open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лувсанжамбаагийн Мөнхтөр

**Лувсанжамбаагийн Мөнхтөр** (1975 онд Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн) 

-Монголын зохиолч, яруу найрагч, редактор, шог зураач, барималч, ая зохиогч

## Намтар 
Монгол Улсын иргэн, барималч, зураач, яруу найрагч Л.Мөнхтөр Завхан Аймгийн Алдархаан суманд төржээ. МЗЭ, Ногоон Морь нийгэмлэг, Олон Улсын Шог Зураачдын Нийгэмлэгийн гишүүн уран бүтээлч тэр бээр багаасаа зураг зурж, ном их уншдаг хүүхэд байсан бөгөөд зуны амралтаараа хөдөө хонь хариулж өссөн байна. 1982 онд сумынхаа дунд сургуульд элсэн орж, дараа нь Эрдэнэтийн Жаргалант хотхон, Хөвсгөлийн Мөрөн хотод тус тус сурч, дунд сургуулиа дүүргэжээ. 1992 онд дүрслэх урлагийн "Ногоон морь" сургуульд Ё.Далх-Очир багшийн уран зургийн ангид элсэж, 2-р курсээсээ Г.Эрдэнэбилэг багшийн баримлын урланд шилжин сурч, зураач, барималч хос мэргэжлээр 1995 онд төгссөн байна. Дараа нь СУИС-ын харьяа Дүрслэх Урлагийн Дээд Сургуулийн баримлын ангид Угтаабаяр багшийн урланд суралцан мэргэжил дээшлүүлсэн.  

1995-2005 онд чөлөөт уран бүтээлч, малчин, ногоочин, уурхайчин зэрэг ажил хийж байжээ. 

2005 онд АНУ-ын  Флорида мужид хэлний курст сураад, аажимдаа Лос-Анжелест суурьшсан. Лос-Анжелес дахь California International University-д англи  хэл үзэж, дараа нь Los Angeles Pacific College-д компьютер графикч мэргэжлээр сурч төгссөн.  Төгсмөгцөө Universial Studios Hollywood-д зураачаар ажилласан. Тэнд олон ч найз нөхөдтэй болж, чадалтай зураачдаас суралцан, нэг ёсондоо шог зургийн академид үнэгүй сурсан байна. Энэ үеэр хошин хөргийг сайн зурж сурсан гэдэг. 

АНУ-ын Калифорни мужийн Лос Анжелес хотноо 2023 оны 11-р сарын 12-ноос 17-ны өдрийн хооронд болсон, Олон Улсын  Шог Зураачдын Нийгэмлэгийн (International Society of Caricature Artists) З2 дахь чуулганы хурдан зурах тэмцээнд, дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирж оролцсон 250 гаруй зураачтай Л.Мөнхтөр өрсөлдөн, 30 минутад мэргэжлийн шаардлага хангасан 12 зураг зурахаас нийт 44 зураг зуран, Тэргүүн байрт шалгарч, "World's Fastest Caricaturist" цом, өргөмжлөл, баримлын төрлөөр 3-р байрт шалгарч, диплом гардсан байна. Тэрээр зураг зурж, баримал барьж, шүлэг бичиж, ая зохиодог. 

2023 онд яруу найраг, дууны "Дэлхий Нэвт", нийтлэл, дурсамж, өгүүллэгийн "Тэрс Өнцөг" хос номоо гаргасан байдаг. 

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Алдархааны хүн
Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монголын зохиолч
Оросоогийн Цацрал

**Оросоогийн Цацрал** нь Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цолтой, ном зүйч хүн юм.

## Бага нас, боловсрол 
1942 онд Улаанбаатарт төрсөн.

1951-1961 онуудад Нийслэлийн I, II арван жилийн бүрэн дунд сургуульд суралцаж төгссөн.

1961-1965 онуудад ЗХУ-ын Москвагийн Соёлын Дээд Сургуулийн номын сангийн факультетыг төгсөн Номын сан судлал-Ном зүйч мэргэжил эзэмшсэн.

ШУАкадемийн нэр дээр суралцахаар ЗХУ улс руу явсан тул төгсөж ирээд, ШУА-ийн харьяа Улсын нийтийн номын санд ажиллах болсон байна.

## Идэр нас, ажил үйлс 
1966 оноос ахлах ном зүйч,

1968-1980 онуудад Үйлчлэх ба ном ажиллах, Арга ухаан-ном зүйн хэлтсийн эрхлэгчээр тус тус ажилласан.

1980-1986 онуудад Улаанбаатар хотын төв номын санд захирал,

1994-1997 онуудад ахлах ном зүйч,

1986-1987 онд Соёлын дунд сургуульд мэргэжлийн ахлах багш,

1987-1990 онуудад ТИС-ийн номын сангийн эрхлэгч,

1990-1994 онуудад Москва дахь ЭСЯ-нд МАХН-ын хорооны улс төрийн ажилтан,

1994-2016 онуудад Урлах Эрдмийн дизайны сургуулийн номын сангийн эрхлэгчээр 75 нас хүртлээ улсад тавь гаруй, номын сангийн салбарт 45 жил ажилласан.

## Бүтээл туурвил 
В.В.Хурлат, Д.Данзан, Д.Бүрэндалай нарын хамтаар Владимир Ильич Лениний зохиолууд: Агуулгын тайлбартай бүртгэл(1967), Библиография работ по Монголии(1967) зэрэг ном зүйн бүртгэлүүдийг тус тус эмхэтгэн, салбарын тухай 20 шахам өгүүлэл, орчуулгын материалыг төвийн сонин хэвлэлд нийтлүүлсэн байна.

1980 онд байгуулагдсан Улаанбаатар хотын нийтийн төв номын сангийн үйл ажиллагааг эхлүүлэх, тогтвортой, тасралтгүй үйл ажиллагаа явуулахад удирдлага, зохион байгуулалтаар хангаж ажилласан.

Тэрээр номын сан, номын санчдад зориулсан "Номын өргөө" хэмээх дууны үгийг бичиж, аяыг нь Х.Сэргэлэнгээр зохиолгожээ. 2012 онд уг дууг залуу дуучин Ж.Бямбадэлгэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар тэмдэглэсэн "Номын баяр"-ын үеэр шинэчлэн дуулжээ.

Түүний бүтээл туурвил, амьдралын замналыг салбарын мэргэжилтнүүдэд сурталчилах, таниулах зорилгоор Улаанбаатар хотын нийтийн төв номын сангаас “Ажил мэргэжлийн уралдаан”-ыг 2016 онд зохион явуулжээ.

2019 онд Монголын номын сангуудын консорциумаас "Манлайлагчдын замналаас суралцахуй" сэдэвт уулзалтыг зохион байгуулж, уг уулзалтын хүндэт зочноор уригдан мэргэжил нэгтнүүддээ амьдралын замнал, туршлагаасаа хуваалцжээ.

## Гавьяа, шагнал 
Ардын хувьсгалын 100, орчин цагийн номын сан үүсэн байгуулагдсаны 100 жилийн ойг тохиолдуулан Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цол, тэмдгээр шагнуулжээ.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1942 онд төрсөн
Пүрэв-Очирын Анужин

**Пүрэв-Очирын Анужин** (1977 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)-  Монгол Улсын УИХ-ын гишүүнээр 2020 онд сонгогдсон. 

## Намтар 
УИХ-ын гишүүн асан Р.Будын охин болж төрсөн. Эцэг эх хоёр нь салж сүүлд эх нь Пүрэв-Очиртой гэрлэсэн байна.

Боловсрол:

* 1984-1994 Нийслэлийн 12 дугаар дунд сургууль төгссөн.
* 1994-2000 МУИС-ын Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн.
* 2000-2004 Япон улсын Сока их сургууль төгсөж Дипломат мэргэжилтэй.
* Олон улсын тусгай эрх зүйчээр магистрын зэрэг хамгаалсан.

Ажилласан байдал:

* 2004-2010 онд Япон Улсын “Сефти технологи” компанид эрх зүйч 2010 онд “Монгол тулгатны 100 эрхэм” төслийг санаачлан хэрэгжүүлэгч  2011 онд “100 чухал сэдэв” ТВ контент санаачлан хэрэгжүүлэгч  2016 онд “МонГал товчоон” төслийг санаачлан хэрэгжүүлэгч  2019 онд “70/76” ТВ контент хэрэгжүүлэгч.
* 2009 онд МАН-д элссэн.
* 2011-2020 “Монголкино пикчерс” ХХК-ийн Гүйцэтгэх Захирал
* 2020 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон.
* 2022 оноос Монгол Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга.

## Гавъяа шагнал: 
* Алтан гадас одон, “Алдарт эх I” одон.
* Сэтгүүл зүйн салбарын тэргүүний ажилтан

Гадаад хэл

Англи, Орос, Хятад, Япон хэлтэй.

Ангилал:1977 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Бямбачулууны Лхагвасүрэн

**Бямбачулууны Лхагвасүрэн** (Монгол бичиг:)буюу **Киришима Тэцүо** (1996 оны 4-р сарын 24-д Дорнод аймагт төрсөн) - Японы мэргэжлийн Сумо бөх.

## Намтар 
17 насандаа Улаанбаатарт ирсэн тэрээр анх үндэсний бөх болон жүдогоор хичээллэдэг байв. Улмаар 2014 онд урилгаар Мичинокү дэвжээнд сүмогоор хичээллэхээр арлын орныг зорьсон түүхтэй.

Б.Лхагвасүрэн тухайн үед 180 см өндөр, 70 кг жинтэй байсан ба урилгаар Японд очсон бусад хөвгүүдээсээ илт илүү байсан гэж дэвжээний мастер Киришима ярьсан байна. Гэвч Мичинокү дэвжээ нь 2011 онд барилдаан наймаалцсан хэргээр хөөгдсөн Хакүбагаас хойш гадаадын сүмочтой байгаагүй тул Лхагвасүрэн 2015 онд Япон улсын иргэншил авчээ. Улмаар тус оныхоо тавдугаар сард анх удаа сүмогийн дэвжээнд барилдсан байна.

Тэрээр мэргэжлийн тамирчин болохын тулд дөрвөн жилийг зарцуулсан бөгөөд 2019 оноос ёкозүна Какүрюү М.Анандын хамт Мичинокү дэвжээнд барилдаж эхэлсэн. М.Ананд аварга одоо тус дэвжээний дасгалжуулагчаар ажиллаж байна.

Дээд зиндаанд дэвшсэн эхний тэмцээндээ 11 даваа, 4 унаатай амжилтыг үзүүлж “Fighting Spirit” буюу тулаанч бөхийн шагналыг хүртсэн билээ.

2022 оны долоодугаар сараас хойш комүсүби цолтой барилдаж 2023 оны нэгдүгээр сард 11-4 амжилтыг дахин үзүүлснээр “Technique Prize” шагналыг хүртсэн тэрээр гуравдугаар сараас нь сэкивакэ цолтой барилдаж эхэлсэн юм. Сэкивакэ цолтойгоор барилдсан ердөө хоёр тэмцээний дараа озэки цолд хүрсэн тэрээр Монголын зургаа дахь озэки болсон төдийгүй Technique Prize шагналыг гурван тэмцээн дараалан хүртлээ.

Түүнийг тавдугаар сарын 31-ний Сүмогийн холбооны хурлаар озэки цолд албан ёсоор батламжилсан бөгөөд Нагоя башёгоос эхлэн дэвжээний нэрээ Киришима хэмээн өөрчилж байна. Энэ нь дэвжээний мастер озэки Киришимагийн нэрийг өвлөн авч буй хэрэг аж.

Мэргэжлийн сүмо бөхийн Кюүшү башё 15 өдрийн турш Фүкүока хотод 2023 оны 11-р сарын 26-нд болж озэки Киришима озэки Такакэйшог давснаар 13 даваа, хоёр унаатайгаар Кюүшү башёд түрүүллээ. Ийнхүү өдгөө 27 настай түүний хувьд энэ жилийн хоёр дахь түрүүгээ хүртэж байна. Тэрбээр Хацү башёд үзүүрлэж, Харү башёд түрүүлсэн байна.

2025 оны байдлаар тэрээр 186 см өндөр, 146 кг жинтэй байна.

## Амжилт 
    Тэмцээнболоогүй
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  

Ангилал:1996 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын сүмоч
Ангилал:Дорнодынхон
Ангилал:Монголын цагаач
Доржийн Шүрхүү

**Доржийн Шүрхүү** (1960 онд төрсөн) Монгол Улсын Түүхийн ухааны доктор (PhD), Дэд профессор, эрдэмтэн. 

## Боловсрол 
1980-1985 онд МУИС-ийн түүхийн ангид сурч төгссөн. 

1999 онд  ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнгийн дэргэдэх Эрдмийн зэрэг хамгаалуулах зөвлөлд "Монгол-Тувагийн харилцаа ба Орос улсын байр суурь (XX зууны эхэн хагас)" сэдвээр түүхийн ухааны доктор (РhD)-ын зэрэг хамгаалсан.

1991 Хятадын Хэл соёлын их сургууль, хятад хэл

- 1995 Хятадын Дипломатын  их сургууль, дипломатын түүх

- 1999  АНУ –ын  Өмнөд Иллинойсын Их Сургууль, Улс төр судлал

- 2001.09-2002.01 Бээжингийн Ардын Их сургуулийн Олон улсын харилцааны хүрээлэн, зочин судлаач

- 2003.09-12: Берлиний Чөлөөт их сургуулийн  Зүүн Азийн түүх соёлын сургууль, хятад судлалын факультет, зочин  судлаач

- 2006-4-р сар Германы Хармиш  хот дахь  Ж. Маршаллын нэрэмжит  Европын Аюулгүй байдлын судалгааны  төв, аюулгүй байдал, терроризмын эсрэг үзэл суртлын тэмцэл

- 2008-12-р сар Египет улсын  Цагдаагийн академи, олон улсын эрх зүй

- 2011.3–р сар БНХАУ-ын Худалдааны яамны Олон улсын бизнесийн академи, Бизнесийн удирдлага, менежмент

- 2012. 09.15-11.15 Их Британий  Кембрижийн их сургуулийн Монгол, Дотоод Ази судлалын төвд зочин судлаач

- 2018 оны 5-р сард БНХАУ-ын Худалдааны яамны Олон улсын бизнесийн академи,  “Монгол-Хятадын чөлөөт худалдааны хэлэлцээр 2018” сургалт, семинар. 

## Ажлын туршлага 
- 1985-1999,  ШУА-ийн Дорнодахин судлалын  хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан,

- 1999-2013,   ШУА-ийн Олон улс  судлалын  хүрээлэнгийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга,

- 2013-2015 онд  ШУА-ийн Олон улс  судлалын  хүрээлэнгийн захирал,

- 2015 оноос   ШУА-ийн Олон улсын харилцааны  хүрээлэнгийн Эрдэм шинжилгээний  тэргүүлэх ажилтан,

- 2018-2021 онд Хятад судлалын  салбарын эрхлэгч. 

## Бүтээл 
# “Монгол-Тувагийн харилцаа ба Орос улсын байр суурь (ХХ зууны эхэн хагас)”,  түүхийн шинжлэх ухааны доктор (PhD)-ын зэрэг горилсон  нэгэн сэдэвт зохиол, 1999 он
# Монголын  хятад судлал.  Аман түүх, УБ. 2016

Ангилал:1960 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:20-р зууны түүхч
Ангилал:21-р зууны түүхч
Лувсангийн Хайсандай

**Лувсангийн Хайсандай** (1943 онд төрсөн) Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, доктор, профессор. ШУА-ийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал. 

## Намтар 
1965 онд ЗХУ-ын Москвагийн Гадаад хэлний дээд сургуулийг олон улсын харицаа, орчуулагч мэргэжлээр төгссөн.

МОНЦАМЭ агентлагт утга зохиолын ажилтан, 

Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэлийн Төв Хороонд Монгол Оюутны холбооны орлогч дарга,

БНМАУ-ын ШУА-ийн Дорно дахины хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, эрдэмтэн нарийн бигийн дарга,

Оросын ШУА-ийн Дорно дахины хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан,

ОХУ-ын Москва хотод “Монгол Улсын үндэсний эрх ашиг ба гадаад бодлого, онол практикийн асуудлууд” сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан.

Монгол Улсын ШУА-ийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал.

## Бүтээлүүд 
"Социалист чиг баримжаат орнуудын хөгжлийн зарим асуудал". 1988 он.

“Монгол төрийн алтан аргамж: түүх ба орчин үе“ хоёр боть ном. 2019 он.

Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Дашнямын Золбоо

**Дашнямын Золбоо** (1974 онд төрсөн ) -Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал, доктор, дэд профессор. 

## Намтар 
1997 онд Үндэсний Төв Архивт судлаач,

ШУА-ийн Зүүн хойд Ази судлалын төв, Олон улс судлалын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, салбарын эрхлэгч,

Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт шинжээч, ахлах шинжээч, 

2018 оноос ШУА-ийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирал. 2025 онд Олон улс судлалын хүрээлэнгийн захирлын албан тушаалд улиран томилогдсон. 

## Бүтээл 
Түүний бичсэн “Mongolia and the UK in the 20th Century” нэгэн сэдэвт бүтээл нь 2021 онд академик хэвлэлээр олон улсад тэргүүлэгч хэвлэлийн газруудын нэг "Springer Nature"-д хэвлэгдсэн.

Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Купертино

**Купертиноу** (англи. *Cupertino*, [ˌkuːpərˈtiːnoʊ]) — АНУ-ын Калифорни мужийн Санта-Клара тойрогт орших хот. Тус хот Сан-Хосе хотоос 20 км, Сан-Франциско хотоос 75 км зайнд оршино. Хотын хүн ам 2019 оны байдлаар 61 мянга байсан. Купертиноу хот нь Цахиурын хөндий дахь хотуудын нэг юм. 

Купертиноу хотод Apple, Symantec,  зэрэг томоохон IT-компаниудын төв байр баралдаг байна. 

Түүхээс харахад Купертиноу (Сан Франциско дахь Хятад хотын хамт) нь Хятад цагаачдын суурьшлын төв байсан бөгөөд одоо Ази гаралтай оршин суугчдын эзлэх хувь 60%-иас давжээ.

Купертиноу бол Сан-Францискогийн булан дахь хамгийн шилдэг сургуулиуд (Monta Vista, Lynbrook, Homestead болон Cupertino High зэрэг ахлах сургууль нь Калифорни мужийн шилдэг сургуулиуд) хамгийн сайн боловсролыг хүүхдүүддээ олгохыг эрэлхийлдэг өндөр орлоготой гэр бүлүүдийн сонирхолыг татдаг байна.

2010 оны байдлаар Купертиноу хотод ажил олгогч компаниудын жагсаалт:

Ангилал:Калифорнийн суурин
Ангилал:Хойд Америкийн суурин
Ангилал:1955 онд байгуулагдсан
Чойдогийн Цэрэн

**Чойдогийн Цэрэн** (1940 онд Дорноговь аймгийн Хөвсгөл сумын нутагт төрсөн -2009 онд нас барсан)-  БНМАУ-ын ШУА-ийн Ерөнхийлөгч, академич, физикч эрдэмтэн.

1948-1958 онд Улаанбаатар хотын 10 жилийн нэгдүгээр дунд сургууль төгссөн. 

1959-1965 онд ЗХУ-ын Москвагийн Улсын их сургуулийн физикийн факультетыг онолын физикч мэргэжлээр төгссөн. 

1970 онд ЗХУ-ын Дубна хот дахь ЦШНИ-д “Эгэл бөөмс хөнгөн цөмтэй үйлчлэлцэх давтан сарнилын онол” сэдвээр физик математикийн ухааны дэд доктор, 1979 онд “Их энергитэй адрон цөмийн харимхай бус үйлчлэлийн давтан сарнилын онол” сэдвээр шинжлэх ухааны доктор (Sc.D)-ын зэрэг хамгаалсан. 1981 онд Монгол улсын ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн, 1982 онд жинхэнэ гишүүн, академич хэргэм хүртжээ.

1965-1966, 1971-1974 онд ШУА-ийн Физик, химийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан. 

1972-1974 онд ШУА-ийн Тэргүүлэгчдийн газарт эрдэм шинжилгээний ажлын төлөвлөлт үр ашиг тооцоолох хэлтсийн дарга.

1972-1974 онд Дахин сэргээгдэх энергийн эх үүсгүүрийн судалгааны тасгийн дарга.

1974-1980 онд Дубна дахь Цөмийн шинжилгээний нэгдсэн институтэд ЭШАА, Цөмийн асуудлын лабораторийн дэргэдэх программ хангамж, тооцоолон бодох төвийн эрхлэгч.

1980-1982 онд БНМАУ-ын ШУА-ийн Эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга. 

1982-1987 онд БНМАУ-ын ШУА-ийн Ерөнхийлөгч.

1982-1989 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх цөмийн энергийн комиссын орлогч дарга.

1984-1987 онд Австри улсын Вена хот дахь Олон улсын атомын энергийн агентлагийн удирдах зөвлөлийн гишүүн,  цөмийн эрчим хүчний техник туслалцааны салбарын эрдэм шинжилгээний зөвлөхөөр ажиллаж байв.

1984 онд Олон улсын Астрофизикийн академид жинхэнэ гишүүн, 1984 онд Унгарын ШУА-ийн Буддын нийгэмлэгийн гишүүн, 1982-1989 онд МАХН-ын ТХ-ны гишүүн, АИХ-ын депутатаар 2 удаа сонгогдож,  АИХ-ын орлогч даргын албыг 8 жил хашсан байна.

## Шагнал 
Алтан гадас одон, Ардын хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медалиар шагнагдаж, 2008 онд Улаанбаатар их сургуулийн профессор цол олгожээ.

## Судалгааны ажлууд 
Эгэл бөөмс, атомын цөмийн харилцан үйлчлэл бүтцийн онол, их энергитэй эгэл бөөмс-цөмийн харилцан үйлчлэлийн онол чиглэлээр зонхилон ажилласан байна.

Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Монголын физикч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Буяагийн Тулга

**Буяагийн Тулга** (1980 онд Дархан хотод төрсөн) -МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга. Монгол Улсын сайд, улс төрч. 

## Намтар 
Тэрээр 1997 онд Дархан хотын 15-р математикийн гүнзгийрүүлсэн дунд сургуулийг төгссөн.

2001 онд МУИС-ийг хэрэглээний математикч мэргэжлээр төгссөн. 2009 онд АНУ-ын Колумбийн Их сургуулийн курс, 2010-2012 онд Фордамын Их сургуульд магистр хамгаалсан.

2001-2002 онд Дархан дээд сургуулийн багш,

2003-2004 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Намд ажилтан,
2004-2005 онд Монгол Улсын Их Хурлын дарга Н.Энхбаярын шадар туслах,

2005-2009 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын шадар туслах,
2012-2014 онд Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн дэд сайд,
2014-2015 онд Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны дэд сайд,
2017-2018 онд “Туул ижий сан” төрийн бус байгууллагын гүйцэтгэх захирал,
2018-2021 онд МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
2021 оноос МАН-ын Нарийн бичгийн дарга, 
2023 оны 4-р сараас Монгол Улсын сайд, Боомтын сэргэлтийн үндэсний хорооны даргаар ажиллаж байна.

## Гэр бүл 
Түүний төрсөн ах Буяагийн Хуяг, төрсөн дүү Буяагийн Бүжинлхам нар ч МАХН-д зүтгэж ирсэн.

Ангилал:1980 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Дарханы хүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монголын сайд
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Саксон (салаа утга)

**Саксон** нь Германы түүхэн бүс нутаг болон холбооны муж.

**Саксон** дараах хуудсуудад холбогдож магадгүй:

## Бусад Германы муж 
*Саксон-Анхальт
*Доод Саксон

## Түүхэн Германы муж
* Эртний Саксон (?–785), Саксуудын овгийн нутаг дэвсгэр
* Саксоны гүнт улс (804–1296), Дундад зууны эхэн үеийн Саксуудын суурьшлын бүс
* Саксоны сонгогч (1356–1806), Ариун Ромын эзэнт гүрний улс
* Саксоны хаант улс (1806–1918), Германы муж; Райн, Германы холбоо, Хойд Германы холбоо, Германы эзэнт гүрний холбооны гишүүн
* Гау Саксон (1926–45), нацист Германы засаг захиргааны нэгж
* Саксон муж (1816–1945), Пруссын хаант улсын дараа нь Пруссийн Чөлөөт улсын муж

## Бусад
*
Жалцавын Дүгэрсүрэн

**Жалцавын Дүгэрсүрэн** ( 1909 онд Буриадын Хорь аймгийн Элхи нэртэй газар төрсөн- 1992 онд нас барсан) -Монгол Улсын анхны мэргэжлийн геологич, БНМАУ-ын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ дарга. 

## Намтар 
Тэрээр 1909 онд Жалцав ламын ганц хүү болон мэндэлжээ. Түүний эцэг Жалцав лам 1860-1870 онд Хорь Буриадын Чулуутын дацанд шавилан сууж байгаад, Далай ламд мөргөхөөр Төвөд рүү явж, улмаар Энэтхэг, Тайланд, Сингапур, Гонконгод очиж, эргээд Хятадыг явган туулж Бээжинд ирээд, жинчдийн хамтаар Монголдоо эргэн ирсэн сонин түүхтэй нэгэн ажээ. 

1917 онд Нийслэл Хүрээ дахь Оросын Консулын газрын сургуульд дараа нь 1921-1926 онд Ардын засгийн анхны бага дунд сургуульд орж суралцаж төгссөн байна. 1925 онд Ардын засгийн сургуулийн багш сурагчдын хамт Хиагт, Дээд-Үд, Эрхүү зэрэг хотуудаар аялж байсан ажээ.   

Ж.Дүгэрсүрэн Герман, Франц улсад Ардын засгийн газраас илгээсэн анхны 35 сурагчийн нэгэн болж 1926-1930 онд Парис хотын томоохон Ванв (Vanves) коммун дахь Мишеле Лицей (франц.  *Lycée Michelet*)  -д суралцаж төгсөөд 1930 онд нутагтаа ирсэн байна.

1930-1932 онд Зөвлөлтийн эрдэмтэн И.П.Рачковский, К.А.Недадкевичийн хамт Хөвсгөлийн Хорьдол сарьдаг, Аранзан Зэст, Эрдэнэт, Багануур, Цайдан тугалтай нурууг шинжилсэн байна. 

1938 онд Москвагийн Геологи хайгуулын дээд сургууль сурч дүүргэсэн. 

1938 онд Өмнөговь аймгийн Даланзадгадын Охин хөтлийн чулуун нүүрсний ордыг шинжлэн, Таван толгойн нүүрсний ордыг урьдчилан үзэх ажлыг хийлцжээ.

1940 онд тэрээр Оросын геологич Ю.С.Желубовский нар Дорноговийн сав газарт Зүүнбаянгийн газрын тосны ордыг нээсэн юм.

Ж.Дүгэрсүрэн, Ю.С.Желубовский нар 1940 онд Дорноговийн Зүүнбаянгаас нефть олж, удалгүй өрөмдсөн анхны цооногт 450 м хүртэл гүнд нефть бүхий 70 үе тогтоосон байна. 

Тэрээр 1941-1946 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ даргаар ажиллахдаа Маршал Х.Чойбалсанд хандан “Улаанбаатар хот тэлэхэд одоогийн газар багадна, цэвэр усны нөөц ховор, бэрхшээл учирна” хэмээн Монгол улсын нийслэлийг Хархорумд шилжүүлэх асуудлыг хөндөн санал болгож байжээ.

Ж.Дүгэрсүрэн нь 1946 оноос 1947 оны 3-р сарын 15-ныг хүртэл Ус цаг уурын хорооны дарга. 

Ж.Дүгэрсүрэн хувийн архивтаа шинжлэх ухааны, эрдэм шинжилгээний холбогдол бүхий олон чухал баримт бичгүүдийг маш эмх цэгцтэй хадгалж байгаад Үндэсний төв архив, Шинжлэх ухаан, технологийн сургуулийн геологийн музейн архивт шилжүүлсэн нь одоо хүртэл хадгалагдаж байдаг юм байна.

Геологи, минералогийн ухааны эрдэмтэн Жалцавын Дүгэрсүрэн нь 1961 онд ЗХУ-ын Эрхүүгийн их сургуульд “Налайхын нүүрсний ордын геологи ба петрографи” сэдвээр Геологи, минералогийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг горилжээ.

1963-1968 онд Москвад Эдийн засгийн харилцан туслалцах зөвлөлд (СЭВ) геологийн зөвлөх.

1971 онд Жалцавын Дүгэрсүрэн нь Эрхүү хот дахь Оросын ШУА-ийн Сибирийн салбарын Дэлхийн царцдасын хүрээлэнд Монголын нүүрсний ордуудын геологи ба тархалтын зүй тогтол сэдвээр эрдмийн зэрэг горилж, энэ салбарын 20 эрдэмтний анхдагч болсон байна.

Ангилал:1909 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын геологич
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч
Пүрвээгийн Дэлгэрнаран

**Пүрвээгийн Дэлгэрнаран** (1964 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол Улсын Сонгуулийн ерөнхий хорооны дарга.

## Намтар 
1989 онд ЗХУ-ын Москва хотод Цэргийн дээд сургуулийг улс төрийн ажилтан мэргэжлээр төгссөн.

1996 онд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр тус тус төгссөн

* 1989-1990 онд Талх чихэр үйлдвэрийн хорооны дарга
* 1990-1991 онд Улаанбаатар хотын Хөдөлмөрч залуучуудын эвлэлийн дэд дарга
* 1991-1993 онд Улаанбаатар хотын Залуучуудын холбооны дарга
* 1993-1995 онд Хүн ам, бодлого хөгжлийн яаманд ахлах түшмэл
* 1995-1997 онд Монгол Улсын Улсын Их Хурал дахь МАХН-ын бүлэгт зөвлөх
* 1997-1999 онд “Прогоноз” төвд эрдэм шинжилгээний ажилтан
* 1999-2000 онд Үндэсний соёл, амралтын хүрээлэнгийн захирал
* 2000-2003 онд Нийслэлийн өмчийн харилцааны газрын дарга
* 2003-2005 онд Баянзүрх дүүргийн Засаг даргын орлогч
* 2007-2012 онд “Автобус 3” компанийн захирал
* 2012-2013 онд Автотээврийн газрын дарга
* 2013-2020 онд “Автотээврийн үндэсний төв” төрийн өмчит үйлчилгээний газрын тэргүүн дэд захирал, захиралын зөвлөх
* 2020 онд Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Захиргаа, хүний нөөцийн хэлтсийн ахлах референт
* 2020 оны 8-р сарын 29-нөөс Сонгуулийн Ерөнхий Хорооны даргаар томилогдон ажиллаж байна.

Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Сонгуулийн ерөнхий хороо
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Монголын сэтгүүл зүй 100 жил: Хамгийн хамгийн хамгийн

"Монголын сэтгүүл зүй 100 жил: Хамгийн хамгийн хамгийн" ном  (УБ. 2013. 14,5 х.х.)

Тус номыг Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн Ерөнхийлөгч Б.Галааридын санаачлагаар МСЭ-ийн гүйцэтгэх хорооны гишүү, доктор, сэтгүүл зүйг багш Ч.Чойсамба, МУИС-ийн сэтгүүл зүйн тэнхимийн эрдэмтэн доктор, профессор М.Зулькафиль, Л.Норовсүрэн нар хамтран энэхүү номыг эмхэтгэжээ.

## Оршил 
Сэтгүүл зшйн түүхийн өвөрмөц содон бүтээл

#### Агуулга 
Монголын сэтгүүл зүйн түүхийг эхлүүлсэн хамгийн анхны сонин: "Шинэ толь хэмээх бичиг"

Монголын сэтгүүл зүйг үндэслэгч: Жамсрангийн Цэвээн

Монголын тогмол хэвлэлд нийтлэгдсэн хамгийн анхны зар: "Шинэ толь хэмээх бичиг"

Монголчуудын төрөлх хэлээр уншсан хамгийн анхны сонин: "Дорнод хязгаарын амьдрал"

Гадаад орноос монгол хэлээр гаргасан хамгийн анхны сонины эрхлэгч: П.А.Бадмаев

Ангилал:Монголын сэтгүүл зүй
Сангажавын Жамъян

Онхуд овогт **Сангажавын** (зарим сурвалжид Сангарав гэж бичигджээ) **Жамъян** (1864 оны хөх хулгана жил Цэцэн хан аймгийн Ачит ван Сансрайдоржийн хошуу, Ардын засгийн үеийн Хэнтийн Хан уулын аймгийн Баянтүмэн, одоогийн Дорнод аймгийн Баянтүмэн сумын Баянбулган хэмээх газар төрсөн-1930 оны 5-р сарын 1-нд нас барсан) - Монгол Улсын Ардыг гэгээрүүлэх яамны анхны сайд, Судар бичгийн хүрээлэнгийн захирал. 

## Намтар 
Тэрбээр бага насандаа нутгийн бичгийн хүн Билэгтэйд шавилан монгол бичигт суралцсан бөгөөд хожим өөрийн шаргуу оролдлогоор төвөд, манж, хятад бичигт суралцжээ.

С.Жамьян 1880-аад оны үеэс хошуу тамгын жасаанд тал бичээч, бичгийн эх зохиогчоор ажиллаж байв. Тухайн үед бичиг үсгийн чадвартай иргэдийг Богдын шавь яаманд дуудан ирүүлж, алба хаалгадаг байсан бөгөөд С.Жамьянд зайсан хэргэм олгож, их шавийн харьяанд алба тушаал хүлээлгэх болжээ. 1913 оноос Сангийн яамны нярав, дэд сайдаар ажиллаж байсан түүнийг Ардын Засгийн газар байгуулагдахад Сангийн яамны тэргүүн сайд хамаарсан дэд сайдын албанаа томилжээ.

Тун удалгүй 1921 оны 11 дүгээр сард Судар бичгийн хүрээлэнгийн даргаар томилогдон ажилласан байна. 1924 оны 2-р сард Судар бичгийн хүрээлэнг Дотоод явдлын яамны Сургуулийн хэлтэстэй нэгтгэн Ардыг гэгээрүүлэх хэргэм зэргээрээ олон түмний дунд ихэд алдаршиж, Жамьян гүн, Жамьян сайд хэмээн хүндлэгдэж байжээ.

Аргын тооллын 1921.11.02-нд  “Нийслэл хүрээний сургуулийн танхимд Их шавийн Жамьянг даргасургагчаар орлуул” гэсэн нь анхны бага сургуулийн захирлаар Жамьян гүн тус сургуулийг захирлыг томилох хүртэлх хугацаанд хавсран ажилласан байна. 

Жамьян гүн Ардыг гэгээрүүлэх яамны сайдаар 1924 оны 2-р сараас 11-р сарын хооронд ажилласан байна. 

Тэрээр 1924-1930 онд Улсын Бага хурлын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байв. Судар бичгийн хүрээлэнгийн захирал С.Жамьян нь 1924 онд Жонон ван Ширнэндамдин, хэлмэрч Хишигт нарын хамт Бээжин, Шанхай, Өвөрмонголоор явж судар бичиг, ном зохиол үлэмж ихийг цуглуулж авчирсаны дотор шунхаар хэвлэсэн Монгол үсгийн Данжуур номын хоёр зуун хорин зургаан ботийг бүтнээр нь 16 үхэр тэргээр авчирсан нь боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны салбарт чухал ач холбогдолтой гавъяат үйлс байлаа. Эдүгээ тэдгээр үнэт бүтээлүүд Монгол Улсын Үндэсний номын санд хадгалагдаж байна.

1926 онд Лу Алтан товчийн жинхэнэ эх болох хулсан үзгийн бичмэлийг Дорнод аймгийн Баян түмэн хошууны Еншээбү овгийн тайж Дарь гэдэг хүнээс олж авсан нь Монголын нууц товчооны цорын ганц монгол эх болж хадгалагджээ.

1930 оны 5-р сарын 1-нд 66 насандаа хүнд өвчний учир таалал төгсчээ.

## Дурсгал 
С.Жамьян сайдын мэндэлсний 150 жилийн ойд зориулж, Шинжлэх ухаан академийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Хэл шинжлэлийн салбарын эрхлэгч, доктор Э.Пүрэвжав “Онходын Жамьян. Монгол хэл бичгийн ухаан” бүтээлийг 2014 онд хэвлүүлсэн байна.

Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Баянтүмэний хүн
Ангилал:БНМАУ-ын сайд
Ангилал:Монголын эрдэмтэн
Ангилал:20-р зууны эрдэмтэн
Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Лувсандоржийн Даваагив

**Лувсандоржийн Даваагив** (1945 онд Өвөрхангай аймгийн Уянга суманд төрж, Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол Улсаас АНУ-д суусан Элчин сайд, мэргэжлийн дипломат. Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин дипломат цолтой.

## Намтар 
Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын дунд сургууль төгссөн.

1975 онд Зөвлөлт Холбоот Улсад Олон улсын харилцааны дээд сургууль сурч төгссөн. 

1981 онд Эрүүл мэндийн яамны гадаад харилцааны хэлтэст ажилласан.

1983 оноос ГЯЯ-ны Гэрээ эрх зүйн газрын атташе, 3-р нарийн бичгийн дарга. 

1991-1995 онд АНУ-д суусан Монгол улсын Элчин сайд. 

1999-2002 онд Тайландын Вант улсад суугаа Элчин сайд.

2002-2010 онд Монгол Улсын ШУА-ийн Гадаад харилцааны хэлтсийн эрхлэгч.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:АНУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Тайланд дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Уянгын хүн
Ангилал:1945 онд төрсөн
Очирын Очиржав

**Очирын Очиржав** (1957 онд Дорнод аймагт төрсөн) - Монгол Улсын Бага хурлын гишүүн, ҮАБЗ-ийн Ажлын албаны дарга, ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Элчин сайд, дипломат.

## Намтар 
* 1984-1990 – БНМАУ-ын Гадаад явдлын яамны Консулын газрын ажилтан.
* 1990-1992 – Улсын Бага Хурлын гишүүн.
* 1992-1996 – Шинэ Дели дахь ЭСЯ-ны зөвлөх.
* 1996-2000 – ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга.
* 2000-2001 – ГХЯ-ны Эрх зүй, консулын газрын зөвлөх.
* 2001-2004 – Сөүл дахь ЭСЯ-ны зөвлөх.
* 2005 –2008 онд ГХЯ-ны Гэрээ, эрх зүйн газрын дэд захирал, захирал.
* 2008-2012 онд Монгол Улсаас Туркэд суугаа Элчин сайд
* 2012-2014 онд ҮАБЗ-ийн Ажлын албаны дарга.
* 2015-2020 онд ГХЯ-нд Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Турк дэх Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1957 онд төрсөн
Шарын Шагдарсүрэн

**Шарын Шагдарсүрэн** (1955 онд Сүхбаатар аймгийн Уулбаян суманд төрсөн) - Улсын Бага хуралд МҮДН-ыг төлөөлөн суусан гишүүн, дипломатч.

## Намтар 
1958 онд Сүхбаатар аймагт төрсөн. МУ-ын Ардын жүжигчин, уртын дуучин Шарын Чимэдцэеэгийн ах юм. 

1976-1981 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилааны сургуульд сурч төгссөн.

1981-1983 онд ГЯЯ-ны ажилтан.

1983-1987 онд Женев дахь Байнгын төлөөлөгчийн газар атташе.

1987-1990 онд ГЯЯ-нд Олон улсын байгууллагын хэлтэст 3-р нарийн бичгийн дарга.

1990-1991 онд БНМАУ-ын Ардын Их хурлын депутат, Улсын Бага хурлын гишүүн.

МҮДН-ын удирдах Зөвлөлийн гишүүн.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Уулбаяны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн
Дамдинсүрэнгийн Батсүх

**Дамдинсүрэнгийн Батсүх** (1952 онд Улаанбаатар хотод төрж, 1994 онд нас барсан) БНМАУ-ын Ардын их хурлын депутат, Шинэ Дэвшилт Холбоо (ШДХ), Монголын Үндэсний Дэвшлийн Нам (МҮДН)-ыг үндэслэн байгуулагчдын нэг.

## Намтар 
Тэрбээр 1970 онд Улаанбаатар хотын 5-р дунд сургууль төгссөн. 

1970- 1975 онд МУИС-ийг инженер эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн. 

1975-1985 онд Монгол Улсын Их Сургууль, Политехникийн дээд сургуулиудад улс төр, эдийн засгийн ухааны багшаар ажиллажээ. 1985-1988 онд ЗХУ-ын (хуучнаар) Беларусийн Минск хотын Улс ардын аж ахуйн дээд сургуулийн аспирантурт суралцаж, 1988 онд эдийн засгийн ухааны дэд докторын зэрэг хамгаалсан. 

1990-1992 онд Улсын Бага Хурлын гишүүнээр сонгогдон ажилласан. Энэ үеэр Монголын Үндэсний Дэвшлийн Намын парламентын бүлгийн дарга, Улсын Бага Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооны нарийн бичгийн даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэж байсан. 

БНМАУ-ын анхны Ерөнхийлөгчийн төсвийн төсөл, Банкны тухай, Тэмдэгтийн хураамжийн тухай хууль, Монголбанкны дүрмийн төслийг Улсын Бага Хурлын чуулганы хуралдаан болон Байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэх явцад олон чухал санаа дэвшүүлэн, идэвхтэй оролцож, түүний гаргасан олон санал эдгээр хуулийн төсөлд тусгалаа олсон байдаг. Эдгээр хуулийн төслийг Байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцсэн тухай санал, дүгнэлтийг тэрбээр нэгтгэн Улсын Бага Хурлын чуулганы хуралдаанд танилцуулж, гишүүдийн асуултад оновчтой хариулт өгсний ачаар төслийнхөө үзэл баримтлал, гол зарчмыг амжилттай хамгаалан батлуулж чадсан тухай нөхөд нь дурссан байдаг.

Тэрээр 1994 онд нас баржээ.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:1994 онд өнгөрсөн
IPhone 12

**iPhone 12** буюу **iPhone 12 mini** — Apple корпорацийн үйлдвэрлэсэн ухаалаг утас. 

iPhone 12 утас нь iPhone 11 ухаалаг утасны дараагийн 14 дахь үеийн суурь загвар юм. Apple A14 Bionic процессортой 11,8 млрд транзистортой ажээ. 2020 оны 10-р сарын 13-нд  «бага дүү» (багасгасан хувилбар) iPhone 12 mini, «мэргэжлийн» iPhone 12 Pro болон iPhone 12 Pro Max загваруудтай хамт танилцуулсан юм. Apple-ийн 5G хөдөлгөөнт холбооны стандардтай анхны ухаалаг утаснууд юм. 

"iPhone 12 mini" гэх жижиг хувилбар нь үндсэн iPhone 12-той ижил процессор, камертай боловч жижиг хэмжээ бөгөөд бага жинтэй: 5.4 инч буюу 2,4 см дэлгэц, 133-135 грамм жин. Бүх үндсэн шинж чанар нь үндсэн загвартай ижил бөгөөд зөвхөн диагональ болон дэлгэцийн нягтрал, түүнчлэн батарейн багтаамж нь ялгаатай.

## Процессор 
Энэ утас нь зургаан цөмт Apple A14 Bionic процессорыг ашигладаг.

## Дэлгэц 
2532 -аас 1170 пиксел, 460 ppi нягтрал бүхий Super Retina XDR OLED дэлгэцтэй. 

## Камер 
Уг утас нь өмнөх жилийн iPhone 11 шиг стандарт, хэт өргөн өнцгийн болон өргөн өнцгийн модуль бүхий хос камертай. Камерууд хоёулаа 12 мегапикселийн хүчин чадалтай. Диафрагма нь өргөн өнцгийн камерт ƒ/1.6, хэт өргөн өнцөгийн камерт ƒ/2.4. Оптикийн 2 дахин, дижитал 5 дахин татах чадалтай. Мөн дүрсний оптик тогтворжуулагчтай. Нүүрний дэлгэц талын камер мөн 12 мегапикселийн хүчин чадалтай. 

## Хэлбэр хийц 
Нүүрний дэлгэц тал нь керамик шилээр «Ceramic Shield» хамгаалагдсан. Арын талд ердийн бэхжүүлсэн шил суурилуулсан байна.

Утасны их бие нь металлаар (хөнгөн цагаан) хийсэн бөгөөд тоос, чийгнээс хамгаалсан IP68 стандарттай.

Доод талд нь Lightning цэнэглэгчийн оролт, чанга яригч, микрофон байдаг. Зүүн талд дууны түвшний товчлуурууд, дууны горимын унтраалга, нэг SIM картны үүр, баруун талд нь түгжих товчлуур бий. Гурав дахь микрофон нь арын хос камерын хэсэгт байрладаг байна. 

### Өнгө 
iPhone 12 загварын өнгө: хар, цагаан, улаан, ногоон, хар хөх.

Ангилал:Apple-Гар утас
IPhone 15

**iPhone 15** буюу **iPhone 15 Plus** —Apple корпорацийн iOS 17 үйлдлийн системд суурилсан, Apple A16 процессортой ухаалаг утас юм. Энэ ухаалаг утаснуудын танилцуулга 2023 оны 9-р сарын 12-ны Мягмар гарагт болж худалдаанд 2023 оны 9-р сарын 22-нд гарсан байна. Ухаалаг утаснуудын тус бүрийн нээлтийн үнэ 799$, 899$ байжээ. 

## Үзүүлэлтүүд 
***iPhone 15*** нь 6.1 инчийн Super Retina XDR OLED дэлгэцтэй бөгөөд 2556 x 1179 пикселийн боломжтой, 460 Ppi пикселийн нягтралтай, 60 Гц-ийн сэргээх хурдтай.

***iPhone 15 Plus*** нь мөн 6.7 инчийн Super Retina XDR OLED дэлгэцтэй бөгөөд 2796×1290 пикселийн боломжтой, 460 Ppi пикселийн нягтралтай, 60 Гц сэргээх хурдтай.

iPhone 15 ба 15 Plus хоёр загвар нь ижил камеруудаар тоноглогдсон: нэг нь урд (12 МП f/1.9), хоёр арын камер: өргөн (48 МП f/1.56) ба хэт өргөн (12 МП f/2.4).

* "iPhone 15" болон "15 Plus" нь хуучин "A16" чипээр ажилладаг.
* "Lightning" оролтыг "USB-C"-гээр сольсон.
* Эдгэр загвар нь "Dynamic Island" ашигладаг.

Хөнгөн цагааны хайлшаар хүрээлсэн эх биетэй стандарт загварууд нь хар, хөх, ногоон, шар, ягаан өнгөний сонголт бүхий шилэн артай юм.

## Аккумулятор 
3349 мА-ц ба 4422 мА-ц, утастай цэнэглэгч 20 Вт, утасгүй нь 18 Вт. iPhone 15 Pro нь iPhone 12 Pro-ээс 7 цаг илүү видео тоглуулах боломжтой юм.

Энэ загварт байгаа төхөөрөмжийг Lightning-тай өмнөх загваруудаас ялгаатай нь USB-C кабелиар цэнэглэдэг. Apple компани Lightning-аас USB-C орох холбогч зарж эхэлсэн байна. 

## Яаралтай холбоо 
Хиймэл дагуулын шинэ тусламж нь сүлжээнд холбогдоогүй байсан ч дугуй хагарсан, батарейн цэнэг алдагдах зэрэг асуудалд туслах болно.

iPhone мөн хиймэл дагуулаар дамжуулан яаралтай тусламжийн дохио, ослын илрүүлэлт зэрэг, хүний ​​амь насыг аврахад туслах аюулгүй байдлын хоёр функцтэй.

Ангилал:Apple-Гар утас
Намсрайн Ганхуяг

**Намсрайн Ганхуяг**- (1956 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Ая зохиогч, урлаг судлаач,  "Инээмсэглэл" хамтлагийн гишүүн. 

## Намтар 
Монгол Улсын төрийн шагналт, СГЗ Олхонууд овгийн Цэндийн Намсрай агсан, Монгол Улсын Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, Хөдөлмөрийн баатар Лувсанжамцын Цогзолмаа нарын ганц хүү болж төрсөн байна.

Түүний бага нас эцэг Ц.Намсрай агсны төрсөн эгч Ц.Өлзийсүрэн гэгч буурлын гар дээр өссөн байна. 

1980 онд Москвагийн ОУХДС-ыг төгссөн боловч удалгүй урлагийн зам хөөжээ. 

Тэрээр "Инээмсэглэл" хамтлагийн гишүүн бөгөөд олон алдартай шоу хөтлөгч, аялагч.

Гадаад орнуудаар аялсан тухай "Гайхамшигт ертөнц" телевизийн цуврал нэвтрүүлэг хийсэн. 

## Уран бүтээл 
Ангилал:Монголын хөгжимчин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Хасбазарын Бэхбат

**Хасбазарын Бэхбат** (1951 оны 11-р сард Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга, АНУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин Сайд, доктор, дипломат.

## Намтар 
Тэрээр 5 хүүхэдтэй 5-р сургуулийн түүхийн багш Хасбазарын хоёр дахь хүүхэд болж төрсөн. Эх нь 23-р дунд сургуулийн хими биологи, түмэн бодисын анхны багш. 

1958-1968 онд Нийслэлийн 23-р дунд сургуульд сурч төгссөн. 

1968-1973 онд ЗХУ-ын Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Дээд Сургуульд сурч франц хэлтэй, олон улсын харилцааны мэргэжлээр төгссөн.

1973 оны 7-р сард БНМАУ-ын ГЯЯ-нд Төлөвлөлт, баримт бичиг боловсруулах хэлтэст ажилд орсон.

1976-1981 онд БНМАУ-аас Франц улсад суугаа ЭСЯ-нд атташе.

1981-1985 онд  ГЯЯ-ны Төлөвлөлт, баримт бичиг боловсруулах хэлтэст 3-р нарийн бичгийн дарга, хэлтсийн орлогч дарга.

1985-1987 онд МАХН-ын Төв хорооны Гадаад харилцааны хэлтсийн орлогч эрхлэгч.

1987-1990 онд ЗХУ-ын Коммунист Намын дэргэдэх Нийгмийн ухааны академид сурч “МАХН-ын  Ази, Номхон далайн орнуудын энхтайванч хүчнүүдтэй явуулж буй харилцан ажиллагаа” (орос. Взаимодействие МНРП с миролюбивыми силами стран Азиатско-Тихоокеанского региона) сэдвээр түүхийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. 

1990-1991 онд АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга дараа нь Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын Гадаад бодлогын зөвлөх.

1991-1992 онд Монгол Улсын Гадаад хэргийн яамны дэд сайд.

1992-1998 онд Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Франц улсад суугаа Элчин сайд.

1998-2000 онд ГХЯ-ны Улс төрийн газрын захирал.

2000-2005 онд Монгол Улсаас Женев дэх НҮБ-ын Байнгын төлөөлөгч, Швейцар улсад суугаа Элчин сайд. 

2005-2006 онд ГХЯ-ны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд.

2006-2008 онд ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга.

2008-2014 онд Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайд (2008 оны 4-р сард Итгэмжлэх жуух бичгээ барьсан).

2014 оноос Монгол Улсын ГХЯ-ны Дипломатын академийн захирал. МУИС-ийн Олон Улсын харилцааны сургуулийн зочин профессор.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:АНУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Швейцар дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Билигт гүүш шагнал

**"Билигт гүүш" шагнал** нэрт дуун хөрвүүлэгч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Жамсрангийн Гэндэндарамын санаачилга, санхүүжилттэйгээр үүсгэгдсэн 2 жилд нэг удаа олгодог уран зохиолын орчуулгын шагнал юм. Энэхүү шагнал нь уран зохиолын орчуулгын үнэ цэн, чанар чансааг өндөрт өргөх, авьяас билигт орчуулагчдыг хөхиүлэн дэмжих, алдаршуулах зорилготой байна. 

2015 оноос эхлэн шилдэг дуун хөрвүүлэгчдэд олгож байна. 

“ГЭНДЭНДАРАМ САН" 2021 оноос эхлэн Монголын Зохиолчдын Эвлэлтэй хамтран ажиллахаар шийдвэрлэж, тус шагналыг МЗЭ-ийн Орчуулгын Үндэсний Төвийн шагнал болгохоор тогтсон байна. 

Тэргүүн байрыг “БИЛИГТ ГҮҮШ” цолны өргөмжлөл, цом, энгэрийн мөнгөн тэмдэг, гурван сая төгрөгөөр байлах бол дэд байрт 1.2 сая, гутгаар байрт 800 мянган төгрөгийн шагнал олгохоор болжээ.

**2015** болон 2017 онуудад уран зохиолын шилдэг орчуулгын “Билигт гүүш” шагналтнаар Цэрэнпилийн Гомбосүрэн, Б.Магсаржав нар тодорч,  Д.Болдбаатар, Ж.Нэргүй, О.Жаргалсайхан, О.Чинбаяр нар шилдэг орчуулагчийн шагнал хүртэж байжээ. 

**2019** онд “Билигт гүүш” шагналтнаар орчуулагч Д.Болдбаатарын хятад хэлнээс орчин цагийн хэлэнд орчуулсан "Баруунш зорчсон тэмдэглэл" зэрэг бүтээлээрээ шалгарсан бол, дэд байрт залуу орчуулагч, яруу найрагч Б.Баясгалангийн англи хэлнээс хөрвүүлсэн дэлхийн нэн шинэ үеийн шилдэг өгүүллэгийн антологи болох "Дур булаам", гутгаар байрт орчуулагч Ж.Оюунцэцэгийн англи хэлнээс хөрвүүлсэн "Хөршүүд" бүтээлүүд тус тус шалгарлаа.

**2021** онд "Билигт гүүш" шагналын Билигт гүүшээр Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Готовын Аким францын Альбер Камюгийн "Тахал" романы орчуулгаар тодорч, Марсель Прүстийн "Алдуул цагийн эрэлд" зэрэг орчуулгаараа Лхагвасүрэнгийн Алтангэрэл дэд байр, Үй Хуагийн "Амьдрахуй", "Цусаа худалдсан тэмдэглэл" зэрэг шилдэг орчуулгаараа залуу орчуулагч Мө.Батбаяр гутгаар байрт шалгарсан байна.
Данзанхүүгийн Цогдэлгэр

**Данзанхүүгийн Цогдэлгэр** (1957 онд Энэтхэг улсын массури мужид төрсөн- 2015 онд АНУ-д нас барсан)- “Инээмсэглэл” хамтлагийн гитарч, хөгжмийн авъяаслаг зохиолч. 

Түүний эцэг 1937 оны хэлмэгдүүлэлтээс дайжиж Энэтхэгт очиж суурьшжээ. Сүүлд Гандангийн дэд хамба Дагвадоржийн зүтгэлээр 1972 онд 2 айл нь эх орондоо иржээ Тэгэхэд 16 настай байсан, англи хэлтэй монголоор муу ярьдаг 2 хүү: хожмын орчуулагч Ч.Бүрэнбаяр, Инээмсэглэл хамтлагийн Д.Цогдэлгэр нар юм.

Д.Цогдэлгэр радиогийн ажилтан байсан. 

Тэрээр алдарт "Инээмсэглэл" хамтлагийн олон дууны аяыг зохиожээ.

Ангилал:1957 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны хөгжмийн зохиолч
Мөнхцолын Батбаяр

**Мөнхцолын Батбаяр** (Ховд аймгийн Манхан суманд 1994 онд төрсөн)  орчуулагч, яруу найрагч.

Уран бүтээлээ 2012 оноос эхэлсэн. Яруу найргийн "Намрын тэмдэгтүүд" (2015), "Бүгд өөрийн гунигтай" (2016), "Өртөөн дээр хэлэгддэг үгс" (2019) "Мөнгөн Будда авсан өдөр" (2023) найрууллын "Тэнгэрт ойрхон дуулж яваа хүн" ном хэвлүүлжээ. Хятадын өнөө цагийн алдарт зохиолч Үй Хуагийн "Амьдрахуй" роман (2018), "Цусаа худалдсан тэмдэглэл", "Вэн хот", Чи Зи Жианы "Цасан хөшиг" өгүүллэгийн түүвэр, зохиолч Инь Шүэ Юүний "Авга ах" тууж зэрэг арав гаруй бүтээл орчуулжээ. "Амьдрахуй" романаас сэдэвлэсэн драмын жүжгийн зохиолыг тэрбээр бичиж "Орфэй" театр найруулагч М.Батболд найруулан тавьжээ. "Пагмадулам" МУСК -ны зохиолыг хамтран бичсэн байна. Шүлгүүд нь Хятад, Япон, Испани, Англи хэлнээ орчуулагдаж байжээ.   

Ангилал:1994 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Манханы хүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголын орчуулагч
Ангилал:Хятад хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Монголчууд
Сакура

**Сакура** (япон. さくら, япон. 桜, хуучин. 櫻 - сакүра, латин. Prunoideae) - Чавганы дэд овгийн 11 зүйл, хэд хэдэн сортын модны нэгтгэсэн нэр юм; ихэвчлэн нарийн ширхэгтэй интоор (Prunus serrulata)-ыг мөн хэлдэг. "Сакура" гэж нэрлэгддэг олон зүйл нь зөвхөн гоёл чимэглэлийн ургамал болгон тариалалтад ашиглагддаг бөгөөд жижиг, иддэггүй жимстэй ажээ.

Ихэнх сакура цэцэг 5 дэлбээтэй байдаг ба 100 хүртэлх дэлбээтэй төрлүүд ч байдаг байна. Хамгийн сонирхолтой нь эдгээр цэцгүүдийг дэлбээний тооноос хамааран өөр өөрөөр нэрлэдэг. 5 дэлбээтэй сакураг hitoezakura (一重桜), 5-10 дэлбээтэйг hanyaezakura (半八重桜). 10-с их 100 хүртэлх дэлбээтэй сакураг yaezakura (八重桜) гэж нэрлэдэг. Зуугаас дээш дэлбээтэй сакура ч мөн байдаг бөгөөд харагдах байдлын хувьд хонин нүдэн цэцэгтэй төстэй аж. Сакура гоо үзэсгэлэн болоод мөнх бус байдлыг бэлгэддэг. Сакура нь мөн хайр дурлал, оюун билэг, гэгээрэлд хүрэх замыг билэгддэг.

Япончууд сакураг улс үндэстнийхээ бэлгэ тэмдэг гэж үздэг бөгөөд цэцэг нь албан бусаар төрийн сүлдэд тооцогддог. Интоорын мод бүрэн цэцэглэх үе ихэвчлэн дөрөвдүгээр сарын эхээр тохиодог ажээ. Хаврын цөөхөн хоног дэлбээлээд унадаг энэ үеэр Японы цэцэрлэгт хүрээлэнгүүдэд мянга мянган хүн очдог байна. Япончууд сакура модны доор цугларч, бэлдэж ирсэн хоолоо идэж өдрийг хөгжилдөн өнгөрөөдөг уламжлалтай.
Бадамлянхуа цэцэг

**Бадамлянхуа цэцэг** (латин. *Nelúmbo,* англи*.* ) нь халуун оронд ургадаг усны олон наст ургамал, нуур цөөрөм, намгархаг газарт ургадаг цэцэг бөгөөд Энэтхэг улсын бэлэгдэл юм. 

Нуур цөөрөм, намхавтар газрын усны мандал дээр хөвж ургадаг. Бадамлянхуа цэцэг дэлгэрэх үед усны эвгүй үнэр дарагддаг аж. Тиймээс Энэтхэгчүүд энэ цэцгийг ертөнцийн ариун сайхны манлай хэмээн үзэж бэлэгшээж иржээ.

Бадамлянхуа цэцэг бол буддын шашны урлаг, дорно дахины урлаг соёлын дурсгалд өргөн хэрэглэгддэг эрхэм дээд бэлэгдлийн нэг юм. Нуур цөөрөм намгархаг газар усны мандал дээр хөвж ургадаг ба урган дэлгэрэх үеээс тогтонги усны эвгүй үнэр арилдаг байна. Бадамлянхуа цэцэг цагаан, ягаан өнгөтэй голтоо тойрсон уран гоё хумбан дэлбээтэй цэмцгэр ногоон навчтай, дороо 70 см хүртэл урт иштэй байдаг.

Бадамлянхуа нь мунхаглал, шунал хүсэлтэй энэ хорвоод амьдравч, ямагт тэр бүгдийн дээгүүр ариун тунгалаг, гоо үзэсгэлэнтэйгээр орших гэгээрсэн хүмүүс оршин байдгын билэгдэл ажээ.Бурхан багш, энэхүү цэцгийн навч дэлбээ нь өөртөө наалдсан хир тоосыг усан дуслаар өөрөө угааж цэвэрлэдэг зохилдлогоог, гэгээрсэн төрөлхтний хорвоогийн дур хүсэл, буртаг огтхон ч үл автан орших чадвартай зүйрлэсэн байдаг. Иймээс энэхүү цэцгийг бурхан багшийн ариун цэцэг хэмээдэг ажээ.

Жил бүрийн 6-8-р сар Бээжин хотод Бадамлянхуа цэцгийг сонирхох хамгийн сайхан улирал юм. Юаньминюань цэцэрлэгт хүрээлэн Бадамлянхуа цэцгийн наадмыг олон жил зохиож ирсэн уламжлалтай. Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн 135 га усны талбайд 100 мянган хавтгай дөрвөлжин метр талбай бүхий  Бадамлянхуа тарьж, хуурай газрын 400 төрлийн Бадамлянхуаг саванд суулган ургуулжээ.

Монгол улсын "Соёмбо"-ын доор бадамлянхуа цэцэгийг ариун сайханыг бэлэгдэж суурьлиулсан хэлбэрээр чимсэн байдаг.
Лхагвасүрэнгийн Алтангэрэл

**Лхагвасүрэнгийн Алтангэрэл** (1970 оны 6 дугаар сарын 15-нд Баянхонгор аймгийн Баянбулаг суманд төрсөн) - Англи, орос, төвөд, япон, нидерланд, франц, санскрит зэрэг хэлийг гарамгай эзэмшсэн орчуулагч. 

ОХУ-ын Москва хотод КГБ-ийн сургууль төгссөн. Токио хотын Софиа их сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан. АНУ-ын Вашингтон дахь Монгол улсын ЭСЯ-нд консул, Бельгийн Брюссель дахь ЭСЯ-нд зөвлөхөөр ажиллаж байв.     

Тэрээр ХХ зууны хамгийн нөлөө бүхий зохиолчдын нэг Марсел Прустын “Алдуул цагийн эрэлд” долоон боть романы тэргүүн дэвтэр “Сувааны зүг” романыг монгол хэлнээ анх удаа орчуулж хэвлүүлсэн. “Алдуул цагийн эрэлд” хэмээх 2000 гаруй дүртэй, 3200 хуудас бүхий энэ нүсэр романыг франц хэлнээс голлож англи, орос орчуулгатай нь харгалдуулан сонгодог монгол бичгийн хэлнээ цувралаар дуун хөрвүүлж буй. Тэрбээр мөн “Жадамба”, “Банзрагч”, “Сундуй” судруудыг төвөд хэлнээс дуун хөрвүүлсэн билээ. Л.Алтангэрэл зөвхөн орчуулагч төдийгүй “Тамга” адал явдалт романы зохиолч юм. 

"Би Орост цэргийн сургуульд англи хэл сурсан. Бүтэн 5 жил өдөр болгон нүдүүлэхээр ямар ч хэлийг хүссэн хүсээгүй сурч л таарна. Төвөд хэлийг нутгийн өвгөчүүдээр заалгасан. Сайндаа ч биш, сумын төвд унших ном олдохгүй болоод айлуудын авдарт байдаг том судрууд адал явдалтай гоё роман байх гэж бодоод сонирхсон хэрэг. Японд олон улсын харилцааны чиглэлээр магистр хамгаалсан. Япон хэл сурахад эхэндээ амархан мөртөө гүнзгийрэх тусам улам хэцүү болдог зүй тогтолтой учраас олигтой сурсан гэж хэлж чадахгүй. Нидерланд хэл бол герман хэлний дөрвөд аялгуу учраас сурахад амархан. Англи хэл чинь угаасаа герман хэл шүү дээ" гэж тэрээр ярилцлага өгсөн байна. 

Түүний  “Тамга” роман гадаад тагнуулын ажлын тухай сэдэвтэй. “Тарни” бол тагнуулын дүн шинжилгээ гэдэг нэг чиглэлийн ажлыг харуулдаг. “Ташуур” бол сөрөх тагнуулын ажлын тухай ажээ.

Ангилал:Монголын орчуулагч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн