Дэлхийд 9 сая орчим Балуч хүн байдгаас 6.2 сая нь Пакистанд суурьшдаг. Балучуудын ярилцах Балуч хэл Иран хэлний бүлэгт багтдаг.

## Зүүлт, тайлбар 
Ангилал:Пакистаны засаг захиргааны гишүүнчлэл
Балуч ястан

**Балуч** (балуч. بلوچ, дуудлага нь [балу́ч]) -  Иран, Пакистан, Афганистанд амьдардаг иран угсаат ард түмэн, 8.8 сая хүнтэй **ястан**. 

Төрөлх балуч хэл нь энэтхэг-европ язгуурын иран төрлийн баруун өмнөд салбарт хамаардаг.

Балуч хүмүүс өдгөө Пакистан улсын Балучистан муж, Ираны Систан-Балучистан муж болон Афганистаны өмнөд нутгаар оршин сууж байна. Хаяа залгасан эдгээр нутгийг хамтад нь «Балучистан» буюу балуч нутаг гэж хэлнэ. 

Балуч хүмүүс Пакистан улсын хүн амын 3.6%, Ираны хүн амын 2%, Афганистаны мөн 2%-ийг бүрдүүлж байна. Бүгд 9 гаруй хүн байгаагаас Пакистанд 7 сая орчим (Балучистан мужид 6.2 сая), Иранд 1.5 сая гаран, Афганистанд 570 мянга гаруй, Оманд 425 мянган тоотой байдаг гэсэн дүн байна.

## Зураг

Зураг:Baloch_Khans.png|1884. Ираны балуч ноён.
Зураг:Men_in_Zaranj-cropped.jpg|Афганистаны балуч.
Зураг:Rondreizende muzikanten in Beloetsjistan.jpg|Балуч хөгжимчин.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Афганистан дахь угсаатан
Ангилал:Иран хэлт угсаатан
Ангилал:Пакистан дахь угсаатан
Ангилал:Иран дахь угсаатан
Ангилал:Оман дахь угсаатан
Ангилал:Нүүдэлчид
Пакистаны Панжаб

thumb|Мужийн туг
thumb|Пакистан дахь байршил
Пакистан улсын дөрвөн мужийн дорно умар талынхыг нь **Панжаб** ( , дуудлагыг дөхүүлэн буулгавал *Банжааб*; ) гэж нэрлэдэг. 

Зүүн талаараа залгадаг Энэтхэгийн Панжаб муж улстай хамтаар Панжаб гэж бас нэрлэгдэнэ. "Панжаб" хэмээх нэр Перс хэлний پنج (*Panj*, *панж* «тав») آب (*Āb*, *ааб*) («ус») гэх хоёр үгнээс бүтжээ. Инд мөрний Желум, Ченаб, Рави, Беас, Сутлеж гэх таван том цутгал урсдаг нутаг ийнхүү «Таван усан» хэмээн нэрлэгдсэн учиртай юмсанжээ.

Газар нутгийн хэмжээ - 205,344 хавтгай дөрвөлжин километр энэ мужид улсын бүх хүн амын 45% нь оршин суудаг. Засаг захиргааны төв нь Лахор хот. 2010 оны байдлаарх хүн амын тоо - 93,963,240, 1998 оны байдлаар бол мужийн хүн амын 75.2% нь Панжаби, 17.4% нь Сарайки 4.5% нь Урдү төрөлх хэлтэн ба 97.2% нь Ислам шашинтан байдаг ажээ. Панжабуудын Панжаб хэл Энэтхэг-Ари хэлний бүлэгт хамаардаг.

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Пакистаны засаг захиргааны гишүүнчлэл
Панжаб (Энэтхэг)

**Панжаб** ( , дуудлагыг дөхүүлэн буулгавал *Панжааб*, «таван усан») — Энэтхэгийн өрнө умар биед байрлах муж. 

Пакистаны Панжаб мужтай хамтдаа урьд эдүгээн Панжаб нутаг гэгдэнэ. 

Засаг захиргааны төв  - Чандигарх, ихийн их хот нь - Лудхияна. Албан ёсны хэл нь Панжабуудын Панжаби хэл.
Газар нутаг - 50 362 км² (Мужуудаас 19-р байр), хүн амын тоо - 24 сая 989 мянга (2001 оны өгөгдлөөр 28 мужаас арвантавдугаар олон). Хүн амын 62.3% нь Сикх, 34% нь Хиндү шашинтан.

