open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хорхой загас

### Ерөнхий шинж 
Нуруу хар бор, хэвлий цайвар, гэдэс цагаан. Бие хорхой хэлбэртэй, цилиндр, хайрсгүй. Нүдний ард хоёр хажуугаараа заламгайн 7 сүвтэй. Хамрын ганц сүв нүдний өмнө оршино. Хос сэлүүрүүд байхгүй. Нурууны хоёр сэлүүртэй, хоорондоо бага зэрэг тусгаарлагдсан.

**Баг:** Дугариг амтан

**Овог:** Хорхой загасныхан

#### Биологийн онцлог 
Монгол оронд тархан амьдрах дугариг амтаны биеийн урт 23-48 см хүрнэ. Атуух (эр) нь атуугаасаа (эм) арай жижиг. 3 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 5 сарын сүүлч 6 сарын эхээр голын ширүүн урсгал хэсэгт хайрга-элсэрхэг, чулуутай хэсэгт түрсээ шахна. 50-90 мянган түрс гаргана. Түрсний диаметр (голч) 0.46 мм. Органик ялзмаг, замгаар холлоно.

Номхон далайн ай савын Онон, Балжийн голд тархан амьдарна.
Рабат

**Рабат** (араб. الرباط‎ — *Ар-Рибат*, рибат гэдэг нь «итгэл үнэмшлийн тулгуур» гэсэн агууллагтай) — Марокко улсын нийслэл бөгөөд соёл, аж үйлдвэрийн төв нь юм.  Рабат хот бол Марокко улсын түүхэн 4 нийсэлийн нэг бөгөөд тус хотын Медина буюу хотын эртний хэсэг нь 2012 онд Дэлхийн соёлын өвд бүртгэгдсэн байна. 

## Түүх 
МЭӨ 3-р зуунд Боу Регрег голын эрэг дээр Шеллагийн Пуни суурин байсан бөгөөд түүний гол зорилго нь Карфагентай худалдаа хийдэг байсан. 40 онд Ромчууд түүнийг Сала Колониа хот болгожээ. 250 оны орчим тус хот Берберүүдийн мэдэлд очжээ. 1146 онд Альмохад Мороккогийн Атлантын эргийг байлдан дагуулж байх үед Абд аль-Мумин энд цайз барьсан бөгөөд түүнийг Андалус руу довтлоход ашигладаг байжээ. Хотын орчин үеийн нэрийг анх 1170 онд "ялан дийлсэн" гэсэн утгатай "Рибат эл-Фатх" хэлбэрээр тэмдэглэжээ.

1912 онд Фесийн гэрээгээр Франц улс Марокког хамгаалж байсан. Марокко дахь Францын засаг захиргааны тэргүүн Луи Убер Лиөти (франц. *Louis Hubert Gonzalve Lyautey*; 1854—1934) нийслэлийг Фесээс Рабат руу шилжүүлжээ.

Дэлхийн 2-р дайны дараа АНУ Рабат хотын Францын агаарын цэргийн баазад цэргээ байрлуулжээ. 1956 онд Марокко улс тусгаар тогтнолоо олж авсны дараа хаан V Мухаммедын Засгийн газар 1958 онд Ливанд Америк интервенц хийсний дараа АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин Марокко дахь баазуудаа хаахыг хүсчээ. АНУ 1959 оны 12-р сараас эхлэн тус улсаас гарахыг зөвшөөрч, 1963 он гэхэд Мароккогоос бүрмөсөн гарсан юм. 

Мароккийн хаан Рабат хотыг нийслэл хотоор үлдээх шийдвэр гаргасан байна.
Жан Марэ

**Жан Марэ** (франц. *Jean Marais*; бүтэн нэр нь — **Жан Альфрэд Виллэн-Марэ**, *Jean Alfred Villain-Marais*; 1913 оны 12-р сарын 11-нд Францын умард нутаг дахь Шербур боомт хотод төрсөн—1998 оны 11-р сарын 8-нд Канн хотод нас барсан) — францын алдартай жүжигчин, зохиолч, зураач, барилмалчин, орлон тоглогч.

## Намтар 
Жан Марэ 1913 оны 12-р сарын 11-нд Францын Шербург хотод малын эмч Альфред Эммануэль Виктор Пол Виллэн-Марэ (1882–1959) болон түүний эхнэр Алин Мари Луиза Вессордын (1887–1973) нарын хүү болон мэндэлжээ. Эх нь Эльзасаас гаралтай. Жан нь Анри хэмээх том ах, Мадлен хэмээх эгчтэй байсан (эгч нь Жан Марэг төрсөний дараах нь нас барсан). 

Түүнийг 4 настай байхад эцэг эх нь салж эх Алин хөвгүүдтэйгээ Парис руу нүүжээ.

Тэрээр адал явдалт кинонд зоригтой эрчүүдийн баатарлаг дүрд тоглож эхэлсэн. Маш сайн бие бялдартай байсан тэрээр кинонд өөрөө янз бүрийн үзүүлбэр үзүүлж, сэлэм барин тулалдаж, морь унаж, цонх, гүүрнээс үсэрдэг байжээ. Найруулагчид зураг авалтыг тусгайлан хэцүү үйлдлүүдэд өөрөө тоглож байгааг харуулах гэж зураг тааруулж авдаг байсан. Тэрээр онцгой бие бялдрын давуу талтай байсан - хүчирхэг булчинлаг гар, хөл, зоригтой, үзэсгэлэнтэй, зоригтой царай, урам зоригтой, эрхэмсэг дүр төрхтэй байв. Хамгийн сайн дүрүүддээ тэрээр баатрууд эсвэл адал явдалт хүмүүсийн романтик, идеал дүр төрхийг айдас, зэмлэлгүйгээр бүтээсэн, үл няцашгүй, зөв ​​шударга, үнэнч шударга хүмүүсийн дүрийг бүтээсэн байна.

Жан Марэ уран сайхны жүжиглэх авъяасаас гадна уран баримал, уран зураг, яруу найргийн ихээхэн чадвартай байв. Пабло Пикассо Марэгийн эхэн үеийн уран баримлын зарим бүтээлийг үзээд уран барималч шиг авьяастай хүн "кино зураг авалт, театрт ажиллаж цагаа үрдэг" гэж гайхан халаглаж байжээ.

Ж.Марэ бисексуал байсан. Түүний амьдралын хань нь яруу найрагч, найруулагч Жан Кокто байсан бөгөөд тэд Коктог нас барах хүртэл 25 гаруй жил хамт амьдарсан. Гэсэн хэдий ч Кокто Марэгийн хувьд зүгээр л хамтран амьдрагч биш тэрээр түүний төлөө бүхнийг, түүний дотор эцгийг нь орлож байсан гэдэг.
Монхор хоншоорт зэвэг

### Ерөнхий шинж 
Монхор хоншоорт зэвэг нь шөвгөр хоншоорт зэвэгтэй төстэй. Бие алтлаг бор шаргал, хажуугийн шугамаас дээш доош том том толботой. Ам жижиг, тэгш. Дээд, доод эрүү бараг тэнцүү эсвэл доод эрүү дээд эрүүнээс үл ялиг бага. Дээд эрүү нүдний дунд хүрнэ. Нурууны сэлүүрийн ард өөхөн сэлүүртэй. Хайрс жижиг. Биеийн хажуу, толгой, заламгайн хавхлаг, өөхөн сэлүүр болон нурууны сэлүүр дээр том том хар толботой.

Баг: Яргайтан 

Овог: Хулдынхан

#### Биологийн онцлог 
Монхор хоншоорт зэвэг загас нь 65 см хүрнэ. 5 сарын дундуур голоо өгсөн хайрга чулуун ёроол бүхий хэсэгт сүрэглэн түрсээ шахна. Атуу 1,300 ширхэг түрс гаргана. Үржлийнх нь үед заримдаа биеийн хажуугаар хэлбэр дүрсгүй улаан толбо үүснэ. Монхор хоншоорт зэвэг нь усны ёроолын шавьж, түүний авгалдай, хүүхэлдэй, хуурай газрын шавьж, бие гүйцсэн зэвэг нь жижиг загасаар хооллосон байдаг.

Хүчилтөрөгчөөр баялаг, цэвэр тунгалаг устай голуудын хайрга чулуун ёроолтой хэсгээр тархан амьдарна.
Байгалийн омуль

### Ерөнхий шинж 
Бие мөнгөлөг цагаан өнгөтэй, хар толбо байхгүй, хайрс том. Ам тэгш, жижиг. Нүд том, духны ¾ эзэлнэ. Нурууны сэлүүрийн ард өөхөн сэлүүртэй. Заламгайн өргөс маш олон (36-43).

Баг: Яргайтан 

Овог: Цагаасагынхан

#### Биологийн онцлог 
Байгалийн омуль загасны хамгийн том нь 56 см, 2.5 кг хүрнэ. 6-7 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 9 сарын сүүлч 10 сарыг дуустал цутгал голуудыг сүрэг сүргээрээ өгсөж голын дээд эх хүртэл нүүдэллэх ба усны температур 2.0-1.4°С буурахад түрсээ голын түргэн урсгалтай хэсгийн хайрга чулуунд шахна. Атуу дунджаар 49,800 түрс гаргана. Түрс шаргал өнгөтэй. Түрсний диаметр (голч) 1.8-2.0 мм. Залуу бодгалиуд нь ихэвчлэн хөвөгч амьтдаар, 5-аас дээш насных хөвөгч амьтад, ёроолын амьтдаар хооллодог.

