Надь Имре

**Надь Имре** (унгар: Nagy Imre; 1896 оны 6-р сарын 7-нд Австри-Унгарын Капошвар хотод төрж, 1958 оны 6-р сарын 16-нд Бүгд Найрамдах Унгар Ард Улсын Будапештад цаазлагдсан) - Унгарын улс төрч, төрийн зүтгэлтэн байв. Коммунист намын доторх ардчилсан шинэчлэлийг дэмжигч. Тэрээр 1953-1955 онд Бүгд Найрамдах Унгар Ард Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байсан бөгөөд 1956 онд Зөвлөлтийн цэргүүд дарсан бослогын үеэр мөн ажиллаж байсан. Түүнийг 1958 оны 6-р сарын 16-нд дүүжилж цаазаар авчээ.

## Намтар 
Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Надь Имре Австри-Унгарын армид цэрэгт татагдсан. 1916 онд түүнийг оросууд олзлон авч, Эрхүү муж руу шилжүүлсэн бөгөөд тэнд Австри-Унгарын бусад олон олзлогдсон цэргүүдийн нэгэн адил тэрээр тууштай марксист үзэлтэй болсон. 1917 онд тэрээр Оросын Коммунист (Большевик) Намд элсэж, Оросын Иргэний дайны үеэр Улаан армийн талд тулалдсан.

Надь Имре 1921 онд Унгар руу буцаж ирээд 1924 онд тэрээр Унгарын Социал Демократ Намд элссэн боловч 1925 онд Унгарын Марксист Коммунист Намд элсэж, голчлон хөдөө аж ахуйн асуудалд анхаарлаа хандуулсныхаа дараа түүний удирдлагыг шүүмжилснийхээ төлөө намаасаа хөөгдсөн байна. Нийтдээ 1921-1927 онуудад тэрээр 3 жил улс төрийн хоригдол байв. Хортийн дэглэм чангарч, Коммунист намыг хориглосноор түүнийг дахин баривчилжээ, үүний дараа тэрээр Вена руу дүрвэсэн.

1929-1944 онд Надь Имре ЗХУ-д амьдарч, Коминтернд ажиллаж байжээ. 1930-1936 онд тэрээр Олон улсын хөдөө аж ахуйн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан бөгөөд Унгарын коммунист намын Хөдөө аж ахуйн хөтөлбөрийг боловсруулж байжээ. 1933 оны 1-р сарын 17-нд түүнийг ЗХУ-ын Дотоод яам түүнийг агент (нууц мэдээлэгч)-аар элсүүлжээ. Сайн ойр харилцаатай байсан зөвлөлтийн удирдагчдын нэг болох Николай Бухариныг анх баривчилсны дараа 1938 оны 3-р сарын 4-5-ны шөнө Надь Имрег мөн баривчилсан боловч хэд хоногийн дараа суллажээ. 1939 онд түүнийг Бүх Холбоотны Коммунист Намын эгнээнд эргүүлэн оруулсан байна.

1937-1938 оны их цэвэрлэгээний үеэр Кун Бела зэрэг Унгарын хэд хэдэн коммунистыг хэлмэгдүүлсэн бөгөөд Надь Имре Зөвлөлтийн Дотоод яамны нууц албатай хамтран ажилласнаар цэвэрлэгээнээс амьд үлдэх боломжтой болсон. ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хорооны /КГБ/ архивт байгаа баримт бичгүүдийн дагуу Надь Имре Дотоод яамтай идэвхтэй хамтран ажиллаж, Коминтернд ажиллаж байсан Унгарын коммунистуудын талаар мэдээлэл бичиж өгдөг байжээ. Надь Имре өөрийн биеэр гарын үсэг зурсан эдгээр буруутгалын үндсэн дээр хэдэн арван хүнийг баривчилж, тэдний 15 нь цаазаар авахуулсан эсвэл хуаранд нас баржээ. Тэрээр "Володя" гэсэн нууц нэртэй байсан бөгөөд түүний дарга нарын тэмдэглэснээр идэвхтэй, чадварлаг ажиллаж, санхүүгийн нөхөн төлбөр авдаггүй байсан гэдэг.

1941 онд тэрээр Улаан армид сайн дураараа элссэн боловч фронт руу илгээгдээгүй байна. 1944 оны 11-р сар хүртэл тэрээр дайнд Германы холбоотон байсан Унгарын оршин суугчдад зориулж унгар хэлээр цацдаг Москвагийн "Кошут Радио" радио станцад ажиллаж байжээ.

1944 оны 11-р сарын 4-нд Надь унгарын коммунист дүрвэгчдийн анхны бүлэгтэй хамт эх орондоо буцаж иржээ. 1944 оны сүүлээс эхлэн тэрээр Унгарын эвслийн засгийн газарт сайдын албан тушаал хашиж байв (голчлон хөдөө аж ахуйтай холбоотой). 1945 оны 3-р сарын 15-нд тэрээр газрын тухай засгийн газрын тогтоолыг баталж, бүх тариачдад өөрийн гэсэн газар эзэмших эрх олгосон. 1945 оноос хойш Надь Имре Тилди Золтаны кабинетэд Дотоод хэргийн сайд, Надь Ференц, Доби Иштван нарын кабинетэд Хүнсний сайдаар ажиллаж байсан бөгөөд мөн Унгарын Коммунист Намын Төв Хорооны бүрэлдэхүүнд оржээ.

1949 онд Надь Имрег оппортунизмд холбогдуулж Намын Төв Хорооноос хөөж, бүх албан тушаалаас нь чөлөөлсөн. 1950 оны 12-р сард "гэмшсэнийх" нь дараа түүнийг Хөдөө аж ахуйн сайдаар дахин томилсон байна.

Аж үйлдвэржилтийн төлөвлөгөө бүтэлгүйтсэн, Унгарын удирдлагын хатуу бодлого, Иосиф Сталин нас барсны дараах ЗХУ-д гарсан өөрчлөлтүүдийн улмаас Зөвлөлтийн удирдлага 6-р сарын 13-нд Ракоши Матиаш тэргүүтэй Унгарын удирдлагыг өргөн хүрээнд шүүмжилсэн. Түүнийг Москвад айлчлах үеэр Ракоши Матиашийн улс орныг удирдах хэт хатуу арга барил, хөдөө аж ахуйн хүнд байдлыг шүүмжилсэн. Үүний үр дүнд Зөвлөлтийн удирдлага Унгарт чиглэлээ өөрчилж, Унгарын засгийн газрыг өөрчлөн байгуулах шаардлагатай байгааг шаардаж байв.

Үүний дараа 1953 оны 6-р сарын 27-28-нд болсон Унгарын Ажилчдын Намын Төв удирдлагын чуулганаар Ракошиг шүүмжилж, засгийн газрын тэргүүнээр Надь Имрег томилсон байна. Шинэ засгийн газрын тэргүүн болон түүнийг дэмжигчид нам дотор хүчирхэг байр суурь эзэлж байв. Засгийн газрын тэргүүний хувьд тэрээр ард түмний амьдралыг сайжруулахад чиглэсэн цуврал арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн (татварыг бууруулж, цалинг нэмэгдүүлж, газар ашиглалтын зарчмуудыг либералчилсан), улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийг зогсоосон. Өршөөл үзүүлж, цагдан хорихыг зогсоож, нийгмийн байдлаас нь хамааран хотоос нүүлгэн шилжүүлэхийг хориглосон юм. Эцэст нь Ракоши Матиаш өөрийн ердийн хөшигний ард байгаа тактикаа ашиглан өрсөлдөгчөө ялж чадсан бөгөөд ажилчин ангийн нэлээд хэсэг нь түүнийг шинэ бодлогын бэлгэдэл, илүү сайн амьдралын баталгаа гэж үздэг байв. Үүний үр дүнд 1955 оны 4-р сарын 18-нд Надь Имрег ерөнхий сайдын албан тушаалаас нь чөлөөлж, намаас хөөжээ.

1956 оны Унгарын хувьсгал болох үеэр Надь Имре дахин Засгийн газрыг тэргүүлэв. 

Зөвлөлтийн удирдлага эхэндээ босогчдод буулт хийж, тэдний тэмцлийг шударга гэж хүлээн зөвшөөрч, Будапештээс цэргээ татсан. Гэсэн хэдий ч 11-р сарын 1-нд Надь Унгар улс Варшавын гэрээнээс гарч байгаагаа зарлаж, төвийг сахисан байр сууриа зарлав. Тэрээр мөн Унгарын тусгаар тогтнолыг хамгаалахыг НҮБ-д хандан уриалав. Энэхүү үйл явц нь ЗХУ-ын хувьд хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй болов. Үүний үр дүнд 11-р сарын 4-нд Зөвлөлтийн танкууд Будапешт руу буцаж орсон юм. 

Ингээд Надь Имре Будапешт дахь Югославын Элчин сайдын яаманд хоргоджээ. 11-р сарын 22-нд түүнийг тэндээс хууран мэхлэх замаар гаргаж, Румынд гаргаж хэсэг хугацаанд баривчилж байлгасны дараа Унгар руу буцааж авчирчээ. Никита Хрущёв Югославын байр суурийг харгалзан үзээд Надийг хороохыг хүсээгүй байсан юм. Гэвч Кадар Янош Надиас салахыг хүссэн юм. Москвагийн хүсэлтээр шүүх хурал хэд хэдэн удаа хойшлогдож, Югославтай харилцаа дахин хурцадмал болсон үед шүүх болсон. Ингээд түүнийг 1958 оны 6-р сарын 16-нд Малетер Пал, Гимеш Миклош нарын хамт төрийн эсрэг гэмт хэрэгт буруутган дүүжлэн хороожээ.

Ангилал:Унгарын ерөнхий сайд
Ангилал:Унгарын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Унгарын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Унгарын хөдөө аж ахуйн сайд
Ангилал:Унгарын хувьсгалч
Ангилал:Унгарын улс төрч
Ангилал:1896 онд төрсөн
Ангилал:1958 онд өнгөрсөн