open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Туба жонон

**Туба жонон** (? - 1634) нь Монгол Улсын Ордос аймгийн Бошигт жонон ханы гурав дахь хөвүүн, 1630-1634 оны хооронд Ордосыг захирсан 4 дэхь хан цолтон. 1624 онд Бошигт жонон эцэг нь таалал төгссөний дараа эцгийн араас буян үйлдэхээр Төвөд рүү сайн дураар явж ирээд 1630 онд Цахарын Алтан суврагын зайсан Сэрэн Бодумалын дэмжлэгээр Ордосын найман цагаан гэрийн өмнө Ордосын хан сууринд суусан. 1634 онд Туба жонон нас барсны дараа ах Ринчин жонон нь дахин Ордосын эзэн суусан. 

## Эшлэл
Ангилал:1634 онд өнгөрсөн
Ангилал:Ордосын хүн
Ангилал:Монголын хаан
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Ангилал:Жонон
Доржийн Золбаяр

**Доржийн Золбаяр** нь зохиолч, найруулагч, зураглаач, эвлүүлэгч, редактор, продюссер хүн юм.

## Намтар 
Доржийн Золбаяр нь 1972 оны 7 сарын 15-ны өдөр Улаанбаатар хотод төрсөн.

### Боловсрол 
* 1994 онд Цагдаагийн дээд сургуулийг эрх зүйч, коммандын офицер мэргэжлээр
* 1998 онд Кино Урлагийн дээд сургуулийг кино найруулагч мэргэжлээр төгссөн.

## Уран бүтээл 
### Кино, мюзиклын бүтээл 
* 1996 онд “Амур” уран сайхны кино. Найруулагч.
* 1998 онд “Нэгэн шөнийн явдал” уран сайхны кино. Найруулагч.
* 1999 онд “Алуурчин бэлтгэх дамжаа” уран сайхны кино. Продюссер.
* 2001 онд “Янаг дурлалын дууль” уран сайхны кино. Найруулагч, эвлүүлэгч.
* 2001 онд “Шар хэвлэл, нөхөд ба дайсан” баримтат кино. Зураглаач.
* 2002 онд “Ээждээ л үнсүүлэхсэн” уран сайхны кино. Найруулагч, Зураглаач, эвлүүлэгч.
* 2002 онд “Шөнө шөнөөсөө ялгаатай юу” уран сайхны кино. Зураглаач.
* 2002 онд “Сэргээш-1” хошин кино мюзикл. Зураглаач. Эвлүүлэгч.
* 2003 онд “Сэргээш-2” хошин кино мюзикл. Зураглаач. Эвлүүлэгч.
* 2003 онд “Мөргөлийн замд” Монгол-Германы хамтарсан баримтат кино. Зураглаач.
* 2005 онд “Сэргээш-3” хошин кино мюзикл. Зураглаач. Эвлүүлэгч.
* 2005 онд “Усны үнэр” уран сайхны кино. Зохиолч, найруулагч, Зураглаач.
* 2006 онд “Ийм нэгэн дурлал” уран сайхны кино. Зураглаач.
* 2007 онд “Надтай гэрлээч” уран сайхны кино. Зураглаач.
* 2008 онд “Үхэж үл болно- Чингис хаан” уран сайхны киноны 1-р найруулагч.
* 2011 онд “Учиртай гурав” уран сайхны кино. Найруулагч.
* 2012 онд “Аравт” БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны хамтарсан уран сайхны кино. Найруулагч. Продюссер  (англи, франц, герман хэлээр орчуулагдсан)
* 2016 онд “Хайрын клуб” уран сайхны кино. Зөвлөх найруулагч.
* 2017 онд “Чингисийн хүүхдүүд” уран сайхны кино. Зохиолч, найруулагч, продюссерээр  тус тус ажилласан.
Д.Золбаяр нь 20 гаруй уран сайхны киноны найруулагч, зохиолч, Зураглаач, продюссероор ажилласан.

### Ном зохиол 
* 2006 онд “Шоу бизнесийн хаан КИНО” номын зохиогч
* 2008 онд “Үхэж үл болно Чингис хаан-Түүхэн кино, кино түүх” номын редактор

## Амжилт 
* 2005 онд “Усны үнэр” кино зохиолоор “Шинэ алхам” кино зохиолын уралдаанд тэргүүн байр эзэлсэн.
* 2013 онд “Аcademy awards 2013” наадмын “Шилдэг найруулагч”, “Шилдэг кино” шагналыг хүртсэн.

## Гавьяа шагнал 
* 2007 онд “Соёлын тэргүүний ажилтан” цол, тэмдэгээр шагнуулсан.

## Цахим холбоос 
* Доржийн Золбаяр- Нэрт кино найруулагч
* Доржийн Золбаяр /Кино найруулагч/
* Золбаяр Дорж ФБ хаяг

Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Амьд хүн
__FORCETOC____INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Пуэрто-Принсеса (гол)

**Пуэ́рто-Принсе́са** **гол** (тагал. *Puerto Princesa*, исп. *Puerto Princesa*) —Филиппины Палаван арал дээрх Пуэрто-Принсеса хот орчмын газрын гүнээр 8,2 км урсдаг гол. 

Голын орчим Пуэрто-Принсеса газрын гүн дахь үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулагдсан - хотоос 50 км зайд орших байгалийн нөөц газар юм. Тус цэцэрлэгт хүрээлэн нь арлын хойд хэсэгт орших Сент-Полын нуруунд байрладаг. Энэ нь Гэгээн Паул булан болон Бабуян голоор хиллэдэг байна. Хотын захиргаа цэцэрлэгт хүрээлэнд хяналт тавьдаг. Өмнө нь Гэгээн Паулын газар доорх гол эсвэл Гэгээн Паулын газар доорх голын үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн гэж нэрлэдэг байв. Парк руу Сабанг хотоос ордог байна.
Ангилал:Филиппины гол
Ангилал:Филиппин
Ангилал:Филиппины газар зүй
Игуасу хүрхрээ

**Игуасу́ хүрхрээ** (испани. *Cataratas del Iguazú*, порт. *Cataratas do Iguaçu*) —Бразил (Парана муж) болон Аргентин (Мисьонес аймаг) хоёр улсын хил дээр орших Игуасу мөрөн дахь 275 хүрхрээнүүдийг хэлнэ. Энэхүү хүрхрээнүүд хоёр улсын нутаг дэвсгэр дахь "Игуасу" хэмээх үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд оршдог байна. 

## Аялал жуулчлал 
Игуасу хүрхрээ бол Өмнөд Америкийн жуулчдын хамгийн их очдог газруудын нэг юм. Жил бүр 1.5-2 сая жуулчин энд ирдэг байна. Ажиглах  тавцангууд нь жуулчдад зориулагдсан байдаг. Хүрхрээний ойролцоо явган болон автомашины аялалын маршрутууд байдаг. Замууд нь хүрхрээний бэлээр явдаг тул жуулчдад ус нэвтэрдэггүй хувцас санал болгодог. Игуасу хүрхрээний ойролцоо олон улсын нисэх онгоцны буудал, олон арван зочид буудал, амралтын газар, явган хүний ​​зам барьсан юм. Нутгийн иргэд аялал жуулчлалаар ирсэн зочдод зориулж орон нутгийн хувцас өмсдөг, нутгийн бүжиг, дуу сонирхуулдаг байна.
Ангилал:Өмнөд Америкийн хүрхрээ
Ангилал:Өмнөд Америкийн газар зүй
Ангилал:Бразилын хүрхрээ
Ангилал:Аргентины хүрхрээ
Ангилал:Өмнөд Америкийн голын систем
Самдангийн Дашдондог

Самдангийн Дашдондог нь урлаг судлаач, Монголын анхны дээд боловсролтой судлаач, шүүмжлэгч хүн юм. 

## Намтар 
С.Дашдондог нь Төв аймгийн Дэлгэрхаан суманд 1923 онд төрсөн. 

### Боловсрол 
* 1942 онд Урлагийн дунд сургууль төгссөн.
* 1955-1960 онд ОХУ-ын Луначарскийн нэрэмжит ТУДС-д суралцаж театр судлаач мэргэжлээр төгссөн. Энэ сургуульд докторантурт суралцаж байсан. 

### Ажилласан байдал 
УТТ-т дагалдан хөгжимчнөөр 1950 оныг хүртэл ажилласан. Э.Оюун “Сургуулийн номын санд өглөө 9-өөс орой 23 цагт “номоо хураалгаарай” гэтэл сууна. Өндийж номоо хураалгахад С.Дашдондог бас сууж байдаг байлаа” хэмээн дурссан байдаг. 

* 1950-1955 онд УХДТ-ын дарга, уран сайхны удирдагч, 
* 1960-1969 онд Засгийн газрын Реферэнт, 
* 1969-1976 онд УДБЭТ-ын дарга, УДЭТ-ын уран сайхны удирдагч, 
* 1976-1981 онд УБИС-ийн кино драмын тэнхимийн эрхлэгчээр тус тус ажиллажээ.