##### Амьдрах орчин 
Байгалийн омуль нь нүүдлийн загас. Байгаль нуурт идээшилэн зөвхөн үржлийнхээ үед гол өгсөн нүүдэллэнэ. Гүний амьдралтай. Зуны улиралд нуурын гадаргууд ойр, задгай талбайн хэсгээр, нуурын гүнд өвөлждөг.
Цагаан хадир

Бие болон хажуу хэсэг мөнгөлөг цагаан өнгөтэй, том хайрсаар хучигдсан. Цагаан хадирын толгой болон нурууны хэсэгт жижиг хар толботой. Дээд эрүүний яс урт. Дээд эрүү, доод эрүүгээ ялимгүй давсан. Дээд эрүүний яс нүдний өмнөд захад хүрдэггүй. Сэлүүрийн үзүүр бараан. Өөхөн сэлүүртэй. Заламгайн өргөс цөөн (23-28).

Баг: Яргайтан 

Овог: Цагаасагынхан

#### Биологийн онцлог 
Цагаан хадир нь 100 см хүрнэ. 7-8 насандаа биеийн урт 40 см, 900 гр жинтэй болоход бэлгэ боловсорч үржилд орно. Намар орой 10-11 сард голын хайрга чулуу, элсэрхэг ёроолд түрсээ шахан үржинэ. Атуу дунджаар 12,000 түрс гаргана. Гол төлөв хоовгон, багшраа ялааны авгалдай зэрэг ёроолын амьтдаар хооллох ба заримдаа загасаар хооллоно. 

Хүйтэн, хүчилтөрөгчийн хангамж сайтай голын дээд хэсэгт тархан амьдарна. Намар усны хэм буурахад голын доод хэсэг рүү сүрэглэн уруудна.

##### Монгол оронд тархалт 
Онон гол, түүний цутгал Балж, Хурх гол, зарим жижиг нуурт тархан амьдарна (Номхон далайн ай сав).
Цагаан зарам

Цагаан зарам гэж нэрлэдэг peled (Coregonus peled) нь Цагаасагынхан овгийн цэнгэг усны загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Нуруу бага зэрэг бараан, хажуу мөнгөлөг, гэдэс цагаан, бие өндөр, босоо. Толгойн ар хэсгээс шууд өргөссөн. Ам тэгш. Эрүү бараг тэгш, хоншоор нь доод эрүүнээсээ урт байдгаараа бусад цагаан загаснаас ялгаатай. Өөр нэг онцлох шинж нь заламгайн анхдугаар нуманд 50-65 заламгайн өргөс байдаг нь бусад зүйлүүдийнхээс харьцангуй их юм. Нурууны сэлүүрийн ард өөхөн сэлүүртэй. Заламгайн өргөс олон 49- 68.

#### Биологийн онцлог 
Цагаан зарам загас нь 40-55 см, 3-5 кг хүрнэ. 2-3 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орох бөгөөд 12 насална. Намар болон өвөл үржих бөгөөд нуурын эргийн хатуу элс, голын хайрга чулуун ёроолд түрсээ шахна. Атуу дунджаар 5,000-85,000 түрс гаргана. Түрс жижиг, шаргал өнгөтэй. Гол төлөв хөвөгч амьтдаар хооллох бөгөөд заримдаа ёроолын сээрнуруугүйтэн амьтад, жараахай, замаг болон хөвж буй шавьжаар хооллоно.

Нуурын гүехэн хэсгээр тархан амьдарна. Намар орой бие гүйцсэн бодгалиуд үржлийн гүйдэлд орж, нуурын цутгал голуудаар цугларна. Үржлийн бус цагаар нуурын гүнд амьдарна.
Шивэр хилэм

### Ерөнхий шинж 
Биеийн зүс бараан хүрэн, хэвлий цайвар шар. Бие уртавтар, ээрүүл хэлбэртэй, нурууг дагасан нэг эгнээ, биеийн хоёр талаар, хэвлийг дагасан нэг эгнээ, бүгд 5 эгнээ ясжсан товхтой. Товхны тоо нуруунд 12-19, биеийн хоёр хажууд 26-44, хэвлийд 9-15. Товхон эгнээний хооронд жижиг ялтас ба ясжсан будаалгатай. Хошууны доод талд байрласан саран хэлбэрийн амтай. Толгойн доод талд хөндлөн эгнээ болсон 4 сахалтай. Арьс, ялангуяа толгойн хэсэгтээ товхон хайрстай. 

**Баг:** Хилэмтэн – Acipenseriformes

**Овог:** Хилэмийнхэн - Acipenseridae

##### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 2 м, жин 201 кг хүрнэ. Монгол оронд тархан амьдрах шивэр хилэм нь 1.5 м, 35 кг хүрнэ. Атуух (эр) 10-12 насандаа 95-108 см урт, 4-6 кг жинтэй, атуу (эм) загас 12-14 насандаа 108-120 см урт, 5-7 кг жин хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. 5 сарын дундаас 6 сарын 15 хүртэл ус 10-15 хэм дулаан байхад хайрга чулуун дээр, чулууны завсар түрсээ шахна. Атуу дунджаар 422 мянган түрс гаргана. Шумуулын авгалдай, цөөн өргөст хорхой, хоовгоны авгалдай зэрэг ёроолын амьтдаар хооллоно.

**Tархац, байршил нутаг**

Обь мөрнөөс Колым хүртлэх голуу, Иртыш гол, Енисей мөрөн, Байгаль нуурт тархсан. Олон голын бэлчир, Сэлэнгэ мөрөн түүний цутгалан голуудаар тархана. Тавиад оноос Сэлэнгэ, Орхон, Туул гол өгсөн ганц нэгээр нүүдэллэн ирж, нутагшиж эхэлсэн. 1988 онд Булган аймгийн Хантай багийн нутаг Эгийн голоос баригдаж байв. Жараад оноос хууль бусаар хайр гамгүй агналтаас эрс ховордсон. Өнөөгийн байдлаар, манай оронд 3 газар түрсээ шахдаг гэж үздэг.
Шивэр хадран

Шивэр хадран гэж нэрлэдэг **Arctic grayling** (***Thymallus arcticus***) нь Хадрангийнхан овгийн цэнгэг усны загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Нурууны сэлүүр урт, түүний суурь толгойн уртаас урт, улаан болон улбар шар хүрээ бүхий ягаан толбон эгнээтэй. Нуруу хөх саарлаас нил ягаан, хажуу мөнгөлөг хөх саарал, заримдаа ягаавтар, цээжний хэсэгт хар толботой, биеийн хажуу тал улаавтар хөндлөн зурвастай. Нурууны сэлүүрийн суурийн урт биеийн уртын 20-27%-ийг эзэлнэ. Ам тэгш. Дээд эрүүний урт нүдний голчын төвийн харалдаа хүртэл үргэлжилнэ. Өөхөн сэлүүртэй. Заламгайн өргөс 16-21.

Баг: Яргайтан 

Овог: Хадрангийнхан

#### Биологийн онцлог 
Шивэр хадран нь 50 см хүрнэ. 3-4 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. Үржил 4 сарын сүүлээс ус 6°C болж ирэхэд түрсээ шахаж эхлэх бөгөөд 5 сарын дунд хүртэл үргэлжилнэ. Голын ширүүн урсгалтай хэсгийн хайрга чулуун ёроолд 2.5-3.0х3.5-4.5 м диаметр бүхий тэгш өнцөгт эсвэл 1.8-2.4х2.4-3.1 м диаметр бүхий зуйван хэлбэртэй үүр засан сүрэг сүргээрээ түрсээ шахна. Түрсээ шахсаныхаа дараа үржлийнхээ талбайг атуух нь хамгаалан үлддэг. Атуу дунджаар 5-10 мянган түрс гаргана. Элдэв идэшт. Хоовгон, шаамий хавч, зөөлөн биетэн, соно, жингэнүүр ялааны авгалдай зэрэг ёроолын амьтад, усны ургамал, замаг, заримдаа усны гадаргуу дээр унасан хуурай газрын шавьжаар хооллоно.

Хүйтэн, хүчилтөрөгчийн хангамж сайтай уулын гол, өндөр уулын нуурт тархан амьдарна.
Амарын хадран

Амaрын хадран гэж нэрлэгддэг Amur grayling (Thymallus grubii) нь Орос, Хятад орны Амар мөрөн, Монгол орны Онон, Хэрлэн тэдгээрийн цутгал голуудад тархсан Хадрангийнхан овгийн цэнгэг усны загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Нуруу хар ногоон, биеийн хажуу бүдэг ягаан туяатай, хэвэл мөнгөлөг цайвар, биеийн хажуу талс хэлбэрийн хар толботой, хажуугийн шугамааас доош толбоны хэмжээ жижгэрч бүдгэрч цөөрдөг. Нурууны сэлүүрийн суурийн урт биеийн уртын 28.5-35.5%-тай тэнцүү. Нурууны сэлүүрийн захаар хүрэн улаан жижиг толботой. Бие маш нягт дунд зэргийн хайрсаар хучигдсан. Дээд эрүүний урт нүдний дунд хүртэл үргэлжилнэ. Өөхөн сэлүүр цайвар ягаан өнгөтэй. Сүүлний сэлүүр улаавтар хүрэн өнгөтэй. Заламгайн өргөс 16- 20 (22).

#### Биологийн онцлог 
Амарын хадран нь 30 см хүрнэ. 3-4 насандаа биеийн урт 20.6 см, жин 76 гр хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. Үржил 4 сарын сүүлээс ус 2.5-8.5°C хэм болоход сүрэглэн гол өгсөн түрсээ шахна. Шаамий хавч, зөөлөн биетэн, өдөрч, хаварч зэрэг усны ёроолын шавьжийн авгалдайгаар хооллохоос гадна хуурай газрын шавьж ялангуяа далавчилсан шоргоолжоор хооллоно.

Цэнгэг усны индикатор загас. Хүчилтөрөгчийн хангамж хамгийн ихтэй харгиа боргио бүхий чулуутай хэсгээр зонхилон амьдарна. Амарын хадран нь голын гүн хэсэгт өвөлжинө.
Ердийн цурхай

Ердийн цурхай (Esox lucius) нь Цурхайнхан овгийн махчин загасны төрөл юм.

### Ерөнхий шинж 
Бие сунаж уртассан, сум хэлбэрийн. Нуруу оливын ногооноос ногоовтор бор; хажуу цайвар, эмх замбараагүй эгнээ бүхий жижиг зуйван шар толботой ба хайрс бүхний ирмэгээр жижигхэн алтлаг толботой, хэвлий кремэн цагаан. Хос биш сэлүүрүүд ногооноос цагаан, заримдаа улаавтараас улбар шар өнгөтэй ба хар толботой. Толгой уртавтар, биеийн уртын дөрөвний нэгийг эзэлнэ. Доод эрүүний хоёр талд 5 том мэдрэхүйн нүх бий. Дээд доод эрүү, тагнай, хэлэн дээр хүчирхэг шүдтэй. Доод эрүү дээд эрүүгээ давсан. Хайрс жижиг, хажуугийн шугаманд 105-148 хайрстай. Нурууны сэлүүр сүвийн сэлүүрийн харалдаа байрлаж, нуруунаас хойшилж тогтсон. Хэвлийн сэлүүр биеийн дунд хэсэгт хэвлийн доор байрлана.

#### Биологийн онцлог 
Цурхайн биеийн урт 1 м, жин 35 кг хүрнэ. 3-4 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 4-р сарын эцэс 5-р сард усны температур 3.0-6.0°C болох үеэс үржил эхлэнэ. Үржлийн үедээ нуурын эрэг, булан тохой, голын адаг орчмын намуун урсгалтай, ургамлын үлдэгдэл ихтэй, 0.5-1.0 м орчим гүнтэй хэсэгт сүрэглэн цугларна. Атуу 14,800-121,000 түрсийг эрэг орчмын усны ургамалд шахна. Түрс наалдамхай, голч 2.1-3.5 мм. Жарамгайн үедээ голлон хөвөгч амьтад, шавьжийн авгалдайгаар хооллож байгаад бие гүйцсэн үедээ загасаар хооллоно.

Тогтуун урсгалтай томоохон гол, горхи, нуур, цөөрмийн ургамлаар баялаг хэсэгт тархан амьдарна.
Амарын цурхай

Ердийн цурхайн биеийн өнгө нь ногоовтор, жижиг зуйван шар толботой байдаг бол Амарын цурхайн нуруу бараан, биеийн хажуу хэвлий цайвар, бөөрөнхий хэлбэрийн том том хар толботой байдаг байна.

### Ерөнхий шинж 
Бие шувтан урт, суман хэлбэртэй, хүчирхэг шүдтэй. Нуруу бараан, хэвлий цайвар. Биеийн хажуугаар болон толгой дээр бөөрөнхий том хар бараан толботой. Хос бус сэлүүрүүд бараан толбонуудтай. Доод эрүү дээд эрүүг давсан. Нурууны сэлүүр нуруунаас хойш сүвийн сэлүүрийн харалдаа байрлан, нуруунаас хойшилж тогтсон. Заламгайн хавхлаганы дээд хэсэг, шанаа нь хайрсаар хучигдсан. Хэвлийн сэлүүр биеийн дунд хэсэгт хэвлийн доор байрлана.

#### Биологийн онцлог  
Амарын цурхайн биеийн урт 1.2 м, жин 16 кг хүрнэ. Биеийн урт 35.0-42.0 см хүрэхэд 6-7 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 4-р сарын эцэс 5-р сард усны температурын хэмээс хамааран түрсээ ургамалд шахан орхино. Түрс наалдамхай. Атуу 73,000- 236,500 түрс гаргана. Түрсний голч 2.1-2.5 мм. Жилийн бүх улиралд идэвхитэй хооллогч махчин загас.
Зоодой загас

Зоодой загас гэж хэрлэгддэг **common bream** (***Abramis brama***) нь Мөрөгийхөн овгийн цэнгэг усны загас юм. 

### Ерөнхий шинж 
Бие хажуугаасаа хавтгай, нуруу өндөр, үл ялиг доод амтай. Ам хөдөлгөөнтэй. Бие гол төлөв мөнгөлөг саарал өнгөтэй, цэнгэг усанд хүрэн бор өнгөтэй харагдана. Сэлүүрүүд саарлаас хар өнгөтэй байдаг.

#### Биологийн онцлог 
Зоодой загасны биеийн урт 55 см хүрнэ. 3-4 насандаа бэлгэ боловсорно. 4 сарын сүүлээс 6 сар хүртэл усны температур 17°С байхад үржинэ. Атуу 100,000-300,000 түрсийг усны ургамалд шахна. Ёроолын хэсгээр сүрэглэн амьдарна. Зоодой загас усны сээрнуруугүйтэн, жингэнүүр ялааны авгалдай, цөөн өргөст хорхой, зөөлөн биетэн төдийгүй усны ургамал, хөвөгч амьтдаар хооллоно

Зоодой загас нь голын доод хэсэг, шим тэжээлээр баялаг нуур, цөөрмийн замгаар баялаг, шаварлаг ёроол бүхий хэсэгт тархан амьдарна (Хойд мөсөн далайн ай сав).
Хатгуурт харваа загас

Хатгуурт харваа загас гэж нэрлэгддэг **Russian bitterling** (***Acheilognathus asmussii***) нь сэрүүн усны Мөрөгийхөн овгийн загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Халбаган жараагаас ялгагдах нь нурууны болон сүвийн сэлүүр хатгууртай, сүвийн сэлүүр урт, хажуугийн шугам бүрэн. Бие гүйцсэн бодьгалын дээд эрүүнд мэдэгдэх төдий сахалтай. Нуруу ногоовтор-бор, хажуу мөнгөлөг, заримдаа хөхөлбөр туяатай. Тод алтлаг хайрстай. Хэвлийн сэлүүрийн дээгүүр алтлаг толботой. Толгой жижигхэн. Ам тэгш. Нуруу өндөр, бие хажуу талаасаа хавчиг. Сүүлний хэсгээр тууш бараан зураастай.

#### Биологийн оцлог 
Агнуурын бус загас. Биеийн урт 16 см хүрнэ. 3 насандаа биеийн урт 7 см хүрэхэд бие гүйцэж үржилд орно. 5 сарын сүүлчээс 7 сарын эхэн хүртэл түрсээ хэсэгчилэн шахна. Үржлийнхээ үед атуу дунгийн хясаан завсар түрсээ шахахад атуух нь тэнд нь үр тогтооно. Хосууд түрсээ хамгаалдаггүй. Атуу 300-1,100 ширхэг түрс гаргана. Хатгуурт харваа нь замаг, усны ургамлаар хооллоно.

Энэ загас сэрүүн уур амьсгалтай бүсийн 18- 22°C дулаантай усанд амьдардаг. Голын торгон элсэрхэг ёроолтой зөөлөн урсгалтай тогтуун хэсэг, нуурт тархан амьдарна.
Цагаан догтор

### Ерөнхий шинж 
Нуруу боровтор-шар, заримдаа боровтор ногоон. Биеийн хоёр хажуу ба хэвлий мөнгөлөг. Цээжний сэлүүр шаргал, хэвлийн болон сүвийн сэлүүр цайвар-ягаан туяатай. Доод эрүү дээшээ хүчтэй матийсан. Ам дээд. Бүх сэлүүрүүдийн үзүүр бараан. Хайрс жижиг, хайрс тус бүрийн захаар олон тооны хар цэгээс тогтсон эмжээртэй.

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын загас. Биеийн урт 100 см, жин 9 кг хүрнэ. 6-7 насандаа биеийн урт 40 см хүрэхэд бие гүйцэж үржилд орно. 7 сард түрсээ усны гүнд элсэрхэг хөрсөнд шахна. Атуу 65,500-554,000 ширхэг түрс гаргана. Жараахай хөвөгч амьтдаар хооллож байгаад 6-7 см хүрэхэд загасаар хооллодог. Идэш тэжээлийн бүрэлдэхүүнд нь хавчиг загас, хэлтэг, амарын сугас орно. Усны гүнд хавчаар хооллодог.

Цэнгэг усны загас. Нуурын гүнд 3-20 м–д тархан амьдарна. Намар гол руугаа орон идэвхитэй хооллодог.
Монголын улаан далбаат

### Ерөнхий шинж 
Нуруу ногоон туяатай саарал. Биеийн хажуу мөнгөлөг, жижиг хайрсаар хучигдсан. Хэвлий, сүвийн сэлүүр болон сүүлний сэлүүрийн доод хэсэг улаан, цээжний сэлүүр бараан өнгөтэй. Бие бөндгөр зузаан бус. Ам том, тэгш, доод эрүү бага зэрэг давсан.

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 100 см хүрнэ. 5 насандаа биеийн урт 30 см хүрэхэд бие гүйцэж үржилд орно. 5 сарын сүүлч 6 сарын эхээр урсгал сөрж, хүчилтөрөгчийн хангамж сайтай голын эхэн хэсгээр нүүдэллэн үрждэг. Атуу 21,400-113,100 ширхэг түрс гаргана. Түрс саарал өнгөтэй. Түрс нь наалдамхай чанартай, урсгалаар зөөгдөн усан дахь янз бүрийн субстратад наалдана. Түрсний голч 1.2 мм. Жараахай хөвөгч амьтдаар хооллож байгаад 5-6 см хүрэхэд загасаар хооллож эхэлнэ. Махчин загас.

Усны гүн хэсгээр зонхилон амьдардаг цэнгэг усны загас.
Цагаан амар

Зүүн өмнөд Азийн Индо-Малайн мужаас гаралтай жинхэнэ цэнгэг усны загас гэгдэх цагаан амар **grass carp** (***Ctenopharyngodon idella***) нь Мөрөгийхөн овгийн загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Бие уртавтар, хажуугаасаа хавчиг биш, махлаг, торпед хэлбэртэй. Нуруу оливийн ногоон, биеийн хажуу бор шаргал, хэвлий цайвар, сул суусан том хайрстай. Ам тэгш бага зэрэг хагас, махлаг, хатуу уруулаар хүрээлэгдсэн, сахалгүй.

##### Биологийн онцлог 
Биеийн урт дунджаар 60-120 см, жин 40 кг хүрнэ. 7-8 насандаа биеийн урт 65-70 см хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. Зун 6 сараас 7 сар дуустал усны дулаан 26-30 хэм болоход түрсээ хэсэгчилэн шахаж үржинэ. Атуу биеийн хэмжээнээс хамааран 237,000-1,686.000 (дунджаар 800,000) түрстэй. Түрсний голч 1.0-1.3 мм. Түрс нь уснаас бага зэрэг хүнд учир урсгалаар доош зөөгдөн урсгалын тусламжтайгаар хөвдөг. Хэрвээ түрс нь усны ёроолд доош буувал үхнэ. Өсвөр насны загас нь хөвөгч амьтад, багшраа ялаа хирономидын авгалдай, симулидын авгалдай болон замгаар хооллоно. Бие гүйцсэн нь ургамлаар хооллоно. Мөн усны ургамал болон усанд автсан эргийн ургамал, ялзмаг, шавьж болон бусад сээрнуруугүйтэнээр хооллоно.
Алтлаг хэлтэг

### Ерөнхий шинж 
Бие алтлаг бор гялалзсан өнгөтэй, хэвлий цайвар. Сэлүүрүүдийн үзүүр бараан улаавтар. Хоншоор дугариг. Хайрс гөлгөр. Нурууны сэлүүр өндөр, гүдгэр дугуй. Сүүлний ухлаадас бага. Бие өндөр, бөөрөнхий. Нуруу зузаан. Хайрс том, хажуугийн шугаманд 32- 36 хайрстай.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 64 см, жин 5.0 кг хүрнэ. Гол төлөв 24 см, 600 гр жинтэй тохиолдоно. 4-5 насандаа бие гүйцэж үржилд орно. Усны температур 14 хэм болоход түрсээ шахаж эхэлнэ. Үржлийнхээ үед атуу түрсээ хэсэг хэсгээр усны ургамалд шахна. Атуу 300,000 ширхэг түрс гаргана. Агнуурын ач холбогдолтой. Алтлаг хэлтэгний жараахай хөвөгч амьтдаар хооллох ба бие гүйцсэн үедээ ургамал, хөвөгч амьтад, усны ёроолын шавьжийн авгалдай, ялзмагаар хоoллоно.

Бүлээн усны загас. Голдуу намгархаг, ургамал их ургасан нуурын тохой, голын урсгал багатай, тогтуун хэсэгт тархан амьдарна.
Өлгөр цагаан

### Ерөнхий шинж 
Өлгөр цагааны бие урт, хажуугаасаа хавчигардуу. Нуруу ногоовтор-саарал, биеийн хажуу ба хэвлий мөнгөлөг цагаан, хайрсны захаар бараан эмжээртэй. Ам дээд, сахалгүй. Сүвийн сэлүүр урт, эхний 10 орчим цацраг тод улаан ягаан, хэвлий, сүүлний сэлүүрийн доод хэсэг улбар өнгөтэй. Нурууны сэлүүрт маш хатуу гуурстай. Цагаан Амар загастай харьцуулахад хэвлий болон сүвийн сэлүүр хүртэл үргэлжилсэн хянгатай, хянган хэсэг хайрсгүй.

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 35 см хүрнэ. 4 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 6 сарын эхээс голын эхэн болон адаг хавиар цугларч түрсээ шахна. Бэлгийн булчирхай дотор эрхтэний хоёр талаар биш, хэвлийн хөндийн дунд нэг уутанд боловсордог. Атуу 18,600-89,400 ширхэг түрсийг нуурын эргийн зэгс, ургамалд шахна. Түрсний голч 1.0-1.3 мм, цэнхэр ногоон өнгөтэй. Өсвөр насны өлгөр цагаан нь хөвөгч амьтдаар хооллож байгаад бие гүйцсэн үедээ загасаар хооллоно. Түүний идэш тэжээлд хэлтэг, амарын сугас зонхилно.

Нуурын усанд амьдрахад зохилдсон загас юм. Дулааны улиралд зэгс, ургамалтай газрыг бараадан эрэг хавиар идээшилж, намар гүн тийш орох боловч голын адаг хавьд зонхилон өвөлжинө.
Сугасан гүрц

### Ерөнхий шинж 
Бие уртавтар. Нуруу шаравтарбор, хоёр хажуу боровтор алтлаг, хэвлий шаравтар ба тууш бараан толбонуудтай буюу бүслүүртэй. Биеийн өндөр уртын 21.4-27.7%-ийг эзлэнэ.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус жижиг загас. Биеийн урт 10.4 см хүрнэ. 2+ насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 6-р сарын эхнээс 7-р сарын сүүлч хүртлэх хугацаанд үрждэг. Түрсээ хэсэгчилэн шахах ба түрс нь 3.4-4.3 мм диаметртэй бөгөөд усны ёроолд дүүжлэгдэн орхигдоно. Усны ёроолын сээр нуруугүйтэн амьтдаар хооллоно.
Морин тавхарал

### Ерөнхий шинж 
Бие урт, бага зэрэг хавчигдуу. Нуруу боровтор бараан, биеийн хажуу бараавтар мөнгөлөг, хэвлий цайвар. Бие гүйцсэн загасны бие дээр хар толбо байхгүй. Биеийн хажуугийн хайрс хар эмжээрэн хөвөөтэй. Толгой биеийн өндрөөс урт. Толгойн урт биеийн уртын 25-28 хувийг эзэлнэ. Хошуу шөмбөгөр урт, доод амтай. Уруулууд махлаг, богиновтор хос сахалтай. Нурууны сэлүүрт хурц хатгууртай.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 58.5 см хүрнэ. 4-5 насандаа үржилд орно. Үржил 5-р сарын дундаас 6-р сард явагдах ба түрсээ элс, хайрга чулуун хурдас дээр хэсэг хэсгээр шахна. Түрс цэнхэр ногоон өнгөтэй, жижгэвтэр. Атуу 14,400- 42,200 ширхэг түрс гаргана. Үржлийнхээ дараа 7-р сарын сүүлч 8-р сард эрчимтэй идээшилэх ба төрөл бүрийн усны ёроолын шавьжийн авгалдай, зарим тохиолдолд голдуу хавчаар хооллосон байдаг. Aгнуурын ач холбогдолтой. Буйр нуурын агнуурын загасны 1.9%-ийг эзэлдэг.

Бие гүйцээгүй загас нь нуурын булан тохойн эрэг орчмын гүехэн хэсгээр, бие гүйцэхээрээ нуурт амьдарна. Хавар, зундаа нуураас голын урсгал бүхий хэсэг орчим бөөгнөрөн үржлийн сүрэг үүсгэнэ. Усны бохирдолд маш их тэсвэртэй.
Толбот морин загас

### Ерөнхий шинж 
Нуруу жижиг бараан толбо бүхий бор шаргал өнгөтэй, биеийн хажуугаар том толботой. Хайрс тус бүрийн суурь хавиар бараан толботой. Хошуу богино, мохоо. Уруул нимгэн, хос сахалтай. Нурууны сэлүүр ба сүүлний сэлүүр бор шаргал өнгөтэй, бараан өнгийн толботой. Цээж, хэвлий, сүвийн сэлүүрүүд толбогүй.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 40 см, жин 1 кг хүрнэ. Гол төлөв 35 см, жин 790 гр байна. 5 насандаа үржилд орно. Атуу 14,400-42,200 ширхэг түрс гаргана. Зундаа гол төлөв жингэнүүр ялааны авгалдай болон бусад сээр нуруугүйтэн амьтад, зөөлөн биетэнээр, өвөлдөө хавч хэлбэртэн болон загасаар хооллосон байх нь тохиолдоно.

Бие гүйцээгүй загас нь нуурын булан тохойн эрэг орчмын гүехэн хэсгээр, бие гүйцэхээрээ нуурт амьдарна. Хавар, зундаа нуураас голын урсгал бүхий хэсэг орчим бөөгнөрөн үржлийн сүрэг үүсгэнэ. Усны бохирдолд маш их тэсвэртэй.
Бух сугас

Бух сугас буюу *Ide (Leuciscus idus)* нь Хойд Европ, Азийн томоохон гол мөрөн, цөөрөм, нууруудад олддог Мөрөгийнхөн овгийн цэнгэг усны загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Биеийн хэлбэр мөрөг загастай төстэй боловч ерөнхийдөө мөнгөлөг өнгөтэй, сэлүүрүүд улаан ягаан. Бие гүйцсэн том загасны өнгө шар-хүрэн болж хувирна. Ам тэгш. Бух сугасны дух өргөн, бие өндөр, толгой харьцангуй жижгэвтэр. Залигуур араа хоёр эгнээ буюу 3.5-5.3 цилиндр хэлбэрийн шүдтэй. Заламгайн өргөс богинохон 10- 14 өргөстэй.

#### Биологийн онцлог  
Агнуурын ач холбогдолтой. Биеийн урт 68-80 см, жин 6-8 кг хүрнэ. Гол төлөв 30-50 см, 1 кг жинтэй байна. 4 насандаа биеийн урт 25 см хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. Үржил 4 сарын сүүлчээс эхэлж 5 сард усны температур 5-7°C болоход түрсээ голын ширүүн урсгалтай хэсгийн хайрга, чулуу болон ургамал дээр шахна. Атуу 37,600-114,000 мянган ширхэг түрс гаргана. Түрсний голч 1.9-2.3 мм. Түрс нь чулуу болон ургамалд наалдана. Бие гүйцсэн усны ёроолын шавьж, тэдгээрийн авгалдай, зөөлөн биетэн, хорхой, замаг, усны дээд ургамлаар хооллоно. Өгий нуурын агнуурын загасны 1.7-19.2 хувийг эзэлж байсан.

Томоохон гол, нуур цөөрөмд тархан амьдарна. Ихэвчлэн сүрэглэнэ. Нуурын ургамал бүхий хэсэгт, сүрэглэн амьдрах зохилдлоготой. Голд урсгал тогтуун, нарны илчинд амархан халдаг булан тохойд бүгэж амьдарна.
Амарын сугас

Амарын сугас буюу Amur ide (Leuciscus waleckii) нь Орос, Монгол, Хятад, Солонгос зэрэг орны Амар мөрний сав газарт амьдардаг Мөрөгийнхөн овгийн загас юм.

### Ерөнхий шинж 
Амарын сугас нь улаан нүдэнтэй төстэй боловч хайрс нь жижиг, бие уртавтар. Нуруун тал бараавтар, биеийн хоёр хажуу мөнгөлөг цайвар, нурууны ба сүүлний сэлүүр бараан. Сүвийн, хэвлийн, цээжний сэлүүрүүд улбар шар өнгөтэй. Залигуур араа хоёр эгнээ буюу 3.5-5.3 цилиндр хэлбэрийн шүдтэй. Заламгайн өргөс 9-14.

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын загас. Биеийн урт 30 см, жин 500 гр хүрнэ. 3-4 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. 5 сарын дундаас 7 сарын 10-д хүртэл үржинэ. Түрсээ ургамал, чулуун дээр шахна. Атуу 3,000-39,300 ширхэг түрс гаргана. Амарын сугас усны ёроолын шавьж болох хоовгон, өдөрч шавьжийн авгалдай, утаслаг замаг, хуурай газрын шавьж, усны дээд ургамлаар хооллоно. Буйр нуурын агнуурын загасны 3.0%-ийг эзэлдэг.

Нуурын эрэг орчмын ургамал элбэгтэй хэсэг, голын намуун урсгалтай булан тохойд идээшилдэг. Хавар эрт усны гүнээс голын адаг болон ургамлын үлдэгдэл ихтэй нуурын эргийн гүехэн хэсэгт нүүдэллэн ирж үржинэ. Намар орой нуурын гүн рүү нүүдэллэдэг.
Монхор гүрц

### Ерөнхий шинж 
Бие уртавтар, шаргал. Ам доод, хошуу урт. Уруул пэмбэгэр. Xоёр богино сахалтай. Биеийн хажуугаар үргэлжилсэн хар толботой. Сэлүүрүүд толбогүй, өнгөгүй. Хэвлий хайрсгүй. Сүүлний урт биеийн уртын 17.4-23.1%-тай тэнцүү. Заламгайн өргөс 37- 39. Залигуур араа нэг эгнээ 5-5 эсвэл 5-4 шүдтэй.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус жижиг загас. Биеийн урт 11.5 см-ээс хэтрэхгүй. 2 насандаа биеийн урт 4 см хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. 6 сарын дундаас 7 сарын дунд хүртэл усны температур 20°С болоход үржинэ. Түрсээ усны гадарга дээр хэсэгчилэн шахна. Түрсний диаметр 2.8-3.1 мм. Жарамгай 4 мм хүрэхэд усны ёроол руу доошилно. Жижиг хөвөгч амьтад, ёроолын шавьж, зарим үед замгаар хооллоно.

Ёроолын амьдралын хэвшилтэй загас. Нуурт ховор тохиолдоно. Голын урсгал багатай хэсгийн элс, хайрга чулуун ёроолтой хэсгээр тархан амьдарна.
Нуурын варлан

### Ерөнхий шинж 
Бие алтлаг өнгөтэй, нуруу ногоовтор хар, хэвлий цайвар. Бие жижиг хар толботой. Нуруу, хэвлий болон сүвийн сэлүүрүүд шаравтар заримдаа улаавтар. Ам жижиг, тэгш, дээд эрүү духны өргөнөөс богино. Ердийн варлантай харьцуулахад хайрс том, нарийн, хэвлий болон хоолойн хайрс жижиг. Сэлүүрүүд богино, нуруу, сүв болон хэвлийн сэлүүрүүд дугуйвтар. Залигуур араа хоёр эгнээ 2.5-4.2 шүдтэй. Заламгайн өргөс 7-11.

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус жижиг загас. Биеийн урт 8.4-10 см хүрнэ. Нуурын варлан нь 2 насандаа бэлгэ боловсорно. 5 сараас 6 сар хүртэл нуурын эрэг, голын тогтуун урсгалтай хэсэгт үржинэ. Атуу 900-1,400 ширхэг түрсийг ургамалд шахна. Үржлийнхээ үед түрсээ хэсэгчилэн шахна. Түрс наалдамхай. Үржлийнхээ үед атуух хар өнгөтэй болох бөгөөд хоншоор болон сэлүүрүүдийн суурийн уг орчим улаавтар өнгөтэй болно. Гэхдээ ердийн варланг бодоход өнгө нь тод биш атуухын толгой дээр шовгор эпителиал товгор үүсдэггүй. Ялзмаг, замаг, хөвөгч амьтад болон шавьжийн авгалдайгаар хооллоно.

Нуурын гүнд ургамал ихтэй, элсэрхэг, шаварлаг ёроол бүхий хэсэгт сүрэглэн амьдарна. Мөн голын элсэрхэг ёроол бүхий тогтуун урсгалтай хэсэгт тархан амьдарна. Зун ургамал ихтэй хэсэгт, өвөл элс, шаварлаг ёроолтой хэсэгт тархана.
Чекановын варлан

### Ерөнхий шинж 
Чекановын варлан нь нуурын варлантай төсөөтэй боловч биеийн хэмжээ, өнгө зүсээрээ ялгаатай. Бие жижиг тод бараан толбоор бүрхэгдсэн, үл мэдэгдэм тууш бараан судалтай, Нуруу боровтор хар, хажуу тал алтлаг бор, хэвлий цайвар. Дух бага зэрэг хүнхэр. Нүдний голч нүд хоорондын зайн 72-77%-тай тэнцүү. Толгойн урт биеийн өндрөөс их. Ам жижиг, бага зэрэг тэгш. Хайрс жижигхэн. Нурууны сэлүүр цээжний сэлүүрийн эцсийн гуурсын харалдаа шугамаас эхэлдэг. Нурууны ба сүвийн сэлүүр богинохон, дугуйвтар. Сүүлний сэлүүрийн бариул богино өндөр. Залигуур араа хоёр эгнээ 2.5- 4.2 (ховор 2.5-5.2) шүдтэй. 

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус жижиг загас. Биеийн урт 10 см хүрнэ. Чекановын варлан 2 насандаа бэлгэ боловсордог. 6-р сарын дундуур үржинэ. Атуу хайрга чулуунд түрсээ шахна. Атуу 600-1,000 ширхэг түрс гаргана. Түрс наалдамхай чанартай. Үржлийн үед атуухын толгой дээгүүр төвгөр үүсэхгүй. Замаг, хөвөгч амьтад, ёроолын шавьжийн авгалдайгаар хооллоно. Чекановын варлан нь агнуурын загасны үндсэн тэжээл болдог.

Голын урсгал ихтэй хэсгээр тархан амьдарна. Сэрүүн, өндөрлөг газрын голуудаар тархана. Урсгалгүй цөөрөм, тогтоол усанд ховор тохиолдоно.
Амарын хөөлөнхэй

### Ерөнхий шинж 
Нуруу шаравтар-бор, хажуу цайвар. Биеийн өндөр толгойн уртаас бага зэрэг их. Өсвөр насны загас нь биеийнхээ хажуугаар нарийн хар судалтай байх ба бие гүйцсэн загасанд судал байхгүй. Бие гүйцсэн загасны хайрс захаараа бараан ирмэгтэй. Ам дээд, хөндлөн, маш жижиг. Сахалгүй, хэвлийд хянга байхгүй. Хэвлийн сэлүүр, нурууны сэлүүрийн 1 болон 2 дахь салаалсан гуурсны харалдаа эхлэнэ. Заламгайн өргөс дутуу. Доод уруул нарийн. Хайрс том.

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус загас. Биеэр жижиг, биеийн урт 8 см хүрнэ. Амарын хөөлөнхэй 2 насандаа бэлгэ боловсорно. Сүрэглэн амьдардаг. Үржил 6 сарын сүүлээс 7 сарын эхэн хүрнэ. Үржлийн атуухын бие бараантан бараг хар өнгөтэй болох ба нүднийх нь доор хурц эвэрлэг товгор үүснэ. Атуу 300-3,000 ширхэг түрс гаргана. Түрс нь уртассан хэлбэртэй, түүний урт ойролцоогоор 1.7-2.0 мм. Aтуух нь түрсээ хамгаалдаг. Гол төлөв ёроолын шавьжийн авгалдай, хөвөгч амьтдаар хооллох ба агнуурын загасны түрсийг иднэ. Өөрөө Амарын цурхай, улаан живэрт, цулбуурт загасны үндсэн тэжээл болдог.

Тогтуун урсгалтай голын элс, шаварлаг ёроол, ургамал бүхий хэсэг, нуурын гүехэн хэсгээр тархан амьдарна.
Халбаган жараа

### Ерөнхий шинж 
Бие өндөр. Нуруу ногоовтор бор, хажуу мөнгөлөг, биеийн хойд хэсэгт биеийн хажуугаар ногоон-хөх солонгорсон нарийн тууш зураастай. Ам жижиг, хагас доод, бага зэрэг ташуу. Сахалгүй. Хайрс том. Нурууны сэлүүрийн урт сүвийн сэлүүрийн урттай тэнцүү. Нурууны сэлүүр уртавтар, хэвлийн сэлүүрийн сууриас бага зэрэг хойш эхэлсэн. Сүвийн сэлүүр нурууны сэлүүрийн төгсгөлийн харалдаагаас эхэлнэ. Сүүлний сэлүүрийн бариал богино, биеийн уртын 22-26%, дунджаар 23.8% эзэлнэ. Заламгайн өргөс 11-15. Залигуур араа хажуугаасаа бага зэрэг хавчгар, бахим, нэг эгнээ 5-5 шүдтэй.

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын бус загас. Бие жижиг, биеийн урт 10.5-12.6 см, жин 20-83 грамм хүрнэ. 2 насандаа биеийн урт 3 см болоход бие гүйцэж үржилд орно. Үржил 5 сарын сүүлээс 7 сарын эхэн хүрнэ. Түрсээ хэсэгчилэн шахна. Үржлийн үед атуух улам тод өнгөтэй болж биеийн хажуу нил-мөнгөлөг өнгөтэй болдог. Харин атуугийн хагны уут уртасч хоёр хавтаст дунгийн хясаан завсар түрсээ орхино. Түрс нь тэндээ үр тогтон хөврөлийн хөгжил нь явагддаг байна. Атуу 224-290 ширхэг түрс гаргана. Хөвөгч амьтад, ургамлаар хооллож өөрөө бусад загасны хоол болдог.

Гол төлөв голын зөөлөн урсгалтай, тогтуун хэсэгт тархан амьдарна.
Улаан нүдэн

### Ерөнхий шинж 
Нүдний солонгон бүрхүүл улаан өнгөтэй байдаг нь улаан нүдэн загасны гол ялгарах шинж болдог. Сэлүүрүүд нь улаан. Биеийн өндөр уртын 29-30%-тай тэнцүү. Нурууны сэлүүр хэвлийн сэлүүрийн бараг харалдаа эхэлнэ. Хайрс том эсвэл дунд зэрэг. Хажуугийн шугам хэвлий тийш бага зэрэг муруйсан ба биеийн төгсгөл хүртэл үргэлжилнэ. Ам бараг тэгш, дээд эрүү доод эрүүг бага зэрэг давсан. Бие гүйцсэн том загасны биеийн хэлбэр нь харьцангуй өндөр, өргөн. Бие мөнгөлөг хөх, хэвлий цагаан. Заламгайн өргөс богино, 11-15. Залигуур араа нэг эгнээ 6-5 эсвэл 5-5 (ховор 6-6) шүдтэй.

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 49 см, жин 2.1 кг хүрнэ. 3-4 насандаа бие гүйцэж үржилд орно. 5 сарын сүүлч 6 сарын эхээр нуурын гүехэн устай булан тохойн усны ургамал бүхий хэсэг, голын адаг орчмын гүехэн хэсгийн ургамалд түрсээ шахна. Атуу 65,00-31,400 дунджаар 19,900 ширхэг түрс гаргана. Түрсний голч 1.0 мм. Түрс нь наалдамхай чанартай. Замаг, усны ургамал, хөвөгч амьтад, усны ёроолын шавьжийн авгалдайгаар хоoллоно. Өөрөө махан идэшт цурхай, алгана загасны үндсэн тэжээл болдог. Агнуурын ач холбогдолтой. Өгий нуурын загас агнуурт 40-80%-ийг эзэлдэг.

Улаан нүдэн загас нь дасан зохицох чадвар сайтай, ямар ч төрлийн цэнгэг ус тэр дундаа жижиг цөөрөм, томоохон гол, нууруудад тархан амьдарна. Ихэвчлэн усны ургамал элбэгтэй гүехэн хэсгээр тархана.
Шаргал үхэрдээ

### Ерөнхий шинж 
Бие бүдүүн бахим, өндөр, биеийн өндөр биеийн уртын 2.9-3.1-тэй тэнцэнэ. Хайрс жижиг, урт, арьсанд гүн сууж өгсөн. Нуруу хар-ногоон, хажуу тал хар-бор эсвэл ногоон бор, алтлаг туяатай ногоовтор шар. Бүх сэлүүрүүд хар бараан. Нурууны сэлүүр цээжний сэлүүрийн суурийн хойт захын дээрээс, сүвийн сэлүүр нь нурууны сэлүүрийн хойт захаас эхлэнэ. Бүх сэлүүрүүдийн үзүүр дугуйвтар. Сүүлний бариул богино, өндөр. Ам тэгш, жижиг, хоёр завьжиндаа богино хос сахалтай. Нүд жижигхэн, улаавтар өнгөтэй. Заламгайн өргөс уртавтар, заламгайн нэгдүгээр нуманд 12- 13 өргөстэй. Залигуур араа нэг эгнээ 4-5 эсвэл 5-5, эсвэл 4-4 шүдтэй.

#### Биологийн онцлог 
Биеийн урт 60 см, жин 7.2 кг хүрнэ. Сүрэглэдэггүй. Үхэрдээ 3-4 насандаа биеийн урт 20 см хүрэхэд бэлгэ боловсорч үржилд орно. Үржил 6 сараас 7 сард усны температур 19-20 хэмд үргэлжилнэ. Атуу түрсээ ургамалд орхино. Түрсээ хэсэгчилэн шахна. Түрс жижигхэн. Атуу 300,000-400,000 ширхэг түрс гаргана. Гол төлөв ёроолын шавьжийн авгалдай, зөөлөн биетэнээр хооллох ба зарим тохиолдолд ургамлаар хооллосон байдаг.

Гол төлөв нуурт амьдарна. Тогтуун урсгалтай шаварлаг ёроолтой, ургамлаар баялаг хэсэгт тохиолдоно. Хүчилтөрөгчөөр дутмаг усанд дасан зохицох чадвартай.
Гутаарь

### Ерөнхий шинж 
Бие уртавтар, хүчирхэг, арагшаагаа хавчгар. Биеийн дээд хэсэг шаргал бороос оливын хар, биеийн хажуу хар болон цайвар толботой, хэвлийн сэлүүр цайвар, бусад сэлүүрүүд хар толботой. Эрүүн дороо ганц сахалтай. Хайрс жижигхэн, циклойд хэлбэртэй. Толгой хавтгар өргөн. Эрүү, тагнайд өргөслөг шүдтэй. Нурууны болон сүвийн сэлүүр урт, нурууны сэлүүр цувраа 2 байх ба эхнийх богино, удаах уртассан. Сүүлний сэлүүр дугуй. Дээд эрүү доод эрүүн дээгүүр бага зэрэг давсан. Хажуугийн шугам бараг сүүлний сэлүүр хүртэл үргэлжилсэн. Заламгайн өргөс 5-15. Сэлүүрүүд салаалсан гуурстай.

Баг: Сагамхайтан 

Овог: Гутаарийнхан

#### Биологийн онцлог 
Гутаарь нь Саамхайтаны багийн цэнгэг усны ганц төлөөлөгч. Биеийн урт 1 м, жин 24 кг хүрнэ. 3 насандаа бэлгэ боловсорч үржилд орно. Өвөл мөсөн дор үржинэ. Үржил 12-р сарын сүүлчийн хагасаас 2-р сар хүртэл үргэлжилнэ. Шөнө гүехэн устай хэсгийн цэвэр элс, хайрга, чулуун дээр түрсээ шахаад хараа хяналтгүйгээр орхидог. Атуу 20570-97840 ширхэг, дунджаар 63785 ш түрстэй. Шөнийн идэвхитэй махчин загас.

Цэнгэг хүйтэн усны загас. Түргэн урсгалт гол мөрөн, өндөр газрын цэвэр жихүүн устай нуурт амьдарна. Зундаа гол төлөв голын эх хэсгээр идээшилнэ. Намартаа усны хэм багасахад голоо уруудан үндсэн голдоо амьдарна.
Владимир Семичастный

**Владимир Ефимович Семичастный** (1924 оны 1-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины Межевая тосгонд төрсөн —2001 оны 1-р сарын 12-нд ОХУ-ын Москвад нас барсан) — зөвлөлтийн намын болон төрийн зүтгэлтэн, хурандаа генерал (1964). 1961-1967 онд ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах хорооны дарга (орос. КГБ, 1961—1967). ЗХУКН-ын Төв хорооны гишүүн (1964—1971, орлогч гишүүн 1956—1964). ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн депутат.

1946—1950 онуудад Зөвлөлт Украины Комсомолын буюу Коммунист Залуучуудын Эвлэлийн Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга, 1-р нарийн бичгийн дарга.

1950—1958 онд ЗХУ-ын Комсомолын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга. 1958-1959 онд ЗХУ-ын Комсомолын 1-р нарийн бичгийн дарга.

1959 оны хавар ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны хэлтсийн дарга.

1959-1961 онд Зөвлөлт Азербайжаны Коммунист намын Төв хорооны 2-р нарийн бичгийн дарга.

1961-1967 онд ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Улсыг Аюулаас хамгаалах хорооны дарга.

1964 онд Никита Хрущёвыг Зөвлөлтийн тэргүүний алба тушаалаас буулгах ажиллагааны гол зохион байгуулагчдын нэг гэж үздэг.

1967 онд албан тушаал буурч ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргааар 1981 он хүртэл ажилласан байна. 

1981 оноос ЗХУ-ын Олон нийтийн Бүх Холбооны "Знание" /орч. Мэдлэг/ нийгэмлэгийн Удирдах зөвлөлийн орлогч дарга.  

1988 онд тэтгэвэрт суугаад 2001 онд нас баржээ.
Шивэр сугас

### Ерөнхий шинж 
Нуруу хөхөлбөр бор, хэвлий мөнгөлөг цайвар, Нуруу болон сүүлний сэлүүр бараавтар-бор, хэвлий болон сүвийн сэлүүр, цээжний сэлүүрүүд улаан өнгөтэй. Толгойн урт биеийн өндрөөс үл мэдэг бага. Хошуу богино, нурууны сэлүүр босоо өндөр, биеийн яг дунд хэсэгт байрлана. Ам жижигхэн, бараг тэгш. Дээд эрүүний урт толгойн гуравны нэгтэй тэнцэнэ.

Баг: Мөрөгтөн 

Овог: Мөрөгийнхөн

#### Биологийн онцлог 
Агнуурын загас. Биеийн урт 22 см хүрнэ. 3-6 насандаа биеийн урт 11-14 см хүрэхэд бие гүйцэж үржилд орно. Үржил 5 сарын сүүлчээс 6 сарын эхэн хүртэл үргэлжилж түрсээ голын урсгал ихтэй хэсгийн хайрга чулуун ёроолд шахна. Атуу 2,900- 27,000 ширхэг түрс гаргана. Шивэр сугас усны ёроолын шавьжийн авгалдай тэр дундаа хаварч, өдөрчийн авгалдай, Хуурай газрын шавьж, салаа сахалт, сэлүүр хөлт хавч хэлбэртэн, замгаар хооллох ба мөн усны ургамлаар их хооллоно.
Светлана Аллилуева

**Светлана Иосифовна Аллилуева** (гүрж. სვეტლანა იოსების ასული ალილუევა; төрөхдөө *Ста́лина (Джугашвили (гүрж. ჯუღაშვილი))*, цагаачлаад - **Лана Питерс** (англи. *Lana Peters*), 1926 оны 2-р сарын 28-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн —2011 оны 11-р сарын 22-нд АНУ-ын Висконсин мужийн Ричленд-Сентерт нас барсан) — Зөвлөлтийн орчуулагч, хэл судлаач, хэлзүйн ухааны дэд эрдэмтэн, дурсамж бичигч.

Тэрээр Зөвлөлтийн уирагч Иосиф Сталины охин гэдгээрээ алдартай бөгөөд эцгийнхээ тухай олон дурсамж бичиж үлдээсэн. 1967 онд ЗХУ-аас АНУ руу дуулиан дагуулан цагаачилсан. 

1966 оны 12-р сарын 20-нд Энэтхэг рүү энэтхэг найзаа оршуулахаар яваад тэндээ 3 сар болсоны дараа 1967 оны 3-р сард Шинэ Дели дахь АНУ-ын ЭСЯ-нд очиж улс төрийн орогнол хүсч улмаар АНУ руу цагаачилсан байна. 

1970 онд тэрээр Америкийн архитектор Уильям Питерс (1912-1991) -тэй гэрлэж, 1972 онд нөхрөөсөө салсан, Ольга Петерс (хожим нь Крис Эванс гэж нэрлэгдэх болсон) охин төрүүлсэн боловч Лана Петерс гэдэг нэрийг хадгалсан. С.Аллилуевагийн санхүүгийн асуудал амжилттай болсон. Түүний "Найздаа бичсэн хорин захидал" дурсамжийн сэтгүүлийн хувилбарыг Гамбургийн долоо хоног тутмын Der Spiegel сэтгүүлд 480 мянган маркаар зарсан бөгөөд үүнийг доллараар хөрвүүлсэн нь 122 мянга байв (ЗХУ-д түүний зээ охин Надеждагийн хэлснээр Сталин түүнд ердөө 30 мянга рубль үлдээсэн гэдэг).  Аллилуева эх орноо орхисныхоо дараа бичиж олсон мөнгө, иргэд, байгууллагаас авсан хандиваар амьдарч байжээ.

1982 онд Аллилуева АНУ-аас Их Британий Кембридж рүү нүүсэн. Тэр үнээс хойш дэлхий даяар аялж эхэлсэн байна.
Равдангийн Батаа

**Равдангийн Батаа** (1941 онд төрсөн- ) -  БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, Ардын Их хурлын дарга Жамбын Батмөнхийн туслах, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч П.Очирбатын ахлах зөвлөх, Монгол Улсын ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга. 

## Намтар 
1960-1965 онд ЗХУ-ын Киев хотын Политехникийн дээд сургуулийг цахилгааны инженер мэргэжлээр тус тус суралцаж төгссөн.

1965-1980 онд Дарханы Цахилгаан станцад инженер, цехийн дарга, ТЭХҮГЯ-ны эрдэм шинжилгээ, зураг төслийн хүрээлэнд ажилтан, 

1980-1984 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн Эдийн засгийн харилцан туслалцах зөвлөлийн (СЭВ) комисст референт, ахлах референт, 

1985-1989 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн даргын туслах, шуурхай хяналт эрхэлсэн туслах, МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Жамбын Батмөнхийн шуурхай хяналт эрхэлсэн туслах;

1990-1991 онд БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн даргын туслах, ЗХУ-ын Ленинград хот дахь Монгол Улсын Ерөнхий консул, 

1992-1993 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, ахлах зөвлөх;

1992-1993 онд Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга зэрэг албыг хашиж улсад нийт 39 жил ажиллажээ.

Тэрээр БНМАУ-ын Хурандаа генерал Сандивын Равдангийн хүү юм.
Байгаль орчны шинжлэх ухаан

**Байгаль орчны шинжлэх ухаан** нь физик, биологи, газарзүй (экологи, хими, ургамал ба амьтан судлал, лимнологи, хөрс судлал, геологи ба физик газарзүй агаар мандлын шинжлэх ухаан зэрэг)-г хүрээлэн буй орчны судалгаа болон байгаль орчны асуудлын шийдлүүдийг нэгтгэдэг эрдэм шинжилгээний салбар юм. Хүрээлэн буй орчны шинжлэх ухаан нь Гэгээрлийн үед байгалийн түүх болон анагаах ухааны салбараас үүссэн. Өнөө үед энэ нь байгаль орчны тогтолцоог судлах салбар дундын нэгдсэн тоон үзүүлэлтээр хангадаг байна. 

Байгаль орчны судалгаанд хүн төрөлхтний харилцаа, хүрээлэн буй орчны талаарх ойлголт, бодлогыг ойлгоход чиглэсэн нийгмийн шинжлэх ухааныг илүү агуулсан. Хүрээлэн буй орчны инженерчлэл байгаль орчны чанарыг бүх талаас нь сайжруулах дизайн, технологид анхаарлаа хандуулдаг. 

Байгаль орчны эрдэмтэд дэлхийн физик, хими, биологи, геологийн үйл явцыг ойлгохыг эрэлхийлж, өөр эрчим хүчний систем, бохирдлыг хянах болон бууруулах, байгалийн нөөцийн зохистой хэрэглээ, дэлхийн дулаарал буюу уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөө зэрэг асуудлууд байгальд хэрхэн нөлөөлж байгааг ойлгоход мэдлэгээ ашигладаг. Хүрээлэн буй орчны асуудлууд ихэвчлэн физик, хими, биологийн үйл явцын харилцан үйлчлэлийг агуулдаг. Байгаль орчны эрдэмтэд хүрээлэн буй орчны асуудлуудад дүн шинжилгээ хийхэд системийн хандлагыг авч ирдэг. Тэдний гол үр дүн бүхий чадварууд нь орон зай, цаг хугацааны харилцаа холбоо, тоон дүн шинжилгээ хийх билээ.
Хог хаягдлын менежмент

**Хог хаягдлын менежмент** эсвэл **хог хаягдлыг устгах** нь тэдгээрийг бий болсон цагаас нь эхлээд устгах хүртэл зохицуулах үйл явц, шаардагдах арга хэмжээ багтана. Үүнд хог хаягдлын менежментийн үйл явц, хог хаягдалтай холбоотой хууль тогтоомж, технологи, эдийн засгийн механизмын хяналт, зохицуулалтын хамт хог хаягдлыг цуглуулах, тээвэрлэх, боловсруулах, устгах зэрэг орно.

Хог хаягдал нь хатуу, шингэн эсвэл хий байж болох ба төрөл бүрд устгах өөр өөр арга байдаг. Хог хаягдлын менежментэд үйлдвэрлэлийн, биологийн, ахуйн, хотын, органик, био анагаахын, цацраг идэвхт хог хаягдал зэрэг бүхий л төрлийн хог хаягдлыг авч үздэг. Зарим тохиолдолд хог хаягдал нь хүний эрүүл мэндэд аюул учруулах боломжтой. Эрүүл мэндийн асуудал нь хог хаягдлын менежментийн бүх шатны үйл явцтай холбоотой. Мөн үүнд шууд болон шууд бусаар нөлөөлж болно: хатуу хог хаягдалтай харьцах, ус, хөрс, хүнсний хэрэглээний шууд бус байдлаар гэх мэт. Хог хаягдал нь хүний үйл ажиллагаа, тухайлбал, түүхий эдийг олборлох, боловсруулах замаар үүсдэг. Хог хаягдлын менежмент нь хог хаягдлын хүний эрүүл мэнд, байгаль орчин, гарагийн нөөц, гоо зүйд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах бодлоготой.

Хог хаягдлын менежментийн зорилго нь хаягдлын байгаль орчин болоод хүний эрүүл мэндэд үзүүлэх хор хөнөөлийг бууруулахад оршино. Хог хаягдлын менежментийн томоохон хэсэг нь үйлдвэр, худалдаа, ахуйн үйл ажиллагаанаас үүсдэг хотын хатуу хог хаягдлыг авч үздэг. 

Хог хаягдлын менежмент нь улс орнуудын (хөгжсөн болон хөгжиж буй орнууд) дунд янз бүр байдаг; бүс нутаг (хот, хөдөө орон нутаг), орон сууц, аж үйлдвэрийн салбарууд бүгд өөр өөр арга барилыг хэрэгжүүлдэг.
Гийгүүлэгч

**Гийгүүлэгч** гэдэг нь дууны замыг бүрэн буюу хэсэгчлэн хааснаар гаргадаг, ярианы дуу авиа юм. Жишээ нь уруулаар дуудагдах [п], [б]; хэлний урд талаар дуудагдах [т], [д]; хэлний араар дуудагддаг [к], [г]; нарийн сувгаар агаарыг түлхэж дууддаг [ф], [в], [с]; мөн агаарын урсгалыг хамраар дамжуулан гаргадаг [м] ба [н].

Ангилал:Хэл зүй
Ариун цэврийн инженерчлэл

**Ариун цэврийн инженерчлэлийг** **нийгмийн эрүүл мэндийн инженерчлэл** эсвэл **бохир усны инженерчлэл** гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь хүний хог хаягдал болох ялгадсыг зайлуулах, аюулгүй ундны усаар хангах замаар хүн амын ариун цэврийн байгууламжийг сайжруулах инженерийн аргуудыг ашиглах явдал юм. Уламжлал дагуу энэ нь барилгын инженерийн нэг салбар бөгөөд одоо хүрээлэн буй орчны инженерчлэлийн дэд хэсэг байсан 19-р зууны дунд үед сахилга бат нь өвчлөлийг бууруулахад төвлөрсөн, харин дараа нь үүнийг миасмагаас үүдэлтэй гэж үздэг байв. Ялангуяа Лондон болон Их Британи дахь бохир усны урсгалыг цуглуулж, тусгаарлах замаар голчлон гүйцэтгэж байсан бөгөөд үүний зохицуулалтын сайжруулалтыг 1865 онд АНУ-д дамжуулсан.

Энэ нь нийгмийн эрүүл мэндэд шууд нөлөө үзүүлэхгүй ч хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлстэй салшгүй холбоотой. Ариун цэврийн инженерчлэлээс гадуурх газруудад ургамал, амьтдын хувьд тохижилт, байгаль орчныг хамгаалах зэрэг гоо зүйн асуудал багтдаг.

Энэ чиглэлээр мэргэшсэн ур чадварууд нь ихэвчлэн цэвэр ундны усаар хангах, бохир усыг цэвэрлэх, суурин газрын хог хаягдлыг зайлуулах замаар өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх үндсэн зорилгод ашиглагддаг.

(Жишээ нь) цахилгааны инженерчлэл эсвэл механик инженерчлэлтэй харьцуулахад ариун цэврийн инженерчлэл нь сантехник, галын хамгаалалт, гидравлик, амьдралын аюулгүй байдал, конструктив загварчлал, мэдээллийн технологи, төслийн дизайн зэрэг элементүүдийг багтааж болох микробиологи, эмгэг судлал, байгаль орчны шинжлэх ухаан, байгаль орчны технологийн салбарууд юм. Зарим тохиолдолд нийгмийн шинжлэх ухаан, хот төлөвлөлтийн салбарт хамаарах асуудлуудыг мөн харгалзан үзэх шаардлага гардаг.

Ариун цэврийн инженерчлэл нь бохирын шугам, бохир ус цэвэрлэх байгууламж, дахин боловсруулах төв, нийтийн хогийн цэг болон баригдаж буй бусад зүйлсийн зураг төсөлтэй холбоотой байж болох ч энэ нэр томьёо нь тодорхой газар нутаг дахь ус болон хөрсний бохирдлын үр нөлөөг арилгах үйл ажиллагаанд мөн адил төлөвлөгдөнө.
Эгшиг

**Эгшиг** нь эрхтнүүдээр агаар саадгүй өнгөрөхөд дууны хөвчийн чичиргээнээс үүсдэг ярианы авиа юм. Эгшиг нь чанар, чанга, уртаараа ялгаатай байдаг. Мөн амны хэлбэрийг өөрчлөхөд гаргах авиа дагаж өөрчлөгдөх бөгөөд ингэснээр хос эгшиг үүснэ. 

Ангилал:Хэл зүй