open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юань улсын хууль цаазын бичиг

**Их Юань улсын богд засагт төрийн хууль цаазын бичиг** (хятадаар: **大元圣政国朝典章**, пиньинь: Dà yuán shèng zhèng guó cháo diǎnzhāng, англи нэр: Statutes and Precedents of the Sacred Administration of the Great Yuan Dynastic State), товч нэр нь "**Юань улсын хууль цаазын бичиг"** (хятад: 元典章, пиньинь: Yuán diǎnzhāng, англи нэр: Statutes and Precedents of the Yuan) нь Монголын Их Юань улсын Шадбал Гэгээн хааны үед 1322 онд зохиогдсон 60 дэвтэр 10 анги 2539 зүйлээс бүрдсэн хуулийн эмхэтгэл юм. Уг хуулийг 1260-1320 он хүртэлх хаадын зарлиг, шүүхийн шийдвэр, хуулийн бодит тохиолдсон тэмдэглэлүүдийг багтаасан хуулийн эмхэтгэл бөгөөд монгол хаадын зарлиг, төрт ёс, төр засах хөтөлбөр, засаг явуулах ёс, шүүх явдлын яам, түшмэдийн явдлын яам, цэргийн явдлын яам, өрхийн явдлын яам, үйлдэх явдлын яам зэргээр ангилалд хуваажээ.

## Түүхийн тойм 
Энэхүү хуулийг 1322 онд зохиосноос хойш олон удаа хуулбарлан янз бүрийн ном зохиолд багтсан байдаг. Орчин үед Юань улсын хууль цаазын бичгийн үндсэн хоёр эх үлдсэн. 

# Бээжингийн Хориотой хотод хааны сан хөмрөгт хадгалж байсан Юань улсын хууль цаазын бичгийн модон барын эх. 1925 онд хааны номын сангаас олсон ч, өдгөө Тайванийн Үндэсний ордон музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж байгаа. 1972-1976 онд БНХАУ-д уг эхийг ашиглаж эмхэтгэж найруулан гурван ботиор хэвлүүлснийг 1998, 2002 онд дахин шинэээр хэвлүүлжээ. 2011 онд Хятадын хэсэг эрдэмтэн уг бүтээлийг дахин хянаж, судлаад 2637 зүйлтэй болгож хэвлүүлжээ.
# 1906 онд Ханжоу хотын Дин овогтын (丁氏) гэрт хадгалагдаж байсан хуулбар эхийг олж, Шэн Жябэнь (沈家本) гэх түшмэл харгуулсан тайлбар хийж 1908 онд Чин улсын хууль цаазыг засан тогтоох газарт хэвлүүлсэн Шэнь Жябэний хуулбар эх. Хятадын эрдэмтэн Чэн Юан (陈垣) 1931 оноос модон барын эхтэй харьцуулан судлахад 12000 гаруй алдааг илрүүлж, алдааг нь засч тайлбар хийж "Юань улсын хууль цаазын бичгийн хянан шалгасан нь" (元典章校补), 1934 онд "Юань улсын хууль цаазын бичгийн хянан шалгалтын жишээ тайлбар" (元典章校补释例) гэх бүтээлийг хэвлүүлжээ. Шэнь Жябэний эхийг Б.Алтанбагана гуай 1948-1953 онд энэ эхийг ашиглаж монгол хэл рүү орчуулсан. 

Уг хуулийг монгол хэл рүү орчуулах ажлыг 1948-1953 онд БНМАУ-ын ШУА-ын эрдэм шинжилгээний ажилтан Батын Алтанбагана хийж, 4 дугтуй 24 дэвтэр 10 бүлэг бүгд 446 зүйлтэйгээр орчуулсан нь ШУА-ын Түүх, Угсаатны зүйн хүрээлэнгийн гар бичмэлийн санд хадгалагдаж байна. 2024 онд тус хүрээлэнгээс эхний арван дэвтрийг нэг ботиор **"Юань улсын хууль цаазын бичиг (I-X)"** нэрээр хэвлүүлж, худалдаанд гаргасан.

## Гарчаг 
Уг цаазын бичиг нь дараах арван бүлэгт хуваагддаг.

# Хааны зарлиг
# Богд засаг
# Төрийн хэлхээ
# Юй Ши Тай яам
# Түшмэлийн явдлын яам
# Сангийн явдлын яам
# Ёслолын явдлын яам
# Цэргийн явдлын яам
# Шүүх явдлын яам
# Үйлдэх явдлын яам

## Мөн үзэх 
* Их Юань улсын нэвтэрхий хууль
* Жижэн Тяогө

## Эшлэл 
Ангилал:Хууль
Ангилал:Монголын эрх зүй
Ангилал:Хятадын эрх зүй
Ангилал:Юань улсын хууль
Ангилал:1322 он
Торунь

**Торунь** (польш. *Toruń* [ˈtɔruɲ], нем. *Thorn*), герман: *Thorn*, латин: *Thorunia*, *Torunium*) Польш улсын умард хэсэгт орших мужийн эрх бүхий хот бөгөөд Куяв-Померан мужийн хоёр нийслэлийн нэг бөгөөд мужийн маршал, зөвлөл, бүс нутгийн хурлын  болон тэдгээрийн харьяа нэгжүүдийн төв юм. Энэ нь мөн Торун, мужийн удирдлагуудын суудаг бөгөөд Быдгощ-Торунь бүсийн төв хотуудын нэг болох Ромын Католик шашны Торунь дахь нийслэл юм. Энэ нь Польшийн Куяв-Померан аймгийн хоёр дахь том хот юм. Хот Висла мөрөн, Дрвенца голуудын эрэг дээр оршдог. Баруун эргийн хэсэг нь Челмно нутагт, зүүн эргийн хэсэг нь Куявиад байрладаг. 

Хотын хүн ам 1946 онд 72 мянга байсан бол 2001 онд 205 мянга хүрч өсөөд сүүлд 2020 оны байдлаар 195 947 болжээ.

Торун бол 1232 онд хотын зэрэг авсан Польшийн хамгийн эртний хотуудын нэг юм. Польш-Литвийн Хамтын нөхөрлөлийн үед Торунь хот Польшийн Вант улсын хамгийн баян, 4 том хотын нэг байв. Энэ нь хааны болон Ханзаагийн хот байсан бөгөөд 1365 онд эмпориумын эрхийг авсан бөгөөд хааны сонгуульд идэвхтэй оролцох эрх зэрэг улс төрийн бие даасан хот байв. Торунь хотын иргэнд газар эзэмших эрхийг олгосон юм. Торунь бол Николай Коперникийн төрсөн хот юм.

Дэлхийн 2-р дайны дараа хотын хүн ам хоёр дахин нэмэгдсэн. Гэсэн хэдий ч дайны дараах үеийн хамгийн чухал үйл явдлуудын нэг бол 1945 онд Николай Коперникийн Их Сургууль байгуулагдсан явдал байв. Улмаар цаг хугацаа өнгөрөх тусам тус их сургууль 40 мянган оюутантай Польшийн шилдэг их сургуулиудын нэг болсон байна.
Аюудайн Очир

**Тайжиуд** овогт **Аюудайн Очир** (1948 онд Увс аймгийн Зүүнговь суманд төрсөн) - Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн (2016), Түүхийн шинжлэх ухааны доктор, профессор. Монгол Улсын ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн зөвлөх, захирал.

## Намтар 
1975 онд Монгол Улсын их сургуулийг дүүргэсэн. Профессор А.Очир монголын эртний судлал, дундад зууны түүх, угсаатан судлал зэрэг салбарт цартай судалгаа хийж, эрт цагт Монгол нутагт оршин тогтносон нүүдэлчдийн төр улсуудын хот суурин, булш бунхан, гэрэлт хөшөө, хадны бичээсүүдийг сурвалжлан илрүүлэх, судлан шинжлэх чиглэлээр идэвхтэй ажилласан.

Аюудайн Очир Монголын түүх, соёлын салбарт судалгаа хийж, дангаараа болон бусадтай хамтран 8 ганц сэдэвт зохиол, мөн 80 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, илтгэл туурвиж нийтлүүлсэн.

"Монгол нутаг дахь түүх, соёлын дурсгал" (1999 он), "'Монгол нэвтэрхий толь" 2 боть (2001 он), "Монгол улсын түүх" 5 боть зохиол (2004 он), "'Монголчуудын түүх соёлын атлас" (Монгол, англи хэвлэл 2005, 2007 он ), "Чингис хаан толь бичиг" (2006 он), "'Монгол нутаг дахь түүх, соёлын үл хөдлөх өвийн хадгалалт" (2006 он) зэрэг хамтын бүтээлүүдийн ерөнхий редактор, редактор, үндсэн зохиогчоор ажиллажээ. Түүний 20 гаруй бүтээлийг орос, англи, япон, хятад, солонгос зэрэг гадаад хэл рүү орчуулан, мэргэжлийн сэтгүүл, цувралуудад нийтэлсэн байна. Мөн "Монголчуудын овгийн лавлах" 1993 онд, "Монгол Ойрадуудын Түүхийн Товч" зэрэг ном хэвлүүлсэн.

## Шагнал 
Түүнд 2022 оны 12-р сарын 26-ний өдөр Япон Улс, Монгол Улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 50 жилийн ойн хүрээнд хоёр орны харилцааг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гэж Японы Гадаад хэргийн сайдын өргөмжлөл хүртээсэн.

Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Зүүнговийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал

**Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал**- 1966 оноос хойш хоёр жил тутам олгогдож ирсэн яруу найрагч, судлаач, орчуулагч, шүүмжлэгчдэд олгодог нэр хүндтэй шагнал юм. 

Монголын уран зохиолын хөгжилд бодитой хувь нэмэр оруулсан зохиолч, яруу найрагч, судлаач, орчуулагч, шүүмжлэгчдэд болон Монголын уран зохиолыг дэлхийд сурталчлан таниулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан гадаадын иргэнд олгодог уламжлалтай юм.

Сүүлд Монгол Улсын Засгийн газрын 2023 оны 401 дүгээр тогтоолоор батлагдсан “Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал олгох журам”-ын дагуу Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайдын 2025 оны А/248 дугаар тушаалаар мэргэжлийн судлаач, шүүмжлэгч, эрдэмтдийн төлөөллөөс бүрдсэн шагналтныг шалгаруулах ажлын хэсэг байгуулсан.

2025 онд 86 дахь удаагийн шагнал гардуулж, дараах уран бүтээлчид шалгарлаа:

* Яруу найрагч Даваасүрэнгийн Ган-Очир -“Оддын ай” яруу найргийн бүтээлээр;
* Зохиолч Чойбалсангийн Наранцэцэг - “Тунгалаг өнгө” хүүхдэд зориулсан бүтээлээр;
* Япон Улсын эрдэмтэн Казүюки Окада - Д.Нацагдоржийн судлал, шинжлэлийн “Алтан хараацай” бүтээлээр тус тус шалгарлаа.
Зүмпэрэлийн Гүнсэн

Зохиолч, Мэс заслын эмч **Зүмпэрэлийн Гүнсэн** нь 1941 онд Говь-Алтай аймгийн Бугат суманд төржээ. Тэрээр Монголын зохиолчдын эвлэлийн болон Ч.Лодойдамбын нэрэмжит шагналтай үргэлжилсэн үг, жүжиг, яруу найргийн олон бүтээл туурвисан зохиолч төдийгүй Говь-Алтай аймгийн Нэгдсэн эмнэлэгт Мэс заслын эмч, Мэс заслын тасгийн эрхлэгч, Нэгдсэн эмнэлэгийн Ерөнхий эмчийн ажлыг хийж байсан эмч хүн байсан. Тэрээр хот, хөдөөгийн театруудад Хүргэн хүү ирлээ, Нугын цэцгийг хайрлаж яваарай, Чин зоригт Олзвой хүү, Галын дөл өөдөө зэрэг драмын болон хөгжимт жүжгийн 10 гаруй бүтээл туурвин тоглуулсан. Мөн үргэлжилсэн үгийн Жайраг, Намрын шөнө, Аргалын цэнхэр утаа, Одонт Дансран зэрэг богино өгүүллэгүүдийг зохиосон бөгөөд түүний Намрын шөнө өгүүллэг нь Монголын шилдэг өгүүллэг номд хэвлэгдсэн. Тэрээр мөн 30 гаруй дууны шүлэг бичиж туурвиснаас Зулай цагаан Алтай дуу нь Монголын ард түмэнд түгсэн 20-р зууны шилдэг дууны нэг болсон. Зулай цагаан Алтай дуу нь Говь-Алтай аймгийн сүлд дуу бөгөөд Солонгос, Япон, ОХУ-ын зэрэг олон улсын дуучид дуулсан дуу юм.

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын эмч
Ангилал:Бугатын (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Окада Казүюки

**Окада Казүюки** (япон. 岡田 和行, 1954 оны 8-р сард төрсөн) - Японы монголч эрдэмтэн, Монголын орчин үеийн утга зохиол судлаач, Токиогийн гадаад судлалын их сургуулийн хүндэт профессор. Япон дахь Монголын уран зохиолын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч.

## Намтар 
Окада Казүюки 1979 онд Токиогийн гадаад судлалын их сургуулийн монгол хэлний ангийг төгссөн. Мөн Монгол, Япон хоёр орон 1972 онд дипломат харилцаа тогтоож, Япон Улс багш нараа Монголд бэлтгэх суурин гэрээ байгуулж 1975 онд оюутнуудаа илгээхэд тэрээр Монголд ирж сурсан анхны япон оюутан болж байжээ. 

Олон улсын монголч эрдэмтний XII их хурлын II салбар буюу хэл, утга зохиолын салбарт "1989-1990 оны үеийн Монголын зохиолчдын эвлэлийн задрал" сэдэвтэй илтгэл тавьсан. 

1981 оноос эхлэн төрөлх сургуульдаа туслах, багш, дэд профессор, профессороор ажиллаж байгаад 2019 онд тэтгэвэрт гарчээ.

## Шагнал 
* 2009 онд Монгол Улсын "Найрамдал" медаль.
* 2016 онд Монгол Улсын "Алтан гадас" одон.
* 2025 онд “Алтан хараацай” бүтээлээрээ Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал.

Ангилал:Японы эрдэмтэн
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1954 онд төрсөн
Хамед Талеби

**Хамед Талеби Зарринкамар** () нь Ираны бөх бөгөөд залуучуудын дэлхийн аварга (2011), насанд хүрэгсдийн Дэлхийн цомын аварга (2014) цолтой тамирчин юм.

## Эшлэл
*FILA Men's Freestyle World Cup Wrap and Results
*Iran Three-Peats As Americans Capture Bronze at Freestyle World Cup

Ангилал:Ираны бөх
Ангилал:Иранчууд
Ангилал:1991 онд төрсөн
Жон Амброуз Флеминг

Сэр **Жон Амброуз Флеминг** (англи. *Sir John Ambrose Fleming*; 1849 оны 11-р сарын 29-нд Английн Ланкастер хотод төрж, 1945 оны 4-р сарын 18-нд Английн Сидмут хотод нас барсан) - радио инженерчлэл болон цахилгаан инженерчлэлийн салбарын Английн эрдэмтэн, Лондоны Хааны Нийгэмлэгийн гишүүн (1892) байсан. Тэрээр 1904 онд кенотрон буюу диод гэж нэрлэгддэг анхны вакуум хоолой болох термионик катодын хоолойг зохион бүтээгч гэдгээрээ алдартай. Тэрээр мөн математик болон электроникт хэрэглэгддэг мнемоникийн баруун гарын дүрмийг санал болгосон эрдэмтэн.

Ангилал:Английн эрдэмтэн
Ангилал:1849 онд төрсөн
Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Эдвин Армстронг

**Эдвин Армстронг** (англи. *Edwin Howard Armstrong*; 1890 оны 12-р сарын 18-нд Нью-Йорк хотод төрж, 1954 оны 1-р сарын 31-нд Нью-Йорк хотод нас барсан) — Америкийн радио-инженер, зохион бүтээгч.

## Намтар 
Нью-Йорк хотод төрсөн Эдвин Армстронг Колумбын Их Сургуулийг төгссөн бөгөөд хожим нь тэндээс профессор цол хүртжээ.

Тэрээр нөхөн төлжих, супер нөхөн төлжих, супергетеродин гэсэн чухал төрлийн радио хүлээн авагчийг зохион бүтээгч гэдгээрээ түүхэнд бичигджээ. Тэрээр мөн радио холбоонд давтамжийн модуляцийг ашиглахыг санал болгосон анхны хүн юм.

Тэрээр 1954 оны 1-р сарын 31-нээс 2-р сарын 1-нд шилжих шөнө 13 давхрын орон сууцныхаа цонхоор үсрэн амиа хорлосон байна. Түүний амиа хорлох шалтгаан нь Америкийн томоохон компаниудтай түүний бүтээлийн патентын талаар олон жилийн турш үргэлжилсэн шүүх ажиллагаанаас үүдэлтэй хүнд хэлбэрийн сэтгэл гутрал байсан гэж үздэг.

## Шагнал 
* IEEE Хүндэтгэлийн медаль (англи. *IEEE Medal of Honor,* 1917)
* Томас Эглестоны медаль (англи. *The Thomas Egleston Medal for Distinguished Engineering Achievement,* 1939)
* Холлийн медаль (англи. *Holley Medal,* 1940)
* Бенжамин Франклины медаль (англи. *Franklin Medal,* 1941)
* Эдисоны медаль (англи. *IEEE Edison Medal,* 1942)
* Жон Скоттын медаль (англи. *The John Scott Medal,* 1942)
* Вашингтоны шагнал (англи. *Washington Award,* 1951)

Ангилал:АНУ-ын зохион бүтээгч
Ангилал:АНУ-ын инженер
Ангилал:1890 онд төрсөн
Ангилал:1954 онд өнгөрсөн
Хишигжавын Цогтбаатар

**Хишигжавын Цогтбаатар** (1956 онд Сэлэнгэ аймгийн Ерөө суманд төрсөн) Монгол Улсын ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал, Шинжлэх ухааны доктор, дэд профессор, палеонтологич. Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн. 

## Намтар 
Х.Цогтбаатар нь Сэлэнгэ аймгийн Ерөө суманд төрсөн. Эцэг Цэгмидийн Хишигжав Алтанбулагийн Хяраан зүгийн хүн, элэнц өвөө нь тэнд харуул занги Өнөхишиг гэж хүн байжээ. Эцэг Ц.Хишигжав нь УБДС (МУБИС)-ийн түүх, газар зүйн анги төгссөн багш. Сэлэнгэ аймагт олон жил дунд сургуулийн захирал, хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад, 1970 оноос Алтанбулагийн музейг анх байгуулсан. Музейн ажлыг барилга бариулахаас нь эхлүүлсэн Ц.Хишигжав 1990 он хүртэл захирлаар ажилласан. 

Х.Цогтбаатар Сэлэнгэ аймгийн Бумцэндийн нэрэмжит 10 жилийн дунд сургуулийг 1976 онд, МУИС-ийн биологийн ангийг 1981 онд тус тус төгссөн. Мөн Япон улсын Кагошимагийн Их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан.

БНМАУ-ын ШУА-д 1981 онд томилогдон ирсэн. Эрдэм шинжилгээний ажлын гарааг тухайн үеийн Байгалийн түүхийн музейн палеонтологийн тасгаас эхэлж ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал хүртэл ажиллажээ. 

## Шагнал 
2022 оны 12-р сарын 20-нд Монгол, Япон хоёр улсын хооронд палеонтологийн судалгаа, шинжилгээний ажлыг хөгжүүлэхэд жинтэй хувь нэмэр оруулан хоёр орны найрсаг харилцааг хөгжүүлэхэд гүйцэтгэсэн гавьяаг үнэлэн ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэнгийн захирал, доктор, дэд профессор Х.Цогтбаатарт Япон улсын Гадаад хэргийн сайдын өргөмжлөл хүртээсэн. 

2025 оны 11-р сарын 25-нд Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.

Ангилал:Монголын палеонтологич
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Ерөөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Маркиз

**Маркиз** (франц. *marquis*, англи. *marquess*, итал. *marchese*, лат. marchisus буюу marchio, герман. *Markgraf*) — баруун Европын язгууртны цол хэргэм. 

Шаталсан эрэмбэ ёсоор энэ нь херцог (гүн) болон граф цол хэргэмүүдийн хооронд ордог. 

Францын Капетигуудын үед энэ цол хэрэглээгүй болсон бөгөөд орчин үеийн Францын нутаг дэвсгэрт 16-р зуун хүртэл зөвхөн Дундад зууны үед Ариун Ромын эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан газруудад л хэрэглэгдэж байжээ. Тодруулбал, үүнийг Лорейны гүнүүд эзэмшиж байсан бөгөөд 1125 оны гэрээгээр Тулузын гүнгүүдэд шилжүүлсэн Провансын хэсгийг франц хэлэнд Провансын Маркизат гэж нэрлэдэг ажээ.

Францын титэм анх 1505 оны 2-р сард Ромд суугаа элчин сайд Луи де Вильневт маркиз цолыг олгосон бөгөөд улмаар тэрээр Маркиз де Транс гэгдэх болсон юм. Удамшлын цолтой язгууртнуудын эсэргүүцлийн улмаас Провансын парламент энэ цолыг 1511 он хүртэл бүртгэхээс татгалзаж, зөвхөн хааны эрх мэдлийн тууштай шаардлагын дараа л зөөлрүүлжээ.

Наполеоны эзэнт гүрний үед язгууртнуудад маркиз цолыг ашиглаагүй бөгөөд зөвхөн 1814 онд сэргээсэн. Долоодугаар сарын хаант засаглал Анхны эзэнт гүрнийг дуурайж, үүнийг орхисон бөгөөд Луи Филиппийн үеэс хойш энэ цолыг зөвхөн ганцхан удаа олгосон нь мэдэгдэж байгаа бөгөөд энэ нь Франкфурт дахь Бүрэн эрхт сайд ноён де Талнед олгогдсон байдаг юм.


Ангилал:Гүн
Ангилал:Сурвалжит язгууртны цол
Баг (Засаг захиргааны нэгж)

**Баг** нь нутгийн өөрийн удирдлагад иргэдийн оролцоог хангах, иргэдэд хуульд заасан үйлчилгээ хүргэх анхан шатны нэгж юм. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 57 дугаар зүйлд зааснаар сум нь багт хуваагдана. 2024 оны байдлаар Монгол Улс нийт 1647 багтай байна.

## Зүүлт, тайлбар 
## Эх сурвалжууд
Винтон Серф

**Винтон Грэй Серф** (англ. *Vinton Gray “Vint” Cerf*; 1943 оны 6-р сарын 23-нд АНУ-ын Коннектикут мужийн Нью-Хейвен хотод төрсөн) — Америкийн тооцоолон бодох системийн онолын салбарын эрдэмтэн, TCP/IP протоколын стекийг хөгжүүлэгчдийн нэг бөгөөд "Интернетийн эцэг" гэж ихэвчлэн нэрлэдэг хүн юм.

## Намтар 
Винтон Серф Лос-Анжелес хотод ахлах сургуулиа төгсөөд Стэнфордын Их Сургуульд суралцаж, 1965 онд математикийн бакалаврын зэрэг хамгаалжээ. Дараа нь тэрээр IBM-д орж, QUIKTRAN програмчлалын хэлийг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан байна. Гэсэн хэдий ч хоёр жилийн дараа тэрээр компаниасаа гарч, их сургуульдаа буцаж ирээд Лос-Анжелес дахь Калифорнийн Их Сургуульд элсэн орж магистрын зэрэг, (1972) компьютерын шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Суралцах хугацаандаа Серф их сургуулийг интернетийн өмнөх үе болох ARPANET-тэй холбосноороо алдартай профессор Леонард Клейнрокийн удирдлага дор ажиллаж байжээ. Тэнд тэрээр Роберт Кантай танилцжээ. Төгссөнийхөө дараа В.Серф Стэнфордын Их Сургуульд туслах профессороор 4 жил ажилласан байна.

1997 онд сонсголын бэрхшээлтэй болсон Винтон Серф дүлий болон сонсголын бэрхшээлтэй хүмүүсийг сургадаг улсын их сургууль болох Галлаудет Их Сургуулийн захирлуудын нэг болжээ.

1999-2007 онуудад тэрээр "Интернетэд оноогдсон нэрс болон дугааруудын корпорац" (англи. *Internet Corporation for Assigned Names and Numbers,* ICANN) байгууллагын тэргүүнээр ажилласан. 2005 оны 9-р сараас хойш Винтон Серф Google-ийн дэд ерөнхийлөгч, интернетийн ахлах номлогч ("Ахлах элч")-ээр ажиллаж байв.

2008 онд доктор Винтон Серф Олон улсын домэйн нэрийг хөгжүүлэх, хэрэгжүүлэх IETF хороог даргалж байжээ.

Ангилал:АНУ-ын эрдэмтэн
Ангилал:1943 онд төрсөн
Хүлээ, намайг хүлээ (шүлэг)

**Хүлээ, намайг хүлээ (шүлэг)** - Зөвлөлтийн алдарт яруу найрагч, зохиолч, сэтгүүлч Константин Симоновын хайрт бүсгүй Валентина Серовад зориулсан алдартай яруу найраг.

Энэ шүлгийг эх орны их дайны хүнд хэцүү үе болох 1941 оны 7-8-р сард бичжээ. Энэ шүлэг тухайн үеийнхэнд ялах, хүлээхийн аугаа их итгэл найдварыг өгч байсан гэдэг. 

## Шүлэг бичсэн түүх 
Константин Симоновын уншигчдад бичсэн захидлаас (1969): "Хүлээ, намайг хүлээ" шүлэгт ямар ч онцгой түүх байхгүй. Би зүгээр л дайнд явсан бөгөөд миний хайртай эмэгтэй ар талд үлдсэн байсан. Тэгээд би түүнд шүлэглэсэн захидал бичсэн..."

Уг шүлгийг анх хэвлүүлэх зорилготой байгаагүй, хэтэрхий хувийн шинжтэй гэж үзсэн учраас. Гэхдээ Симонов шүлгээ найзууддаа олон удаа уншиж өгсөн байна. Анх 1941 оны 10-р сард Хойд фронтод хамт ажилладаг гэрэл зургийн сэтгүүлч Григорий Зельмад уншиж өгсөн. Зохиолч түүнд зориулж шүлгээ дэвтрээсээ хуулж, огноог нь "1941 оны 10-р сарын 13, Мурманск" гэж нэмж бичжээ. 1941 оны 12-р сарын 9-нд К.Симонов шүлгийг радиогоор өөрөө уншжээ. Харин анх 1942 оны 1-р сарын 14-нд "Правда" сонины гуравдугаар нүүрэнд нийтлэгдсэн байна.

Дайны үед "Хүлээ, намайг хүлээ" шүлэг нь дайчдын дунд маш их алдартай байсан бөгөөд залбирал, шившлэг мэт байсан.  

## Монгол орчуулга
Валентина Серова

**Валентина Серова** (орос. *Валенти́на Васи́льевна Серо́ва,* төрөхдөө: *Половикова*; 1917 оны 2-р сарын 10-нд Харьков хотод төрсөн – 1975 оны 12-р сарын 11-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, Зөвлөлт Оросын гавьяат жүжигчин (1946), Сталины хоёрдугаар зэргийн шагналтан (1947) байв.

## Намтар 
Валентина Серова 1919 оны 2-р сарын 10-нд Харьков хотод төрсөн. Гэхдээ хожим нь театрын техникийн сургуульд элсэхийн тулд насаа нэмж төрсний гэрчилгээгээ 1917 оны 12-р сарын 23-ны өдөр болгон өөрчилсөн бөгөөд энэ нь түүний албан ёсны төрсөн өдөр гэгдэх болжээ.

Түүний эх нь жүжигчин Клавдия Половикова (1896-1979), эцэг Василий Половиков (1893-1966) нь гидрологич инженер байсан бөгөөд хэлмэгдсэн. Валентина сургуульд орохоосоо өмнө Валки хотын ойролцоох Посунки тосгонд өвөө эмээгийнхээ гар дээр өссөн байна. 6 настайдаа эхийгээ дагаад Москва руу нүүжээ. 10 настайдаа тэрээр Францын зохиолч Ромэн Ролланы жүжгээс сэдэвлэсэн "Цаг ирнэ" жүжигт тоглож Малый театрын студийн тайзан дээр анх гарчээ. 1933-1934 онд Валентина Театрын Урлагийн Төв Коллежид жүжигчний мэргэжлээр суралцжээ.

Тэрээр жүжигчний мэргэжлийн замналаа Ажилчин Залуучуудын Төв театр (одоогийн Ленком театр)-ын тайзан дээр эхлүүлсэн бөгөөд тэнд 1933-1941, 1943-1950, 1959-1964 онуудад ажиллаж байжээ.

## Хувийн амьдрал 
Түүний анхны нөхөр нь Москвагийн Ажилчин Залуучуудын Төв Театрын жүжигчин Валентин Поляков байв. 1938 оны 5-р сарын 11-нд Валентина Половикова туршигч нисгэгч, Испанийн Иргэний дайны баатар Анатолий Серовтой гэрлэжээ. В.Серовагийн 3 дахь нөхөр нь зохиолч Константин Симонов байв. 1950 онд Симонов, Серова нар Мария гэдэг охинтой болсон бөгөөд 1957 онд тэд салсан байна.

Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
Гүрж дарс

**Гүрж дарс**- Гүрж улсад үйлдвэрлэсэн дарсыг хэлнэ. Дарсны үйлдвэрлэл нь Гүржийн эдийн засгийн гол салбаруудын нэг бөгөөд үндэсний соёл, уламжлалын өвөрмөц онцлогтой нягт холбоотой юм. Зөвлөлтийн үед Гүржийн сүлдэнд усан үзмийн модны дүрс байдаг байсан нь тохиолдол биш юм. Дарсны үйлдвэрлэлээрээ Гүрж дээгүүрт ордог. Дэлхийн хамгийн эртний дарсны үйлдвэрлэл Гүржид байсан гэдэг нь эх сурвалжаар нотлогдсон байдаг юм.

Гүржид 400-500 төрлийн уугуул усан үзэм байдаг ч цагаан Ркацители болон хар Саперави усан үзэм нь хамгийн өргөн тархсан байдаг юм. Дэлхийн дарс үйлдвэрлэлд хуурай дарсны эзлэх хувь нэмэгдэж байгаа ч "Хванчкара", "Кинзмараули" зэрэг байгалийн гаралтай хагас чихэрлэг дарс нь Гүржийн дарсны үйлдвэрлэлийн дийлэнх хэсгийг эзэлсээр байна. Хэдийгээр Гүрж улс нь 5-10 дарсны бүс нутагтай боловч дарсны ихэнхи буюу ойролцоогоор 80%)нь тус улсын хамгийн зүүн хэсэгт орших Кахетид үйлдвэрлэгддэг бөгөөд албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн 27 дарс үйлдвэрлэлийн усан үзмийн бичил бүсийн 20 нь энд оршдог ажээ.

Гүржид дарс үйлдвэрлэх болон хэрэглэх өвөрмөц өөрийн гэсэн соёлтой. Эртний уламжлал ёсоор дарсыг ихэвчлэн эртний Грекийн амфоратай төстэй шавар саванд (квеври) исгэдэг хэвээр байна. Хөдөө аж ахуйн жилийн гол баяр бол усан үзмийн ургац хураалтын баяр болох "ртвели" юм. Ёслолын удирдагчийг "тамада" гэж нэрлэдэг. Дарс хадгалах, уух олон тусгай сав байдаг. Уламжлал ёсоор Кавказын дарсыг хундага биш, харин үхрийн эвэр (ханци)-ээр хийдэг байжээ. Бусад олон орноос ялгаатай нь Гүржид цагаан дарсыг эрэгтэй хүний ​​ундаа, улаан дарсыг эмэгтэйчүүдийн ундаа гэж үздэг. Уламжлалт Гүржийн  технологиор үйлдвэрлэсэн цагаан дарс нь хув эсвэл улбар шар өнгөтэй, таннин ихтэй байдаг. Удаан хугацаанд (10-аас дээш жил) бараг хадгалдаггүй байна. 

## Түүх 
Дэлхийн хамгийн эртний дарс үйлдвэрлэлийн нотолгоо болох шавар савнууд дор хаяж 8000 жилийн өмнөх үеийнх юм (шавар савнууд дээр дарсны ул мөр багтсан) Гүржид олджээ. Хүрэл зэвсгийн үеийн оршуулгын газарт хийсэн археологийн малтлагын үеэр усан үзмийн үрийн үлдэгдэл, дарс үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмж - чулуун шахуурга, усан үзмийн шахуурга, шавар болон металлаар хийсэн янз бүрийн дарсны савнууд бүхий домбо хэлбэртэй сав олджээ.

Вани хотод археологчид дарсны сав гартаа барьсан хүний ​​хүрэл баримал (МЭӨ 7-р зуун) олдсон бөгөөд энэ нь "найрын дарга" буюу "тамада"-г дүрсэлсэн байх магадлалтай. "Эртний тамада" хөшөөний том хэмжээтэй хуулбарыг хожим нь Тбилиси хотын нэгэн гудамжинд суурилуулсан байна.

19-р зуун хүртэл Гүрж дарс хуучин уламжлалт технологиор дарс үйлдвэрлэдэг байсан. 1830 онд хунтайж Александр Чавчавадзе дарсыг Европын онуудад түгээмэл байсан шиг дарсыг торхонд хийж эсгэж эхэлсэн юм. 1870-аад онд Рача мужийн Кипиани ханхүү нар байгалийн гаралтай хагас чихэрлэг Кипиани дарсны үйлдвэрлэлийг эхлүүлсэн бөгөөд үүнийг хожим нь "Хванчкара" гэж нэрлэжээ.

1889 онд Иван Багратион-Мухранский Парист болсон Дэлхийн үзэсгэлэнд дарсаа танилцуулж, алтан медаль, Хөдөө аж ахуйн гавьяаны одонгоор шагнасан. Гүржийн анхны Цинандали, Телиани, Напареули, Мукузани, Мухрани, Дампало зэрэг хуурай дарсны брэндүүд гарч ирсэн юм.
Грек цагаан толгой

**Грек цагаан толгой**г МЭӨ 9-р зууны сүүл эсвэл 8-р зууны эхэн үеэс грек хэлийг бичихэд ашиглаж ирсэн. Энэ нь эртний Финикийн цагаан толгойноос гаралтай бөгөөд эгшиг болон гийгүүлэгчийг системтэйгээр бичих хамгийн эртний мэдэгдэж буй цагаан толгойн бичиг юм. Архаик болон эртний сонгодог үед грек цагаан толгой нь олон орон нутгийн хувилбараар оршин байсан боловч МЭӨ 4-р зууны төгсгөл гэхэд альфагаас омега хүртэл дараалсан 24 үсэгтэй Ионик дээр суурилсан Евклидийн цагаан толгой нь грек хэлээр ярьдаг ертөнцөд стандарт болсон бөгөөд өнөөг хүртэл Грекийн бичвэрт ашиглагдаж байгаа хувилбар юм.

Цагаан толгой
Хэл зүйн дүрэм

**Хэл зүйн дүрэм** гэдэг нь байгалийн хэл хэрхэн бүтэцлэгдсэнийг харуулсан дүрмийн багц бөгөөд үүнийг түүний хэл яриачид эсвэл зохиолчид харуулдаг. Дүрэм нь өгүүлбэр, хэлц үг, үгсийн хэрэглээтэй холбоотой байж болно. Энэ нэр томьёо нь мөн ийм дүрмийг судлахыг хэлж болох бөгөөд энэ нь авиа зүй, морфологи, синтакс, түүнчлэн авиа зүй, семантик, прагматикийг багтаасан сэдвийг багтаасан болно. Ерөнхийдөө дүрмийг судлах хоёр өөр арга байдаг: уламжлалт дүрэм ба онолын дүрэм.

Дүрэм
Гильгамешийн тууль

**Гилгамешийн тууль** нь эртний Месопотамийн тууль юм. Гилгамешийн утга зохиолын түүх нь Урукийн хаан Гилгамешийн (өмнө нь Шумерийн "Билгамес" гэж уншигддаг байсан) тухай Шумерийн таван шүлгээс эхэлдэг бөгөөд зарим нь Урын Гуравдугаар гүрний үед (МЭӨ 2100 оны орчим) хамаарах магадлалтай. Эдгээр бие даасан түүхүүдийг хожим нь аккад хэл дээрх нэгдсэн туульсын эх сурвалж болгон ашигласан. Энэхүү нэгдсэн туульсын анхны амьд үлдсэн хувилбар болох "Хуучин Вавилон" хувилбар нь МЭӨ 18-р зуунд хамаарах бөгөөд үүсэл гарал үүслийнхээ нэрээр нэрлэгдсэн Шүтур эли шарри ("Бусад бүх хаадаас давсан") юм. Үүнээс цөөн хэдэн хавтан л хадгалагдан үлджээ. Син-леки-уннинигийн эмхэтгэсэн Вавилоны хожуу үеийн стандарт хувилбар нь МЭӨ 13-10-р зууны хооронд хамаарах бөгөөд Ша накба имүрү (“Гүнийг харсан Тэр”, орчуулга нь “Үл мэдэгдэхийг харсан Тэр”) гэсэн эхлэлтэй. Энэхүү урт, арван хоёр хавтантай хувилбарын гуравны хоёр орчим нь олдсон байна. Хамгийн сайн хуулбаруудын зарим нь МЭӨ 7-р зууны Ассирийн хаан Ашурбанипалын номын сангийн балгаснаас олдсон.
Интерлингуа хэл

Интерлингуа хэл (/ɪntərˈlɪŋɡvə/, Интерлингва: [inteɾˈliŋɡwa]) нь Америкийн Олон Улсын Туслах Хэлний Холбоо (IALA)-аас 1937-1951 оны хооронд боловсруулсан олон улсын туслах хэл (IAL) юм. Энэ нь үгсийн сан, дүрэм болон бусад шинж чанарууд нь байгалийн хэлнээс гаралтай "натуралист" төрлийн бүтэцтэй хэл юм. Интерлингвагийн уран зохиолд (бичгээр) Интерлингва хэл нь роман хэлээр ярьдаг тэрбум тэрбум хүмүүст ойлгомжтой гэж үздэг боловч [2] үүнийг цөөн хэдэн зуун хүн идэвхтэй ярьдаг.
Дейти

**Дейти** буюу **Бурхан ** гэдэг нь орчлон ертөнц болон/эсвэл амьдралын аль нэг талыг захирдаг тул ариун бөгөөд шүтэх ёстой гэж үздэг ер бусын оршихуй юм. Англи хэлний Оксфордын толь бичигт бурханлаг чанарыг бурхан эсвэл бурханлаг гэж хүндэтгэдэг аливаа зүйл гэж тодорхойлсон байдаг. К. Скотт Литтлтон бурханлаг чанарыг "ердийн хүнээс илүү хүчтэй боловч хүмүүстэй эерэг эсвэл сөрөг байдлаар харилцаж, энгийн амьдралын үндэслэлтэй асуудлаас давсан ухамсрын шинэ түвшинд хүргэдэг оршихуй" гэж тодорхойлсон байдаг.
Сикхизм

**Сикхизм** бол МЭ 15-р зууны сүүлчээр Энэтхэгийн хойгийн Панжаб мужид үүссэн Энэтхэгийн шашин ба философи юм. Энэ нь хамгийн сүүлд байгуулагдсан томоохон шашнуудын нэг бөгөөд Сикх гэгддэг 25-30 сая дагагчтай.

Сикхизм нь шашны анхны гуру Гуру Нанак (1469–1539) болон түүнийг залгамжилсан есөн Сикх гуру нарын оюун санааны сургаалаас хөгжсөн. Арав дахь гуру Гуру Гобинд Сингх (1666–1708) Сикхизмын гол шашны судар болох Гуру Грант Сахибыг залгамжлагчаар томилсон. Энэ нь хүний ​​гуру нарын удам угсааг дуусгавар болгосон. Сикхүүд Гуру Грант Сахибыг 11 дэх бөгөөд мөнхийн амьд гуру гэж үздэг.
Вуду

**Вуду** нь дараах олон утга агуулгатай байдаг:

## Шашин
*Баруун Африкийн Водун, Гбе хэлээр ярьдаг үндэстнүүдийн шүтдэг шашин
*Африкийн диаспорын шашнууд, заримдаа Воду/Вуду гэж нэрлэгддэг холбогдох шашнуудын жагсаалт
**Кандомбле Жеже, мөн Бразилын Водум гэгддэг, Кандомблегийн гол салбаруудын (үндэстнүүдийн) нэг
***Тамбор де Мина, Бразилын хойд хэсэгт хөгжсөн холимог шашин
**Доминикан Вуду, Испанийн эзэнт гүрэнд хөгжсөн холимог шашин
**Хаитид голчлон шүтдэг холимог шашин болох Хаити Воду
***Куба дахь Хайти Воду
**Обеа, мөн Ямайкын Вуду гэгддэг
**Худу (сүнслэг байдал), заримдаа Гуллах Вуду эсвэл Лоукантри Вуду гэж нэрлэдэг
**Луизиана Вуду буюу Нью Орлеанс Вуду, Африкт суурилсан оюун санааны ардын урсгалын цогц
**Тринидад ба Тобагод шүтдэг синкретик шашин болох Тринидадын Водуну
*Алдарт соёл дахь Вуду, Вудугийн янз бүрийн хэлбэрийн зохиомол дүрүүд
Яруу найраг

**Яруу найраг** (Грек хэлний poiesis буюу "бүтээх" гэсэн үгнээс гаралтай) нь хэлний гоо зүйн болон ихэвчлэн хэмнэлтэй шинж чанаруудыг ашиглан шууд болон өнгөц түвшний утгуудаас гадна эсвэл тэдгээрийн оронд утга санааг төрүүлдэг утга зохиолын урлагийн нэг хэлбэр юм. Яруу найргийн аль ч тодорхой жишээг шүлэг гэж нэрлэдэг бөгөөд яруу найрагч бичдэг. Яруу найрагчид хөгжмийн болон бусад урлагийн эффект үүсгэхийн тулд ассонанс, аллитерация, консонанс, эйфони ба какофони, ономатопея, хэмнэл (метрээр дамжуулан), шүлэг схем (фонемын бүлгийн төрөл ба байршлын хэв маяг) болон дууны бэлгэдэл гэх мэт яруу найргийн хэрэгсэл гэж нэрлэгддэг олон төрлийн техникийг ашигладаг. Тэд мөн эдгээр хэрэгслийг яруу найргийн бүтэц болгон зохион байгуулдаг бөгөөд эдгээр нь хатуу эсвэл сул, уламжлалт эсвэл яруу найрагчийн зохион бүтээсэн байж болно. Яруу найргийн бүтэц нь хэл, соёлын уламжлалаас хамааран эрс ялгаатай байдаг ч ихэвчлэн хэмнэлтэй хэмжүүрээс хамаардаг: үетийн онцлох хэв маяг эсвэл үет (эсвэл мора) жингийн хэв маяг. Тэд мөн фонем, фонемын бүлэг, аялгуу, үг эсвэл бүхэл хэллэгийн давтагдах хэв маягийг ашиглаж болно. Яруу найргийн бүтэц нь утга зүйн хувьд ч байж болно.
Фундаментализм

**Фундаментализм** () гэдэг нь тодорхой бүлэг, хувь хүмүүсийн дунд судар, сургаал, үзэл суртлыг хатуу үгчилсэн тайлбараар тайлбарлах, мөн дотогшоо болон гаднах бүлгийг ялгах чухал гэсэн хүчтэй итгэл үнэмшилтэй тодорхойлогддог хандлага бөгөөд энэ нь "цэвэр ариун байдал" гэсэн зарим ойлголтыг онцлон тэмдэглэх, гишүүд нь төөрөлдсөн гэж үздэг өмнөх идеалдаа эргэн орох хүслийг бий болгодог. Энэ нэр томьёог ихэвчлэн шашны хүрээнд тодорхой хэмжээний бууруулж болохгүй итгэл үнэмшил ("үндсэн")-д тууштай хандахыг илэрхийлэхэд ашигладаг.

"Фундаментализм" гэсэн нэр томьёог шашны судлаачид ерөнхийдөө орчин үеийн шашны үзэгдлийг хэлдэг гэж үздэг бөгөөд энэ нь өөрөө модернизмын параметрүүдээр тодорхойлогдсон шашныг дахин тайлбарладаг боловч шашин шүтлэг, нийгэмд хөгжиж буй модернист, секуменист, либерал болон экуменик хандлагын эсрэг хариу үйлдэл үзүүлж, тодорхой шашны уламжлалд харш гэж үздэг. Нөхцөл байдлаас хамааран "фундаментализм" гэсэн шошго нь төвийг сахисан шинж чанараас илүү доромжилсон шинж чанартай байж болох бөгөөд энэ нь улс төрийн үзэл бодлыг "баруун жигүүр" эсвэл "зүүний жигүүр" гэж нэрлэх нь сөрөг утгатай байж болохтой адил юм.
Диоклетиан

**Диоклетиан** (/ˌdaɪ.əˈkliːʃən/ DY-ə-KLEE-shən; Латин: Gaius Aurelius Valerius Diocletianus; Эртний Грек: Διοκλητιανός, латинаар: Diokletianós; 242/245 – 311/312), хочит Жовиус, 284 оноос 305 онд хаан ширээнээс буух хүртлээ Ромын эзэн хаан байжээ. Тэрээр Ромын Далматиа мужид доод зиндааны гэр бүлд Диокл нэрээр төрсөн. Тухайн үеийн бусад Иллирийн цэргүүдийн нэгэн адил Диокл карьерынхаа эхэн үед цэргийн албан тушаал ахиж, Аурелиан, Пробусын удирдлага дор алба хааж, эцэст нь эзэн хаан Карусын армийн морин цэргийн командлагч болжээ. Карус болон түүний хүү Нумериан Персэд хийсэн аян дайнаар нас барсны дараа Диокл цэргүүд түүнийг эзэн хаан хэмээн тунхаглаж, "Диоклетиан" хэмээх нэрийг авчээ. Карусын амьд үлдсэн хүү Каринус мөн энэ цолыг хүртсэн боловч Диоклетиан түүнийг Маргусын тулалдаанд ялжээ.

Диоклетиан 245 оны орчимд одоогийн Монтенегро мужийн Диоклетиан хотын Скодрагийн ойролцоо төрсөн [2] (бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр, орчин үеийн Сплитийн ойролцоох Салона [3] хотод) бөгөөд нийгмийн доод давхаргаас гаралтай (түүний аав чөлөөлөгдсөн хүн байсан). Тиймээс Ромын эзэн хаан Диоклетиан боолын ач хүү байжээ. Тимоти Барнс Диоклетианы төрсөн огноог 12-р сарын 22-нд тэмдэглэжээ [4]. Түүний нэрийг Диоклес (эсвэл Валериус Диоклес) [5] гэдэг байсан бөгөөд эзэн хаан болсныхоо дараа илүү чанга Диоклетиан болгон өөрчилжээ. Галлиенусын удирдлага дор энгийн цэрэг болж цэргийн албанд орсноор тэрээр хурдан хугацаанд цол хэргэмээ ахиулж, Ромын эзэнт гүрний нэг захаас нөгөө зах руу аян дайн хийж, улсын нөхцөл байдалтай танилцжээ. Домогт өгүүлснээр, тэрээр легионтойгоо хамт Галлид байхдаа друидс гахай (Латин: aper) алвал эзэн хаан болно гэж зөгнөжээ. Пробусын удирдлага дор тэрээр аль хэдийн Моезийн захирагч байжээ. Эзэн хаан Карус Персүүдтэй дайн хийх үед Диоклетиан түүнийг гэрийн эздийн командлагчаар (Латинаар: domesticorum гэсэн утгатай) дагуулан явсан. Карус Тигр мөрний нөгөө талд гэнэт нас барж, түүнтэй хамт байсан хүү Нумерианыг Халкедон дахь Босфорын эрэг дээр хадам эцэг Преторианийн захирагч Арриус Апер харгис хэрцгийгээр хөнөөхөд цэргүүд Аперыг гинжлэн, тэдний командлагчид Диоклетианыг эзэн хаан хэмээн зарласан (284 оны 9-р сарын 17).

## Эшлэл
## Ном зүй
* 

Ангилал:Ромын эзэн хаан
Ангилал:240-д онд төрсөн
Ангилал:311 онд өнгөрсөн
Ангилал:Ромын хаант улсын үеийн консул
Ангилал:Аврелий
Жарэд Кушнер

**Жарэд Кори Кушнер** (англи. *Jared Corey Kushner*; 1981 оны 1-р сарын 10-нд Нью-Жерси мужийн жижиг Ливингстон хотод төрсөн) — Америкийн бизнесмен, "New York Observer" сонин болон хөгжүүлэлтийн компанийн эзэн. Ж.Кушнер Америкийн "Kushner Companies" хэмээх хөгжлийн компанийг удирдаж байсан бөгөөд хөгжүүлэгч Чарльз Кушнерийн ууган хүү юм. Тэрээр 2009 онд Иванка Трамптай гэрлэж, АНУ-ын 45, 47 дахь ерөнхийлөгч Доналд Трампын хүргэн болсон юм.

2017 оны 1-р сарын 20-ноос 2021 оны 1-р сарын 20 хүртэл тэрээр АНУ-ын 45 дахь Ерөнхийлөгч Доналд Трампын ахлах зөвлөхөөр ажилласан. Олон ажиглагчдын үзэж байгаагаар тэрээр 2015 оноос хойш Трампын сонгуулийн кампанит ажлын менежер, итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөр ажиллаж байжээ.

## Намтар 
Тэрээр Нью-Жерси мужийн Ливингстон хотод Чарльз Кушнер, Серил Кушнер нарын 4 хүүхэдтэй еврей гэр бүлд ууган хүүхэд болж төрсөн. 

1999 -2003 онд Харвардын Их Сургуульд сурч Төрийн удирдлагын бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. Мөн 2007 онд Нью-Йоркийн Их Сургуулийг Хууль зүйн бакалаврын зэрэг, Бизнесийн удирдлагын магистрын зэрэгтэй төгссөн байна.

Харвардын оюутан байхдаа тэрээр үл хөдлөх хөрөнгийн наймаанаас 20 сая долларын орлого олсон гэдэг. 2004 онд түүний эцгийг хэд хэдэн хэрэгт (татвараас зайлсхийх зэрэг) баривчилж, хоёр жилийн хорих ял оноож байсан.

2006 онд тэрээр 26 настайдаа "New York Observer" сониныг 10 сая доллараар худалдаж авсан. "*Vanity Fair"* сэтгүүлийн мэдээлснээр тус сонины вэбсайтын хандалт (2013-2016 онуудад) сард 1.3 саяас 6 сая хүртэл өссөн байна.

2008 онд тэрээр "Kushner Properties" хөгжлийн компанийн гүйцэтгэх захирал болжээ. Тэрээр оффис болон орон сууцны барилгатай холбоотой хэд хэдэн томоохон гүйлгээг хийж гүйцэтгэсэн бөгөөд үүнд Манхэттэн дэх Тавдугаар өргөн чөлөөнд байрлах байрлах 41 давхар оффисын №666 барилгыг 1.8 тэрбум доллараар худалдаж авсан зэрэг юм.

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:Сионизмын хүн
Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Трампын гэр бүл
Төрсөн нэр

гийн төрсний гэрчилгээнд түүний төрсөн нэрийг "Норма Жин Мортенсон" гэж бичжээ.]] 
**Төрсөн нэр** гэдэг нь хүнийг төрөхөд тухайн хүнийг нэрлэсэн нэр юм. Жишээ нь, Чингис хааны төрсөн нэр нь Тэмүжин болно. Төрсөн нэр гэдэгт овог, нэр, эсвэл хоёуланг нь зааж болно. Хүүхэд төрснийг албан ёсоор бүртгэхэд төрсний гэрчилгээнд бичигдсэн нэр нь тухайн хүний хууль ёсны нэр болдог. Зарим улсад гэрлэх үед эхнэр, эсвэл нөхөр нь овгоо сольж, хосууд ижил овогтой болдог уламжлалтай. Монгол Улсын иргэд, нэг удаа өөрийн нэрээ солихыг хуулиар хүлээн зөвшөөрдөг.

Ангилал:Хүний нэр
Цэндийн Лхамсүрэн

**Цэндийн Лхамсүрэн** (1940-2022) нь Монгол Улсын гавьяат багш, физик-математикийн ухааны доктор, профессор. Монгол Улсад функционал анализын чиглэлийн судалгааг анхлан хөгжүүлэгчдийн нэг.

## Намтар 
Ц.Лхамсүрэн 1940 онд Завхан аймгийн Нөмрөг суманд малчны гэрт төрсөн.  1948 онд Нөмрөг сумын долоон жилийн сургуульд элсэн суралцаж, улмаар 1958 онд Б.Элдэв-Очирын нэрэмжит Улиастай хотын 10 жилийн сургуулийг төгссөн.

## Боловсрол 
* 1958-1959 онд МУИС-ийн дэргэдэх бэлтгэл ангид суралцсан.
* 1965 онд ОХУ-ын Москвагийн Улсын Их сургуулийг математикч мэргэжлээр төгссөн.
* 1972 онд Москвагийн Улсын Их сургуульд “Хоёрдугаар эрэмбийн параболлиг тэгшитгэлийн шийдийн төлөв байдлын зарим асуудлууд” сэдвээр дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. 

## Ажлын туршлага 
* 1966–2022 онд МУИС-д Математикийн тэнхимийн багш, Эрдмийн Зөвлөлийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, хичээл ангийн эрхлэгч, сургалт-хүмүүжил эрхэлсэн нэгдүгээр проректор, тэнхимийн эрхлэгчээр ажилласан.
* 1999–2005 онд “МУИС” Хөгжлийн сангийн гүйцэтгэх захиралаар ажилласан.
* 1983–1988 – ЗХУ дахь ЭСЯ-ны Уралын консулын тойргийн монгол оюутан хариуцсан дипломат ажилтанаар ажилласан.

## Шагнал 
* Монгол Улсын гавьяат багш (2022)
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон (2015)
* Алтан гадас одон (1981)
* Ардын гэгээрлийн тэргүүний ажилтан
* Шинжлэх ухааны тэргүүний ажилтан (2001)

## Бүтээлүүд 
Функционал анализ, дифференциал тэгшитгэл, бараг үет функцийн онолын чиглэлээр 30 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлж, тэдгээрийн зарим нь Оросоос Англи, Америкийн хэвлэлд орчуулагдан олон улсын судлаачдын эшлэл авсан бөгөөд мөн дээд математик, функционал анализ, математикийн анализын чиглэлээр 40 гаруй сурах бичиг, гарын авлага зохиосон.

Үүнд:

* **Функционал анализын дээж бичиг** (1991, 2002)
* **Дээд математикийн язгуур үндэс** I–II боть
* **Математик анализ** (4 дэвтэр, 2005–2009)
* *Вестник МГУ*, *Сибирский математический журнал* зэрэг сэтгүүлүүдэд хэвлэгдсэн өгүүллүүд

## Хүндэтгэл 
Ц.Лхамсүрэн багш 2022 онд таалал төгссөн. Гэр бүл, шавь нар нь түүний гэгээн дурсгалд зориулан МУИС-ийн математикч шилдэг оюутанд “**Ц.Лхамсүрэнгийн нэрэмжит тэтгэлэг**”-ийг жил бүр олгодог уламжлалтай.

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монголын математикч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Нөмрөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
Амарсайханы Адъяасүрэн

**Амарсайханы Адъяасүрэн** (; 2000 он 3 сарын 26-нд төрсөн) нь Монголын жүдоч эмэгтэй. +78 кг-ийн жинд барилддаг. Тэрээр 2025 он 10 сарын 28-нд дэлгэцнээ гарсан Нетфликсийн Физикал: Ази цувралд Монголын багийн гишүүн болж оролцсон.

## Амжилт
Адъяасүрэн 2022 оны Азийн наадмын +78 кг-ийн жингийн ангилалд Энэтхэгийн Тулика Мааныг ялж хүрэл медаль хүртсэн.

2024 онд Азийн АШТ-ээс мөнгөн медаль хүртээд, 2024 оны Парисын олимпод эх орноо төлөөлөн оролцсон ч шөвгийн 16-д Туркийн Кайра Өздемирт ялагдан тэмцээнээ өндөрлүүлсэн.

Их дуулгын 2 мөнгө, гран-прийн 3 хүрэл медальтай. 2024 оны Армийн дэлхийн аварга.

## Бүтээл
### Вэб шоу 
## Эшлэл
## Гадаад холбоос
* 

Ангилал:2000 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүдоч
Лхамаасүрэнгийн Бадамсүрэн

**Лхамаасүрэнгийн Бадамсүрэн** (1972 оны 5 сарын 28-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын самбоч, жүдоч эмэгтэй. Самбогийн дэлхийн аварга, жүдогийн Азийн АШТ-ий хүрэл медальт, Монгол Улсын гавьяат тамирчин.

1992 оны зуны олимпын жүдогийн эмэгтэйчүүдийн 61 кг-ийн жинд өрсөлдөж, эхний барилдаандаа Унгарын Наги Жужад ялагдсан.

## Намтар
1988 онд жүдо, самбогоор хичээллэж эхэлсэн Монголын анхны эмэгтэйчүүдийн нэг. Самбогийн дэлхийн аварга, жүдогийн Азийн АШТ-ээс медаль хүртсэн Монголын анхны эмэгтэй тамирчин. 1996-2007 онд Өмнөд Солонгост ажиллаж, амьдарсан.

## Гэр бүл
Завхан аймгийн Сантмаргац сумаас гаралтай түүний аав Лхамаасүрэн нь аймгийн арслан цолтой бөх, мөн авга ах Гүнсэнгийн Баттогтох нь улсын өсөх идэр начин. Л.Бадамсүрэн 3 ах, 2 эмэгтэй дүүтэй.

## Эшлэл
*Л.Бадамсүрэн: Монгол бүсгүйчүүд бөхийн төрлөөр дэлхийн аварга болж чадахыг баталснаараа бахархдаг
*Дэлхийн дэвжээнд түрүүлсэн Монголын анхны эмэгтэй бөх

Ангилал:Монголын самбоч
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Самбуугийн Дашдулам

**Самбуугийн Дашдулам** (1974 оны 3 сарын 27-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын жүдоч эмэгтэй, Монгол улсын гавьяат тамирчин (1999 оны 4 сарын 29, №63). Азийн наадмын хошой хүрэл, Азийн АШТ-ий 3 удаагийн хүрэл медальтай. Самбо бөхийн дэлхийн хошой аварга.

2000 оны зуны олимпын наадмын жүдогийн -78 кг-ийн жингийн ангилалд эх орноо төлөөлөн оролцож, шөвгийн 16-д Хятадын Тан Линьд ялагдаад дагах барилдаанд Туркменистаны Насиба Салаеваг ялсан ч Бразилын Эдинанчи Сильваг баралгүй тэмцээнээ өндөрлүүлжээ.

Дашдулам улсын 8 удаагийн аварга (1993, 1994, 1995, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002).

Тэрээр Архангай аймгийн Өгийнуур сумын уугуул. Өдгөө АНУ-д ажиллаж, амьдардаг.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын самбоч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Раадангийн Дэчинмаа

**Раадангийн Дэчинмаа** (1971 оны 2 сарын 19-нд төрсөн) нь Монголын анхны эмэгтэй жүдочдын нэг. 1993 оны улсын аварга.

1992 оны зуны олимпын наадмын 52 кг-ийн жинд өрсөлдөж, Португалын Паула Салданад ялагдсан.

Ахмадын дэлхийн АШТ-ээс 2011, 2012 онд F3 ангиллын 70 кг-ийн жинд мөнгө, 2016 онд F4 ангиллын 63 кг-д хүрэл медаль хүртсэн.

Завхан аймгийн Алдархаан сумын уугуул тэрээр самбо бөхийн дэлхийн АШТ-ий мөнгө (1990), хошой хүрэл медальт.

## Тэмдэглэл
*1992 оны олимпын наадамд түүний овгийг Равдан гэж бүртгэсэн байдаг.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын самбоч
Ангилал:1971 онд төрсөн
Эрдэнэ-Очирын Долгормаа

**Эрдэнэ-Очирын Долгормаа** (1977 оны 7 сарын 26-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын жүдоч эмэгтэй. Азийн наадмын хүрэл, Азийн АШТ-ий мөнгө, хүрэл медальтай, Монгол улсын 5 удаагийн аварга (1999, 2001, 2002, 2003, 2004).

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1977 онд төрсөн
Болдын Ганхайч

**Болдын Ганхайч **(1995 оны 2 сарын 22-нд Хэнтий аймгийн Баянхутаг суманд төрсөн) нь Монголын жүдоч, Дэлхийн АШТ-ий хүрэл медальт, Азийн аварга. Монгол улсын 9 удаагийн аварга. "Алдар" спорт хороонд харьяалагддаг.

2020 оны зуны олимпод оролцсон Ганхайч эхний тойрогт Мексикийн Алкаразыг ялсан ч дараагийн тойрогт Бразилын Куадрост ялагдаж тэмцээнээ өндөрлүүлжээ.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Баянхутагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Кадербекийн Ёолк

**Кадербекийн (Казирбекийн) Ёолк** (2000 оны 12 сарын 30-нд төрсөн) нь Монголын жүдоч. Дэлхийн АШТ-ий хүрэл медальт.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Дарханы хүн
Ангилал:2000 онд төрсөн
Лавжаргалын Анхзаяа

**Лавжаргалын Анхзаяа** (2000 оны 1 сарын 30-нд Ховд аймгийн Манхан суманд төрсөн) нь Монголын жүдоч. Дэлхийн АШТ-ий хүрэл медальт. "Женко" клуб, "Алдар" спорт хорооны тамирчин.

## Намтар
Ховд аймгийн Манхан суманд төрсөн Анхзаяа 2009 онд Дархан хот руу нүүж, тэндээ "Оюуны ирээдүй" цогцолбор сургуульд суралцан 2018 онд төгссөн. Төмөр замын дээд сургуульд элсэн орж суралцсан ч бэлтгэлдээ төвлөрөхийн тулд жилийн дараа сургуулиа орхижээ. 2012 оноос жүдогоор хичээллэж эхэлсэн.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Манханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2000 онд төрсөн
Элизабет Тейлор

**Элизабет Роузмонд Тейлор** (англи. *Elizabeth Rosemond Taylor*; 1932 оны 2-р сарын 27-нд Лондон хотод төрж, 2011 оны 3-р сарын 23-нд АНУ-ын Калифорни мужийн Лос-Анжелес хотод нас барсан) — Англи-Америкийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, оргил үедээ "Холливудын хатан хаан" байсан, гурван удаа Оскарын шагнал хүртсэн (хоёр удаа Шилдэг эмэгтэй дүр, нэг удаа Шилдэг туслах дүрийн шагнал). Тэрээр Холливудын хамгийн үнэтэй кино болсон "Клеопатра" кинонд Клеопатрагийн дүрд тоглож нэг сая долларын орлого олсон анхны жүжигчин байв. 

1980-аад он гэхэд түүний жүжигчний карьер буурч, Тейлор зургаа дахь нөхөр болох сенатор Жон Уорнерын улс төрийн дэмжлэг авч, мөн ДОХ-ын эсрэг тэмцэгч болжээ. Тэрээр Майкл Жэксонтой найз байсан бөгөөд түүний Ларри Фортенскитэй хийсэн сүүлчийн хурим нь Майклын Неверлэндийн эдлэн газарт болж байсан юм.

Элизабет Тейлорын амьдралын туршид хувийн харилцаа нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн байнгын анхаарлын төвд байсан. Тэрээр 7 эртэй найман удаа гэрлэж, хүнд өвчнөөр шаналж, алдар нэр, эд баялаг дунд амьдарч байжээ.

Ангилал:Английн жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:2011 онд өнгөрсөн
АНУ-ын Дэлгэцийн жүжигчдийн холбоо

**АНУ-ын Дэлгэцийн жүжигчдийн холбоо** (англи. *Screen Actors Guild*, **SAG**) — Анх АНУ-д ажиллаж буй 120,000 гаруй дэлгэцийн жүжигчнийг төлөөлж байсан "Үйлдвэрчний эвлэл" байсан юм. Тус холбоо нь Холливудад жүжигчдийг мөлжих явдлыг зогсоох зорилгоор 1933 онд байгуулагдсан юм. Холбооны хамтын гэрээ хэлэлцээр хийх, хэрэгжүүлэх; гишүүддээ нөхөн төлбөр, тэтгэмж, ажиллах нөхцөлийн шударга тогтолцоог бий болгох; зохиогчийн эрхийн хуулийг хэрэгжүүлэх зэрэг зорилготой байжээ. 

Тус Холбоо 1995 оноос эхлэн жил бүр өөрийн шагналыг гардуулдаг болсон. Энэ шагналыг Оскарын шагнал олгох ёслолын үеэр олгож нэг ёсны амжилтын үзүүлэлт гэж ойлгодог болсон. 2012 оны 3-р сард АНУ-ын Дэлгэцийн жүжигчдийн холбоо (SAG) Америкийн телевиз, радиогийн жүжигчдийн холбоо (AFTRA)-той нэгдэж "SAG-AFTRA" болсон бөгөөд шагналаа "SAG-AFTRA" нэрээр олгох болсон байна. 

Холливуд дахь гол оффисуудаасаа гадна тус Холбоо нь Атланта, Бостон, Чикаго, Даллас, Денвер, Детройт, Хонолулу, Хьюстон, Лас-Вегас, Майами, Нашвилл, Нью-Йорк хот, Шинэ Орлеан, Филадельфи, Финикс, Портланд, Солт-Лэйк Сити, Сан-Диего, Сан-Франциско, Сиэтл, Вашингтон зэрэг АНУ-ын хэд хэдэн томоохон хотод орон нутгийн салбар оффисуудтай.

### Киноны номинациуд 
* Шилдэг жүжигчдийн баг
* Шилдэг оролцон тоглочдын баг
* Шилдэг эмэгтэй дүр
* Шилдэг эрэгтэй дүр
* Шилдэг туслах эмэгтэй дүр
* Шилдэг туслах эрэгтэй дүр

### Телевизийн номинациуд 
* Телевизийн кино эсвэл богино цувралын шилдэг оролцон тоглогчдын баг
* Телевизийн кино эсвэл богино цувралын шилдэг эмэгтэй дүр
* Телевизийн кино эсвэл богино цувралын шилдэг эрэгтэй дүр
* Драмын цувралын шилдэг жүжигчдийн баг
* Драмын цувралын шилдэг эмэгтэй дүр
* Драмын цувралын шилдэг эрэгтэй дүр
* Инээдмийн цувралын шилдэг эрэгтэй дүр
* Инээдмийн цувралын шилдэг эмэгтэй дүр

### Тусгай шагнал 
* Кино урлагт оруулсан хувь нэмрийн төлөөх шагнал

## Холбооны ерөнхийлөгч нар 
* Ральф Морган 1933, 1938—1940.
* Эдди Кантор 1933—1935.
* Роберт Монтгомери 1935—1938, 1946—1947.
* Эдвард Арнольд 1940—1942.
* Жэймс Кэгни 1942—1944.
* Жорж Мерфи 1944—1946.
* Роналд Рейган 1947—1952, 1959—1960.
* Уолтер Пижон 1952—1957.
* Леон Эймс 1957—1958.
* Ховард Кил 1958—1959.
* Жорж Чендлер 1960—1963.
* Дэна Эндрюс 1963—1965
* Чарлтон Хестон 1965—1971.
* Жон Гэвин 1971—1973.
* Деннис Уивер 1973—1975.
* Кэтлин Нолан 1975—1979 (анхны эмэгтэй ерөнхийлөгч).
* Уильям Шаллерт 1979—1981
* Эдвард Аснер 1981—1985
* Патти Дьюк 1985—1988
* Барри Гордон 1988—1995
* Ричард Мазур 1995—1999
* Уильям Дэниелс 1999—2001
* Мелисса Гилберт 2001—2005
* Алан Розенберг 2005—2009
* Кен Ховард 2009—2012
* Габриель Картерис 2016—...
Халимагийн үнэн

**Халимагийн үнэн** (халимаг. *Хальмг үнн*, орос. *Калмыцкая правда*) - Халимаг болон орос хэлээр хэвлэгддэг, Бүгд найрамдах Халимаг улсын нийгэм-улс төрийн сонин юм. Тус сонин нь Халимаг дахь нийгэм-улс төрийн үйл явдлуудыг мэдээлэхээс гадна Халимагийн соёл, халимаг хэлний талаарх материалыг нийтэлдэг.

"Халимагийн үнэн" сонин бол дэлхий дээр халимаг хэлээр хэвлэгддэг цорын ганц хэвлэл гэдгээрээ онцлог юм. 

2009 оны байдлаар тус сонин долоо хоног бүр 12,000 хувь хэвлэгддэг (1976 онд 7,000 хувь хэвлэгддэг байсан) байв.

## Түүх 
Халимагийн хэвлэл нь сурган хүмүүжүүлэгч, нийгмийн зүтгэлтэн Очирын Номт, Бадма Боваев нарын нэртэй салшгүй холбоотой бөгөөд тэдний удирдлага дор 1917 оны 11-р сарын 15-нд "Ойрдын мэдээ" (Ойратские Известия) сонины анхны дугаар хэвлэгдэж, Халимагийн хэвлэлийн эхлэлийг тавьсан байдаг юм.

Тус сонин анх 1920 онд "Улаан халимаг" (Улан хальмг), 1926 оноос «Таңгчин зҫңг/Тангчин зянггә/Taꞑhçin zәꞑ» (монгол.: Бүс нутгийн мэдээ) гэдэг нэрээр хэвлэгдэж байсан. Нэрээ хэд хэдэн удаа сольж байсан. Халимагуудыг нутаг заагдсан 1943—1956 онуудад хаагдсан байна. 1957 оны 4-р сарын 14-нд "Халимагийн үнэн" нэрээрээ сэргээгдэн гарах болсон. Сонины сэтгүүлчид дунд Санж Каляев, Константин Эрендженов, Лиджи Инжиев, Давид Кугультинов, Андрей Жимбиев, Басанг Доржиев, Хасыр Сян Белгин, Алексей Балакаев, Тимофей Бембеев, Санжара Байдыев, Николай Бурулов нарын алдартай яруу найрагч, зохиолчид байсан. 

1970 онд "Хүндэт" тэмдгээр (Знак Почёта) шагнуулсан.

Өнөөгийн байдлаар тус сонины редакц нь РИА "Калмыкия" медиа холдингийн бүрэлдэхүүнд багтдаг бөгөөд 7 хоногт 3 удаа 4 мянган хувь хэвлэгдэн гардаг байна. Мөн цахим: http://halmgynn.ru/adv.html хуудастай. 

## Ерөнхий редакторууд 
* 1967—1983 — Жамбинов, Ярослав Сайкович
* 1983-1998 - Альдаев Александр Бурхаевич
* 2020-  Евгений Владимирович Бембеев

Ангилал:Халимагийн сонин