С.Дашдондог нь удирдах ажил хийхийн зэрэгцээ 1967 оноос УБИС, СУИС-д давхар ажиллаж, 1992-1996 онд театр судлалын ангийг анх нээн удирдаж төгсгөссөн юм. Тэрээр театр судлалаар гадаадад суралцаж мэргэжил эзэмшсэн Монголын анхны дээд боловсролтой судлаач, шүүмжлэгч бөгөөд эх орондоо театр судлалыг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан театрын зүтгэлтэн юм. 

## Судалгаа шинжилгээ 
С.Дашдондог нь урлагийн шүүмж, өгүүлэл олныг бичиж нийтлүүлжээ. Тухайлбал,

* 1957 онд “Үнэн” сонинд “Үнэн” дуурийн тухай
* 1958 онд "Соёл" сэтгүүлд “Кремлийн цаг” жүжгийн тухай 
* “Ганхуяг” бүжгэн жүжгийн тухай /1959, “Үнэн” сонин/, 
* “Сонгодог бүжгийн сонгомол бүжигчид” /1959, “Соёл, утга зохиол”/, 
* “Дэнлүүний баяр” жүжгийн тухайд /1961, “Үнэн” сонин/, 
* “Афродита арал” /1964, “Утга зохиол урлаг”/, 
* “Монголын дуурь бүжгэн жүжгийн хөгжим” /1965, “Утга зохиол урлаг”/, 
* “Монгол Яго” /1966, Соёлын ажилтанд тусламж/, 
* 1966 онд “Утга зохиол урлаг” сэтгүүлд "Тэмцэл” дуурийн тухай, 
* 1967 онд “Үнэн” сонинд “Шинэ дуурийн тухай”, 
* 1967 онд “Утга зохиол урлаг” сэтгүүлд “Парисын дөл”, 
* 1972 онд “Үнэн” сонинд “Театрын гоо зүй”, 
* 1972 онд “Үнэн” сонинд "Хувьсгалт баатарлаг “Шивээ хиагт” дуурийн тухай,
* 1979 онд “Үнэн” сонинд “Мөнгөн залаа” 
* 1961 онд “Өрнөдийн эрэлхэг зоригийн ба эмгэнэлт жүжгийн сонгодог зохиолууд Монголд тавигдсан тухай” , 
* 1969 онд “Тайзны урлагийн шинэчлэл”, 
* 1971 онд “Театрын урлагийн зарим зүтгэлтэн”, 
* “Жүжиглэхүйн ухаан” /1986/, 
* “Сувдан хөшиг” /1987/,
* 1993 онд Л.Эрдэнэбулгантай хамтарч “Урлагийн ариун сүмийн мөргөлчдийн тухай тэмдэглэл”,
* 1995 онд “Тэнгэрлэг жүжигчин Цагааны Цэгмид”, 
* “Жаран жилийн шастир” /1966. 1-2 боть, МУАХ/ бүтээлүүд нь театр урлаг судлалд томоохон байр суурь эзэлдэг. 

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Дэлгэрхааны хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:Урлаг судлаач
Бразил реал

**Бразил реа́л** (порт. *real*, код ISO 4217: **BRL**, тэмдэглэл: *R$*, олон тоон дээр: *réis* (1942 он хүртэл), *reais* (1994 оноос хойш) —Бразил улсын мөнгөн тэмдэгтийн нэр. 1 реал 100 сентаво-д хуваагддаг. Харьцангуй шинэ валют юм. 1994 онд реал үүсэхээс өмнө гиперинфляцын үе тохиосон. 1942-1994 онуудад Бразил улсын мөнгөн тэмдэгт 7 удаа үнэгүйдэж байсан юм. 1994 оноос хойш амрерик долларт харьцах ханш 0,8- 3,7 реал байсан. 2009-2011 онд ханш $1=1,5-1,7 реал байж тогтворжсон байна. 

Өдөр тутмын эргэлтэнд 2, 5, 10, 20, 50, 100, 200 реалын мөнгөн дэвсгэрт, 1, 5, 10, 25, 50 сентаво, 1 реал зоос хэрэглэж байгаа ажээ. Мөн 1 реалын дурсгалын зоос төлбөрийн хэрэгсэл байдаг юм.

## Бразил дахь мөнгөний эргэлтийн түүх 
Бразилийг 1500 онд Португалийн далайчин Педро Алварес Кабрал нээсэн боловч 30 жилийн дараа колоничлол бодитоор эхэлсэн түүхтэй. Удаан хугацааны туршид бараа бүтээгдэхүүн болон янз бүрийн улс орны мөнгө, ялангуяа Испанийн реалыг бараа товарын солилцооны хэрэгсэл болгон ашигладаг байжээ. Голландчууд тус улсын зүүн хойд хэсгийг эзэлж байх үед Бразилд анхны зоос цутгаж эхэлжээ. Тиймээс Бразилийн анхны зоос нь 1652 оны флорин хэмээх алтан зоос байв.

1690 онд реал нь Бразилийн албан ёсны мөнгөн тэмдэгт болсон байна. Португал хэлээр "*real* " гэх үг олон тоон дээр "*reais"*  гэх бөгөөд хуучирсан "reis" гэдэг байжээ. Бразилд 1690-1942 онуудад голчлон зоос буюу их тооны мөнгөн дэвсгэрт хэрэглэж байсан тул (хамгийн их хэмжээ - 1 сая реал) 1942 он хүртэл албан ёсны мөнгөн тэмдэгт Бразил реал буюу "Бразил реис" байсан гэж олон эх сурвалжууд хэлдэг. Үндсэндээ  "Бразил реис" нь 1690-1942 он хүртэл эргэлтэнд хэрэглэж байсан ажээ. Инфляцийн үр дүнд түүнийг үнэгүйдүүлж, Бразилийн засгийн газар "Крузейро" хэмээх шинэ мөнгөн тэмдэгтийг зах зээлд нэвтрүүлсэн. Реал (эсвэл reis) -ийг "крузейро"-гоор сольсон явдал нь олон "О"-ийг багасгах "деноминаци" хийх зорилготой байсан юм. Нэг крузейро 1000 реалаар сольж байжээ.  

1969, 1970, 1986, 1990, 1993 онуудад мөн "О"-үүдийг хасах зорилготой мөнгөн тэмдэгтийн нэрийг сольж гаргаж байсан түүхтэй.

Эцэст нь 1994 онд "реал" хэмээх нэртэй болж өмнөх мөнгөн тэмдэгтүүдтэй харьцуулахад ханш тогтворжиж өнөөг хүртэл хэрэглэж байна.

Ангилал:Бразилын мөнгөн тэмдэгт
Ангилал:Өмнөд Америкийн мөнгөн тэмдэгт
Ангилал:Мөнгөн тэмдэгт
Аргентин песо

**Аргентин пе́со** (испан. *peso argentino*) —Аргентин улсын мөнгөн тэмдэгт. 1 песо нь 100 сентаво-гоос бүрддэг. Код ISO 4217, товчлол ARS. Аргентины орчин үеийн мөнгөн тэмдэгтийг 1992 онд  "аустрал" (испан. *austral*) хүчингүй болгосны дараа шинээр нэвтрүүлсэн байна. Аргентин песо"гийн ханш 2002-2008 онд 1 ам.доллар = 3 песо орчим хэлбэлзэж, 2009-2011 онд 4 песо орчим болж байгаад 2023 оны 8-р сарын байдлаар 1 ам.доллар 700 песо орчимд болж унаад байна. Песогийн ханшийг барихын тулд Төв банкнаас үе үе ам.долларыг худалдан авч байсан юм.

Ангилал:Аргентины мөнгөн тэмдэгт
Ангилал:Өмнөд Америкийн мөнгөн тэмдэгт
Ангилал:Мөнгөн тэмдэгт
Мендоза (хот)

**Мендо́за** (испани. *Mendoza*, *Mendoza del Nuevo Valle de La Rioja* — Ла Риоха шинэ хөндий дахь Мендоза) — Аргентин улсын хот бөгөөд мөн ижил нэртэй аймгийн нийслэл юм. 

2015 оны байдлаар тус хот 1 сая 115 мянган хүн амтай байсан. Мендоза хот дагуул хоттой нийлээд Их Мендоза гэгдэх бөгөөд 1 сая 400 мянга орчим хүн амтай ажээ. Тааламжтай цаг агаар, дарс үйлдвэрлэл хөгжсөн тул энэ хотыг: «Нартай бөгөөд сайахан дарстай хот» — испани. *«la tierra del sol y buen vino»* гэж нэрэлдэг байна.

Мендоза хот нь Аргентины баруун хэсэгт, Андын урт нурууны гол хэсгийн бэлд байрладаг. Хотоос баруун тийш 112 км-т Өмнөд Америкийн хамгийн өндөр уул - Аконкагуа оргил (6962 м) оршдог байна.

Энэ хотыг 1561 оны 3-р сарын 2-нд ахмад Педро дель Кастильо үүсгэн байгуулж, өөрийн залуу дарга Гарсиа Хуртадо де Мендозагийн нэрээр нэрлэжээ.
Ангилал:Аргентины хот
The Times

**The Times** (англи. *The Times*; «Цаг үе» гэж орчуулна) — Их Британийн дэлхийд алдартай өдөр тутмын сонин.

Энэ сонин 1785 онд анх байгуулагдан хэвлэгдэж эхэлсэн байна. 

Одоогоор "The Times" сониныг "Times Newspapers Limited" компани эрхлэн гаргадаг бөгөөд 100 хувь нь Руперт Мёрдок тэргүүтэй " News Corporation" нэртэй мэдээллийн корпорацын мэдэлд байдаг байна. Сонины ням гаргийн хувилбар нь 1821 онд байгуулагдсан "The Sunday Times" юм.

Таймс сонины нэрийг олон сонин санаа авч зээлдсэн. Жишээ нь: Монголын "Улаанбаатар таймс", Америкийн "*The New York Times" сонин*, Энэтхэгийн "*The Times of India"*, Өмнөд Солонгосын "*The Korea Times"*, Оросын англи хэлээрх *"Moscow times"*, Израилын *"The Times of Israel"*, Лаосын *"Vientiane Times"* зэрэг юм. 

"The Times" сониныг анх Жон Уолтер (англи. John Walter) 1785 онд байгуулсан бөгөөд тэр үед "*The Daily Universal Register"* («Өдөр тутмын мэдээний жагсаалт») нэртэй байсан бөгөөд Уолтер өөрөө редактор нь байжээ. 1788 оны 1-р сарын 1-нд 940 дугаар хэвлэгдсэн байхдаа өнөөгийн "*The Times"* нэрээ авсан ажээ.

"The Times" сонин 2020 оны 3-р сард өдөрт дунджаар 365,880 ширхэг хэвлэгдсэн бол The ​​Sunday Times долоо хоногт дунджаар 647,622 ширхэг хэвлэгдэн гарчээ. Хоёр сонин 2019 оны 6-р сарын байдлаар цахим төлбөртэй 304,000 захиалагчтай байсан. The Times сонины америк хувилбар хэвлэл 2006 оны 6-р сарын 6-аас хойш хэвлэгдэн гарч байна.

## Эзэмшигчид 
* Жон Уолтер (1785—1803)
* Жон Уолтер II (1803—1847)
* Жон Уолтер III (1847—1894)
* Артур Фрезер Уолтер (1894—1908)
* Альфред Хармсворт (1908—1922)
* Асторын гэр бүл (1922—1966)
* Рой Томсон (1966—1976)
* Кеннет Томсон (1976—1981)
* Руперт Мёрдок тэргүүтэй (1981 оноос) News Corporation,

## Редакторууд 
* John Walter 1785-1803
* John Walter, Jnr 1803-1812
* Sir John Stoddart 1812- 1816
* Thomas Barnes 1817 -1841
* John Thadeus Delane 1841 -1877
* Thomas Chenery 1877 -1884
* George Earle Buckle 1884 -1912
* George Geoffrey Dawson 1912 -1919
* George Sydney Freeman 1919 ( 2 сар)
* Henry Wickham Steed 1919 -1922
* George Geoffrey Dawson 1923- 1941
* Robert McGowan Barrington-Ward 1941 -1948
* William Francis Casey 1948 -1952
* Sir William John Haley 1952 -1966
* William Rees-Mogg 1967 -1981
* Harold Evans 1981 -1982
* Charles Douglas-Home 1982-1985
* Charles Wilson 1985- 1990
* Simon Jenkins 1990 - 1992
* Peter Stothard 1992 - 2002
* Robert Thomson 2002 - 2007
* James Harding 2007 - 2012
* John Witherow 2013 - 2022
* Tony Gallagher 2022 оноос хойш

Ангилал:1785 онд байгуулагдсан
Ангилал:Их Британийн сонин
The Guardian

**The Guardian** (монгол хэлээр "Гардиан" гэж уншина, англи. *The Guardian* — орч. «Харуул») — Их Британийн зүүн либерал үзэлтэй өдөр тутмын сонин. Уг сонин анх Манчестер хотод 1821 онд "The Manchester Guardian" нэртэй анх гарч байсан юм. 

1959 онд хуучин нэрээ одоогийн нэрээр өөрчилж, 1964 онд редакц нь Лондон руу нүүжээ. Ням гаргийн дугаар нь "The Observer" гэдэг (1993 онд Guardian группийн нэг хэсэг болсон). The Guardian, The Observer, The Guardian Weekly зэрэг нь "Guardian Media Group"-ийн мэдэлд байдаг.

Ангилал:1821 онд байгуулагдсан
Ангилал:Их Британийн сонин
Ангилал:Их Британийн өдөр тутмын сонин
Санжийн Довчин

**Санжийн Довчин** (1895 онд Сайн ноён аймгийн Илдэн вангийн хошуунд буюу өнөөгийн Өвөрхангай аймгийн Өлзийт сумын нутагт төрсөн-1940 оны 7-р сарын 7-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан)- Монголын улс төрч, Гадаад явдлын яамны дэд сайд, Сангийн сайд. 

## Намтар 
Довчин сайд 1895 онд Сайн ноён хан аймгийн Илдэн бэйлийн хошуу одоо­гийн Өвөр­хангай аймгийн Өлзийт сумын нутаг Есөн зүйл хэ­мээх газар тайж Хасын хамж­лага ард Санжийн хоёр­дугаар хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр 12 наснаасаа гэрийн сургалтаар боловсрол олж, 1908-1912 онд хошуу тамгын газар бичээч, аймгийн чуул­ганы жинхэнэ бичээч, түш­мэлийн албыг хаших болжээ. Тэрээр үүнийхээ зэрэгцээ Оросын шинжилгээний ан­гийн хү­мүүс­тэй танилцаж газарчин, туслах ажилтнаар ажиллаж явахдаа орос хэл сурч, хо­шуу­ны эрх баригчдаас явуулж байгаа бодлогыг шүүм­жилж, буруушаасан нь дээдчүүлийн чихэнд хүрч хошуу ноён Норовжанцанд хавчигдан нутгаасаа дайжих шалтаг болжээ. 

1913 онд Оросын хайгуулын экспе­ди­цийнхнийг дагаж Нийслэл хүрээнд ирж Түмтийн өр­төөнд улаач хийж байгаад Хужирбулан дахь Сайн ноён хан аймгийн цэргийн хороонд бичээч, цэргийн яамны түш­мэл, эх зохиогч түшмэлээр 1919 он хүртэл ажиллажээ. 1919 оноос Сайн ноён хан аймагт чуулган тамгын Мээ­рэн түш­мэлийн алба хашиж байгаад 1921 оны зун өртөө улаа зэргийг тэгшитгэх, ху­ваах хэргээр дахин Нийслэл хүрээнд ирэхэд нь Монгол Ар­дын журамт цэрэг Нийслэл хүрээг чөлөөлж, хуучин тө­рийн аппаратыг татан буул­гаж, ардын засгийг шинээр бай­гуулсан хувьсгалын өр­нөл­­тийн үе байв. Ийнхүү Довчин нутаг буцахгүй хуучин танил Д.Сүхбаатар нарын хүмүүс­тэй уулзаж 1921 оны 7-р сараас Цэргийн яа­манд ерөн­хий хэлтсийн дар­гаар ажил­лах болов. Энэ хугацаанд Монгол Ардын намд элсч улмаар 1922 оны 12-р сарын 22-ны өдрийн Засгийн газрын 56-р тог­тоо­лоор Зүүн хязгаарыг захиран тохинуулах сайдаар Магсар Хурцын Дугаржавын оронд томилогдов. Тэр үед С.Довчин сайд орос хэл гадар­лах цөө­хөн хүний нэг байсан бөгөөд 1924 оноос ГЯЯ-ны дэд сайдын албан тушаал хашсан. 

1926-1939 онуудад Сангийн яамны жинхэнэ сайд, Монголбанкны ерөнхий хо­рооны даргаар хавсран ажил­лаж байсны зэрэгцээ 1935 оноос Ерөнхий сайдын орлогч мөн МАХН-ын Төв хорооны тэр­гүү­лэгч гишүүнээр тас­ралт­гүй ажиллаж байгаад 1939 оны 7-р сарын 10-нд буюу наадмын өмнөх өдөр Улсын бага хурлын дарга, НТХ-ын тэргүүлэгч гишүүн Довчин сайдыг Догсом, НХШХ-ны дарга Лосол, тө­рийн сайд Дорж, Данший-Цоодол нарын хамт барив­чилж, Чита хотоор дамжуулж Москвад аваачиж КГБ-ийн гарт тушаажээ. 

Монголын шинэ тулгар төрийн нэр хүндтэй гавьяатай сэ­хээтэн Довчинг 1940 оны 7-р сарын 5-ны өдөр Зөвлөлт холбоот улсын Цэр­гийн онц шүүхээр цаазлах ял оноож 2 хоногийн дараа гүйцэт­гэжээ. 

Санжийн Довчинг 1962 онд улс төрийн хувьд нь цагаатгаж, 1990 онд МАХН-ын гишүүнийг нь сэргээжээ.
Ангилал:1895 онд төрсөн
Ангилал:1940 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын сайд
Ангилал:Гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Сангийн сайд
Ангилал:Өвөрхангайнхан
Ангилал:Өлзийт сум (Өвөрхангай)
Эрдэнийн Бямбажав

**Эрдэнийн Бямбажав** (1938 онд Увс аймгийн Өмнөговь сумын нутагт төрсөн) -Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн, Сангийн сайд, Элчин сайд.

## Намтар 
1957 онд Улаангомын дунд сургууль төгссөн.

1963 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотын Санхүү, эдийн засгийн дээд сургууль төгссөн.

1963-1967 онд Монголбанкинд мэргэжилтэн.  

1967-1972 онд Сангийн яамны валютын хэлтсийн дарга.

1972-1978 онд Сангийн яамны нэгдүгээр орлогч сайд.

1979-1984 онд болон 1994-1996 онуудад Сангийн сайдаар ажилласан.

1984-1988 онд Үнэ стандартын улсын хорооны дарга.

1989-1992 Төлөвлөгөө, эдийн засгийн улсын хорооны 1-р орлогч дарга, Засгийн газрын гадаад эдийн засгийн хорооны 1-р орлогч дарга, Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газар хоорондын комиссын Монголын хэсгийн орлогч дарга.

1992-1994 онд Монгол Улсаас Казахстан улсад суугаа Элчин сайд.

1996 оноос Санхүүгийн зөвлөгөө өгөх "Их тусч" ХХК-ний захирал.

2010 оноос “Бодь даатгал”ХХК-ий ТУЗ-ийн хараат бус гишүүн
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Сангийн сайд
Карлын гүүр

**Карлын гүүр** (чех. *Karlův most,* англи*. Charles Bridge*) — Праг хотын түүхэн Бага хот (чех. *Malá Strana*) болон Хуучин хот (чех. *Staré Město* *(Старэ Мнесто)* дүүргүүдийг Влтава (чех. *Vltava*) гол дээгүүр холбодог дундад зууны гүүр юм. Гүүрний урт нь 520 м, өргөн нь — 9,5 м. Тус чулуун гүүр 16 томоохон нуман тулгуур дээр тогтдог. Уг чулуун гүүрийг эхлээд Прагийн гүүр гэж нэрлэдэг байгаад сүүлд 1870 онд албан ёсоор IV Карл хааны дурсгалд зориулж нэрлэх болжээ. Энэ гүүрний хоёр талаар шашны агуулгатай гучин хөшөө барималаар чимсэн байдаг. 

Карлын гүүрийн өмнө байсан Жудитийн гүүрийг (чех. *Juditin most*) анх 1172 онд II Владислав барьж өөрийн эхнэр Тюрингийн хатан хаан Жудитын нэрээр нэрлэх болжээ. Энэ гүүрийг сүүлд IV Карлын хаанчлалын эхэн үед ашиглаж байсан боловч тэр үед ч худалдаа, нийгэм, барилгын салбарын өсөлтийн улмаас илүү орчин үеийн гүүр барих хэрэгцээ гарч иржээ. 1342 онд Жудитийн гүүр үерийн үеэр бараг бүрэн нурсан байна. 

Шинэ гүүрийг IV Карл зохион бүтээх үүрэг өгч өмнөх Жудит гүүр байсан газрын ойролцоо барьсан юм. Жудит гүүрний үлдэгдэл нь Хуучин хотын цамхаг байрладаг тулгуур баганын ёроолд харагдаж байна. Гүүрний барилгын ажил 1357 оноос XV зууны эхэн үе хүртэл Питер Парлерын зургаар барьжээ. Хуучин хотын эрэг дээрх гүүрний цамхагийг 1380 оны орчим Питер Парлерын урлангийн архитекторууд барьсан байна.

Энэхүү гүүрийг Чехийн нийслэл Праг хотод ирсэн гадаадын жуулчдын заавал очиж үзэж дээгүүр нь гардаг үзмэр болсон юм. 
Ангилал:1380 онд баригдсан
Ангилал:Чехийн архитектур
Ангилал:Чехийн барилга байгууламж
Прагийн метро

**Прагийн метро** (чех. *Metro v Praze* буюу *Pražské metro*) —Чех улсын цорын ганц метро бөгөөд Праг хотын тээврийн гол хэрэгслийн нэг бөгөөд жилийн зорчигч урсгалаараа Европт долоо дахь том метро юм. 

Тус метро нь өдөрт 1 сая орчим хүн тээвэрлэдэг байна. Праг хотын нийтийн тээврийн удирдах байгууллага (чех. *Dopravní podnik hl. m. Prahy*) метрог удирддаг байна. Хотын нийтийн тээвэр болох метро, трамбай, автобус, гол гатлах завь зэргээр зорчих нэгдсэн нэг тийз байдаг байна. Энэ тийзээр "S" хэмээх шугамын галт тэрэгт (хот орчмын төмөр замын тээвэр) мөн хотын бүсэд ашиглах бломжтой ажээ.  

Прагийн метро нь шугаман галт тэрэгний системээр ажилладаг. Одоо Прагийн метро гурван шугамаас бүрддэг байна: "А" - ногоон, "B" - шар, "C" - улаан. Эдгээр шугам нь хотын төвд огтолцож чигэлэлээ солих өртөөнүүдтэй ажээ.

Метроны эхний хэсэг 1974 оны 5-р сарын 9-ний өглөөний 09:19 цагт Прага хотыг Улаан арми чөлөөлсний 29 жилийн ойгоор нээлтээ хийсэн. Нээлтийн үйл ажиллагааг улс төрийн томоохон арга хэмжээ хэмээн танилцуулсан бөгөөд үүнд Чехословакийн Коммунист намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Густав Гусак тэргүүтэй төрийн дээд албан тушаалтнууд оролцов.

Анхны нээлтээс хойш жилийн дараа "С" шугамын галт тэрэгний тоо гурваас дөрвөн вагон болж нэмэгдсэн.

## Статистик тоо баримтууд 
* Прагийн метроны урт 2023 оны байдлаар 65 км, хүн тээврийн өртөөний тоо— 61.
* «А» шугамын урт 17,13 км (17 өртөөтэй), «В» шугам— 25,70 км (24 өртөө), «С» шугам— 22,61 км (20 өртөөтэй).
* Метроны эцсийн өртөөнүүд хоорондын явах хугацаа: «А» шугам— 30 мин., «В» шугам — 41 мин, «С» — 36 мин ажээ.
Влтава гол

**Влта́ва** **гол** (чех. *Vltava*) — Чех улсын баруун нутагт нийслэл Праг хотын дайран урсаж Эльба мөрөнд цутгадаг гол.

Урд нь зарим эх сурвалжуудад **Велтава** болон **Молдава** гэж тэмдэглэгдсэн байсан. Урт нь — 446 км, ус цуглуулах бүс нутаг нь— 28 000 км².
Хорь аймаг

**Хорь аймаг** (; ) нь Буриадын 21 аймгийн нэг юм.
Хорь Буриадуудыг Оросууд Эрхүүгээс Зүүн тийш шахсанаар зарим нь энд нүүн суурьшсан байна.

## Зүүлт, тайлбар
### Тэмдэглэл
Ангилал:Буриадын аймаг
Сөрөг хүчин (улс төр)

Улс төрд **сөрөг хүчин** гэдэг нь нэг эсвэл олон намууд эрх баригч намын барьж байгаа засгийн газрыг эсэргүүцэх явдал юм. Улс төрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалж сөрөг хүчний түвшин харилцан адилгүй байдаг. Жишээлбэл, дарангуйлал болон ардчилсан тогтолцоонд сөрөг хүчнийг тус тус хэлмэгдүүлж эсвэл хүсч болно.  Сөрөг хүчний гишүүд ерөнхийдөө бусад намуудын эсрэг байр суурь эзэлдэг. 

## Эшлэл 
Ангилал:Улс төр
Ангилал:Улс төрийн арга хэмжээ
Эрх баригч нам

Ардчилсан парламентын эсвэл ерөнхийлөгчийн тогтолцоонд **эрх баригч нам нь** парламентад сонгуулийн дараа сонгогдож олонхын суудал эзэлдэг, ерөнхийлөгчийн засаглалд олонхын саналыг авч ялах үед төрийн гүйцэтгэх засаглалыг эзэмшдэг улс төрийн нам, эвсэл юм.     

## Эшлэл 
Ангилал:Улс төр
Ангилал:Улс төр асуудлаар
Ширээ уул (Өмнөд Африк)

**Ширээ уул** (африк. *Tafelberg*, *Тафелберх*; англи. *Table Mountain*) —Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах улсын Кейптаун хотоос баруун өмнө зүгт, хотын нэрийн хуудас болох Ширээ булангийн өмнөд эрэгт орших уул юм. Байгалийн бүтээсэн 7 шинэ гайхамшгийн нэгээр албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн. Уулын ойролцоо алдартай Чөтгөрийн оргил (англи. ''Devil's Peak*), Арслан толгой (англи. *Lion's Head'') болон Туэлве Төлөөлөгчид уулс байдаг. Португалийн усан цэргийн жанжин, судлаач Антониу ди Салданья тус уулын талаар анх 1503 онд тэмдэглэсэн байдаг юм.

Уулын өндөр нь далайн түвшнээс дээш 1085 м. Уулын орой нь тэгш талбай хэлбэртэй ширээ шиг учраас ингэж нэрлэсэн байна. Уул нь бүдүүн ширхэгтэй элсэн чулуугаар бүрхэгдсэн, мөнх ногоон ой мод, бут сөөгөөр бүрхэгдсэн эгц налуу байдаг ажээ. Тэнд ховор зүйл ургамал, амьтан байдаг. Уулын орой дахь уур амьсгал нь Кейптаун хотыг бодвол сэрүүн, салхитай бөгөөд өвлийн улиралд цаг агаар 0 хэмээс доош буудаг байна. 

## Холбоос 
* **Ширээ уулын албан ёсны цахим хуудас:** https://www.tablemountain.net/

Ангилал:Африкийн уул
Ангилал:Өмнөд Африкийн уул
Монгол Улсын аймгуудын ДНБ

Монгол улсын аймгуудын нэг хүнд ноогдох ДНБ хэмжээг төгрөг болон доллартай харьцуулан жагсаан эрэмбэлсэн болно.
## 2024 Газрын зургаар
## Монгол улсын аймгуудын ДНБ 
2024 оны байдлаар

## Монгол улсын аймгуудын нэг хүнд ноогдох ДНБ 
Үндэсний Статискийн Хорооны сайтаас 2024 оны ДНБ мэдээллийг авсан болно.

## Эшлэл
Өлзийбаярын Рэнцэнноров

**Өлзийбаярын Рэнцэнноров** (1923 онд Сэцэн хан аймгийн Сүжигт бэйсийн хошуу, өнөөгийн Хэнтий аймгийн /Идэрмэг сум/ Батноров сумын нутагт төрсөн- 1974 оны 3-р сарын 23-нд нас барсан)- Монголын театр, киноны нэрт жүжигчин, багш, сурган хүмүүжүүлэгч, найруулагч.

## Намтар 
Ө.Рэнцэнноровын эцэг Ж.Өлзийбаяр Ардын цэрэгт алба хаасан, Монголын анхны морин тойруулгын дарга, нисэх хүчний дарга, "Улаан Од" сонинд сэтгүүлч байсан, эх нь М.Цэгмид.  

Тэрээр 1930 оноос Улаанбаатар хотод ирж бага, дунд сургуульд сурч төгссөн. Энэ үеэр Улсын Төв театрын найруулагч оросын мэргэжилтэн В.Борейшогийн жүжигчин бэлтгэх түр сургуульд сурч байжээ.

1937 онд Багш нарыг бэлтгэх сургуулийн урлагийн ангийн анхны төгсөгчдийн нэг. 

1936-1957 онд Улсын төв театрын жүжигчин. 

1957-1961 онд МУИС-д суралцаж найруулагч мэргэжлээр төгссөн.

1967-1970 онд Улсын хүүхдийн театрын дарга, уран сайхны удирдаач.

1970-1974 онд Соёлын яаманд мэргэжилтэн.

## Бүтээл 
Театр, киноны 70 шахам дүрийг урлан бүтээсэн байна.
Буянаагийн Ган-Очир

**Буянаагийн Ган-Очир** нь эрх зүйч, хууль зүйн ухааны доктор, зохиолч хүн юм. 

## Намтар 
Боржигон овогт Буянаагийн Ган-Очир нь Өвөрхангай аймгийн Арвайхээр хотод 1987 онд төржээ. 

### Боловсрол 
* 2008 онд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуульд бакалавр,
* 2010 онд магистр, 2019 онд докторын зэрэг хамгаалсан 
* 2017 онд Шанхайн Жиа Тонг их сургуульд Төрийн удирдлагын магистр хамгаалсан байна.

### Ажилласан байдал 
* Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх,
* МУИС-ийн Эрүүгийн эрх зүйн тэнхим багш,
* Монголын эдийн засгийн форум ТББ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
* Ардчилсан намын Нарийн бичгийн дарга,
* Ардчилсан намын Хэрэг Эрхлэх газрын дарга

## Уран бүтээл 
# "Амьд хууль" ном 
# "Амьд эдийн засаг" ном 
# "Сонгуулийн гэмт хэрэг" ном 
# "Хятадтай хэрхэн өрсөлдөх вэ" ном 

МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль төгсөж, сургуульдаа багшилж ажлын гараагаа эхлэхдээ "Эрх зүйн мэдлэгийг энгийнээр" уриатай "Амьд хууль" номоо бичжээ. Харин Монголын эдийн засгийн форумын ЕНБД-аар ажиллах хугацаандаа "Амьд эдийн засаг" ном бичсэн байна. Мөн докторантын судалгааны хүрээндээ "Сонгуулийн гэмт хэрэг" номоо гаргажээ. "Хятадтай яаж өрсөлдөх вэ" ном нь түүний Хятадад суралцаж, аялахдаа далайн эрэг Ханжоу, Шанхайгаас хөрстийн өндөрлөг Төвөд, Шиньжян, өмнөд нутаг Гуанжоу, Гүйлинээс хойд зах Өвөр Монголоор хүртэл 28 мянган км замыг туулж бичсэн судалгааны тэмдэглэлийн үр дүн юм. 

### Нийтлэл 
* "Төвдийн хар цагаан ба Монголын сургамж"
* Хятад орон нүүдэлчин нүдээр аялалын тэмдэглэл... Хятадтай хэрхэн өрсөлдөх вэ?

## Сонгуульт ажил 
* Ардчилсан намын ҮБХ-ны гишүүн,
* Ардчилсан Залуучуудын Холбооны Гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүн,
* Нийслэлийн Ардчилсан намын хорооны гишүүн,
* Сүхбаатар дүүргийн Ардчилсан намын дэд дарга,
* Сүхбаатар дүүргийн намын хорооны гишүүн

## Цахим холбоос 
* Буянаагийн Ган-Очир
* Ganochir Buyanaa 

## Эх сурвалж 
Ангилал:Арвайхээрийн хүн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

Ангилал:1987 онд төрсөн
Ангилал:Эрх зүйч
Ангилал:Зохиолч
Цэвэгдоржийн Батнайрамдал

**Цэвэгдоржийн Батнайрамдал** (1968 онд Төв аймгийн Баяндэлгэр суманд төрсөн)- Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан, багш, найруулагч. 

## Намтар 
* 1988 онд дунд сургуулиа төгсч, Төв аймгийн “Монгол туургатан” театрын дагалдан жүжигчнээр ажлын гараагаа эхэлсэн.

* 1990 онд СУИС-ийн кино драмын анги төгссөн.
* 1994-1996 онд Төв аймгийн ХДТ -т ерөнхий найруулагч Төв аймгийнхаа театрт Ч.Лодойдамбын “Хугараагүй ноён нуруу” Л.Шийтэрийн “Туулсан зам” жүжгийг найруулж ажлын гараагаа эхэлсэн.
* 1996 -2002 онд Дархан хотын "Залуучууд" театрын ерөнхий найруулагч
* 2008-2012 онд "Сити" их сургуульд жүжигчний уран чадварын багш, тэнхмийн эрхлэгч
* 2012 оноос СУИС-ийн театрын урлагийн сургуулийн уран чадварын багш, уран сайхны удирдагч.

## Бүтээлүүд 
* Үндэсний их баяр наадмын хүрээнд Хүй долоон худгийн соёлын наадмыг 2014-2018 он хүртэл 4 жил дараалан найруулсан
* 2019 онд Монгол улсын ерөнхийлөгчийн ивээл дор " Холливуд Монголд" төслийн еренхий найруулагч
* 2019 он Монгол улсын засгын газрын захиалгаар "Legend" төслийн ерөнхий найруулагчаар
* Монгол төрийн их баяр наадмын хүндэтгэлийн концертын найруулагч 2018 он
* Булган аймаг үүсэн байгуулагдсаны түүхт 80 жилийн нээлтийн найруулагчаар 2018 он
* Монгол улсад Төмөр замын байгууллага үүсч хөгжсөний түүхт 70 жилийн ойн нээлтийн арга хэмжээний найруулагч 2019 он
* Булган аймгийн Сэлэнгэ сум үүсгэн байгуулагдсаны түүхт 60 жилийн ойн нээлт хүндэтгэлийн концертын еренхий найруулагч 2019 он
* Нийслэл хот үүсэн байгуулагдсаны 375 жилийн ойн талбайн найруулагч 2013 он
* "Нийслэлийн хүүхдүүд" хүүхдийн баярын ерөнхий найруулагч 2017 он
* "Нийслэлийн мөнгөн шөнө 2019" ерөнхий найруулагч
* Хүүхдийн спортын 6-р наадмын нээлт хаалтын ёслолын еренхий найруулагч 2019 он
* "Хотын гудамж миний нутаг" гудамжны баярын ерөнхий найруулагчаар 2013- 2018 он хүртэл
* Нийслэлийн боловсролын газар үүсэн байгуулагдсаны 80 жилийн ойн хүндэтгэлийн концертын еренхий найруулагч 2017 он
* Монгол улсад мэргэжлийн театр үүсч хөгжсний 85 жилийн ойн хүндэтгэлийн тоглолтын найруулагч 2017 он
* Монгол улсад дээд мэргэжилтэй театрын мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсний 60 жилийн ойн баярын ерөнхий найруулагч 2017 он
* "Ардын Хувьсгалын 100-101 жилийн ойн баяр наадмын найруулагч 2022 он
* Төв аймгийн 100-н жилийн ойн Ерөнхий найруулагч 2023 он
* Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын 90 жилийн ойн Ерөнхий найруулагч 2023 он зэргээр 1994 оноос эхлэн өнөө хүртэл хувь уран бүтээлчдийн болон улсын чанартай 100 гаруй уран бүтээлийн найруулагчаар ажиллажээ.
* 2024 оны Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хороо хуралдаж, Ардын хувьсгалын 103 жилийн ойн баяр наадмын нээлт, хаалтын ёслолыг найруулах найруулагчаар томилогдон ажилласан.
Титэм хамтлаг

**Титэм хамтлаг** нь 1990-ээд онд алдаршиж байсан, 1988 онд байгуулагдсан юм. 

## Түүхэн тойм 
1988 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургуулийн хоёрдугаар курсийнхэн үүсгэн байгуулсан Титэм хамтлаг юм. Байгуулагдсан цагаасаа олон уралдаан тэмцээнүүдэд түрүүлдэг байжээ. Титэм хамтлагийн дуунууд өөрсдийн үеийнхэндээ хит болж байсан бол дараа дараагийн үеийнхэн тус хамтлагийн дууг өөрсдийн хувилбараар дуулж мөн л амжилт олж байв. Тэдгээрээс бидний хамгийн сайн мэдэх нь “18 нас” дуу бөгөөд Камертон хамтлаг өөрсдийн хэв маягаар дуулж дараа үедээ хит болгож байсан.

## Цахим холбоос 
* ТИТЭМ Хамтлаг Official Channel
* Титэм хамтлаг Сувдан шигтгээ (үгтэй)
* Титэм хамтлаг тоглолт
Доржийн Гармаа

**Доржийн Гармаа** (1937 оны 9-р сарын 27-нд Төв аймгийн Эрдэнэ суманд төрсөн-2016 оны 12-р сарын 21-нд нас барсан) - Монгол Улсын төрийн соёрхолт, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн (2006 он), кино болон хүүхдийн нэрт зохиолч.  

## Намтар 
Тэрбээр сумандаа бага, дунд сургууль төгсөөд Улаанбаатар хотод Санхүү эдийн засгийн техникум сурч төгссөн. 

1966 онд ЗХУ-ын Москва хотноо М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургууль, 1978-1980 онд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийг тус тус төгссөн. 

1958-1961 онд Баянхонгор, Төв аймгийн санхүүгийн хэлтэст ерөнхий ня-бо, 1961 онд "Тоншуул" сэтгүүлийн утга зохиолын ажилтан, 1966-1973 онд МЗЭ-ийн хороонд "Цог" сэтгүүлийн хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, хүүрнэл зохиолын зөвлөлийн эрхлэгч, 1973-1978 онд Монголын радио, телевизид редактор, 1980-1983 онд МАХН-ын Төв Хороонд зааварлагч, 1983-1990 онд Монголын Зохиолчдын Эвлэлд орлогч дарга, 1990-1997 онд мэргэжлийн зохиолчоор тус тус ажиллаж байжээ. 

Зохиолч Д.Гармаа 1955 оноос эхэлж уран бүтээлээ туурвисан юм. “Морьтой ч болоосой”, “Хөхөө гэрлэх дөхлөө” уран сайхны кино зохиол бичиж дэлгэцнээ гарсан нь үзэгчдийн талархал хүлээсэн билээ. “Хүүхдийн зохиолын нэрт төлөөлөгчдийн нэг Д.Гармаа нь “Гал манахын нуу”, “Дайны сүүдэр”, “Хуучин хэрэм”, “Халуун амьсгал”, “Өвөөгийн намар”, “Тасын суудал”, “Тайгын цэнхэр манан”, “Харуул Алтай”, “Үхэл өөрөө ирдэггүй”, “Нарны будан”, “Эцгийн голомт” зэрэг тууж, роман, өгүүллэг, жүжиг, киноны зохиол бичин эх орныхоо тусгаар тогтнол, хөгжил дэвшил, амьдралын эрээн барааныг тод томруун харуулсан юм” хэмээн мэргэжил нэгт нөхөд нь дурсдаг. Түүний зохиол бүтээлүүд Орос, Хятад, Украин, Киргиз, Казак, Молдав зэрэг арав гаруй хэлээр орчуулагдан хэвлэгдсэн байна.

## Шагнал 
Доржийн Гармаагийн хөдөлмөр зүтгэлийг төр, засаг өндрөөр үнэлж 1971 онд “Дайны сүүдэр” номонд нь МҮЭ-ийн шагнал, 1969 онд “Хөгжөөнтэй тууж” номонд нь МЗЭ-ийн шагнал, 1982 онд “Газар тэнгэр” романд нь Д.Нацагдоржийн шагнал, 1988 онд “Хөгжөөнтэй тууж” номонд нь төрийн шагнал олгож, 2006 онд Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртээжээ.
Лхамжавын Тайванбат

**Лхамжавын Тайванбат** нь 1990-ээд оны үед мандаж байсан "Титэм" хамтлагийн дуучин хүн юм. 
## Намтар 
Лхамжавын Тайванбат нь 1972 онд Монгол улсын Улаанбаатар хотноо төржээ. Тэр Soul, R&B болон Поп хөгжмийн урсгалаар дуулж тайзнаа гарч ирсэн "Камертон" хамтлагт продюссерээр нь Л.Тайванбат уригдан ажиллаж байжээ. "Камертон" хамтлагийн гишүүн Лхамжавын Ган-Эрдэнэгишүүний ах гэдгээр нь хүмүүс бас мэддэг. 
##### Ажилласан байдал 
2012 оноос Эко телевизийн продюссерээр ажилласан. 

## Алдартай бүтээл 
* Зүүд
* Мөрөөдөл
* Үзэсгэлэнт од
* Цэнхэр сарны туяа
* Чиний харцанд
* Гэгээн хүсэл
* Талын цэцэг

## Үйл явдал 
Продюсер Л.Тайванбатын өмнө “Камертон” хамтлагийнхан мэхийж, Л.Тайванбат “Камертон”-ынхныг бөхийлгөжээ.Л.Тайванбат тус хамтлагийн анхны продюссер билээ.
2016 оны 5 дугаар сарын 27-нд “Титэм” хамтлагийн гоцлол дуучин Л.Тайванбат “Үзэсгэлэнт од” тоглолтоо “The corporate” зочид буудлын концертын танхимд хийжээ. Тус тоглолтод “Никитон”, “Камертон” хамтлаг болон дуучин С.Сэрчмаа, Б.Ангирмаа нар оролцох юм байна.
## Цахим холбоос 
* Л.Тайванбат “Камертон” хамтлагийн залуусыг бөхийлгөлөө
* Л.Тайванбат “Үзэсгэлэнт од”-оо дурсана
* Дуучин, Продюсер Л.Тайванбат СТА цол тэмдгээр энгэрээ мялаалаа
* “Үзэсгэлэнт од”
* “Титэм” хамтлагийн ахлагч Л.Тайванбат 46 насандаа МУСТА цол тэмдгээр ШАГНАГДЛАА
* Балжиннямтай өдөр - Дуучин, продюсер Л.Тайванбат
* Angirmaa, Tavanbat, Camerton - Chinii hartsand (Ангирмаа, Тайванбат, Камертон - Чиний харцанд)
* Титэм & Тайванбат "Үзэсгэлэнт Од" Тоглолт

Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Дуучин
Ангилал:Амьд хүн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Дональд Трампын амь насанд халдах оролдлого

**Доналд Трампын амь насанд халдах оролдлого** 2024 оны 7-р сарын 13-ны өдрийн 18 цагийн 11 минутад (орон нутгийн цаг) АНУ-ын Пеннсилвани мужийн Батлер хотод болсон сонгуулийн команит ажлын цуглааны үеэр гарсан байна. Халдлага хийсэн этгээдийн буудсан сум АНУ-ын 45 дахь ерөнхийлөгч бөгөөд 2024 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Д.Трампын баруун чихний дээд хэсгийг оносон байна. 

