open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Риманы таамаглал

thumb|Re(*s*) = 1/2 шугам ба Риманы зета функцийн бодит хэсэг (улаан) ба хуурмаг хэсэг (хөх).
Математикт, **Риманы таамаглал** гэдэг нь Риманы зета функцийн бүх хялбар илэрхийлэгдэхгүй тэглэгч утгууд нь гэсэн бодит хэсгийг агуулна гэсэн томъёолол бүхий, 1859 онд математикч Бернард Риманы дэвшүүлсэн таамаглалыг хэлнэ.

Риманы таамаглалыг тооцооллын аргаар батлах боломжгүй юм. 
				
Риманы зета функцийн тухай Риманы таамаглал үнэн гэж үзвэл уг функцийн олон төрлийн шинж чанарыг агуулсан төгс төгөлдөр математик онол гардаг. Энэ бол уг таамаглал үнэн байхын бас нэг илрэл буй за. Мөн дэлхийд энэ мянганд шийдвэл зохих 1,000,000 долларын шагналтай 7 нь бодлогын нэг нь юм.

Ангилал:Математик
Булсара (цомог)

Булсара хамтлагийн 2005 онд гаргасан анхны цомог юм. 

## Дууны жагсаалт
*Бүх дууг Булсара хамтлаг зохиосон.
#"Bleeder and Leader" - 3:25
#"Жихүүн бороо" – 5:27
#"Майдрын эрин" – 3:38
#"Ийм л байг" – 3:23
#"All up (featuring Tatar)" – 4:33

Ангилал:Булсара
Ангилал:2005 оны цомог
Сюзан Бойл

thumb
2009 оны 4 сарын 11-нд Английн телевизээр "Британчууд Авьяаслаг" шоугаар 47 настай тийм ч хүн татахааргүй төрхтэй **Сюзан Магдалэн Бойл** (, 1961 оны 4 сарын 1-нд төрсөн) гэгч эмэгтэй оролцов. Энэ шоугаар олон янзын түвшний авьяастнууд оролцдог тул дундаж насны авгайг үзэгчид илт үл тоомсорлон шүгэлдэж хүлээж авав. Гэвч богино танилцуулгын дараа Сюзанг дуулж эхлэхэд шүүгчдээс авхуулаад танхим дүүрэн үзэгчид түүний гайхамшигт хоолойнд цочирдож биширч эхлэв. Түүний дуулсан "Дорд үзэгдэгсэд" (Les Miserables) дуурийн "Надад мөрөөдөл бий" дуу нь дуурийн дуучдын дунд багагүй авьяас чадвар шаарддаг дуунд тооцогддог бөгөөд олон дуурийн дуучид түүний энэхүү гайхамшигт авьяасыг одоогоор хүлээн зөвшөөрөөд байна.

Сюзаны дуулсан бичлэгийг интернэтийн олон хуудсаар долоо хоног хүрэхгүй хугацаанд дэлхийн 40 сая гаруй хүмүүс үзсэн нь шинэ дээд амжилт болов. Хэдхэн хоногт хамгийн олон сая хүнд үзэгдсэн энэ youtube-ийн бичлэгээр дэлхийн бүх том том хэвлэлийн агентлагууд эх үүсвэр аван Сюзан Бойлыг дэлхий нийтэд танилцуулан түүнийг урлагийн шинэ од болгосон билээ.

## Гадаад холбоос 
* CNN Урлаг
* Guardian, Susan Boyle
* BBC Урлаг

Ангилал:Шотландын дуучин
Ангилал:Их Британийн хөгжимчин
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Хоосон ертөнц (цомог)

Булсара хамтлагийн 2008 онд гаргасан 2 дахь цомог юм. 

## Дууны жагсаалт
*Бүх дууг Булсара хамтлаг зохиосон.
#"Хурдны хаан" - 3:27
#"Надтай чи" – 3:04
#"Алс энд" – 3:50
#"Мөнхийн сэдэв" – 4:44
#"Now or never" – 4:04
#"Тэнгэрт нэгэн удаа" – 3:47
#"Хоосон ертөнц" – 3:28
#"Эсрэг утгаар нь" /Нисванис/ – 3:26
#"Минийх" – 3:01
#"Баяртай гэж биднийг хэлтэл" – 3:07
#"Дуудлага" – 3:23

Ангилал:Булсара
Ангилал:2008 оны цомог
Жүдо Зуны Олимпод

**Жүдо** нь анх 1964 онд Японы Токио хотноо болсон Зуны олимпын наадамд олимпын хөтөлбөрт багтжээ. 1968 оны олимпын наадмын хөтөлбөрт багтаагүй боловч дараагийн олимпоос нь эхлэн баттай байр суурь эзлэн багтах болсон байна. 1988 оны олимпын наадмыг хүртэл зөвхөн эрэгтэй жүдочид оролцож ирсэн бөгөөд 1988 онд эмэгтэй жүдогийн төрөл үзүүлэх спортын хэлбэрээр багтан, дараагийн 1992 оны олимпоос албан ёсны төрөл болжээ.

## Тэмцээний журам 
Жүдочид жингийн ангиллаар өрсөлдөнө. Алт, мөнгөн медалийн эзэд ердийн бөхчилсөн байдлаар тодроно. Жингийн ангилал тус бүрт 2 хүрэл медалийн эзнийг тодруулдаг. Хагас шигшээд үлдсэн тамирчдад ялагдсан жүдочид дагах барилдаан хийж, тэндээс шалгарсан нь хагас шигшээ барилдаанд ялагдсан жүдочидтой барилдаж, хүрэл медалийн эзэн тодорно.

## Жингийн ангилал 
Олимпын наадмуудад 4-8 жингийн ангиллаар тамирчид өрсөлдөж байв. Одоо эрэгтэй эмэгтэй тус тус 7 жингийн ангилал бий. Мөн жингийн ангиллуудын тодорхойлолт нь хэд хэдэн удаа өөрчлөгдсөн бөгөөд доорх хүснэгтээс харна уу..

### Эрэгтэй 
### Эмэгтэй 
## Медалийн жагсаалт 
Жүдогоор олимпын наадмаас бүх тивийн төлөөлөл медаль хүртэж байсан нь тус спортыг дэлхий дахинд жигд хөгжсөн спорт болохыг илтгэж байна. Улс орноор нь авч үзвэл, жүдогийн эх орон Японы тамирчид 72 медальтай тасархай тэргүүлж байгаа бол Франц 44, Өмнөд Солонгос 40 медальтай удаалж байна.
Монгол улсын хувьд 1 алт, 2 мөнгө, 4 хүрэл медаль хүртээд буй.
Улс орнуудын авсан медалийн жагсаалтыг доорх хүснэгтээс үзнэ үү.


Ангилал:Жүдогийн тэмцээн
Булсара хамтлаг

**Булсара** нь 2003.02.08нд байгуулагдсан Монголын анхны метал урсгалаар тоглодог хамтлаг болох Аясын Салхи хамтлагаас хойш гарч ирсэн анхны метал хамтлаг юм. Булсара хамтлагийнхан өөрсдийнхөө тоглож буй урсгалыг Bleeder метал урсгал гэж тодорхойлдог. Тэд 2005 онд "Ийм л байг" дуугаараа олонд танигдсан. Мөн хип хоп урсгалаар дуулдаг хамтлагтай хамтарч дуулсан анхны рок хамтлаг юм. 2005 онд "All up" дуугаа хип хоп хамтлаг Татар хамтлагтай хамтарч дуулсан нь хит болсон.
 
## Хамтлагийн нэр
Булсара хамтлаг нэрээ 3 янзаар тайлбарласан байдаг: 
# Эрдэмтэн доктор Б.Ринчен гуайн төрсөн газрын нэр бөгөөд газрын зураг дээр тодорхой тэмдэглээгүй байдаг. Монгол, ОХУ-ын хилийн зааг дээр байдаг. 
# Домогт Queen хамтлагийн гоцлол дуучин Фредди Меркуригийн жинхэнэ нэр. Түүний эцэг эхээс өгсөн нэр нь Farrokh Bulsara.
# "Бүх Уйтгар Лалар Санагдахад ариун рашаан асгармой" гэсэн өгүүлбэрийн товчлол.
# "Бүх уйтгар лалрын санагдахад амьдралыг рок аварна."

