open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бянт

**Бянт** гэдэг нь гар бууны гол төмөрт болон  их бууны хоолой дахь мушгиа ховилыг хэлэх бөгөөд энэ нь суманд ороодос маягийн эргэх хөдөлгөөнийг олгох ба үүний үр дүнд сумны нислэгийн зам нь тогтворждог.

Бянт хооронд үлдсэн зайг ***талбар*** хэмээн нэрлэдэг. Үүний дагуу бууны сумны гүйлтийн хоолой буюу гол төмрийн дотоод диаметрийг бянтаас бянт хүртэлхийг бянтны калибр, талбараас талбар хүртэлх хэмжээ нь талбарын калибр болно. Бянтны калибр нь талбарын калибраас үргэлж том байх ба сумны диаметр нь бянтны диаметртэй ижил байна (буудах үед сум нь бага зэргийн хавчигддаг учраас тухайн гүйлтийн зам ямар онцлогтой байна яг тэр ором суманд үлддэг).

## Түүх 
Хэзээ, хаана, хэн анх бянт татсан гол хэрэглэсэн тухай баримт бичиг байдаггүй. 1450 оноос 1500 оны хооронд Нюрнберг, Лайпциг, Вена хотуудын зэвсгийн дархадын ном зохиолд дурдагдсан байдаг аж. Үүний баталгаа нь Хабсбургийн I Максимилиан хааны ангийн бууны хүрлэн голд байдаг байна. Тус бууны голыг 12 эсвэл 14 бага зэргийн бянттай хийсэн байдаг. Түүнээс хоёр нь яг бянт эсэх нь танигддаггүй. Ангийн бууг 1493 оноос 1508 оныг хүртэл Герман-Ромын хаан байсан Максимилианы сүлдний дардасаар түүнийх гэдгийг нь танидаг ажээ. Тухайн цаг үеийн буунуудын голыг төмрөөр хийсэн нь зэвэнд идэгдэн мэдэгдэхгүй болсон байхад энэхүү бууны голыг хүрлээр хийсэн учраас бянт нь үлдсэн байдаг тул одоо чухал түүхэн баримт болдог.

Анхны бянт шулуун байсан хэмээх үздэг бөгөөд энэ нь ховил гэхээсээ илүү хонхор хэлбэртэй байв. Энэхүү хонхорт нь дарины үлдэгдэл орсноор дараагийн бөөрөнхий сумыг бууны амсраас цэнэглэх үйлдлийг хялбарчлах зорилготой байжээ. Тиймээс бянтны физикийн нөлөөг мэдэж байсан гэдэг нь эргэлзээтэй. Гэхдээ эргэлдэх сум нь тогтворжуулах нөлөөтэйгээс гадна өндөр ончтой болгож байна гэдгийг мэдэж байсныг нумын сумны төгсгөл дээр бага зэргийн өнцөг үүсгэн өд нааснаас харж болдог. Харгалзах баллистикийн мэдлэгийг 19-р зууны эхээр л анх хэрэглэжээ.

## Үхэр буу 
Гар буутай харьцуулбал үхэр буунд бянтыг хожим 19-р зууны хоёрдугаар хагасаас сумны нээлт буюу хонгио ба араас нь цэнэглэх бололцоотой болсноор  хэрэглэж эхлэв. Учир нь үхэр бууны гол төмрөнд бянт хийчихвэл хар тугалган сумыг урдаас нь хийж болох ч хойш нь тултал гүйлгэнэ гэдэг боломжгүй байснаас үүдэлтэй. Үүн дээр нь өмнө нь буудсан сумны шатсан дарины үлдэгдэл ховилд нь ихээр тунан үлддэг тул орчин үеийн сум гартал үхэр буунд хэрэглээгүй байна.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Зэвсгийн техник
Ангилал:Галт зэвсгийн мэргэжлийн хэл
Өлзийн Лувсан

Алдарт хуурч **Өлзийн Лувсан** (1885-1943). 1885 онд Өвөр Монголын хуучид хошуунд төржээ. Бага насандаа эцэг эхээсээ өнчин хоцорсон тэрээр мэддэг үлгэр домгоо хуурдан хэлж айлаас айл хэссээр Өвөр монголынхоо нутгийг элээж байтал Ар монгол тусгаар улсаа байгуулсан нь түүний амьдралд шинэ эргэлт болов. Нэг хэсэгтээ Сэцэн хан аймгийн Үйзэн гүний хошууны хуурч Нарангийнд хэсэг хугацаанд амьдарч байгаад Нийслэл хүрээ оржээ. Их эрдэмтэн Б. Ренчин 1919 онд Ө. Лувсан хуурчтай Хиагт хотноо уулзаж байсан тухайгаа дурссан байдаг бол 1922 онд хувьсгалт засаг тогтсон Алтанбулаг хотын уран сайхны бүлгэмд голлох үүрэгтэй оролцож байв.

1927 оноос 1928 оны 5-р сарыг дуустал Судар бичгийн хүрээлэнд ажиллаж байсан оросын судлаач С.Кондратьевтай хамтран ажилласан ба хожим нь энэхүү судлаачийн “Музыка монгольского эпоса и песен” (М.,1970) ном гарчээ. 1930 онд Ө.Лувсан Буриад Монголын эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн урилгаар Улаан-Үд хотноо нэлээд хэдэн сар ажиллаж хоёр хэсэг бүхий том хэмжээний концерт тоглосон байдаг. Түүний энэ аяллаас сурвалжлан судалж “Монголын дууч хөгжимч үлгэрч Өлзийн Лувсан хуурч” гэдэг ном хэвлүүлжээ.

Тэрээр 1931 онд Улсын Төв Театрын хөгжмийн бүлгэмд оролцон ажиллаж байсан бол 1933 онд болсон олон улсын хувьсгалт театруудын их наадамд хамт оролцжээ.

Ө.Лувсан хуурч 1934 оноос эхлэн Цэргийн төв клуб, Цэргийн театрт хөгжимчнөөр ажиллаж байсан юм. 1936 онд “Улсын алдарт гавьяат хөгжимчин” цол хүртсэн.

Ангилал:Морин хуурч
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1943 онд өнгөрсөн
Гобираптор

**Гобираптор** (*Gobiraptor*) - 2008 онд Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумаас хойш 60 км, аймгийн төвөөс 320 км зайд орших Нэмэгт уулнаас 80-70 сая жилийн өмнө буюу Цэрдийн галавын үед амьдарч байсан шинэ төрлийн үлэг гүрвэлийн яс олдсон.

Цэрдийн галавын үед Ази, Умард Америкт тархан амьдарч байсан Овирапторозавр хэмээх өдлөг, шувуу хэлбэрийн үлэг гүрвэлүүдийн ангилалд багтах шинэ төрөл зүйлийг судлаад 2019 онд “Gobiraptor minutus” гэж нэрлэсэн байна.

Олдворыг Монголын Палеонтологи, Геологийн хүрээлэн, Хятадын Геологийн Хүрээлэн, Кэйп Тауны их сургууль, Сөүлийн Үндэсний их сургуулийн эрдэмтэд хамтран судлаад цоо шинэ төрөл зүйл болохыг нь тогтоожээ.

Жижиг шувууны хэмжээтэй гобираптор гүрвэл нь маш нягт, хатуу эрүүний ясаараа бусад төрлөөс онцгойрон ялгарч байгаа гэнэ. Энэ нь түүнийг ургамлын үр, амьтны өндөг, хатуу ясан бүрхүүлтэй эртний нялцгай биетнүүдээр хооллодог гэсэн дүгнэлтэд хүргэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл хагалж, буталж хэрэглэдэг хоол хүнс гол тэжээл нь байжээ.

Гобирапторын энэхүү өвөрмөц идэш тэжээлийн “стратеги” нь түүнийг бусад төрөл зүйлээсээ ялгарч, эволюцийн явцад шалгарч үлдэх боломжийг олгосон гэж эрдэмтэд дүгнэсэн байна.

Ангилал:Нэмэгтийн амьтны аймаг
Ангилал:Овирапторид
Наварра

**Наварра** (, баскаар *Nafarroa*; албан ёсоор: испани. *Comunidad Foral de Navarra*, баскаар *Nafarroako Foru Komunitatea*, монголоор *Наваррын Фораль Нийгэмлэг*) нь Испанийн умард талд орших өөртөө засах нийгэмлэг ба аймаг юм. Энэ муж нь түүхэн Наваррын Хант Улсын газар нутгийн хэсэгт орших ба тус түүхэн улс нь энэ муж дээр нэмээд Пиренейн нурууны өмнөд арын хяр хүртэл (өнөөдөр Франц улсад харьяалагддаг) нутаг дэвсгэрийг эзэмшиж байв. Мужийн нийслэл нь Памплона. Наваррын хүн амын тоо нь .

Наваррын нийгэмлэгийн хүний хөгжлийн илтгэцүүрийн утга нь 0,905 бөгөөд үүгээрээ Испанийн 17 өөртөө засах нийгэмлэг дотор гуравт жагсдаг.

