open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аскар Мамин

**Аскар Мамин** () гэж 1965 онд Целиноградад төрсөн Казахстан улсын улс төрч байдаг. 2008 оноос эхлэн төрийн өмчит «Казахстаны төмөр зам» ХК-ийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна (2014 оны байдал).

Аскар Мамин Целиноградын барилгын инженерийн хүрээлэнг төгсөж барилгын инженер, хожим Плехановын нэрэмжит Оросын эдийн засгийн их сургуульд сурч эдийн засагч чиглэлээр мэргэжсэн. Одоогийн ажлаасаа өмнө 2005—2006 онд Казахстан улсын зам тээвэр, харилцаа холбооны сайдаар, 2006-2008 онд Астана хотын даргаар ажиллаж байв.

## Лавлах холбоос 
Ангилал:Казахстаны ерөнхий сайд
Ангилал:Одооны засгийн газрын тэргүүн
Ангилал:Астанын засаг дарга
Ангилал:Төмөр замын менежер
Ангилал:Казахстаны их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Астанын хүн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Кипчак

**Кипчак** буюу **Кипчакууд**, өөрөөр хэлбэл **Кипчак түрэгүүд**, эсвэл **Половууд** бол Дундад зууны үед Евразийн тал нутгийн зарим хэсэгт нутаглаж байсан түрэг угсааны нүүдэлчин ард түмэн, холбоо юм.

VIII зууны үед Түрэгийн хоёрдугаар хаант улсын бүрэлдэхүүнд анх нэр дурдагдсан. Тэд Алтайн бүс нутагт нутаглаж байсан ба дараачийн зуунуудад эхлээд Кимак-Кипчакийн холбооны нэг хэсэг, дараа нь кумануудтай хамтарсан холбооны нэг хэсэг болж өргөжсөн байх магадлалтай. Понт-Каспийн тал нутаг, Хятад, Сырдарья, Сибирьт кипчакуудын бүлгүүд байсан. Куман-Кипчакийн холбоог XIII зууны эхэн үед монголчууд байлдан дагуулжээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан
Ангилал:Кавказын түүх
Ангилал:Нүүдэлчид
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Евразийн нүүдэлчид
Ангилал:Украин дахь угсаатан
Карим Масимов

**Карим Масимов** () гэж 1965 онд Целиноградад буюу өнөөгийн Астана хотод төрсөн уйгур үндэстэн, (гэж яригддаг боловч өөрийгөө казахын найман овогт хүн гэж үздэг юм билээ; түүний эцэг Кажимкан Касымович Масимов нь хожа араб - казахын холимог цустай, эх нь Элеонора Каримовна Ажибекова гэж казахын найман овгийн хүн) 2007-2012, 2014-2016 онуудад хоёр удаа Казахстан улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байсан улс төрч хүн. 2016-2022 онд БНКазУ-ын Үндэсний Аюулгүй байдлын Хорооны дарга байсан. Казахстаны Нур Отан намын гишүүн.

Карим Масимов 1982 онд Алма-Ата хотноо улсын физик-математикийн дунд сургууль дүүргэж ЗЗөвлөлт Холбоот Улсын Москва хотын П.Лулумбын Ард түмнүүдийн найрамдлын дээд сургууль болон Кахастаны Эдийн засгийн их сургууль төгссөн байна. Түүнээс гадна Хятад, Америкт сурчээ. Казах, орос, хятад, араб хэлтэй. 1991 онд Казахстан улсын хөдөлмөрийн яаманд ажилд орсноос хойш хэд хэдэн банк удирдсан. 2000—2001 онд Зам тээвэр, харилцаа холбооны сайд, 2001—2003 онд Ерөнхий сайдын зөвлөх, 2003—2006 онд Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр ажиллаж байв. 2012—2014 онд Ерөнхийлөгч Н.Назарбаевын Хэрэг эрхлэх газрын даргаар ажилласан. 

2022 оны нэгдүгээр сарын 5-ны өдөр Аюулгүйн зөвлөлийн хуралдааны дараа Казахстаны Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев тус улсад үймээн самуун гарч байгаатай холбогдуулан Карим Масимовыг ҮАБХ-ны даргын албан тушаалаас огцруулсан. Маргааш нь түүнийг эх орноосоо урвасан хэргээр (БНКазУ-ын Эрүүгийн хуулийн 175-р зүйл) саатуулж, түр саатуулах төвд хорьжээ. Масимовын оронд Токаевын Төрийн хамгаалалтын газрын дарга асан Ермек Сагинбаев Казахстаны Үндэсний аюулгүй байдлын Хорооны шинэ тэргүүн болсон байна.    

2023 оны 4-р сарын 24-нд Астана хотын шүүх Карим Масимов ял оноов. Масимовыг гэм буруутайд тооцож, эд хөрөнгийг хурааж, төрийн албанд бүх насаар нь албан тушаал хашихыг хориглож, 18 жил хорих ял оноожээ.    

## Цахим холбоос 
* Казахстан улсын засгийн газрын цахим хуудас
* Казахстан улсын ерөнхий сайдын цахим хуудас

|-

Ангилал:Казахстаны ерөнхий сайд
Ангилал:Казахстаны эдийн засгийн сайд
Ангилал:Казахстаны их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Ангилал:Астанын хүн
Деррик Уильямс

**Деррик Уильямс** (, *1991 оны тавдугаар сарын 25-нд Калифорни мужийн Ла Мирада хотод төрсөн*) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Сакраменто Кингз багийн довтлогч юм.

## Товч намтар
Аризонагийн их сургуулийн тоглогч Уильямс драфтад оролцох жилдээ 15.7 оноо дунджилж, олон шагналын эзэн болсон тул драфтад аман хүзүүджээ. Миннесота Тимбервулвз багт ирсэн улиралдаа 66 тоглолтонд дунджаар 21.5 минут оролцож, 8.8 оноо, 4.7 дамжуулалт хийсэн амжилтаар багийн анд Рики Рубиогийн хамт НБА-гийн холимог шинэ оддын тоглолтонд оролцож, улмаар Бүх оддын тоглолтын цагирагт довтлох тэмцээнд оролцоод амжжээ.

Уильямс 2012 оны хоёрдугаар сарын 27-нд Лос-Анжелес Клипперс багийг ялсан тоглолтонд холын зайнаас шидсэн 4 шидэлтээ бүгдийг амжилттай болгож, будагтай талбайд 90  хувьтай довтолж, нийт 27 оноо авч хувийн дээд үзүүлэлтээ тогтоов. 2013 оны гуравдугаар сарын 17-нд Нью-Орлеан Пеликанс багтай тоглоход багаа 28 оноогоор тэргүүлж, онооны дээд үзүүлэлтээ ахиулсан байна. 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд Миннесотагаас довтлогч Мба А Мутегийн зөрүүнд Сакраменто Кингз багт шилжжээ.

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Сакраменто Кингз багийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1991 онд төрсөн
Дорнод фронт (Дэлхийн хоёрдугаар дайн)

**Дорнод фронт** гэж Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед  европын Тэнхлэгийн гүрнүүд ба Финландын  цэргийн ЗХУ, Польш, Норвеги болон бусад Умард Европ, Өмнөд Европ ба Төв Европын  Холбоотон гүрнүүдийн эсрэг 1941 оны 6 сарын 22-1945 оны 5 сарын 9-ны хооронд тэмцсэн тулалдааны театрыг хэлдэг. Түүнийг бас **Аугаа их Эх орны дайн** ()  гэж хуучин ЗХУ болон өнөөгийн орос улсад нэрлэдэг бол, Германд **Зүүн фронт** (), **Дорнодын байлдааны ажиллагаа** () буюу **Оросын байлдааны ажиллагаа** () гэж нэрлэдэг байна.

## Түүх
### Хохирол 
#### Зөвлөлтийн цэргийн хохирол 
## Мөн үзэх
*Оросын түүх
*Аугаа их эх орны дайн

## Ишлэл
## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос

Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн германы зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:1940-д он
Ангилал:20-р зууны дайн
Ангилал:Европын дайн
О Жей Мэйо

'''Овинтон Ж'Энтони "О Жей" Мэйо'* (, *1987 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд  Баруун Виржини мужийн Хантингтон хотод төрсөн'') — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Милуоки Бакс багт тоглодог. Тэр шидэгч-хамгаалагчийн байрлалд тоглодог. 2008 оны драфтын №3 дахь сонголтоор Миннесота Тимбервулвз багт элссэн.
## Замнал 
### Мемфис Гриззлис 
О Жей Мэйо драфтаар Миннесота Тимбервулвз багт сонгогдонгуут Мемфис Гриззлис багт шилжигджээ. 2008-2009 онд Мемфисийн улирлын бүх тоглолтонд дунджаар 38.0 минут тоглож, 18.5 оноо, 3.8 бөмбөг авалт, 3.2 дамжуулалт дунджилан Шинэ шинэ тоглогчийн сунгаанд Деррик Роузийн удаад аман хүзүүдэж байлаа. 2011, 2012 онуудад хасагдах шатны тоглолтуудад оролцсон.

### Даллас Маверикс 
2012 оны долоодугаар сарын 19-нд Даллас Маверикстай гэрээлжээ. Далласын 2012-2013 оны улирлын 82 тоглолтонд дунджаар 35.5 минут тоглож, 15.3 оноо, 3.5 бөмбөг авалт, 4.4 дамжуулалт авчээ.

### Милуоки Бакс 
2013 оны долоодугаар сарын 13-нд Мэйо Милуоки Бакс багтай гэрээ байгуулсан.

## Эшлэл
## Холбоос
* Профайл - НБА

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Милуоки Бакс багийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Жей Жей Хиксон

**Жеймс Эдвард "Жей Жей" Хиксон, бага** (, *1988 оны есдүгээр сарын 4-нд Жоржиа мужийн Атланта хотод төрсөн*) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Денвер Наггетс багийн тоглогч юм. 
## Замналын товчоон 
Хиксон 2010 оны арваннэгдүгээр сарын 2-нд Атланта Хокс багтай тоглохдоо замналын дээд 31 оноогоо авч байв.

2011 оны зургаадугаар сарын 30-нд Сакраменто Кингз багт эллсэн.

2011 оны аравдугаар сарын НБА-гийн ажил хаялтын үеэр Израйлийн  багт очиж, 1 жил тоглов.

2012 оны долоодугаар сарын 11-нд Портленд Трэйл Блэйзерс багт 1 жилийн гэрээгээр элссэн юм. 2012-2013 оны улиралд 80 тоглолтонд дунджаар 29.0 минут тоглож, 10.4 бөмбөг авалт хийжээ.

2013 оны долоодугаар сарын 11-нд Денвер Наггетс багт элссэн. 2014 оны хоёрдугаар сарын 25-нд Портленд Трэйл Блэйзерст 95-100 харьцаагаар хожсон тоглолтонд Хиксон 25 удаа самбараас бөмбөг авалт хийж, хувийн дээд үзүүлэлтээ тогтоосон юм.

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* НБА дахь үзүүлэлт 

Ангилал:1988 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Денвер Наггетс багийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч
Ангилал:Америкчууд
Тимофей Мозгов

**Тимофей Павлович Мозгов**, 1986 оны долоодугаар сарын 16, Ленинград) — Оросын мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин, НБА-гийн «Кливленд Кавальерс» багийн төвийн тоглогч юм.

2014/2015 оны НБА-гийн финалын тоглолтонд Кливленд Кавальерс багатайгаа тоголсон богоод иим хуу Оросын ахный НБА-гийн финалд тоголсон тамирчин болжээ.http://www.svoboda.org/content/article/27039440.html

## Бага нас 
Тимофей Мозгов ЗСБНХУ-ийн Ленинград хотод терсен. Айлын дорводохоор хуухэд байсан бегеед хамгийн ондор н байжээ. Тимофейгийн аав мэргэжлийн гандболчин байж. Бага ангиасаа эхлээд Тимофей сагсан бомбогийн секцинд явж эхэлсэн. Анхный Тимофейгийн дасгалжуулагч бол Геннадий Панютин гэдэг хун байсан.

Туунийг 10 настай байхад  гэр бул н нуугээд Энем гэдэг тосгонд иржээ. Тимофей сагсанд бомбогоор энэ тосгонд ургэжлуулэн хичээлэлж байсан богоод 16 настайдаа Санкт-Петебургруу буцаж ирээд "Ленво" гэдэг залуучуудийн багт тоглож  эхэлсэн.

## Мэргэжлийн замнал 
### НБА 
Мозгов  2010 онд НБА-гийн Нью-Йорк Никс багт 9.7 сая долларын гурван жилийн гэрээгээр элссэн юм.

Денвер Наггетс багт 2011 оны хоёрдугаар сарын 22-нд Никсийн болзолт хүсэлтийн дагуу шилжсэн. 2013 оны долоодугаар сарын 27-нд багтайгаа гэрээгээ сунгасан.

2014 оны дөрөвдүгээр сарын 10-нд 100-99 харьцаагаар Голден Стэйт Уорриорз багийг хожсон тоглолтонд Мозгов оноо авалт болон бөмбөг авалтын дээд оноо 93үзүүлэлтээ 23 оноо, 29 бөмбөг авалтаар тогтоожээ.

Мозговыг «Оклахома», «Мемфис» зэрэг дөрвөн багийн хэлэлцээрээр 2015 оны нэгдүгээр сарын 7-нд 2015 оны драфтын II тойргийн эрхийн хамт «Кливленд Кавальерс» багт шилжүүлжээ.

## Лавлах холбоос
## Гадны холбоос
* Euroleague.net - Профайл
* ДАШТ - Профайл
* ЕАШТ - Профайл
* Draftexpress.com - Профайл
* Eurobasket.com - Профайл

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Оросын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Оросын шигшээн сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:Нью-Йорк Никс багийн тоглогч
Ангилал:Кливленд Кавальерс багийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч
Ангилал:Оросууд
Рэнди Фой

**Рэнди Фой** (, *1983 оны есдүгээр сарын 24-нд Нью-Жерси мужийн Ньюарк хотод төрсөн*) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Денвер Наггетс багийн хамгаалан тоглогч юм.
## Замналын товчоон 
Миннесота Тимбервулвз багт байхдаа, 2006-2007 онд улирлын бүх тоглолтын турш дунджаар 22.9 минут тоглохдоо 10.1 оноо, 2.7 бөмбөг авалт, 2.8 дамжуулалт, 0.65 бөмбөг таслалт, 0.3 хаалт хийж байжээ. 2008-2009 онд 70 тоглолтонд дунджаар 35.6 минут оролцож 16.3 оноо, 4.3 дамжуулалт хийж байсан нь түүний хувьд гялалзсан үе нь байв.

Фой 2009 оны зургаадугаар сарын 23-нд Вашингтон Уизардс багт шилжсэн.

2010 оны долоодугаар сарын 8-нд Лос-Анжелес Клипперс багт элссэн.

2012 оны долоодугаар сарын 25-нд Юта Жаз багт элссэн. Энэ хооронд Фой багийнхаа нэг улиралд гурван оноо шидэлтийг амжилттай гүйцэтгэсэн амжилтыг 434 шидэж байж, 178-ийг нь амжилттай болгон тогтоож байжээ.

2013 оны долоодугаар сарын 10-нд Денвер Наггетс багт шилжиж ирсэн.

## Эшлэл
## Холбоос
* Профайл - НБА 
* Үзүүлэлт - Basketball-Reference.com 

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Денвер Наггетс багийн тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч
Ангилал:Америкчууд
Том Тибодо

**Том Тибодо** (, *1958 оны нэгдүгээр сарын 17-нд Коннектикут мужийн Нью Бритен хотод төрсөн*) — Америкийн Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Чикаго Буллз багийн дасгалжуулагч юм. 
## Товчхон 
Тэр Бостон Селтикс багийг 2008 онд түрүүлэхэд туслах дасгалжуулагчаар ажиллаж байв.

2010 оны зургаадугаар сарын 5-нд Чикаго Буллз багтай гурван жилийн гэрээг 10 сая доллараар байгуулсан байдаг. Майкл Жорданаас хойш уналтанд байсан Буллзийг Тибодо 62 хожил авахуулж, дивизионы тэргүүн баг болгосон тул 2011 оны шилдэг дасгалжуулагч болжээ.

Шинжлэх ухааны магистр зэрэгтэй Тибодо гэрлэж байгаагүй гэдэг.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* НБА
* Ярилцлага

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Картел

**Картел**ь () нь монополь холбоо эсвэл бие даасан үйлдвэрлэгчдийн зах зээлд эзлэх хувиа хадгалж, санал болгож буй аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ, үнийг тодорхойлох гэрээний нэг хэлбэр юм.