## Тоглолт
Жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг Монголын амьд хөгжмийн наадам Playtime-д тогтмол оролцсон. 2008 оны 11 сарын 07нд анхны бие даасан тоглолтоо "Empty World" нэртэйгээр хийсэн.

## Гишүүд
*Тамир - дуучин (2003 оноос - Одоог хүртэл)
*Сайхнаа - басс гитарчин (2003 оноос - Одоог хүртэл)
*Бади - гоцлол гитарчин
*Дами - бөмбөрчин (2011 онд буцаж хамтлагтаа орсон)

### Хуучин гишүүд
*Одхүү - бөмбөрчин (2008 - 2011)

## Цомгууд
* *Булсара* (2005)
* *Хоосон ертөнц* (2008)


Ангилал:Монголын хамтлаг
Рок-н-ролл

**Рок-н-ролл ** бол Америкийн Нэгдсэн Улсад 1940-өөд оны сүүл буюу 1950-аад оны эхээр үүссэн хөгжмийн төрөл юм. Энэ хөгжмийн төрөл нь Ритм-энд-блюз, Ардын дуу, Жаз болон номлолын хөгжмүүдээс гаралтай. 

Сонгодог рок-н-ролл хөгжмийг үндсэндээ цахилгаан гитар, цахилгаан басс гитар болон бөмбөр ашиглан тоглодог.


Ангилал:Хөгжмийн жанр
Ангилал:Рок хөгжмийн урсгал
Дашдоржийн Цэрэнтогтох

**Дашдоржийн Цэрэнтогтох** (1951 - 2015 оны 8 сарын 26) нь Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат, үндэсний бөхийн дархан аварга, чөлөөт бөхийн Азийн наадмын аварга, Монгол Улсын гавьяат тамирчин юм.

## Амжилт 
### Үндэсний бөх
Тэрээр Үндэсний Их Баяр Наадамд 4 түрүүлж, 5 үзүүрлэсэн. Үндэсний бөхийн дэвжээнд үзүүлсэн амжилтаараа 1991 оны 7 сарын 5-нд гавъяат тамирчин цолоор шагнуулжээ.

*1972 онд 6 давж Улсын начин цол хүртэв
*1977 онд 7 давж дөрөвт үлдэн Улсын заан цол хүртсэн
*1978 онд 9 даван түрүүлж Улсын арслан болжээ
*1979 онд Монголын Бүх Ард Түмний VI Спартакиадад түрүүлж Улсын аварга цолд хүрсэн
*1979 онд 7 давсан
*1980 онд 9 давж түрүүлэн даян аварга болов
*1981 онд 8 давж үзүүрлэхэд нь дархан аварга цол хүртээжээ
*1982 онд 6 давав
*1983 онд 9 давж түрүүлсэн
*1984 онд 9 давж түрүүлсэн
*1985 онд 7 давсан
*1986 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1987 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1988 онд мөн 8 давж үзүүрлэсэн
*1989 онд 7 давсан
*1990 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*Мөн онд болсон Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 6 давж шөвгөрчээ.

### Чөлөөт бөх
Тэрээр чөлөөт бөхөөр зуны олимпод 2 удаа оролцож, 1980 оны Москвагийн олимпод 5-р байр эзэлж байв. Ид үедээ 90кг-ийн жингийн ангилалд барилддаг байсан. Мөн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 3 удаа эх орноо төлөөлөн оролцож байв.

1974 онд Ираны Тегеранд болсон Азийн наадамд Монголчуудаас анхлан алтан медаль хүртжээ.

Ангилал:Дархан аварга
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Нарийнтээлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Бадамдоригийн Түвдэндорж

**Бадамдоригийн Түвдэндорж** (1916 - 1986) нь Булган аймгийн Хангал сум (хуучнаар Сэлэнгэбүрэн сум)-ын Гурван Эвэртэй гэх газар төрсөн, хойд эцэг Бадамдоригоор овоглосон орчин үеийн үндэсний бөхийн анхны дархан аварга, мөн Монгол Улсын анхны гавьяат тамирчин цолтой тамирчин юм.

## Амжилт
*1939 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан цол хүртэв
*1940 онд 5 давсан
*1941 онд 9 давж түрүүлэн улсын аварга цолтой болжээ
*1944 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1945 онд 9 давж түрүүлэн даян аварга болсон
*1946 онд 10 давж түрүүлэн дархан аварга цолонд хүрсэн
*1948 онд 6 давсан
*1951 онд 9 давж үзүүрлэн "Даяар дуурсах далай даян" чимэг хүртэв
*1952 онд 9 давж түрүүлэхэд "Улс даяар дуурсах шалгарсан хүчит далай даян" чимэг хүртээжээ
*1953 онд 9 давж түрүүлсэн
*1954 онд 9 давж түрүүлсэн
*1955 онд 5 давсан
*1956 онд 6 давсан
*1957 онд 7 давсан
*1958 онд 7 давсан
*1959 онд 5 давсан
*1967 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Дархан аварга
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Булганыхан‎
Ангилал:Хангалын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Дамдин

**Дамдин** гэдэг нь монгол эрэгтэй хүний нэр болно.

## Алдартнууд
*Гомбын Дамдин - Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны ерөнхийлөгч (1978-1984), Дархан хотын дарга
*Дарийн Дамдин - Үндэсний бөхийн дархан аварга, хөдөлмөрийн баатар, циркчин
*Зава Дамдин - Буддын шашны зүтгэлтэн гавж
*Ломбодонойн Дамдин - Улаанбаатар хотын дарга
*Сампилын Дамдин - Монгол Улсын гавъяат хуульч
*Халтарын Дамдин - Монгол Улсын соёлын гавъяат зүтгэлтэн, кино найруулагч
*Цэндийн Дамдин - Олимпын мөнгөн медальт жүдоч, үндэсний бөхийн улсын начин

## Уран зохиолын дүр
*Должингийн Дамдин (Мангар Дамдин) - Сормууниршийн Дашдооровын "Говийн өндөр" романы гол дүр
Нацагийн Жамъян

**Нацагийн Жамъян** (1899 - ?) нь Архангай аймгийн Цахир сумын (хуучнаар Сайн Ноён Хан аймгийн Далай Чойнхор вангийн хошуу) харьяат, үндэсний бөхийн даян аварга, спортын гавьяат тамирчин цолтой бөх юм. Зээ хүү нь дархан аварга Г.Өсөхбаяр.

## Амжилт
*1925 онд 9 давж үзүүрлэн улсын арслан цол хүртэв
*1926 онд 10 давж түрүүлэн улсын аварга цолтой болов
*1927 онд мөн 10 давж түрүүлэхэд даян аварга цол хүртээжээ
*1928 онд 7 давсан
*1934 онд 7 давсан
*1937 онд 6 давсан
*1939 онд 5 давсан
*1940 онд 7 давсан
*1941 онд 7 давсан
*1942 онд 7 давсан
*1946 онд 5 давж шөвгөрчээ

## Буур Жамъян
Тэрээр 15 орчим настайдаа Алшаа руу жин тээж байв. Нэг удаа гүүр гаталж явах үед гүүрний мод цөмөрч, жингийн сүүлд явсан дөрөө дарсан ат доош унах шахахад Жамъян уг атны бөгсөн талаас чүү хэмээн өргөн гаргасан ажээ. Ийнхүү тэрээр "Буур" хэмээх хочтой болсон гэдэг.
Архангай аймгийн Цахир сумын төвд түүний хөшөө байдаг.

Ангилал:Даян аварга
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Цахирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Цэдэндоржийн Чимэд-Очир

**Цэдэндоржийн Чимэд-Очир** (1916 - 1985) нь Архангай аймгийн Хайрхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн даян аварга цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1943 онд 5 давж улсын начин цол хүртэв
*1944 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болжээ
*1945 онд 7 давсан
*1946 онд 9 давж үзүүрлэхэд улсын аварга цол хүртээв
*1948 онд 6 давсан
*1950 онд 9 давж түрүүлэн даян аварга болсон
*1951 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн
*1952 онд 8 давж үзүүрлэн "Улс даяар дуурсах" чимэг хүртэв
*1953 онд 7 давсан
*1957 онд 5 давж шөвгөрчээ
*1971 онд АХ-ын хувьсгалын 50 жилийн ойгоор 55 настайдаа зодоглож 4 давж 5-ын даваанд Б.Батхуягийг начин болгожээ.
*1972 онд 3 даваад 4-ийн даваанд Дархан аварга Батсуурьт амлуулан өвддөг шороодсоноор зодог тайлжээ.

Ангилал:Даян аварга
Ангилал:Хайрханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1985 онд өнгөрсөн
Сэрээтэрийн Цэрэн

**Сэрээтэрийн Цэрэн** (1937 - 1992) нь Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн даян аварга цолтой бөх юм. Үндэсний ардчилсан хувьсгалын тэгш тоотой ойн жилүүдэд одтой барилддаг, ганцхан удаа түрүүлсэн хэрнээ даян аварга цол хүртсэн "Их ойн одтой бөх" гэлцдэг. Түүнийг мөн монгол бөхийн 33 шинж бүрдсэн гэж ярилцдаг байв.

## Амжилт
*1960 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*1961 онд 9 давж түрүүлэн шууд улсын аварга цолтой болов
*1964 онд 7 давсан
*1965 онд 6 давсан
*1966 онд 6 давсан
*1967 онд 7 давсан
*1968 онд 5 давсан
*1971 онд 8 давж үзүүрлэн даян аварга цол хүртэв
*1972 онд 6 давсан
*1973 онд 6 давсан
*1974 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Даян аварга
Ангилал:Булганыхан
Ангилал:Сайханы (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Агваансамдангийн Сүхбат

**Агваансамдангийн Сүхбат** (1971-06-30 ) нь Төв аймгийн Сэргэлэн сумын харьяат, үндэсний бөхийн дархан аварга, сонирхогчдын сүмо бөхийн дэлхийн хошой аварга, Монгол Улсын гавьяат тамирчин цолтой бөх, мөн 2016 оны УИХ-ын сонгуульд МАН-аас нэр дэвшин сонгогдон ажиллаж байв. 

Тэрээр Монголын үндэсний бөхийн барилдаадн "6 залуу заан" хэмээх нэгэн үеийг эзэлсэн, үзэгчдийг шуугиулж барилдаж байсан 6 бөхийн нэг бөгөөд эдгээр заануудаасаа анх удаа Улсын наадамд түрүүлж Монгол улсын Арслан болж байсан. 

2001 оны наадамд 10 даван түрүүлсэн ба ингэхдээ тухайн үеийн 12 удаа Төрийн баяр наадамд түрүүлсэн Б.Бат-Эрдэнэ аваргаар давж аварга болж байв. 2001 оны наадамд 9-ийн даваанд барилдахдаа тухайн үеийн Монгол улсын заан Г.Өсөхбаярт барилдааны дараа тийрүүлэн өшиглүүлж наадмыг 2 цаг хэртэй удаашруулж байв. Энэ нь улсын наадамд хоёр бөх хоорондоо барилдаад танхайн үйлдэл гаргасан анхны тохиолдол байв.

2006 оны наадамд бөхийн спортоос зодог тайлж буйгаа зарлаж мөн л наадамд шуугиан тарьж байв. 

2014 оны наадамд Дархан аварга цолтойгоор барилдан Г.Өсөхбаяр аваргатай "Зүүний магнай" булаацалдан улмаар маргаан үүсэж Зүүний магнайд А.Сүхбат гарснаар эрэмбээ батлан протоколд тэмдэглүүлэн үлджээ. Тухайн наадмын 3-ын даваанд А.Сүхбат нь Г.Өсөхбаярыг амласан явдал нь Дархан аварга Дархан аварга цолтноо амласан анхны тохиолдол болж байв. Тус барилдаанд тэрээр барилдалгүй тахимаа тайлж өгсөн.

2015 оны наадамд дахин барилдана гэдгээ хэвлэл мэдээллээр зарласан боловч түүнд Зүүний магнайг өгөхгүй гэх эсэргүүцэл Бөхийн холбоо, Наадмын бөхийн хороонд байсан тул барилдаагүй болно. 

Уг маргаан нь Монгол бөхийн дүрэм нь бөөрөнхий, тойруу утгаараа яаж ч тайлбарлаж болох гэдгийг харуулсан явдал болсон юм.

2022 оны Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойгоор мөн л Зүүний магнайд гарах гэсэн боловч Г.Өсөхбаяр түрүүлэн гарч тэрээр зүлэг ногоон дэвжээнд хүндэтгэл үзүүлэн барилдалгүй өнжив.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1993 онд 6 давж улсын начин цол, "Өсөх идэр" чимэг,
*1997 онд 7 давж улсын заан цол,
*1998 онд 6 давж үлэмж бадрах чимэг,
*1999 онд 5 давж саруул сайжрах чимэг,
*2000 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан цол,
*2001 онд 10 давж түрүүлэн улсын аварга цол,
*2002 онд 7 давж хуйрнин шуугигч чимэг,
*2003 онд 7 давж саруул сайжрах чимэг,
*2004 онд 9 давж түрүүлэн далай аварга болов
*2005 онд 6 давж үнэн зоригт чимэг,
*2006 онд 6 давж цогт гарамгай чимэг тус тус хүртэж, шөвгөрснийхөө дараа зодог тайлснаа зарласан.
*2007 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Намбарын Энхбаярын зарлигаар Даян аварга цол олгосон.
*2014 оны долоодугаар сарын 7-нд Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд өөрчлөлт орсонтой холбогдон Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржийн зарлигаар дархан аварга цол хүртээсэн.

### Сонирхогчдын сүмо бөх
Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 2 удаа түрүүлсэн.

### Чөлөөт бөх
1997 оны Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд мөнгөн медаль хүртсэн. Олон улсын хэмжээний мастер цолтой.

## Үндэсний бөхийн амжилт 
## Эшлэл
## Холбоос
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Дархан аварга
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Сэргэлэний (Төв) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Лувсандоржийн Цэрэндорж

**Лувсандоржийн Цэрэндорж** нь (1908 онд төрж, 1989 онд нас барсан) - БНМАУ-ын анхны Гавьяат Жүжигчин, лимбэч юм. "Үхэрчин хүү Цэрэндорж" хэмээх дуунд нэр нь мөнхөрсөн.

## Намтар 
1935 оны 10 сарын 1-нд шинэ тулгар Монгол улсын түүхэнд анх удаа Улсын төв театрын жүжигчин, хөгжимчин 4 хүн гавъяат жүжигчин цол хүртсэний нэг нь Л.Цэрэндорж байв.

1908 онд Л.Цэрэндорж нь одоогийн Төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутагт төржээ.  

1925 онд бага сургууль төгсөөд Дэлгэрэх уулын аймгийн яам, Ардыг Гэгээрүүлэх яам, Монгол транс, Монгол банкинд бичээчээр ажиллаж, цэргийн албыг хаажээ.  

1930-1937 онд онд Ардын цэнгэлдэх хүрээлэн, Улсын төв театр, Улсын цирк, УАДБЧуулгад хөгжимчнөөр ажиллав. 

1957 оноос Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуульд багшаар ажилласан байна.  

1928 онд Ленинград хотод, 1933-1935 онд моквад очиж монгол ардын дуунуудыг алдарт хуурч Д.Түдэв, М.Дугаржав, Ж.Дорждагва нарын хамтаар лимбэдэж пянзанд бичүүлсэн. 

1947-1948 онд Хөгжимт Драматик сургуулийн (одоогийн Монгол Улсын Консерватори) захирлаар ажиллаж байв. 

## Ур чадвар 
Битүү амьсгаагаар лимбэдэхийн гайхамшгийг төгс эзэмшсэн энэ алдарт хөгжимчин нь лимбэ, шанзны сурах бичиг зохиосон нь хөгжим сонирхогчдын гарын авлага болж байдаг юм. Эх орондоо хувьсгалт шинэ соёлыг үүсгэхээс эхлээд 60 орчим жилийн бүтээлч хөдөлмөр, авъяас билэг, оюун ухаанаа соёл урлагийг хөгжүүлэх, үндэсний боловсон хүчнийг бэлтгэх үйл хэрэгт зориулсан алдартай уран бүтээлч, ахмад сурган хүмүүжүүлэгч байв.  

1938 онд хэлмэгдүүлэлтийн хар шуурга түүнийг тойроогүй ба шоронд хорьж байцаан тамлаж байжээ.  

1958 онд Л.Цэрэндорж лимбэчийг цагаатгагджээ. 

## Гавьяа Шагнал 
Монголын шинэ урлаг соёлыг хөгжүүлэх их үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлэн         

* "Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон"        
* "Алтан гадас" одонгоор хоёр удаа        
* "Бид ялав" медаль        
* Ардын хувьсгалын ойн медалиудаар шагнажээ.        

Ангилал:Монголын лимбэчин
Ангилал:Хэлмэгдэгч
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Магсаржавын Бадам

**Магсаржавын Бадам** (1950 оны 11 сарын 23-нд Ховд аймгийн Мянгад суманд төрсөн) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой лимбэч багш юм.Их, дунд, жижиг лимбээр хөгжимддөг.

## Намтар
Тэрээр УАДБЧ-д гоцлол хөгжимчин, СУИС-ийн лимбэ хөгжмийн анхны багш, Багшийн сургууль, Соёлын дунд сургууль, Цэцэрлэгийн багшийн сургуулийн лимбэ хөгжмийн багшаар ажиллаж байв. Бадам ОХУ-ын Халимагт анхны лимбэ хөгжмийн ангийг нээсэн. 1996-2008 онд ХБК-д лимбийн багшаар ажиллажээ.

## Уран бүтээл
### Сурах бичиг, гарын авлага
1978 онд лимбэ хөгжмийн анхны сурах бичгийг өөрийн багш, МУГЖ Л.Цэрэндоржтой хамтран зохиосон. 2005 онд “Лимбийн увдисын түлхүүр”, 1996 онд “Лимбэ хөгжмийн битүү амьсгааны гарын авлага, 2008 онд “Хан хөхийн уянга” сурах бичиг тус тус зохиожээ.

### Хөгжим, найруулга
“Хан хөхийн уянга” лимбэ хөгжмийн гоцлолыг МУГЖ Ж.Мэнд-Амартай хамтран зохиож хөгжимдсөн. 

Шигшрэгт бүжгийн хөгжим, Чацуутан бүжгийн хөгжим, Муур багш бүжгийн хөгжим, Эрх ишиг бүжгийн хөгжим, Баяд бүжгийн хөгжим, Шанзны гоцлол, Төвөд аялгуу”, "Уйгар аялгуу” зэрэг хөгжмийн гоцлолууд, Д.Нацагдоржийн шүлэг”Хавар”, Д.Банзрагчийн шүлэг”Эх орон минь”, Д.Банзрагчийн шүлэг”Ижий минь”, Д.Банзрагчийн шүлэг”Хорин насны хавар”, Д.Банзрагчийн шүлэг”Цасан ширхэг”, З.Доржийн шүлэг ”Нар,хурга бид гурав”, З.Доржийн шүлэг”Тогоруу”, Ш.Сүрэнжавын шүлэг”Гавшгайчдын дуу”, Ш.Сүрэнжавын шүлэг”Мөргөлийн дуу”, “Сүм хийд” Телевизийн чимэглэл хөгжим тус тус зохиосон. 
 
Мөн монгол ардын уртын дуу ”Дөрвөн цаг”, М.Дугаржавын ”Жавхлант сүрэг”, Дугарсүрэнгийн ”Эх орны өглөө”, монгол ардын уртын дуу ”Цомбон туурайтай хүрэн”, Молдав бүжгийн аялгуу Сырба, Г.Диникугийн ”Хора стакатто”, И.Гайдны ”Концерт до мажор", Шинжан аялгуу ”Узбек бүжиг”, Төвөд аялгуу ”Лхасд хавар ирлээ”, Халимаг аялгуу ”Тал минь” зэрэг бүтээлүүдийг найруулан хөгжимдсөн. 
  
## Гавьяа шагнал
*1973 онд зохион байгуулагдсан Дэлхийн залуучууд оюутны 10-р Их наадмын тэргүүн шагнал
*1978 онд зохиогдсон Үндэсний хөгжимчдийн анхдугаар уралдааны тэргүүн байрын шагнал
*1991 оны 7 сарын 5-нд Улсын Ардын Дуу Бүжгийн Чуулгад ажиллаж байхдаа гавъяат жүжигчин цол

Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголын лимбэчин
Гэлэгжамцын Өсөхбаяр

**Гэлэгжамцын Өсөхбаяр** (*1973 оны 1 дүгээр сарын 13-нд төрсөн*) нь Архангай аймгийн Батцэнгэл суманд төрсөн, үндэсний бөхийн дархан аварга цолтой бөх юм. Өвөө нь мөн үндэсний бөхийн даян аварга Нацагийн Жамъян юм. 

Түүнд Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд өөрчлөлт орсонтой холбогдон 2014 оны долоодугаар сарын 7-нд Төрийн тэргүүн Цахиагийн Элбэгдоржийн зарлигаар дархан аварга цол хүртээсэн.   
## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1995 онд 7 давж улсын заан цол хүртэв
*1997 онд 5 давсан
*1999 онд 7 давсан
*2000 онд 7 давсан
*2001 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн
*2002 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болсон
*2003 онд 9 давж түрүүлэн улсын аварга цолтой болов
*2005 онд 9 давж түрүүлэн далай аварга цолд хүрчээ
*2006 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн
*2008 онд 6 давж шөвгөрсөн
*2009 онд 9 давж түрүүлэн даян аварга цол хүртсэн
*2010 онд 8 давж үзүүрлэв
*2011 онд 7 давж шөвгөрсөн
*2013 онд 5 давж шөвгөрсөн
*2014 оны долоодугаар сарын 7-нд Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд өөрчлөлт орсонтой холбогдон Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржийн зарлигаар дархан аварга цол хүртээсэн.

### Сонирхогчдын сүмо бөх
Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 2 удаа түрүүлсэн.

### Чөлөөт бөх
1997 оны Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнд мөнгөн медаль хүртсэн. Олон улсын хэмжээний мастер цолтой билээ.

### Чөлөөт бөх
Тэрээр чөлөөт бөхөөр хичээллэн мөн сагсан бөмбөгөөр хичээллэж байв, Афины олимпын наадамд оролцож байв. Азийн аварга (2001), Азийн наадмын хүрэл медальтай (1998).

## Үндэсний бөхийн амжилт 
## Эшлэл
Ангилал:Дархан аварга
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Батцэнгэлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Жамсраны Цэвээнравдан

**Жамсраны Цэвээнравдан** (1918 - 1993) нь Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын аварга юм.

## Амжилт
*1943 онд 7 давж улсын заан цол хүртэв
*1944 онд 6 давсан
*1945 онд 8 давж үзүүрлэхэд улсын арслан цол хүртээжээ
*1946 онд 7 давсан
*1947 онд 7 давсан
*1948 онд 7 давсан
*1949 онд 7 давсан
*1950 онд 6 давсан
*1951 онд 10 давж түрүүлэн улсын аварга болжээ
*1952 онд 5 давсан
*1953 онд 5 давсан
*1956 онд 6 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын аварга
Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Чойжилын Бээжин

**Чойжилын Бээжин** (1934 - 1986) нь Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын аварга цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1957 онд 5 давж улсын начин болов
*1958 онд 6 давсан
*1959 онд Монголын Залуучууд Оюутны Анхдугаар Их Наадмын 37 бөхийн тойргийн барилдаанд 32 даваагаар 2-р байр эзэлж, улсын заан цол хүртжээ
*1961 онд 7 давж дөрөвт үлдэхэд улсын арслан цол хүртээсэн
*1963 онд 5 давсан
*1964 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1965 онд 7 давсан
*1967 онд 5 давсан
*1968 онд 6 давсан
*1969 онл 5 давсан
*1970 онд 9 даван түрүүлж улсын аварга цол хүртжээ
*1971 онд 5 давж шөвгөрсөн байна

Ангилал:Улсын аварга
Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Дагвацэрэнгийн Хадбаатар

**Дагвацэрэнгийн Хадбаатар** (1951 оны 7 сарын 4 - 1993 оны 7 сарын 15) нь Төв аймгийн Угтаалцайдам сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын аварга цолтой бөх юм.

## Намтар
Д.Хадбаатар нь 1951 оны долоодугаар сарын дөрвөнд одоогийн Төв аймгийн Батсүмбэр сумын нутагт "Морин завод" буюу "Толгойт" гэдэг газар Дагвацэрэнгийн гурав дахь хүү болон төржээ. Д.Хадбаатар нь 1966 онд Баруунхараагийн 7 дугаар ангийг төгсөх жилээ ээжийнхээ дүү Намжилмааг дагаж Улаанбаатар хотод орж ирсэн байна. 1967 оны 1 дүгээр сараас Улсын хөнгөн атлетикийн шигшээ багийн гишүүн болж Ч.Найдангийн шавь болжээ. Бэлтгэл сургууль хийх завсраа 7-р ангийг оройгоор төгсчээ. 24 дүгээр сургуулийг оройгоор суралцаж төгсөөд цэрэгт татагдан 1970 оны 8 дугаар сард "Алдар" нийгэмлэгт тамирчнаар хуваарилагдан очжээ. 1971 онд "Алдар" нийгэмлэгийн зуны ажиллагааны нээлтээр нэг, хоёрын даваанд улсын заан Адъяа, Барамсай нарыг хаяж бөхийн гараагаа эхэлсэн байна. Тэр зундаа сумын наадамд "бух" Гомбо гэдэг бөхтэй үзүүр түрүү булаалдахаар барилдаад түүнийг гүйхэд нь цочсондоо давуулж барин шилбүүрдээд төвөггүй түрүүлж "Сумын заан" цол хүртэж хээр зүсмийн соёолон мориор шагнуулсан нь бөх болох урам зоригийг нь улам бадрааж өгчээ.

Улсын аварга Д.Хадбаатарын үндсэн гол мэх нь хоёр сугаар нь тэвэрч шилбүүрдэх, нохой мордох, давуулж гуядах мэхийг хийдэг байжээ. Аварга Д.Хадбаатарын биеийн өндөр 192 см, биеийн жин 146 кг байсан бөгөөд сүүлийн жилүүдэд төрөн гарсан бөхчүүдийн дотроос хамгийн том биетэй, хүнд жинтэй, хүч тэнхээгээр шалгарсан домогт бөх байв.

## Амжилт
*1972 онд 5 давж Улсын начин цол
*1973 онд 5 давсан Өсөх идэр чимэг
*1975 онд 7 давж Улсын заан цол
*1976 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан цол
*1977 онд 6 давж Чин зоригт чимэг
*1978 онд 5 давж Бат суурьт чимэг
*1979 онд 8 давж үзүүрлэж Тод сонин чимэг
*1983 онд 8 давж үзүүрлэж Чин зоригт чимэг
*1984 онд 7 давж Бууршгүй хүчит чимэг
*1985 онд 8 давж үзүүрлэж Саруул сайжрах чимэг
*1986 онд 9 давж түрүүлж Улсын аварга цол тус тус хүртсэн.

Ангилал:Улсын аварга
Ангилал:Хоригдол
Ангилал:Угтаалцайдамын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Гялдангийн Цоодол

**Гялдангийн Цоодол** (1916 - 2008) нь Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан цолтой бөх юм. Үндэсний их баяр наадамд 2 удаа үзүүрлэжээ.

## Амжилт
18 насандаа аймгийн арслан цол хүртсэн. 
*1944 онд анх улсын наадамд зодоглон долоо давж улсын заан болов
*1945 онд 7 давсан
*1947 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1948 онд Ш.Батсуурь аваргад унаж хоёр дахь удаагаа үзүүрлэн улсын арслан цол хүртсэн
*1950 онд 6 давсан
*1951 онд 5 лавсан
*1952 онд 7 давсан
*1954 онд 7 давсан
*1955 онд 6 давж дөрөвт үлдсэн
*1956 онд 7 давсан
*1958 онд 5 давж шөвгөрч байжээ

## Онцлог
Өндөр гуалиг биетэй, ачих, тонгорох, дэгээдэх мэхийг бахдам сайхан хийдэг, буух, буулгахыг ихээхэн цээрлэдэг хүчит бөх байв.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Гучин-Усын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Байдраг гол

**Байдраг** нь Монгол Улсын Баянхонгор аймгийн нутгаар урсдаг гол.

Тус гол нь Хангайн нурууны өмнөд хажуугаас эх авч говийн Бөөнцагаан, Адгийн цагаан хоёр нуурт усаа нийлүүлдэг. голын урт нь 295 км, 28277 хав. дөр.км талбайгаас усжих гадагш урсгалгүй голуудаас хамгийн том, их устай нь Байдраг гол юм. Адгийн цагаан нуур хүртэл 310 км урсана. Байдраг голын эхэнд баруун гар талаас Загийн гол (80 км), зүүн гар талаас Өлзийтийн гол (135 км) зэрэг 99 гол горхи цутгадаг. 

Байдраг гол Хангайн өмнөд уулсын нарийхан хавцал дундуур урсана. Хөндийн хажуу эгц, хад асга ихтэйн дээр хээр, говийн тачир ургамалшилтай юм. Энэ хэсэгт гол нэг гольдролоор урсах бөгөөд гольдролын өргөн 20-40 м, зонхилох гүн 0.3-1.5 м, урсгалын хурд 1-1.5 м/с хүрнэ.

Хангайн гол нурууны өврөөс эх авсан Баруун, Дунд, Зүүн голууд, Арцат нурууны баруунд нийлж Жаргалант, Заг, Бөмбөгөр, Бууцагаан сумын нутгаар урсаж Бөөнцагаан нууранд цутгана, Байдраг голд Заг, Өлзийт зэрэг 99 гол горхи цутгадаг ба голын урт нь 295
Ардын уран зохиолч Тангадын Галсангийн "Байдраг" шүлэгт:

...гэсэн байдаг.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Баянхонгор аймгийн гол мөрөн
Ономжавын Аюур

**Ономжавын Аюур** (1900 оны орчим төрсөн) нь Өвөрхангай аймгийн Сант сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1925 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*1926 онд 6 давсан
*1927 онд 9 давж үзүүрлэн улсын заан болов
*1928 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цолд хүрэв
*1934 онд 7 давсан
*1935 онд 6 давсан
*1937 онд 6 давсан
*1940 онд 6 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Сантын (Өвөрхангай) хүн
Ангилал:Өвөрхангайнхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1900 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Баясахын Банзар

**Баясахын Банзар** (1898 - 1979) нь Архангай аймгийн Өлзийт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1927 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын заан цол хүртсэн
*1929 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан болов
*1930 онд 9 давж үзүүрлэсэн байна

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1898 онд төрсөн
Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Санжмятавын Шагж