Амь насанд халдах оролдлогыг "AR-15" төрлийн винтов буугаар хамгаалалтын бүсийн гадна байрлах байшингийн дээврээс, ойролцоогоор 90 орчим метрийн зайнаас буудаж үйлдсэн гэж урьдчилсан байдлаар тогтоожээ. Буудсан этгээдийг нууц албаны ажилтан тэр даруй буудан хороож чаджээ. Батлер хотын прокурорын газрын мэдээлснээр, буудсан этгээд жагсагчдын нэгийг хөнөөж, өөр хоёр хүнийг хүнд шархадуулсан байна. 

Уг гэмт хэргийг хүн амины хэрэг гэх зүйл ангиар шалгаж эхэлсэн байна. Энэ хэрэг нь 1981 онд Рональд Рейганыг мөн буудаж амь насанд халдах оролдлогоос хойш анх удаа АНУ-ын ерөнхийлөгч хүний амь насанд халдах оролдлого болсон байна.

Д.Трампыг хамгаалалтын албаныхан тэр даруй Батлер хотын эмнэлэгт хүргэж, биеийн байдлыг шалгуулжээ. Трамп хэдэн цагийн дараа эмнэлгээс гарсан. Түүнийг 21:30 цагийн орчимд эмнэлгээс Питтсбургийн олон улсын нисэх онгоцны буудал руу авч явсан байна. Улмаар тэндээсээ нисч 7-р сарын 14-ний өглөө үүрээр Нью-Жерси мужийн Ньюарк Либерти олон улсын нисэх буудалд газардсан. Нууц албаны төлөөлөгч хэлэхдээ Трамп аюулгүй байдалд байгаа гэж мэдэгдэв.

## Халдлага хийсэн этгээд 
АНУ-ын Холбооны мөрдөн байцаагчид урьдчилсан байдлаар халдлага хийсэн этгээдийг Пеннсилвани мужийн Бетел-Парк хотын 20 настай цагаан арьст этгээд гэж тогтоогоод байна. *"New York Post"* сонины мэдээлсэнээр түуний нэр Томас Мэтью Крукс ажээ. 

## Улс төрчдийн мэдэгдэл 
Америкийн улс төрчид, тэр дундаа ерөнхийлөгч асан Билл Клинтон, Жорж Буш, Барак Обама нар халдлага үйлдсэнийг дуу нэгтэйгээр буруушааж, АНУ-д улс төрийн хүчирхийлэл байх ёсгүй гэж мэдэгджээ. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байден “Түүнийг аюулгүй байдалд байгаа бөгөөд биеийн байдал сайн байгааг сонсоход баяртай байна" гэжээ.
Ангилал:2024 он
Ангилал:Доналд Трамп
Ангилал:Пеннсилвани
Батлер хот

**Батлер хот** (англи. *Butler*) — АНУ-ын Пеннсилвани мужийн хот бөгөөд Батлер засаг захиргааны дүүргийн төв. Тус хотод 2010 оны байдлаар 13 757 мянган хүн оршин сууж байсан. 

АНУ-ын Хүн амын тооллогын товчооны мэдээгээр Батлер хот нь 7.04 хавтгай дөрвөлжин километр талбайтай. Батлер хот Питтсбург хотоос хойд зүгт 56 км зайд оршдог бөгөөд Их Питтсбург хотын бүсэд багтдаг юм.

2024 оны 7-р сарын 13-нд АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажлын хүрээнд зохион байгуулсан жагсаалын үеэр нэр дэвшигч Доналд Трампын амь насанд халдах оролдлого хийсэн байна.
Tushig

**Түшиг** нь Монголын YouTube суваг эрхлэгч бөгөөд олон сая бүтээлүүдийг Монгол хэл дээр нийтэлдэг контент бүтээгч юм. Түүний видеонууд нь зорилтот үзэгчдэд, ялангуяа Монголын залууст ихээхэн хандаг байна.

## Карьер 
Түшиг нь YouTube дээр 2015 онд идэвхтэй видео нийтэлж эхэлсэн бөгөөд түүний сувгийн агуулга нь зугаа цэнгэл, тайлбар, амьдралын хэв маяг, соёл, аялал зэрэг төрөл бүрийн сэдвүүдийг хамардаг. Цаг хугацааны явцад түүний суваг нь Монголын YouTube ертөнцөд танигдсан суваг болсон. 
## Хүрсэн үзүүлэлтүүд 
* Түшигийн YouTube суваг нь **1.2 сая орчим захиалагчтай** (2025 оны мэдээллээр). 
* Түүний нийт үзэлтүүд **200 саяас дээш** хүрсэн байна. 
* Видео бичлэгүүдийн төрөл нь олон янз бөгөөд тогтмол шинэ контент нэмэгдсээр байна. 

## Контент 
Түшигийн контент нь дараах төрлүүдийг багтаадаг:
* Энтертайнмент видео
* Амьдралын хэв маяг, аялалын контент
* Тайлбар, тренд сэдвүүдийн анализ

## Олон нийтийн хүлээлт 
Түшигийн бүтээсэн контент нь онлайн орчинд өргөн хүрээний үзэгчдэд хүрч, түүнийг Монголын танигдсан YouTube контент бүтээгчдийн нэг болгоход нөлөөлсөн. Түүний видеонууд нь үзэгчдийн зүгээс идэвхтэй хандалт авч, эерэг үнэлгээ болон шүүмжлэл зэрэг олон төрлийн санал бодлыг төрүүлдэг байна.
 
## Платформ холбоос 
* «Түшиг» – YouTube суваг  
* «Түшиг» – өөр форматтай YouTube холбоос  
* «Түшиг» – Instagram суваг
* – Facebook суваг

## Гадаад холбоос 
* Official YouTube channel: https://www.youtube.com/c/mongolianyoutubertushig
The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)

***The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)*** нь Америкийн реппер Эминэм-ийн арван хоёр дахь студийн цомог юм. Энэ нь **Shady Records**, **Aftermath Enterainment**, **Interscope Records**-оос 2024 оны 07 дугаар сарын 12-нд гарчээ. Энэхүү цомгийн концепц нь Эминэм өөрийн хоёрдогч дүр Слим Шэйдитэй өрнөж буй зөрчилдөөний талаар гарна. Цомогт хүнд, хошигносон, ухамсарт зэрэг хип хопийн хэв маягуудыг багтаажээ. Зочин уран бүтээлчдээр Ваит Голд, Слаи Паипер, Жэй Ай Ди, Дэм Жойнтз, Эз Мил, Скайлер Грей, Биг Шан, Бэйбитрон, Жэлли Ролл, люкс хувилбарт 2 Чейнз, Вэстсайд Бүүги, Грип, Фифтийнафтер нар оролцсон байна.

Цомгийн продюсероор Эминэм, Дэм Жойнтз, Фредврек, Кубитз, Коул Беннетт, мөн удаан хугацаанд хамтарч буй Доктор Дре, Мистер Портер, Люс Ресто нар бүтээжээ. Энэ нь түүний сүүлд 2020 онд гаргасан *Music to Be Murdered By* цомгийн дараа гаргасан албан ёсны цомог юм. Цомгоос "Houdini", "Tobey", "Somebody Save Me" зэрэг синглүүдийг гаргаж, 10 дугаар сард нэмэлтээр Temporary дууны клипийг цацсан. **Yahoo** мэдээллийн цахим платформоос үүнийг **Metacritic** (уран бүтээлчдийн хийсэн бүтээл тус бүрт өгсөн үнэлгээ, оноог дундчилж гаргадаг вэбсайт)-ийн хамгийн бага үнэлгээтэй Эминэмийн цомог гэж мэдээллэсэн байна. Харин шүүмжлэгчдийн зүгээс цомог доторх дуунуудад хийсэн түүний реп хийх арга техникийг нь үнэлжээ. Энэ цомог Австрали, Австри, Бельги, Канад, Чех, Финланд, Унгар, Ирланд, Нидерланд, Шинэ Зеланд, Норвеги, Словак, Швед, Швецарь, Их Британи, АНУ-ын чартуудад тэргүүлсэн байна. Мөн түүний энэ цомог **67 дахь Грэммийн шагнал гардуулах ёслол**-д "Шилдэг реп цомог" номинацид нэр дэвших гэж байна. Түүний Грэммийн шагнал хүртсэн цомгуудыг дурдвал: 2000 онд *The Slim Shady LP*, 2001 онд *The Marshall Mathers LP*, 2003 онд *The Eminem Show*, 2010 онд *Relapse*, 2011 онд *Recovery*, 2015 онд *The Marshall Mathers LP 2*  

## Дууны жагсаалт
**Стандарт хувилбар**

**Өргөтгөсөн хувилбар, нэмэлт дуунууд**

## Цомгийн гаргасан амжилт
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" |Борлуулалт
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Бельги**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Дань**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Франц**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ Зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)* ||
*Огноо: 2024 оны 07 дугаар сарын 12
*Лэйбл: **Shady**, **Aftermath**, **Interscope**
*Формат: Диск, пянз, кассет, онлайнаар татаж авах, сонсох 
|1
|1
|1
|1
|2
|2
|2
|1
|1
|1||
***АНУ**: 281,000
|
***BPI**: Алт
***MC**: Алт
***RMNZ**: Алт
Галбадрахын Дармаажанцан

**Галбадрахын Дармаажанцан** нь Ховд аймгийн Дөргөн сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Монголчууд
Jossey

**Болдсайханы Номин-Эрдэнэ** (1999 оны 2 сарын 13нд Улаанбаатарт төрсөн), **Jossey** нэрээр алдаршсан бөгөөд Монгол дуучин, уран бүтээлч юм. Түүний хөгжмийн төрлүүд нь ихэвчлэн Rnb, neo-soul, trip hop холигдмол гэж тодорхойлдог.

Jossey нь 2020 онд Монголд буцаж ирэн Ocean Grey label-д харьяалагдан эхлэсэн бөгөөд 2021 оноос Дуугүй байж, Aurora, Slowly, Moment, Suusaiuu гэх тус, тус бүтээлүүдээ олны хүртээл болгосон. Тэрээр 2022 онд Ocean Grey label-ээс тусдаа гарсан ба Үзэсгэлэн, Hold me, Зүрхээ нуу гэх мэт уран бүтээлүүдээ туурвисан байна.

## Намтар 
Тэрбээр эмээ, өвөө дээрээ өссөн айлын дундах хүүхэд бөгөөд багаасаа яруу найраглал, шүлэг бичих, математикд сонирхолтой хүүхэд байсан.

Номин-Эрдэнэ нь наймдугаар анги хүртэлээ Хөгжим бүжгийн коллеж-д төгөлдөр хуурын мэргэжилээр суралцсан. Мөн 2011 онд Бүгд Найрамдах Чех улс руу гэр бүлийн хамт амьдарч, суралцахаар явсан бөгөөд Зочид буудал менежмент мэргэжилээр төгссөн. 2013-2015 хүртэл таеквондогоор хичээллэж дүүргийн аварга, улсын аварга тэмцээнүүдэд амжилттай оролцож байсан. Анх 2015 оноос эхлэн гитар, төгөлдөр хуур дээр дуу зохиож эхэлсэн ба гэрийн студидээ хоолой, хөгжимөө бичиж эхлэсэн.

## Гаргасан цомог, уран бүтээлүүд 
## Синглүүд 
## Хамтарсан уран бүтээлүүд
Эннио Морриконе

**Эннио Морриконе** (итал. *Ennio Morricone*, 1928 оны 11-р сарын 10-нд төрсөн—2020 оны 7-р сарын 6-нд нас барсан) — италийн нэрт хөгжмийн зохиолч. аранжировщик бөгөөд хөгжмийн удирдаач.

«Оскар»-ын 2 удаагийн шагналтан: кино урлагт гаргасан амжилтын төлөө (2007), хамгийн өвөрмөц сайн хөгжмийн ая зохиосны төлөө (2016, «Муухай 8»), «Алтан бөмбөрцөг» 3 удаагийн шагналтан.

## Намтар 
1928 оны 11-р сарын 10-нд Ром хотод мэргэжлийн жааз хөгжмийн бүрээчин Марио Морриконе, гэрийн эзэгтэй Либера Ридольфи нарын гэр бүлд төрсөн. Эннио айлын таван хүүхдийн ууган нь байв. Тэрээр 12 настай байхдаа Ром дахь Гэгээн Сесилийн консерваторид элсэн орж, Гоффредо Петрасси багшийн удирдлага дор сурчээ. Консерваторид Морриконе бүрээ (1946), хөгжмийн зэмсэг(1952), хөгжмийн найруулга (1954) гэсэн 3 диплом авсан.

Морриконе 16 настай байхдаа эцгийнхээ өмнө нь тоглож байсан Альберто Фламинигийн чуулгад хоёрдугаар бүрээч болжээ. Морриконе чуулгатай хамт Ромын шөнийн клуб, зочид буудлуудад тоглож мөнгө олдог байв. Жилийн дараа тэрээр театрт ажилд орж, нэг жил хөгжимчнөөр, дараа нь гурван жил хөгжмийн зохиолчоор ажилласан. 

1950 онд тэрээр алдартай хөгжмийн зохиолчдын дууг радиод найруулж эхэлсэн бөгөөд 1960 он хүртэл радио, концертын хөгжим зохиохоор ажиллаж байгаад телевизийн шоуны хөгжмийн найруулгыг хийж эхэлсэн ажээ.

1964 оноос хойш Морриконе "RCA" дуу бичлэгийн компанид ажиллаж, Жанни Моранди, Марио Ланза, Миранда Мартино зэрэг алдарт дуучдын  болон бусад олон зуун дуунд аранжирошикоор ажиллажээ. 

Европт алдартай болсон Морриконе-г Холливудын кино урлагт урьсан байна. АНУ-д тэрээр Роман Полански, Оливер Стоун, Брайан Де Пальма, Майк Николс, Жон Карпентер, Барри Левинсон, Терренс Малик болон бусад алдартай найруулагчдын кинонд хөгжим бичсэн байна.
Брайан Де Пальма

**Брайан Де Пальма** (англи. *Brian De Palma*; род. 1940 оны 9-р сарын 11-нд АНУ-ын Нью-Жерси мужийн Ньюарк хотод төрсөн) — америкийн кино найруулагч, кино зохиолч бөгөөд продюсер. 60 орчим уран бүтээлийн жилийн хугацаандаа сэтгэл зүйн триллер болон адал явдалт драмын «Алдаа» (англи. *Blow Out*), «Соривтой нүүр» (англи.*Scarface*), «Халдашгүйчүүд» (англи.*The Untouchables*), «Карлитогийн зам» (англи. Carlito’s Way) кинонуудаараа алдаршсан байна.
Жүгнээгийн Амарсанаа

**Жүгнээгийн Амарсанаа** (1953 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академийн жинхэнэ гишүүн, академич, профессор бөгөөд хууль зүйн ухааны болон шинжлэх ухааны доктор, Монгол Улсын Гавьяат хуульч. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцийн дарга, Хууль зүйн сайдын алба хашсан.

## Намтар 
Түүний эцэг Жүгнээ ойрад дотроо дөрвөд гаралтай, Увс аймгийн Давст сумынх. Харин эх нь Увсын Улаангомынх. Эцэг нь цэргээс халагдаад нутагтаа латин үсгийн багш болсон. Эцэг эхээс арвуулаа. Гурван ах, гурван эгч, гурван дүүтэй. Тэднийх 1952 онд Улаанбаатарт нүүж иржээ. 

1961 онд 17 дугаар сургуульд 1-р ангид элсэн орж 1971 онд төгссөн. 

1975 онд МУИС-ийн хуулийн анги төгсөөд л сургуульдаа багшилж, тэнхмийн орлогч эрхлэгч, орлогч декан болсон.

1981-1991 онд Шүүх яамны хэлтэс, газрын дарга,

1986-1988 онд ЗХУ-ын Москва хотод аспирантурт сурч төгссөн. 

1990-1992 онд Хууль зүйн сайд.

1994-1996 онд МУИС-ийн Эрх зүйн тэнхмимийн эрхлэгч.

2003-2012 онд Үндсэн хуулийн Цэцийг дарга хийсэн.

Монголын өмгөөлөгчдийн холбоо, Хууль зүйн үндэсний төв, ШУА-ийн Философи социологи, эрх зүйн хүрээлэнг тэргүүлж, Дэлхийн банкны зөвлөх, Ази, Номхон далайн орнуудын Хүний эрхийн үндэсний байгууллагуудын шинжээчээр уригдаж, Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүнээр сонгогдож ажиллаж байсан. 

## Бүтээл
Тэрээр нэг сэдэвт 20 бүтээл, 130 гаруй номыг дангаар болон бусадтай хамтран туурвисан байна.

Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Монголын хууль зүйн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:1953 онд төрсөн