Монополь шинж чанартай барилга байгууламж (эвлэл, итгэлцлийн, аж ахуйн нэгж), ямар ч аж ахуйн нэгж картель нөөц, санхүү, аж үйлдвэрийн бие даасан байдал руу орж зарим нь бусад, илүү тогтвортой хэлбэрээр ялгаатай. Гэрээ байж болох юм: нөлөөллийн үнэлгээний хүрээ, борлуулах нөхцөл, патент хэрэглээ, үйлдвэрлэлийн хэмжээ зохицуулалт гэх мэт борлуулах, үйлдвэрлэл, ажилд авах, нөхцөлд зохицуулалт Дүрмээр бол картель нь салбарын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг.

Бусдад нь дэмжиж байхад зарим оронд, наймаа эрхлэгчид хориглоно. Оролцогчид, санхүүгийн арилжааны болон аж үйлдвэрийн бие даасан байдлыг хадгалж боловч тэд гэрээний нутагт шийдвэр гаргах эрхээ алдана.

Ангилал:Өрсөлдөөний хууль
Рик Адельман

**Ричард Леонард "Рик" Адельман** (, *1946 оны зургаадугаар сарын 16-нд Калифорни мужийн Линвуд хотод төрсөн*) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр Портленд Трэйл Блэйзерс, Голден Стэйт Уорриорз, Сакраменто Кингз, Хьюстон Рокетс болон Миннесота Тимбервулвз багуудыг дасгалжуулж байв.
## Товчхон
Дасгалжуулагч Рик Адельманы амжилтаас сөхвөл, Портленд Трэйл Блэйзерс багийг 1990 (Детройт Пистонс багт ялагдсан) болон 1992 (Чикаго Буллз багт ялагдсан) онуудад НБА-гийн шувтаргын тоглолт, 1991 оны Өрнөд бүсийн шувтаргын тоглолтонд тус тус шалгаруулж байв.

2011 оны есдүгээр сарын 13-нд Миннесота Тимбервулвз багийн дасгалжуулагчаар томилогдсон. Адельман 2013 оны дөрөвдүгээр сарын 16-нд дасгалжуулагчийн замналынхаа туршид 1000 дахь удаагаа ялалт авч, НБА-гийн түүхэнд наймдугаарт эрэмбэлэгдэж байлаа.

2014 оны дөрөвдүгээр сарын 21-нд Адельман Тимбервулвз багаас дасгалжуулагчийн замналаа дуусгаж байгаа зарлажээ.
## Эшлэл 
## Холбоос 
* Тоглогчийн профайл
* Дасгалжуулагчийн профайл
* Тоглогч - НБА
* Дасгалжуулагч - НБА

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Марк Жексон

**Марк Жексон** (, *1965 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нд Нью-Йорк мужийн Бруклин хотод төрсөн*) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин юм.
## Товчхон 
Марк Жексон 1987 онд драфтын №18-аар Нью-Йорк Никс багт сонгогдсоноос хойш Лос-Анжелес Клипперс, Индиана Пэйсерс, Денвер Наггетс, Торонто Рэпторс, Юта Жаз болон Хьюстон Рокетс багуудад тоглож байлаа. Тэрээр зодог тайлсанаасаа хойш спортын ESPN болон ABC зэрэг томоохон телевизүүдэд Жефф Ван Ганди, Майк Брин нартай хамт тоймчоор ажилласан. Улмаар 2011-2014 онд Голден Стэйт Уорриорз багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байлаа.

Марк дуучин Дезире Коулмантай 1990 онд ханилж, дөрвөн хүүхдийн эцэг болжээ.
## Эшлэл 
## Холбоос 
* Профайл - NBA.com
* Үзүүлэлт
* Профайл - ESPN

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Рик Карлайл

**Ричард Престон Карлайл** (, *1959 оны аравдугаар сарын 27-нд төрсөн*) — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Даллас Маверикс багийн дасгалжуулагч юм. Тэрээр өмнө нь Детройт Пистонс болон Индиана Пэйсерс багуудыг дасгалжуулж байсан бөгөөд 1984-1989 оны хооронд НБА-гийн тоглогч байлаа. Карлайл тоглогч болон дасгалжуулагчийн хувиар НБА-гийн аварга болж байсан 11 хүний нэг нь билээ.
## НБА-гийн замнал 
### Тоглогч 
Карлайл 1984 оны драфтаар нилээд хойгуур буюу №70-аар сонгогдож, Бостон Селтиксийн хамт 1986 онд аварга, 1985 болон 1987 онуудад дэд аварга болжээ. Түүний тоглолтын үзүүлэлт төдийлөн өндөр байгаагүй байдаг. НБА-гаас гадуурхи Олбани Патрунс хэмээх багт харъяалагдаж байгаад Нью-Йорк Никс багт элссэн. Нью-Жерси Нетс багт 1989 онд таван тоглолт хийгээд зодог тайлж, багийн туслах дасгалжуулагчийн ажил руу шилжжээ. 
### Дасгалжуулагч 
1994 оноос Портленд Трэйл Блэйзерс багийн дасгалжуулагч Пи Жей Карлисимогийн туслахаар гурван жил ажиллажээ. 1997 онд Бостонд хамт зүтгэж байсан Ларри Бёрдынхаа туслахаар Индиана Пэйсерст харъяалагджээ. Тухайн улиралд Пэйсерс түүхэндээ хамгийн амжилттай тоглож, бүсийн дэд аварга болсон бол дараа улиралд НБА-гийн дэд аварга болж байжээ. Ларри Бёрдыг зодог тайлсаны дараа хэсэг хугацаанд Айзея Томасыг томилогдох хүртэл Карлайл ерөнхий дасгалжуулагчаар ажилласан юм.

2008 оны тавдугаар сарын 9-нд Даллас Мавериксын эзэн Марк Кубантай гэрээ байгуулжээ. Багаа хасагдах шатанд тогтмол шалгаруулж, улмаар түрүүлгэж, шилдэг дасгалжуулагч болсон Карлайлтай баг нь 2012 оны тавдугаар сарын 15-нд гэрээгээ 4 жилээр сунгасан.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* Профайл - *NBA.com*
* Дасгалжуулагчийн үзүүлэлт - www.basketball-reference.com
* Тоглогчийн үзүүлэлт - сайте www.basketball-reference.com

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Даллас Маверикс багийн сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Тарвагатайн гол

**Тарвагатайн гол** Зэд-Хантай-Бүтээлийн нурууны дархан цаазат газарт хамаарна.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Булган аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Потанины мөсөн гол

**Монгол Алтайн нуруун дахь Потанины мөсөн гол** бол Монгол Алтайн нурууны Таван богд ууланд оршдог Монголын хамгийн урт мөсөн гол юм. Урт нь 20 км. Ойролцоогоор 50 км2 талбайтай.
Энэ мөсөн голыг 19-р зууны сүүлч 1876-1880 онуудад Монгол нутгаар хоёр удаагийн газарзүйн судалгааны экспедици зохион байгуулж байсан Оросын судлаач эрдэмтэн Потанины нэрээр нэрлэжээ. Ус Цаг Уурын хүрээлэн, Япон улсын Далайн шинжлэх ухаан, технологийн агентлагийн Уур амьсгалын өөрчлөлтийг урьдчилан судлах хүрээлэн хамтран 2003 оноос Таванбогд уулын Потанины мөсөн гол, Цамбагарав уулын арын хажуугийн мөстөлт, хайлалт, хуримтлал, түүнд нөлөөлөх уур амьсгалын хүчин зүйлсийн судалгааг хийсэн байна. Тэдний тодорхойлсноор Потанины мөсөн голын мөс хамгийн зузаан хэсэгтээ 229 метр, хамгийн нимгэн хэсэгтээ 77 метр байна. Мөсөн гол өндөрлөг налуу хэсэгтээ 30 метр/жил, тэгш талдаа 15 метр/жил гэж тодорхойлсон байна.

Дэлхийн дулаарлаас үүдэн манай гарагийн мөсөн голууд хайлах процесс явагдаж байгаатай адил Потанины мөсөн гол ч хайлан багассаар байгаа юм. 2003 оноос 2009 оны хооронд буюу нийт зургаан жилийн турш хийсэн судалгааны үр дүнд нийт 90 метр татарсныг тогтоосон бөгөөд энэ нь жилдээ 15 метр орчмоор хайлан үгүй болж байгаа гэсэн үг юм. Дороосоо хайлж татрахаас гадна зузаанаас бас хорогдсоор байгаа ба 2004 оноос 2009 оны энэ процесс жилдээ 2,6 метр байна хэмээн хэмжилт хийсэн байна.

## Эшлэл 
## Эх сурвалж 
* 

Ангилал:Алтай Таван Богд
Ангилал:Азийн мөсөн гол
Ангилал:Монголын мөсөн гол
Ангилал:Монгол Алтайн нуруу
Эми Адамс

**Эми Адамс** нь АНУ-ын жүжигчин бөгөөд Ричард болон Катэрин Кэнтийн охин болон мэндэлжээ. Тэрээр Чаддаг юм бол намайг бариарай, Ган хүн зэрэг кинонуудад тоглосноороо алдартай юм.

Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Брайан Шоу

**Брайан К. Шоу** (, *1966 оны гуравдугаар сарын 22-нд Калифорни мужийн Окленд хотод төрсөн*) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд өдгөө Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Денвер Наггетс багийн ерөнхий дасгалжуулагчаар ажилладаг.

## Товч намтар 
НБА-д 14 жил хамгаалагчийн байрлалд тоглохдоо холбон тоглолтонд голчилж байсан Шоу 2000 онд хасагдах шатны Портленд Трэйл Блэйзерсийн эсрэг цуврал тоглолтуудад багийн анд Шакил О'Нилд хэд хэд угтуулсан дамжуулалт хийж байлаа. Лейкерст гурван удаа НБА-гийн аварга болсон.

Тэр АНУ-ын шигшээд багтан 1986 оны ДАШТ-д алтан медалийн төлөө Зөвлөлтийн багийг  2 оноо илүүгээр ялахад түүхийн гэрч болж байв.

2013 оны зургаадугаар сарын 25-нд Денвер Наггетс багт Жорж Карлын оронд дасгалжуулагчаар томилогдсон юм.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* Тоглогчийн үзүүлэлт - Basketball-Reference.com 
* Тоглогчийн үзүүлэлт - NBA.com 
* Дасгалжуулагчийн үзүүлэлт -  Basketball-Reference.com 

Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч
Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Денвер Наггетс багийн дасгалжуулагч
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1966 онд төрсөн
Маркус Перссон

**Маркус "Нотч" Перссон** (1979 оны 6 сарын 1) бол Шведийн видео тоглоом бүтээгч болон дизайнер. Перссон бол Mojang-ын эзэн бөгөөд энэхүү видео тоглоом хөгжүүлэгч компанийг Карл Маннех болон Жакоб Порсер нартай хамтран 2010 онд байгуулсан. Түүний гол хийсэн зүйл нь Mojang-ыг байгуулж *Minecraft*-г бүтээсэн явдал бөгөөд энэ нь first-person sandbox төрлийн тоглоом нь 2009 онд демо хувилбар нь гарсан даруйдаа маш алдартай болсон юм. Перссон *Minecraft*-н хөгжүүлэлтийг хийж, удирдаж байсан ба 2011 онд албан ёсоор гаргасныхаа дараа энэхүү ажлаа Женс Бергенстэнд өгсөн юм.

## Намтар 
Перссон Шведийн Стокхольм хотод 1979 оны 6 сарын 1-нд төрсөн. Тэрээр 7 нас хүртлээ Edsbyn хотод амьдарч байсан. Тэрээр аавынхааCommodore 128 гэдэг гэрийн компьютер дээрээ анхны программаа 7 настайдаа хийсэн. Мөн анхны тоглоомоо 8 настайдаа хийсэн юм. Тэр мэргэжлээрээ King.com тоглоом хөгжүүлэгч компанид 2009 он хүртэл 4 жил ажиллав. Дараа нь Jalbum-д ажилласан. Мөн тэрээр *Wurm Online* гэдэг тоглоомын хөгжүүлэгчдийн нэг байсан ба энэ тоглоомыг удалгүй хөгжүүлэхээ больсон юм. Ажлынхаа хажуугаар тэрээр 7 тоглоом хийж Java 4K Game Programming Contest тэмцээнд "Left 4K Dead", "MEGA4kMAN" зэрэг тоглоомуудаараа оролцсон ба Ludum Dare тэмцээнд бас оролцсон. Үүний дараагаар 2009 онд Minecraft тоглоомийг хөгжүүлж эхлэн Mojang студийг байгуулсан.

## Тоглоомууд 
### *Minecraft* 
Перссоний хамгийн алдартай бүтээл sandbox game *Minecraft *нь 2011 оны 11 сарын 18-нд гаргасан. Перссон Minecraft-г бүрэн хөгжүүлж дуусаад тоглоом хөгжүүлэх ажлаа орхисон. 2011 оны эхээр Mojang-аас тоглоом худалдаж авсан тоо сая хүрсэн, хэдэн сарын дараа 2 сая төд удалгүй 3 сая болсон. Mojang *Minecraft* хөгжүүлэлтийн багт шинэ хүмүүс нэмж аван Перссон хөгжүүлэлтийг удирдах ажлаа Jens Bergensten-нд өгсөн. Android болон iOS үйлдлийн системд зориулсан *Pocket Edition* хувилбараа мөн гаргасан. Xbox 360 дахь *Minecraft* хувилбарыг 2012 оны 5 сарын 9-нд гаргав. Өөр өөр орчинд ажиллах, өөр өөр хувилбаруудын серверүүд мөн тусдаа байх болно.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Persson's biography page
* The Word of Notch
* Official *Minecraft* website

Ангилал:Тоглоом бүтээгч
Ангилал:Майнкрафт
Ангилал:Стокхольмын хүн
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Шулуутгах диод

Хагас дамжуулагч диод (ХДД) нь хувьсах гүйдэлийг тогтмол гүйдэл болгон хувиргах зориулалт бүхий диодыг **шулуутгагч диод** гэж нэрлэдэг. Хувьсах гүйдэлийг ХДД-ын тусламжтайгаар шулуутгах диодын ажиллагаа нь түүний нэгэн чигт чиглэсэн цахилгаан дамжуулалтанд үндэслэгдэнэ. Тэдгээр диод нэгэн чиглэлд гүйж буй гүйдэлд (анодоос катод руу)  маш бага эсэргүүцэл үзүүлэх ба эсрэг чиглэлд гүйж буй гүйдэлд маш их эсэргүүцэл үзүүлдэг. ХДД-ын шулуутгагчид хавтгай р-п шилжилт нь эсрэг хэлбэрийн цахилгаан дамжуулалттай түүний мужид буй болж байгаа р-маягийн буюу п-маягийн хольцын хагас дамжуулагчид ордог. Хольц нь диффузийн буюу хайлалтын замаар буй болж болдог байна. Хайлалтын аргаар буй болсон р-п шилжилтийг ашигладаг диодуудын хайлалтын диод, диффузийн аргаар буй болсон р-п шилжилтийг нэвчилтийн диод гэж нэрлэдэг. Шулуутгагч диодыг бүтцээр нь хавтгай ба цэгэн шулуутгагч диод гэж 2 ангилна. 

**Шулуутгах хавтгай диод** 

Төрөл бүрийн багаж зэвсэгийг тэжээх , нам үелзэлд / 50 кгц хүртэл / ажиллах хувьсах гүйдлийг шулуутгах зориулалттай үелзэлийн шулуутгах диод өргөн хэрэглэгддэг. Эдгээрийг хүчний хавтгай диод гэнэ. Германи болон цахиураар хийнэ. Шулуутгах гүйдлээс хамааруулан тухайлбал 300 мА  хүртэл бага,  10 А хүртэл дунд,  10 А-с дээш гүйдэлтэй бол их  чадлын диод гэнэ. Диодын бүх параметрыг орчны температур 20 °С-д лавлахад тодорхой үзүүлдэг. Германи диодыг n маягийн германид индийг хайлуулах технологиор хийдэг. Шууд хүчдэл 0.8 В байхад шууд гүйдлийн нягт 100а/см2 хүрдэг. Урвуу хүчдэлийн хамгийн их утга 400 В харьцангуй бага ажиллах температур -60+75°С. Хүчний германы диод хөргөлттэй ажилладаг шулуутгах гүйдэл 1000 А урвуу хүчдэл 150 В хүрдэг.шулуутгах цахиурын диодыг сүүлийн үед өргөн хэрэглэдэг болсон. Энэ диодыг хөнгөн цагааныг п маягийн цахиурт эсвэл р маягийн цахиурт сурьматай алт буюу фосфортой цагаан алтны хайлшийг хайлуулах технологиор хийнэ. Мөн нэвчилтийн технологи хэрэглэнэ. Германитэй цахиурын диодыг харьцуулахад хэд хэдэн давуу талтай. Шууд гүйдлийн нягт / 200 а/см^2/ урвуу хүчдэл их / 1000 В / ажиллах температур өндөр / -60°+125° С/. 
Цахиуран диодын шууд хүчдэл 1.5 В хүртэл / германых 0.8 В / урвуу гүйдэл германыхыг бодвол маш бага. Хүчний цахиуран диод шулуутгах гүйдэл 500а урвуу хүчдэл 1000 В хүртэлд ажиллаж чадна. 

**Шулуутгах цэгэн диод** 

Шулуутгах цэгэн диодын ажиллах зарчмыг бид үзсэн. Ихэвчлэн өндөр нам үелзэлд хэрэглэдэг. Германи ба цахиуран ийм диодыг урвуу хүчдэл 150 В шулуутгах гүйдэл 100 мА.

Ангилал:Диод
Улаан мөнгөн усны дуулианууд

**Улаан мөнгөн усны дуулиан**-ЗХУ-ыг задран унасны дараа зүүн Европ болон хуучин социалист байсан улсуудад болон зарим нэг орнуудад янз бүрийн стратегийн түүхий эд, техник, технологийг нууцлагдмал  хар захын худалдаагаар арилжих асуудал түгээмэл байсан бөгөөд түүнд гэмт хэргийн бүлэглэлүүд, хууль бус наймаа эрхлэгчдид төдийгүй жирийн иргэд, төрийн байгууллагын ажилтан албан хаагчид, цэрэг, цагдаа, тагнуул зэрэг тусгай албаныхан хүртэл оролцож байсан хуурамч түүхий эдийн наймааны тухай хуурамч цуурхал юм. Улаан мөнгөн ус гэдэг нэр томъёо 1980-д оны сүүлээс анх хэвлэлд гарсан байх анх 1970 -д онд тусгай тайлан илтгэлүүдэд дурдагдаж байжээ. Түүнийг цөмийн зэвсэг хйихэд хурдасгуур болгон ашигладаг талаар ярьдаг боловч батлагдаагүй. Монгол оронд нийгмийн хувьсал явагдсан 1990 оноос хойш зах зээлийн систем нэртэйгээр ажилгүйдэл, эмх замбараагүй байдал, худал цуу яриа, хар захын буюу хууль бус арилжаа наймаа, луйвар зэрэг нийгмийн сөрөг үзэгдлүүд эрс хүчтэйгээр нийтэд түгээмэл болсон байлаа. Энэ үед улаан мөнгөн усны тухай монголд анх цуу яриа гарч эхэлсэн юм. Мөн энэхүү улаан мөнгөн ус нь орост байдаг тэндээс нууцаар монголд оруулж ирж чадвал түүнийг монголд ирсэн хятадуудад маш өндөр үнээр зарж болно гэж цуу яриа тарсан байжээ. Хялбар аргаар хурдан баяжихыг мөрөөдсөн хүн бүхэн улаан мөнгөн усны эрэлд гарч зарим нь орос руу наймаанд явахдаа түүнийг асууж сурж байлаа. Мөн 1990 оноос хойш Монгол улс урд хөрш БНХАУ-тай сайн харьцаа тогтоох зорилгоор хоёр орны иргэдийг харилцан нэвтрэх асуудлыг харьцангуй чөлөөтэй болгосон тул энэхүү улаан мөнгөн усыг худалдан авах зорилготой хятадууд бас монголд ирж байжээ. 
Улаан мөнгөн устай холбоотой нууц наймааны тухай цуу яриа нь Монгол улсын цагдаа, тагнуулын байгууллагуудын хараанд өртсөн байна. 

1993 оны үед байх Цагдаагийн дарга асан генерал Пүрэв хил дээр хураагдсан их хэмжээний улаан мөнгөн усыг Засгийн Газрын зөвшөөрөлгүй дур мэдэн хятадуудад дамалсан хэрэг гарав. Хэд хэдэн хуулийн заалт зөрчсөн энэ хэргийг цагдаа биш жирийн иргэн үйлдсэн бол тэр дороо л баривчлагдан шоронд суух байсан нь тодорхой. Улаан мөнгөн ус гэгч энэ бодисийг яг юунд ашигладаг болохыг иргэд төдийлөн сайн мэддэггүй ч их үнэ хүрдэг, ховор бараа гэдэг нь тодорхой байдаг. Хэвлэлд бичигдэж байснаас үзвэл хөлөг онгоцны доод хэсгийг буддаг бололтой. Мөнгөн усыг хятадуудад худалдах ажлыг зохион байгуулсан хүмүүсийн нэрс дотор XLT компанийн захирал Батболдын нэр гол үүрэг гүйцэтгэгчээр бичигдсэн нь бий. Төрийн эрх мэдэлтнүүд тухайн үедээ том том дугарч байсан ч тэгэсхийгээд л нам болсон.

Ангилал:1993 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Улаан мөнгөн ус

**Улаан мөнгөн ус**, буюу **RM-20/20**, эсвэл **олон шинж чанар бүхий хурдасгуур**, мөн **Compound-20/20** — ЗХУ-ын сүүлийн үед бүтээгдсэн гэх домог бүхий Хуурамч бодис юм. Хуурамч бодисуудаас харьцангуй наймаа арилжааны амжилт үзүүлсэн зохиомол материал ажээ. 
Түүнийг маш их хортой, бас их аюултай  ба улаан өнгөтэй гэдэг ч байгальд тийм бодис ерөөсөө байдаггүй байна.

Гэсэн ч энэ бодис нь маш их нягттай(20 г/см³), −150 °C-ийн температурт хөлддөг, KCN-ийн түвшний хортой, цацраг идэвхит шинж чанартай, халуун цөмийн бөмбөгний тэслэгч,Гауссийн их буу, хэт хүчтэй цэргийн лазер зэрэгт ашигладаг гэсэн байдаг.

## Хуурамч мэдээлэл 
## Бодит биш мэдээлэл болох тухай жишээ 
## Сүрдүүлэг  
*Чечений хээрийн цэргийн командлагчШамиль Басаевт ОХУ-ын цэргийн эсрэг хэрэглэх цөмийн зэвсэг, түүн дотроос "улаан мөнгөн ус"тай болох талаар 2001 онд нэгэн сонинд гарсан тухай тодорхой бус мэдээлэл байдаг.
*Мөн 2004 ондИспанид «Аль-Каидагийн нэгэн толгойлогч өөрт нь улаан мөнгөн усанд түшиглэн хийсэн хэд хэдэн хармааны цөмийн бөмбөгтэй болохоо мэдэгдэж байжээ.  

## Урлаг 
## Нэмэлт баримтууд 
* № 2077159-тай  патентыг эзэмшигч Олег Садыков.

## Мөн үзэх 
* Анобтаниум
* Мөнгөн усны фульминат
* Философийн чулуу

## Эшлэл 
## Ашигласан материал 
* Красная ртуть: чёрное золото партии. В. Булдаков, «Аргументы и Факты», выпуск 19 (1280) от 11 мая 2005.
* Д.т. н., д.м.н., академик РАЕН Хесин А. И., к.ф.м.н., доцент Слепцов А. Тематический шифр: «Красная ртуть» («Red mercury») // 20 июня 2011 г.
* Фальсификации: Красная ртуть. Д. Лихачёв, сценарий передачи телепрограммы «Наша версия…», эфир 15 июля 2001
* передача «Аферы века. Красная ртуть», «ТВ Центр», 2008
* передача «Красная ртуть» из цикла «Русское средство», РЕН ТВ, эфир 3 сентября 2012

Ангилал:Цөмийн зэвсгийн техник
Ангилал:Зохиомол зүйл
Марк Селби

**Марк Энтони Селби** (, *1983 оны зургаадугаар сарын 19-нд төрсөн*) — Английн мэргэжлийн снукер биллиардчин юм.

Селби гурван удаагийн Мастеруудын тэмцээн, чансаа тогтоох хамгийн нэр хүндтэй Уэльс-2008, Шанхай Мастерс-2011 болон Британы АШТ-2012 тэмцээнүүдэд тус тус түрүүлж, дэлхийн чансааг тэргүүлж байв. 2007 оны ДАШТ-ий дэд байрын эзэн.

Угсраа цохилтын дээд оноог (147) хоёр удаа авч байсан шинэ үеийн шилдэг тоглогчдын нэг юм.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
*
* Профиль на World Snooker 
* Профиль на Top-Snooker 

Ангилал:Английн снукер биллиардчин
Ангилал:Английн пүүл биллиардчин
Ангилал:Дэлхийн снукерчдийн чансааг тэргүүлэгч
Ангилал:Снукерийн дэлхийн аварга
Ангилал:Пүүл биллиардын дэлхийн аварга
Ангилал:Снукерийн алдрын танхимын гишүүн
Ангилал:Англичууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Барри Хокинс

**Барри Хокинс** () — Английн мэргэжлийн снукер биллиардчин юм. 1996 онд мэргэжлийн замналаа эхлүүлж, 2004-2005 оны улиралд ДАШТ-ий удаад орох нэр хүндтэй, чансаатай Британи болон Уэльсийн нээлттэй тэмцээнүүдэд шигшээ 16 хүртэл амжилттай тоглосон байдаг байна. Улмаар найман жилийн турш Английн хэмжээнд эхний 32 тоглогчдын дунд эрэмбэлэгдэх болсон Хокинс анхны том түрүүгээ 2012 оны Австралийн нээлттэй тэмцээнд авчээ. ДАШТ-д 2006, 2011, 2012 болон 2013 онуудад оролцохдоо сүүлд зохиогдсон ДАШТ-д шувтаргын тоглолтонд шалгарсан амжилттай.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Профайл - World Snooker 

Ангилал:Английн снукер биллиардчин
Ангилал:Англичууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Кен Доэрти

**Кен Доэрти** (, *1969 оны есдүгээр сарын 17-нд төрсөн*) — Ирландын мэргэжлийн снукер биллиардын тамирчин юм. Кен-до 1993-2008 оны хооронд дэлхийн чансааны эхний 16-д тогтмол бичигдсэн, өсвөр үе-сонирхогчид-мэргэжлийн төрөлд дэлхийн аварга (1989, 1997) болж байжээ.
## 1996-1997 онд 
Кен Доэрти 1997 оны ДАШТ-д Жон Хиггинс, Стив Дэвис нарын шилдэг учраануудаа 13-9, 13-3 харьцаагаар буулган авч, шувтаргын тоглолтонд Стивен Хендриг 12–18 харьцаагаар хожиж, Англичууд голчлон түрүүлдэг уг тэмцээний Англи биш гурав дахь, тэр дундаа Ирланд анхны түрүүлэгч болж байлаа.
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Профайл - World Snooker 
* Профайл - Global Snooker 

Ангилал:Английн биллиардын тэргүүн
Ангилал:Биллиардын тайлбарлагч
Ангилал:Дублины тамирчин
Ангилал:Ирландын снукерийн улсын аварга
Ангилал:Ирландын оны шилдэг тамирчин
Ангилал:Ирландын снукер биллиардчин
Ангилал:Снукерийн алдрын танхимын гишүүн
Ангилал:Снукерийн дэлхийн аварга
Ангилал:Ирландчууд
Ангилал:1969 онд төрсөн
Надежда (дуу)

**«Наде́жда»** — 1971 онд зөвлөлтийн хөгжмийн зохиолч Александра Пахмутова ба яруу найрагч Николай Добронравов нарын хамтран бүтээсэн Зөвлөлтийн үеийн дуу бөгөөд олон нийтэд ихэд түгэн алдаршсан байна.

Надежда дууны үг
:Светит незнакомая звезда
:Снова мы отоpваны от дома
:Снова между нами гоpода
:Взлетные огни аэpодpома
:Здесь у нас туманы и дожди
:Здесь у нас холодные pассветы
:Здесь на неизведанном пути
:Ждут замысловатые сюжеты

:Hадежда — мой компас земной
: А удача — нагpада за смелость
: А песни довольно одной
: Чтоб только о доме в ней пелось

Энэ дууг Иосиф Кобзонд анх санал болгон дуулуулах гэсэн боловч татгалзсан тул Эдит Пьехад санал болгосноор тэр анх тайзан дээр дуулжээ. Дууны үг, нотыг Варшав руу хүнд гэмтсэн байсан Анна Германд илгээсэн нь энэ дууг ихэд алдаршлуулсан байна. Анна Германы дуулсан хувилбар нь энэ дууны сонгодог ганц хувилбар болсон юм. Зөвлөлт болон оросын сансрын нисгэгчид сансарт нисэхийн өмнө энэ дууны Анна Германы дуулсан бичлэгийг заавал сонсдог уламжлал тогтжээ. Энэ дууг мөн П. И. Климук и В. И. Севастьянов Муслим Магомаев нар дуулсан байна..

Энэ дуу нь геологичдын тухай дуу бөгөөд Зөвлөлт-Оросын геологичдын албан бус дуу юм. 

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* *Р. Вивчаренко.* Нэгэн дууны түүх
* Александры Пахмутовогийн сайт — дууны үг, шүлэг, ая, нотын бичвэрүүд янз бүрийн форматаар 

Ангилал:ЗХУ-ын дуу
Ангилал:Орос хэлээрх дуу
Ангилал:1971 оны дуу
Казанийн ханлиг

**Казанийн Ханлиг** (орос. *Каза́нское ханство*, *Булгарский вилаят*; татар. *Казан ханлыгы*, Qazan xanlığı, قزان خانلغی‎) Алтан Ордны улсаас анх тасран гарч, 1438-1552 онуудад оршиж байсан улс. 1552 онд Оросын Догшин хэмээх IV Иван Казанийг эзлэн авч Оросын царьт улсын нутагт нэгтгэсэн байна.

Хожим Крымын ханлиг (1443-1783), Астраханийн ханлиг (1460-1556) салж тусгаар улс болон гарснаар Алтан ордны улс мөхжээ.

Оросын зүүн өмнөд этгээдийн хамгийн том, хамгийн ойр хөрш нь Казанийн хант улс байв. Казанийн хант улсад одоогийн Татарстан, Мари Эл, Чуваш, Удмуртын холбооны улсууд болон Ульяновск, Пенза, Саратов, Тамбов, Киров, Пермь мужийн нутаг харьяалагдаж байв. Оросууд 15-р зууны хоёрдугаар хагасаас Алтан Ордоос тасарч үүссэн Казанийн хант улсын дотоод хэрэгт оролцон, өөрийн талын хүнийг хан ширээнд суулгах ордны хуйвалдаан зохион байгуулах, тэднийг өөр хооронд эвдрэлцүүлэн бутаргах идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж, сүүлдээ гадаад бодлого нь эзлэн түрэмгийлэх шинжтэй болж эхэлсэн байна. 16-р зууны хоёрдугаар хагасаас Оросын гадаад бодлого илт түрэмгийлэх шинж агуулах болж, нутаг дэвсгэрээ Ижил мөрнөөс Урал, Казаниас Каспийн тэнгис хүртэл өргөтгөн тэлэх зорилгоо идэвхтэй хэрэгжүүлж эхэлжээ. 1436-1556 онд III Иван, IV Василий, Догшин хэмээх IV Иван гэсэн гурван хаан дамжсан, зуу гаран жилийн удаа дараагийн Орос-Казанийн дайны дүнд 1557 онд Казанийн хант улс Орост бүр мөсөн нэгтгэгдсэн. Догшин Иван гурван зуун жилийн өмнө Бат хаан Орос орныг эзлэхдээ энхийн гэрээ үсэглэн ялалтаа хуульчлан батлаагүйтэй адил ямар ч бичиг баримт үйлдэлгүй шууд татвар хурааж эхэлжээ. Оросууд “Казань хотыг эзлэхэд цэргийн төдийгүй шашны, энгийн бүх эр хүйстэнг хүйс тэмтэрч, цорын ганц амьд үлдээсэн эр хүн нь Москвад хүргэгдэх ёстой хан байв. Казанийн төрийн бүтэц, цэрэг армийг устгасан ч ардын бослого удаа дараа гарч оросуудад амар бууж өгөлгүй зовоожээ. Оросыг хүлээн зөвшөөрөөгүй Турк, Крым, Астрахань, Ногайн Ордын улсууд Казанийг ийнхүү эзэлсэнд дургүйцэж байв. Гэвч тэд хүчээ нэгтгэлгүй, эв нэгдэлгүй байж алгуурласаар, Орост дараа дараагийн улсуудыг ээлж дараалан амархан эзлэх боломж болгожээ.