**Санжмятавын Шагж** (1897 - 1932) нь Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын аварга юм.

## Амжилт
*1927 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын заан цол хүртсэн
*1928 онд 9 давж үзүүрлэсэн
*1929 онд 9 давж үзүүрлэсэн
*1930 онд 10 давж түрүүлсэн бөгөөд тухайн оны улсын наадамд Улсын арслан цолтой барилдаж 10 давж түрүүлсэн, 1931 оны Улсын наадамд барилдсан бол Улсын аварга цолтой барилдах байсан гэж үзэн Улсын аварга цолтой байсан гэдгийг хожим хүлээн зөвшөөрсөн.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Тосонцэнгэлийн (Завхан) хүн
Ангилал:Завханыхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1897 онд төрсөн
Ангилал:1932 онд өнгөрсөн
Эмпайр-Стейт-Билдинг

200px|right
**Эмпайр-Стейт-Билдинг** нь Нью-Йорк хотод орших барилга юм. Энэхүү зиккурат буюу дээшлэх тусмаа нарийсч шаталсан цамхаг хэлбэртэй Арт деко хэв маягийн барилга нь 1931 онд баригджээ. Шрив, Ламб ба Хармон Асссошиэйтс (Shreve, Lamb & Harmon Associates) компани зураг төслийг нь гаргасан байна. 102 давхар, 381 м өндөртэй энэ барилга телевизийн антентайгаа 443,2 м хүрдэг. 1931 онд Крайслер Билдингээс халааг нь авснаар дэлхийн хамгийн өндөр байшин байсан бөгөөд 1972 онд Дэлхийн Худалдааны Төвийн (World Trade Center) барилгад халаагаа өгснөөр хамгийн өндөр гэх тодотголоо алджээ. Харин 2001 оны 9 сарын 11-нд Дэлхийн Худалдааны Төвийн барилга террорист халдлагад өртсөнөөр одоо Нью-Йоркийн хамгийн өндөр барилга хэвээр байсаар байна.
Эмпайр-Стейт-Билдинг нь Нью Йоркийн уран барилгын голлох барилгуудын нэгд зүй ёсоор багтдаг юм. 
Орой дээрх цамхгийг тухайн үеийн үйл явдал болон тэмдэглэлт баяр ёслолд тохируулан өөр өөр өнгөөр гэрэлтүүлдэг.
Түүхийн хуудас сөхвөл мананд төөрсөн америкийн Б-25 бөмбөгдөгч онгоц 1945 оны 7 сарын 28-нд уг барилгыг мөргөж онгоцны жолооч нар гурвуулаа 79-р давхарт байсан 11 хүний хамт амь үрэгджээ. Гэвч барилгын даац чанар алдагдсангүй. Барилгын хохирол 1 сая доллар болсон байна. Мөн 1951 онд шинээр бий болсон Чехословакийн Чөлөөт Европ Радио түр хугацаагаар байрлаж байсан байна. Кинг Конг хэмээх аварга бич тэнгэр баганадсан өндөр байшин руу авирч гараад амиа алдаж байгаа тухай кинонд гардаг байшин нь энэхүү Эмпайр-Стейт-Билдинг юм.

## Цахим холбоос 
* Offizielle Website des Empire State Buildings 

## Эшлэл 
Ангилал:Нью-Йорк хотын өндөр барилга
Ангилал:1930-аад онд барьсан
Ангилал:АНУ-ын дамжуулах байгууламж
Батжаргалын Яндаа

**Батжаргалын Яндаа** (1893 - ?) нь Дорноговь аймгийн Иххэт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1925 онд 6 давж улсын заан болсон
*1926 онд 8 давж гуравт үлдэн улсын арслан цол хүртжээ
*1934 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн
*1935 онд 5 давж шөвгөрчээ

## Эшлэл 
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Иххэтийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1893 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Хүрэлийн Дэлэг

**Хүрэлийн Дэлэг** (1903 - ?) нь Архангай аймгийн Өлзийт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1933 онд 6 давж улсын заан цол хүртсэн
*1934 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан болсон
*1935 онд 5 давсан
*1936 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн байна

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Сайн ноён хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1903 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Баясгалангийн Бадам

**Баясгалангийн Бадам** (1898 - 1947) нь Байтаг Богдын тулалдаанаас төрсөн Монгол улсын баатар юм.

Тэрээр 1898 онд Шинжааны торгуудын Ачит бэйсийн хошуунд төржээ. 1939 онд төрсөн дүү Очирын хамтаар БНМАУ-д ирж, бүрэн эрхт иргэн болжээ. Тэрээр Монголд гэр бүл, мал хөрөнгөтэй болж, Налайхын нүүрсний уурхайд ажиллаж байгаад Ховд аймгийн Булган суманд нутаглан амьдрах болжээ. 

Б.Бадам нь 1940-1947 оны хооронд БНМАУ-ын баруун хилээр цөмрөн, дээрэм тонуул хийж байсан Гоминданы хятад, казах дээрэмчидтэй удаа дараа баатарлагаар амжилттай тулалдаж байв. Өмнө нь Хятадын Гоминданы армид цэргийн алба хаасан, казах хүмүүстэй хаяа дэрлэн нутагладаг байсан Бадам казах, хятад хэлийг сайн мэддэг байв. 

1947 оны 6 сарын 3-нд Байтаг Богдын Хужиртын эхэнд байрласан Гоминданы цэргийн ангийг өөрийн нутгаас үтэр түргэн зайлахыг шаардсан тулган шаардах бичгийг БНМАУ-ын нэрийн өмнөөс хүргэн өгөхөөр Б.Чулуундайн хамтаар очиход нь баривчлан авчээ. 
Б.Чулуундайг буцаан явуулж, Б.Бадамыг Гоминданы хятад, казах цэргүүд олон улсын харилцааны хэм хэмжээг үл хэрэгсэн, манай улсын бүрэн эрхт элчийг элдвээр тамлан, эцэст нь үсийг нь гал дээр хуйхлан, биеийг нь улайссан төмрөөр хайрч, нэвт сүлбэн цоргих зэргээр зэрлэгээр тамлан алсан байна. 

Б.Бадамын цогцсыг нь зургадугаар сарын 5-ны өдрийн байлдаанаар дайсныг хилээс үлдэн хөөж гаргасны дараа олж, өөрийнх нь захисан газар Уушигийн эхэн усанд оршуулжээ. 
БНМАУ-ын Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн 1968 оны 6-р сарын 14-ний 146-р зарлигаар Монгол улсын баатар цол нэхэн олгож, АИХТ-ийн 1983 оны 7-р сарын 9-ний 140-р зарлигаар хилийн 6-р отрядын Өргөстэйн заставыг эрэлхэг хүү Б.Бадамын нэрэмжит болгон мөнхжүүлжээ. Түүний хөшөөг Ховд аймгийн Булган сумын төвд байгуулсан байдаг ба дурсгалын самбарыг 1988 онд оршуулсан газар нь босгожээ.

Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:1898 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Маамын Лхагва

**Маамын Лхагва** (1907 - 1977) нь Завхан аймгийн Идэр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. "Урт гарт Лхагва" гэж алдаршсан тэрээр их хэлмэгдүүлэлтийн жилүүдэд хилс хэрэгт холбогдож, 1939 - 1946 онд шоронд хоригдож байв. Ах нь улсын заан М.Намбар болно.

## Амжилт
*1931 онд 9 давж үзүүрлэн улсын заан болов
*1932 онд 8 давж дөрөвт үлдсэн
*1933 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цолд хүрэв
*1935 онд 6 давсан
*1936 онд 5 давсан
*1939 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1946 онд 5 давсан
*1947 онд 5 давсан
*1948 онд 5 давсан
*1950 онд 5 давсан
*1951 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Дарангуйллын хэлмэгдэгч
Ангилал:Хоригдол
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Завханыхан
Ангилал:Идэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1907 онд төрсөн
Ангилал:1977 онд өнгөрсөн
Хасын Өлзийсайхан

**Хасын Өлзийсайхан** (1908 - 1983) нь Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. Түүний хүү нь мөн улсын арслан Ө.Эрдэнэ-Очир болно.

## Амжилт
*1934 онд 7 давж улсын заан болсон
*1935 онд 6 давсан
*1936 онд 5 давсан
*1937 онд 6 давсан
*1940 онд 6 давсан
*1941 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан цолд хүрчээ
*1943 онд 5 давсан
*1944 онд 6 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Халхголын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1983 онд өнгөрсөн
Цэнджавын Содов

**Цэнджавын Содов** (1911 оны орчим - ?) нь Архангай аймгийн Хайрхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. "Суудаг Содов" гэж алдаршсан.

## Амжилт
*1934 онд 5 давж улсын начин болсон
*1942 онд 5 давсан
*1943 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан болжээ. Үзүүр түрүүнд нэг нутгийн Д.Лувсанжамцтай үлдсэн байна.
*1951 онд 6 давсан байна.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хайрханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Шагдарын Санжсүрэн

**Шагдарын Санжсүрэн** (1906 - 199?) нь Завхан аймгийн Сантмаргац сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. "Нахиу" Санжсүрэн гэж алдаршсан.

## Намтар
7 настайгаасаа нутгийнхаа (Засагт хан аймгийн Сэцэн Сартуул хошуу) Галуутайн хийдэд шавилан сууж шашны ном үзэж эхэлжээ. Хожим Гандантэгчэнлин хийдэд сууж байв. Тэр үедээ улсын наадамд барилдаж үзүүр түрүүнд үлдсэн бөгөөд лам хүн түрүүлж болдоггүй үе байсан тул унаж өгөн үзүүрлэсэн ч түүнд улсын арслан цолыг өгсөн байна.

## Амжилт
*1935 онд 6 давж улсын начин болов
*1937 онд 6 давж улсын заан цол хүртжээ
*1942 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан болсон байна

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Сантмаргацын хүн
Ангилал:Завханыхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Шаравын Ванчинхүү

**Шаравын Ванчинхүү** (1909 - ?) нь Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1936 онд 7 давж улсын заан болсон
*1938 онд 5 давсан
*1940 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болжээ
*1945 онд 6 давсан байна

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Буянтын (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1909 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Баатарын Төрбат

**Баатарын Төрбат** (1904 - 1982) нь Архангай аймгийн Жаргалант сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1936 онд 7 давж улсын заан болсон
*1938 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан болжээ
*1939 онд 7 давсан
*1944 онд 5 давсан
*1945 онд 6 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Жаргалантын (Архангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1904 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Учралын Дамчаа

"Дорнодын гулзгай Дамчаа" хэмээх **Учралын Дамчаа** (* 1912 онд Чойбалсан сумд; † 1946 онд) нь Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1938 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын заан болов
*1939 онд 7 давсан
*1940 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан болжээ
*1940 онд 5 давж шөвгөрсөн

## Эшлэл 
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Ангилал:Чойбалсаны (хот) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1946 онд өнгөрсөн
Дашийн Самбуу

**Дашийн Самбуу** (1914 - 1963) нь Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1943 онд 6 давж улсын начин болов
*1944 онд 6 давахад улсын заан цол хүртээжээ
*1945 онд 6 давсан
*1946 онд 8 давж дөрөвт үлдэхэд улсын арслан болгов
*1948 онд 6 давсан
*1952 онд 6 давсан
*1953 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Сайн ноён хан аймгийн хүн
Ангилал:Эрдэнэмандалын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:1963 онд өнгөрсөн
Сүнрэвийн Самданжигмэд

"Дэрэнбор" хэмээх **Сүнрэвийн Самданжигмэд** (1915 - 1998) нь Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1945 онд 5 давж улсын начин болжээ
*1946 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан болов
*1947 онд 7 давсан
*1948 онд 5 давсан
*1949 онд 6 давсан
*1950 онд 7 давсан
*1951 онд 6 давсан
*1952 онд 5 давсан
*1953 онд 5 давсан
*1954 онд 5 давсан
*1956 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1957 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Баянголын (Өвөрхангай) хүн
Ангилал:Сайн ноён хан аймгийн хүн
Ангилал:Өвөрхангайнхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Пагмын Аюуш

"Нисэхийн" хэмээх **Пагмын Аюуш** (1921 - 1975) нь Баянхонгор аймгийн Богд сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1946 онд 6 давж улсын заан болсон
*1947 онд 6 давсан
*1949 онд 9 давж түрүүлэн арслан цолны болзлыг хангав
*1953 онд 5 давжээ

## Зүүлт
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Богдын (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
Цэрэннадмидын Бадамсэрээжид

**Цэрэннадмидын Бадамсэрээжид** (1925-2017) нь Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат, үндэсний бөхийн  Улсын Хурц Арслан, мөн Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн (1997 оны 6 сарын 12-нд хүртсэн) цолтой бөх тайлбарлагч байсан юм.

## Амжилт
*1950 онд 7 давж БНМАУ-н Улсын Заан болов
*1951 онд 7 давсан
*1952 онд 5 давсан
*1953 онд 7 давсан
*1954 онд 8 давж үзүүрлэн БНМАУ-н Улсын Арслан цол хүртсэн
*1956 онд 6 давсан
*1957 онд 7 давсан
*1958 онд 7 давсан
*1959 онд 8 давж үзүүрлэсэн БНМАУ-н Хурц Арслан цол хүртсэн
*1962 онд 5 давсан
*1967 онд 5 давжээ 

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Үндэсний бөхийн тайлбарлагч
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Уламбаярын Мижиддорж

**Уламбаярын Мижиддорж** (1933 онд төрсөн) нь Архангай аймгийн Хашаат сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. Тэрээр арслангууд дундаас Үндэсний Их Баяр Наадамд хамгийн олон удаа буюу 17 удаа шөвгөрсөн амжилт үзүүлжээ.

## Амжилт
*1955 онд 5 давж улсын начин болов
*1956 онд 7 давж улсын заан болжээ
*1957 онд 6 давсан
*1958 онд 5 давсан
*1960 онд 6 давсан
*1961 онд 5 давсан
*1962 онд 6 давсан
*1963 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан болов
*1964 онд 6 давсан
*1965 онд 6 давсан
*1966 онд 5 давсан
*1967 онд 5 давсан
*1968 онд 6 давсан
*1969 онд 6 давсан
*1972 онд 5 давсан
*1973 онд 5 давсан
*1974 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хашаатын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1933 онд төрсөн
Довчингийн Лувсанжамц

"Аат" хэмээх **Довчингийн Лувсанжамц** (1912 - 1969) нь Архангай аймгийн Хайрхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1937 онд 9 даван үзүүрлэж улсын заан болов
*1942 онд 6 давсан
*1943 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болжээ
*1944 онд 5 давсан
*1953 онд 5 давж шөвгөрсөн байна

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хайрханы хүн
Ангилал:Сайн ноён хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1969 онд өнгөрсөн
Бямбын Жамъяндорж

"Тэмээ өргөдөг" хэмээх **Бямбын Жамъяндорж** (1931 -2015) нь Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1958 онд 6 давж улсын начин болсон
*1959 онд Монголын залуучууд оюутны анхдугаар их наадмын 37 бөхийн тойргийн барилдаанд 31 давж улсын заан цол хүртсэн
*1960 онд 6 давсан
*1961 онд 7 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан болжээ
*1962 онд 5 давсан
*1963 онд 6 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Сайханы (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1931 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Далайн Жамц

**Далайн Жамц** (1932 - 1990) нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1959 онд Монголын залуучууд оюутны анхдугаар их наадмын 37 бөхийн тойргийн барилдаанд 24 давж улсын начин цол хүртсэн
*1960 онд 5 давсан
*1962 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болов
*1963 онд 6 давсан
*1964 онд 5 давсан
*1965 онд 5 давсан
*1966 онд 6 давсан
*1968 онд 5 давсан
*1969 онд 5 давсан
*1970 онд 5 давсан
*1971 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хотонтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Гомбо-Аюушийн Дэмүүл

**Гомбо-Аюушийн Дэмүүл** (1935 - 1995) нь Өмнөговь аймгийн Манлай сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1961 онд Монголын Бүх ард түмний анхдугаар спартакиадын 28 бөхийн тойргийн барилдаанд 24 давж, улсын заан цол хүртэв
*1963 онд 5 давсан
*1964 онд 5 давсан
*1965 онд 6 давсан
*1967 онд 6 давсан
*1968 онд 5 давсан
*1969 онд 8 давж түрүүлэн улсын арслан болов
*1970 онд 7 давсан
*1971 онд 5 давсан
*1973 онд 6 давсан
*1978 онд 5 давж шөвгөрчээ

## Эшлэл 
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Манлайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Жалбуугийн Чойжилсүрэн

**Жалбуугийн Чойжилсүрэн** (1935-?) нь Архангай аймгийн Өлзийт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1958 онд 8 давж үзүүрлэн улсын заан болсон
*1959 онд 7 давсан
*1960 онд 6 давсан
*1961 онд Монголын Бүх ард түмний анхдугаар спартакиадын 28 бөхийн тойргийн барилдаанд 25 давж улсын арслан цол хүртэв
*1962 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1963 онд 7 давсан
*1964 онд 5 давсан
*1965 онд 5 давсан
*1967 онд 5 давсан
*1969 онд 5 давсан
*1970 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Жамбалын Хайдав

**Жамбалын Хайдав** (1942 - ) нь Увс аймгийн Зүүнговь сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1965 онд 5 давж улсын начин болов
*1968 онд 5 давсан
*1969 онд 5 давсан
*1970 онд 5 давсан
*1971 онд 7 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан цол хүртсэн
*1972 онд 7 давсан
*1973 онд 5 давсан
*1975 онд 6 давсан
*1976 онд 6 давсан
*1977 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Зүүнговийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1942 онд төрсөн
Мядагийн Мөнгөн

**Мядагийн Мөнгөн** (1951 - ) нь Увс аймгийн Давст сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1973 онд 5 давж улсын начин болов
*1976 онд улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлж, улсын заан цолын болзол хангасан
*1976 онд 6 давсан
*1978 онд 6 давсан
*1979 онд 5 давсан
*1980 онд 7 давсан
*1981 онд 7 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан цол хүртсэн
*1982 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1983 онд 5 давсан
*1984 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1985 онд 6 давсан
*1986 онд 7 давсан
*1987 онд 6 давсан
*1988 онд 6 давсан
*1989 онд 6 давсан
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 7 давжээ

## Зүүлт
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Давстын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Пүрэвийн Дагвасүрэн

**Пүрэвийн Дагвасүрэн** (6 сарын 13, 1943 &ndash; 9 сарын 19, 2014) нь Төв аймгийн Батсүмбэр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1963 онд 5 давж улсын начин болов
*1967 онд 7 давж улсын заан болсон
*1969 онд 5 давсан
*1970 онд 6 давсан
*1971 онд 7 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан цол хүртсэн
*1972 онд 5 давсан
*1973 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1974 онд 7 давсан
*1975 онд 7 давсан
*1976 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1977 онд мөн 8 давж үзүүрлэсэн
*1978 онд 6 давсан
*1979 онд 6 давсан
*1981 онд 5 давжээ

## Эшлэл 
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Батсүмбэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Лувсанчимэдийн Сосорбарам

**Лувсанчимэдийн Сосорбарам** (* 1937 онд Төв аймгийн хуучнаар Баянбараат сум буюу өнөөгийн Баян-Өнжүүл суманд төрсөн- 2026 оны 1-р сарын 30-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) -Монгол Улсын Үндэсний бөхийн улсын арслан, Ардын багш, Хөдөө Аж Ахуйн Их сургуулийн багш бөгөөд гавьяат дасгалжуулагч.

1963 оноос хойш 50 гаруй жил тасралтгүй багшилж ард иргэдийг аюулаас амь нас, өмч хөрөнгө, мал сүрэг, газар нутгаа хамгаалах, гамшиг ослоос урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр мэргэжлийн хүмүүсийг сургаж ирсэн гэж төр үнэлж 2019 онд Монгол Улсын Ардын багш цолоор шагнасан байна. 

Л.Сосорбарам арслан нэгэн үе улсын баяр наадамд түрүүлэх бөхөөр нэрлэгдэж явсан бөгөөд тойргийн барилдаанд од хийморьтой барилддагаараа алдартай байв. Анх 1959 оны Монголын Залуучууд Оюутны Анхдугаар Их Наадмын хүчит бөхийн барилдаанд 37 бөх тойргоор барилдахад 32 давж “улсын заан” цол хүртсэн бол 1963 оны Монголын Бүх Ард Түмний Хоёрдугаар Спартакиадад уналгүй 28 давж түрүүлэн “улсын арслан” цолд хүрсэн бөгөөд улсын Баяр наадамд 13 удаа шөвгөрсөн баруун талтай, тахимдах, тойгдох мэхийг дадамгай хийдэг. Уран гараа дэвээтэй, хурдан шуурхай барилдаантай хүчит бөх байсан.

## Амжилт
*1959 онд 6 давж улсын начин болсон
*мөн онд Монголын залуучууд оюутны анхдугаар их наадмын 37 бөхийн тойргийн барилдаанд 32 давж 3-р байр эзлэн улсын заан цол хүртжээ
*1960 онд 5 давсан
*1961 онд 5 давсан
*1962 онд 6 давсан
*1963 онд 7 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан цол хүртэв
*1964 онд 6 давсан
*1965 онд 5 давсан
*1968 онд 6 давсан
*1969 онд 6 давсан
*1970 онд 6 давсан
*1971 онд 6 давсан
*1974 онд 5 давсан
*1984 онд 5 давж шөвгөрчээ

## Гавьяа шагнал 
* Монгол улсын ардын багш
* Гавьяат дасгалжуулагч 2007 он

## Эх сурвалж 
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Монгол улсын ардын багш
Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч
Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Баян-Өнжүүлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Бандийн Ганбаатар

**Бандийн Ганбаатар** (1959 - ) нь Өвөрхангай аймгийн Баян-Өндөр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. 2009 оны 6 сард Монгол улсын гавъяат дасгалжуулагч цол хүртжээ.

## Амжилт
*1980 онд 5 давж улсын начин болов
*1985 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан болсон
*1986 онд 6 давсан
*1987 онд 5 давсан
*1988 онд 5 давсан
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 6 давсан
*1991 онд 6 давсан
*1992 онд 6 давжээ

## Эшлэл
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч
Ангилал:Баян-Өндөрийн (Өвөрхангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Дамдины Баяраа

**Дамдины Баяраа** (1957 оны 7-р сарын 12-нд Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр суманд төрсөн - 2007 оны 7-р сарын 7-нд нас барсан) -Монголын үндэсний бөхийн улсын гарьд цолтой бөх. 

## Намтар 
1957 онд төрөөд 10-хан сартайдаа Хөвсгөлийн Цагаан-Үүр суманд аавынхаа эх Дарь гуайнд очоод 19-тэй цэрэгт иртлээ эмэг эхтэйгээ амьдарсан юм.

Цагаан-Үүр сумын 8 жилийн дунд сургууль төгссөн. 1976 онд цэргийн албанд мордож, Алдар нийгэмлэгт тамирчин болжээ. 

Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын засаг даргын албыг хашиж байгаад, 2007 оны 7 сарын 7-ны өдөр Дэлгэр мөрний усанд осолдож нас баржээ.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1979 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*1984 онд 5 давсан
*1986 онд 6 давсан
*1988 онд 7 давж Улсын Заан цолд хүрчээ
*1989 онд 5 давсан
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 8 давж гуравт үлдсэн

### Чөлөөт бөх
Дэлхийн залуучуудын чөлөөт бөхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт (1979), улсын 4 удаагийн аварга.

## Гэр бүл
Түүний аав нь дархан аварга Дарийн Дамдин.

Гэргий С.Алимаа. Тэд 3 охин, нэг хүүтэй. Хүү Б.Төрмагнай аймгийн арслан, хүргэн Б.Болдбаатар аймгийн заан цолтой. 

Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1957 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн