Лев Толстой

Гүн **Лев Николаевич Толстой** (1828 оны 8-р сарын 28-нд Оросын эзэнт улсын Тула мужийн Ясная Поляна тосгонд төрсөн- 1910 оны 11-р сарын 20-нд Астапово тосгонд нас барсан) нь *Дайн ба энх* болон *Анна Каренина* зэрэг романуудыг бичсэн Оросын нэрт зохиолч, гүн ухаантан. Дэлхийн тэргүүний роман зохиолчдын нэг гэгддэг.  

Үзэл бодлоосоо болж 1901 оны 2-р сарын 24-нд зохиолч албан ёсоор Оросын үнэн алдартны сүмээс хөөгдсөн. Оросын Эзэн хааны ШУА-ийн жинхэнэ гишүүн (1873). Тэрээр утга зохиолын салбарт Нобелийн шагналд нэр дэвшиж (1902, 1903, 1904, 1905) байсан бөгөөд дахин нэр дэвшихээс татгалзаж байжээ.

## Намтар 
Лев Толстой 1828 оны 8-р сарын 28-нд эхийнхээ өв залгамжилж авсан Оросын Тула муж дахь Ясная Поляна эдлэн газарт Николай Ильич Толстой, Мария Волконская нарын гэр бүлд 4 дэх хүүхэд болж төржээ. Эх нь Лев хүүг 3 нас хүрээгүй байхад 1830 онд эмэгтэй дүүг нь төрүүлээд 6 сарын дараа төрөлтийн хүндрэлээс нас баржээ.   

Улмаар холын хамаатан Татьяна Александровна Ергольская (1792—1874)-д өнчин хүүхдүүдийг хүмүүжүүлэх үүрэг ноогдсон байна. 1837 онд ууган хүү их сургуульд элсэхэд бэлтгэх шаардлагатай болсон тэд гэр бүлээрээ Москва руу нүүж, алдарт Плющиха гудамжинд суурьшжээ. Удалгүй түүний эцэг Николай Ильич гэнэт нас барж, гэр бүлийн хэргийг (гэр бүлийн өмчтэй холбоотой зарим нэхэмжлэлийг оруулаад) цэгцлээгүй үлдээж, гурван бага хүүхэд нь Ергольская болон түүний авга эгч, хүүхдүүдийн асран хүмүүжүүлэгч болсон Гүнж А.И.Остен-Сакен нарын хяналт дор амьдрахаар болж Ясная Полянад эргэн ирж суурьшжээ.   

Лев Толстой 1840 он хүртэл эндээ үлдэж, А.И.Остен-Сакен нас барахад хүүхдүүд шинэ асран хамгаалагч болох эцгийн эгч П.И.Юшковагийн руу буюу Казань руу нүүжээ. 

Ах Николай, Дмитрий, Сергей нарыг дагаж Лев Толстой Казанийн Эзэн хааны Их сургуульд (тухайн үеийн хамгийн алдартай) элсэхээр шийджээ. 1844 оны 10-р сарын 3-нд Лев Толстой тус Их суруулийн Дорно дахины (Араб-Турк) уран зохиолын ангид төлбөрөө хувиараа төлдөг оюутан болжээ. Их сургуульд ороод Шарль Луи де Монтескье, Жан Жак Руссо нарыг уншиж их сэтгэгдэлтэй үлджээ.    

Лев Толстой Казанийн эмнэлэгт хэвтэж байхдаа буюу 1847 оны 3-р сарын 17-ноос эхлэн Бенжамин Франклиныг дуурайн өдрийн тэмдэглэл хөтөлж, өөрийгөө боловсруулах зорилго, зорилтуудыг тавьж гарсан амжилт, алдаа дутагдлыг тэмдэглэж, түүнд дүн шинжилгээ хийж дутагдал, бодол санаа, тэдний үйл ажиллагааны сэдэл зэргийг тэмдэглэж байжээ. Тэрээр амьдралынхаа туршид энэ өдрийн тэмдэглэлээ хөтөлдөг байжээ.

Эмчилгээ дууссаны дараа 1847 оны хавар Лев Толстой их сургуулиа орхиж, өөрийн өвлөн авсан Ясная Поляна руу явж, тариачидтай "буруугаа цайлгаж, гэмшиж" шинэ харилцаа тогтоохыг оролдсон байна.  

1848 оны 10-р сарын дундуур Толстой Москва руу явж, олон төрөл төрөгсөд, найз нөхдийнхөө амьдардаг Арбат гудамж орчим амьдарчээ. Москвад тэрээр шалгалтад бэлдэж эхлэх гэж байсан ч хичээл эхлээгүй байв. Үүний оронд тэрээр амьдралын огт өөр тал руу татагдсан - дээдсийн амьдрал руу оржээ. Нийгмийн дээд давхаргын амьдралыг үзэх хүсэл тэмүүллийнхээ хажуугаар 1848-1849 оны өвөл Москвад Лев Николаевич анх хөзрийн мөрийтэй тоглоомд оржээ. Гэвч тэрээр маш бодлогогүй мөрийтэй тоглож байсан тул хожигдох нь олонтаа байсан юм.

Дараа нь тэрээр Москвад дахин ирж байсан бөгөөд ихэнхдээ мөрийтэй тоглоом тоглож, санхүүгийн хүнд байдалд орж байжээ. Амьдралынхаа энэ хугацаанд Толстой хөгжимд маш их сонирхолтой байсан (тэр өөрөө төгөлдөр хуур сайн тоглодог байсан бөгөөд бусад хүмүүсийн тоглолтыг маш их үнэлдэг байсан). Хөгжимд дурлах нь түүнийг хожим "Крейцерийн сонат" бичихэд хүргэсэн. 

Лев Толстой хөгжмийн зохиолч Иоханн Бах, Георг Хендель, Фредерик Шопен нарт дуртай байв. 1848 онд Санкт-Петербургт хийсэн аяллын үеэр бүжгийн ангийн авьяаслаг, гэхдээ төөрөгдөлд автсан герман хөгжимчинтэй уулзсан нь түүний хөгжимд дурлах сэтгэлийг хөгжүүлэхэд нөлөөлсөн. 1849 онд Лев Николаевич хөгжимчин Рудольфыг Ясная Поляна хотод байрлуулж, түүнтэй хослон төгөлдөр хуур тоглодог байжээ. Тэр үедээ Роберт Шуман, Ф.Шопен, Вольфганг Моцарт, Феликс Мендельсон нарын бүтээлүүдийг өдөрт хэдэн цаг тоглодог байв. 

1850-1851 оны өвөл “Хүүхэд нас” (орос. *Детство*) зохиолоо бичиж эхэлсэн. 1851 оны 3-р сард тэрээр "Өчигдрийн түүх" (орос. *История вчерашнего дня*)  бичжээ. 

Современник сэтгүүлд уран зохиолын эхлэл амжилттай болж, Лев Николаевич өөрийгөө бүхэлд нь уран зохиолд зориулахаар шийджээ. Удалгүй Крымын дайн, Севастополийн хамгаалалтад зориулсан "Севастополийн үлгэр" цуврал гарч ирэв. Санкт-Петербургт буцаж ирээд Толстой "Современник" утга зохиолын дугуйланд элсэж, түүнийг чин сэтгэлээсээ биширсэн. Гэсэн хэдий ч зохиолч нийслэлийн хөл хөдөлгөөнөөс хурдан залхаж, Европ руу аялалд гарсан. Ясная Поляна руу буцаж ирээд тэрээр тариачны хүүхдүүдэд зориулсан сургуулийг тохижуулах ажлыг эхлүүлэв. Тэрээр "Цагаан толгой"-гоос гадна бяцхан хүүхдүүдэд зориулсан олон зуун сайхан, сургамжтай үлгэрүүдийг бичсэн. 

Лев Толстойн хамгийн чухал бүтээл бол "Анна Каренина"(1873—1876), "Дайн ба энх"(1863-1869) романууд бөгөөд тэдгээрийн агуулгыг бараг хүн бүр мэддэг. Эдгээр нь дүрүүдийн дотоод ертөнцийг нарийн нээгээд зогсохгүй тухайн үеийн нийгмийн хамгийн чухал тулгамдсан асуудлыг тусгасан сэтгэл зүйн гүн гүнзгий бүтээлүүд болсон юм. 

1862 оны 9-р сарын 23-нд Лев Николаевич 34 настайдаа 18 настай Софья Андреевна Берстэй гэрлэсэн юм. 

Тэрээр Христийн шүтлэгтэй ба хүч хэрэглэхийн эсрэг байдаг байсан. Түүний "Бурхны хаанчлал таны дотор бий" гэсэн бүтээлийн хүмүүст үзүүлсэн нөлөөг Махатма Ганди болон Мартин Лютер Кингтэй зүйрлэж болно. 

Лев Николаевич Толстой 1910 оны 11-р сарын 20-нд 83 насандаа таалал төгсөв. Үхлийн шалтгаан нь энгийн ханиад байсан бөгөөд энэ нь хүнд хэлбэрийн уушгины хатгаа үүсгэсэн байв. Зохиолчийг өөрийн гэрээсэлсэн ёсоор Ясная Поляна дахь ойн захад оршуулжээ.

1910 оны 11-р сарын 23-нд Лев Толстойн оршуулгад хэдэн мянган хүн Ясная Полянад ирсэн байна. Цугласан хүмүүсийн дунд зохиолчийн найз нөхөд, уран бүтээлийг нь биширдэг хүмүүс, нутгийн тариачид, Москвагийн оюутнууд, мөн эрх баригчдын Ясная Поляна руу илгээсэн төрийн байгууллагуудын төлөөлөгчид байв. Орон нутгийн цагдаа нар Лев Толстойтой салах ёс гүйцэтгэх ёслол Засгийн газрын эсрэг мэдэгдэл, магадгүй жагсаал болж хувирч магад гэж эмээж байжээ. Толстойн өөрийнх нь хүссэнээр Ортодокс буюу Үнэн алдартны шашны зан үйлгүй (санваартнууд, залбиралгүйгээр, лаа, дүрс тэмдэггүйгээр) явагдах ёстой байсан ​​анхны олон нийтийн оршуулга байв.

## Гэр бүл 
Лев Толстой 34 настайдаа 18 настай Софья Андреевна Берстэй 1862 оны 9-р сарын 23-нд гэрлэсэн. Тэдний гэрлэлтээс 9 хүү, 4 охин төрснөөс 5 хүүхэд нь багадаа нас баржээ.

# Сергей (1863-1947), хөгжмийн зохиолч, хөгжим судлаач. Октябрийн хувьсгалаас амьд гарсан зохиолчийн хүүхдүүдээс цагаачлаагүй цорын ганц хүүхэд. ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнагджээ.
# Татьяна (1864-1950). 1899 оноос Михаил Сухотинтай гэрлэсэн. 1917-1923 онд тэрээр Ясная Поляна дахь музейн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. 1925 онд охиноо дагуулан цагаачилжээ. Охин: Татьяна Сухотина-Альбертини (1905-1996).
# Илья (1866-1933) зохиолч, дурсамжийн зохиолч. 1916 онд тэрээр Оросыг орхиж АНУ руу явсан.
# Лев (1869-1945), зохиолч, уран барималч. 1918 оноос Франц, Итали, дараа нь Шведэд цагаачилжээ. Тэрээр 10 хүүхэдтэй байсан.
# Мария (1871-1906). 1897 оноос Николай Леонидович Оболенскийтэй (1872-1934) гэрлэсэн. Уушгины хатгаа өвчнөөр нас барсан. 
# Пётр (1872-1873).
# Николай (1874-1875).
# Варвара (1875-1875).
# Андрей (1877-1916), Тула мужийн захирагчийн албанд тусгай үүрэг гүйцэтгэгч байсан. Орос-Японы дайнд оролцогч. Тэрээр Петроград хотод цусны халдвараар нас баржээ. Охин Софья Толстай-Есенина нь яруу найрагч Сергей Есениний сүүлчийн эхнэр.
# Михаил (1879-1944). 1920 онд тэрээр цагаачилж, Турк, Югослав, Франц, Мароккод амьдарч байжээ. Тэрээр 1944 оны 10-р сарын 19-нд Мароккод нас баржээ.
# Алексей (1881-1886).
# Александра (1884-1979). Ууган охин 16 настайдаа эцгийнхээ туслах болсон. Тэрээр Дэлхийн 1-р дайны үед цэргийн эмнэлгийн отрядын даргаар ажиллаж байсан бөгөөд 1920 онд Зөвлөлтийн Тусгай хороонд (ЧК) баривчлагдаж, гурван жилийн ял авчээ. Суллагдсаныхаа дараа тэрээр Ясная Поляна хотод ажиллаж байгаад 1929 онд ЗХУ-аас цагаачилж, 1941 онд АНУ-ын иргэншил авч, 1979 оны 9-р сарын 26-нд Нью-Йорк мужид Лев Толстойн амьд үлдсэн сүүлчийн хүүхэд 95 насандаа таалал төгсөв.
# Иван (1888-1895). 

2018 оны байдлаар дэлхийн 25 оронд Лев Толстойн шууд удмын 350 гаруй хүн амьдарч байна. Тэдний ихэнх нь их зохиолчийн хүү 10 хүүхэдтэй Лев Львович Толстойн үр удам юм. 2000 оноос хойш Ясная Поляна хотод зохиолчийн хойч үеийнхэн хоёр жил тутамд нэг уулздаг уламжлалтай болжээ.

## Цахим холбоос 
* Лев Толстойн бүтээлүүд (орос хэлээр)


Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Анархизмын хүн
Ангилал:19-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:Энхтайвны хөдөлгөөний хүн
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:19-р зууны утга зохиол
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол
Ангилал:Роман
Ангилал:Крымын дайны Орос хүн
Ангилал:Оросын Хаант Улсын гүн
Ангилал:Оросын язгууртан
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1828 онд төрсөн
Ангилал:1910 онд өнгөрсөн