## Газар зүй 
Наваррын нутаг дэвсгэр нь Пиренейн нурууны баруунаас Эбро голын хөндий хүрэх ба Испанийн хамгийн жижиг газар нутагтай өөртөө засах нийгэмлэг юм. Умард талд нь Пиренейн нуруугаар Франц улстай хиллэх бол өрнө талаараа Баскийн Өөртөө Засах Нийгэмлэгийн Гипускоа болон Алава аймгуудтай, өмнө талаараа Ла Риоха мужтай, дорно талаараа Арагон мужтай хиллэнэ. Мөн түүнчлэн Арагон мужаар хүрээлүүлсэн эксклав Петиля де Арагон хот Наварра мужид харьяалагдана.

Энэ бүс нутагт дарсны усан үзмийн тариалангийн бүс нутаг оршдог. Мөн зүүн өмнөд хэсэгт нь Барденас Реалес цөл бий.

## Түүх 
824 онд Иньиго Ариста хан Маурчуудыг ялснаар анх Наваррын Хант Улс нь байгуулагдав. Тус хант улсын нийслэл Памплона хотын нэрээр энэхүү дундад зууны улсын ханыг *«Памплонын Хан»* хэмээн цоллодог байв. Үүнийг 1162 онд VI Санчо хан *«Наваррын Хан»* болгон өөрчилжээ. 1512 онд тус хант улс нь Испани талаа барьсан «Дээд Наварра» (испаниар: *Alta Navarra*) болон Франц талыг баримлах «Доод Наварра» (францаар: *Basse-Navarre*) болон хоёр хуваагдсан бөгөөд эхэндээ аль аль нь өөртөө засах засаглалаа авч үлдсэн байдаг. Ингээд 1620 онд Доод Наварра нь Францтай нэгдсэн ба 1841 онд Карлистуудын дайны дараа испанийн төрийн эрх зүйн системээ бүрмөсөн халав. Харин Дээд Наварра нь испани улсын нэг аймаг болжээ.

## Аймгийн хүн амын өсөлт 
## Зургийн цомог 
## Цахим холбоос 
* Наварра мужийн Засгийн газрын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг
Ангилал:Испанийн аймаг
Израилын Батлан Хамгаалах Хүчин

**Израилын Батлан Хамгаалах Хүчин** (еврей. צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל) эсвэл товчоор **ЦАХАЛ** (еврей. ‏צה"ל‏‎ — *Ца́халь / Ца́аль*) нь Израил улсын Зэвсэгт  хүчин юм. ЦАХАЛ нь хуурай замын цэрэг, нисэх хүчин, тэнгисийн цэргийн хүчнээс бүрдэнэ. Израилын Батлан хамгаалахын сайдын харьяа Жанжин штабын даргаар 2025 оны 3-р сараас Эяль Замир; 2019 оны 1-р сарын 15-наас хойш Дэслэгч генерал Авив Кочави Тамгын газрын даргаар ажиллаж байна.

Израилын түр Засгийн газрын тэргүүн Давид Бен-Гурионы 1948 оны 5-р сарын 26-ны өдрийн тушаалаар цэрэгжсэн Хагана болон Иргун, Лехи гэсэн зэвсэгт бүлэглэлүүдийг нэгтгэн Израилын Батлан хамгаалах хүчнийг хугацаат цэргийн алба болгон албан ёсоор байгуулсан.

Израилын Батлан хамгаалах арми нь эмэгтэйчүүдийг цэргийн албад татдаг гэдгээрээ онцлог юм. ЦАХАЛ нь Израилын нийгэмд улс орны эдийн засаг, соёл урлаг, улс төрийн үйл ажиллагаанд нөлөөлж буй хамгийн нэр хүндтэй байгууллагуудын нэг юм. 1965 онд Израилын Батлан хамгаалах хүчнийг боловсролын салбарт оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж шагнажээ. 

Хуулиар бол давхар иргэншилтэй болон өөр улсад оршин суудаг хүмүүсийг оролцуулан Израилын бүх иргэд, мөн тус улсад байнга оршин суудаг бүх хүмүүс 18 нас хүрээд Израилын Армид алба хаах үүрэгтэй. 2021 оны байдлаар эрэгтэйчүүдийн заавал алба хаах хугацаа 30 сар, эмэгтэйчүүдийн хувьд 24 сар (хоёр жил) байна. Энэ хууль нь Израилын бүх иргэдэд хамаарах боловч араб, бедуинчүүдэд хамаарахгүй. 

## Эшлэл

Ангилал:1948 онд байгуулагдсан
Кутлук Билгэ Күл хаан

**Кутлук Билгэ хаан** (?-747) буюу **Кутлук Билгэ Күл хаан**, **Күллиг Бойла** бол уйгурын Яклакар овгийн тэргүүлэгч Хушугийн хүү юм. 739 онд эцгийнхээ суурийг залгамжласны дараа Түрэгийн хаант улсын дотоод улс төрийн тэмцэлийг ашиглаж, Басмал, Харлуг аймгуудтай холбоо тогтоож, Түрэг улсын эсрэг тэмцэж, 744 онд амжилтанд хүрч токуз огузын олон аймгуудыг нэгтгээд Уйгур улсыг тунхаглаж, **Кутлук Билгэ Күл** хаанд өргөмжлөгджээ. Хэдий тэрээр их ялалт байгуулсан ч, 747 онд нас баржээ.

Шинэ Тан улсын сударт Түрэгт 740 оны хавар ирсэн Тангийн Ли Жи элч Түрэгийн хаан Тэнгри хаан, эхтэйгээ хамтарч баруун гарын шадыг хуурч авчраад алснаар Түрэг улсад том үймээн дэгджээ. Тэр өөрөө Түрэгийн хааны ордонд байж байгаад 741 оны Панкүл тегин, Кутлук ябгу нарын тэмцэлд өртжээ. Энэ тухайгаа Моюнчур Тариатын бичээст: могой жил (741) хорин найман насандаа би Түрэг улсын дотор будилав, тэгээд мөхөх дөхлөө гэж өгүүлсэн байдаг. Ийнхүү Түрэгийн төр самуурч эхэлснийг биеэрээ ажигласан эцэг хүү хоёр өөрсдийн төр улсаа сэргээх цаг ирснийг мэдэрсэн бололтой. Куллиг Бойла Токуз огуз аймгуудыг эеэр нэгтгээд дараа нь Басмил, Карлук аймагтай холбоо тогтоож Басмил аймгийн эзэн Ашина Ши (Сэдэ)-г хаанд өргөмжилж Түрэгтэй тэмцэлдэж эхэлжээ. Түрэгийн гол хүчийг нугалж авсны дараа эхлээд Басмилийг дараа нь Карлукийг өнөөгийн Монгол нутгаас хөөж явуулжээ. Улмаар Күллиг Бойла хаан 745 оны эхээр Түрэгийн сүүлчийн хаан Баймэй Кулунбекийг алж улсыг нь сөнөөв.

## Гэр бүл
* Эцэг: Хушу
* Хөвүүд: Тай Билиг Тутуг, Баянчор хаан

## Холбоотой өгүүлэл
* Баянчор хаан
* Уйгурын хаант улс

## Эшлэл
Ангилал:8-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Уйгурууд
Ангилал:7-р эсвэл 8-р зуунд төрсөн
Ангилал:747 онд өнгөрсөн
Хадера

**Хадера** (еврей. חֲדֵרָה) нь Израилын хойд Хайфа тойрогт, Тел-Авив болон Хайфа хотуудаас 45 км зайд оршдог хот. Энэ хот нь Израилын Газар дундын тэнгисийн эрэг дагуу байрладаг. Хотын хүн амын ихэнх хувийг 1990 оноос хойш Этиоп болон хуучин Зөвлөлт Холбоот Улсаас ирсэн цагаачид эзэлдэг. 2019 оны байдлаар Хадера хотод 97,335 хүн амьдарч байна.

## Эшлэл 

Ангилал:Хайфа тойргийн хот
Ангилал:Хайфа тойрог
Ангилал:1890 онд байгуулагдсан
Ангилал:Израилын хот
Эйлат

**Эйлат** (; араб. أُمّ ٱلرَّشْرَاش‎) нь Израилын хамгийн өмнө зүгт оршдог 52,299 хүн амтай хот. Энэ хотод томоохон завгүй боомт болон Улаан тэнгисийн Эйлатын (Акабагийн) буланд оршдог алдартай амралтын газар оршдог.

## Эшлэл

Ангилал:Библийн суурин
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Өмнөд тойргийн хот (Израил)
Ангилал:Израилын хот
Ангилал:Негев
Ангилал:Накба
Ангилал:Израил-Йорданы харилцаа
Ангилал:Египет-Израилын харилцаа
Ангилал:Өмнөд тойрог (Израил)
Кан 11

**Кан 11** (еврей. כאן 11‎) нь 2017 онд үүссэн Израил улсын олон нийтийн төлөөлөл бүхий телевизийн суваг юм. Энэ суваг нь Израилын Өргөн Нэвтрүүлгийн Корпорацид харьяалагддаг. Өмнө нь Нэгдүгээр суваг гэж нэрлэдэг байжээ. Кан 11 нь Израилын телевизийн нэг бөгөөд Кешет 12, Решет 13, Макан 33, Кнессетийн сувагтай хамт эх газрын 6 сувгийн нэг юм. Израилын Өргөн Нэвтрүүлгийн Корпораци ажиллуулдаг ба 2017 оны 5 сарын 15-нд ажиллаж эхэлсэн.

2017 оны 6-р сарын 4-нөөс 8-р сарын 3-ны хооронд Израилын Боловсролын Сувгийн зарим нэвтрүүлгийг цацаж байсан.

Ажиллаж эхэлснээсээ хойш HD форматаар нэвтрүүлгээ цацаж байна. 2017 оны 11-р сараас өөр хоёрдогч суваг дээр өөрийн нэвтрүүлгүүдээ 4K (Ultra HD) нарийвчлалтай сайжруулж эхэлсэн.

## Продакшн 
Кан 11 нь янз бүрийн анхны шоу нэвтрүүлэг, түүний дотор Израилын The Chase, Carpool Karaoke, мөн гэрийн нөхцөлд хийсэн олон бүтээлийг хийсэн. 

### Программ 
#### Мэдээ мэдээлэл, цаг үеийн асуудал 
* Оройны мэдээ (еврей. חדשות הערב) – нь Дориа Лампелийн хөтөлдөг Израилын үндсэн мэдээллийн хөтөлбөр юм (мэдээ нь орой бүр "Кан Бет" радиогоор мөн цацагддаг бөгөөд заримдаа Дориа Лампелийг Михал Рабинович орлодог)
* "Эрев эрев" (Орой бүр) – Дов Гилхар, Керен Узан, Ринат Спивак нар хөтөлдөг
* Шөнийн мэдээ – Роми Неймарк хөтөлдөг
* Баасан гарагийн 17 цаг – Ури Леви хөтөлдөг
* Долоо хоногийн мэдээ
* Бямба гаригийн мэдээ – Ням гарагийн оройн мэдээллийн хөтөлбөр
* Хаолам Хайём (Өнөөдрийн дэлхий) – Моав Варди хөтөлдөг 
* Меатсад Хашени (Өөр өнцгөөс харах нь) – Гай Зохар хөтөлдөг
* Мишакей Хакис – Шаул Амстердамский хөтөлдөг

#### Энтертайнмент 
* Соёлын агент
* Ад Кан! - Израилын улс төрийн нөхцөл байдлын тухай инээдмийн нэвтрүүлэг
* Carpool Караоке - Ники Голдштейн хөтөлдөг
* The Chase (еврей. המרדף) – Идо Росенблум хөтөлдөг
* Паам Бешавуа
* Халайла

#### Баримтат кино 
* Беин Хашмашот
* Ва Хаарец Хайта Тохо ва Бохо
* Түүх өгүүлэгчдийн наадам

## Технологи 
2017 онд ажиллаж эхэлснээс хойш суваг HD форматаар цацаж, DDT хөрвүүлэгч хайрцаг ашиглан үнэгүй үзэх боломжтой байв. 2017 онд Кан 11 нь Израилын анхны 4K нарийвчлалтай цацагдаж буй анхны суваг болсон юм. Кан 11 нь 2018 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг 4K чанартай дамжуулж буй ганцхан суваг байсан юм.

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны вэбсайт (Еврей хэлээр)

## Эшлэл 
Ангилал:Израилын телевизийн суваг
Ангилал:2017 онд байгуулагдсан
Буриад улсын ардын хурал

**Буриад улсын Ардын хурал** (бур. Буряад Уласай Арадай Хурал) ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын хууль тогтоох байгууллага.  ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад улсын Үндсэн хуульд зааснаар Ардын Хурал 66 депутатаас бүрддэг. Сонгууль холимог тогтолцооны дагуу явагддаг: депутатуудын тал хувь нь (33) пропорциональ системээр, үлдсэн (33) нь мажоритар систем дээр суурилсан нэг мандаттай сонгуулийн тойрогт таван жилийн хугацаатай сонгодог байна.

Ардын Хуралын гишүүдийн бүрэн эрхийн хугацаа дуусахаас гурваас доошгүй сарын өмнө сонгуулийг товлон зарладаг. Нэр дэвшүүлэх эрхийг улс төрийн намууд болон сонгогчидод олгодог байна.

Буриадын Ардын хурлын анхны даргаар Михаил Семёнов сонгогдож байжээ.

## Түүх 
1994 оны 7-р сарын 19-нд Буриад-Монголын Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Буриад Улсын Гүйцэтгэх Төв Хорооноос (1923 оны 12-р сарын 4-өөс 1994 оны 7-р сарын 19-ний хооронд) байгуулагдсан бүрэлдэхүүнээс Буриадын Ардын Хурал анхдугаар чуулганаар байгуулагдсан. ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Автономит Буриад улсын Дээд зөвлөлийн хууль ёсны залгамжлагч юм.

## Бүтэц 
* Нийгмийн бодлогын хороо;
* Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн салбарын эдийн засгийн бодлого, байгалийн нөөцийн ашиглалт, экологи, худалдааны хороо;
* Төсөв, татвар, санхүү, банкны хороо; 
* Төрийн байгуулалт, нутгийн өөрөө удирдах ёсны, хууль тогтоомж, хууль тогтоомжийн хороо;
* Олон улсын болон бүс нутгийн харилцаа, үндэсний асуудал, олон нийтийн байгууллага, шашны холбоодын асуудал эрхэлсэн хороо.

Бүгд Найрамдах Буриад улсын Ардын хурлын тогтоолоор хороодыг тухайн Ардын хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд байгуулдаг.

1995 оны 9-р сарын 7-нд “БНБУ-ын Ардын Хурлын Тооцооны танхимын тухай” Бүгд Найрамдах Буриад Улсын хууль батлагдсан. Тооцооны танхим /монгол. Аудитын газар/ бол Ардын Хурлаас байгуулагдаж, түүнд тайлагнадаг төрийн санхүүгийн хяналтын байнгын байгууллага юм.

### Ардын хурлын дарга нар 
2018 оны 9-р сарын 19-нд орос үндэстэн Александр Георгиевич Варфоломеевт ОХУ-ын Холбооны Хурлын Холбооны Зөвлөлд Буриад Улсын Ардын Хурлыг төлөөлөх бүрэн эрх олгосон байна. Тэрээр ОХУ-ын Холбооны Зөвлөлийн Нийгмийн бодлогын хорооны орлогч дарга юм.
Ангилал:Азийн парламент
Ангилал:Оросын үндэсний дэд парламент
Идигинь хаан

**Идигинь** (?-779) цол **Бөгү хаан** бол Уйгурын хаант улсыг 759-779 оны хооронд захирч байсан 3 дахь хаан юм. Жинхэнэ нэр нь **Яклакар Идигинь** (藥羅葛移地健), хаан болохын өмнөх цол нь **Үлү Билгэ Төлэс Шад** (Түрэг бичиг: 𐰆𐰞𐰆∶𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀∶𐱅𐰇𐰠𐰾∶𐱁𐰑, Их Билгэ зүүн мэргэн ноён) бөгөөд Баянчор хааны отгон хөвүүн. Тэрээр Баянчор хааныг залгамжлан их сууринд суугаад, өмнөх хааны бодлого шийдвэрийг үргэлжлүүлж байв. Түүнийг Уйгурын хүчирхэг хаадын нэгд тооцдог.  

## Хаанчалын үе 
Баянчор хааны үед зүүн гарын мэргэн ноён байсан. 759 онд уйгурын хаан болсны дараа хятадын босогч жанжин Ши Чаои элч илгээж, Тан улсын эсрэг байлдах холбоо тогтоох санал хүргүүлжээ. Уг саналыг хүлээн авч зуун мянган цэргээр Тан улсын хилд довтлон ирэх чимээгээр Тан улсын Дайзон хаан элч илгээн найрамдахыг гуйсан ч, хятадын хот тосгодыг довтлон түйвээсэн. Бөгү хаан 765-768 оны хооронд Төвөдийн эсрэг Тан улстай хамтран байлдав. Түүний хаанчлалын үед Тан улстай гэрээ байгуулж, найрамдсан ч, хэд хэдэн удаа хятадын хилийг давж дээрэм тонуул хийж байв. 

Хятад дахь манихэйн шашны зарим хуврагууд уйгур улсад очиж, шашинаа түгээсэн нь амжилтанд хүрч, 763 оноос Манихэйн шашныг төрийн шашнаар тунхаглаж, Орду балик хотод манихэйн шашны сүм байгуулж, Уйгурт уг шашин хөгжиж эхэлсэн. Улмаар Тан улс манихэйн шашныг хориглож, шийтгэсэнээр уйгур дахь манихэйн хуврагууд Бөгү хааныг хятадын эсрэг байлдахыг ятгаж, уйгурын улс төрд нөлөөлж эхэлсэн. 779 онд уйгурын сайд Тун Бага Тархан төрийн эргэлт хийж, Бөгү хаан Идигинь тэргүүтэй 2000 гаруй ноёд, хан хөвүүд, манихэйн хуврагыг хүйс тэмтэрч, өөрөө уйгурын хаан суусан.   

## Гэр бүл
* Эцэг: Баянчор хаан
* Хатад: Гуанцинь хатан (?-768), Чонхүй гүнж
* Ах, дүү: Үлү билгэ тардуш ябгу, Чабыш тэгин
## Холбоотой өгүүлэл
* Баянчор хаан
* Уйгурын хаант улс

## Эшлэл
Ангилал:8-р зуунд төрсөн
Ангилал:779 онд өнгөрсөн
Ангилал:Уйгурууд
Фэнчэн хаан

**Фэнчэн хаан** (775-795) бол Дулосы хааны хүү бөгөөд Уйгурын хаант улсын 6-р хаан. Мөн Яклакар овгоос хаан сууринд суусан сүүлчийн хүн билээ. Жинхэнэ нэр нь **Ачу**, харин **Фэнчэн** гэдэг нь Тан улсын хаанаас шагнасан цол юм. Утга нь **Чин сэтгэлтэй** гэж орчуулагдана. Түүний хаанчлалын үед өмнөх хааны үеэс эхлэсэн Тан улстай холбоолж, Төвөд, Харлуг улсын эсрэг дайн үргэлжилсээр байв. Гэвч тэрбээр нас барсны дараа уг дайн түр зогссон. Тэр хүүхэдгүй байсан тул Уйгур улсын их сайд Эдиз овгийн Кутлукийг хаан сууринд өргөмжилжээ. 

Ангилал:775 онд төрсөн
Ангилал:795 онд өнгөрсөн
Ангилал:Уйгурууд
2020 оны Архангай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 814 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 109 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Архангай аймаг үүсэн байгуулагдсаны 97 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2020-07-11 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 128 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Т.Мөнгөнцоож, Г.Батбаяр улсын начин Л.Шинэбаатар, Ц.Нямдорж нар магнайлан барилдлаа.

### Шөвгийн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
#### *Тавын даваа* 
#### *Зургаагийн даваа* 
#### Долоогийн даваа
Дуньмохэ хаан

**Дуньмохэ хаан** (737/742-790) бол Яклакар овгийн Кутлук Билгэ хааны байгуулсан Уйгур улсын 4 дэхь хаан юм. Уйгурын түүхийг бичиж үлдээсэн Хятад түүхэнд энэ хааныг хэний хүүхэд гэдгийг тодорхой бичиж үлдээсэнгүй. Гэхдээ түүнийг Уйгурын хааны ургийн хүн мөн гэж бичсэн байдаг. 

2012 онд Хятад улсын Шиань хотын Тан улсын үеийн булшнаас түүний дүү **Гэчуай ханхүүгийн булш**, гэрэлт хөшөөг олж илрүүлснээр Дуньмохэ хааны угсаа гарлыг тодорхойлох боломж бүрдсэн. Уг гэрэлт хөшөөнд түүнийг Баянчор хааны хүү **Чабыш тэгин**ий ууган хүү байсан гэдгийг нь олж мэдсэн. Харин түүхэнд түүнийг Тан улсын талыг баримтлагч, Идигинь хаан шиг дайнч хүн бус гэж бичиж үлдээжээ.

## Гэр бүл
* Эцэг: Чабыш тэгин, **Баянчор хааны** хүү
* Ах дүүс: Гэчуай ван (?-795), Апачор
* Хатан: Шяньань гүнж  
* Хөвүүд: Дулосы хаан, Нэр нь тодорхойгүй хүү 

 

## Холбоотой өгүүлэл
* Уйгур улс
* Баянчор хаан

## Эшлэл
Ангилал:8-р зуунд төрсөн
Ангилал:790 онд өнгөрсөн
Ангилал:Уйгурууд
Дулосы хаан

**Дулосы хаан** (772/773-790) бол Уйгурын хаант улсын тавдугаар хаан юм. Тэрээр Дуньмохэ хааны хүү юм. Хаан сууринд 5 сар суугаад, өөрийн Е хатандаа хорлогдож нас барсан. Түүний хаан суурийг хүү Ачу буюу Фэнчэн хаан залгамжилсан. 

## Эшлэл
Ангилал:8-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Уйгурууд
Ангилал:8-р зуунд төрсөн
Ангилал:790 онд өнгөрсөн
Израилын хотын жагсаалт

Израил улс нь засаг захиргааны 6 тойрогт нэгдсэн 71 хоттой. Израилын хот суурин газрын хүн амын нягтрал нь дэлхийд хамгийн өндөрт тооцогддог бөгөөд тус улсын хүн амын 90 орчим хувь нь хотод амьдардаг. Хотын статус нь хүн амын тоог илэрхийлэх албагүй боловч 20,000 оршин суугчдын саадыг давсан суурин газарт хотын статус олгодог.

Израилд хоёр хотын бөөгнөрөл байдаг:

* *Гуш-Данд* тус улсын хүн амын гуравны нэг орчим нь амьдардаг
* *Хайфа и Крайот*, тус улсын хүн амын 7 орчим хувь нь төвлөрсөн байдаг.

## Хотуудын жагсаалт 
Израилын Дотоод хэргийн яамнаас нийт 75 хотын захиргаанд "хотын" статус олгосон бөгөөд хамгийн шинэ хот нь 2008 онд Арабын Кафр-Касем суурин болсон байна.

Израил улс нь 100,000 гаруй хүн амтай 14 хоттой бөгөөд Израилын нийслэл Иерусалим хот 700,000 гаруй хүн амтай.

Жагсаалтад Баруун эрэг (Иудей ба Самари тойрог) дээр орших Израилын бүрэн эрхт байдалд хамааралгүй дөрвөн хотыг багтаагүй болно:

* Ариэль 
* Бейтар-Иллит 
* Маале-Адумим 
* Модиин-Иллит 

## Засаг захиргааны тойргууд 
## Цахим холбоос 
* Израилын Хот ба Суурингууд - Израилын Аялал, жуулчлалын яам
* Израилын Газар Зүй - Еврейн Цахим Номын Сан
* 5000 ба түүнээс дээш оршин суугчидтай газрууд - Израилын Статистикийн Төв Товчоо


Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

**2004 оны Улсын Их Хурлын сонгууль** 2004 оны 6 сарын 27-нд зохион байгуулагдсан. Үнэмлэхүй олонх байсан Монгол Ардын Хувьсгалт Нам суудлынхаа талыг алдсан ч, Эх орон Ардчилал эвсэлтэй ижил 36 суудал (үүнээс 2 суудал нь шүүхээр шийдэгдсэн) авснаар их эвслийн засгийн газар байгуулагдаж, 2 том хүчин 2, 2 жилээр ээлжлэн ерөнхий сайдаа томилох тохироо хийснээр сонгуулийн дараа Цахиагийн Элбэгдорж ерөнхий сайдаар томилогджээ.

## Үр дүн
## Мөн үзэх 
*Улсын Их Хурал

## Эшлэл 
#
Ангилал:2004 оны улс төр
Роберт Сакс

**Роберт Грийн Сакс** (, 1916 оны 5 сарын 4 – 1999 оны 4 сарын 14) нь АНУ-ын онолын физикч, Аргонн Үндэсний Лабораторийг үүсгэн байгуулж, удирдаж байсан эрдэмтэн.
Сак онолын цөмийн физик, терминалын баллистик, цөмийн эрчим хүчний реакторын талаарх судалгааны ажлуудаараа алдаршсан.
Жонс Хопкинс их сургуулиас 1939 онд шинжлэх ухааны докторын зэрэг хүртсэн тэрбээр Шинжлэх Ухааны Үндэсний Академийн гишүүн, тус Академийн Физикийн Салбарын дарга, 1-р Анги (Физик, математикийн ухаан)-ийн дарга, Чикагогийн их сургуулийн Энрике Ферми хүрээлэнгийн захирлаар ажиллаж байв.
Сакс нь мөн 1953 онд хэвлэгдсэн *Цөмийн онол* стандарт сурах бичгийн зохиогч юм.

## Шагнал, өргөмжлөл
* Гуггенхаймын тэтгэлэг
* Пюрду их сургуулийн хүндэт доктор (1967)
* Шинжлэх Ухааны Үндэсний Академийн гишүүн (1971)
* Иллинойсын их сургуулийн хүндэт доктор (1977)
* Эльмхөрст коллежийн хүндэт доктор (1987)

## Эшлэл
## Дэлгэрүүлж унших
*
*
*

## Цахим холбоос 
*
*Sachs, Robert Green, 1916- at Physics History Network, American Institute of Physics

Ангилал:20-р зууны физикч
Ангилал:АНУ-ын физикч
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Жонс Хопкинс Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Онолын физикч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1999 онд өнгөрсөн
Элио Рохас

**Элио Энай Рохас** (, 1982 оны 9 сарын 25-нд Бүгд Найрамдах Доминикан Улсын Дуарта мужийн Вилья Ривад төрсөн) нь Бүгд Найрамдах Доминикан Улсын мэргэжлийн боксчин.

## Мэргэжлийн замнал
Элио Рохас 2001 оны сонирхогчдын боксын ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртэж, сонирхогчдын боксын дэвжээнд нийт 205 ялж, 3 ялагдсан амжилт үзүүлжээ. 2004 оны 3 сарын 19-нд мэргэжлийн боксын анхны тулаанаа хийсэн бөгөөд эхний 19 тулаандаа ялалт байгуулжээ.

2009 оны 7 сарын 14-нд Дэлхийн Боксын Зөвлөлийн өдөн жингийн аварга, Японы боксчин Ао Такахирог нутагт нь шүүгчдийн саналаар ялж, дэлхийн аварга цол хүртсэн.

Тэрбээр 2010 онд мөрний гэмтлийн улмаас аварга цолоо алдаж, улмаар 2012 оны 4 сард Жонни Гонсалест ялагдаж, аварга цолоо эргүүлэн авах боломжоо алджээ.

## Гаднын холбоос 
* 

Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:Доминиканы боксчин
Ангилал:Доминиканчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Линн-Кристин Рьегелхут Корен

**Линн-Кристин Рьегелхут Корен** (, 1984 оны 8 сарын 1-нд төрсөн) нь Норвегийн гандболчин эмэгтэй. Норвегийн шигшээ баг болон Ларвик ХК багт тоглож байв. Линка гэх нэрээрээ алдаршсан. Гандболоос гадна тэрбээр сувилагчийн эрхтэй.

## Эшлэл
Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Норвегийн гандболчин
Ангилал:Норвегийн олимпын аварга
Ангилал:Норвегийн олимпын хүрэл медальтан
Арабын цөл

[thumb|[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ-ын Шаржагийн орчимд]]
thumb|Арабын цөлийн эко бүсийн газрын зураг

**Арабын цөл** () нь Баруун Азид оршдог том цөл юм. Баруунаас зүүнш Йеменээс Персийн булан, өмнөөс хойш Оманаас Йордан, Ирак хүртэл сунан тогтсон байдаг. Арабын хойгийн ихэнх нутгийг хамарч, 2,330,000 км2 талбайг эзлэн оршино. Арабын цөл нь дэлхийн 5 дахь, Азийн хамгийн том цөл болно.

цөл
Ангилал:Азийн цөл
Ангилал:Оманы газар зүй
Ангилал:Саудын Арабын газар зүй
Ангилал:Йорданы газар зүй
Ангилал:Иракийн газар зүй
Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмират Улс
Ангилал:Йемений газар зүй
Ангилал:Сахарын цөл
2020 оны Сэлэнгэ аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 814 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 109 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Сэлэнгэ аймгийн баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2020-07-11 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 128 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын өсөх идэр начин Н.Бүрэнбаатар, улсын начин Ч.Мөнхтогтох, Ш.Зоригт, Б.Дэлгэрсайхан нар магнайлан барилдлаа.

### Шөвгийн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
#### *Тавын даваа* 
#### *Зургаагийн даваа* 
#### Долоогийн даваа
Анджей Шимчак

**Анджей Шимчак** (, 1948 оны 9 сарын 8 &ndash; 2016 оны 9 сарын 6) нь 1972, 1976 оны зуны олимпуудад оролцож явсан, Польшийн гандболын хаалгач. Тэрбээр Константинув Лудзкид төржээ.

1972 онд Польшийн баг олимпод 10-р байр эзлэхэд Шимчак 3 тоглолтод багийнхаа хаалгыг манасан. 4 жилийн дараа Польшийн баг хүрэл медаль хүртсэн бөгөд Шимчак хүрэл медалийн төлөөх тоглолтыг оролцуулаад 4 тоглолтод талбайд гарч, хаалга манажээ.

## Эшлэл
## Гаднын холбоос
*Танилцуулга

Ангилал:1948 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Ангилал:Польшийн гандболчин
Ангилал:Польшийн олимпын хүрэл медальтан
Алп Күтлүк хаан

**Алп Күтлүк** (?-808) бол Уйгурын хаант улсын 7-р хаан, Эдиз овгийн хаанчлалыг эхлүүлсэн анхны хүн юм. Тэрээр өмнөх хаадын Тан улстай харилцаж байсан бодлогыг зогсоохдоо, Тан улстай бүх харилцаагаа таслав. Түүний хаанчлалын сүүлийн жилүүдэд буюу 806 оноос Тан улс, Уйгур улсын харилцаа эргэн сэргэжээ. Харин өмнөх хоёр хааны үед алдсан баруун зүгийн газрыг 803 онд цэргийн хүчээр дайрч, Турфан, Долоон голын хөндий, Таримын баян бүрдүүдийг Харлуг улсаас буцаан Уйгур улст нэгтгэж чадсан. Таримын баян бүрдүүдэд Уйгурын засаглал дахин дэмжлэг олж, алба татварын хэрүүл маргааныг намжааж зохицуулсан ба энэ нь Хар балгасны бичигт хөшөөнд өгүүлснээр «Хаан албат иргэддээ хүн бүхэн өөр өөрийн ажлаа хийхийг» даалгасан байна. Туркестан дахь Түрэгийн манихейн бүлэглэлүүд дахин Орду балык төвтэй хаадын дэмжлэг туслалцаа, засаглалыг хүлээн авлаа. Таримын сав газрын хотуудад Уйгурын хааны ойр төрлийнхөн засаглах болов. Тухайлбал, тэдний нэгэн болох Яглакар Инал Чинанчкендэд (Кочо, Турфан) төр барьж, өөр бусад ах дүү нар нь Карашарт засаглав. Ингэснээр Уйгур улсын баруун хил нь Ферганы хөндий, Сырдарьяа мөрөн хүрч, худалдааны гол замыг хяналтдаа авсан байна. 

## Холбоотой өгүүлэл
* Уйгур улс

## Эшлэл
Ангилал:8-р зуунд төрсөн
Ангилал:808 онд өнгөрсөн
Ангилал:Уйгурууд
Фрэнк Морли

**Фрэнк Морли** (, 1860 оны 9 сарын 9 – 1937 оны 10 сарын 17) нь алгебр, геометрийн салбар дахь сурган хүмүүжүүлэх болон судалгааны ажлуудаараа нэрд гарсан шилдэг математикч байв. Тэрбээр элементар хавтгайн геометрийн Морлийн теоремыг баталсан. Багшийн хувиар тэрбээр 50 эрдэмтний докторын ажлыг удирджээ.

## Амьдрал
Морли Английн Саффолк гүнлигийн Вүүдбрижид шаазангийн дэлгүүр ажиллуулдаг квакер гэр бүл болох Элизабет Маскетт болон Жозеф Роберт Морли нарын хүү болон төржээ. Вүүдбриж сургуульд боловсрол эзэмшсэний дараа Кембрижийн Кингс Коллежид суралцан, 1884 онд бакалаврын зэрэгтэй болсон байна.

Морли 1887 онд Пеннсилвани руу нүүж, 1900 он хүртэл Хаверфорд Коллежид багшилжээ. Улмаар 1900 онд Жонс Хопкинс Их Сургуулийн математикийн тэнхимийн эрхлэгч болсон байна. Түүний нийтлэлүүдээс Жэймс Харкнесстай хамтран бичсэн *Функцийн онол дахь элементар судар* (1893); *Аналитик функцийн онолын үндэс* (1898) зэргийг дурдаж болно. Тэрбээр 1919-1920 онд Америкийн Математикийн Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажилласнаас гадна 1900-1921 онд *Америкийн математикийн сэтгүүл*-ийн эрхлэгчээр ажиллаж байв. Түүнчлэн Олон улсын математикчдын конгресст 3 удаа уригдан илтгэл тавьж байлаа: 1912 (Кэмбриж), 1924 (Торонто), 1936 (Осло).

1933 онд хүү Франк Вигортойгоо хамт *Хувиргалтын геометр* хэмээх бүтээл хэвлүүлсэн. Уг бүтээлээрээ комплекс тоог геометр болон функцийн онолд ашигладаг болгож хөгжүүлсэн юм.

Морли шатар сайн тоглодог байсан бөгөөд нэг удаа дэлхийн аварга Эмануэль Ласкерыг хожиж байсан гэдэг.

Тэрбээр Мэрилэнд муж улсын Балтимор хотод 77 насандаа ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлжээ.

Түүний хөвгүүд нь зохиолч Кристофер Морли, Пулицерийн шагналт Феликс Морли болон математикч Франк Вигор Морли нар болно.

## Бүтээлүүд
* 1893: (Жэймс Харкнессын хамт) *A treatise on the theory of functions*  (New York: Macmillan)
* 1898: (Жэймс Харкнессын хамт) *Introduction to the Theory of Analytic Functions* (G.E.Stechert And Company)
* 1919: *On the Lüroth Quartic Curve*
* 1933: (Франк Вигор Морлийн хамт) Inversive Geometry, Ginn & Co., now available from HathiTrust

## Эшлэл
* Рэймонд Клэйр Арчибалд, *A Semicentennial History of the American Mathematical Society (1888–1938)*, Chapter 15: The Presidents: #15 Morley 1919–20. pp.&nbsp;194–201, Морлийн бүтээлүүдийн ном зүй.

## Цахим холбоос 
* 
* 
* 
* Кларк Кимберлинг: Frank Morley (1860–1937) geometer.

Ангилал:1860 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Ангилал:19-р зууны математикч
Ангилал:20-р зууны математикч
Ангилал:Их Британийн математикч
Ангилал:Жонс Хопкинс Их Сургуулийн багш
Ангилал:Хаверфорд Коллежийн багш
Ангилал:Америкийн Математикийн Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Кембрижийн Кингс Коллежийн төгсөгч
5-р Панчен лам

**Лувсан-Иш** (, 1663&ndash;1737) нь Төвөдийн тавдугаар Панчен лам юм.

Тэрбээр Цан нутгийн нөлөө бүхий язгууртны гэр бүлд төржээ. Аавыг нь Дэчинжамц, ээжийг нь Шаравдулам гэдэг байв. Төрөөд удалгүй Төвөдийн 4-р Панчен лам Лувсанчойжилжалцан (1570–1662)-ы хойд дүрээр тодорч, Дашлхүмбэ хийдэд ёслол үйлдэн суужээ.

9 настайдаа Лхаст очиж 5-р Далай лам Наваанлувсанжамц (1617 – 1682)-ад шавь орж, Лувсан-Иш хэмээх нэр хүртжээ. Улмаар 21-тэйдээ сахил хүртэв.

## Эшлэл
Ангилал:1663 онд төрсөн
Ангилал:1737 онд өнгөрсөн
05
Елена Романова

**Елена Николаевна Романова** (; гэрлэхээс өмнөх овог **Малыхина**, 1963 оны 3 сарын 20 – 2007 оны 1 сарын 28) нь Оросын дундын зайн гүйгч, 1992 оны Барселоны олимпын алтан медальт тамирчин эмэгтэй байв. 1991 онд ЗХУ-ын спортын гавьяат мастер цол хүртсэн.

## Намтар
Тэрбээр Волгоградын спортын сургуулийг дүүргэсэн. Геннадий Наумовын удирдлага дор бэлтгэл сургуулилт хийж, амжилтаа эрс ахиулжээ. 
5,000 м (1990, 1994) болон 3,000 м (1992)-ийн зайд жилийн дэлхийн шилдэг амжилтыг үзүүлж байв. Нөхөр Александр Романов нь мөн нэг багшийн удирдлага дор бэлтгэл хийдэг хөнгөн атлетикч байсан бөгөөд тэд Александр гэдэг хүүтэй. Зодог тайлаад дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан Романова 2007 оны 1 сарын 28-нд Волгоград дахь гэртээ нас баржээ.

## Эшлэл
*

Ангилал:ЗХУ-ын 1500 метрийн гүйгч
Ангилал:ЗХУ-ын 3000 метрийн гүйгч
Ангилал:ЗХУ-ын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:ЗХУ-ын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Оросын 1500 метрийн гүйгч
Ангилал:Оросын 3000 метрийн гүйгч
Ангилал:Оросын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Оросын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:3000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн европын аварга
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга
Ангилал:ТУХН-ийн олимпын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:ТУХН-ийн олимпын оролцогч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

]]

**Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** нь шатрын спортоор дэлхийн шилдэг тамирчин шалгаруулахаар зохиогддог. 2013-2023 онд шатарын дэлхийн аварга нь Норвегийн Магнус Карлсен байсан юм.

Албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн анхны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1886 онд, тухайн үеийн дэлхийн шилдэг 2 тоглогч Вильхельм Штайниц, Иоханнес Цукерторт нарын хооронд болж, Штайниц ялсан. 1886-1946 онд аварга шатарчны тавьсан нөхцөлийн дагуу, горилогч тамирчин тодорхой бай шан цуглуулсны үндсэн дээр зохиогддог байв. 1946 онд тухайн үеийн дэлхийн аварга Александр Алехин нас барсны дараа Олон Улсын Шатрын Холбоо (ФИДЕ) тус тэмцээнийг зохион байгуулах болж, 1948 онд шинэ аварга Михаил Ботвинник тодорч энэ цолоо 1957 он хүртэл хадгалсан. М.Ботвинник аваргаа 1957-1958 онд Василий Смысловт алдаад буцааж 1958-1960 онд авсан. 1960-1961 онд Михаил Таль дэлхийн аварга болсон. 1961-1963 онд М.Ботвинник эргээд аварга болсон. 1963-1969 онд аваргын титмийг Тигран Петросян эзэмшээд 1969-1972 онд Борис Спасский аварга болсон байна.  1972-1975 онд Роберт Фишер аварга цол хүртсэн. 1975-1985 онд Анатолий Карпов аваргын цолыг авсан. 1985-1993 онд Гарри Каспаров аварга байсан.

1993 онд, тухайн үеийн дэлхийн аварга Гарри Каспаров ФИДЕ-гээс өрх тусгаарласнаар дэлхийн аварга цолыг 2 хүн эзэмшдэг байдал 13 жил үргэлжилсэн байна. 2006 оноос хойш дахин ФИДЕ дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохиох болж, дэлхийн аварга цолыг эзэмшигч эргээд ганц болсон байна.

2014 оноос хойш 2 жил тутамд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохиогдож буй. Магнус Карлсен 2013 онд Вишванатан Анандыг ялж дэлхийн аварга болсноосоо хойш 2014, 2016, 2018 онуудад аварга цолоо амжилттай хамгаалаад байна. Дараагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 2020 онд зохиогдох байсан ч КОВИД-19 цар тахлын улмаас хойшлогдож, 2021 онд товлогдоод буй.

2023 оноос хятадын Дин Ли жэнь аварга цол хүртээд байна.

Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд хүссэн хүн болгон орох эрхтэй ч эмэгтэйчүүдийн, өсвөрийн (20 хүртэлх насны, мөн илүү бага насныхны дундах тэмцээн ч бий), ахмадын (эрэгтэй 60, эмэгтэй 50 наснаас дээш) зэрэг нас, хүйсийн ангилал бүхий дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд, мөн түргэн тоглолтын, блиц зэрэг, тоглолтын хугацааг заасан байдлаар явагддаг тэмцээнүүд ч бий. Түүнчлэн Дэлхийн компьютерын шатрын аварга шалгаруулах тэмцээнд шатрын компьютерын программууд өрсөлддөг.
Израилын тойргууд

Израил улс нь засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийг тойргуудад хуваах нэгдсэн засаглалгүй. Яам, газар (тухайлбал, цагдаа) нь өөрийн хэлтсийн зураглалтай бөгөөд үүнд тойргийн хил хязгаар, тоо ялгаатай байдаг.

Дотоод Хэргийн Яамнаас батлагдсан хамгийн нийтлэг хуваалт бол долоон тойрог (еврей. מחוזות) бөгөөд тэдгээрийн аль нэгнийх нь статус олон улсын түвшинд маргаантай хэвээр байгаа 15 дэд тойрог (еврей. נפות) ба 50 байгалийн бүсэд орно.

Одоогийн тойргийн хуваалтыг 1957 оны засгийн газрын тогтоолоор (еврей. ‏הודעה על חלוקת שטח המדינה למחוזות ולנפות ותיאורי גבולותיהם‏‎) тогтоосон ба Израилийн Статистикийн төв хороо болон бусад зарим яам, үйлчилгээний байгууллагууд (ялангуяа шүүхийн системд) ажлыг зохион байгуулахад ашигладдаг. Тойргийн хууль тогтоох, гүйцэтгэх байгууллага, тойргийн Тамгын газрын даргын албан тушаал гэх мэт зүйл байхгүй.

## Тойргууд 
Тойргууд нь цаашдаа 15 дэд тойрогт хуваагддаг бөгөөд цаашдаа 50 бүсэд хуваадаг. Статистикийн зорилгоор улсыг Тел-Авив ба Гуш Дан (хүн ам 3.15 сая), Хайфа (996 мянган хүн), Беэр-Шева (531.6 мянган хүн) гэсэн гурван метрополист хуваадаг.

Хүн ам, газар нутгийн хувьд Израилын хамгийн том хот бол 901,302 оршин суугчтай, 126 км² газар нутагтай Иерусалим юм. Тел-Авив, Хайфа, Ришон-ле-Цион нар 443,939, 281,087, 249,860 оршин суугчтай хүн амаараа Иерусалимын дараа ордог.

## Иерусалим тойрог 
: Хүн ам: 1 108 900 (2018 он)
: Төв: Иерусалим
: Дэд тойрог: тойрогтой давхцана
Зургаан өдрийн дайны үеэр Израилд нэгтгэсэн газар нутгууд тойрогт багтдаг.

## Умард тойрог 
: Хүн ам: 1 425 700 (2018 он)
: Төв: Ноф-ха-Галиль
: Дэд тойрог ба хүн ам: 
:* Акко (536 300)
:* Изреель (43 000)
:* Кинерет (98 100)
:* Цфат (98 000)
:* Голан (39 800)
Голан дэд тойргийг НҮБ Израилын нутаг дэвсгэрийн нэг хэсэг гэж хүлээн зөвшөөрдөггүй.

## Хайфа тойрог 
: Хүн ам: 1 013 900 (2018 он)
: Төв: Хайфа
: Дэд тойрог ба хүн ам:
:* Хайфа (529 500)
:* Хадера (335 700)

## Төв тойрог 
: Хүн ам: 2 157 500 (2018 он)
: Төв: Рамла
: Дэд тойрог ба хүн ам:
:* Петах-Тиква (578 000)
:* Реховот (472 100)
:* Шарон (371 900)
:* Рамла (267 600)

## Тел-Авив тойрог 
: Хүн ам: 1 406 400 (2018 он)
: Төв: Тел-Авив
: Дэд тойрог: тойрогтой давхцана

## Өмнөд тойрог 
: Хүн ам: 1 272 100 (2018 он)
: Төв: Беэр-Шева
: Дэд тойрог ба хүн ам:
:* Беэр-Шева (565 300)
:* Ашкелон (267 600)

## Мөн үзэх 
* Израилын газар зүй
* Израилын хотын жагсаалт

тойрог
Ангилал:Засаг захиргааны нэгжийн жагсаалт
Интерьер дизайн

Dining Hall, Oxford]]
**Интерьер дизайн** буюу **дотоод архитектур** гэдэг нь тухайн орон зайг ашиглаж буй хүмүүсд эрүүл, гоо зүйн таатай орчинг бүрдүүлэхийн тулд барилгын дотоод заслыг сайжруулах урлаг ба шинжлэх ухаан. **Интерьер дизайнер**  тухайн сайжруулах шаардлагатай төслүүдийг төлөвлөж, судалж, зохицуулж, удирддаг хүн. Интерьер дизайн гэдэг нь Concept development буюу дизайны тодорхой асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд санаагаа хөгжүүлэх үйл явц, орон зайн төлөвлөлт, талбайн шалгалт, програмчлал, судалгаа хийх, төслийн оролцогч талуудтай харилцах, барилгын менежмент, зураг төслийн гүйцэтгэл зэрэг олон талт мэргэжил юм.

## Түүх ба эдүгээ 
 (Slovakia)]]
Өмнө нь дотоод засал чимэглэлийг барилгын үйл явцыг нэг болгон үздэг байсан.

## Цахим холбоос 
* European Council of Interior Architects

## Эшлэл
Цэдэвийн Дашдорж

**Цэдэвийн Дашдорж** (1967 оны 1 сарын 21-нд Улаанбаатарт төрж, 2019 оны 1 сарын 28-нд Улаанбаатарт нас барсан) нь Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын уугуул, Монголын бизнесмен, улс төрч хүн байв. Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайд, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд, Барилга, хот байгуулалтын дэд сайдаар ажиллаж байсан, УИХ-д Говь-Алтай аймгаас 3 удаа (2000-2004, 2008-12, 2012-16) сонгогдсон.

## Намтар
Дашдорж 1985 онд нийслэлийн 10 жилийн 12 дугаар сургууль, 1990 онд Политехникийн дээд сургуулийг өрөмдлөгийн технологич инженер мэргэжлээр төгссөн.

1990-1993 онд "Газрын тос" ХХК-д өрөмдлөгийн инженер, 1995-2000 онд "Их тэмүүлэл" ХХК-ийн ерөнхий захирлаар ажиллаж байгаад улс төрд орсон.
2000-2004 онд Нийслэлийн сонгино хайрхан дүүргээс УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон. Мөн 2008, 2012 оны сонгуулиудад Говь-Алтай аймгаас УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон нийт 12 жил ажиллаад, дараагийн 4 жилд нь Барилга, хот байгуулалтын дэд сайд, Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн сайдын алба хашиж байв. 

Дашдорж "Монгол тамхи со", "УБ палас" зэрэг компаниудыг эзэмшдэг, Монголын баячуудын тоонд ордог байсан.

2016 оны 2 сард Дашдорж Солонгосын Сөүл хотын казинод покерын тэмцээнд түрүүлж, 100 мянган америк доллар хожсон тухай мэдээ Оросын сайтаар гарч байсан ч өөрөө уг мэдээллийг үгүйсгэж байв.

## Шагнал
*Алтан гадас одон (2006)
*Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон (2011)

## Дурсгал
Есөнбулаг сум (Алтай хот)-ын ерөнхий боловсролын 4-р сургууль болон Цээл сумын ерөнхий боловсролын сургууль 2019 оны 9 сард түүний нэрэмжит болжээ. Мөн Говь-Алтай аймгийн Орон нутгийн судлах музейд түүний эдэлж хэрэглэж байсан 240 гаруй эд зүйлс бүхий нэрэмжит танхим бий.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайд
Ангилал:Монголын уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Цээлийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Сан-Томе ба Принсипи

**Сан-Томе ба Принсипи** (, англиар **Saint Thomas and Prince**), албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Ардчилсан Сан-Томе ба Принсипи Улс** () нь Төв Африкийн баруун экваторын эргийн харалдаа орших, Гвинейн булангийн арлын орон юм. Хоорондоо 140 орчим км зайтай, Габоны баруун хойд эргээс 140 орчим км зайд орших 2 гол арал болох Сан-Томе болон Принсипиг тус тус төвлөх 2 олтриг дээр байдаг.

Эдгээр арлууд 15-р зуунд Португалын аялагчид олох хүртэл хүн амьдардаггүй эзгүй байв. 16-р зууны турш португалчууд бага багар арлуудыг колоничилж, суурьшсан бөгөөд Атлантын боолын худалдааны гол төвүүдийн нэг болжээ. Галт уулын үржил шимт хөрс, экваторын дагуух байрлал нь чихрийн нишингийн тариаланд тохиромжтой байсан бөгөөд улмаар кофе болон какао зэрэг валютын эх үүсвэр болох газар тариалан эрхлэх болж, энэ нь Африкийн эх газраас импортолсон боолуудын хөдөлмөр дээр тогтож байв. 19, 20-р зуунд нийгмийн эмх замбараагүй байдал, эдийн засгийн тогтворгүй байдал үргэлжилсээр 1957 онд тайван замаар тусгаар тогтнолоо олж авчээ. Сан-Томе ба Принсипи нь түүнээс хойш Африктаа хамгийн тогтвортой, ардчилсан засаглалтай улсуудын нэг байсаар ирэв.

201,800 оршин суугчтай (2018 оны албан ёсны тооцоо), Сан-Томе ба Принсипи улс нь Африктаа хүн амын тоогоор Сейшелийн арлуудын дараа 2-рт орх хүн ам цөөтэй бүрэн эрхт улс бөгөөд португал хэлт орнуудын дунд хамгийн жижиг улс юм. Хүн амын ихэнх нь Африк, эсвэл португал-африкийн эрлийз (местичо) гаралтай байх бөгөөд ихэвчлэн католик ёсыг дагана. Португалын ноёрхол тус орны соёл, зан заншил, дуу хөгжимд гүнзгий ул мөр үлдээж, Европ, Африкийн хосолсон соёлыг бий болгожээ. Тус улс нь Португал хэлтэй орнуудын хамтын нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулалцсан гишүүн орон юм.

## Эшлэл

Ангилал:Гвинейн булан
Ангилал:Арлын орон
Ангилал:Португал хэлтэй орнуудын хамтын нийгэмлэгийн гишүүн орон
Ангилал:Далайд гарцгүй орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Дашдорж

**Дашдорж** - Монгол эрэгтэй хүний нэр. Даш - "өлзий", дорж - "очир эрдэнэ" буюу "алмааз" гэсэн утгатай төвөд гаралтай үг.

*Гэндэгийн Дашдорж - Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, тракторчин
*Итгэлийн Дашдорж - Буриадын буддын шашны зүтгэлтэн, Итгэлт хамба гэж алдаршсан
*Цэдэвийн Дашдорж - Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын болон Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд агсан
*Цэрэндоржийн Дашдорж - Монгол улсын гавьяат багш, математикч
Акимото Козүэ

**Акимото Козүэ** (, 1987 оны 7 сарын 27-нд Токиод төрсөн) нь Японы загвар өмсөгч, жүжигчин. Тэрбээр мэргэжлийн сүмогийн 58 дахь ёкозүна Чиёнофүжи Мицүгүгийн охин. Нөхөр нь жүжигчин Мацүда Шоота, мөн нөхрийнх нь аав, ээж, ах нь бүгд жүжигчид юм. Акимото Тоокай их сургуулийн харьяа Үраясү ахлах сургууль, Тоокай их сургуулийг дүүргэжээ.

## Намтар
Акимото Козүэ ёкозүна Чиёнофүжигийн 2 дахь охин болж, Токио хотын Сүмида дүүрэгт төржээ. Эгч Юү, ах Го. Дүү охин Ай нь 1989 онд 4 сартайдаа энджээ. Алдартай ёкозүнагийн охин хэдий ч жирийн хүүхдүүдийн адил өсөж, оюутан байхдаа Харажүкүгийн дэлгүүрт цагийн ажил хийдэг байжээ.

2009 онд ЛеПро Энтертэйнмэнтэд харьяалагдах болж, мөн оныхоо 6 сард анх удаа загварын тайзнаа алхсан. 2011 онд МТВ Жапаны "SHIBUHARA GIRLS" реалити киноны гол дүрд тоглосноор жүжигчний замналаа эхэлсэн. Tokyo Girls Collection, Tokyo Runway зэрэг загварын шоунуудад оролцох болсон Акимото 2015 онд анх удаа Парисын загварын шоунд оролцжээ.

## Цахим холбоос
* 
* 
* 

Ангилал:Японы загвар өмсөгч
Ангилал:1987 онд төрсөн
Ангилал:Токио мужийн хүн
Блэз Компаоре

**Блэз Компаоре** (, 1951 оны 2 сарын 3-нд төрсөн) нь өдгөө Кот-д'Ивуарын иргэншилтэй болсон Буркина Фасогийн улс төрч,  Буркина Фасогийн ерөнхийлөгчөөр 1987 оноос 2014 он хүртэл ажилласан. Тэрбээр 1980-аад онд ерөнхийлөгч Томас Санкарагийн итгэлт түнш нь байсан ч 1987 оны 10 сард Санкара алагдсан төрийн эргэлтийг зохион байгуулан, түүний орыг эзлэн суужээ. Улмаар Санкарагийн хэрэгжүүлж асан зүүний, гуравдагч ертөнцийн талыг баримталсан бодлогыг "залруулах" бодлого явуулж эхэлсэн. Компаоре 1991, 1998, 2005, 2010 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулиудад ялалт байгуулсан бөгөөд эдгээр сонгууль шударга биш байсан гэж үзэх нь олон. Түүний 27 жил үргэлжилсэн бүрэн эрхээ сунгах санаархал бүхий үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөл нь 2014 оны бослогод хүргэсэн бөгөөд уг бослогын үр дүнд 2014 оны 10 сарын 31-нд Компаоре огцорч, Кот-д'Ивуар луу зугтжээ.

## Эшлэл
## Ном зүй
*

## Цахим холбоос
*
* Pascal Drouhaud interviews Blaise Compaoré
* Reporters Without Borders, Burkina Faso 2004 Annual Report
* IFEX: Monitoring media freedom in Burkina Faso
* 

Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:Буркина Фасогийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Буркина Фасогийн зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Буркиначууд
Сан-Томе арал

**Сан-Томе арал** ()  нь 2018 оны байдлаар Сан-Томе ба Принсипи улсын хүн амын 96 хувь буюу 193,380 нь оршин суудаг, тус улсын хамгийн том арал юм. Арлын нутаг дэвсгэр засаг захиргааны 6 тойрогт хуваагдана. Сан-Томе арал экватороос хойш 2 км зайд байрладаг.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Африкийн арал
Ангилал:Атлантын далайн галт уул
Ангилал:Гвинейн булангийн арал
Эйнат Калиш-Ротем

**Эйнат Калиш-Ротем** (еврей. עינת קליש-רותם‏‎, 1970 оны 9 сарын 3-нд Хайфад төрсөн) — хот төлөвлөгч болон төрж өссөн Израилын Хайфа хотын дарга. Хөдөлмөрийн намын "Хайфагийн амьдрал" эвслийн тэргүүн.

Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Хайфагийн засаг дарга
Ангилал:Авода Намын гишүүн
Ангилал:Израилын архитектор
Ангилал:Цюрихийн техникийн дээд сургуулийн хүн
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Хунгуан

**Эзэн хаан Хунгуан** (; 1607–1646) буюу **Жү Юсун** () нь Өмнөд Мингийн анхны хаан юм. Өмнөд Хятадад 1644-1645 онд жил орчим засаглаад, Чин улсын талынханд баригдаж, цаазлуулжээ.

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Ангилал:Өмнөд Мингийн хаан
Ангилал:1607 онд төрсөн
Ангилал:1646 онд өнгөрсөн
Тел-Авив тойрог

Тел-Авив тойрог (еврей. מָחוֹז תֵּל אָבִיב; араб. منطقة تل أبيب) нь 1.35 сая оршин суугчтай Израил улсын 7 тойргоор хамгийн жижиг, хүн ам шигүү шигүү суурьшсан тойрог юм. Хүн амын 98.9% еврей, 1.10% араб (0.7% мусульман, 0.4% христ) юм.

Тойргийн нийслэл нь Тел-Авив бөгөөд Израилын хоёр том хотын нэг бөгөөд тус улсын эдийн засаг, бизнес, технологийн төв юм. Тел-Авив тойрог болон түүний зэргэлдээ хотуудын байгуулсан метрополитан бүсийг орон нутагтаа Гуш-Дан гэж нэрлэдэг.

Энэ нь хойд, зүүн, өмнөд хэсгээрээ Төв тойрог, баруун талаараа Газар дундын тэнгисээр хүрээлэгдсэн, эзлэгдсэн Баруун эрэг эсвэл олон улсын хилийн аль нэгтэй нь хиллэдэггүй ганц тойрог юм. Тел-Авив тойргийн хүн амын нягтрал 7,259 / км2.

## Эшлэл

Ангилал:Израилын тойрог
Хар Азаргын нуруу

**Хар Азаргын нуруу** нь Говь Алтайн нурууны салбар нуруу бөгөөд Монгол Улсын баруун урд бүс нутагт оршдог. Монгол Алтайн уулт тогтолцоог бүрэлдүүлж байгаа томоохон нуруудын физик газар зүйн тодорхойлолт ховор юм. Монгол Алтайн уулт тогтолцоо Говь Алтайн нурууны хил заагийн асуудлыг хөндсөн судлаачид Хар Азаргын нурууг Говийн Алтайд оруулсан нь бий. Монгол Алтайн уулт тогтолцоонд Хар Азаргын нуруу нь уул зүйн байршлын хувьд гол нуруу болж байгаа учраас, мөн энэ нуруунаас салбарласан уул нуруу байдаггүй тул энэ нурууг Монгол Алтайн гол нуруу гэж үзэж байгаа юм. Тэгээд ч Хар Азаргын нуруу нь хурдас чулуулаг, гадаргын хэв шинж,хэлбэр, элементүүд, элэгдэл хуримтлалын хэлбэрүүд, уулсын хажуу, хэрчигдэл, нас, ландшафтын хувьд Монгол Алтайн нурууны дундаж өндөр уулстай адилхан юм.

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Монголын нуруу
Ангилал:Алтайн нурууны нурууд
Ангилал:Говь Алтайн нуруу
Ангилал:Монгол Алтайн нуруу
Ангилал:Говь-Алтай аймгийн газар зүй
Насан-Очирын Намнансүрэн

**Насан-Очирын Намнансүрэн** нь Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Наадмын амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Монгол бөхийн өргөөнд шөвгөрсөн амжилт 
#### Улс,аймаг 
#### Аймаг,цэрэг 
#### Сумын цолтон 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Сайханы (Булган) хүн
Ангилал:1997 онд төрсөн
Иерусалим тойрог

**Иерусалим тойрог** (еврей. מחוז ירושלים; араб. منطقة اورشليم (القدس) нь Израил улсын 7 тойргийн нэг юм. Тойргийн төв нь Иерусалим хот. Иерусалим тойрог нь 652 км² газар нутагтай. Иерусалим тойрогт 1,083,300 хүн амьдардаг ба хүн амын 65,6% еврей, 32,8% араб үндэстэн бүрдүүлдэг. Израил дахь арабчуудын тавны нэг (21%) нь Иерусалим тойрогт амьдардаг.

Иерусалим тойргийн арабуудын дийлэнх нь палестинчууд бөгөөд Израилын хуулиар иргэний харьяалал авах боломжтой боловч хамтын сонголтоор иргэншил аваагүй хүмүүс юм. .

## Эшлэл 

Ангилал:Израилын тойрог