Иммануэл Кант

**Иммануэл Кант** (; 1724 оны 4 сарын 22 – 1804 оны 2 сарын 12) нь Германы сонгодог идеализмийг үндэслэгч, соён гэгээрлийн философийн гол сэтгэгч юм.

Метафизик, эпистемологи, гоо зүй, ёсзүйн тухай цогц системтэй бүтээлүүд нь түүнийг барууны философид хамгийн нөлөө бүхий сэтгэгчдийн нэгэнд зүй ёсоор тооцуулж Кантыг "Орчин үеийн ёсзүйн философийн эцэг" "Орчин үеийн гоозүйн философийн эцэг" хэмээдгээс гадна Рационализм болон Эмпирицизм ийг нэгтгэсээр нь Орчин үеийн философийн эцэг хэмээн үздэг.

Кант трансцендентал идеализмын тухай үзэлдээ гадаад ертөнц бидний мэдрэмжид зөвхөн материйг л дамжуулдаг, харин бидний оюуны аппарат тэрхүү материйг орон зай, цаг хугацааны дотор эрэмбэлээд тодорхой ойлголт болон төлөвшүүлдэг, тэрхүү ойлголт нь туршлагыг бий болгодог. Цаг хугацаа, орон зай хийсвэр бөгөөд бидний ойлголтын л нэг хэсэг хэмээн үзжээ
## Кантын философи 
Кант тухайн цаг үеийн хүмүүсийн нэгэн адил Ньютон зэрэг эрдэмтдийн хийсэн шинжлэх ухааны ололтыг биширч байсан ч эдгээр нээлтүүд нь эргээд улс төр болон шашны уламжлалт засаглалд эргэлзээ төрүүлж, шинжлэх ухаанжсан механик үзэл нь хүний ёс суртахууны тухайд асуулт төрүүлсэн (Хэрэв Бүтээгч байхгүй бол хариуцлага хүлээх шаардлагагүй).                    

Ийн Кантын философийн зорилго нь шинжлэх ухааны ололт амжилтыг хадгалахын зэрэгцээ хүнийг ёс суртахуунлаг, шашинлаг байдалтай хэвээр үлдээхэд чиглэнэ.                   

*"Цэвэр оюун ухааны шүүмж"* (1781) (герман. *Kritik der reinen Vernunft*) алдарт бүтээлдээ Кант:                   

1. Би юу мэдэж чадах вэ? (метафизик)                   

2. Би юу хийх ёстой вэ? (ёс суртахуун)

3. Би юунд найдах вэ? (шашин)

4. Хүн гэж юу вэ? гэсэн асуултыг тавьсан. 

*Цэвэр оюун ухааны шүүмж* нь эхний асуултад анхаарлаа хандуулж, хоёр дахь асуултад хариулах үзэл баримтлалын орон зайг нээж өгдөг. Энд *хэдийгээр бид эрх чөлөөтэй гэдгээ бүрэн мэдэж чадахгүй ч гэсэн өөрсдийгөө эрх чөлөөтэй гэж бодож практикаар хийж чадна* гэж үздэг. Кантын хэлснээр, "Би итгэлд орон зай гаргахын тулд мэдлэгийг үгүйсгэх ёстой байсан." Ёс суртахуун доторх рационал итгэлийн тухай *"Ёс суртахууны метафизикийн үндэс"* ба "Практик оюун ухааны шүүмж" номуудадаа улам бүр дэлгэрүүлсэн.

*Critique of Judgment* бүтээлдээ эхний хоёр шүүмжлэлд авч үзсэн асуудлыг зөвхөн практик онолын хувьд боломжтойгоор нь бус, байгалийн жам ёсны мэдрэмжийн туршлага, гоо зүй буюу ерөнхийдөө байгаль ертөнцийн зохицуулалт дээр үндэслэн рационалаар итгэж болно гэж үздэг.  *Religion within the Bounds of Mere Reason* номонд Кант энэхүү гурав дахь асуултын хариултаа дуусгахыг хичээсэн. Эдгээр бүтээлүүд бүгд танин мэдэхүйн болон ёс суртахууны ертөнцийн төвд идэвхтэй, рационал хүнийг субъект болгон тавьдаг. Танин мэдэхүйн субьектэд эмпирик ба трансцендент хоёр өөр түвшин байдаг. Үүнд субьектийн бодгаль онцлог бол түүний эмпирик түвшин, харин тухайн субьектийг хүн болгодог хамаарлыг бүрдүүлэгч түгээмэл ойлголтууд нь түүний трансцендент түвшин юм. Товчхондоо, Кант оюун ухаан өөрөө мэдлэгт зайлшгүй хувь нэмэр оруулдаг, энэ хувь нэмэр нь сэтгэл зүйн гэхээсээ илүү трансцендент шинж чанартай мөн бие даасан үйлдэл хийх нь рациональ ёс суртахууны зарчмуудын дагуу үйлдэх явдал юм гэж үздэг.

Ийнхүү Кантынхаар онолын философийн судлах зүйл нь өөртөө байгаа юмс биш, харин хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа, хүний оюун ухааны хуулиуд ба тэдгээрийн харьцааг тогтоохуй юм. Тэгээд Кант энэ философио **"трансценденталь философи"** гэж нэрлэсэн аж.
 ТРАНСЦЕНДЕНТАЛЬ - Туршлагын хязгаараас гадуур, априори шинжтэй.
Анхны шүүмжлэл, дараа нь бусад бүтээлүүддээ Кант **"ерөнхий"** ба "**цэвэр оюун ухааны бодит асуудал**"-д "Синтетик априори шүүмж хэрхэн боломжтой вэ?" гэсэн асуултын үүднээс авч үздэг. Энэ ойлголтыг задлан шинжлэхийн тулд зарим нэр томъёог тодорхойлох шаардлагатай. Нэгдүгээрт, Кант мэдлэгийн үндсэн 2 төрөл байдаг хэмээн үзсэн.

* **Априори мэдлэг**: Туршлага, мэдрэхүйгээс үл хамааран байх мэдлэг. 

* **Апостериори мэдлэг:** Мэдрэн хүртэхүйгээр бий болдог мэдлэг. Апостериори мэдлэг заавал үнэн байх албагүй, тохиолдлын шинжтэй, өмнөх туршлагад тулгуурлаж байдаг буюу хувирч өөрчлөгдөх магадлалтай. Харин априори мэдлэг холбогдон орж ирсэн тохиолдолд зайлшгүй болох тохиолдолтой.

## Эшлэлүүд 
* Бидний үг үнэн байх ёстой. Гэвч бид үнэн юм болгоныг нийтэд зарлаад байх албатай гэсэн үг биш.
* Ёсзүй бол итгүүлж үнэмшүүлэх гүн ухаан.
* Амьдралын сайхныг таашаан амтлах хамгийн шилдэг арга бол ажил юм.
* Мунхаг байна гэдэг дутагдал түүнийг анагаах эм үгүй.
* Суу билиг гэдэг нь юуг зааж сургаж юунд суралуаж болохгүй вэ гэдгийг дүрслэн үзүүлэх явдал.
* Тохилог тансаг байдалд дурлана гэдэг амьдралд тохиолдох хүний хамгийн муугийн шинж болно.
* Няцаагдахаас бус бусдад ойлгогдохгүй байхаас болгоомжилох хэрэгтэй.

## Цахим холбоос 
* 
* 


Ангилал:Вальхалла
Ангилал:Германы гүн ухаантан
Ангилал:Германы зохиолч
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Гоо зүйч
Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Номын санч
Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч
Ангилал:Танин мэдэхүйн онолч
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:18-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн хүндэт гишүүн
Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Пруссийн хаант улс
Ангилал:Дорнод Пруссийн хүн
Ангилал:Пруссийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1724 онд төрсөн
Ангилал:1804 онд өнгөрсөн