Р-1 онгоц

**R-1 "Хайгуулчин Нэг"** нь 1916 оны Британийн хөнгөн бөмбөгдөгч болон тагнуулын de Havilland D.H.9A онгоцыг суурь болгон авч, зохион бүтээгч Н.Н. Поликарповын зохион бүтээсэн Зөвлөлтийн анхны олноор үйлдвэрлэсэн онгоц.

## Зохион бүтээсэн түүх 
D.H.9A дээр суурилсан шинэ онгоц бүтээх санаа нь Н.Н.Поликарповын удирдсан ГАЗ №1-ийн дизайны хэлтсийн санаачилгаар гарч ирсэн. 1923 оны 2-р сард Д.П.Григорович ГАЗ №1-ийн техникийн захирлаар томилогдож, үүний дагуу дизайны хэлтсийн даргаар ажиллаж, 1924 оны 8-р сар хүртэл энэ албан тушаалд ажилласан. Поликарпов дараа нь буцаж ирэв. Ийнхүү хоёр дизайнер хоёулаа онгоц бүтээхэд оролцсон бөгөөд хожим нь R-1 гэсэн тэмдэглэгээ авсан. D.H.9A-д өөрчлөлт оруулах шаардлагатай байгааг Поликарповын төслийн тайлбарт дурдсан байдаг: "Онгоцыг дайны үеийн яаруу үед бүтээсэн, олон тооны дизайны дутагдалтай, Английн материалаар хийгдсэн бөгөөд Оросын үйлдвэрүүдэд барихад тохиромжгүй." "Англи материал" гэдэг нь голчлон гацуур модыг хэлдэг байсан - маш сайн бат бөх, зангилаагүй гэдгээрээ алдартай Америкийн далайн гацуур мод. Энэ модны бүх давуу талуудыг үл харгалзан Орос руу импортлох нь практик бус гэж үзсэн. Тиймээс R-1 загварыг Сибирийн нарс ашиглахаар дахин боловсруулсан. Энэхүү үйл явц нь дизайн болон технологийн өөрчлөлтийг оролцуулан хэдэн жилийн турш үргэлжилсэн боловч онгоцны гадаад төрх байдалд бага нөлөө үзүүлэв. Дизайныг хянах, дахин зохион бүтээх явцад их бие, далавчны хайрцаг, доод далавчны бэхэлгээний цэгүүд, бүхээгийн шал, хөдөлгүүрийн бэхэлгээг дахин зохион бүтээж, далавчны профайлыг өөрчилсөн. Үйлдвэрлэлийн технологийг GAZ №1-ийн хүчин чадалд тохируулсан. Ерөнхийдөө шинэ онгоц нь DH-9A-ийн ерөнхий хэлбэрийг хадгалсан ч эд анги 30%-иар бага, хөдөлмөрийн эрчим 30-35%-иар бага байв. Онгоцны жин нь анхны DH-9A-аас 20 кг хөнгөн байсан бөгөөд ачааны хэмжээ 90 кг-аар нэмэгдсэн.[3]:97-98 R-1 онгоц нь Зөвлөлтийн нисэхийн салбарыг хөгжүүлэхэд тусалсан. 1930 он хүртэл R-1 нь дунд зэргийн шинж чанартай хэдий ч ЗХУ-д хамгийн өргөн үйлдвэрлэгдсэн онгоц хэвээр байв. Үүнийг 1931 он хүртэл Таганрог дахь 31-р нисэх онгоцны үйлдвэрт үйлдвэрлэж байжээ.[4] 1000 гаруй онгоц барьсан.[4] 1925 оны 8-9-р сард М.М.Громов, М.А.Волковойнов нарын жолоодсон хоёр R-1 онгоц Москва-Бээжин-Токиогийн нислэгийг дуусгасан. Ленинградын Обуховын үйлдвэрт үйлдвэрлэгдэж, Америкийн Либерти L-12 онгоцны хөдөлгүүрээс хуулбарласан Зөвлөлтийн анхны олноор үйлдвэрлэсэн М-5 хөдөлгүүрүүд ашиглалтын хугацаагаа ямар ч асуудалгүй ажилласан. Улс төрийн шалтгаанаар тухайн үеийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд зөвхөн Москва-Бээжингийн нислэгийн талаар л мэдээлж байсан. Энэ онгоцыг 10 гаруй жилийн турш тагнуул, их бууны галын тохируулга, хөнгөн бөмбөгдөгч болон дайралтын онгоц болгон ашиглах, иргэний болон цэргийн нисгэгчдийг сургах, далайн эргүүл, харилцаа холбоо, байг чирэх, шуудан хүргэх, туршилтын зорилгоор ашиглаж байжээ. 1920-иод оны дунд үеэс Перс, Афганистан, Монголд нийлүүлсэн.