Ангилал:Казань

Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Европын түүхэн нутаг дэвсгэр
Ронни О’Салливан

'''Рональд Антонио О'Салливан** (**Ронни О'Салливан'* гэдгээрээ танигдсан) (, *1975 оны аравдугаар сарын 5-нд төрсөн'') — Английн мэргэжлийн снукер биллиардчин юм. Тэрээр ДАШТ-ээс таван түрүү (2001, 2004 , 2008, 2012, 2013) авсан зууны шилдэг хэмээх тодотголтой тамирчин билээ. Тэр мэргэжлийн замналаа багаасаа эхэлж, аравтайдаа анхны центури-брейкээ, арвантавтайдаа брейкийн хувийн болон дэлхийн дээд амжилтыг тогтоосон байдаг ажээ. Их мастеруудын 1995 оны тэмцээнд хамгийн залуу аваргаар тодорч, тав түрүүлсэн. Замналынхаа турш 7.5 сая фунтээр шагнуулжээ.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас 
* Профайл - worldsnooker.com 

Ангилал:Дэлхийн снукерчдийн чансааг тэргүүлэгч
Ангилал:Снукерийн дэлхийн аварга
Ангилал:Снукерийн алдрын танхимын гишүүн
Ангилал:Английн снукер биллиардчин
Ангилал:Английн пүүл биллиардчин
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол снукерт
Ангилал:Сэргээш Их Британид
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн офицер
Ангилал:Англичууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Жимми Батлер

**Жимми Батлер** (, 1989 оны есдүгээр сарын 14, Техас, Хьюстон) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин, НБА-гийн «Чикаго Буллз» багийн шидэгч-хамгаалагч, жижиг довтлогч.

## Замнал 
Жимми Батлерийг балчир байхад эцэг эх нь салцгаасан тул эцгийн хайрыг амсалгүй, дунд сургуульд сагсан бөмбөгөөр амжилт үзүүлдэг болох хүртлээ амьдрал нь хүнд байв. Дунд сургууль болон коллежийн сагсан бөмбөгийн багуудад Батлер холын болон ойрын зайн шидэлт тун сайн, улиралд үзүүлсэн оноо болон бөмбөг авалтын дундаж ч хангалттай байв. 

2011 онд драфтын №30-аар Чикаго Буллз багт элссэн дороо Буллзийн зуны лиг дэх багт жил тоглохдоо 20.8 оноо, 6.5 бөмбөг авалт болон 2.0 дамжуулалтыг дунджилсан байна. 2012 оны нэгдүгээр сарын 19-ний Мемфис Гриззлис багийн эсрэг тоглолтонд Батлер бэртэлтэй байсан Луол Денгийн оронд 18 оноо, 8 бөмбөг авалт, 3 дамжуулалт болон 3 бөмбөг таслалтаар НБА дахь анхны гараагаа эхлүүлж байлаа.

Улмаар 2013-2014 он гэхэд гарааны тоглогч болсон Батлер 2014 оны нэгдүгээр сарын 15-нд Орландо Мэжик багтай гурван үе нэмэлт цаг сунгахад Буллзийн нэг тоглолтонд хамгийн олон минут тоглосон тоглогчийн амжилтыг 60 минут болгон шинэчилсэн юм.
## Лавлах холбоос
## Гадны холбоос
* Профайл - www.nbadraft.net
* Намтар - Маркетт
* 
* Үзүүлэлт - НБА

Ангилал:Техасын хүн
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч
Ангилал:Чикаго Буллз багийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Монголын бизнесмений жагсаалт

Энэ хуудсанд бизнесмэн байсан, байгаа Монгол улсын хүмүүсийн хуудсыг жагсаан харуулж байна.

Үсгийн дарааллаар нэр, төрсөн он, гол компанийн нэрийг бичив.

## А-И 
* Сүхбаатарын Батболд — «Алтай трейдинг»
* Гаваагийн Батхүү (1960) — «Шунхлай»
* Даваажавын Ганхуяг (1962) — «Бридж»
* Цэдэнгийн Гарамжав  — «Монполимет»

## К-Т 
* Жамбалжамцын Оджаргал (1965) — «М-Си-Эс»
* Жанчивын Оюунгэрэл — «Петровис»

## У-Я 
* Лувсангийн Хүрэлбаатар (1952) — «Монос Групп»
* Лхагвын Чинбат (1962) — «Гацуурт»
* Цэндийн Шинэбаяр (1960) — «Найнги»

## Эх сурвалж 
* Ж.Батсүх, О.Чинзориг. «Монголын авъяаслаг бизнесменүүд». www.wikimon.mn-аас авав. 


бизнесмен
Нууц нийгэмлэг

(Phi Chapter), east side of York Street, south of Elm Street. Bottom: Scroll and Key (Kingsley Trust Association), 490 College Street.]]

**Нууц нийгэмлэг** нь үйл ажиллагаа, үй явдал болон дотоод зохион байгуулалтаа гишүүн бусчуудаас нууцалдаг клуб, нийгэмлэгүүдийг хэлдэг. 
Ийм нууц нийгэмлэгүүдээс алдартай нь: 
* Ассасин
* Билдербергерчүүд
* Богемийн клуб
* Ромын клуб
* Гадаад харилцааны зөвлөл
* Эссексийн хунт
* Масон буюу Чөлөөт чулуучид
* Үүрийн алтан гэгээ буюу Golden dawn
* Гэгээрэл
* Мафи
* Менсур
* Опус дэй
* Гавал ба яс
* сионы тахилчид
* Дугуй ширээ
* Гурвал буюу Хятадын мафи
* Гурван талын комисс

## Улс төр 
## Хувьсгал 
## Коллеж, их сургууль 
## Эшлэл
## Цаашид унших
* 
* 
* 
* Harwood, W. S. "Secret Societies in America," *The North American Review,* Vol. 164, No. 486, May, 1897.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Stephen Klimczuk, Gerald Warner (2009). *Secret Places, Hidden Sanctuaries: Uncovering Mysterious Sights, Symbols, and Societies*, New York: Sterling Publishing Company.

## Гадаад холбоос
* Secret Societies: a very short history &mdash; Documents and illustrations of Freemasons, Jesuits, Illuminati, Carbonari, Burschenschaften and other putative secret societies and clandestine organizations
* Stevens, The cyclopædia of fraternities (2nd ed.). A comprehensive, though dated, review of the subject.

Ангилал:Байгууллагын хэлбэр
Астраханийн ханлиг

**Астраханийн ханлиг** (1460-1556) бол Алтан ордны улсаас тусгаарлан бий болсон улсуудын нэг юм. Астраханийн хант улс татарын хант улсууд дотор хамгийн цөөн хүн амтай, хамгийн жижиг улс байв. Астраханийн хант улсын баруун хязгаар Кубан, Дон мөрөн хүрч, зүүн этгээдэд Бузан голоор Ногайн ордтой хиллэж байв. Хөрш орнуудтайгаа энхээр зэрэгцэн оршихыг эрмэлзсэн бодлого барьдаг, илүү хүчирхэг Крымын болон Ногайн хант улсаас хамаарал бүхий энэ багахан орныг Догшин Иван 1554, 1556 онд хоёр удаагийн дайралтаар төвөггүй эзлэв.


Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Исламын түүх
Ангилал:Оросын түүх
Оюун санаа

**Оюун санаа** гэдэг нь хүний сэтгэл бодол болоод ухаан ухамсарын цогц мэдрэмж буюу аливаа зүйлийн утга учир, зорилго, оршин буйг ухааран буй ухамсар нь өөрөө оюун санаа юм.

Бидний бие яс, мах, булчин, шөрмөс, цус илдэс, амин хүчил... гээд зүйлсээс бүтсэн бол **оюун санаа** нь хайр, нинжин сэтгэл, баяр хөөр, урам зориг, эрч хүч тэр аяараа юм. Эшлэлː Оюун санааны удирдагч  Шри Шри Рави Шанкар 

Ангилал:Оюунлаг байдал
Ангилал:Шинэ эриний Оюун санааны удирдагч нар
Элсэн тасархай

Өвөрхангай аймгийн Бүрд сум, Булган аймгийн Рашаант сум, Гурванбулаг сум гэх гурван сумын нутгийг дамнан Гурванбулаг сумын анхны тууриас эхэлж, Хөгнө Хан уулын баруун талаар эмжиж, Батхаан уулын урд хормой буюу Тугын бургас хүртэл сунан тогтсон 96 километр орчим урт элсэн манхан юм. Төв зам энэ элсэн манханг хувааж байдаг бөгөөд өмнө хэсгийг нь Их Монголын элс, хойд талыг нь Хөгнө тарнын элс гэж нэрлэдэг. Тарнын голын нөлөөгөөр элсэн доороо чийгтэй байх бөгөөд бургас, хайлаас, яргай зэрэг бутлаг ургамал ургана. Эргэн тойронд нь жуулчны баазууд байрлах бөгөөд хойд талд нь Хөгнө хаан хэмээх үзэсгэлэнт сайхан уул, урд талд нь Их Монгол хэмээх Монгол орны хүйс цэгийг баримжаалах уул оршино.

Ангилал:Булган аймгийн газар зүй
Ангилал:Өвөрхангай аймгийн газар зүй
Ангилал:Булган аймгийн газар зүй
Ангилал:Манхан
Ангилал:Цөл
Грегг Попович

**Грегг Чарльз Попович** (, *1949 оны нэгдүгээр сарын 28-нд төрсөн*) — Америкийн НБА-гийн Сан-Антонио Спёрс багийн ерөнхий дасгалжуулагч бөгөөд 1996 оноос тасралтгүй ажиллаж байгаа НБА, цаашлаад Хойд Америкийн мэргэжлийн спортын түүхэнд он удаан жил тогтвортой ажилласан түүхт дасгалжуулагч болжээ. Дөрвөн удаагийн оны шилдэг дасгалжуулагчаар нэрлэгдсэн,  "Дасгалжуулагч Поп" хэмээн авгайлуулдаг түүний удирдлаган дор Спёрс НБА-д тав (1999, 2003, 2005, 2007 болон 2014 онуудад) аваргалсан.
## Намтар 
Түүнийг эцэг Серби, эх Хорват үндэстэн байсан ба хүүгээ Америкт, Индиана мужид төрүүлэн өсгөжээ. Попович дунд сургуулиа төгсөөд шууд АНУ-ын Агаарын Нисэх хүчний (АНХ) академид дөрвөн жилээр элсэн суралцахдаа сагсан бөмбөгийн багт амжилттай тоглож байжээ. Академаа төгсөөд Тагнуулын Ерөнхий газар, дараа нь АНХ-д ажиллаж байжээ. Чингэхдээ 1970-аад оны үед нэр нь түгэж байсан армийн сагсан бөмбөгийн багийн ерөнхий дасгалжуулагчийн туслах-ерөнхий болж, нэгэнтээ спортын мэргэжилтэн болсон юм. Армиас чөлөөнд гарсаны дараахан коллежийн багуудыг түрхэн хугацаанд дасгалжуулж байгаад 1987 онд мэргэжилтнүүдийн хараанд өртөж, тэр дундаа Сан-Антонио Спёрс багийнхны хөөцөлдлөгөөгөөр ирээдүйн халаа болон бэлтгэгдсээр 1996 онд жинхэлсэн түүхтэй.

Поповичоос спортын дүн шинжээч, хөтлөгч-тайлбарлагч нар барагтай бол үг унагааж чаддаггүй хөгжилтэй баримт бий.
## Эшлэл 
## Холбоос 
* NBA.com - Профайл
* Дасгалжуулагчийн профайл
* '' 'Pop' art'' by Adrian Wojnarowski (Yahoo! Sports)

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн дасгалжуулагч
Ангилал:АНУ-ын Агаарын Зэвсэгт Хүчний Академийн төгсөгч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1949 онд төрсөн
Айбекс-Моламын хэрэг буюу Монгол улсын гадаад худалдаа, агаарын орон зайг худалдсан хэрэг

**Айбекс-Моламын хэрэг** нь 1995 онд Монгол улсын газар нутгийг Айбекс гэдэг группт 90 жилийн хугацаатай концессээр олгох мөн Молоам гэгч группт Монгол улсын агаарын орон зай, гадаад худалдааны эрхийг 60 жилийн хугацаатай олгох тухай гэрээнүүд бөгөөд эдгээрийг тухайн үеийн Монгол улсын Ерөнхийлөгч П.Очирбат, Ерөнхий сайд П.Жасрай нарын зөвшөөрлөөр байгуулсан байна. 

## Айбексийн гэрээ
Айбекс группэд Монгол улсын газар нутаг, тэр дотроо байгалийн баялаг бүхий бүх нутгийг 90 жилийн хугацаатай эзэмшүүлэхээр Засгийн Газар шийдэж, гэрээ байгуулан гарын үсэг зурцгаасан байлаа. Тэр группийг төлөөлж арабын нэгэн шейх, Монгол Улсын Засгийн Газрыг төлөөлж тухайн үед Хууль зүй дотоод хэргийн дэд сайд асан, одоо Үндсэн хуулийн цэцийн Сугар тус тус  гарын үсэг зурсан байна. Гэрээний дагуу Айбекс групп нь 90 жилийн хугацаанд Монголын бүх газар нутгийн хэмжээнд Байгалийн баялаг ашиглах асуудал дээр хариуцах бөгөөд энэ тухай хүссэн бүх хүн зөвхөн энэ группээс зөвшөөрөл, лицензээ  авахаар заасан байжээ.

## Моламын гэрээ
Малайзийн Молам группэд Монголын агаарын бүх орон зайг 60 жилийн хугацаатай эзэмшүүлэх гэрээг 1995 онд Засгийн Газар байгуулж, гэрээнд тухайн үеийн Дэд бүтцийн сайд Сандалхаан гарын үсэг зурсан байдаг. Гэрээ хэрэгжсэн бол Монголын тэнгэр тэр чигтээ Моламийн мэдэлд очиж, гадаадын онгоц дайран өнгөрөх, телевиз, радио, гар утасны шугам, сүлжээг ашиглах бүх зөвшөөрөл мөн л Моламын гарт төвлөрөх байв. 

## Гэрээнүүд цуцлагдсан нь
Энэ үед сөрөг хүчин байсан МСДН-ынхан ноцтой гэхэд ч дэндүү багадах энэ үйлдлийг сөхөн гаргаж, хэвлэл мэдээлээр цацан, УИХ, Ерөнхийлөгч, ҮАБЗ-д хүртэл хандан байж цуцлуулсан байна.

Ангилал:1995 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Мах импексийн хувьчлалтай холбоотой будилаан

Мах импекс компаний хувьчлал нь будилаантай хууль бус болсон гэж үздэг байна. 
Учир нь УИХ 1999 оны 7 дугаарс сард хувьчилж үл болох эд хөрөнгийн жагсаалтад “Мах Импекс” ХХК-ийг оруулсан байсан ч 1999 оны 8 дугаар сард “Мах Импекс”-ийн төрийн өмчийн хэсгийг Х.Баттулга хувьчилж авсан байдаг. Хувьчилж авахдаа хууль зөрчин “Эрдэнэт” үйлдвэрээс ОХУ-ын цахилгааны төлбөрт өгөх ёстой байсан 3 сая ам.доллараар авчээ. УИХ-аас томилогдсон ажлын хэсэг “Мах Импекс”-ийн хувьчлалыг шалгаад хууль бус гэж тогтоосон боловч УИХ-аар хэлэлцээгүй байна. Энэхүү үйлдлийн цаана Ц.Элбэгдорж, тухайн үеийн Ардчилсан холбоо эвслийн өндөр албан тушаалтнууд байсан гэж яригддаг. Х.Баттулга “Мах Импекс”-ийг 20 гаруй тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэж байхад нь зориуд үнэгүйдүүлж, 2 гаруй тэрбум төгрөгөөр хувьчилж авсан байна.

Ангилал:1999 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг