open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жером Роббинс

**Жером Роббинс** (англи. *Jerome Robbins*; 1918 оны 10-р сарын 11-нд төрсөн — 1998 оны 7-р сарын 29-нд нас барсан) — америкийн бүжиг дэглээч бөгөөд найруулагч.                   Алдарт "**Вестсайдын түүх**" кино бүтээсний төлөө Роберт Уайзын хамт оскарын шагнал хүртсэн юм (1961). Анхны киногоороо ийм өндөр шагнал хүртсэн цорын ганц найруулагч.

## Намтар 
Жером Уилсон Рабиновиц (англи. *Jerome Wilson Rabinowitz*) еврей цагаачдын гэр бүлд төрсөн тэрээр хүүхэд байхдаа хийл хөгжим тоглож сурсан юм.

Тэр 1936 онд 18 настайдаа бүжгийн сургуульд орж хошин шогийн дүрд тоглож, 1942 онд Игорь Стравинскийн "Петрушка" балетын гол дүрд тоглосны дараа алдартай болсон.

Тэрээр Жорж Баланчи́ны урилгаар "Нью-Йорк Сити балет" (англи. *New York City Ballet*)-ын бүжиг дэглээч болсон. Хоёр бүжиг дэглээчийн удаан хугацааны хамтын ажиллагаа балетын түүхэнд өвөрмөц онцлогтой: тэд хэв маяг, арга барилын хувьд бүрэн эсрэг тэсрэг байсан ч олон жилийн турш хамтлаг дотор тэгш эрхтэй байсан гэдэг.

Жером Роббинс өөрийн 1957 оны мюзиклээс сэдэвлэсэн "Вестсайдын түүх" (1961) киногоороо онцгой алдар нэрийг хүртжээ. Чадварлаг бичсэн либретто, динамик үйл явдал, сонгодог техник, орчин үеийн бүжгийг хослуулсан илэрхийлэлтэй бүжиг дэглэлт нь энэхүү мюзикл киног дэлхий даяар алдартай болгосон бөгөөд бүтээгч нь 1962 онд Шилдэг найруулагчийн Оскарын шагнал хүртсэн (анх удаа энэ шагналыг хоёр хүн хувааж авсан).

1990 онд ундаг дугуйгаар явж байгаад осолд орж, 1996 онд зүрхний мэс засалд орсны дараа Роббинс Паркинсоны өвчний шинж тэмдэг илэрч, сонсгол нь хурдан муудсан байна. 1998 онд тэрээр хүнд хэлбэрийн цус харвалтанд өртөж, хоёр сарын дараа 7-р сарын 29-нд нас барсан байна.
Леонард Бернштейн

**Леона́рд Бернштейн** (англ. *Leonard Bernstein*; 1918 оны 8-р сарын 25-нд АНУ-ын Массачусеттс мужийн Лоуренс хотод төрсөн — 1990 оны 10-р сарын 14-нд Нью-Йорк хотод нас барсан) — америкийн хөгжмийн зохиолч, төгөлдөр хуурч, хөгжмийн удирдаач бөгөөд академик хөгжмийг дэлгэрүүлэгч. Дэлхийн олон оркеструудад хөгжмийн удирдаач хийсэн бөгөөд Нью-Йорк хотын Филармонийн Ерөнхий удирдаач (1958—1969) байсан. 

Тэрээр Америкийн хөгжмийн зохиолчдын олон бүтээлийг анх удаа тайзнаа тоголсон. Тэрээр балет, симфони, мюзикл болон бусад хөгжмийн бүтээлүүд зохиосон юм.

## Бүтээлүүд 
**Дуурь**

* Тахити дахь бэрхшээл («Trouble in Tahiti»; 1952, Уолтхэм)
* Тайван газар («A Quiet Place», 1986, Вена)

**Хөгжмийн жүжиг**

* Хотын тухай (On the Town, 1943)
* Гайхамшигт хот (Wonderful Town, 1953)
* Кандид (Candide, 1956; Нью-Йорк)
* Вестсайдын түүх (West Side Story, 1957)
* Пенсильванийн өргөн чөлөө- 1600 (1600 Pennsylvania Avenue, 1976)

**Балет**

* Дурладдагүй (Fancy Free, 1944)
* Факсимиль — Найрал хөгжимд зориулсан яруу найраг, 1946
* Диббук (1974)

**Симфони**

* №1 — Иеремиа (Иеремиа, 1942)
* №2 - Сэтгэл түгших эрин үе (The Age of Anxiety, 1949)
* №3 - Каддиш (Kaddish, 1963)
Хэнтийн өндөр ууланд

**Хэнтийн өндөр ууланд** -Монголын нэрт хөгжмийн зохиолч Билэгийн Дамдинсүрэнгийн 1947 онд зохиосон хийлийн гоцлол бүтээл. Энэ хөгжмийн ая нь Монголын 20-р зууны манлай бүтээлээр шалгарсан юм.

"Хэнтийн өндөр ууланд”-аа хэрхэн зохиосныг нь түүнээс асуухад-: “Чөлөөлөх дайн дууссан намар нэг их сайхан тогтуун өдөр ногоон онгоцоор Хэнтийн нуруу дээгүүр ниссэн юм. Намар оройн байгаль, уул тэр аяараа цэнхэрлээд л, араатан, жигүүртэн түмэн хэлээр дуугараад л, зохиолч бол уянгат шүлэг бичих сэн. Миний илэрхийлдэг хэл бол хөгжим юм. Уран байгалийн өнгө зохирлыг, уул, усны шивнээг илэрхийлье гэж бодсон юм” гэж хариулсан байдаг.
Лимбург (Бельги)

**Лимбург** — Бельгийн муж. Хүн амын тоо — 900,098 (2024). Газар нутгийн хэмжээ — 2,427 км².

## Эшлэл
## Гадны холбоос
* 


Ангилал:Бельгийн мужууд
Загдын Түмэнжаргал

**Загдын Түмэнжаргал** (1953 оны 4 сарын 16 - 2012 оны 3 сарын 18) Монгол улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн, нэрт яруу найрагч, зохиолч, багш сурган хүмүүжүүлэгч, соёл нийгмийн зүтгэлтэн.

"Дууны шүлгийн мастер" хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн, хүүхдийн болон нийтийн алдартай олон дуу, зохиолыг туурвисан уран бүтээлч.

## Намтар 
З.Түмэнжаргал 1953 оны 4 сарын 16-ны өдөр Монгол улсын, Төв аймгийн, Угтаалцайдам суманд 10 хүүхэдтэй Загд хэмээх айлын хоёр дахь хүү болон төрсөн. Угтаалцайдам сумын долоон жилийн сургуулийг амжилттай дүүргэн 15 насандаа Улаанбаатар хот руу шилжин суурьшиж, Монгол Улсын Багшийн Сургуульд элсэн суралцжээ. Бага ангиасаа онцгой авъяастай, онц сурлагатан байсан бөгөөд 1962 онд "Пионерын Үнэн" сонинд түүний 9 настайдаа буюу 3-р ангидаа бичсэн "Цаначин" шүлэг нийтлэгдэж байв.

1971 онд Багшийн сургууль, 1980 онд МУИС-ийн Монгол Хэл, Уран Зохиолын ангийг тус тус амжилттай дүүргэсэн.

Улсын тэргүүний 1-р дунд сургуульд багш, Сэлэнгэ аймгийн Ерөө дэхь тусгай сургалттай ТМС-ийн захирал, Ардын эрх, Өнөөдөр сонины тусгай сурвалжлагч, “Би Би”, “Ням гариг” сонины ерөнхий редактор, хэвлэл мэдээллийн “Нэр төр” төвийн эрхлэгчээр тус тус ажиллаж байв.

2000-2004 онд Монгол улсын Ерөнхий Сайд Намбарын Энхбаярын зөвлөх, 2004-2005 онд УИХ Даргын зөвлөх, 2005-2009 онд Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр тус тус ажилласан.

2009-2012 онд Франц улсын Парисын -д Монгол хэлний багшаар ажилласан.

## Уран бүтээл 
Загдын Түмэнжаргал 1970 оноос уран зохиол сонирхон оролдож, 1978 онд “Шинэ танил” хүүхдийн шүлгийн, 1977 онд “Бид” яруу найргийн, 1979 онд “Үрийн тэнгэр” яруу найргийн эмхтгэл, 1981 онд “Арван найман нас минь” шүлгийн, 1986 онд “Голын жараахай” өгүүллэгийн, 1988 онд “Нарны хүүхдүүд” хүүхдийн шүлгийн, 1991 онд “Нисдэг алим” үлгэр-туужийн, 1994 онд “Уяхан цэнхэр хавар” дууны шүлгийн, 1997 онд “Ус мөрөн олон чиг” шилмэл зохиолын, 1996 онд “Сонирхолтой математик”,  1997 онд “Унших бичиг-1”, 1998, 2000, 2005 онд “Цэцэрлэгийн сурах бичиг, 2001 онд “Цагаан толгой” сурах бичгүүд, 2002 онд “Чингис хаан” үлгэр-өгүүллэгийн, 2004 онд “Нисдэг алим” цуврал, 2005 онд “108 дуу” ном хэвлүүлж, 2004 онд Монголын уран зохиолын дээж 108 ботийн 104 дүгээр ботид шилмэл бүтээл нь бүрнээрээ орж, тухайн бүтээлүүдээрээ уншигчид, утга зохиол судлаач, мэргэжилтнүүдийн зүгээс өндөр үнэлэлт авснаар ирсэн Монголын нэртэй зохиолчдын нэг, "дууны шүлгийн нэрт мастер" байсан.

## Гавьяа, шагнал 
1994 онд “Нисдэг алим” үлгэр-туужийн номоороо Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагнал

2001 онд “Монголын тал нутаг” дууны шүлгээрээ утга зохиолын шилдэг бүтээлийн “Алтан Өд” шагнал

2004 онд дууны шилдэг яруу найрагчийн “Алтан микрафон” шагнал

2004 онд шилдэг бүтээлээрээ Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал

2007 онд Монгол Улсын Соёлын Гавьяат зүтгэлтэн цол
Томскийн Политехникийн Их сургууль

**Үндэсний судалгааны Томскийн Политехникийн Их сургууль** (**ТПИС, ТПУ**) () нь Орос дахь техникийн их сургууль. ТПУ нь түүхэндээ Оросын дөрөв дэх техникийн их сургууль бөгөөд Азийн хэсэгтээ анхных юм.

## Эшлэл
## Гадны холбоос
Ангилал:Оросын их сургууль
Ангилал:Техникийн их сургууль
Ангилал:1896 онд байгуулагдсан
Генк (хөлбөмбөгийн баг)

**Генк** нь Бельгийн Генк хот дахь мэргэжлийн хөлбөмбөгийн клуб. Тус клуб нь 1988 онд Waterschei Thor болон KFC Winterslag нэгдсэнээр байгуулагдсан.

## Эшлэл
Ангилал:Бельгийн хөлбөмбөгийн клуб
Гонгор бурхан

**Гонгор бурхан-** монголоор **Цагаан итгэлт** гэдэг. Шашныг хамгаалагч арван хангал бурхадын нэг бөгөөд Махагал бурхадын төрөлд багтдаг. Саад тотгорыг арилган, эд хөрөнгийг арвижуулагч бурхан юм. 

Цагаан өнгөөр дүрслэгдсэн догшин ширүүн дүртэй боловч үл мэдэг инээвхийлэн мишээсэн царайтай, тэргүүн дээрээ бурхан залсан, эрдэнийн хонхоор биеэ чимсэн, их галан дунд бадамлянхуа цэцгэн сэнтий дээр залран зогссон, авралын зургаан мутартай бурхан юм. Баруун дээд мутартаа чандмань эрдэнэ, зүүн дээд мутартаа эрдэнээр дүүрэн гавал, дунд хоёр мутартаа ядуу хоосныг арилгагч очир дигүг, гурван ертөнцийг сүрээр дарагч гурван үзүүрт сэрээ, доод талын хоёр мутартаа дагинасыг дуудах хонх, гох дэгээг тус тус барьсан байна. Хоёр өлмий тус бүрээр Ганэшя хэмээх заан бурханг гишгэсэн байдаг ба энэ нь Ганэшя бурханыг ч бодсоныхоо дагуу дийлэх хүч чадалтай гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. 

Монголчуудын дунд мөн “Баян Гонгор” хэмээн нэрлэгддэг. Гонгор сахиусыг урин залж хүндэтгэл үзүүлэхдээ түүний нөхөр, найз бурхадад адилхан өргөл хүндэтгэл үзүүлэх учиртай. Гонгорын бумба тахих зан үйлийг Сэлэнгэ аймаг дахь Амарбаясгалант хийд, Дундговь аймаг дахь Дэлгэрийн Чойрын хийд хэмээх хоёр хийд үйлддэг байна.

1994 онд Амарбаясгалант хийдэд Төвдийн их лхаарамба Гүридава Ренбүчэ *Гонгор бурханы* бумбыг монголын ард түмэнд зориулж аравнайлсан байна. Гонгорын бумбын хурлыг жилд нэг удаа хийж тахидаг бөгөөд бумбыг нь нарийн дэг жаягаар бүтээдэг. Есөн эрдэнэ, ховор эмийн ургамал, арц хүж, цай гэх мэт нандин зүйлүүдийг аравнайлан хийх бөгөөд бүтээлгэсэн эзэн нь бумбандаа хир буртаг оруулахгүй, хамаагүй энд тэнд авч явалгүйгээр авдар юмуу хайрцганд хийж, жилд нэг удаа гарган тахидаг байна. Гонгор бурхан өөрөө цагаан бурхан учраас ихэвчлэн бумбыг цалин цагаан мөнгөөр бүтээдэг ажээ. 2020 оноос Гандантэгчэнлин хийдийн Батцагаан дуганд мөн тахидаг болсон.  

Тахихдаа доторхи идээ будаа болон бусад зүйлсээ шинээр сольж хийн аравнайлуулдаг ёстой ажээ. Хэдийгээр “баяжихын бумба” хэмээн шүтдэг ч зөвхөн ганц амин хувиараа баяжих тухай бодож тахивал буруу болдог байна. Нутаг орон, хүн ард бүгдийнх нь буян хишиг арвижиж, эд хөрөнгө элбэг дэлбэг болохыг ерөөн хүсдэг байх ёстой. Гонгор бурханы бумбыг тахиулаад ашиг орлого олж байвал тэр мөнгөнөөсөө хурал ном хуруулах, сүм хийдэд өргөл барьц өргөх, суварга бүтээх зэрэг үйлнээ сэтгэл харамгүй зориулах ёстой бөгөөд бумбыг хөдөлгөж, сэгсчиж, хазайлгаж болдоггүй. Идээ будаа бүхий хайрцган дотор бумбыг хөдөлгөөнгүй байрлуулаад хүндэтгэлтэй газар залахдаа үүд рүү харуулан голлуулж болдоггүй ажээ. 

Гонгор бурханы **зүрхэн тарни** нь “***Ум гүрү маха гала ахри ниса сэди за”***  бөгөөд амирлуулан номхотгож, эд баялгийг эрхэн дор хурааж, буян заяаг дэлгэрүүлнэ.
Эрдэм шинжилгээний ажил

**Эрдэм шинжилгээний ажил** гэдэг нь одоо байгаа хуримтлагдсан мэдлэгээ өргөжүүлэх, шинэ мэдлэг олж авах, шинжлэх ухааны дэвшүүлсэн таамаглалыг шалгах, хэв маяг, ерөнхий дүгнэлт, үндэслэлийг тогтоохын тулд шинжлэх ухааны судалгаа хийх, туршилт хийх зэрэг шинжлэх ухааны судалгааны ажил юм.

Судалгааны ажил нь оюутны бие даасан, ихэвчлэн хамтын ажиллагааны судалгаа бөгөөд ихэвчлэн удирдагчтай хамтран хийдэг бөгөөд тэдний мэдлэг, тодорхой практик асуудлыг шийдвэрлэхэд ашиглах чадварыг харуулдаг. Эрдэм шинжилгэний ажил нь логикийн хувьд уялдаа холбоотой байх ёстой бөгөөд судлаач өөрийн бодлоо тодорхой илэрхийлэх, саналаа батлах, нэр томьёог зөв ашиглах чадварыг харуулах ёстой юм. Мэдээжийн хэрэг, энэ ажил нь жинхэнэ эрдэмтдийн ажлаас хамаагүй хялбар байдаг юм. Гэсэн хэдий ч бүтэц, арга, төлөвлөлтийн хувьд энэ нь жинхэнэ судалгаа болдог юм.

Судалгааны ажил гэдэг нь эссэ эсвэл интернетээс татаж авсан нийтлэл гэ ойлгож болохгүй юм. Энэ бол бие даан судалгаа хийж, үр дүнд хүрэхийн тулд шинжлэх ухааны арга барилыг ашиглах, асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд практик ур чадвар ашиглах эсвэл шинэ ур чадвар эзэмших, үр дүнг төлөвлөх, шинжлэх ур чадвараа харуулах боломж юм.

Судалгаа, хувийн хүчин чармайлтаар олж авсан мэдлэг нь ой санаанд илүү сайн тогтож үлддэг юм. Оюутнууд болон багш нар янз бүрийн шинжлэх ухааны хуулийг нээсэн хүмүүсийн тавьсан асуултуудыг тавьж, хамтдаа хариулт хайж олох арга нь илүү сонирхолтой бөгөөд ирээдүйд шинжлэх ухааны судалгаа хийх хүслийг улам ихээр төрүүлдэг байна.

### Эрдэм шинжилгэний ажлын үе шатууд: 
# Судалгааны ажлын чиглэлийг сонгох
# Судалгааны ажлын сэдвийг сонгох
# Таамаглал дэвшүүлж нарийвчлан тодорхойлох
# Ажлын үе шат, дарааллыг нарийвчлан төлөвлөх
# Судалж буй сэдвийн талаар бодит мэдээлэл цуглуулах
# Судалгаа, дүгнэлт хийх
# Хүрсэн үр дүнгээ үнэлэх
# Ажлаа цэгцэлж эцэслэн эрдэм шинжилгээний тогтсон хэлбэрт оруулах.  

### Эрдэм шинжилгэний ажлын бүтэц: 
# Гарчиг хуудас
# Хураангуй буюу аннотаци (юу хийсэн, ямар шинэлэг зүйл орсон)
# Агуулга (хуудасны дугаар бүхий бүлэг, гарчиг)
# Оршил (судалгааны асуудал, хамаарал, практик ач холбогдлын тодорхойлолт; судалгааны объект, сэдвийн тодорхойлолт; судалгааны зорилго, зорилтууд; ажлын аргуудын товч жагсаалт)
# Судалгааны хэсгийг багтаасан үндсэн хэсгийн бүлгүүд (шинжлэх ухааны уран зохиолын шинжилгээ; тодорхой арга, судалгааны тодорхой техникийг сонгох; судалгааны журам ба түүний үе шатууд)
# Дүгнэлт (хүрсэн үр дүнг тайлбарлах)
# Тойм дүгнэлт (дууссан судалгааны товч тойм)
# Ном зүй (ашигласан ном, эх сурвалжийн жагсаалт)
# Хавсралтууд (хүснэгт, график, лавлах ном гэх мэт)
Хайдавын Сүрэнжав

**Хайдавын Сүрэнжав** (1945-1991) нь Улаанбаатар хотын Барилга трестийн бригадын дарга хүн байв.

Сүрэнжав 1945 оны 2 дугаар сарын 2-нд Увс аймгийн Өндөрхангай сумын нутаг, Нисэх гэдэг газар ард Хайдавын ууган хүү болон мэндэлжээ. 

Монгол улсын барилгын салбарт залуу нас, эрч хүчээ зориулан нийслэл хотын олон шинэ барилга дээр мужаанаас бригадын дарга хүртэл ажиллаж байсан. 1964 онд тухайн үеийн Зөвлөлт Холбоот Улсад барилгын техник мэргэжлийн сургуульд мужааны мэргэжил эзэмшиж ирээд 1966 оноос Улаанбаатар хотын барилга трест (ХБТ)-д ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн. Ажил үйлсээрээ болон манлайллаараа олон нөхдийн дотроос тодрон ялгарч байсан бөгөөд 1970 онд В.И.Лениний мэндэлсний 100 жилийн ойд зориулсан дурсгалын цогцолбор, музей байгуулах төсөлд Монголоос уригдан ажилласан баг хамт олны хамтаар ЗХУ-ын Улъяновск хотод очиж, Музейн барилгыг барьж байгуулалцсан юм. 

1977 оноос ХБТ-д бригадын даргаар ажиллаж эхэлснээс хойш их барилгын салбарын олон гайхалтай барилга байгууламжууд дээр бригад хамт олноо удирдан, манлайлан ажиллаж байв. 1987 оноос Югославын барилгачдын хамтаар Чингис зочид буудлын барилгын цогцолбор дээр ажиллаж байгаад ид хийж бүтээх 45-хан насандаа 1991 онд өвчний улмаас зуурдаар нас барсан билээ.

1975 онд Монгол улсын аварга мужаанаар шалгарч байсан. 1985 онд Алтан гадас одонгоор шагнагдсан.

Ангилал:Монголын барилгачин
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Өндөрхангайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Доржийн Гомбожав

## Доржийн Гомбожав 
Доржийн Гомбожав (1932 онд Сүхбаатар аймгийн Дарьганга суманд төрсөн)-Яруу найрагч ,соён гэгээрүүлэгч ,нэрт орчуулагч юм. 

## Намтар 
Малчин ард Догоогийн Доржийн 4 дэх хүү болон 1932 онд Сүхбаатар аймгийн Дарьганга суманд төрсөн. 1941 оны намар сумынхаа бага сургуульд орж 7-р ангиа дүүргэн нийслэлд шилжин ирж, 1947-1952 онд МУИС-ийн монгол хэл уран зохиолын ангийг суралцаж төгссөн. Оюутан байх үеэсээ шүлэг зохиол бичиж 1950 онд анх “Үнэн” сонинд “Залуу нас”,”Пионер” сэтгүүлд “ Сүх Сүрэн хоёр” шүлэг нь хэвлэгдсэн. ”Хоёр хүсэл”,  “Өдөр болгон”,”Нүдэнд дулаахан хүүхэн” зэрэг шүлэг нь төвийн сонин сэтгүүлд нийтлэгдсэн.  Удалгүй “Залуу нас” нэрээр 24 шүлгийн эмхэтгэл хэвлэгджээ. ”Шүлэгчийн жаргал”, ”Эхийн тухай шүлэг”, ”Мордохдоо хүү минь олмоо чангал”, ”Дарьгангынхан “, ”Хэрлэн”, ”Гэгээвчээр үзсэн орчлон” зэрэг шүлэг яруу найраг, ”Шинэ цэрэг” туужийг багшаар ажиллахын завсар бичсэн байна. Сүхбаатар аймгийн 10 жилийн сургуульд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байхдаа 9-10 ангийн хүүхдүүдэд монгол хэл, уран зохиол, орос хэлний хичээл заадаг байжээ. 1950-аад оны дундуур аймгийн төвд С.Дашдэндэв,Ч.Лхамсүрэн нарын зохиолчид ирж утга зохиолын дугуйлан байгуулахдаа хичээлийн эрхлэгч Д.Гомбожавыг дугуйлангийн багшаар, клубын найруулагч О.Жамбалжамцыг эрхлэгчээр нь томилжээ. Энэ үед аймгийн гүйцэтгэх захиргааны соёлын хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан МУ-ын гавьяат багш С.Лувсанноров ажлыг нь дэмжин гишүүдийн бүтээлийг эмхтгэж анх орон нутагт нь хэвлүүлсэнд Д.Гомбожавын “Тал дахь уулзалт” ,” Нөхөд минь өөрснөө мэдээрэй” хоёр шүлэг нь нийтлэгджээ.

## Боловсрол 
* 1947-1952 онд МУИС-ийн монгол хэл уран зохиолын ангийг суралцаж төгссөн.

## Ажилсан байдал 
1958 онд “МОНЦАМЭ” дотоод гадаад хэлний редакцтайгаар хаалгаа нээхийн хамт Англи Франц хэлээр багшлах мэргэжилтнийг гадаадаас урин ирүүлж таван хүнийг өдөр бүр ажлын цагаар хичээллүүлэхэд тэдний нэг нь Д.Гомбожав багш байсан."МОНЦАМЭ” агентлагын тулгын гурван чулууг тавилцсан хүний нэг нь Д.Гомбожав багш. Анх байгууллагыг үүсгэх эх үүсвэр гарахад дунд сургуулийн монгол хэл уран зохиолын багш Д.Гомбожавыг аймгаас шилж сонгон авч ирсэн. Хотод төвхнөж амжаагүй шахам байхад нь Москва, Ташкентад тэндэхийн агентлагуудыг туршлага судлуулахаар томилон явуулсан байна. 1960-аад оны эхээр мэргэжлийн зохиолч болж, орон нутгийн зохиолчдын дугуйлан удирдаж залуу зохиолчдод туслах зорилгоор Хөвсгөл, Булган аймагт томилолт авч ажиллаж байжээ. Д.Гомбожав багшийн ур чадварыг үнэлэн “Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх инситут” Улаанбаатар хотноо мэргэжилтнээр татсан байна.   1964 оноос төрсөн нутаг Дарьганга сумын сургуульд томилогдон монгол хэл уран зохиолын багшаар ажилласан.

## Уран бүтээл 
Оюутан байхаасаа уран бүтээлээ эхэлж, анхны 24 шүлэг нь "Залуу нас" нэртэйгээр түүвэр болон хэвлэгджээ. "Сэтгэл гэдэг мөн дэг шүү", "Төрсөн нутаг", "Сэвх" "Дайн" "Аавдаа нэг эрхлэх юм сан" "Нас" "Дарьгангынхан" зэрэг алдарт шүлэг найраглалаа туурвиж, Гүржийн яруу найрагч Шота Руставелийн "Барсан хэвнэгт баатар", Оросын хүүхдийн зохиолч С.Маршакийн "Тэнэг бяцхан хулганы үлгэр", зэрэг дэлхийн алдарт зохиолуудаас орчуулж , монгол уншигчдын хүртээл болгосон гавьяатан.
Жеймс Хилл

**Жеймс Жером Хилл** (англи. *James Jerome Hill*; 1838 оны 9-р сарын 16-нд өнөөгийн Канадын Онтарио мужид төрсөн —1916 оны 5-р сарын 29-нд АНУ-ын Миннесота мужийн нийслэл Сент Пол хотод нас барсан) — канад-америкийн төмөр замын инженер болон ажил хэрэгч хүн. 

Тэрээр Дээд Баруун, Хойд Их Тал, Номхон далайн баруун хойд хэсгийн нэлээд хэсгийг хамарсан төмөр замын шугамуудын бүлэг болох Их Хойд Төмөр Замын гүйцэтгэх захирал байв. Энэ бүс нутгийн хэмжээ болон Толгойн шугамуудын эдийн засгийн ноёрхлын ачаар тэрээр амьдралынхаа туршид "эзэнт гүрнийг байгуулагч" гэдгээрээ алдартай болсон.
Сент Пол

**Сен** **Пол** (англи. *Saint Paul*) — АНУ-ын умард хэсэгт орших Миннесота мужийн нийслэл хот бөгөөд Рамси тойргийн захиргааны төв. Хүн ам нь 311 527 (мужийн 2 дахь том хот). Миннеаполис хотын хамт 3,5 сая хүн амтай мегаполис болдог ажээ.

## Түүх 
Цагаан арьст суурьшигчид ирэхээс өмнө энэ газар Хопуэлл индианчууд амьдардаг байсан гэдэг. Энд анх 17-р зууны сүүлчээр Франц, Испанийн үслэг эдлэлийн худалдаачид ирсэн байна. 1803 онд Луизианаг худалдаж авсны дараа Америкчүүд тус бүс нутагт сууршин тэлж эхэлсэн юм. 1805 онд Америкийн офицер Зебулон Пайк цайз байгуулах зорилгоор ойролцоогоор 400 хавтгай дөрвөлжин километр газрыг эзэмшихээр орон нутгийн овог аймгуудтай хэлэлцээр хийжээ. Гэрээний нутаг дэвсгэр нь Миссисипи мөрний хоёр эрэг дээр байрладаг байв.

## Хүн ам 
Хүн амын арьс өнгөний бүтэц:

* Цагаан арьстнууд — 60.1% (1970 онд 93.6%)
* Африк гаралтай Америкчууд — 15.7%
* Азичууд — 15.0%
* Испани хэлтнүүд — 9.6%
* Уугуул Америкчууд — 1.1%

Хотын оршин суугчдын дундаж нас 30.9 жил байна. Гэмт хэргийн түвшин өндөр, Америкийн дунджаас 1.7 дахин, Миннесота мужийн дунджаас гурав дахин өндөр байна.

## Эдийн засаг 
Эдийн засгийн хувьд Сен Пол хот нь Миннеаполис/Сент-Пол хотын бүсийн салшгүй хэсэг юм. Хувийн хэвшил нь хотын эдийн засагт гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд механик инженерчлэл, химийн болон мод боловсруулах үйлдвэрүүд, хөдөө аж ахуйн боловсруулалт зэрэг нь тэргүүлэх ач холбогдолтой. Гэсэн хэдий ч хот нь улс орон даяар аж үйлдвэржилтийн бууралтад хүрэх хандлагаас зугтаж чадаагүй байна. Жишээлбэл, 2011 оны сүүлээр 1924 оноос хойш үйл ажиллагаагаа явуулж байсан томоохон Форд автомашины үйлдвэр хаагдсан. Банк, даатгал, үйлчилгээний салбарууд ч мөн сайн хөгжсөн байна.
Намжилцэрэнгийн Нямдорж

**Намжилцэрэнгийн Нямдорж** нь Монгол Улсын геологийн салбарт ажил хөдөлмөрөөрөө магнайлан шалгарч БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн хүн юм.

Н.Нямдорж нь 1929 онд Өмнөговь аймгийн Сэврэй суманд төрсөн. Тэрээр Улаанбаатарын геологийн удирдах газрын өрмийн ахлах мастераар ажиллаж байхдаа Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цолыг 1974 оны 10 дугаар сарын 19-ны өдөр хүртсэн. Нямдорж нь 1955 оноос Зүүнбаянгийн нефтийн үйлдвэрт дизельчнээр хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж Улаанбаатар хот, Чойр, Хөвсгөлийн геологийн удирдах газарт өрмийн мастер, ахлах мастер, даамал, төвийн геологийн экспедицийн инженерээр ажиллаж эх орны эрдэс баялгийг илрүүлж судлах, нээж ашиглахад олон жилийн хөдөлмөр зүтгэлээ зориулсан, олон хүнийг өрөмдлөгийн мэргэжилд сургасан байна. Түүнийг Ардын Их Хурлын депутатаар сонгож байна. Түүний хөдөлмөрийг үнэлэн Сүхбаатарын одон, “Алтан гадас” одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медалиудаар шагнажээ.

Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Сэврэйн хүн
Ангилал:1929 онд төрсөн
Салаши Ференц

**Салаши Ференц** (унгар. *Szálasi Ferenc*; Унгарын хаант улсын Кашша хотод төрж, 1946 оны 3-р сарын 12-нд Будапешт хотод цаазлуулж нас барсан) - Унгарын хэт барууны үзэлтэй улс төрч, фашист Сумт Загалмай Намыг үүсгэн байгуулагч, удирдагч байв. Германы зохион байгуулсан төрийн эргэлтийн дараа тэрээр Унгарын тоглоомын засгийн газрын тэргүүн, "Үндэстний удирдагч" (унгар. Nemzetvezető) (1944–1945), "Гитлерийн сүүлчийн холбоотон" болж байсан юм. Салашийн дэглэм богино хугацаанд Холокост болон давшиж буй Улаан армийн эсэргүүцэлд идэвхтэй оролцсон. Дайны дараа түүнийг Унгарын шүүх дайны гэмт хэрэгт буруутгаж, цаазаар авчээ.

Ангилал:Унгарын ерөнхий сайд
Ангилал:1897 онд төрсөн
Ангилал:1946 онд өнгөрсөн
Буда

**Буда** (унгар. *Buda*, сербохорв. *Budim, Будим*, словак. *Budín*, тур. *Budin*), **О́фен** (герман. *Ofen*) — Унгарын нийслэл Будапешт хотын баруун хэсэг, Дунай мөрний баруун эрэг дээр байрладаг бөгөөд анх тусдаа хот байсан юм. Домогт өгүүлснээр Буда гэдэг нэр нь Атиллагийн дүү Хүннүгийн удирдагч Бледа (унгар. *Buda*)-аас гаралтай гэж үздэг.

Буда нь Будапешт хотын нутаг дэвсгэрийн гуравны нэгийг эзэлдэг бөгөөд толгод, ой модоор бүрхэгдсэн байдаг юм.

## Түүх 
Буда нь 1361 оноос 1541 онд Османы эзэнт гүрэнд нэгдэх хүртэл Унгарын нийслэл байсан бөгөөд үүний дараа Позшонь (одоогийн Словакийн нийслэл Братислава) шинэ нийслэл болжээ.

1686 онд Буда хотыг Австричууд чөлөөлсөн.

Буда 1703 онд чөлөөт хот болж, дараа нь 1784 онд Унгарын нийслэл болжээ.

1873 онд Пешт, Буда, Обуда хотуудыг нэгтгэснээр Будапешт хотыг байгуулсан түүхтэй.
1956 оны Унгарын бослого

**1956 оны Унгарын бослого** (1956 оны 10-р сарын 23-наас 11-р сарын 11-ний ххоронд болсон) орчин үеийн Унгарт **1956 оны Хувьсгал** (унгар. *1956-os forradalom*) бөгөөд **Унгарын тусгаар тогтнолын төлөө дайн** гэдэг — 1956 оны 10-11-р сард Бүгд найрамдах Унгар Ард Улсад Зөвлөлтийн талыг баримтлагч Сталинист дэглэмийн эсрэг гарсан зэвсэгт бослогыг Зөвлөлтийн цэргүүд дарсан гэж үздэг юм. Барууны болон Унгарын түүхчид үүнийг "хувьсгал" гэж нэрлэдэг бол Зөвлөлтийн албан ёсны түүх судлал үүнийг "хувьсгал фашист бослого" гэж нэрлэдэг. Зөвлөлтийн түүх судлал, сэтгүүл зүй үүнийг "фашист бослого" гэж нэрлэдэг байв. Зөвлөлтийн түүх судлалын дагуу үүнийг "барууны төлөөлөгчид" бэлтгэж, "коммунист засгийн газар"-ын эсрэг чиглүүлсэн гэж үздэг байжээ.

Хувьсгалын эхний үе шат (10-р сарын 23 - 11-р сарын 3) нь босогчдын ялалт, гал зогсоох, энхийн хэлэлцээр хийх, Зөвлөлтийн зүгээс Унгарын шаардлагын хууль ёсны байдлыг хүлээн зөвшөөрөх, ялагдсан Зөвлөлтийн цэргүүдийн үлдэгдлийг гаргах зэргээр өндөрлөсөн байна.  Үүний зэрэгцээ Зөвлөлтийн цэргийн нэмэлт хүчийг Унгарын хил дээр нууцаар бөөгнөрүүлж, Унгарт олон улсын бодит дэмжлэг байхгүй үед Зөвлөлтийн хоёр дахь довтолгоо (11-р сарын 4 - 11-р сарын 12) эхэлж, тус улсыг бүрэн эзэлсэн юм.

Хувьсгалт үйл явдлыг дарсны дараа Зөвлөлтийн удирдлага эдийн засгийг хэсэгчлэн либералчлах бодлого баримталж байсан Янош Кадарыг Бүгд Найрамдах Унгар Ард Улсын тэргүүнээр томилсон. Юрий Андропов Унгарт Зөвлөлтийн шууд хяналтыг хадгалахын тулд Унгарт нэг жил ажилласан.

## Унгар руу нэвтрэн орсон Зөвлөлтийн цэргүүд 
## Талуудын амссан хохирол 
Статистик мэдээллээр 1956 оны 10-р сарын 23-наас 12-р сарын 31-ний хооронд болсон бослого, тулалдаантай холбогдуулан Унгарын 2652 босогч, 348 энгийн иргэн амь үрэгдэж, 19226 хүн шархаджээ.

Унгарын орчин үеийн мэдээллээр босогчдын талд хохирогчдын дийлэнх нь ажилчид -46.4%, цэргийн болон цагдаагийн албан хаагчид 16.3%, сэхээтнүүд -9.4%, оюутнууд - 7.4%, тариачид, гар урчууд, тэтгэвэр авагчид болон бусад нийгэм-мэргэжлийн бүлгүүд - 6.6% байсан бол 44% нь 25-аас доош насныхан байсан гэжээ.

Албан ёсны мэдээллээр Зөвлөлтийн армийн хохирол 669 хүн алагдаж, 51 хүн сураггүй алга болж, 1251 хүн шархаджээ.

Унгарын ардын армийн хохирол албан ёсны мэдээгээр 53 хүн алагдаж, 289 хүн шархаджээ.
Агааржуулалт, Халаалт, Хөргөлтийн Институт

**Агааржуулалт, халаалт, хөргөлтийн институт** () нь 2008 онд Агааржуулалт ба Хөргөлтийн Институт (ARI) болон Хийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчдийн холбоо (GAMA) нэгдсэнээр байгуулагдсан Хойд Америкийн худалдааны холбоо юм. Тус байгууллага нь агааржуулалт, халаалт болон арилжааны хөргөлтийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчдийг төлөөлдөг.

Энэхүү байгууллага нь гишүүн салбаруудынхаа нэрийн өмнөөс улс төрийн бодлогын сурталчилгаа (лобби) явуулж, техникийн стандартыг хадгалж, бүтээгдэхүүнийг баталгаажуулж, мэдээлэл хуваалцаж, судалгаа хийж, тэтгэлэг олгодог.

AHRI-ийн 2017 оны жилийн хурал Трамп Нэйшнл Дорал Майами зочид буудалд болсон. AHRI уг арга хэмжээнд зориулж Трамп Доралд 700,650 ам.доллар төлсөн байна. Хоёр долоо хоногийн дараа Трампын засаг захиргаа Кигалийн хэлэлцээрийг Монреалын протоколд нэмэхийг дэмжиж байгаагаа зарласан. Энэ нь AHRI-ийн лоббидож, тэмдэглэн сайшаасан шийдвэр байв.

Мөн тус байгууллага нь судалгааны салбартай бөгөөд үүнийг Агааржуулалт, Халаалт, Хөргөлтийн Технологийн Институт (AHRTI) гэж нэрлэдэг.
Лантуугийн Сэрчиндорж

**Лантуугийн Сэрчиндорж** нь Монгол улсын Геологийн салбараас төрсөн анхны хөдөлмөрийн баатар хүн юм.

Хөдөлмөрийн баатар Л.Сэрчиндорж 1940-1950 оны үед Түмэнцогт, Чулуунхороот, Чоногол, Бүрэнцогт зэрэг уул уурхайн үйлдвэр байгуулагдаж, үйлдвэрүүдийг түүхий эдийн найдвартай баазаар хангах ажил эрчимтэй хийгдэж байсан цаг үед нефть хайгуулын 54 дүгээр трестэд ажиллах болсноор нефть хайгуулын гүний өрмийн машиныг богино хугацаанд чадамгай эзэмшиж өрмийн мастер болсон төдийгүй дизельчин, жолооч, моторчны мэргэжлийг давхар эзэмшсэн байна. Олон мэргэжлийн эзэн болсон Л.Сэрчиндорж Дархан, Эрдэнэт, Цагаан суварга, Хар-Айраг, Хажуу-Улаан зэрэг газруудад ашигт малтмалын орд газруудыг нээн илрүүлэхэд оролцож, хариуцсан ажлын төлөвлөгөөгөө ямагт давуулан биелүүлж ажилласан ба залуу үеийг сургаж, хүмүүжүүлэхэд анхаарч, 30 гаруй мэргэжилтэн шинээр бэлтгэжээ. Геологи, хайгуулын ажилд гаргасан түүний ажлын амжилтыг үнэлэн 1969 онд БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээсэн.

Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Будапештын их сургууль

**Будапештын их сургууль** (унгар. *Eötvös Loránd Tudományegyetem*, ELTE) буюу **Этвёш Лоранд их сургууль** — Унгарын хамгийн том их сургууль, Будапешт хотод байрладаг. Унгарын физикийн профессор Этвёш Лорандын нэрэмжит юм. Одоогийн байдлаар тус их сургууль нь 1500 гаруй багштай бөгөөд 30,000 орчим оюутан суралцдаг. Тус сургууль нь 2010 оноос хойш судалгааны статустай бөгөөд "Утрехт сүлжээ" хэмээх Европын их сургуулиудын холбооны гишүүн юм.

## Түүх 
1635 онд Кардинал Пазмани Петер Трнава (одоогийн Словак) хотод "чөлөөт урлаг", "теологи" гэсэн хоёр факультеттай их сургууль байгуулжээ. 1667 онд хуулийн факультет байгуулагдсан. 1777 онд тус их сургууль Трнавагаас Буда, 1784 онд Пешт рүү нүүжээ. 1844 он хүртэл тус их сургуульд сургалтыг латин хэлээр явуулдаг байжээ. 1895 оноос хойш эмэгтэйчүүдийг тус их сургуульд суралцахыг зөвшөөрсөн. 1921 оноос хойш тус их сургууль нь үүсгэн байгуулагч Пазмани Петерийн нэрэмжит болсон бөгөөд 1950 оноос физикч Этвёш Лорандын нэрэмжит болжээ.

**Их сургуулийн түүхэн нэршлүүд**

### Их сургуулийн бүтэц 
# Хууль зүй, улс төрийн шинжлэх ухааны факультет
# Нийгмийн шинжлэх ухааны факультет
# Хүмүүнлэгийн ухааны факультет -1635 онд Унгарын хунтайж, Эстергомын Кардинал хамба лам Пазмани Петерийн үүсгэн байгуулсан факультет.
# Байгалийн шинжлэх ухааны факультет
# Компьютерийн шинжлэх ухааны факультет
# Тусгай боловсролын факультет
# Багш сурган хүмүүжүүлэх ухаан, сэтгэл судлалын факультет
# Бага сургуулийн боловсролын факультет

Ангилал:Унгарын их сургууль
Жамъяндоржийн Сүрэнхүү

**Жамъяндоржийн Сүрэнхүү** нь Монгол Улсын геологийн салбараас ажил хөдөлмөрөөрөө шалгаран БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар цолоор шагнагдсан. Ж.Сүрэнхүү 1949 онд Төв аймгийн Сэргэлэн суманд төрсөн. Дорнод аймгийн Геологийн удирдах газрын өрмийн ахлах мастер байхдаа 1981 оны 07 дугаар сарын 09-ны өдөр Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн. Чойрын геологийн ТМС-ийг 1967 онд төгсөөд Дорнод аймаг дахь Геологийн удирдах газарт өрмийн мастер, ахлах мастераар ажиллажээ. Хатуу чулуулагтай газар өрөмдөх улсын дээд амжилтыг 1971 онд ахиулан хагас жилд 600 гаруй тууш метрт хүргэж, өрөмдлөгийн сарын дээд амжилтыг 952 метрээр тогтоосон, 1974 онд алмазат өрөмдлөгийн аргыг манай орны нөхцөлд анх амжилттай туршин хэрэглэж цаашид ашиглах боломжтойг үзүүлсэн зэргээр хөдөлмөрийн гарамгай амжилт гаргажээ. Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож, МАХН, МХЗЭ-ийн их хурал, ДЗО-ны Берлиний их наадамд төлөөлөгчөөр оролцжээ. Сүхбаатарын одон, “Алтан гадас” одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Сэргэлэний (Төв) хүн
Ангилал:1949 онд төрсөн
Шаравын Содномдаш

## Товч намтар           
Арслант овгийн Шаравын Содномдаш нь Дарьганга сумын нутаг “Хүнт цагаан нуур” хэмээх газар 1936 онд төрсөн. Бага насаа аав ээжийнхээ дэргэд хурга тугал хариулсаар, сумынхаа бага сургуульд орж суралцан 4-р ангиа төгсөж Хонгор сумын дунд сургуульд орж суралцан 1955 онд 7-р анги төгсөж Дорнод аймаг дахь багшийн сургуульд хуваарилагдан очиж суралцсаар 1958 онд сургуулиа төгсөж Дорноговь аймагт томилогдон тэндээсээ Зүүнбаянгийн нефтийн уурхайн дунд сургуульд хуваарилагдан хоёр жил ажилласны дараа сүхбаатар аймаг руугаа шилжиж ирээд аймгийн Гэгээрлийн хэлтсийн даргын тушаалаар Сүхбаатар аймгийн Бүрэнцогтын уурхайн дунд сургуульд бага ангийн багшаар нэг жил ажилласны дараа өөрийн төрөлх нутаг Дарьганга сумруугаа шилжжээ. 

## Уран бүтээл 
Ш.Содномдаш нь сэрүүн тунгалаг ахуйдаа “Дарьганга нутгийн домог”  нэртэй нэг  ном хэлүүлсэн ч Дарьганга ардын 50 гаруй дууг үг аятай нь нэгэн дэвтэр болгосон байна. “ Дарьганга нутгийн түүхэн танилцуулга” , “Мал аж ахуйн холбогдолтой ардын өвөрмөц хэлцийн 7 сэдэв” , “1500 хэлцтэй утгын тайлбартай аман болон утга зохиолын жишээтэй хадсан толь”, “ Дарьгангын явган аман яруу найраг” гэх мэт бүтээлүүдээрээ 12 ном хэвлэхэд бэлэн болгон үлдээсэн нь яах аргагүй бичиг соёлын эрдэмтэн хүн юм.

## Хэл шинжлэлийн талаар 
“Тэмээний болзоо”, “Бярууныхаа толгойг огтолж хувингаа авах”, “Хар морийг хязаарлах гэж цагаан морины хөлд суух”, “Ухнанд явсан хүн ямаа ишиглэсэн хойно ирэх” гэх мэт мал аж ахуйн холбогдол бүхий өвөрмөц хэлцийн толь зохиожээ. Энэ тольд нь зөвхөн тэмээний тухай 117 өвөрмөц хэллэг, хоточ нохойн тухай 312 хэллэг байх ажээ. 

Монгол хэлний төрөл үгийн толь "Дарьганга ардын домог", "Дарьганга ардын дуу" нотны хамт зэрэг 7-8 номыг Содномдаш багш бичиж хэвлүүлэхэд бэлэн болгоод байгаа юм.
Печийн Их Сургууль

**Печийн Их сургууль** (унгар. *Pécsi Tudományegyetem*) — Унгарын ууган их сургууль бөгөөд тус улсын дээд боловсролын системд чухал үүрэгтэй, Печ хотод байрладаг дээд боловсролын байгууллага юм. 

Унгарын анхны их сургууль бөгөөд Төв Европын хамгийн эртний их сургуулиудын нэг нь 1367 онд Печ хотод Анжугийн Их хаан I Луигийн үед Венийн Их Сургуулийн нэгэн адил Ромын Пап V Урбаны олгосон патентын үндсэн дээр байгуулагдсан. Үүний дараа хаагдсан бөгөөд орчин үеийн их сургууль зөвхөн 1921 онд дахин байгуулагдсан түүхтэй.

## Бүтэц 
Печийн Их Сургуулийн 10 факультет нь 25,000 гаруй оюутан, 2,000 орчим багш, эрдэм шинжилгээний ажилтантай, олон төрлийн сургалт, зэргийн хөтөлбөрүүдийг санал болгодог юм.

2006 оны 9-р сард Унгар улс Европын Холбооноос санаачилсан "Болонийн үйл явц" гэгддэг орчин үеийн дээд боловсролын системийг хэрэгжүүлж, оюутнуудад Европын динамик, дасан зохицох чадвартай дээд боловсролын системд суралцах боломжийг олгосон. Уламжлалт коллеж, их сургуулийн сургалтын хөтөлбөрийг бакалаврын хөтөлбөр (BA, BSc), магистрын хөтөлбөр (MA, MSc), докторын хөтөлбөр (PhD, DLA)-аас бүрдсэн гурван шатлалт системээр сольсон байна.

Дараах 10 факультетад мэргэжлийн сургалт явуулдаг: 
# Боловсрол ба хүний ​​нөөцийн хөгжлийн факультет
# Бизнес ба эдийн засгийн факультет
# Гюлагийн боловсролын факультет
# Эрүүл мэндийн факультет
# Хүмүүнлэг ба нийгмийн ухааны факультет
# Хуулийн факультет
# Анагаах ухааны факультет
# Хөгжим ба дүрслэх урлагийн факультет
# Байгалийн ухааны факультет
# Механик инженерчлэл ба мэдээллийн шинжлэх ухааны факультет

Ангилал:Унгарын их сургууль
IV Владислав

**IV Владислав Ваза** (польш. *Władysław IV Waza*, лит. *Vladislovas IV Vaza*, бел. *Уладзіслаў IV Ваза*; 1595 оны 6-р сарын 9-нд Польшийн хаант улсын Лобжув хотод төрсөн — 1648 оны 5-р сарын 20-нд Польшийн Мереч хотод нас барсан) — Польшийн хаан бөгөөд Литвын Их гүн (1632 оны 11 сард албан ёсоор зарласан), 1610—1613 онуудад Москвагийн царь (1634 он хүртэл нэрлэгдэж байсан), III Сигизмундын ууган хүү.

## Намтар 
Ханхүү Владиславын эцэг, католик шашинтан Польшийн хаан III Сигизмунд Ваза (Ваза овогтнуудыг үндэслэгч Шведийн хаан I Густавын ач хүү) мөн 1592 онд Шведийн хаан ширээг залгамжлан авсан. Гэсэн хэдий ч 1599 онд түүнийг авга ах нь, протестант шашинтан, Шведийн IX Карл хаан болсон тул хаан ширээнээс нь буулгажээ. Энэ үйл явдал хэдэн арван жилийн дотоод зөрчилдөөнд хүргэсэн бөгөөд Ваза угсааны Польшийн хаад мөн Шведийн хаан ширээг эзэмших эрхээ авсан юм. Энэхүү дайсагнал нь 1600-1629 оны хооронд Польш-Шведийн дайнуудад хүргэсэн.

1569 онд Люблины Холбоог баталж, Литвын Их Гүнт Улс болон Польшийн Вант Улсыг холбооны улс болгон нэгтгэсэн Польш-Литвын Хамтын Нөхөрлөл байгуулагдсан бөгөөд уг улсын захирагч II Сигизмунд Августус Польшийн хаан, Литвын Их Гүнгийн цолыг авчээ. Гурван жилийн дараа буюу 1572 онд тэрээр өв залгамжлагчгүй нас барж, Оросын улс болон Польш-Литвын Хамтын Нөхөрлөлийн хооронд нэгдэх төлөвлөгөө гарч ирэв.
Дайго

**Эзэн хаан Дайго** (япон. 醍醐天皇 *Дайго-тэнно*, 885 оны 2-р сарын 6-нд төрсөн — 930 оны 10-р сарын 23-нд нас барсан) — Японы 60 дахь эзэн хаан. 897 оноос 930 онуудад хаан ширээнд суусан. 

Дайго эзэн хаан Уда болон хатан хаан Фузивара-но Инси нарын хүү юм. Тэрээр төрөхдөө Ацухито гэх нэртэй байсан. Эцэг нь хаан ширээнээсээ татгалзсаны дараа Дайго Эзэн хаан болжээ.

Түүний их хатан нь хатан хаан Фузивара-но Онси (нийт 21 хатантай, 38 хүүхэдтэй байсан). Түүний хүү Сузиаку эзэн хаан болсон. 

По распоряжению императора Дайго были составлены знаменитые поэтические антологии «Кокинвакасю» («Собрание старых и новых песен Японии», 922) и «Синсэн вака» («Новое собрание японских песен», 930).
Абдалла ибн Хуссейн

**Абдалла II ибн Хусейн аль-Хашими**, мөн **II** **Абдалла́**  (араб. عبد الله الثاني بن الحسين الهاشمي‎; 1962 оны 1-р сарын 30-нд Иорданы Амман хотод төрсөн) — 1999 оноос Иорданий хаан бөгөөд Хусейн ибн Талал хааны хүү юм. 1993—1996 онуудад Иорданы Тусгай Зэвсэгт хүчний командлагч, 1996- 1999 онд Иорданы Зэвсэгт хүчний Тусгай ажиллагааны командлагч. Иорданы Зэвсэгт хүчний фельдмаршал, Иорданы Хааны Агаарын цэргийн хүчний маршал.

Абдалла хаан ширээнд суухдаа эдийн засгийг либералчилсан бөгөөд түүний шинэчлэл нь 2008 он хүртэл үргэлжилж эдийн засгийн өсөлтөд хүргэсэн. Дараагийн жилүүдэд Иорданы эдийн засаг Их хямралын үр дагавар болон Арабын хаврын үр дагавартай тэмцэж, газрын тосны нийлүүлэлт буурч, хөрш орнуудтай хийх худалдаа уналтад орсон. 2011 онд Арабын ертөнцөд шинэчлэл хийхийг шаардсан томоохон хэмжээний эсэргүүцлийн жагсаал өрнөсөн юм.

Абдалла нь Иорданы тогтвортой байдлыг хадгалж, шашин хоорондын харилцан яриа, Исламын шашныг дунд зэрэг ойлгохыг дэмжсэнээрээ орон нутагт болон гадаад орнуудад алдартай болсон. Арабын удирдагчдын гурав дахь нь болох II Абдалла  нь 2016 онд Хааны Исламын Стратегийн Судалгааны Төвөөс дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий мусульман шашинтан гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн байна.
Олег Антонов

**Олег Анто́нов** (орос. *Оле́г Константи́нович Анто́нов,* 1906 оны 2-р сарын 7-нд Оросын хаант улсын Москва мужийн Подольск дүүргийн Троица тосгонд төрсөн — 1984 оны 4-р сарын 4-нд Зөвлөлт Украины Киев хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн нисэх онгоц зохион бүтээгч, техникийн ухааны доктор (1960), профессор (1978), ЗХУ-ын ШУА-ийн академич. ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар (1966). Ленины (1962) болон Сталины (1952) шагналтан.

Олег Антоновын удирдлага дор дараах онгоцнууд зохион бүтээсэн байна. Үүнд: 

* планёрууд — Голубь, Рот Фронт-1, Рот Фронт-2, Рот Фронт-3, Рот Фронт-4, А-7, А-11, А-13, А-15;
* тээврийн онгоц — Ан-8, Ан-12, Ан-26, Ан-22 «Антей», Ан-32, Ан-72, Ан-124 «Руслан», Ан-74
* олон зорилтод онгоц — Ан-2, Ан-14 «Пчёлка», Ан-30, Ан-28, Ан-3;
* иргэний тээврийн онгоц — АИР-19, Ан-10, Ан-24.
Ишийн батсүх

## Товч намтар 
(1945-1994) 1945 онд Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын нутаг Ганга нуурын хөвөөнд төрсөн. 1969 онд МУИС-ийг утга зохиолын багш, сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. 'Үнэн', 'Тоншуул', 'Сүхбаатарын зам' сонин, Монголын радио, МОНЦАМЭ агентлагийн орон нутаг дахь сурвалжлагч, 'Дөл' сонины ерөнхий эрхлэгчээр ажиллаж байсан. Сэтгүүлч, яруу найрагч. Монголын Зохиолчдын Эвлэл болон Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн гишүүн юм. 

## Шагнагдсан байдал 
Ардын хувьсгалын 60,70 жилийн ойн медаль, Засгийн газрын Хүндэт жуух бичиг, 'Ган үзэгтэн' зэрэг шагналуудаар шагнагдаж байжээ. 

## Уран бүтээл 
Яруу найргийн 'Шүүдрийн дусал', 'Өглөө', 'Зүрхний бичлэг', 'Сэтгэлийн суврага' мөн сурвалжлага, нийтлэлийн 'Үнэн санаа хүчтэй' ном бичиж, нутаг орныхоо байгалийн гайхамшиг, хүмүүсийн амьдрал, тэдний туулсан зам, зан заншил, өв соёлыг харуулсан 'Дарьганга' баримтат киног Соёлын Гавьяат зүтгэлтэн, яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёо, найруулагч Д.Лхагважав нарын хамт бүтээжээ.

## И.Батсүхийн тухай 
     "Хун Уул" И.Батсүх гээд үргэлж нутаг усаа шинээр нээж, бодож, сэтгэж, шүтэж бичиж туурвиж чаддаг найрагчдын дэргэд төлөвшсөн залуу хүний хувьд Сүхбаатар нутгаас төрсөн яруу найрагчдынхаа бүтээлийн тухай цөөн үг өгүүлье. Их утга зохиолын эх орон, газар шороо, өсөж төрсөн нутаг усны тухай сэдэв бол өнгөцхөн магтаалаас хол ангид ертөнц юм. Авьяас билигтэн, эх нутаг хоёр бол монголчуудын бэлэгшээн ярьж заншсанаар хүйн холбоотой оршдог оо. Дов толгод, уул усных нь нэр нь хүртэл найраг шүлэг шиг сонсогдож, үлгэр домог нь гайхашруулж, байгалийн сайхны сор дээжийн цуглуулга болсон Дарьганга хэмээх үзэсгэлэнт нутгийн тухай Сүхбаатар аймгийн яруу найрагчдын бүтээлүүдийн нэгдмэл сэдэв нь "Дарьганга" юмаа. Тэд бүгд өөр өөрийн өвөрмөц араншинтай, хувь тавилантай, авьяас билэгтэй, зохиол бүтээлтэй яруу найрагчид ч тэдний бүтээлийн хамгийн том сэдэв нь Дарьганга байснаараа онцлогтой. Энэ нь ч зүйн хэрэг юм. Хэдэн мянган жилийн өмнөх түүхийн дурсгалыг хэвлийдээ агуулсан уул тал говь хээр хосолсон үзэсгэлэнт байгаль, баян бүрдүүд, булаг шанд, эртний хүмүүсийн ул мөрийг илтгэсэн ховор эдлэлүүдээрээ гайхагдсан дагшин нутгаас сайн яруу найрагч, сайхан бүтээлүүд төрөх нь гарцаагүй болох тухай олон хүмүүсийн судалгааны бүтээл, нийтлэл, сурвалжилга, тэмдэглэлд дурдагдсан байдаг.
Сансрын өгөгдлийн системийн зөвлөлдөх хороо

**Сансрын өгөгдлийн системийн зөвлөлдөх хороо** () нь 1982 онд төрийн болон төрийн шинжтэй сансрын агентлагууд сансрын өгөгдөл, мэдээллийн системийн стандартуудыг хэлэлцэн боловсруулахаар үүсгэн байгуулагдсан байгууллага юм.

Одоогийн байдлаар CCSDS нь 11 гишүүн агентлаг, 28 ажиглагч агентлаг, 140-өөс дээш аж үйлдвэрийн түнш байгууллагуудтай бөгөөд гишүүн агентлагуудын хамтын ажиллагаа, харилцан нийцтэй байдлыг өгөгдөл болон системийн стандарт тогтоох замаар дэмжин ажилладаг.

Тус байгууллагын албан ёсны вэбсайтад дурдсанаар, 1000-аас дээш сансрын нислэг, төсөл CCSDS-ийн боловсруулсан өгөгдөл болон системийн стандартуудыг ашигласан байна. CCSDS-ийн үйл ажиллагаа нь зургаан үндсэн сэдэвт чиглэлээр зохион байгуулагддаг бөгөөд эдгээрийн хүрээнд Хамтын ажиллагааны ажлын хэсгийн орчин (Collaborative Working Group Environment, CWE) дотор олон ажлын хэсэг ажилладаг.

CCSDS нь өгөгдөл үүсгэх, дамжуулах, удирдах, хадгалах (архивлах) болон эдгээр өгөгдлийг дэмжих системүүдийг хамарсан өгөгдлийн стандарт, мэдээллийн системийн хүрээ (framework)-г боловсруулсан. CCSDS-д оролцож буй улс бүрээс нэг байгууллага гишүүн агентлаг байдлаар оролцох боломжтой.
Олон улсын Төрийн баялгийн сангуудын форум

**Олон улсын Төрийн баялгийн сангуудын форум** () нь төрийн баялгийн сангуудын удирдлагуудын олон улсын ашгийн бус байгууллага бөгөөд 2009 онд байгуулагдсан. Тус байгууллагын төв байр нь Английн Лондон хотод байрладаг.

## Түүх
2009 онд дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн төрийн өмчит олон улсын хөрөнгө оруулагч 23 байгууллага нэгдэн, IFSWF-ийн өмнөх байгууллага болох Төрийн баялгийн сангуудын Олон улсын ажлын хэсгийг байгуулсан. Энэ нь G20, ОУВС (IMF), АНУ-ын Сангийн яамтай 2007–2008 онд хийсэн хэлэлцүүлгүүдийн үр дүн байв.

Тус ажлын хэсэг нь төрийн баялгийн сангуудын институцийн засаглал болон эрсдэлийн удирдлагын хүрээнд баримтлах ерөнхийд нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн зарчим, практикийг боловсруулсан бөгөөд эдгээрийг “Сантьягогийн зарчмууд” гэж нэрлэдэг. 2009 онд Кувейтийн Тунхаглалын дараа уг ажлын хэсэг нь гишүүдэд эдгээр зарчмыг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх үүрэг бүхий IFSWF болж өргөжсөн.

2018 оны хоёрдугаар сарын байдлаар IFSWF нь 32 гишүүнтэй байсан бөгөөд тэдний дунд дэлхийн хамгийн том төрийн баялгийн сангууд болох Хятадын Хөрөнгө оруулалтын корпорац, Кувейтийн Хөрөнгө оруулалтын газар, Абу Дабийн Хөрөнгө оруулалтын газар зэрэг байгууллагууд багтдаг.
CISPR

CISPR
CISPR (францаар Comité International Spécial des Perturbations Radioélectriques, англиар International Special Committee on Radio Interference) нь 1934 онд цахилгаан, электрон төхөөрөмжөөс үүсэх цахилгаан соронзон саад (interference)-ыг хянах стандарт тогтоох зорилгоор байгуулагдсан бөгөөд Олон улсын цахилгаан техникийн комисс (IEC)-ийн нэг хэсэг юм.
CISPR-ийн стандартууд нь зарим бүтээгдэхүүнд хамаарах цацрагдсан болон дамжуулагдсан саад, мөн дархлааны (immunity) хэмжилтийг хамардаг. Зах зээлээс хамааран CISPR-ийн стандартууд нь ханган нийлүүлэгчид OEM-ийн шаардлагыг биелүүлэх жишиг (benchmark) эсвэл бүтээгдэхүүний нэг онцлог шинж байж болно. CISPR нь стандартуудаа хэрхэн хэрэглэх талаар гарын авлага боловсруулсан бөгөөд уг баримт бичиг нь IEC-ийн вэбсайтын EMC хэсэгт байрладаг.
CISPR 25 стандарт нь автомашины электроникийн зах зээлд ихээхэн түгээмэл жишиг болон, кузовт суурилуулсан электроникийн шаардлага болон хувирч байна. Электроникийн ханган нийлүүлэгчид өөрсдийн төхөөрөмж CISPR 25 стандартыг хангаж байгааг нотлоход улам бүр анхаарах болсон. Жишээлбэл, Texas Instruments компани CISPR 25 стандартыг зөв загварт ашигласан тохиолдолд нэг буюу түүнээс олон төхөөрөмж уг стандартыг хангаж чадна гэдгийг баталсан лавлах загваруудыг (reference design) гаргасан байдаг.
Төмөрсүхийн Ариунчимэг

**Төмөрсүхийн Ариунчимэг** (1988 оны 10 дугаар сарын 6-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын театрын продюсер, найруулагч, жүжигчин, урлаг судлаач, багш юм. Тэрээр биотехнологич, жүжигчин, урлаг судлаач мэргэжилтэй. Одоогоор “Орфей театр”-ын захирал, продюсер, найруулагч, жүжигчнээр ажиллаж байна.
Тэрээр “Орфей театр фильм” ХХК-ийг үүсгэн байгуулжээ.

## Боловсрол
* 2005-2009 Хүрээ мэдээлэл холбоо,технологийн дээд сургууль
* 2012-2018 Соёл урлагийн их сургууль, Театрын урлагийн сургууль

## Уран бүтээл
Т.Ариунчимэг нь найруулагч С.Бямба, зохиолч Г.Аюурзана нарын “Хэвтрийн хүн” уран сайхны кинонд гол дүр Цолмонд тоглосон.
Мөн Орфей театрын тайзнаа тоглогдсон АНУ-ын зохиолч Жон Патрикийн “Опал” саркастик мелодрам жүжигт продюсероор ажиллаж, Глориягийн дүрийг бүтээжээ. Өөр бусад кино, жүжгийн уран бүтээлд туслах дүрүүдэд тоглосон.

### Ерөнхий продюсероор ажилласан уран бүтээлүүд
Тэрээр Орфей театрын дараах уран бүтээлүүдэд ерөнхий продюсероор ажилласан байна:
* И.В.Гётегийн зохиол “Фауст”
* Ф.М.Достоевскийн зохиол “Гэм зэм” постдрамын жүжиг
* Орос ардын үлгэр “Мэлхий гүнж” хүүхдийн жүжиг
* АНУ-ын зохиолч Жон Патрикийн “Опал” саркастик мелодрамын жүжиг
* Сорогдогийн Жаргалсайханы “Шөнө дундын бүжиг” кабаре драм
* Жорж Оруэллийн “1984” постдрамын жүжиг
* Үй Хуагийн “Амьдрахуй” постдрамын жүжиг

### Олон улсын үйл ажиллагаа
Монгол Улсаас анх удаа олон улсад франчайз гэрээгээр Орфей театрын бүтээл Үй Хуагийн “Амьдрахуй” постдрамын жүжгийг ОХУ-ын Тува улсын В.Көк-Оолагийн нэрэмжит Үндэсний театрт амжилттай худалдаж, тайзнаа тоглуулсан байна.

## Шагнал, гавьяа
2017 он — Монгол Улсын Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
2021 он — Монгол Улсын Соёлын яамны “Соёлын тэргүүний ажилтан” цол
2021 он — ОХУ-ын Гадаад харилцааны байгууллагын Хүндэт жуух бичиг (олон нийтийн сүлжээний мэдээлэл).
2022 он — “Гэгээн Муза – 16” олон улсын театрын наадамд “Драмын жүжгийн төрөл”-д гран-при хүртсэнээр “Орфей” театрын бүтээл “Гэм зэм” шилдэг уран бүтээлээр тодорсон.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын продюсер
Ангилал:Монголын найруулагч
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:1988 онд төрсөн
Захиргааны шүүх

**Захиргааны шүүх**

**Захиргааны шүүх** гэдэг нь захиргааны эрх зүйд, ялангуяа нийтийн эрх мэдлийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой маргааныг хянан шийдвэрлэх чиг үүрэгтэй **мэргэшсэн шүүхийн** нэг төрөл юм. Эдгээр шүүхийн үүрэг нь албан ёсны үйл ажиллагаа, шийдвэрүүд хуульд нийцэж байгаа эсэхийг тогтоох явдал юм. Захиргааны шүүхийг ихэвчлэн **ердийн (ерөнхий) шүүхээс тусдаа** гэж үздэг.

Захиргааны актуудын онцлог шинж нь оролцогч бусад талуудын зөвшөөрөлгүйгээр хүчин төгөлдөр болдогт оршино. Харин төрийн байгууллага болон хувийн эрх зүйд захирагддаг хуулийн этгээдүүдийн хооронд байгуулсан гэрээ нь ихэвчлэн **ерөнхий шүүхийн харьяалалд**хамаардаг.

Захиргааны шүүхэд маргаан үүсгэн хянан хэлэлцдэг албан ёсны шийдвэрүүдэд дараах асуудлууд орно. Үүнд:

• татвар

• мөнгөн тэтгэмж, олговор олгох

• байгаль орчны зөвшөөрөл

• барилгын хяналт шалгалт

• хүүхдийн асрамж

• албадан эмчлүүлэх, саатуулах

• цагаачлалын шийдвэрүүд

• ерөнхий шүүхээс оногдуулсан торгуулиас бусад товчилсон журмаар хийгддэг нийтийн төлбөрүүд

Германы **Холбооны Захиргааны Дээд Шүүх** нь Лейпциг хотод байрладаг бөгөөд Германд захиргааны хэргийн **хамгийн дээд шатны шүүх** юм.

Зарим улс оронд ерөнхий шүүхийн тогтолцооноос гадна захиргааны шүүхийн **тусдаа тогтолцоо**байдаг бөгөөд ерөнхий шүүх болон захиргааны шүүхүүд нь харилцан бие биенийхээ харьяалалд оролцдоггүй. Иймээс тухайн улсад захиргааны хэргийн **анхан шатны шүүх**, магадгүй **давж заалдах шатны шүүх**, мөн ерөнхий Дээд шүүхээс тусдаа **Захиргааны Дээд Шүүх** оршдог.
Харьцуулсан хууль

Харьцуулсан хууль
Харьцуулсан хууль гэдэг нь өөр өөр улс орнуудын хууль болон хууль зүйн тогтолцоонуудын ижил төстэй болон ялгаатай талыг судалдаг шинжлэх ухаан юм. Илүү нарийвчилбал, дэлхий дахинд оршин буй янз бүрийн хууль зүйн тогтолцоо (эсвэл “хууль зүйн аймаг, гэр бүлүүд”)-г судлахыг хэлдэг. Үүнд англи-америкийн эрх зүй (common law), романо-германы эрх зүй (civil law), социалист эрх зүй, каноны эрх зүй, еврейн эрх зүй, исламын эрх зүй, хиндүгийн эрх зүй, хятадын эрх зүй зэрэг орно.
Харьцуулсан хууль нь заавал шууд харьцуулалт хийлгүйгээр ч гэсэн гадаадын хууль зүйн тогтолцоог тайлбарлах, шинжлэх ажлыг багтаадаг. Орчин үеийн олон улсын харилцаа болон эдийн засгийн даяаршлын эрин үед харьцуулсан хуулийн ач холбогдол асар ихээр нэмэгдсэн.
Түүх
Орчин үеийн харьцуулсан хуулийн үүсэл нь 1667 онд Готфрид Вильгельм Лейбниц-ийн латин хэлээр бичсэн Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae (“Хууль зүйг судлах, заах шинэ арга зүй”) хэмээх бүтээлээс эхтэй гэж үздэг. Тус бүтээлийн 7-р бүлэгт (“Хууль зүйг бүх улс орон, газар нутаг, цаг үеийг хамарсан төсөл болгон танилцуулах нь”) хууль зүйн тогтолцоог хэд хэдэн гэр бүлд ангилах санааг дэвшүүлсэн байдаг. Үүнээс хэдэн жилийн дараа Лейбниц мөн хэлний аймаг, гэр бүлийн тухай санааг гаргасан юм.
Орфей театр

**ОРФЕЙ ТЕАТР** 

**“ОРФЕЙ”** театр нь дэлхийн орчин үеийн театрын урлагийн хөгжлийн ололт, амжилтыг Монголын үзэгчдэд хүргэх зорилгоор 2021 онд үүсгэн байгуулагдсан.      
Тус театр нь дэлхийн сонгодог зохиолын ноён оргилууд болох 
* 2020 И.В.Гётегийн зохиол **“ФАУСТ”** постдрамын жүжиг, 
* 2021 Ф.М.Достоевскийн зохиол **“ГЭМ ЗЭМ”** постдрамын жүжиг, 
* 2022 Бродвэй театрын алдарт бүтээл АНУ-ын зохиолч Жон Патрикийн **“ОПАЛ”** саркастик мелодрамын жүжиг, 
* 2023 Сорогдогийн Жаргалсайханы **“ШӨНӨ ДУНДЫН БҮЖИГ”** кабаре драм, 
* 2024 Жорж Оурэллийн **“1984”** постдрамын жүжиг, 
* 2024 Үй Хуй **“АМЬДРАХУЙ”** постдрамын жүжиг, 
гэсэн тайзны бүрэн хэмжээний том ЗУРГААН драмын жүжгийг тайзнаа шинэ өнгө төрхтэйгөөр тавьж 250,000 гаруй үзэгчдэд хүргэсэн байна.

Эх сурвалж