## Байлдаанд ашигласан байдал 
* 1923 — Афганистанд иргэний дайн. Онгоцыг Зөвлөлтийн нисгэгчид жолоодож байжээ. 
* 1925 — Хятадад иргэний дайн. ЗХУ-аас худалдаж авсан онгоцыг Гоминдан нам ашиглаж байжээ. Онгоцыг Зөвлөлтийн нисгэгчид жолоодож байжээ. 
*1925 — Перс. ЗХУ-аас худалдаж авсан онгоцыг Реза Шахын Персийн засгийн газар Ираны Азербайжан дахь үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний эсрэг, дараа нь Курд, Луристани болон бусад овог аймгуудын бослогыг дарахад ашиглаж байжээ. 
*1925 — Чечен-Ингушийн өөртөө засах тойрогт Зөвлөлтийн эсрэг бослогыг дарах ажиллагаа. 
*1928 — Афганистанд иргэний дайн. 1920-иод оны эхээр худалдаж авсан онгоцыг Афганистаны нисгэгчид ашиглаж байжээ. 
*1929 — Төв Европын бүс дэх мөргөлдөөн. Онгоцыг Зөвлөлтийн тал бөмбөгдөгч онгоц, довтолгооны онгоц, тагнуулын онгоц, холбоо барих онгоц болгон ашиглаж байжээ. 
*1932 — Зөвлөлт, Монголын агаарын цэргийн хүчин 1929-1932 оны Монголын Баруун дөрвөн аймагт гарсан зэвсэгт бослогыг дарахад ашигласан.

## Тэмдэглэл 
## Бүтээл 
* 
* 
* Wilfried Kopenhagen: Sowjetische Bombenflugzeuge. Transpress, Berlin 1989, ISBN 3-344-00391-7.
* Wilfried Kopenhagen, Jochen K. Beeck: Das große Flugzeugtypenbuch. Motorbuch, Stuttgart 2005, ISBN 978-3-613-02522-6, S. 500.

## холбоос 
* Р-1 на сайте AirWar.ru 

{{Navbox
|name  = Polikarpov aircraft
|title = Поликарповын онгоц
|state    = {}
|listclass = hlist

|group1 = Бөмбөгдөгч
|list1  = 
* TБ-2
* СПБ (D)
* НБ

|group2 = Сөнөөгч
|list2  = 
* И-1
* ДИ-1 (2И-Н1)
* И-3
* Д-2 (ДИ-2)
* И-5
* И-6
* И-15
* И-15 бис (И-152)
* И-153
* И-16
* И-17
* И-170
* И-172
* И-173
* И-180
* И-185
* И-190
* И-195
* И-200
* ИТП
* ТИС
* ВП
* «Малютка»

|group3 = Тангуулын/Дайрагч
|list3  = 
* Р-1
* МР-1
* Р-2
* Р-4
* Р-5
* Р-5ССС
* Р-Z
* ПИ

|group4 = Тээврийн онгоц
|list4  = 
* Поликарпов PM-1
* БДП
* У-2СП

|group5 = Сургуулийн онгоц
|list5  = 
* П-1
* У-1
* У-2 (По-2)
* УТИ-2
* УТИ-4
}}

Ангилал:Зэвсэгт хүчний нисэх онгоцны төрөл
Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц
Ангилал:Газрын байлдааны нисэх онгоц
Ангилал:Анхны нислэг 1923 он