## Зүүлт, тайлбар 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Панжаб

**Панжаб**:
* Панжаб (Британийн Энэтхэг)
* Панжаб (Пакистан)
* Панжаб (Энэтхэг)

Ангилал:Энэтхэгийн газар орон
Ангилал:Пакистаны газар орон
Панжаби хэл

**Панжаб хэл** (ਪੰਜਾਬੀ/پنجابی) — Панжаб нутгаар амьдардаг Панжабуудын хэл. Энэтхэг-Ари хэлний бүлэгт багтдаг. Дотор нь зүүн, баруун гэж хуваан үзэж болно. Панжаб хэлийг Энэтхэгт Гүрмуки нэртэй үет үсгээр, Пакистанд Шахмуки нэртэй араб үсгээр бичдэг.

2005 оны нэгэн тооцоогоор 88 сая хүний төрөлх хэл нь болдог гэсэн байдаг. Иймээс дэлхийд түгээмэл тархсан арван хэлний нэгэн болно. Панжаб хэл Энэтхэгийн Панжаб мужийн албан ёсны хэл болдог ба Пакистанд (үндсэндээ Панжаб мужид) хамгийн дэлгэр тархсан буюу хүн амын 44.15%-ийнх нь төрөлх хэл нь юм.

## Зүүлт 
Ангилал:Авиан хэл
Ангилал:Дан ганц хэл

Ангилал:Пакистаны хэл
Ангилал:Энэтхэгийн хэл
Нүүрстөрөгчийн нано хоолой

**Нүүрстөрөгчийн нано хоолой** () нь цилиндр хэлбэртэй бөгөөд хексагон дүрс үүсгэн холбогдсон нүүрстөрөгчийн атомуудын 1 буюу хэд хэдэн давхарга (графин) юм.
## Ангилал
CNT-үүд нь урт, давхаргын тоо, диаметр зэргээрээ хоорондоо ялгагддаг бөгөөд ихэвчлэн 1-50 нм-ийн диаметртэй, хэдхэн микроны урттай байна. Хоорондын ялгааг нь үндэслэн CNT-г дотор нь хэд хэд ангилдаг.
### Нэг ханат нүүрстөрөгчийн нано хоолой (SWNT)
Ихэнх SWNT-нүүд 1 орчим нм-ийн диаметртэй байдаг бөгөөд графины давхаргыг хексагон дүрстэй ямар өнцөг үүсгэн хуйлснаас нь болж 3 ангилна.
*Zigzag
*Armchair
*Chiral
### Олон ханат нүүрстөрөгчийн нано хоолой (MWNT)
MWNT-нүүд нь бие биеийнхээ дотор талд байрласан хэд хэдэн графины давхаргаас бүтэх бөгөөд үзүүлэх шинж чанарын хувьд SWNT-тэй төстэй боловч түүнийг бодвол илүү бат бөх.
CNT нь маш бат бөх, өөрийн гэсэн сунамтгай шинж чанарыг агуулдаг бөгөөд даралтыг тэсвэрлэхдээ муу. Цахилгаан дамжуулах шинж чанарын хувьд хамгийн сайн гэгддэг зэснээс 1000 дахин илүү дамжуулдаг ба дулаан дамжуулалтын хувьд тусгаарлагч ч дамжуулагч ч болдог.

## Нүүрстөрөгчийн нано хоолой гарган авах арга
CNT-г дараах 5 аргаар гарган авч болно.
#Arc Discharge
#Laser Ablation
#Chemical Vapor Deposition (CVD)
#Super-Growth CVD
#Natural, incidental, and controlled flame environments

## Хэрэглээ
Одоогийн байдлаар Easton-Bell Sports, Inc ба Zyvex Performance Materials хамтран унадаг дугуйн хэсгүүдийг (суудал, жолоо...) үйлдвэрлэхэд, мөн Zyvex Performance Materials нь үзүүлэн маягаар 54 инчийн усан завийг бүтээхэд тус тус CNT-г ашиглаж байна.
Нанотехнологийн салбарт CNT-ийн хор хөнөөл ихээхэн анхаарал татаад байгаа бөгөөд энэ төрлийн судалгаа шинжилгээнүүд дөнгөж л анхан шатандаа явж байна. Гэвч өнөөг хүртэл хийгдсэн судалгааны үр дүнд CNT нь тодорхой нөхцөлд амьд организмын эсийн мембраныг нэвтлэн орж маш их хор хөнөөл учруулдаг болох нь тогтоогдоод байгаа.

## Гадны холбоос
Ангилал:Нүүрстөрөгч
Ангилал:Наноматериал
Хүүхэдтэй дагина

**Хүүхэдтэй дагина** () нь Леонардо да Винчигиин нэгэн бүтээл болох тосон будгийн зураг юм. 1490 оны орчим туурвисан гэж үздэг бөгөөд одоо Санкт-Петербург хот дахь Эрмитажид хадгалагдаж байдаг.
Ангилал:Уран зураг
Ангилал:Леонардо да Винчийн бүтээл
Манила

**Манила** (, Манила, Manila, Maynila) — Бүгд Найрамдах Филиппин Улсын нийслэл, 1,780,148 оршин суугчтай, улсынхаа хоёрдугаар их хот, дэлхийн хамгийн шигүү суурьшилт хот.

Манила угтаа энэхүү 1.6 сая хүний байгаа 42.88-хан км² газар нутгаар хязгаарлагдахгүй. Засаг захиргааны хуваариар Манила, Кесон, Калоокан, Пасиг, Тагиг гээд 16 хот болох Манила хотын бөөгнөрөл (Нийслэлийн муж)-ийн 619.57 км² газарт 13 сая хүн бий.

## Хүн ам 
## Зураг 

File:CSC 4051.jpg|Цэцэрлэгт хүрээлэн
File:WTMP Redscale E-7 IMG 7254.JPG|Хөлсний тэрэг
File:National Library of the Philippines, Feb 14.JPG|Төв номын сан
Зураг:Pamantasan ng Lungsod ng Maynila.jpg|Манила хотын их сургуулийн байр
|Ерөнхийлөгчийн харш
Зураг:Port of Manila.jpg|Далайн боомт

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот

Ангилал:Метро Манила
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Филиппиний суурин
Анкара

Бүгд Найрамдах Турк Улсын нийслэл **Анкара** (Анкара́, туркээр Ankara, дуудлага нь  [ˈaŋ.ka.ɾa] [аан караа]) хот Турк орны төв хэсэг, Анатолийн шил, Анкара Чубук хоёр голын бэлчирт далайн түвшнээс дээш 938 метр өндөрт байрладаг.

## Товч түүх 
Анкара бол Анатолийн хойгийн эртний түүхтэй хотуудын нэг юм. НТӨ VII зууны үеэс **Ангира** буюу **Анкира** (грекээр *Αγκυρα* — «зангуут») балгас Ази-Европын худалдааны замд байдаг байв. 1071 оны байлдааны дүнд сельжук түрэгийн хяналтанд орсон. 1402 оны Ангорын байлдаанаар Османы I Баязид султаны цэргийг доголон Төмөр хааны цэрэг дийлж нэг жил эзэрхээд буцааж өгчээ. 

Османы эзэнт гүрэн мөхөж эзлэгдэхэд үндэсний хувьсгалыг оройлогч Кемаль Ататюрк энд байрлажээ. Ингэснээр Константинополь (Стамбул)-д улс төвлөхөө больж, 1923 оны 10 сарын 13-нд шинэ тулгар Турк улсын нийслэлээр Ангор (Анкара)-ыг зарлажээ.

Дундад зууны Европт энэ балгасныг *Angora* (Ангора) гэж байлаа. Үүнийг Монголд **Ангор** гэдэг.  «Ангор ямаа», «Ангор муур» гэх мэт малын үйлдрийн нэр үүнтэй холбоотой. Турк улсын засгийн газраас анхаарснаар 1930 оноос одоогийнхоо **Анкара** нэрийг олжээ.

## Газар зүй  
### Цаг уур 
## Хүн ам 
Анкара улсынхаа хоёрдугаар их хот. Тодруулвал дээрх Стамбулаас 3 дахин цөөн, доорх Измирээс 1 саяаар олон хүнтэй. 2010 онд 4,431,719 оршин суугчтай байсан.  Нэг хавтгай дөрвөлжин километр газарт 1,551 хүн оногддог.

## Зураг

Зураг:Ankara rijkmuseum.jpeg
Зураг:Guvenpark.jpg
Зураг:Musem Of Anatolian Civilisations Ankara.JPG

## Цахим хуудас 
* Анкара хотын албан ёсны цахим хуудас

## Тэмдэглэл
## Эшлэл

Ангилал:Анкара аймгийн суурин
Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Туркийн их сургуулийн хот
Султан

**Султан** ( *Sulṭān*) - Исламын шашинт улсуудад хэрэглэгддэг засаг баригч хүний цол. Түүхэн үест султан хүний эрх хэмжээ өөр өөр байв. Гэвч ихэнхдээ «хан» гэдэгтэй дүйх утгатай байжээ. Султан хүн удирддаг улсыг султант улс гэж нэрлэнэ.

## Үг хэллэгийн түүх 
Энэ үг нь salaṭa буюу "хатуу, хүчтэй байх" гэсэн араб, семит язгуур үгээс гаралтай. Sulṭān нэр нь эхэндээ ёс суртахууны эрх мэдэл буюу оюун санааны хүчийг (улс төрийн эрх мэдлийн эсрэг) тодорхойлдог байсан бөгөөд үүнийг Коран сударт хэд хэдэн удаа хэрэглэсэн байдаг. 

Муслим буюу лалын ертөнцийн эхэн үед дээд эрх мэдэл, эрх мэдлийг онолын хувьд лалын шашинтнуудын удирдагч гэж үздэг байсан. 

## Эмэгтэй хүний хэлбэр 
Барууны улсуудын хэрэглэдэг султаны эмэгтэй хэлбэрийн хувьд Султана эсвэл Султанах гэдэг бөгөөд энэ нэрийг зарим (бүх биш) лалын шашинт хаадын удмын эмэгтэйчүүд, султаны эхчүүд болон ахлах гэр бүлийн гишүүдэд хууль ёсоор ашигладаг байжээ.

## Султан засаглаж байсан улсууд 
Османы эзэнт гүрэн

Ромын эзэнт гүрэн

Селжукийн эзэнт гүрэн

Төмөрийн улс

Мамлюк

## Орчин цагийн султант улсууд 
* Бруней
* Малайз
* Оман
Ангилал:Цол
Ангилал:Төрийн тэргүүний цол
Улаан-Үд

**Улаан-Үд** («улаан»+«үд», *Үд* гэсэн нь Үд голын нэрээс өгөгдсөн; Монголд *Улаан-Үүд* гэж андуурч бичих нь түгээмэл таардаг; Орост буриадаар *Улаан-Үдэ*; монгол бичгээр *ᠣᠯᠠᠭᠠᠨ ᠦᠳ ᠡ*; 1934 оноос урьдахыг кирилл монголд **Дээд-Үд**; кирилл буриадаар *Дээдэ-Үдэ*; оросоор 1775—1934 онд *Верхнеудинск*) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс (БНБурУ)-ын нийслэл, дөрвөн бумаас олон хүнтэй хот юм. Байгал нуурын зүүн урагш 130 км зайнд Сэлэнгэ - Үд хоёрын бэлчирт байрладаг. Хотын эзлэх талбай — 347.6 км². 2011 оны байдлаар 404 мянган хүн оршин сууж байна. Орос улсын хэмжээнд харьцуулвал 45-рт орох хүн амтай хот юм.

## Түүх 
Эртнээс нааш Монгол угсааны нүүдэлчид оршин сууж ирсэн тус нутаг 1206  онд байгуулагдсан Их Монгол Улсын бүрэлдэхүүнд багтаж байв.

1648 онд оросууд Баргажинд анхны шивээгээ барин нутгаа тэлэх бодлого явуулсаны үр дүнд Буриад Монголыг эзэлжээ. 1666 онд Үд голын хөндийд оросууд анхныхаа цайзыг барьж босгон “Дээд Үд“ буюу *Верхне-Удинск* хэмээн нэрлэсэн нь хожмын Улаан-Үд хот бөгөөд тэр үеэс тус бүс нутгийн төв болсон юм. 1689 онд Манж Чин гүрэн, Хаант Оросын хооронд байгуулсан Нерчинскийн гэрээ ёсоор албан ёсоор Оросын мэдэлд шилжсэн байна.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Улаан-Үд хот дотроо 3 дүүрэг (оросоор *городской район*) болж хуваагдана.
* Зөвлөлт дүүрэг (оросоор *Советский район*)
* Төмөрзамын дүүрэг (оросоор *Железнодорожный район*)
* Октябрын дүүрэг (оросоор *Октябрьский район*)

## Хүн ам  
*Тайлбар:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Зургийн цомог

File:Мэрия Улан-Удэ.JPG|Хотын захиргааны байр
File:Hambin-Hyre.JPG|Хамбын хүрээ
File:Ulan-Ude Leninna st.JPG|Лениний гудамж

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Буриадын суурин
Ангилал:Буриадын хот
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Маскат

**Маскат** ( *Masqaṭ*, *Маскад,* англи. *Muscat* ‎‎) — Оманы Султант Улсын нийслэл хот. 

2021 оны байдлаар тус хот дүүргийн хамт  1.72 сая оршин суугчтай байлаа.

## Түүх 
Португалын усан цэргийн адмирал Афонсо де Альбукерке 1507 онд худалдааны харилцаа тогтоох оролдлогоор Маскат руу усаар явжээ. Боомтод ойртоход түүний хөлөг онгоцууд галд өртжээ. Дараа нь тэрээр Маскатыг эзлэхээр шийджээ. Тулалдааны үеэр болон дараа нь хотын ихэнх хэсэг шатаж сүйджээ. Персийн эсэргүүцэл, 1546 онд Османы туркүүд хотыг бөмбөгдсөн ч португалчууд Маскатыг зуун гаруй жилийн турш хяналтдаа байлгаж байжээ. Туркүүд Маскатыг эзлэхээс (1552) гадна 1581-88 онд португалчуудаас Маскатыг хоёр удаа булаан авч байжээ.

## Зургийн цомог 

Sultan Qaboos Palace.jpg
Old Masqat.jpg
Oman Muscat Muttrah.jpg
Ruwi quarter in Mascat, Oman.jpg

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
* Маскат xотын албан ёсны цахим хуудас

## Зүүлт 
Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Маскат муж
Ангилал:Оманы суурин
Хиагт аймаг

**Хиагт аймаг** ( ; ) — Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын аймаг. Аймгийн төв - Хиагт хот. 4,684 км² (18-р том) талбайт нутагтай, 2010 оны байдлаар 39,806 (4-р олон) оршин суугчтай. Эдний тэн хагас нь Хиагт хотынх, 4 мянга гаруй нь Наушки суурингийнх. 2002 онд Оросууд 29,383, Буриадууд 9,629 тоотой байсан байна. Цардмал замаар тооцвол Улаан-Үдээс урагш 235 км зайтай. Урд захаараа Монгол Улстай (тодруулвал Сэлэнгэ аймагтай) ОХУ-г төлөөлж хиллэнэ. Аймгийн нутгаар Сэлэнгэ мөрөн, түүний цутгал Цөх гол урсдаг. Мөн Монгол-Оросын төмөр зам Наушкиар дайрна.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Дотроо хот балгасны (*городское поселение*) 2 нутаг, хөдөөний суурингийн (*сельское поселение*) 17 нутаг буюу бүгд 19 нутаг (сум) болж хуваагддаг.
# Хиагт хот (оросоор *город Кяхта*)
# Наушки суурин (оросоор *посёлок Наушки*)
# Алтай сум — төв нь Дунгуйн-Адаг тосгон
# Большекударин сум — төв нь Октябрьский суурин
# Большелуг сум — төв нь Большой Луг тосгон
# Зарян сум — төв нь Унгуркуй гацаа
# Худар сум — төв нь Хударсум гацаа
# Багахудар сум — төв нь Уладый гацаа
# Мурочи сум — төв нь Мурочи тосгон
# Новодесятников сум — төв нь Новодесятниково гацаа
# Первомай сум — төв нь Первомайск суурин
# Субуктуй сум — төв нь Субуктуй гацаа
# Тамир сум — төв нь Тамир гацаа
# Өвөрхэрээт сум — төв нь Өвөрхэрээт гацаа
# Хэрээн-Адаг сум — төв нь Хэрээн-Адаг гацаа
# Хиагтын-Адаг сум — төв нь Хиагтын-Адаг гацаа
# Хоронхой сум — төв нь Хоронхой суурин
# Цөх сум — төв нь Цөх гацаа
# Шаргол сум — төв нь Шаргол гацаа

## Зүүлт
Ангилал:Буриадын аймаг
Монголын гайхамшигт соёл

1. 2003 оны 11 дүгээр сарын 7-нд ЮНЕСКО “Монголын Морин хуур хөгжмийн уламжлалт урлаг”-ийг Хүн төрөлхтний аман буюу утга соёлын шилдэг өв болгон зарласан билээ. Морин хуурыг хүн төрөлхтний соёлын  их өвийн санд оруулж буй ач холдбогдлыг үнэлж, ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий захирал К.Мацуура « Морин хуур хэмээн алдаршсан энэхүү хоёр чавхдасаар хөглөгдөх хөгжим нь монголын нүүдэлчин ард түмний соёлын олон жилийн түүхтэй хүйн холбоотой явж иржээ. Эгэл жирийн амьдралын зан үйл түүнчлэн ёслолын чухал нэгэн хэсэг болсноор жирийн нэгэн зэмсгийн утгаас хальж монголын нийгмийн оюун санааны хөгжилд их хувь нэмэр оруулжээ» гэж хэлсэн байна. Хүн төрөлхтний аман болон биет бус соёлын шилдэг өвөөр тунхаглагдсан “Морин хуурын уламжлалт урлагийг хамгаалах” төслийг тусгайлан хэрэгжүүлж, 16 аймагт буюу ихэнх нутагт хээрийн судалгаа явуулж, сургагч багш нарын бүсийн сургалт хийж, морин хуурчдад ардын уламжлалт арга барилаар тоглох чадвар дадал эзэмшүүлж, Морин хуурчдын Их Наадмыг анх удаа зохион байгуулав.

2003 оны “Соёлын биет бус өвийг хамгаалах тухай” Конвенци хүчин төгөлдөр болсонтой холбогдуулан тус Конвенцийн 31 дүгээр зүйлийн заалтын дагуу Хүн төрөлхтний соёлын аман болон биет бус өвийн шилдэг дээжист тунхаглан зарлан тунхаглагдсан “Монголын Морин хуур хөгжмийн уламжлалт урлаг”-ийг Хүн төрөлхтний соёлын биет бус өвийн Төлөөллийн Жагсаалтад нэгтгэн бүртгэсэн.

2.Дэлхийн Өвийн Хороо 2004 оны 7 дугаар сарын 1-ний хуралдаанаар “Орхоны ХӨндийн СоЁлын Дурсгалт Газар”-ыг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэн авч хүн төрөлхтний нийтлэг үнэ цэнэ бүхий соёлын гайхамшигт дурсгал мөн гэдгийг дэлхий дахинд зарлан тунхагласан болно. Орхон голын  ай савд орших энэхүү дурсгалт газар бол өнө эртнээс хүмүүн заяатан ариун дагшин байгаль, амьтан хүнээ дээдлэн, мал сүргээ адгуулан аж төрөхдөө үеэс үед  уламжлан хөгжүүлж ирсэн нүүдлийн өвөрмөц соёл иргэншлийн үнэнхүү голомт нутаг бөлгөө. Эртний түүхт Орхоны Хөндий нь Төв Азид малчин удамт нүүдэлчдийн томоохон улс гүрнүүд төр засаг, худалдаа, арилжаа, соёл, шашин шүтлэгийн гол төвүүдээ үүсгэн хөгжүүлж ирсний болон Өрнө Дорнын хийгээд соёл иргэншлүүдийн хоорондын харилцаа, холбооны гол уулзвар газар болж байсны түүхэн гэрч нотолгоо төдийгүй Суут Богд Чингисийн байгуулсан Монголын Эзэнт Гүрний нийслэл алдарт Хархорумын нандин дурсгалыг хадгалж байдгаараа Дэлхий дахинаа түгээмэл үнэ цэнэ бүхий хосгүй гайхамшигт дурсгалт нутаг юм.

Ангилал:Монголын түүх
Ангилал:Монголын соёл
Сайрам

**Сайрам** () — Казахстаны Өмнөд Казахстан мужийн Сайрам хошуунд байрладаг хот. Шымкентээс зүүн зүгт 10 километрийн зайд Сайрам голын эрэгт байрладаг. 40-өөд мянган оршин суугчтайгаас 95% нь Узбек хүн байдаг ажээ.

Ангилал:Түркистан мужийн суурин
Ангилал:Исламын түүх
Түркистан

**Түркистан** (; ) — Казахстаны Өмнөд Казахстан мужид байдаг хот. Ямар нэгэн хошуунд багтдаггүй мужаас шууд захирагддаг хот байгаад 2018 оны 9 сараас хуучин өмнөд казахстан, одооны туркистан мужийн төв болон өөрчлөгдсөн. 2011 оны байдлаар бол хотдоо 147,100, бүхэл дүүрэгтээ 235,840 оршин суугчтай байна. Үүний 52.4% нь казахууд, 45.2% нь узбекчүүд байдаг гэсэн дүн бий.

## Газар зүй 
### Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* Түркистан хотын албан ёсны цахим хуудас

## Зүүлт 

Ангилал:Түркистан мужийн суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Шымкент

**Шымкент** () ( үзбек. Чимкент ) гэж Казахстан буюу Казахстан улсын Өмнөд Казахстан мужийн засаг захиргааны төв.  Узбекистантай хиллэх өмнөд хилд оршдог. Хүн амын тоогоор Алматы, Астанагийн дараа 3-рт орно. 2020 оны байдлаар 1 сая хүн амтай. 

Казахууд Шымкент ( Shymkent ) , Узбекууд Чимкент ( Chimkent ) гэж дууддаг. Чимкент нэр нь Согд хэлний “chim” буюу ширэг,  “ kent “ буюу хот гэсэн үгнээс гаралтай. 

## Нэр 
Орос, Зөвлөлтийн үед **Чимкент** гэдэг байв. Монгол, орос үгний «чи..»-г казахаар «шы..» гэж бичдэгийг анзаарвал монголоор «Чимкент» гэж үргэлжлүүлэх нь зөв.  

«Кент» гэдэг нь хот тосгон гэсэн утгатай олон хэлнээ байгаа нийтлэг үг, харин «шым»-ийн утга нь иран гаралтай хэлээр цэцэрлэгт хүрээлэн гэсэн утгатай.

## Байршил 
Шымкент хот Алматаас баруун зүгт 690 километр, Узбекийн Ташкентаас хойд зүгт 120 километр зайтай байрладаг ба Сибирь-Туркестаны төмөр замын томоохон өртөө болдог.

## Түүх 
Шымкентэд XII зуунаас хүмүүс суурьшсан. 10 км зайтай байдаг Сайрам орох Торгоны замыг хамгаалж байжээ. Түрэг болон согдын хооронд арилжаа наймаа хийгддэг байв. Дараагийн зуудад умард өмнөдийн нүүдэлчин ард түмэн ээлжлэн хянаж байгаад Хоканд, 1810 онд Бухар, 1‍864 онд Хаант Оросын мэдэлд оржээ. 1914 онд «Черняев» гэж нэртэй болсон ч 1924 хуучин нэр сэргэв. 1930-аад оноос эхлэн онцгойрч 1940-өөд онд дайны техник, 1950-аад оноос бүх төрлийн аж үйлдвэр эрчимтэй баригдаж, хүн ам олширжээ. 1967 онд нэг үймээн болж байсан. 1992 онд Казахстан улсын төрийн шийдвэрээр «Шымкент» болгосон ч Казахстан улсын гадна, зарим хэлнээ «Чимкент» нь байсаар байна.

## Цаг агаар 
## Хүн ам 
Чимкент хотод 1897 онд 11,194 хүн оршин сууж байсан. Үүнд:
* сарт (үндсэндээ узбек) — 84.6 %
* орос — 5.7 %
* *киргиз-кайсак* (казахууд) — 4.0 %
* украин — 1.8 %
* еврей — 1.6 % байв.

Харин одооны Шимкентийн хүн ардыг 2011 онд тоолоход 629,069 байжээ. Үүнд:
* казах үндэстэн — 64.8%
* орос үндэстэн — 14.5%
* узбек үндэстэн — 13.7%
* азербайжан үндэстэн — 1.8% байна. Хүн амын ихэнх нь орос (74%), казах (72%) хэлтэй.

## Зураг 

Image:Shymkent.JPG|
Image:Shymkent.jpeg
File:Shymkent5.jpg|
File:Shymkent6.jpg|
File:Shymkent7.jpg|

## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас 

## Лавлах холбоос 

Ангилал:Казахстаны суурин
Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Саятан хот
Харганат

**Харганат** (, *Караганды*; , «харганат» ) — Казахстаны Харганат мужийн засаг захиргааны төв болсон хот. Засаг захиргааны хувьд мужаас доорх нэгжид харъяалагддаггүй. 2011 оны байдлаар 475,267 оршин суугчтай байна. Үүнд  Оросууд 50,57%, Казахууд 36,25 %, Украйнууд 4,80%, Германууд 3,31%-ийг бүрдүүлдэг. Хүн амын тоогоор Алматы, Астана, Шымкентын дараах улсынхаа дөрөвдүгээр их хот болохоос гадна томоохон нүүрсний уурхай, автомашины үйлдвэртэй аж үйлдвэрийн төв гэгдэнэ. 

## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Зүүлт

Ангилал:Харганат мужийн суурин
Ангилал:Азийн суурин
Инженер

ын бүтээл, 1868]]
**Инженер** (франц. *ingénieur* ← латин. *ingenium* — зохион бүтээлч байх, чадварлаг) - техникийн асуудлуудыг шинжлэх ухааны мэдлэг, математик, зохион бүтээх онол ухаан зэргийг ашиглан шийдвэрлэдэг, инженерчлэлийн боловсрол эзэмшсэн техникийн салбарын мэргэжилтэнийг хэлнэ. Товчоор инженерийн үйл ажиллагаа явуулдаг хүн.  Инженерүүд амьдралд хэрэгжих боломж, аюулгүй байдал, зардал зэргийг тооцонгоо материал, бүтэц, технологи, нээлт, машин болон системүүдийн загварыг гаргадаг. Инженерийн үйл ажиллагааны гол агуулга нь инженерийн шинэ шийдлүүдийг боловсруулах ба / эсвэл байгаа инженерийн шийдлүүдийг оновчтой боловсронгуй болгох явдал юм. Инженер нь үйл ажиллагаандаа суурь болон хэрэглээний шинжлэх ухаанд тулгуурладаг.

## Үгний гарал, үүсэл
Латин хэлний *ingenium* хэмээх үг нь "ухаалаг нээлт" эсвэл "хурц ухаан" гэсэн утгатай үг юм. Энэ үгээс гаралтай итали хэлний *ingegnere* (эд зүйлсийн мастер, дайны зэвсгийн мастер) хэмээх үг болон герман хэлний *Ingenieur* гэсэн үгнүүд нь дундад зууны үед зөвхөн цэргийн зориулалттай техникчдийг нэрлэдэг байжээ. 17-р зуунд францын *ingénieur* гэсэн үгийг "онолын сургалтанд сууж техникийн салбарт мэргэжилтэнээр ажиллах хүнийг" ингэж нэрийдэх болжээ.

## Дэлхийн алдартай инженерүүд 
# Исаак Ньютон (1643 – 1727, түүхэн дэх хамгийн агуу эрдэмтдийн нэг, физикч, математикч, одон оронч, мөн инженерийн шинжлэх ухаанд асар их хувь нэмэр оруулсан хүн. Хөдөлгөөний 3-р хууль ба таталцлын хуулиуд), 
# Леонардо да Винчи (1452 – 1519, шинжлэх ухааны олон талын авьяастан, уран зураач, зохион бүтээгч, инженер,  анатомич), 
# Томас Эдисон (1847–1931, цахилгаан, механик инженер, цахилгаан чийдэн, граммофон, киноны төхөөрөмж бүтээсэн), 
# Никола Тесла (1856–1943, хувьсах гүйдлийн системийн үндэслэгч, радио холбоо, цахилгаан мотор, трансформаторын хөгжүүлэлтэд асар их хувь нэмэр оруулсан цахилгааны инженер), 
# Ах дүү Райт (онгоц зохион бүтээгчид),
# Алберт Эйнштэйн (1879 – 1955, 20-р зууны хамгийн нөлөө бүхий физикч, онолын шинжлэх ухааны суут хүн. Түүний нээлтүүд нь технологи, инженерчлэл нь цөмийн эрчим хүч, сансар судлал, GPS систем, хар нүх, гравитацийн долгион зэрэг олон салбарын үндэс болсон), 
# Гульелмо Маркони (1874 – 1937, цахилгаан инженер, физикч бөгөөд **утасгүй холбооны эцэг** гэж тооцогддог хүн), 
# Вернер фон Браун (1912–1977, Сансрын инженер, V-2 пуужин бүтээгч, дараа нь АНУ-ын НАСА-д ажиллаж, “Сатурн V” сансарт хүргэсэн пуужингийн гол зохион бүтээгчдийн нэг),
# Изамбард Кингдом Брүнэл ((1806–1859– Барилгын инженер, төмөр зам, гүүр, усан онгоцны түүхэнд хувьсгал хийсэн аж үйлдвэрийн хувьсгалын үеийн алдарт инженер).
# Александр Густав Эйфель (1832–1923, Барилгын инженер, Парисын Эйфелийн цамхагийн зохион бүтээгч, Металл хийцийн барилгыг хөгжүүлэхэд том хувь нэмэр оруулсан). 
# Элон Маск (1971 онд төрсөн– орчин цагийн инженер, зохион бүтээгч Tesla, SpaceX, Neuralink зэрэг компаниудыг үүсгэн байгуулсан. Цахилгаан автомашин, сансар судлал, хиймэл оюун ухаан, эрчим хүчний салбарт шинэчлэл хийж буй хүн).

Ангилал:Инженерийн мэргэжил
Харш

**Харш** — өндөр хэрэм цайз. Орд харш гэх холбоо үг ч байдаг. 

Ангилал:Барилга
Харш (хот)

**Харш** (монгол бичгээр  qarshi - *харши* буюу монгол кириллээр «харш» гэдэг утгаар нэрлэгдсэн, узбекээр Qarshi / Қарши,  оросоор Карши) — Узбекистан улсын өмнөд хэсэгт байдаг Кашкадарё мужийн засаг захиргааны төв,  238 мянган хүнтэй хот. Энэ газар шатдаг хий боловсруулж, хивс сайхан нэхдгээрээ зартай. Ташкентаас авто замаар 520 км давхиж байж тус хотод очдог.

## Зураг

Зураг:US base Qarshi.jpg
Зураг:Kok-gumbaz mosque Qarshi02.jpg
Зураг:Kalyan Mosque in Bukhara.jpg

## Мөн үзэх
* Узбекистаны хотын жагсаалт

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
Ангилал:Кашкадарё мужийн суурин
Ангилал:Монголын урьдын нийслэл
Ангилал:Узбекистаны суурин
Дэлхийн Уйгуруудын Хуралдай

**Дэлхийн Уйгуруудын Хуралдай** (уйг. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى, *Dunya Uyghur Qurultiyi*; , *Shìjiè Wéiwúěr Dàibiǎo Dàhuì*; заримдаа  гэдгээс **Дэлхийн Уйгуруудын Конгресс** гэж бичигддэг нь) — БНХАУ-ын Шинжаан - Уйгурын өөртөө засах оронд болон бас бус газар суух "Уйгур угсаатны эрх ашгийг төлөөлөх" зорилготой гадаад оронд дүрвэн гарсан Уйгуруудын эрхлэн ажиллуулдаг олон улсын байгууллага юм. 

Дэлхийн Уйгуруудын Хуралдайгаас тус байгууллагын үйл ажиллагаа нь Дорнод Түрэгстан дахь Хятадын эзлэн түрэмгийлэл болон тэндэх шашин шүтэх эрхгүй байдал, төвөөс зангидан удирдаг дэглэм, хядлага зэрэг төрийн бодлогыг хүчирхийллийн бус энх тайванч аргаар идэвхтэйгээр илчлэн эсэргүүцэхэд оршино гэж тодорхойлсон байдаг. 

Харин Хятадын засгийн газраас тодорхойлохдоо тус байгууллага болон түүний алан хядагч айлган сүрдүүлэгч салбар бүлгүүд Хятад улсыг салган бутаргахын төлөөх "хууль бус үйлдэл"-ээ зөв зүйтэй мэт харагдуулахаар оролдож байна гэсэн байдаг.

## Зүүлт
Ангилал:Олон улсын байгууллага