open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пүрэвийн Даваасамбуу

**Пүрэвийн Даваасамбуу** (1928 онд Говь-Алтай аймгийн /хуучин Завхан аймаг/ Жаргалан сумын Харгана тохой гэдэг газар төрсөн- 2001 онд нас барсан)  БНМАУ-ын Соёлын яамны орлогч сайд, Үндэсний бөхийн Холбооны дэд тэргүүн, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, гүн ухааны дэд эрдэмтэн.

Тэрээр 1928 онд малчин ард Дүвчэнгийн Пүрэвийн (1949 онд анхны сайн малчин болсон хүн) 4 дэх хүү болж мэндэлсэн байна. 

1948-1951 онд цэргийн алба хаасан.

1952 оноос завхан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргаанд зааварлагч.

1958 онд Улаанбаатар хотд намын дээд сургууль төгссөн.

1965 онд ЗХУ-ын Москва хотод Соёлын дээд сургууль төгссөн. 

1969-1979 онд БНМАУ-ын Срёлын яамны орлогч сайд. 

1970 онд Монголын Бөхийн холбооны даргаар томилогдсон.

1979-1982 онд Холбооны яамны автобаазын дарга.

1982-1991 онд БНМАУ-ын Мүзейн удирдах газрын дарга.

1990 онд Монголын Үндэсний бөхийн Холбоо байгуулагдаж дэд тэргүүнээр сонгогдож байжээ.
Батмөнхийн Лигдэн

**Батмөнхийн Лигдэн (**1929 оны 1 сарын 25нд төрсөн-  2021 оны 11 сарын 1-нд нас барсан) - Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Түүхийн ухааны доктор, МАХН-ын болон нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, эрдэмтэн нийтлэлч, сэтгүүлч.

## Намтар 
Хэнтий аймгийн Баянмөнх суманд 1937 онд найман настай сургуульд орж төгсөөд, аймгийн дунд сургуульд сурахаар тавдугаар ангид дэвшиж байсан. 1943 онд эх залуудаа өөд болсон байна.  Анх 1944 онд “Пионерийн үнэн” сонинд хүүхдийн тухай өгүүлэл нийтлүүлсэн. 

1945 оны намар Гэгээрлийн яамны тушаал гарч  бага сургуулийн багш болоод удалгүй цэргийн албанд мордож Цэргийн ерөнхий сургуульд гурван жил алба хаасан байна. Нутагтаа буцаж ирээд аймгийн намын хороонд зааварлагчаар ажиллаж байгаад Намын дээдийн бэлтгэл ангид орсон. Намын дээд сургууль төгссөн. 

1950 онд МАХН-д элссэн.

Мэдээлэл радиод ажиллаж байгаад  Казахстанд Улс төрийн дээд сургууль явж төгссөн. 

Ирээд Намын төв хороонд зааварлагчаар ажилласан байна.  

ЗХУКН-ын Төв Хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академи тус тус төгссөн.

1990-1993 онд "Ардын эрх" сонины эрхлэгч, 1996-2000 онд орлогч эрхлэгч.

Ардын Их хурлын депутат, шинэ 1992 оны Үдсэн хууль батлалцсан хүн.
Галбадрахын Раднаабазар

**Галбадрахын Раднаабазар** (1949 онд Завхан аймгийн Сонгино суманд төрсөн-) Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн. 

УБДС -ийг зураг хөдөлмөрийн багш мэргэжлээр төгссөн.

1971 онд Маркийн товчоонд зураачаар ажлын гараагаа эхлүүлж "Монгол марк" компаний захирал болтол ажилласан байна.
Цэвэгмидийн Гайтав

**Цэвэгмидийн Гайтав** (1929 онд Өвөрхангай аймгийн Богд сумын нутагт төрсөн-1979 онд нас барсан) -Монгол Улсын яру найрагч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн.

## Намтар 
1948 онд санхүү-эдийн засгийн техникум төгссөн. 
1952 онд Багшийн дээд сургууль төгсжээ. 
1948 оноос уран зохиол сонирхон бичиж энэ завсар хүүхдэд зориулан олон шүлэг, дуу бичжээ.
1965-1968 онд "Пионерын үнэн" сонинд хариуцлагтай нарийн бичгийн дарга.

## Бүтээлүүд 
Түүний  "Шүлгүүд", "Улаан туг", "Гэрэлт хөшөө","Карл Маркс", "Сайхан эх орон" зэрэг шүлэг найраглалын 30 гаруй ном хэвлэгдсэн юм.
Шилдэг бүтээл туурвисан учир 1961 онд «Дамдины Сүхбаатар» гэдэг найраглалаараа БНМАУ-ын төрийн шагнал, 1967 онд МЗЭ-ийн шагнал, 1971 онд МХЗЭ-ийн шагнал, 1979 онд БНМАУ-ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртжээ.
""Гүн галуутайн хүү"" шүлэг.

## Дурсгал 
Монгол Улсын Төрийн шагналт, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Цэвэгмидийн Гайтавын мэндэлсний 90 жилийн ойд зориулсан "Их найрагчийн нутагт" яруу найргийн наадам 2019 оны 9-р сарын 6-9-ний өдөр Өвөрхангай аймгийн Богд суманд болсон.
Цөмийн хими

**Цөмийн хими** нь цөмийн хувирал, шинж чанар зэрэг атомын цөм дэх цацраг идэвхт байдал, цөмийн үйл явц, хувиралтай холбоотой химийн дэд салбар юм.

Мөн актинд, радий, радон зэрэг цацраг идэвхт элементүүдийн хими нь цөмийн процессыг гүйцэтгэхэд зориулагдсан тоног төхөөрөмж (цөмийн реактор гэх мэт)-тэй холбоотой химийг хэлнэ. Үүнд гадаргуун зэврэлт, хэвийн болон хэвийн бус нөхцөл (ослын үед гэх мэт) дэх үйл ажиллагаа багтана. Цөмийн хог хаягдлыг хадгалах эсвэл хогийн цэгт байршуулсны дараах объект, материалын чанар нь чухал ач холбогдолтой. 

Энэхүү үйл явц нь амьд амьтан, ургамал болон бусад материалын цацраг туяаг шингээхэд үүсэх химийн нөлөөллийн судалгааг агуулдаг. Цацраг хими нь амьд биетүүдийн молекулын хэмжээнд нөлөөлөх маш их биологийн цацрагийг зохицуулдаг. Үүнийг өөрөөр тайлбарлавал цацраг нь амьд бие, био молекул доторх биохимийг өөрчилдөг, дараа нь бие махбодод тохиолддог химийн бодисыг хувиргадаг. Тиймээс химийн энэхүү өөрчлөлт нь биологийн үр дагаварт хүргэж болзошгүй юм. Үр дүнд нь цөмийн хими анагаах ухааны эмчилгээг (жишээлбэл, хорт хавдрын туяа эмчилгээ) ойлгоход ихээхэн туслах бөгөөд эдгээр эмчилгээг улам бүр сайжруулах боломжийг олгодог.

Ангилал:Хими
Ангилал:Цөмийн физик
Ангилал:Математик
Азийн шуурга (кино)

**«Азийн шуурга»** (орос. Потомок Чингисхана, англи. *Storm over Asia*) — Оросын найруулагч Всеволод Пудовкины 1928 онд бүтээсэн дуугүй уран сайханы кино. Кино зохиолыг Осипом Брик, Иван Новокшонов нар бичсэн байна. Иван Новокшоновын «Чингисханы үр удам» /орос. Потомок Чингисхана/  зохиолыг үндэслэн кино зохиолыг бичсэн байна. 

## Кино авалт 
1928 оны 3-р сард кино авах групп Верхнеудинск хот (Улаан-Үд) руу гарч 4-р сарын 2-нд очсон байна. Кино зохиол В.Пудовкинд таалагдахгүй байсан тул тэрээр кино зохиолыг газар дээр нь өрчилсөн байна. Бурядад кино авах группд Бурядын дарга байсан Мария Сахьяновагийн нөхөр Бурядын эрдэмтдийн хорооны орлогч дарга Александр Иванович Оширов ихээхэн тусалсан байна. 

Киноны нэг хэсгийг Галуут нуурын Дацанд зураг авалтыг хийхээр төлөвлөжээ. Гэвч тус хийдийн лам нар үүнийг эсэргүүцсэн тул Пудовкины хүсэлтээр Буриад-Монголын Автономит Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн газар дацангийн Хамба ламд хандан зураг авалтыг зөвшөөрөх хүсэлт гаргаж, зөвшөөрүүлжээ. Үүний дараа дацан "Цам харайх" өдрийг шилжүүлж тусгайлан зураг авалтад зориулан товлож байжээ. Цам харайх ёслолын хосгүй дүрс бичлэг нь угсаатны зүйн хувьд асар их үнэ цэнэтэй юм.

Киноны зураг авалтад нутгийн иргэд, партизаны хөдөлгөөнд оролцогчид, Тарбагатайн малчид, Тамчин дацангийн лам нар оролцжээ. Баярын аавын дүрд Валерий Инкижиновын эцэг тогложээ. Киноны төгсгөлийн тоглолтод Боргойн хөндийн өнцөг булан бүрээс ирсэн хоёр мянга гаруй морьтон оролцсон байна.

## Зураг авах групп 
* Найруулагч — Всеволод Пудовкин
* Кино зохиолч— Осип Брик, Иван Новокшонов
* Зураглаач — Анатолий Головня
* Кино зураач— Моисей Аронсон, Сергей Козловский
* Туслах найруулагч— Александр Ледащев

Уг кино нь ЗХУ-д 1928 оны 11-р сарын 10-нд нээлтээ хийсэн. Мөн оны 12-р сард Берлин хотноо “Чингис хааны үр сад” киноны нээлт болсон. Европт уг киног "Азийн дээгүүр шуурга" /англи. *Storm over Asia/-* нэрээр үзүүлж, маш их алдартай болсон. 1929 оны 4-р сард Будапештэд, 1930 оны 2-р сард Нидерланд, Англид нээлтээ хийж их амжилттай болжээ. 1935 оны хавар тус кино Москвагийн олон улсын анхны кино наадмаас шагнал хүртжээ. 1937 онд уг зургийг Парист болсон дэлхийн үзэсгэлэнд үзүүлж байжээ.

Гол дүрийн жүжигчин Валерий Инкижинов 1930 онд Парист гэр бүлийнхээ хамт үлдэж цагаачилсан тул 1930-аад оны дунд үеэс ЗСБНХУ-д уг киног үзүүлээгүй бөгөөд В.Инкижиновын нэрийг киноноос хасчээ.

Тус киног М.Горький нэрэмжит кино студид 1985 онд сэргээн засварлаж, дубляж хийсэн байна. Хөгжмийн зохиолч нь Николай Крюков байв.
Иржи Шима

**Иржи Шима** (, 1943 онд Праг хотод төрсөн) — Чехийн монголч эрдэмтэн, Элчин сайд.

1959–1965 онд Праг хотын Карлын Их сургуулийн философийн ангид хятад хэл, угсаатан зүй судалж байсан. 

1960 онд анх удаа Монголд дадлагажигчаар ирж байжээ. МУИС-д шилжин орж Монголын нэрт угсаатны зүйч С.Бадамхатаны удирдлага дор монгол судлалд суралцсан байна. 

Иржи Шима нь Монголд монгол судлалын боловсрол эзэмшсэн анхны чех хүн бөгөөд монгол хэлээр чөлөөтэй ярьдаг.

1966-1969 онд И.Шима Хятад дахь Чехословакийн Элчин сайдын яаманд орчуулагчаар ажиллаж байсан. 

1969–1990, 1992–1995 онуудад Чехословакийн ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнд монгол судлалын чиглэлээр амжилттай ажиллаж байв. 1988 онд Монголд “1945-1985 он дахь Чехословак-Монголын харилцаа болон тэдний хөгжлийн хэтийн төлөв” сэдвээр диссертацийг хамгаалсан.

Мөн “Чех-Монгол хэлц”, “Монгол-Чех толь”, “Чех-Монгол толь” (1987) зэрэг монгол судлалын шинжлэх ухааны цуврал бүтээлүүдийг бэлтгэн хэвлүүлсэн. Д.Нацагдорж, Ц.Дамдинсүрэн, Ч.Лодойдамба, Л.Түдэв, С.Удвал нарын уран зохиолын бүтээлүүдийг чех хэл рүү орчуулсан.

1990-1992 онд Чехословак улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд.

1995 оноос Зүүн Азийн Дорно дахины хүрээлэнгийн салбарын эрхлэгч. Монголын анд нөхдийн нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулагч, Монголын их, дээд сургуулийн төгсөгчдийн холбооны дэд ерөнхийлөгч, Улаанбаатарт болсон олон улсын Монгол судлалын их хуралд идэвхтэй оролцдог. 

Праг хотын ойролцоо Монголын соёл, ахуйг харуулсан “Праг дахь гэр өргөө” музейг байгуулжээ.

Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:Чехийн эрдэмтэн
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Жүгдэрийн Лувсандорж

**Жүгдэрийн Лувсандорж** (1939 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын нутаг Бомбогорын өвөлжөө гэдэг газар төрсөн- 2021 оны 10-р сарын 11-нд нас барсан)-  МУИС-ийн ахмад багш, хэл бичгийн ухааны доктор, профессор.

## Намтар 
Ж.Лувсандорж 1947-1957 онд төрөлх нутгийнхаа дунд сургуульд суралцан бүрэн дунд боловсрол эзэмшсэн байна. 

1957-1961 онд Улсын Багшийн Дээд Сургуульд суралцан монгол хэл-уран зохиолын багш мэргэжил эзэмшсэн. 

1961-1968 онд Архангай аймагтаа дунд сургуулийн багш, тус аймгийн Сурган хүмүүжүүлэх ухааны танхимын эрхлэгчээр ажлын гараагаа эхлүүлжээ. 

Тэрбээр 1968-1981, 1973-1987 он МУИС-д багш, Монгол хэлний тэнхимийн эрхлэгч, 

1971-1973 онд ЗХУ-ын Ленинградын Улсын Их Сургуульд монгол хэлний багш, 

1987-2021 онд Чех улсын Карлын Их Сургуульд монгол судлалын профессороор тус тус ажиллаж байсан. 

Ж.Лувсандорж нь МУИС-д монгол хэл шинжлэлийн мэргэжлийн хичээлүүд заахаас гадна 1971 онд байгуулагдсан гадаадынханд монгол хэл заах дагнасан тэнхимийн анхны эрхлэгчээр, мөн 1980-1987 онд дахин уг албандаа томилогдон ажиллахдаа гадаадын монгол судлаач, мэргэжилтэн бэлтгэх үйлд жинтэй хувь нэмэр оруулсан юм. Энэ үедээ монгол хэлийг суралцагч гадаадынханд орчин цагийн монгол хэлний зөв дуудлагыг эзэмшүүлэх хичээлийн хэрэглэгдэхүүн болгож *“Монгол авианы дуудлага”* бүтээлээ хэвлүүлсэн байна.  Түүнчлэн монгол бичгийн хэлний титмийн талаарх судалгаанд зориулсан “Эртний монгол бичигт үгийн эхний алеф үсгээр ямар авиа тэмдэглэсэн бэ?” хэмээх эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичсэн байна.
Смит

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Эдвард Смит
* Матт Смит
* Иосеф Смит
* Томми Смит
* Майк Смит (хоккейчин)
* Адам Смит
* Жо Смит
* Жейден Смит
* Вилл Смит
* Жош Смит
* Жей Ар Смит
Миллер

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Алексей Миллер
* Боде Миллер
* Лешек Миллер
* Майк Миллер
* Ранди Миллер
* Режи Миллер
Фишер

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Бобби Фишер
* Дерек Фишер
* Хайнц Фишер
* Херманн Эмиль Фишер
Жексон

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Марк Жексон
* Режи Жексон
* Сэмюэл Лерой Жексон
* Фил Жексон
Тамир

**Тамир**

* Дармаагийн Тамир - нь Булган аймгийн Бүрэгхангай сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх
* Энхтуулын Тамир - монголын хөгжимчин
Жамбаа

**Жамбаа**

* Норпилийн Жамбаа - Ламын гэгээний шавь хошуу
* Нямын Жамбаа - БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Монгол Улсын Ардын Зураач, УГЗ барималчин
Гоньд

Овог: Шүхэртэн-Apiaceae. Энэ нь 2 төрөл зүйлтэй. Хүнс ба эмийн чухаг ургамал.

**Эгэл гоньд** 

Латин нэр: Carum carvi L.

Төвөд нэр: Гонед, Гониод 

Англи нэр: Caraway

Орос хэл: Тмин обыкновенный

**Эмийн үйлчилгээ, хэрэглээ:** Үр жимсийг хэрэглэх ба 3-6% эфирийн тостой. Гоньд бол анагаах ухааны эмнэлэгт шингэц, гэдсэнд исэлдэх ялзрах, ходоод гэдэсний базалт, өтгөн хатах зэрэгт хэрэглэнэ. Нэмж мэдээлэхэд Өвөр Монголын Шилийн голд Гоньдын үндсийг намар авч үхрийн шээсэнд угаагаад үнээний сүүнд дэвтээж наранд хатаагаад биеийг шимжүүлэх чадалтай ба шар ус, бөөр бэлхүүсний хүйтэн хий, хий цусыг нөхөж биеийг шимжүүлнэ.

**Бяцхан зөвөлгөө:** 15.6г нунтаг /хоолны 1 халбага/ үр жимсийг 200мл буцламгай усанд хийж сайтар таглаад 3-5 минут буцалгана. Битүү чигээр нь хөргөөд шүүнэ. Хагас аягаар өдөрт 3-4 удаа ууна

**Нэмэлт** 

Монгол оронд элбэг тархсан нэг наст ургамал бөгөөд 50 сантиметр хүртэл өндөр ургана. Жижиг цагаан дохиур цэцэгнүүд ургаж, цэцгэн дотроос нь гонзгой хэлбэртэй жимс гарч ирэх бөгөөд түүнийг нь гоньд хэмээнэ. Найрлаганд нь анетолын бодис агуулсан анхилуун үнэртэй тос бий. Энэ тос нь эмчилж анагаах увьдастай. Ханиад хүрэх, могой, хилэнцэт хорхойд хатгуулах үед тосыг ууж хэрэглэнэ.

Хүмүүс дундад зууны үеэс хүнс хоолондоо амтлагч болгон хэрэглэж ирсэн бөгөөд амт нь чихэрлэг байх тусам сайн хэмээн эртний ном сударт бичжээ. Гоньдыг ханиалгах, хэхрэх, гэдэс дүүрэх, хоолонд дургүй болох, дотор муухайрах, бөөлжис хүрэх, хамар битүүрэх, цэр ховхлох зэрэг өвчинг засахад хэрэглэдэг. Гоньдны цайгаар амаа тогтмол зайлбал амны хөндийн өвчин, хоолой өвдөх, амны эвгүй үнэрийг арилгахад тустай. Орчин үед гоньдны тосыг янз бүрийн хортон шавьжийг устгахад хэрэглэдэг байна.
Эрдэнэцогтын Содонтогос

**Эрдэнэцогтын Содонтогос** (1974 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) олон улсын улс төр судлаач, орчуулагч, эдийн засагч, МОНЦАМЭ агентлагийн дарга асан.

## Намтар 
1974 онд Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын уугуул сэхээтэн Эрдэнэцогтын гэр бүлд 8 хүүхдийн нэг болж төрсөн.  

### Боловсрол 
Гадаад хэлний дээд сургууль, Санхүү, эдийн засгийн дээд сургууль төгссөн. Орос, англи хэлний орчуулагч, банк-зээлийн эдийн засагч мэргэжилтэй. БНСУ-ын Кюн Хи их сургуулийн Олон улс судлалын сургуульд Олон улсын улс төр судлал-эдийн засгийн магистрын зэрэг хамгаалсан. 

### Ажилласан байдал 
* 1995 онд НҮБ-ын Хүн амын санд орчуулагч.
* ГХЯ-ны Олон талт хамтын ажиллагааны газар, ҮАБЗ-д шинжээч.
* 2009 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн зөвлөх, шадар туслах.
* 2015 оноос Монголын Мянганы сорилтын Сангийн гүйцэтгэх захирал.
* "Монголиа майнинг журнал" сэтгүүл үүсгэн байгуулагч.
* Монголын үндэсний олон нийтийн телевизийн англи хэлээрх "Face to face" нэвтрүүлгийн хөтлөгч.
* 2022 оны 11-р сарын 22-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргын захирамжаар Эрдэнэцогтын Содонтогосыг мэдээллийн МОНЦАМЭ агентлагийн даргаар томилсон. 2025 оны 6-р сарын 16-нд өргөдлөө өгч ажлаас чөлөөлөгдсөн. 

## Гэр бүл 
Эгч Э.Сонинтогос Соёл урлагийн их сургуулийн гүйцэтгэх захирлаар 15 ажиллаад тэтгэвэрт гарсан. Дүү Э.Сарантогос Канадын элчин сайдаар ажиллаж байна. 

## Шүүмж 
Монголын Мянганы сорилтын сангийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байхдаа ажилчдаа дарамталж, хүний эрх зөрчсөн гэх үндэслэлээр ажлаасаа халагдаж байжээ. 

МОНЦАМЭ агентлагийн ажилтнуудаас дарамталсан гомдол гаргасан.

## Гадаад холбоос 
*https://eguur.mn/380316/Э.Содонтогосыг МОНЦАМЭ агентлагийн даргаар томиллоо
*Монцамэ агентлагийн дарга Э.Содонтогос өргөдлөө өгч, чөлөөлөгджээ
*Э.Содонтогосыг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлжээ
*Онцлох мэдээ: Э.Содонтогос
*Э.Содонтогос даргыг бид хүндэтгэж ажилласан. Өөдөөс нь тайлбар тавьсан ажилчдыг доромжлон хашхирах зэргээр бүдүүлэг үйлдэл их гаргадаг байсан
*МОНЦАМЭ агентлагийн ажилтнуудын гомдол болон Э.Содонтогос даргын хариулт

Ангилал:Монголын орчуулагч
Ангилал:Халзангийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Орлогын тайлан

**Орлогын тайлан** буюу ашиг, алдагдлын данс нь компанийн санхүүгийн тайлангийн нэг бөгөөд тодорхой хугацааны компанийн орлого, зарлагыг харуулдаг.

Энэ нь орлогыг ("дээд шугам" гэж нэрлэдэг) цэвэр орлого эсвэл цэвэр ашиг (бүх орлого, зардлыг тооцсоны дараа гарсан үр дүн) болгон хэрхэн хувиргаж байгааг харуулдаг. Орлогын тайлангийн зорилго нь тайлагнаж буй хугацаанд компани мөнгө (ашиг) хийсэн эсвэл алдсан (алдагдал) эсэхийг менежер, хөрөнгө оруулагчдад харуулах явдал юм.

Орлогын тайлан нь тодорхой үргэлжилсэн хугацааг илэрхийлдэг (мөнгөн эргэлттэй адил). Энэ нь зөвхөн тухайн нэг цаг үеийг илэрхийлдэг тайлан балансаас ялгаатай.

Санхүүгийн тайлан гаргах шаардлагатай буяны байгууллагууд орлогын тайлан гаргадаггүй. Үүний оронд тэд санхүүжилтийн эх үүсвэрийг хөтөлбөрийн зардал, захиргааны зардал болон бусад үйл ажиллагааны амлалтуудтай харьцуулсан орлогын тайлантай төстэй тайлан гаргадаг.

Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл
Ангилал:Санхүү
Ангилал:Хөрөнгө оруулалт
Ангилал:Эдийн засаг
Мөнгөн эргэлт

Санхүүгийн нягтлан бодох бүртгэлд **мөнгөн эргэлт** буюу ***мөнгөн гүйлгээний тайлан*** нь балансын данс, орлогын өөрчлөлт нь мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгөд хэрхэн нөлөөлж байгааг харуулсан санхүүгийн тайлан бөгөөд өдөр тутмын, хөрөнгө оруулалт, санхүүжилтийн үйл ажиллагаанд задлан шинжилдэг. Үндсэндээ мөнгөн эргэлт нь бизнест орж ирэх, гарах мөнгөн гүйлгээтэй холбоотой байдаг. Аналитик хэрэгслийн хувьд мөнгөн эргэлт нь компанийн богино хугацаанд оршин тогтнох чадвар, ялангуяа төлбөрөө төлөх чадварыг тодорхойлоход тустай. Нягтлан бодох бүртгэлийн олон улсын стандарт 7 (НББОУС 7) нь мөнгөн эргэлтийн талаарх нягтлан бодох бүртгэлийн олон улсын стандарт юм.

Мөнгөн эргэлтийг сонирхож буй хүмүүс болон бүлгүүд:

* Байгууллага цалин болон бусад яаралтай зардлыг нөхөх боломжтой эсэхийг мэдэх шаардлагатай нягтлан бодох бүртгэлийн ажилтнууд
* Компанийн эргэн төлөх чадварын талаар тодорхой байдлыг харахыг хүсдэг боломжит зээлдүүлэгчид
* Компани санхүүгийн хувьд сайн эсэхийг дүгнэх шаардлагатай боломжит хөрөнгө оруулагчид
* Компани нөхөн төлбөр төлөх чадвартай эсэхийг мэдэх шаардлагатай боломжит ажилчид эсвэл гэрээт ажилчид

Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл
Ангилал:Санхүү
Ангилал:Хөрөнгө оруулалт
Ангилал:Эдийн засаг
Зангиа

**Зангиа** (нидерл. *halsdoek,* франц. ) — энгийн даавуу, торго, ноолуур зэрэг бөс бараагаар гонзгой хэлбэртэй гоёх зориулалттай оёсон хоолойгоо ороож зүүдэг эд юм. Зангиаг эрэгтэйчүүд гол төлөв ороож зангидсан хэсгээ цамцныхаа дээд товчилсон хэсэгт тааруулж зүүдэг. Эмэгтэйчүүд мөн зангиагаа сулавтар зангидан зүүж гоёдог. 

Зангианы өнгө, дүрс, хэлбэр янз бүр байдаг. Зангиаг албан ажил, уулзалт, баяр тохиолдуулан хувсандаа тохируулж зүүдэг. Өдөр тутмын хувцаслалтын хувьд их анхаарал татдаггүй нэг том хээтэй бараан өнгийн зангиа хэрэглэдэг. Бараан өнгийн зангиа нь ихэвчлэн цайвар цамцан дээр зүүдэг. 

## Түүх 
Зангианы тухай Эртний Египтийн түүхээс олж болох бөгөөд мөрөн дээр шидсэн ердийн геометрийн хэлбэртэй даавуу нь эзнийхээ нийгмийн байдлын илэрхийлдэг байжээ. Түүнчлэн зангиа нь Эртний Хятадад мөн зүүгддэг байсан. Эзэн хаан Шихуандигийн булшны ойролцоох чулуун хөшөөнүүд үүнийг нотолж байдаг- язгууртнууд болон дайчдын хүзүүн дээр уясан боолт нь орчин үеийн зангиа хэлбэртэй боловч зүүх арга, хэлбэр дүрсээрээ орчин үеийн зангианаас өөр байдаг. Тэдэнд орчин үеийн зангианы гол шинж чанар - зангилаа байдаггүй байна.

1827 онд францын зохиолч Оноре де Бальзак "Зангиа зүүх урлаг" хэмээх ном бичиж, зангиа зүүх нь гоо зүйн хэрэгцээ гэж тодорхойлсон байдаг. Байрон маягийн зангиа нь өргөн зангидсан ороолт байсан бөгөөд хоолойг нь шахдаггүй чөлөөтэй зангиддаг байжээ. "Эмгэнэлт" хар зангиа нь гашуудал, дүрэмт хувцасны нэг хэсэг байв. "Уолтер Скотт"-ыг алаг даавуугаар хийсэн. Цагаан зангиа нь бөмбөг, үдэш, оройн зоогийн үеэр албан ёсны хувцас өмсөх зориулалттай байв; Энэ нь фрак эсвэл смокингтой өмсөх ёстой байсан ч ямар ч тохиолдолд хүрэм өмсдөггүй. Бальзакийн үед торго, ноос бусад бөс бараа зэргээр янз бүрийн хээтэй зангиа хийдэг болжээ.
Жамбалын Ганбаатар

**Жамбалын Ганбаатар** (1973 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монголын улс төрч, бизнесмен. Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайдаар ажиллаж байсан. 

## Намтар 
1973 онд Жамбалын 5 хүүхдийн дундах нь болж төрсөн. 2 ах, 2 эмэгтэй дүүтэй.

1991 онд Налайх хотын 10 жилийн дунд сургууль төгссөн.

1995 онд Худалдаа, үйлдвэрлэлийн дээд сургуулийг эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн.

2000 онд Монгол Улсын Их сургуулийн Хууль зүйн сургуульд сурч хуульч мэргэжлээр төгссөн.

1996-2015 онд “Сээкл” ХХК-ийн захирал (“Circle”), “Оргил” худалдааны төвийн ерөнхий захирал, зөвлөх.

2004-2012 онд Баянгол дүүргийн Засаг даргын зөвлөлд зөвлөх.

2008-2012 онд Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгч, тэргүүлэгч.

2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

2016-2019 онд Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн хөгжлийн дэд хорооны дарга.

2019-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга.

2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

2020-2022 онд Монгол Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга.

2022-2024 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн-Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд.

## Гэр бүл
1999 онд Батсүхийн Хишигжаргалтай гэрлэсэн. 4 хүүхэдтэй.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:1973 онд төрсөн
Бадарчийн Жаргалмаа

**Бадарчийн Жаргалмаа** (1974 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - УИХ-ын гишүүн (2020-2024), телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч.

## Намтар 
1992 онд Нийслэлийн 52 дугаар дунд сургууль, 2000 онд “Бэрс” Кино урлагийн дээд сургууль тус тус төгссөн.

1992-1995 онд Монголын Үндэсний Олон нийтийн Телевизэд ажилтан. 

1996-1998 онд “Ийгл” ТВ. 1998-2004 онд UBS ТВ.

2004-2015 онд “Ийгл” ТВ, хөтлөгч.

2015 оны 4-р сард “Ийгл" ТВ-ийн хөтлөгч Б.Жаргалмаа тархины хоргүй хавдартай болох нь тогтоогдож, нарийн төвөгтэй мэс заслыг яаралтай хийлгэх зайлшгүй шаардлагатай болсон учраас Тайланд улсад хагалгаа хийлгэсэн байна. 

2015 оны 10-р сараас “Ийгл” ТВ, хөтлөгч, сэтгүүлч, дэд захирал.

2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Австралийн хөрөнгийн бирж

**Австралийн хөрөнгийн бирж** () — 1987 онд Сидней, Брисбен, Аделаид, Хобарт, Мельбурн болон Перт дахь биржүүдийг нэгтгэн байгуулсан, Австралийн гол Хөрөнгийн болон үнэт цаасны бирж юм. Тус бирж нь өөр дээрээ хувьцаагаа арилжаалдаг олон нийтийн компани болно. Гол арилжаануудыг Шинэ Өмнөд Уэльс мужийн Сидней хотын «Биржийн төв» (англи. Exchange Centre) явуулдаг.

Биржийн үйл ажиллагааг Австралийн үнэт цаас, хөрөнгө оруулалтын комисс (англи. *Australian Securities and Investments Commission*) зохицуулдаг. 

Австралийн үнэт цаасны зах зээл дээр дараах томоохон брокерын пүүсүүд бүртгэлтэй ажилладаг. Macquarie Group, Goldman Sachs, UBS, Citigroup, Merrill Lynch, Credit Suisse First Boston[en], Deutsche Bank, ABN AMRO, CommSec, Morgan Stanley.

2023 оны 6-р сарын эцсийн байдлаар тус биржид Австралийн 1958, гадаадын 153 компани, мөн бусад 144 үнэт цаас бүртгэлтэй байжээ. Зах зээлийн үнэлгээ 2.5 их наяд австрали доллар байв.

## Биржийн салбарууд 
* Сидней — Exchange Centre — 20 Bridge Street, Sydney, NSW, 2000
* Мельбурн — Rialto Towers — South Tower, Level 45, 525 Collins Street, Melbourne, VIC, 3000
* Брисбен — Riverside Centre — Level 5, 123 Eagle Street, Brisbane, QLD, 4000
* Аделаид — Level 25, 91 King William Street, Adelaide, SA, 5000
* Перт — Exchange Plaza — 2 The Esplanade, Perth, WA, 6000
Александр Блок

**Александр Блок** (орос. *Алекса́ндр Алекса́ндрович Блок,* 1880 оны 11-р сарын 16-нд Оросын хаант улсын Санкт-Петербург хотод төрж, 1921 оны 8-р сарын 7-нд Зөвлөлт Оросын Петроград хотод нас барсан) - Оросын "Мөнгөн үе"-ийн яруу найрагч, зохиолч, нийтлэлч, жүжгийн зохиолч, орчуулагч, утга зохиолын шүүмжлэгч. 20-р зууны сонгодог Оросын уран зохиолч, "Оросын бэлгэдэл" (орос. *Русский символизм*)- урлагийн урсгалын хамгийн том төлөөлөгчдийн нэг.

## Намтар 
Александр Блокийн эцэг Александр Львович Блок (1852-1909) нь хуульч, Варшавын их сургуулийн профессор, язгууртан гэр бүлээс гаралтай, түүний дүү Иван Львович Блок нь Оросын нэрт төрийн зүтгэлтэн байв. Эх Александра Андреевна Бекетова (1860-1923) нь Санкт-Петербургийн их сургуулийн ректор А.Н.Бекетовын охин. Александра 18 настай байхдаа гэрлээд хүүгээ төрүүлсний дараа хэт их хартай, харгис хэрцгий зан чанартай нөхрөөсөө салж өөр хүнтэйй суусан боловч Александр хүүдээ эцгийнх нь Блок гэх овгийг үлдээжээ.  

А.Блок 1898 онд ахлах сургуулиа төгсөөд ирээдүйн эхнэр (алдарт химич эрдэмтэн Дмитрий Менделеевийн охин) Любовь Менделееватай танилцан сонирхож эхэлсэн байна.  

1898 оны 8-р сард тэрээр Санкт-Петербургийн их сургуулийн хуулийн тэнхимд элсэн оржээ. Гурван жилийн дараа Түүх, филологийн факультетын Слав-Оросын тэнхимд шилжиж суралцаад 1906 онд төгссөн байна. Их сургуульд тэрээр яруу найрагч орчуулагч Сергей Городецкий, зохиолч, зураач Алексей Ремизов нартай танилцсан.  

Энэ үед яруу найрагчийн хаяал, хожим тахилч болсон Сергей Михайлович Соловьев (бага) залуу Блокийн холын хамаатан байсан бөгөөд хамгийн дотны найзуудын нэг болжээ.

Санхүүгийн хүнд байдалд орсон яруу найрагч хүнд өвчтэй байсан бөгөөд 1921 оны 8-р сарын 7-нд Петроград дахь байрандаа зүрхний хавхлагын үрэвслээр 41 настайдаа нас баржээ.

Ангилал:Оросын яруу найрагч
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Оросын орчуулагч
Ангилал:1880 онд төрсөн
Ангилал:1921 онд өнгөрсөн
Токиогийн хөрөнгийн бирж

**Токиогийн хөрөнгийн бирж** (япон. 東京証券取引所 *Тоокёо шоокэн торихикижо*) 1878 онд байгуулагдсан, Японы анхны бирж. Санхүүгийн мэдээнд TSE/TYO гэсэн кодоор ялгадаг байна. Токиогийн хөрөнгийн бирж нь бүртгэлтэй компаниудын зах зээлийн үнэлгээгээр дэлхийд 4-рт, Азид 1-рт ордог.

2012 онд Токиогийн хөрөнгийн бирж Осакагийн хөрөнгийн биржийг өөртөө нэгтгэж 2013 оны 1-р сарын 1-нд "Japan Exchange Group, Inc" нэртэй болсон.

## Биржийн бүтэц 
Биржийн удирдлагыг 9 үйл ажиллагааны захирал, 4 аудитор, 8 менежер гүйцэтгэдэг. Бирж нь 8:00-11:30 (Улаанбаатарын цагаар 7:00-10:30), 12:30-17:00 (Улаанбаатарын цагаар 11:30-16:00) хооронд нээлттэй байдаг. 

TSE-д хамрагдах бүх хувьцааг гурван салбарт хуваадаг - Нэгд том компаниудад, хоёрдугаарт дунд хэмжээний компаниудад, Гуравдугаарт гарааны болон өндөр өсөлттэй хувьцаанууд. 2010 оны 10-р сарын 31-ний байдлаар нэгдүгээр сегментэд 1675, хоёрдугаарт 437, гуравдугаар сегментэд 182 компани үйл ажиллагаа явуулж байна.

## Үйл ажиллагаа 
Тус бирж дээр автомашины концерн Honda, Mazda, Mitsubishi, Toyota компаниуд болон өндөр технологийн төхөөрөмж үйлдвэрлэгч Konica Minolta, Nikon, Olympus, Casio, Sony, Японы банк бөгөөд санхүүгийн байгууллагууд хувьцаагаа арилждаг. 

2005 онд Токиогийн хөрөнгийн бирж дэлхийн хамгийн том хөрөнгийн зах зээлийн дэлхийн ангилалд нэр хүндтэй хоёрдугаар байрыг эзэлжээ. Үүнд жилд 3000 тэрбум гаруй ам.долларын орлого олдог 2,5 мянган компани багтжээ.

Биржийн индекс нь: **NIKKEI**, **TOPIX**
Ашина Фунан

**Ашина Фунан** (; 681 оны орчим өнгөрсөн) нь Хөхтүрэгийн удирдагч, Ашина овгийн гишүүн юм. Тэр 7-р зуунд Тан улсын эсрэг босож, Зүүн Түрэгийн хаант улсыг сэргээхээр оролдсон бослогыг удирдсан ч амжилтгүй болж, 681 онд цаазлагджээ.

Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Бямба Цэрэн (төвөд)

**Бямба Цэрэн** (төвөд. སྤེན་པ་ཚེ་རིང, латин үсгээр: spen pa tshe ring་; англи. Penpa Tsering, 1967 онд төрсөн) — Төвөдийн улс төрч, Төвөдийн Төв Засаг захиргаанаас ардчилсан замаар сонгогдсон Төвөдийн хилийн чанад дахь Засгийн газрын тэргүүн. Тэрээр Лувсан Сэнгээгийн оронд 2021 оны 5-р сарын 27-нд сонгогдсон. 

## Намтар 
Тэрээр Энэтхэгийн Карнатака мужийн "Билакуппе" хэмээх цагаачдын хуаранд 1967 онд төржээ. 

Дунд сургуулиа төгсөөд Энэтхэгийн Мадрас Кристиан коллежийг (англи. Madras Christian College) эдийн засагч мэргэжлээр онц дүнтэй төгссөн.

1996-2006 онд Төвөдийн Ардын Төлөөлөгчдийн Ассамблейн гишүүнээр 2 удаа сонгогдон ажилласан байна.

Бямба Цэрэн 2008-2016 онуудад Төвөдийн Ардын Төлөөлөгчдийн Ассамблей (Төвөдийн дүрвэгсдийн парламент, англи. Parliament of the Central Tibetan Administration)-н даргаар хоёр удаа сонгогдон ажиллажээ. 

Туршлагатай захиргааны ажилтан гэгддэг Цэрэн өмнө нь 2016 онд Дээрхийн Гэгээнтэн 14-р Далай Ламын Хойд Америк дахь төлөөлөгчөөр нэг жил ажиллаж байсан ажээ.
Даваасүрэнгийн Отгонжаргал

Боржигон овогт **Даваасүрэнгийн Отгонжаргал** -Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дуучин.  

## Намтар 
Жүжигчин Д.Отгонжаргал нь 1983 оны 12 сарын 22-нд Баянхонгор аймгийн Заг суманд төрсөн. Түүний эцэг Бадарчийн Даваасүрэн, эх нь эмч мэргэжлтэй Тэрбиш. Д.Отгонжаргал нь 3 эгч, 2 ахтай айлын отгон хүүхэд. эцэг нь бага 3 настайд нь нас барсан байна.

Дархан-Уул аймагт арван жилийн боловсрол эзэмшсэн. 2006 онд СУИС-д  дуурийн гоцлол дуучны мэргэжлээр суралцжээ. 2009 онд Улсын Филармонийн гоцлол дуучнаар ажиллаж эхэлсэн.

Сонсогч түмний сонорыг мялааж, сэтгэлд хүрсэн түүний уран бүтээлээс дурдвал “Миний ээж тэмээчин”, “Хун галуу”, “Өнө мөнх орон” гэх мэтээр үргэлжилнэ. Ану хатны дүрийг түүхэн кинонд өөрийн төрхөөр мөнхөлсөн. 

## Цахим холбоос 
ЗОХИОЛЧ Б.ШҮҮДЭРЦЭЦЭГИЙН ОХИД ТОГЛОСОН “АНУ ХАТАН” ТҮҮХЭН УРАН САЙХНЫ КИНОНЫ ТУХАЙ 24 БАРИМТ

Түүхэн киноны Ану хатны дүрд дуучин Д.Отгонжаргал тоглоно

Дуучин Д.Отгонжаргал Монгол Улсын гавьяат жүжигчин боллоо
Роберт Бош

**Роберт Бош**  (герман. *Robert Bosch*; 1861 оны 9-р сарын 23-нд төрсөн— 1942 оны 3-р сарын 12-нд нас барсан) — германы инженер, зохион бүтээгч, томоохон аж үйлдвэр эрхлэгч. Robert Bosch GmbH компани үүсгэн байгуулагч.

## Намтар 
Роберт Бош 1861 онд Германы Ульм хотын ойролцоох Ахлбек (одоо Лангенаугийн хэсэг) хотод 12 хүүхэдтэй гэр бүлийн 11 дэх хүүхэд болж төржээ. Түүний эцэг Серватиус Бош нь чинээлэг тариачин байсан бөгөөд нийгмийн их боловсролтой, ном уншдаг хүн гэж тооцогддог байв. Тэрээр өөрийн зочид буудал, шар айрагны үйлдвэртэй бөгөөд төлбөр хураамж авдаг тусдаа газартай байжээ.

1869 оны хавар Бошийн гэр бүл Ульм хот руу нүүжээ. 1869-1876 онд Роберт Бош Ульм хотын дунд сургуульд суралцаж, дараа нь нарийн механикийн мастерын туслахаар ажилд оржээ. Практик сургалтанд хамрагдсаны дараа Бош Герман, АНУ (Нью-Йорк дахь Томас Эдисонтой), Их Британи (Германы Siemens компани) зэрэг янз бүрийн компаниудад долоон жил ажилласан байна. 1881 оны 10- сарын 1-нээс 1882 оны 10- сарын 1-ний өдрийг хүртэл 1 жил цэргийн 13 дугаар инженерийн батальонд сайн дурын үндсэн дээр цэргийн алба хааж, бага офицер, офицероор хаасан байна. 1894 онд Бош Штутгарт хотын Техникийн ахлах сургуульд лекц сонсдог байсан ажээ. 

1886 оны 11-р сарын 15-нд тэрээр Штутгарт хотод "Нарийвчилсан механик ба цахилгааны инженерийн цех" (Герман: Werkstätte für Feinmechanik und Elektrotechnik) нэртэй өөрийн компаниа нээсэн. Хувийн бизнесээ нээсний дараа эхний жилүүдэд ашгийн дийлэнх хувийг шинэ тоног төхөөрөмж худалдан авахад зарцуулж байсан тул түүнд их хэцүү байсан байна. Энэ үед Бош голчлон цахилгаан тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл эрхэлдэг байсан ч заримдаа үндсэн бус захиалга авахаас өөр аргагүй болдог байжээ. Тэрээр үйлчлүүлэгчиддээ унадаг дугуйгаар очиж үйлчилдэг байсан бөгөөд өөрийн ажилчдадаа ч мөн ингэж байхыг сургадаг байжээ. 

1887 онд тэрээр гэрийн байгалийн хий асаах цахилгаан магнит төхөөрөмж зохиож нэвтрүүлсэн бөгөөд дараа нь амтомашины хөдөлгүүрийг мөн аргаар асаах төхөөрөмж зохиож "Даймлер"  «Daimler» компаний Готлеб Даймлерын захиалгаар нийлүүлэх болжээ. 

1930-аад оны дунд үеэс Герман дахь нацист дэглэм Бошийн энхийг сахиулах хүчин чармайлтыг гэнэт зогсоов. Бош зэвсгийн гэрээг хүлээн зөвшөөрч, дайны үеэр 20,000 орчим боолыг ажиллуулсан (үүнд "Лангенбиелау үйлдвэрт харгис хэрцгий хүчирхийлэлд өртсөн" хорих лагерийн 1200 орчим хоригдол багтсан). Энэ хооронд Бош Адольф Гитлерийн эсэргүүцлийг нууцаар дэмжиж, хамгийн ойрын хамтрагчидтайгаа хамт нацистуудын хавчлагад өртсөн хүмүүсийг албадан чөллөгөд явуулахаас аварч байжээ. 

1941 онд 80 насны төрсөн өдрөөр нь А.Хитлер Бошийг "Pionier der Arbeit" (Хөдөлмөрийн анхдагч) цолоор шагнаж, жилийн дараа нас барахад Гуравдугаар Рейх түүнийг хүндэтгэж төрийн оршуулга хийсэн байна. 

Бош 1942 онд Штутгарт хотод 81 насандаа таалал төгссөн. Тэрээр 1937 онд бичсэн гэрээслэлдээ хувьцааны ногдол ашгийг буяны үйлсэд зориулахыг заажээ. 1960-аад оны эхээр өв залгамжлагчид нь хувьцаагаа Robert Bosch GmbH (1921 онд Bosch үүсгэн байгуулж, дараа нь түүний нэрээр нэрлэсэн сан) руу шилжүүлжээ. Өнөөгийн байдлаар энэ байгууллага концерны дүрмийн сангийн 92 хувийг эзэмшдэг байна.
Амгаагийн Лувсандэндэв

**Амгаагийн Лувсандэндэв**  (1927 онд Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын нутагт төрсөн- 1997 онд нас барсан)- Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны гавьяат зүтгэлтэн (1996 он) цол хүртсэн, хэлбичгийн ухааны доктор, профессор. 

1953 онд Ленинградын Их Сургуулийн Дорно дахины салбарыг түрэг хэл судлаач мэргэжлээр төгссөн. Мөн оноос ШУХүрээлэнгийн Хэлбичгийн кабинетэд эрдэм шинжилгээний ажилтан болж, 1954 онд “Наймдугаар үндсэн тийн ялгал” хэмээх анхны өгүүллээ хэвлүүлжээ. “Монгол үгийн бүтэц” 1960, “Орос-Монгол толь” 1969, “Хэл бичгийн ухааны зарим асуудал” 1982, “Орос-Монгол толь” 1982, “Хилэнгийн гал” роман 1982, зэрэг томоохон бүтээлүүд хэвлүүлж байжээ. 

1970 онд Хэлбичгийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг, 1974 онд профессор цол, 1980 онд БНАГУ-д хэлбичгийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг тус тус хүртсэн. 1991 онд ШУА-ийн жинхэнэ гишүүн болсон. 

Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн А.Лувсандэндэв академич 1957 онд хэвлэгдсэн "Монгол-Орос толь"-ийн ерөнхий редактороор ажилласан бөгөөд уг толь бичгийг тухайн үеийн намын төв хороо 40 мянгатын барилгыг ашиглалтад оруулсантай дүйцэхүйц бүтээл туурвилаа хэмээн дүгнэсэн байдаг. Мөн 1982 онд 50 мянган үгтэй "Орос-Монгол"  толь бичгийг Ц.Дамдинсүрэн академичтай хамтран гаргахад нь Ю.Цэдэнбал дарга бүтээлийг нь Орос, Монголын хооронд төмөр зам байгуулсантай тэнцэхээр оюуны төмөр замыг барив гэж үнэлж байжээ.

## Дурсгал 
2017 оны 11-р сард Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Гавьяат зүтгэлтэн, академич Амгаагийн Лувсандэндэвийн мэндэлсний 90 жилийн ойд зориулсан “Монгол толь бичгийн уламжлал, шинэчлэл” сэдэвт олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал болсон. Уг хуралд манай улсын эрдэмтэн, судлаачдаас гадна Оливер Корфф /ХБНГУ/, И Сон Гю /БНСУ/, Л.Б.Бадмаева, Г.А.Дырхеева, Е.Б.Сундуева /ОХУ/, Насан-Урт, Сүмбэрбат /БНХАУ/ зэрэг гадаад улс орны доктор, профессор, эрдэмтэд илтгэл тавьжээ.
Расулидийн зургаан хэлний толь

**Расулидийн зургаан хэлний толь** бол 1360-1370 аад онд Йемений Расулидийн угсааны султан Аль-Афдал аль-Аббасын (1363-1377) зарлигаар зохиогдсон толь бичиг юм. Энэ толь нь Аль-Афдал аль-Аббас султаны үед зохиогдсон ''"Fusul majmua fi'l-anwa' wa 'l-zuru' wa 'l-hisad"'' гэх олон төрлийн сэдвийг багтаасан бүтээлийн нэг хэсэг ба тухайн үеийн араб, перс, түрэг, грек, армен, монгол хэлний 1200 гаруй үгийг багтаасан соёлын үнэт дурсгал юм.

## Бүтэц 
Толь бичиг нь үндсэн хоёр хэсэгтэй. Эхний хэсэг 186-197-р хуудаст Араб, Перс, Түрэг, Грек, Армен таван хэлний үгс байж, нэг нүүрийг хоёроос гурван бүлэг болгож, нэг бүлэгт 29-31 үгсийг 5 багана хуваажээ. Эхний хэсгийн нүүр бүрийн 1, 2-р бүлэгт таван хэлний үгийг, 3-р бүлэгт араб-монгол, араб-түрэг, араб-перс хэлний 20 гаруй үгсийг 2 баганад хуваан нэмэлтээр оруулжээ. 

Хоёр дахь хэсэг: 197-206-р хуудаст араб, перс, түрэг, монгол хэлний үгийг нэг хуудсанд 3 багана болгон, нэг баганад 29-31 үг багтаажээ. Уг тольд монгол хэлний үгс давхардсан тоогоор 910 гаруй байна. 

## Судлагаа 
Расулидийн толийг Тибор Халаси Күнь (Tibor Halasi-Kun), Лайош Лигети (Louis Ligeti), Эдмунд Шүц (Edmund Schütz) нар араб хэлнээс англи, герман хэлрүү орчуулсныг, 2000 онд Петр Бенжамин Голден (Peter B. Golden) тайлбар, эшлэл бичиж, засварлан "THE KING'S DICTIONARY: The Rasulid Hexaglot-Fourteenth Century Vocabularies in Arabic, Persian, Turkic, Greek, Armenian and Mongol" нэртэйгээр Лейден, Бостон, Кёльн хотод хэвлүүлжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол судлал
Ангилал:Толь бичиг
Ангилал:Йемений соёл
Ангилал:Араб хэлний толь
Ангилал:Перс хэлний толь
Ангилал:Түрэг хэлний толь
Ангилал:Монгол хэлний толь
Ангилал:Грек хэлний толь
Ангилал:Армени хэлний толь
Сибирийн түр Засгийн газар

**Сибирийн түр Засгийн газар** (орос. *Временное Сибирское правительство*, Пётр Вологодский тэргүүлсэн, 1918 оны 6-р сарын 30-нд байгуулагдаж- 1918 оны 11-р сарын 3-нд татан буугдсан) - 1918 оны зун Чехословакийн корпусын бослогын үр дүнд Зөвлөлт засгийн эрх мэдэл тогтсон Сибирь, Алс Дорнодын бүс нутгийн түр Засгийн газар юм. 1918 оны 11-р сарын 4-нд Сибирийн түр Засгийн газрын яам, төв газруудын үндсэн дээр Бүх Оросын Сайд нарын Зөвлөл хэмээх гүйцэтгэх байгууллага 9-р сарын 23-нд байгуулагдсан.

## Түүх 
1918 оны 3-р сард Сибирьт Зөвлөлтийн засгийн газар тогтоосны дараа Сибирийн түр Засгийн газрын дарга П.Я.Дербер засгийн газрынхаа хэсэг гишүүдийн хамт Харбин руу, дараа нь 6-р сард Владивосток руу нүүжээ. П.Дербер большевикуудын хяналтад байдаг нутаг дэвсгэрт төлөөлөгчөөр явахаасаа өмнө М.Я.Линдберг, Б.Д.Марков, П.Я.Михайлов, В.О.Сидоров гэсэн дөрвөн хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй Баруун Сибирийн нууц  Комиссариатыг (товч. БСК) байгуулжээ. Тэд бүгд эсерүүд буюу Социалист-хувьсгалчдын намын (орос. Партия социаластов-революционеров) гишүүд байсан.

1918 оны хаврын Чехословакийн корпусын бослого нь Сибирийн эрх мэдлийг большевикуудын эсрэг хүчинд шилжүүлэх эхлэлийг тавьсан юм. Цагаан арми, Чехословакийн корпусын хүчнүүд ар араасаа Баруун болон Зүүн Сибирийн хотуудыг эзлэн авч эхэлсэн байна. 1918 оны 6-р сарын 6-нд Омск хотыг үндсэндээ энхийн замаар эзлэн авсан байна.  Үүний үр дүнд 6-р сарын турш Омск хотод хэлэлцээр, зөвлөлдөх уулзалтууд явагдсан бөгөөд үүний үр дүнд 1918 оны 6-р сарын 30-нд шинэ Сайд нарын зөвлөл байгуулагдаж, дараа нь өөрсдийгөө *Сибирийн Түр засгийн газар* (СтЗГ) гэж нэрлэсэн байна. Засгийн газрын тэргүүнээр Гадаад харилцааны сайд П.В.Вологодский болсон байна. Сайд нарын анхны зөвлөлд П.Вологодскийгаас гадна Дотоод хэргийн сайд В.М.Крутовский, Орон нутгийн хэргийн сайд М.Б.Шатилов, Сангийн сайд И.А.Михайлов, Хууль зүйн сайд Г.Б.Патушинский нар оржээ. 

1918 оны 10-р сард тус байгууллага Бүх Оросын түр Засгийн газрын эрх мэдлийг хүлээн зөвшөөрч, өөрөө татан буугдсан байна.
Касимын Ханлиг

**Касимын Ханлиг**   (, *Kasyjm khalygy/Kasiym patshalygy, Qasıym Xanlığı* ; орос. *Каси́мовское ца́рство, Каси́мовское ха́нство*) Татар ханаар удирдуулсан Оросын царьт улсын вассал улс байв. 1452-1681 онуудад өнөөгийн Рязань мужийн нутагт Ока голын дунд хэсэгт Касимов нийслэлтэй татарын феодал ханлиг байжээ.

## Түүх
Анх Фин-Угор овгийн хүмүүс оршин суудаг байсан ч Владимирийн вант улсад харъяалагдаж дараа нь Монголчуудын довтолгооноор Алтан Ордны улсын нэг хэсэг болж байв. Түрэг угсааны хүмүүс оршин сууж эхлэсэнээр Исламын шашинтай болжээ. Гэхдээ Оросууд аажмаар өөртөө нэгтгэсэн байна.
## Хүн Ам
Дийлэнх нь Фин-Угор гаралтай Мордвин хүмүүс байсан ч зарим нь Татаруудад ууссаннаар Мишар Татарууд бий болжээ. Гэхдээ Оросууд ирж суурьшин хүн амын олонх нь болсон байна. Язгууртан хүмүүс нь Мангыт буюу Мангуд , Аргын , Жалайр , Кипчак гэх Түрэг болон Монгол гаралтай хүмүүс байжээ.
Бэтүб хийд

**Бэтүб хийд**- Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод орших Бурханы шашны хийд. 

Бурхан багшийн Арван зургаан Найдан бурхадын нэг Бакулагийн 19 дэх хойд дүр Бакула Ринбүүчий 1999 онд үүсгэн байгуулжээ. Хийдийн барилга нь цэвэр түвд хэлбэр загвараар баригдсан байна.  

Бакула Ринбүүчий 1989 оноос Энэтхэг улсаас Монголд суух Элчин сайдаар томилогдон 2001 он хүртэл олон жил ажиллажээ. Монгол Улсад 1990 оноос шашин соёлоо чөлөөтэй шүтэх болсноор Бакула Ринбүүчий Монгол оронд сүм хийд сэргээх, шинээр барьж байгуулах ажилд тусалж, шашны сургууль байгуулж, Монгол, Энэтхэг хоёр улсын харилцааг "оюуны түнш" хэмээх шинэ шатанд гарган хөгжүүлжээ. 

Өнөөгийн байдлаар 40 гаруй лам хувраг шавилан сууж, дэргэдэх шашны сургуульд мөн адил тооны шавь суралцагч байдаг. Тус сургуульд ерөнхий боловсролын 6 дугаар анги төгссөн, бурханы номыг хичээнгүйлэн суралцах хүүхдүүдийг авч суралцуулдаг байна.

2017 оны 7-р сарын 19-ний өдөр 20 дахь дүрийн Ринбүүчий манай улсад айлчилж ирсэн байна. Энэ үеэр түүнийг арслан ширээнд залах ёслол Бэтүб хийдэд болсон юм. Түүнд хүндэтгэл үзүүлж “Их майдар” төслөөс "Босоо майдар” бурхныг өргөн барьсан юм. Ёслолын үйл ажиллагаанд сүсэгтэн олон өргөнөөр оролцсон юм. Гандантэгчинлэн хийдийн тэргүүн хамба лам Д.Чойжамц, бурханч лам Г.Пүрэвбат, Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч, МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр, Батлан хамгаалахын сайд Б.Бат-Эрдэнэ нар оролцсон байна. 

2023 онд тус сүмэд их засвар хийсэн.

## Хийдийн орчин 
Баруун дамнуурчны өргөн чөлөөний урд өвс, түлээний зах, түүний урдхан талд нүүрсний зах байжээ. Нүүрсний захын зүүхэн талд элдүүрчин, мужаан, төмрийн дархчуулын хэсэг байжээ. 1910 оны 3 дугаар сарын 16-нд мужааны пүүсийн орчим монгол, хятадын хооронд том зодоон болсон түүхтэй. Энэ зодоонд жирийн харчуудаас гадна Гандан, Зүүн хүрээний лам нар оролцжээ. Зодооныг зогсоохоор Манж амбан Сандо жууз тэрэг хөлөглөн хүрч очсон боловч лам нарын нүүлгэсэн чулуунд сүйх тэргээ хэмхлүүлэн амь наана там цаана гэгч болон зугтсан хэмээн Богдын Донир агсан Жамбал өгүүлжээ. Хятадын “Шинэ Бээжин” пүүс Маймаа хотоос хятадын театр “ши янгууны газар”-ыг нүүлгэн авчирч энд барьснаар түлээн зах нүүжээ. Ши янгууны газар нь 1960-аад он хүртэл хотын олон хөлийн газрын нэг байв. 1960-аад онд Ши янгууны газрыг өөрчлөн одоогийн Тээврийн товчооны зүүнтээ байсан хотын барааны захыг энд шилжүүлэн буулгасан ажээ. Төд удалгүй барааны захыг нүүлгэн буурин дээр нь Бэтүб хийдийг байгуулжээ.
Үнгүр

**Үнгүр** (перс: اونگور نویان, ūngūr nūyān; хятад: 翁古兒, пиньинь: Wēng gǔ er, латин галиг: Öṅggür/Üṅgür онд Даланбалжудын арван гурван хүрээний байлдаанд өөрийн цэргээ захирч, нэгэн хүрээ болж байлдаанд оролцсон. 1206 онд Чингис хаан эсгий туургатныг нэгтгэж, Их Монгол Улсаа байгуулж, их хуралдайд Чингис хаан, Үнгүр буурчид өгүүлрүүн: *"Мэнгитү хианы хөвүүн Үнгүр чи, гурван аймаг **тохурауд, таван аймаг таргууд, чаншиуд, баяудаа** дагуулж нэгэн хүрээ болж*

*       Будан мананд төөрөлгүй*

*       Булаалдах дайн салалгүй*

*       Нойтонд хамт норж*

*       Хүйтэнд хамт хөрж*

*       Явав чи*

*Одоо ямар соёрхол авах вэ, чи?" гэвэл Үнгүр өгүүлрүүн: "Соёрхлыг сонгуулбал хамаг баяд ах дүү нар, хамаагүй бутран тарж байна. Хаан соёрхвол, баяд ах дүү нараа цуглуулан захиръя" гэвэл, "Тэг, Баяд ах дүү нараа цуглуулж мянганыг чи захиртугай!" гэж зарлиг болов.* Бас Чингис хаан зарлиг болруун: *"Борохул Үнгүр та хоёр, буурч түгээгч болж, баруун зүүн этгээдэд барих идээг түгээж, баруун талын хүмүүст байр байраар олгож, зүүн талын хүмүүст зүй зүйгээр өгч идээ хүнсийг түгээвэл миний хоолой онгойж, сэтгэл амардаг билээ. Үнгүр Борохул хоёр морилон явж олон хүнд идээ ирэг сөнгийн баруун зүүн этгээдэд идээ базааж бэлтгээд "Та хоёр, Толунтай хамт төвлөн суугаад идээг түгээж байгтун"* гэж суурийг зааж өгөв. 

## Эшлэл 
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч
Ангилал:13-р зууны ноёрхогч
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Юрий Григорович

**Юрий Николаевич Григорович** (1927 оны 1-р сарын 2-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн-) — зөвлөлтийн, оросын алдарт бүжиг дэглээч, балетмейстер буюу бүжиг дэглээч,  балетын жүжигчин, багш, нийтлэгч. 

1947-1957 онд Кировын нэрэмжит Ленинградын дуурь бүжгийн эрдмийн театрын гоцлол бүжигчин, 1961-1964 онд тус театрын бүжиг дэглээч. 1964-1995 онд "Большой театр"-ын ахлах бүжиг дэглээч, 2008 оноос хойш бүтэн цагийн бүжиг дэглээч. 1986 оны ЗХУ-ын Социалист хөдөлмөрийн баатар, 1973 оны ЗХУ-ын Ардын жүжигчин.

20-р зууны шилдэг бүжиг дэглээчдийн нэг. Зураач Симон Вирсаладзетэй хамтран бүтээсэн найман оригинал балетын зохиолч, түүнчлэн "Большой театр"-ын репертуарын үндэс болсон бараг бүх сонгодог балетын дэглэлтийг тавьсан байна.  

## Марийнскийн театрт тавьсан балетууд 
* 1953 — Н. Римский-Корсаковын «Садко» дуурийн бүжиг дэгэлсэн.
* 1954 — Ж. Верди «Риголетто» дуурийн бүжиг дэгэлсэн.
* 1957 — «Чулуун цэцэг» С. Прокофьев
* 1957 — Т.Хренников «Эх»
* 1959 — А.Дворжакийн  «Агуу хайр» («Русалка»)
* 1959 — В.Рубина «Гурван бүдүүн» дуурийн бүжиг.
* 1961 — «Хайрын тухай дууль» А. Меликовын дуурийн бүжиг.
* 1994 — «Раймонда» А.Глазуновын балет.
Ангилал:1927 онд төрсөн
Улаанхүүгийн Осор

**Улаанхүүгийн Осор** (1921 онд Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын нутаг Домбон гэдэг газар 1921 онд төрж, 1981 онд нас барсан) - Монгол улсын Гавьяат жүжигчин.

## Намтар 
## Уран бүтээл 
У.Осор нь “Их замын эхэнд” киноны Хоовон хөх, “Ичээнд нь” киноны Тоодгор, “Моторын дуу” киноны Найдан, "Аман хуур" киноны Лачин, “Тунгалаг Тамир” киноны Даржаа баатар зэрэг 100 гаруй дүрийг дэлгэцнээ чадварлаг бүтээж, 60-70 оны оросын кинонуудад дуу оруулан, үзэгч олны талархлыг хүлээж байснаас гадна “Усан дээр ассан гал”, “Цоодолын Цоорхой” зэрэг зохиол бичиж Монголын урлагт үнэтэй хувь нэмрээ оруулж байсан ахмад алдартнуудын нэг юм.

## Гэр бүл
Тэрээр 10 хүүхэдтэй. Хүү Батсайхан нь балетчин, Бат-Өлзий нь гавьяат жүжигчин.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Баянголын хүн
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1981 онд өнгөрсөн
Балдандоржийн Туяа

**Балдандоржийн Туяа** нь Монгол Улсын гавьяат жүжигчин. Хошин урлагийн жүжигчин.

## Намтар 
Балдандоржийн Туяа нь 1958 онд Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ суманд төрсөн

1974 онд наймдугаар ангид сурч байхдаа “Нэг ангийн хоёр” кинонд тоглосноор түүний жүжигчний гараа эхэлсэн байна. Хүүхэд, залуучуудын театрт 15 жил, хошин урлагийн театрт 11 жил ажиллаад, 2001 оноос “Өнгөт инээд” хамтлагт ажилласан.

“Миний чин зориг”, “Бяцхан найз” жүжиг, “Би нисэх дуртай”, “Бэрсүүт жүрж”, “Зугтаарай”, “Бүтэлгүй новш” зэрэг уран сайхны кинонд тогложээ. МУГЖ Дамдинсүрэнгийн Сосорбарам, Батзанын Батзаяа, Лувсангомбын Чаминчулуун нартай анх хошин урлагийн гарааг тавьж байсан.   

Б.Туяа нь урлагт 40 гаруй жил зүтгэсэн бөгөөд түүний “Хэрвээ би..”, “Цэрэг эрийн шүлэг” зэргийг нь үзэгч олон түмэн сайн мэддэг. Монголын хошин урлагийн нэгэн үеийн төлөөлөл болсон, алиа хөөрхөн, хүүхэд зантай Б.Туяа мөлхөө жаалаас авахуулаад хөгшин эмгэний дүрийг чадварлаг сайн бүтээдэг.  

Хошин урлагийн “Өнгөт инээд” хамтлагийн жүжигчин байхдаа Монгол улсын гавъяат жүжигчин цолоор шагнуулсан.  Хошин урлагт авьяас билгээ сорьж “Алтан загас”, “Ромео Жульетта” зэрэг олны сэтгэлд шингэсэн дүрүүд бүтээсэн байна. 

2000 оноос хойш өөрийн хамтлаг болон “Шинэ үе” продакшн, “Эрхэм элч” нэгдэл, “Инээдмийн ТҮЦ” хамтлагийнхантай хамтран “13 ааш”, “Гурван сарын баше”, “Соёолон тарваганы тоос”, “Доголон могой”, “Ширэнгэнд өнгөрүүлсэн өдрүүд”, “Инээдмийн ТҮЦ-1,2” зэрэг томоохон уран бүтээлд гол болон туслах дүрүүдийг бүтээж тоглосон байна. Телевизийн “12 давхар” нэвтрүүлгийн “Долоон давхрын театр” буланд олон удаа идэвхтэй оролцжээ. Хүүхэд багачуудад зориулж “Хэргийн эзэн”, “Дисней Лэндэд Туяа” гэх мэт бие даасан уран бүтээл хийжээ. Ахмадууд, хүүхдүүд, нийгмийн эмзэг хэсгийнхэн болон оюутнуудад зориулсан хандивын тоглолтууд хийсэн байна. Хүүхдийн дүр бүтээх, хүүхдийн дуу дуулахдаа илүү чадамгай уран бүтээлч ажээ. 

## Гавьяа Шагнал 
* “Алтан гадас” одон, 
* Засгийн газрын Хүндэт жуух бичиг 
* 2004 оны 12-р сарын 28-нд Монгол улсын гавьяат жүжигчин

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Эрдэнийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Осорын Батсайхан

**Осорын Батсайхан** (1954 онд төрсөн- 1989 онд хүний гарт амь үрэгдсэн) - Монголын сонгодог урлагийн балетчин, Дуурь бүжгийн театрын гоцлооч. 

## Намтар 
Монгол улсын Гавьяат жүжигчин Улаанхүүгийн Осорын 10 хүүхдийн дунд хүү болж төрсөн юм. Тэрээр мөн Гавьяат жүжигчин О.Бат-Өлзийн ах юм.

1973 онд О.Батсайхан Хөгжим бүжгийн дунд сургууль төгсөж, алдарт Ж.Жав багшийн шавь байсан.

1974-1989 он хүртэл 15 жил Дуурь бүжгийн театрын гоцлооч нь байсан тэрээр 1989 онд хүний гарт амь үрэгджээ.

Гавьяат жүжигчин Осорын Бат-Өлзий: “Миний ах бүх л балетын гол дүрд бүжиглэсэн. Хамт бүжиглэж байсан хүн нь Ардын жүжигчин цол авчихаад байхад ахад минь Соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг ч байдаггүй байсан".

Ангилал:Монголын балетчин
Ангилал:1954 онд төрсөн
Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Касабланка

**Касабланка** (испан. *Casablanca* — «цагаан байшин», араб. الدار البيضاء‎, *Эд-Дар-эль-Бейда* — «цагаан байшин», бербер. ⴰⵏⴼⴰ ) —Марокко улсын хамгийн их хүн амтай бөгөөд том хот юм. Атлантын далай эрэг дээрх том боомт хот бөгөөд нийслэл Рабат хотоос өмнө зүгт 70 км зайнд оршдог. 

## Түүх 
Дундад зууны үед Касабланка нь Анфа гэгддэг цэцэглэн хөгжиж байсан хот байв. Хотыг 1468 онд португалчууд эзлэн устгаад 1515 онд дахин өөрсдөө сэргээжээ. 1755 оны хүчтэй газар хөдлөлтөөр хот нурж дахин сэргээгдсэн түүхтэй. 1907 онд Касабланка хотыг Францчууд эзлэн авсан.  Францын засаглалын үед хот хурдацтай хөгжиж байв. Орчин үеийн хот нь хуучин мавританчуудын хотын эргэн тойронд баригдсан.

Дэлхийн 2-р дайны үед Касабланка нь Хойд Африкт холбоотнуудын буух гурван гол түшиц газрын нэг байв. Энэ хотод АНУ-ын Ерөнхийлөгч Франклин Рузвельт, Их Британийн Ерөнхий сайд Уинстон Черчиллийн хооронд болсон Касабланкагийн бага хурлыг 1943 оны 1-р сард зохион байгуулж байжээ.

1956 онд Марокко тусгаар тогтносны дараа францчуудыг орхин явж Касабланкад эдийн засгийн ихээхэн хүндрэл тулгарсан байна. Гэвч аялал жуулчлалын өсөлт, аж үйлдвэрийн өсөлт зэрэг нь тус хотын хөгжил цэцэглэлтийг сэргээжээ.