open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агуу ихийн дон

**Агуу ихийн дон**; **агуу ихийн солиорол**; **орос. мания величия** ( — маш том эсвэл дэндүү ахиулсан;  — сэтгэлийн хямрал) — хувь хүн өөрийнхөө 
* бусдад хэрэгтэй, 
* алдартай, 
* баян, 
* эрх дархтай, 
* ухаалаг, 
* бүхнийг захирагч зэрэг чадварыг хэт дээгүүр дөвийлгөн үнэлсэн хувь хүний шинж.

Сэтгэл зүйд энэ нь сэтгэлийн тусгай хямрал гэж үздэггүй харин симптом буюу маниа (англ. mania) синдром өвчний шинж тэмдэг хэмээн үздэг. Эсвэл заримдаа Паранойя өвчний синдром гэж үздэг байна.
Энэ балайрал буюу донгоор өвдсөн улсууд нь алдартай хүмүүс байх нь их, бидний сайн танил Жон Нэшт иймэрхүү дон илэрч байсан ба өөрийгөө тэрээр Антарктидын эзэн хаан байх ёстой хэмээн бусдад хэлснээр ажлаасаа халагдсан байдаг..
Иймэрхүү шинж тэмдэг заримдаа улс орны агуу байдлыг сурталчлахад илэрч байсан бөгөөд социализмын үед маш том байгууламжуудыг ихээр барьж ард түмний толгойд тэдний улс орон үнэхээр хүчирхэг агуу гэдэг хуурамч ойлголтыг суулгаж байжээ. Энэ нь одоо ч дэлхийн хуучин пост социалист орнуудын барилга байгууламж, хөшөө дурсгал зэрэгт илэрсээр байгаа билээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Сэтгэл судлал
Ангилал:Шизофрени
Юнъинь

**Юнъинь** ( - *юунг-ин*; ; ) — Өмнөд Солонгос улсдаа 12-р, өөрийг нь харъяалах Кёнги аймагтаа бол 4-р олон хүнтэй хот. Өдгөө Кёнги мужийн 591.32 км² газар, 913403 хүн Юнъин хотын гэдэг. Улсын нийслэл Сөүлээс 40 км явахад аялал жуулчлал, амралт зугаалганд тохирсон цэцэрлэгт хүрээлэн, зугаацах хөгжилдөх газар олонтой Юнъиньд явж очдог. 1996 оноос хот Юнъинь хот гэж хэлэгдэх болсон. Өдгөө хотжсон Сүжи, армаг тармаг суурьшилт Кихөн, хөдөөрхүү Чоинь гэсэн гурван дүүрэгт хуваагддаг.

## Зураг

File:Gugaldong yongin.JPG|Юнъиний Күгаль хороо
File:Yongin CityHall.jpg|Хотын захиргааны байр
File:생활관.jpg|Нэгэн сургууль

## Мөн үзэх
* Өмнөд Солонгосын хотын жагсаалт

## Эшлэл

Ангилал:Өмнөд Солонгосын хот
Ангилал:Кёнгийн суурин
Ангилал:Саятан хот
Сүвонийн цэнгэлдэх хүрээлэн

thumb|Сүвонийн цэнгэлдэх хүрээлэн
Өмнөд Солонгос улсын Сүвонь хотын гол цэнгэлдэх хүрээлэн 2002 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ын хэдэн тоглолтыг хүлээн авахад зориулагдан 2001 онд баригджээ. Тус цэнгэлдэх хүрээлэн 43,959 хүний суудалтай. 2001 оноос тус цэнгэлдэх нь Өмнөд Солонгосын хөлбөмбөгийн Сүвонь Самсунг Блюуингз багийн  үндсэн талбай болжээ.

## Мөн үзэх
* Сүвоний тамирын цогцолбор

## Эшлэл 
Ангилал:Өмнөд Солонгосын цэнгэлдэх хүрээлэн
Ангилал:Сүвонь
Сүвонийн тамирын цогцолбор

thumb|Сүвоний тамирын цогцолбор
Өмнөд Солонгос улсын Сүвонь хотод тамирын олон төрлийн тэмцээн уралдаан зохиох боломжтой ордон, битүү цэнгэлдэх хүрээлэн байдаг. Бэйсбол, гадаа, дотор гэх мэт талбар танхимуудтай энэ цогцолборт одоо ихэвчлэн хөлбөмбөгийн тоглолт хүлээн авдаг. 1971 онд 27,100 хүн багтахаар байгуулагдснаасаа хойш 2002 оны шинэ цэнгэлдэх нээгдэх хүртэл хөлбөмбөгийн Сүвонь Самсунг Блюуингз багийн талбай байсан. 1988 оны зуны олимпын гандболын тэмцээн ордон дотор өрнөж байлаа.

## Эшлэл 
Ангилал:Өмнөд Солонгосын цэнгэлдэх хүрээлэн
Ангилал:Сүвонь
Куанмён

**Куанмён** () — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги мужийн 38.5 км² газрыг эзлэн байгаа 349,328 оршин суугчтай хот. Өрнөд Сөүл, дорно болон өмнөд Аньян, өрнө-өмнөд Шихөн гуравтай хаяа залгана. 1795 оноос Шихөн нутагт багтаж байгаад 1981 онд тусгаарлаж хот болсон. Өдгөө дотроо 18 хороо (*тун*) болж хуваагдаж байгаа. 

## Зураг

File:Two KTX trains and two metro trains in Gwangmyeong Station.JPG
File:GwangmyeongCityHall.jpg

## Эшлэл 
Ангилал:Кёнгийн суурин
Сүвонь Самсунг Блюуингз

thumb|2008 оны улсын аварга баг
Өмнөд Солонгос улсын Сүвонь хотод байрлаж, улсынхаа хөлбөмбөгийн дээд зиндаанд авъяас чадвараа шалгадаг хөлбөмбөгийн баг бол **Сүвонь Самсунг Блюуингз** (англиар *Suwon Samsung Bluewings*, англиас галиглаж солонгосоор 수원 블루윙즈) юм. Самсунг групп 1996 онд үүсгэн байгуулсан тус багийг Ким Ху (1996-2003), Ча Бом-гөнь (2004-2010) гэх алдартангууд эрхлэн залж байлаа. Сүвонийн Блюуингз баг дөрвөн удаа (1998, 1999, 2004, 2008) улсын аварга болж, хоёр удаа аман хүзүүджээ. Азийн хошой аварга (2001, 2002) болж чадсан. 2002 оноос өмнө Сүвонийн тамирын цогцолборын цэнгэлдэх хүрээлэн, түүнээс хойш шинэ цэнгэлдэхийг өөрийн талбай болгож байгаа.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Самсунг

Ангилал:Сүвонь
Мезозоид

**Мезозоид** — ( – дунд), 251 саяас 65 сая жилийн өмнөх Дэлхийн геологийн түүхийн үе болох Мезозойн үед үүссэн дэлхийн гадаргын хэсэг.

## Эх сурвалж 
**Шинжлэх ухаан, техникийн үг хэллэгийн тайлбар толь*, Даянбүүвэй. 2012 он.
Метасоматоз

**Метасоматоз** — (грек. meta – хооронд, дундуур; somatos – бие), уулын чулуулаг ба минералууд өөр минералуудтай холилдох, хатуу үед явагддаг процесс. Метасоматик процессийн үед анхны эрдсүүдийн химийн бүтэц маш их өөрчлөгддөг, гэхдээ эзэлхүүн хэвээр үлддэг. Ашигт малтмалын ордын үүсэлд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг процесс.

Ангилал:Хувирмал чулуулаг
Ангилал:Чулуужил
Ангилал:Диагенез
Натрийн алкилсульфат

**Натрийн алкилсульфат** — C12H25OSO3Na, сульфатын төрлийн синтетик угаагч бодис.
Олеины хүчил

**Олеины хүчил** () нь тосны хүчил ба зарим төрлийн амьтны ба ургамлын тосонд агуулагддаг. ОХ нь цэвэр тохиолдолд өнгөгүй, үнэргүй, худалдааных нь шаргал өнгөтэй, зуурамтгай шингэн (тос). Химийн ойлголтоор, олеины хүчил нь 18:1 липидийн дугаартай *цис*-9 товчлолтой, моноханаагүй омега-9 тосны хүчил юм. Түүний томъёо нь CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH.

## Мөн үзэх
* Элаидиний хүчил - харгалзах транс изомер
* Олеамин - харгалзах амин
* Олеамид - харгалзах амид
* Олеины спирт - харгалзах спирт

## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос 
*FATTY ACIDS: STRAIGHT-CHAIN MONOENOIC (The AOCS Lipid Library)
*9-octadecenoic acid (NIST Chemistry Webbook)

Ангилал:Липид
Ангилал:Алкены хүчил
Ангилал:Хүнсний бүтээгдэхүүний агуулгын бодис
Пирит

{{Инфобокс эрдэс
| name        = Пирит
| category    = Сульфидийн эрдэс
| boxbgcolor  =
| image       = Pyrite - Huanzala mine, Huallanca, Bolognesi, Ancash, Peru.jpg
| imagesize   =
| caption     = Пирит
| formula     = FeS2
| strunz      = 02.EB.05a
| dana        = 2.12.1.1
| symmetry    = Изометр диплоидОгторгуйн булэг: Pa H-M символ: 2/m
| unit cell   = a = 5.417 Å, Z=4
| molweight   = 119.98 g/mol
| color       = Бүдэг гуулин-шар тусгалтай, бүдгэрч, солонгордог
| habit       = Куб, октагедрал ба пиритогедрон мөн элбэг. 
| system      = Изометр
| twinning    = Шингэсэн ба шүлгэлцсэн
| cleavage    = {001}-т бурэн бус; {011} ба {111}-т сална
| fracture    = Маш жигд бус, заримдаа дун хэлбэрийн
| tenacity    = Бутрамхай
| mohs        = 6–6.5
| luster      = Металлын, оч гялалзуулсан
| refractive  =
| opticalprop =
| birefringence =
| pleochroism =
| streak      = Хар ногооноос, хар хүрэн
| gravity     = 4.95–5.10
| density     = 4.8–5 g/cm3
| melt        =
| fusibility  = 2.5–3 соронзон глобул уруу
| diagnostic  =
| solubility  = Усанд уусдаггүй
| diaphaneity = Тунгалаг бус
| other       = парасоронзон
| references  = 
}}
**Пирит** — (грек. pyritos - галаас), төмрийн сульфид FeS, хүхрийн колчедан эсвэл төмрийн колчедан гэж мөн нэрлэдэг. Цохиход оч үсэрдэг.

## Эх сурвалж
## Цахим холбоос 
* Educational article about the famous pyrite crystals from the Navajun Mine
* How Minerals Form and Change "Pyrite oxidation under room conditions".
* 

Ангилал:Гоёлын чулуу
Ангилал:Кубын талст систем
Ангилал:Хагас дамжуулагч
Ангилал:Хүдэр
Ангилал:Хүхрийн эрдэс
Ангилал:Төмрийн эрдэс
ангилал:Эрдэс
Ханасан ус

**Ханасан ус** гэдэг нь давст нуур болон хиймэл усан сангийн, давс ихтэй усыг хэлнэ. Химийн найрлагаар нь карбонатын, сульфатын, хлоридын гэж ангилдаг.

Ангилал:Ус
Вазелин

**Вазелин** буюу **петролатум** — (лат. petroleum - нефть) зуурамтгай, цайвар хүрэн өнгөтэй, нефтийн тосыг парафингүйжүүлэх процессоос ялгардаг, парафин, церезин ба тос агуулсан масс. 

Ангилал:Газрын тосны бүтээгдэхүүн
Ангилал:Гоо сайхны агуулгын бодис
Ангилал:Эмийн хэлбэр
Ангилал:Эмийн туслах бодис
Силикат эрдэс

**Силикат эрдэс** — (лат. silex, silicis - цахиур, хатуу чулуу) цахиурын хүчлийн (H₂SiO₂) давсаар үүсгэгдсэн эрдсийн бүлэг. 

Силикат эрдэс нь ашигт малтмалын хамгийн их төвөгтэй анги юм. Силикатын бүлэг 800 гаруй эрдсийг багтаасан хамгийн том бүлэг. Литосферын 90%-г энэ бүлгийн эрдсүүд бүрдүүлдэг. Силикатуудыг бүрдүүлэгч үндсэн химийн элементүүдэд Si, O, Al, Fe2+, Fe3+, Mg, Mn, Ca, Na, K зэрэг багтана. Силикатын бүлгийн эрдсүүд нь чулуулаг үүсгэгч эрдсүүд бөгөөд уулын чулуулгийн дийлэнхийг бүрдүүлэгч хээрийн жоншууд, кварцууд, оливинууд, пироксенууд, амфиболууд, гранатууд энэ бүлэгт багтдаг. Силикат эрдсийн одоогоор мэдэгдэж  байгаа 5300 гаруй ашигт малтмалын төрөл зүйл байдаг. Эдгээрээс 5,070 гаруйг Олон Улсын Эрдсийн Холбоо (IMA) баталсан байна. Бүх ашигт малтмалын 30 орчим хувь нь силикатууд бөгөөд зарим геологичид дэлхийн царцдасын 90%-г силикатын эрдэс эзэлж байна гэж тооцоолж байна. Силикат эрдсийн үндсэн бүрдүүлэгч нь хүчилтөрөгч, цахиур (SiO4) бөгөөд дэлхийн царцдас бүрхүүлийн 98.59%-г дараах 8 элемент эзэлдэг: O 46.60%; Si 26.72%; Al 8.13%; Fe 5.0%; Ca 3.63%; Na 2.83% ; K 2.59%; Mg 2.09% ба 1.41%-г бусад бүх элемэнтүүд эзэлнэ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бодисын бүлэг
Ангилал:Цахиурын нэгдэл
Силос

**Силос** — ( – будаа хадгалах нүх), үйрмэг нунтаг массыг хадгалахад зориулсан битүү, босоо цилиндр хэлбэрийн агуулах.
Чонжу ван

**Чонжу** (солонгосоор 정조, төрсөн нэр нь 이산 буюу **И Сань**; 1752–1800) — Чусонь улсын 22-р эзэн ван. Тэрээр өвөг эцэг Ёнжу вангийн өвийг хаан залган авч, 24 жил (1776-1800) хаанчлаад хөвүүн Сүньжу ванд залгуулжээ. Тэр олон зүйлийг шинэчилсэн.

Ангилал:1752 онд төрсөн
Ангилал:1800 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Стехиометр

**Стехиометр** — (грек. *stoicheion* – суурь, элемент; *metreо* - хэмжээс) урвалд орж буй бодисуудын жингийн эсвэл эзэлхүүний харьцааны тухай ухагдахуун. Масс хадгалах тухай, эквивалентын тухай, Авогадрогийн, Гей-Люссакын г.м., бодисын атом молекулын бүтэц дээр суурилагдсан хуулиудын дагуу урвалд орж байгаа бодисуудыг стехиометрийн бодисууд, эсрэгээр, дээрхи хуулиудад захирагдахгүй бодисуудыг стехиометрийн бус бодисууд гэдэг.
Ангилал:Химийн тоо хэмжээ
Сульфид

**Сульфид** нь хүхрийн органик бус анион юм. Химийн томьёо нь S2-. Уг анион нь сульфидийн давсуудыг өнгөгүй болгодог. Хүчтэй суурь ба түүний давсуудын (Na2S г.м.) сул уусмал нь хүртэл зэврэлт, арьсны түлэгдэлтийг үүсгэх боломжтой. Хүхрийн анионы хамгийн энгийн төлөөлөгч. Байгаль дээрх олон металлын хүдрүүд сульфид хэлбэртэй байдаг.

## Мөн үзэх 
* Дитионит
* Сульфат
* Sulfide stress cracking
* Сульфит
* Тетратионат
* Тиоэфир
* Тиосульфат

## Эх сурвалж 
Ангилал:Бодисын бүлэг
Ангилал:Зэврэлт

Ангилал:Сульфид ба сульфо давс
Тельфер

, Япон улс]]
**Тельфер** — ( - хол; phero - зөөх) ачаа барааг өргөж тээвэрлэх, цахилгаан хөдөлгүүртэй төхөөрөмж (таль).

Ангилал:Өргүүр
Флокуляци

**Флокуляци** ( - хөвөн) — маш жижиг, коллоид хэсгүүдийг хөвөн мэт хөвсгөр агрегатууд болгон нэгтгэх процесс. Ус бэлтгэх болон хаягдал усыг цэвэрлэх үед ашиглагддаг.

Ангилал:Химийн салбар
Ёнжу ван

**Ёнин
** (солонгосоор 영조, төрсөн нэр нь 이금 буюу **И Кым**; 1694–1776) — Чусонь улсын 21-р эзэн ван. Тэрээр ах Кёнжун вангийн хаан өвийг залган авч, 52 жил (1724-1776) хаанчлаад ач хөвүүн Чонжу ванд залгуулжээ. Тэр Күнзийн суртлыг дээдэлж байв. Харин тэрбээр Католик шашныг хориглосон. Хаанчлалынхаа үед хүү угсаа залгамжлагч ханхүү Садотой зөрчилдөж байсан.''' Түүний эх нь харц гаралтай Чүэ Сүгбин (Choi Sukbin) байсан бөгөөд эцэг Сүгжун вангийн бага хатан байжээ.

Ангилал:1694 онд төрсөн
Ангилал:1776 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Флотацийн баяжуулалт

**Флотацийн баяжуулалт** — (фр. flotter – сэлэх, хөвөх) эрдсийн норох, ус шингээх шинж чанарын ялгаанд үндэслэсэн ялгах процесс. Гидрофоб (норох дургүй) хэсгүүд хий ба шингэний хилийн фаз дээр бэхлэгдэн, гидрофиль (норох дуртай) хэсгүүдээс сална. Флотацийн баяжуулалтын үед хийн бөмбөлгүүд эсвэл тосны дуслууд норох дургүй хэсгүүдэд наалдан дээш хөвдөг.
Ангилал:Металлургийн процесс
Ангилал:Ус цэвэршүүлэлт
Шлам

**Шлам** ( - шавар, шавхай) — бүтээгдэхүүнийг шингэнд боловсруулах эсвэл угаах үед үүсэх маш жижиг, коллиод хэсгүүдийг агуулсан холимог.

Ангилал:Металлург
РН

**рН** — устөрөгчийн ионы концентрацийг илэрхийлэх хэмжигдэхүүн. рН нь устөрөгчийн ионы сөрөг аравтын логарифмтэй тэнцэнэ. Саармаг орчинд рН = 7, хүчиллэг орчинд pH  7 байдаг.

## Сонирхолтой баримт 
*Матрын ходоодны pH 0,5-с бага байдаг.

Ангилал:Хүчил ба шүлт
Ангилал:Химийн тоо хэмжээ
Ангилал:Хүчил, суурь гэр ахуйд
Ангилал:Физиологийн тоо хэмжээ
Адуляр

**Адуляр** буюу **сарны чулуу** — калийн хээрийн жоншны бүлгийн ховор эрдэс. Швейцарийн Адула уулнаас анх олдсон учир Адуляр гэж нэрлэсэн, ортоклазын өнгөгүй, хамгийн тунгалаг төлөөлөгч. Доргилт ба шахалтанд маш мэдрэмтгий. Плеохроизмгүй. Призм, багана, хавтан хэлбэрийн талстуудтай. Сул цэнхэр люмнесценци шинж чанартай. Сарны чулуунд заримдаа муурын нүдний үзэгдэл ажиглагддаг. Зарим оронд үнэт чулууны үүрэг гүйцэтгэдэг. Худалдаанд сарны чулуу, загасны эсвэл чонын нүд г.м. нэрлэдэг. Сар ба амьтны нүд шиг цэхэр цэнхэр солонгоролттой (иризаци) учир дурьдагдсан нэрүүдийг авсан. 

## Ижил төстэй чулуунууд 
Сарны чулууг халцедон эсвэл синтетик шпинельтэй андуурдаг. Альбит, олигоклаз, микроклин зэрэг нь сарны чулуутай төстэй. Солонгорсон сүүн шилийг (хуурамч сарны чулуу) сарны чулуу гэж нэрлэн худалдаалдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Гоёлын чулуу
Ангилал:Моноклин талст систем
Ангилал:Эрдсийн төрөл зүйл
Аргиллизаци

**Аргиллизаци** — галт уулын процессийн дараа нам температурт, үндсэн эрдсүүд шаварлаг эрдсүүдтэй холилдох метасоматик процесс.

Ангилал: Геологи
Барит

{{Инфобокс эрдэс
| name        = Барит ()
| category    = Сульфатын эрдэс, баритын бүлэг
| boxwidth    = 
| boxbgcolor  = 
| image       = 6158M-barite2.jpg
| imagesize   = 
| caption     = Перугаас олдсон баритын талст(56 x 53 мм хэмжээтэй, 74 г жинтэй)
| formula     = BaSO4
| molweight   = 
| strunz      = 7.AD.35
| dana        = 28.03.01.01
| system      = Орторомб 
| class       = Дипирамид (mmm) H-M тэмдэг: (2/m 2/m 2/m)
| symmetry    = *Pnma*
| unit cell   = a = 8.884(2)&nbsp;Å, b = 5.457(3)&nbsp;Å, c = 7.157(2)&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;4
| color       = Өнгөгүй, цагаан, цайвар цэнхэр, шар, саарал, хүрэн
| habit       = Суурьтай паралелл хүснэгтэн, утаслаг, ширхэглэгээс цул хүртэл
| twinning    = 
| cleavage    = Суурийн ба призмийн талуудтай паралелл төгс хагаралтай: {001} Төгс, {210} Төгс, {010} Төгс бус
| fracture    = Жигд бус
| tenacity    = Хэврэг, бутрамхай
| mohs        = 3-3.5
| luster      = Шил, сувд мэт 
| refractive  = nα = 1.634–1.637nβ = 1.636–1.638nγ = 1.646–1.648
| opticalprop = Хос тэнхлэгэт эерэг
| birefringence =0.012
| pleochroism =
| streak      = Цагаан
| gravity     = 4.3–5
| density     = 4.48 g/cm3
| melt        = 
| fusibility  = 4, шаргал ногоон *баригийн дөл*
| diagnostic  = Цагаан өнгө, өндөр хувийн жин, хагаралын ба талстын шинж тэмдэгүүд 
| solubility  = Муу/удаан
| diaphaneity = Тунгалагаас тунгалаг бус
| other       = 
| references  = 
}}

**Барит** () нь барийн сульфатаас (BaSO4) тогтох сульфатын эрдэс.

## Мөн үзэх 
*Хокутолит
*Цөлийн сарнай

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* minerals: barit

Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Хүдэр
Ангилал:Барийн эрдэс
Ангилал:Хүхрийн эрдэс
Ангилал:Орторомбын талст систем
Ангилал:Гоёлын чулуу
Брекчийн

ын брекчийн бүтэц]]
 ба малахитаас тогтох өвөрмөц брекчийн бүтэц, Моренцийн уурхай, Аризона]]
**Брекчийн** () бүтэц нь магмын ба метаморф гаралтай бүтэц. Брекчийн бүтэцийн үед эрдэс нь барьцалдсан масс дотор, янз бүрийн өнцөг булантай хагархай, бутархай хэлбэртэйгээр оршино.

## Эх сурвалж 
## Унших 
*

*

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бутархай тунамал чулуулаг
Ангилал:Хувирмал чулуулаг
Кёнжун ван

**Кёнжун** (солонгосоор 경종, төрсөн нэр нь 이윤 буюу **И Юнь**; 1688–1724) — Чусонь улсын 20-р эзэн ван. Тэрээр эцэг Сүгжун вангийн хаан өвийг залган авч, 4 жил (1720-1724) хаанчлаад дүү Ёнин ванд залгуулжээ. Түүний үед ордны тэмцэлтэй байв. Түүний ээж нь Жан Хуй-Бин юм.

Ангилал:1688 онд төрсөн
Ангилал:1724 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Галенит

**Галенит** () буюу **хар тугалганы гялтгана** нь хар тугалганы сульфидээс (PbS) тогтох галены бүлгийн эрдэс. Галенит нь хамгийн өргөн ашиглагддаг хар тугалганы хүдэр бөгөөд мөнгөний чухал эх үүсвэр юм.

Галенит нь хамгийн өргөн тархсан сульфидийн эрдэс юм. Ихэвчлэн, октагедрал хэлбэртэй куб талс системээр талстжина. Галенит нь сфалерит, кальцит ба флюориттэй ихэвчлэн хослодог.

## Хар тугалганы орд 
Галенит нь эрт дээр үеээс ашиглагдсаар ирсэн хар тугалганы үндсэн хүдэр. Нам температурт хайлдаг тул түүнийг хялбар хайлуулан ялгадаг байсан. 

Зарим ордууд 1-2% мөнгийг агуулдаг ба энэ дайвар бүтээгдэхүүнээс орох орлого нь үндсэн бүтээгдэхүүн болох хар тугалганы орлогоос хол илүү байдаг. Галенитийн ордууд ихэвчлэн, мэдэгдэхүйц хэмжээний мөнгийг, эрдсийн фазад багтах мөнгөний сульфид байдлаар эсвэл галенитийн бүтэцэд хатуу уусмал байдалтай агуулдаг.

## Эх сурвалж 
## Унших 
* 
* Franklin and Sterling Hill mineral deposits.

## Цахим холбоос 
* Case Studies in Environmental Medicine (CSEM): Lead Toxicity.
* ToxFAQs: Lead.
* Mineral Information Institute entry for lead.

Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Хүдэр
Ангилал:Хар тугалганы эрдэс
Ангилал:Хүхрийн эрдэс
Ангилал:Кубын талст систем
Гигроскоп

**Гигроскоп** — (грек. hygros — чийгтэй; skopeo — ажиглаж байна) бодис ба материалын агаараас чийгийг шингээх шинж чанар.

Гигроскоп шинж чанар өндөртэй бодисын нэг бол биодизель юм. Биодизелийн гигроскоп чанар 1200PPM байдаг. Мөн зөгийн бал, метанол, этанол, глицерин, концентрацижуулсан хүхрийн хүчил, концентрацижуулсан натрийн гидроксидийн уусмал, усгуй кальцийн хлорид зэрэг бодисууд гигроскоп шинж чанар өндөртэй байдаг. Усгуй кальцийн хлорид нь гигроскоп шинж чанар маш өндөртэй учир эцэстээ шингээсэн усандаа задран уусдаг. Дэлхийн агаар мандал чийгтэй (усны уур агуулдаг) байдаг тул гигроскоп бодисууд битүүмж сайтай саванд хадгалагдах ёстой. Лабораторид гигроскоп бодисуудыг эксикаторт хадгалдаг.

Ангилал:Бодисын шинж чанар
Ангилал:Барилгын физик
Сүгжун ван

**Сүгжун** (солонгосоор 숙종, төрсөн нэр нь 이순 буюу **И Сүнь**; 1661–1720) — Чусонь улсын 19-р эзэн ван. Сүгжун ван 1661 онд Хёньжун вангийн Мёнсон хатнаас төрсөн бөгөөд цорын ганц хүү нь байжээ. Тэрээр эцэг Хёньжун вангийн өвийг залган 46 жил (1674–1720) хаанчлаад, хөвүүн Кёнжун ванд залгуулжээ. Түүний үед хөдөө аж ахуй хөгжсөн ч мөн түүний хаанчлалд шүүх доторх фракцуудын тэмцэл хурцдаж байсан. Түүний анхны эхнэр Ингён хатан залуу насандаа нас барснаар шинэ хатнаар Инхён хатныг томилов. Сүгжун ван эх Мёнсон хатныг нас барсны дараа Мёнсон хатны зарлигаар ордноос хөөгдсөн Жан Хуй-Бин хатагтайг эргүүлэн авчирч татвар эмээ болгоход Жан Хуй-Бин анхны хүүг (Кёнжун ван) төрүүлснээр Сүгжүн ван угсаа залгамжлагч ханхүүгээр Жан Хуй-Бин хатагтайгаас төрсөн хүүгээ томилохыг хүссэн хэдий ч хааны зөвлөхүүд Инхён хатан залуу байгаа учир хүү төрүүлж чадна гэж айлдсан. 1689 онд Инхён хатныг хатнаас буулгаж Жан Хуй-Бин хатагтайг хатан суудалд өргөмжлөв. 1694 онд Сүгжун ван хийсэн үйлдэлдээ гэмшиж Инхён хатныг буцан хатан болгож, Жан Хуй-Бин хатагтайг эргэн татвар эм болгов. Энэ нь фракц хоорондын тэмцлийг хурцатгав. 1701 онд Инхён хатан гэнэт насан эцэслэхэд үүнд буруутай хэмээн Сүгжун ван Жан Хуй-Бин хатагтайг цаазлав. Шинэ хатан нь Инвон хатан ба Инвон хатнаасаа хүүхэдтэй болж чадаагүй. Тэрбээр цөөнгүй хүүхэдтэй байсан хэдий ч гурван хүүгээс бусад нь бүгд бага насандаа нас барсан.

Ангилал:1661 онд төрсөн
Ангилал:1720 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Гравитацийн баяжуулалт

**Гравитацийн баяжуулалт** — нягтын ялгааг үндэслэн, ашигт малтмалыг сул эрдсээс ялган авах арга. Гравитацийн баяжуулалт нь манай эриний өмнөх 2 мянган жилийн өмнөөс хэрэглэгдэж ирсэн, хамгийн эртний баяжуулах арга.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Салгах арга
Гранулометрийн бүтэц

**Гранулометрийн бүтэц** ( - үр, ширхэг;  - хэмжээс) — уулын чулуулаг, хөрс, эсвэл хүний бүтээсэн хиймэл бүтээгдэхүүнд агуулагдах янз бүрийн хэмжээтэй ширхгийн тухайн шинжлэхээр авсан дээжийн жин, эсвэл эзэлхүүнд эзлэх хэмжээг илэрхийлсэн хэмжигдэхүүн.

Ангилал:Бутархай тунамал чулуулаг
Ангилал:Хөрс судлал
Ангилал:Петрологи
Ангилал:Барилгын материал судлал
Ангилал:Хэмжээст дүн шинжилгээ
Ангилал:Шүүлтүүр
Ангилал:Ангилалт (геологийн шинжлэх ухаан)
Хоёр хавтаст хутгуур

**Грейфер** ( - базах) — асгардаг овоолгын материал, мод, хаягдал төмөр гэх мэт зүйлсийг өргөх, ачих зориулалттай, өөрөө хаагддаг шүд бүхий төхөөрөмж.

Ангилал:Барилгын машин
Декстрин

**Декстрин** — полисахарид n(С6Н10О5), цардуул эсвэл гликогены хагас задралын бүтээгдэхүүн.

Ангилал:Бодисын бүлэг
Ангилал:Бодисын холимог
Ангилал:Полисахарид
Ангилал:Цардуул
Ангилал:Өтгөрүүлэгч бодис
Ангилал:Хатуу бодисыг барьцалдуулагч материал
Хёньжун ван

**Хёньжун** (солонгосоор 현종, төрсөн нэр нь 이연 буюу **И Ёнь**; 1641–1675) — Чусонь улсын 18-р эзэн ван. Хёньжун ван нь Хюжун вангийн Инсон хатнаас төрсөн ба Чусонь улсын харь улсад (Чин улс) төрсөн ганц хаан байсан. 1649 онд эцэг Хюжун ван хаан ширээнд суухад түүнийг угсаа залгамжлагч ханхүүгээр томилжээ. 1659 онд эцэг Хюжун ван нас баржээ. Тэрээр эцэг Хюжун вангийн өвийг залган 16 жил (1659–1675) хаанчлаад, хөвүүн Сүгжун ванд залгуулжээ. Түүний үед дотоодын самуунтай байв. Мөн тэрбээр Мёнсон хатнаасаа өөр ямар ч татвар эмгүй Чусонь улсын цорын ганц хаан байсан.

Ангилал:1641 онд төрсөн
Ангилал:1675 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Депрессор

**Депрессор** — ( - дарангуйлагч), ямар нэгэн процессыг удаашруулах эсвэл зогсоох зориулалт бүхий бодис. Жишээ нь, флотацийн баяжуулалтын үед аль нэг эрдсийг хөвүүлэхгүй барих зориулалт бүхий реагент.

Ангилал:Мансууруулаx бодис
Изоморф

**Изоморф** — (грек. *isos* – ижил, тэнцүү; *morphe* – хэлбэр), обьектүүдийн, тодорхойлж, томъёолж болох эмх цэгцтэй харьцаа. Шинжлэх ухааны маш чухал ойлголт.

Ангилал:Алгебр
Ангилал:Функцийн анализ
Ангилал:Морфизм
Ангилал:Универсал алгебр
Хюжун ван

**Хюжун** (солонгосоор 효종, төрсөн нэр нь 이호 буюу **И Ху**; 1619–1659) — Чусонь улсын 17-р эзэн ван. Хюжун ван нь Иньжу вангийн Инёол хатны хоёрдугаар хүү болон мэндэлсэн. Ах Сохён ханхүүгийн хамт Чин улсад 8 жил барьцаанд байж байгаад эх орондоо эргэн ирсний дараа ах Сохён ханхүү гэнэт нас барснаар эцэг Иньжу ван түүнийг угсаа залгамжлагч ханхүүгээр томилсон. Тэрээр эцэг Иньжу вангийн өвийг залган 10 жил (1649–1659) хаанчлаад, хөвүүн Хёньжун ванд залгуулжээ. Тэр Манжийг дайлахаар төлөвлөж байв. Хюжун ванг нас барсны дараа түүний хойд эх Жаннёол хатан гашуудлын хувцасны тухай маргаан дэгдээсэн.

Ангилал:1619 онд төрсөн
Ангилал:1659 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Иньжу ван

**Иньжу** (солонгосоор 인조, төрсөн нэр нь 이종 буюу **И Жун**; 1595–1649) — Чусонь улсын 16-р эзэн ван. Куанхэгүнь вангийн хаан өвийг хүчлэн авч 26 жил (1623–1649) хаанчлаад 1649 онд хөвүүн Хюжун ванд залгуулсан. Түүний үед Манжтай байлдаж байв.

Ангилал:Чусоний ван
Ангилал:17-р зууны ноёрхогч
Ангилал:1595 онд төрсөн
Ангилал:1649 онд өнгөрсөн
Карбонат (эрдэс)

**Карбонатууд** — (), нүүрсний хүчлийн (H₂CO₃) давсаар үүсгэгдсэн хамгийн олон гишүүнтэй эрдсийн бүлэг. Хамгийн энгийн төлөөлөгчид нь CaCO₃ ба MgCO₃.
Ангилал:Карбонат
Киноварь

**Киноварь**, ***жоглом, сандар, шунх*** — ( – хүрэн мод), мөнгөн усны сульфид HgS. Хамгийн өргөн тархсан мөнгөн усны эрдэс. Цустай адил улаан хүрэн өнгөтэй. Зарим оронд хятадын улаан гэж нэрлэдэг.
Ангилал:Эрдэс
Куанхэгүнь ван

**Куанхэгүнь** (солонгосоор 광해군, төрсөн нэр нь 이혼 буюу **И Хунь**; 1574–1641) — Чусонь улсын 15-р эзэн ван.Түүний эх нь Соньжу вангийн татвар эм хатагтай Гонг байв. Түүний ах Имхае хунтайж нь харгис зан авиртай учир түүнийг угсаа залгамжлагч хунтайжаар томилсон.  Эцэг Соньжу вангийн хаан өвийг залган 15 жил (1608–1623) хаанчлаад төрийн эргэлтээр Иньжу ванд зай тавьсан. Чэжү арал руу цөлөгдсөн.

Ангилал:1574 онд төрсөн
Ангилал:1641 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Соньжу ван

**Соньжу** (солонгосоор 선조, төрсөн нэр нь 이연 буюу **И Ёнь**; 1552–1608) — Чусонь улсын 14-р эзэн ван. Угсаа тасарсан Мёнжун вангийн хаан өвийг залган 31 жил (1567–1608) хаанчлаад хөвүүн Куанхэгүнь ванд залгуулсан. Тэрээр Чүнжун вангийн 7-р хүү Тогхөн гүний хүү байжээ.  Эхний жилүүдэд төрийг шинэчлэж, күнзийн номыг мандуулж яваад хожим, Японы довтолгоонд өртөж 1592-1598 онд Японы эсрэг Мин улсын тусламжтай байлдан ялсан. Түүний засаглалын сүүлийн жилд түүний хөвүүн Куаньхэ гүний нэр хүнд өсч, төрийн хэргийг хүүдээ даатгасан.

Ангилал:1552 онд төрсөн
Ангилал:1608 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Мёнжун ван

**Мёнжун** **ван** (солонгосоор 명종, төрсөн нэр нь 이환 буюу **И Хуань**; 1534–1567) — Чусонь улсын 13-р эзэн ван. Эх өөр ах Иньжун ванг залгамжлан, улсын ван болсон. 12 насандаа улсын ван болсон түүний ноёрхолын ихэнх жилд түүний нэрийн өмнөөс Мүньжон хатан эх нь төрийн хэргийг хариуцаж байжээ. 22 жил (1545–1567) төр бариад угсаа залгах хөвүүн үргүй байсан тул Чунжун вангийн Жангён татвар эмээс төрсөн Токхын гүний хөвүүн И Ёньд вангийн сууринд залсан нь хожим **Соньжу ван** гэж түүхэнд үлдсэн.   

Ангилал:1534 онд төрсөн
Ангилал:1567 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Иньжун ван

**Иньжун** (солонгосоор 인종, төрсөн нэр нь 이호 буюу **И Ху**; 1515–1545) — Чусонь улсын 12-р эзэн ван. Түүний ээж Жангён хатан нь түүнийг төрүүлснээс хойш 7 хоногийн дараа нас барсан. 1544 онд эцэг Чүнжун ванг нас барахад 1 жил (1544-1545) шамдан төрийн хэргийг шинэтгэж байгаад байгаад өвчнөөр өөд болсон. Түүх бичигт оргүй боловч өргөсөн эх Мүньжон хатан түүнийг хорлож хүү Мёнжунгаа ван болгосон байж болох юм гэж зарим түүхчид таадаг. 

Ангилал:1515 онд төрсөн
Ангилал:1545 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Чүнжун ван

**Жүнжун** (солонгосоор 중종, төрсөн нэр нь 이역 буюу **И Ёг**; 1488–1544) — Чусон улсын 11-р эзэн ван. Төрийн эргэлтээр Ёньсаньгүнь вангийн өвийг залгаж 38 жил (1506-1544) хаанчлаад хөвүүн Иньжун ванд залгуулжээ. Дэ Жан Гум хэмээх оточтой байсан.

Ангилал:1488 онд төрсөн
Ангилал:1544 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Митоз

**Митоз** ( «утас») бол эсийн үржлийн хамгийн өргөн тохиолддог хэлбэрийн хуваагдал юм. Митозын үед эсийн бүх бүрэлдэхүүн хэсэг, ялангуяа бөөм болон хромосомын бүтэц байршилд гүнзгий өөрчлөлт гарч, хромосомын утаслаг байгууламж тодрохоос гадна, ахроматины утаслагаас бүрдсэн ээрүүл хэлбэрт биеийн утаснууд үүсэж бөөм дотор олон утас харагддаг. Иймээс митоз буюу утас үүсгэгч хуваагдал гэнэ. Амьд биеийн өсөлт , үржлийн үндэс нь эсийн хуваагдал юм.

Митоз хууваагдал /П.М.А.Т//Профаз.Метафаз.Анафаз.Телофаз/

Митоз буюу кариокинез (Грекээр: карион-бөөм, кинезис-хөдөлгөөн буюу өөрчлөлт) хуваагдлыг анх ургамлын эсээс И.Д.Чистиков 1874 онд, амьтны эсээс П.И.Перемежкю 1878 онд тус тус илрүүлжээ.

Интерфазын- бэлтгэх үе шат 
# Эс хуваагдаж үржих бэлтгэлээ хангадаг
# Хромосомын ДНХ хоёр дахин нэмэгдэх
# Цитоплазм доторх органоидуудын тоо олшрох
# Эсийн хуваагдлын үед зарцуулагдах эрчим хүчний эх үүсвэр болдог АТФ нийлэгжих
# Эсийн төв (центриоль) хромосомтой холбогдож улмаар хуваагдалд оролцдог ахроматины (үл будагч) утаслаг уургууд нийлэгжих зэрэг бэлтгэл хийгдэнэ. 

Үүний дараа 1-р үе шат болох Профазын шат эхэлнэ. Энэ шатанд бөөмийн эзэлхүүн ихсэж хөөж томордог. Бөөм дотор нарийхан утаслаг биес тодрон харагдаж эхэлдэг. Энэ бол хромосом юм. Хромосомууд мушгирч эрчилдэг байна.

2 дахь үе шатыг Метафаз гэдэг.
Энэ шатанд эсийн төвүүд эсийн 2 туйлд хүрч хоорондоо ээрүүлэн утаслагаар холбогдоно. Хромсомын эрчлэн дээд цэгтээ хүрч центромер харагдахуйц болно. Хромосомууд ээрүүлэн утаслагт бэхлэгдэж эсийн экваторт эгнэн жагсана.

3 дахь үе шатыг нь анафаз гэдэг Митозын хамгийн богино үе шат юм. Центромер болгон хоёр салж ээрүүлийн 

утаслагуудаа даган эсийн хоёр туйл руу хөдөлж эхэлнэ. Одоо хромосом гэж тооцох нь 

зүйтэй4 дахь үе шатыг нь телофаз гэдэг Хромосомууд эсийн туйлд хүрч, эрчлэлт нь суларч уртсан нарийссанаар 

харагдахгүй шахам болж интерфазын шатанд орно. Ээрүүлийн утаслагууд задарч центроил

эргэн хувьсана. Эсийн хоёр туйлд хромосомын эргэн тойронд бөөмийн бүрхүүл үүсч, 

бөөмхөн эргэн бий болноАнгилал:Биологийн процесс
Ангилал:Генетик
Ангилал:Үржил
Ангилал:Хөгжлийн биологи
Ангилал:Эсийн биологи
Ангилал:Эсийн мөчлөг
Ёньсаньгүнь ван

**Ёнсангүн** (солонгосоор 연산군, төрсөн нэр нь 이융 буюу **И Юүн**; 1476–1506) — Чусон улсын 10-р эзэн ван. Эцэг Сонжун вангийн өвийг залгаж 12 жил (1494-1506) хаанчлаад төрийн эргэлтээр Чүнжун ванд зай тавьсан. Сонжун вангийн том хүү байсан ба түүний хоёр дахь эхнэр Юүн хатнаас төрсөн. Түүний засаглалын үед тэрбээр ээжийнхээ үнэнийг олж мэдэж Юүн хатныг хилсээр цаазлан хорооход оролцсон гэх ноёд язгууртнуудыг болон тэдэнтэй холбоотой хүмүүсийг баривчлан хилс хэрэг тулгаж, олноор нь цаазлаж үймээн самуун дэгдээж байсан. Өдөр алгасахгүй найр наадам хийж жинхэнэ бужигнуулж байсан хаан юм. Энэ хааны үед Чусон улсын хааны ордны нөөц шавхагдсан. Яах ч аргагүй улс орноо сүйрлийн зам руу хөтөлсөн гэж үзэн Пак Ван Жун сайдаар удирдуулсан төрийн зөвлөлийн хэсэг ноёд нийлж хаан ширээнээс нь авч хаясан.

Ангилал:1476 онд төрсөн
Ангилал:1506 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Сонжун ван

**Сонжун** (солонгосоор 성종, төрсөн нэр нь 이혈 буюу **И Хёль**; 1457–1494) — Чусонь улсын 9-р эзэн ван. 1457 онд түүний эцэг Уигён ханхүү нас барснаар угсаа залгамжлагчдын тооноос хасагдаж, ээж Хатагтай Ханы хамт хааны ордноос гарч хувийн байрандаа очжээ. 1469 онд хадам эцэг Хан Мён Хое, Сэжу вангийн хатан Жонхуй нар түүнийг хаан ширээнд залсан байна. Өргөсөн эцэг Ежун вангийн өвийг залгаж 25 жил (1469-1494) хаанчлаад хөвүүн Ёньсаньгүнь ванд залгуулсан. Сонжун ван бага насандаа хаан ширээнд суусан учир түүний хаанчлалын эхэн үед түүний эмээ Жонхуй хатан төрийг барьж байсан. Түүний үед аж ахуй дээрдсэн.

Ангилал:1454 онд төрсөн
Ангилал:1494 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Ежун ван

**Eжун** (солонгосоор 예종, төрсөн нэр нь 이광 буюу **И Гуан**; 1450–1469) — Чусонь улсын 8-р эзэн ван. Эцэг Сэжу вангийн өвийг залган 1 жил (1468-1469) хаанчлаад ахынхаа хүү Сонжун ванд залгуулсан. Өвчтэй байсан тэрээр 14 сар хаанчилжээ.

Ангилал:1450 онд төрсөн
Ангилал:1469 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Сэжу ван

**Сэжу** (солонгосоор 세조, төрсөн нэр нь 이유 буюу **И Ю**; 1417–1468) — Чусонь улсын 7-р эзэн ван. Сэжу ван нь Сэжун хааны хүү , Мүньжун хааны дүү нь юм. Балчир Таньжун ванг түлхэн унагаж, 13 жил (1455-1468) хаанчлаад хөвүүн Ежун ванд өв залгуулсан. Тэрээр их хууль цаазын бичиг зохиосон гавъяатай. 

Ангилал:1417 онд төрсөн
Ангилал:1468 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Таньжун ван

**Таньжун** (солонгосоор 단종, төрсөн нэр нь 이홍위 буюу **И Хун-ви**; 1441–1457) — Чусонь улсын 6-р эзэн ван. Эцэг Мүньжун вангийн өвийг залган 3 жил (1452-1455) хаанчлаад хүчгүйн гайгаар Сэжу ванд хаан суудлаа алдсан. 1698 онд Таньжун нэрийг нэхэн хүртсэн.

Ангилал:1441 онд төрсөн
Ангилал:1457 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Мүньжун ван

**Мүньжун** (солонгосоор 문종, төрсөн нэр нь 이향 буюу **И Хян**; 1414–1452) — Чусонь улсын 5-р эзэн ван. Эцэг Сэжун вангийн өвийг залган 2 жил (1450-1452) хаанчлаад хөвүүн Таньжун ванд залгуулсан. Тэрээр ханхүү байсан үеэр голчлон дурсагдана.

Ангилал:1414 онд төрсөн
Ангилал:1452 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чусоний ван
Му Тэ-бом

**Му Тэ-бом** (солонгосоор 모태범, англид *Mo Tae-Bum*, орост *Мо Тхэ Бом*; 1989 оны 2 сарын 15-нд Сөүл хотод төрсөн) — 500 м-т уралдаж олимп (2010), дэлхийн (2012) аварга болсон Өмнөд Солонгос улсын ойр зайн эрэгтэй тэшүүрчин.

## Хувийн дээд амжилт
## Эшлэл 
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Тэшүүрийн олимпын аварга
Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга
Ангилал:Тэшүүрийн универсиадын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тэшүүрчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
И Сан-хуа

**И Сан-хуа** (солонгосоор 이상화 - *и-санг-хуа*, англид *Lee Sang-Hwa*, орост *Ли Сан Хва*; 1989 оны 2 сарын 25-нд Сөүл хотод төрсөн) — 500 м-т уралдаж олимп (2010, 2014), дэлхийн (2012) аварга болсон Өмнөд Солонгос улсын ойр зайн эмэгтэй тэшүүрчин.

2014 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Сочи хотод зохиогдсон 2014 оны олимпын наадмын 500 метрийн зайд 2002 оноос хойш эвдэгдээгүй байсан Катриона Лемэй Доаны цагийн амжилтыг эвдэж олимпын дээд амжилтыг тогтоон түрүүлсэн билээ.

## Хувийн дээд амжилт
## Эшлэл
* DESG.de
* skateresults.com
* Evert Stenlund's Adelskalender

Ангилал:Тэшүүрийн олимпын аварга
Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тэшүүрчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:Сөүлийн хүн
Ангилал:1989 онд төрсөн
И Сын-хүнь

**И Сын-хүнь** (이승훈) — Өмнөд Солонгос улсын хол зайн эрэгтэй тэшүүрчин.

Ангилал:Тэшүүрийн олимпын аварга
Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тэшүүрчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Шорт трекийн универсиадын аварга
Ангилал:Сөүлийн хүн
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Ким Жан-ми

**Ким Жан-ми** (солонгосоор 김장미 - *ким-жанг-ми*; 1992 оны 9 сарын 25-нд Инчон хотод төрсөн) — 25 м спорт гар бууны дасгалаар өмнөх аварга Чэнь Иний урд орж олимпын аварга (2012) болсон Өмнөд Солонгос улсын спортын эмэгтэй гар бууч.

Ангилал:Буудлагын олимпын аварга
Ангилал:Буудлагын азийн наадмын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын буудлагын тамирчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Чинь Жун-у

**Чинь Жун-у** (солонгосоор 진종오 - *чин-жунг-у*, англид *Jin Jong-oh*,  орост *Чин Джон О*; 1979 оны 9 сарын 24-нд Канвонь мужид төрсөн) — 2004, 2008, 2012 оны гурван олимпод оролцож 50 м-ийн спорт, 10 м хийн гар бууны дасгалд гурван алт, хоёр мөнгөн медаль хүртсэн, багийн буудлагын дэлхийн аварга, ДАШТ-ын хүрэл медальт, Азийн наадам, дэлхийн цомын аварга Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй гар бууч.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын буудлагын тамирчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Аммиак

**Аммиак** NH3 - өнгөгүй, амьсгал боогдуулам хурц үнэртэй хий. Агаарын даралтанд -33,19°C-д буцалдаг, -77,75°C-д хатуурдаг. Аммиак болон агаарын холимог нь тодорхой нөхцөлд тэсрэх боломжтой. Усанд сайн уусдаг. 20°C-д нэг эзлэхүүн усанд ойролцоогоор 700 дахин их аммиак уусдаг. Ийм уусмлыг усан аммиак гэж нэрлэнэ.

Ердийн температурт аммиак нь тогтвортой, 1200°C-с дээш температурт задарч, устөрөгч ба азотыг үүсгэдэг. Катализаторын орчинд аммиакийн задрал 300°C-с эхэлдэг. Аммиак нь урвалын идэвхтэй, хүчилтэй урвалд орж давс, нүүрсхүчлийн давхар исэлтэй урвалд орж шүвтэр зэргийг үүсгэдэг бол цагаан алтан болон бусад зарим нэг катализаторын орчинд азотын ислийг үүсгэн исэлддэг.

## Хэрэглээ
Аммиак нь азотын хүчил болон азотын бордооны (аммонийн нитрат, шүвтэр, аммонийн сульфат, нийлмэл бордоо г.м.) түүхий эд. Шингэн аммиак нь өөрөө маш өндөр концентрацитай бордоо юм. Аммиакийг капролактам, синилийн хүчил, шүү, тэсрэх бодис, техникийн давсууд зэргийг үйлдвэрлэхэд, мөн хөргөлтийн техникт хөргөгч бодис болгон ашигладаг. Аммиак нь органик синтезд өргөн ашиглагддаг.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холболт 
*International Chemical Safety Card 0414 (anhydrous ammonia), ilo.org.
*International Chemical Safety Card 0215 (aqueous solutions), ilo.org.
*
*
*Emergency Response to Ammonia Fertilizer Releases (Spills) for the Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
*National Institute for Occupational Safety and Health – Ammonia Page, cdc.gov
*NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Ammonia, cdc.gov
*Ammonia, video

Ангилал:Хорт бодис
Ангилал:Азотын нэгдэл
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Устөрөгчийн нэгдэл
Ангилал:Хөргөгч бодис
Катализатор

[300px|thumb|Бага температурын урвалын катализатор нь [нүүрсхучлийн дан исэл|нүүрсхучлийн моноксидийг бага хортой нүүрхүчлийн ди-оксидэд өрөөний температурт хувиргадаг]]

**Катализаторууд** нь урвалын хурдыг нэмэгдүүлдэг боловч өөрөө урвалын бүтээгдэхүүнд ордоггүй химийн бодисууд болно. Катализатор нь урвал хурдан явагдах боломжийг олгодог. Катализатор урвалд авсан бодистой харилцан үйлчлэлцэж завсарын бүтээгдэхүүнийг үүсгэдэг ч эцэстээ анхны байдалд эргэн шилжинэ. Энэ цикл олон дахин давтагдана.

## Аммиакийн синтезд ашигладаг катализатор 
Аммиакийн синтез катализаторын оролцоотойгоор явагддаг, учир нь катализаторгүй нөхцөлд аммиак үүсэх хурд маш бага байдаг. Төмөр, осми, рутени, молибден г.м. металлууд катализаторын үүргийг гүйцэтгэдэг. Эдгээрээс үйлдвэрлэлд төмөр катализаторыг өргөн ашигладаг. Удаан хугацаанд өндөр идэвхиэ алддаггүй, хямд, үйлдвэрлэхэд хялбар, катализаторын хоронд тогтвортой. Төмөр катализаторын найрлагад бага хэмжээний идэвхижүүлэгчийг нэмж идэвхийг нь дээшлүүлдэг. Жишээ нь: Al2O3 нэмэхэд өндөр температурт тогтвортой, өндөр идэвхитэй гадаргуутай болдог бол К2О ба CaO хувийн идэвхийг (катализаторын нэгж гадаргуун идэвхи) нэмэгдүүлж, харин хувийн гадаргууг бууруулдаг. Хөнгөн цагааны исэл нь аммиакийг катализаторын гадаргууд шингээх талтай байдаг бол калийн исэл эсрэгээр катализаторын гадаргуу дээрх аммиакийг зайлуулах нөлөөг үзүүлдэг. Судалгааны дүнд катализаторын AL2O3 агууламж 4%-с ихгүй байх ёстой ба CaO-н агууламж 3%-с их бол катализаторын дулаан тэсвэрлэх чадвар буурдаг нь тогтоогдсон. 

Үйлдвэрлэлд AL2O3, K2O, CaO гурваар эсвэл AL2O3, K2O, CaO, SiO2 дөрвөөр идэвхижүүлсэн төмрийн катализаторыг ашигладаг ба сүүлийнх нь катализаторын хоронд илүү тогтвортой байдаг ч цэвэр азот-устөрөгчийн холимогоор ажиллах үед өмнөхөөс идэвхи багатай байдаг.

## Аммиакийг исэлдүүлэхэд ашигладаг катализатор 
Аммиакийн исэлдэлт хэд хэдэн чиглэлд явж болох учир шаардлагатай бүтээгдэхүүн болох NO-г гарган авахын тулд сонгон үйлчлэх катализаторыг ашигладаг. Паллади ба родийг агуулсан цагаан алтны (платин) хайлшаар үйлдвэрлэсэн цагаан алтан катализатор дээрхэд тохирно. Цагаан алтан катализаторыг 0,09мм диаметртэй металл утсаар сүлжиж хийсэн, 1см2 1024 нүхтэй тор хэлбэртэйгээр үйлдвэрлэдэг. ОХУ-д 4 жин.% паллади, 3,5 жин.% роди агуулсан цагаан алтан катализаторыг агаарын даралтанд ажилладаг төхөөрөмжид, 7,5 жин.% роди агуулсан цагаан алтан катализаторыг илүүдэл даралтанд ажилладаг төхөөрөмжид тус тус ашигладаг.

## Эх сурвалж 
**Аммиакийн технологи*, Е.Я.Мельников. Орос хэлнээс хөрвүүлсэн, Даянбүүвэй. 2013 он.
**Шинжлэх ухаан, техникийн үг хэллэгийн тайлбар толь*, Даянбүүвэй. 2012 он.


Ангилал:Физикийн хими
Говийн Чиглэлд (УСК)

**Говийн Чиглэлд** уран сайхны кино нь 1953 онд Голливудын "20-р Зуун Фокс" студид бүтээгдсэн АНУ-ын Тэнгисийн хүчиний цэргийн багийнхан 1945 оны зун Монголын говьд цаг агаар тандахаар илгээгдэж адал явдалтай учирсан тухай кино болно. Гол дүр Сэм Макхэйл (Ричард Видмарк) өөрийн багаа удирдаж говийн хүнд бэрхийг туулж далайн эргийн чиглэлд Японы Окинава аралд буй гол бааз руугаа чиглэж аялж байгаагаар киноны үйл явдал өрнөнө.

## Цахим холбоос 
* Говийн Чиглэлд киноны клип

Ангилал:1953 оны кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн кинонд
Ангилал:Кино Монголд
Озава Мариа

(1986 оны 1 сарын 8-нд төрсөн) —  Японы порно киноны од юм.

## Намтар 
Озава Мариа 1986 оны 1 сарын 8-нд Хоккайдо арал дээр төрсөн. Эцэг нь Франц-Канадын гаралтай, эх нь япон хүн. Озава 16 наснаасаа «DARS Chocolate» рекламанд тоглон анх дэлгэцнээ гарсан. 2005 оноос порно жүжигчин болсон. 

2011 онд *Complex* сэтгүүл «Азийн бүх цаг үеийн халуухан 50 порно од» нэр заахдаа Озаваг 7-р байранд оруулжээ.

Ангилал:Японы жүжигчин
Ангилал:Порно киноны жүжигчин
Ангилал:Хоккайдо мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Анкарагийн тулалдаан

**Анкарагийн тулалдаан** бол Доголон Төмөр ба Османы эзэнт гүрний султан I Баязид нарын хооронд болсон тулалдаан юм. Хоёр жанжин хоёулаа олон тооны цэрэгтэй байсан бөгөөд маш чадварлаг удирдагч нар байв. Тулалдаан Доголон Төмөрийн ялалтаар өндөрлөсөн аж. Тулалдааны өмнө Төмөр Анкарагийн ойролцоо орших бүх худаг болон булгийн усыг хяналтдаа оруулсан явдал нь Османы цэргийг ундны усаар гачигдахад хүргэсэн ба энэ нь Төмөрийн ялалт байгуулах нэг том шалтгаан болжээ. Энэхүү тулалдаанд Османы арми бүрэн сүйрч, Төмөрийн цэрэг ч нэлээд хохирол үзсэн байна. Тулалдааны үеэр I Баязид султан олзлогдож, Доголон Төмөрийн гарт оржээ. Энэ тулалдаанаар Османы эзэнт гүрний ихэнх газар нутаг Доголон Төмөрийн улсын захиргаанд орсон юм. Гэхдээ Османы эзэнт гүрэн Европ дахь нутаг дэвсгэрээ хадгалж үлдсэн бөгөөд улмаар 60 жилийн дараа алдсан газар нутгаа эргүүлэн авсан билээ.

## Эшлэл
Ангилал:1402 он
Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан
Ангилал:Османы эзэнт гүрний тулалдаан
Ангилал:Туркүүдийн дайны тулалдаан
Ангилал:Сербийн түүхэн дэх тулалдаан
Ангилал:15-р зууны тулалдаан
Юрийн галав

**Юрийн галав** нь Геохронологийн дагуу 201.3± 145.6 сая жилийн хоорондын үе юм. Энэ галав нь Мезозой эриний 3 галавын  дундах нь бөгөөд үлэг гүрвэлүүдийн **алтан үе** нь билээ. Энэ үеийн гол онцлог нь тэр үед амьдарч байсан үлэг гүрвэлүүд нь биеэр хэт аврага том байснаараа ялгарах тул энэ галавыг  бас үлэмж биет үлэг гүрвлүүдийн үе хэмээдэг. Юрийн галавыг дотор нь Түрүү буюу Доод Юрийн галав, Дунд Юрийн галав, Хожуу Юрийн галав гэсэн үндсэн 3 хэсэгт ангилж үздэг.

Ангилал:Юрийн галав
Ангилал:Геохронологи
Түргэш

**Түргэш** (Хуучин Түрэг: *Türügesh*) нь манай эриний 699-өөс 766 оны хооронд оршиж байсан, Дундад Азиас Каспийн тэнгисийн эрэг, хойд зүгт Уралын нуруу, Ижил мөрөн хүрч байсан Баруун Түрэгийн хаант улсыг ийн нэрийдэж байв. Тухайн үед Монголын нутагт байрлаж байсан Зүүн Түрэгийн хаант улсыг Тардуш гэж нэрийддэг байсан ба энэ хоёр улс ихээхэн зөрчилдөж дайтаж байжээ..Баруун Түрэгийг  зарим эрдэмтэд түрэг аймгуудын холбоо гэж үздэг бөгөөд араб, персүүдийн довтолгоонд өртөж мөхсөн юм.

## Гадны холбоос
* Түргэшийн хаант улс

Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан
Дува

**Дува** (цагадайн хэл. دُوَايِن‎), перс. تووان بک‎; 1307 онд нас нөгчсөн) бол 1282-1307 онд төр барьсанЦагадайн улсын хан юм. Тэрээр Цагадайн улсын Барак ханы хүү бөгөөд Хайдугийн үнэнч холбоотон байжээ.  

Дува нь Монголын эзэнт гүрний бүрэн бүтэн байдлыг сэргээх Холбооны улс болгох санаачилга гаргасан. Энэхүү төлөвлөгөөний дагуу тусдаа улсуудын (бүс нутгийн) захирагчид Юань улсын эзэн хааны ноёрхлыг хүлээн зөвшөөрч, энх тайвныг сахих ёстой байсан ажээ. Эзэнт гүрэн даяар худалдаа чөлөөтэй байх ёстой байв. Төмөр хаан энэ санаачилгыг дэмжиж, 1304 оны 8-р сард хаан, Чапар, Дува нарын элч нар Ил Хаант Улсын Өлзийтийн ордонд ирсэн бөгөөд тэд Жочид хаан Тохтагийн адил уг гэрээнд нэгдэв. Гэсэн хэдий ч улс хоорондын дайн удалгүй дахин сэргэсэн тул уг гэрээ зөвхөн цаасан дээр хүчин төгөлдөр үлдсэн байна.  

Дува 1306 онд тархины үрэвсэл (Рашид ад-Дин) эсвэл 1307 онд тархины саажилт (Вассаф) өвчнөөр нас баржээ. Түүний хүү Кунжик хаан ширээнд суусан боловч 1308 онд нас баржээ. Дувагийн бусад хөвгүүд Кебек, Эсэнбөх, Илжигдэй, Дува Төмөр, Тармаширин нар хан болж байжээ.  

Ангилал:1307 онд өнгөрсөн‎
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Ян Хаг-сонь

**Ян Хаг-сонь** (солонгосоор 양학선 - *янг-хаг-сон*, англиар *Yang Hak-Seon*; 1992 оны 12 сарын 6-нд Куанжү хотод төрсөн) — модон морин дээгүүр харайж олимп (2012), дэлхийн (2011) аварга болсон Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй уран дасгалч.

Ангилал:Гимнастикийн олимпын аварга
Ангилал:Гимнастикийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын гимнастикч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Аммонийн нитрат

**Аммонийн нитрат** (NH4NO3) нь азотын хүчлийн давс юм. Хүчилтөрөгч 60%, азот 35%, устөрөгч 5%-г тус тус бүрдүүлдэг. Анх 1659 онд Глаубер гарган авсан. Цагаан өнгөтэй талст. 169,6°C-д хайлдаг, үүнээс илүү халаахад аажмаар задарч эхэлдэг, 210°C-д бүрэн задардаг. Даралтан дор буцлах температур 235°C. Молекул жин 80,04 а.ж.н.. Детонацийн хурд 2570 м/с.

## Усанд уусалт
Уусахдаа маш их дулаан шингээдэг (калийн нитраттай нэгэн адил) тул уусалт удааширдаг. Иймд ханасан уусмалыг бэлтгэх тохиолдолд уусмалыг халааж, хуурай бодисыг аажмаар нэмдэг.

Аммонийн нитрат нь уснаас гадна аммиак, пиридин, метанол, этанол зэрэгт уусдаг.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос
* 
* "Storing and Handling Ammonium Nitrate", United Kingdom Health and Safety Executive publication INDG230 (1986)
* Chemical Advisory: Safe Storage, Handling, and Management of Ammonium Nitrate United States Environmental Protection Agency
*Calculators: surface tensions, and densities, molarities and molalities of aqueous ammonium nitrate

Ангилал:Аммонийн нэгдэл
Ангилал:Нитрат
Ангилал:Галыг өдөөгч бодис
Ангилал:Цочроогч бодис
Ангилал:Азотын эргэлт
Ангилал:Хөрс сайжруулагч
Ангилал:Органик бус бордоо
Капролактам

**Капролактам** (гексагидр-2H-азепин-2-он) — ε-аминкапроны хүчлийн цагирган амид, талст, буцлах температур 262,5°C, хайлах температур 68—69°C.

## Шинж чанар 
Ус, этанол, диэтилийн эфир, бензол зэрэгт сайн уусдаг цагаан талст. Капролактамын үйлдвэрлэлийн үндсэн түүхий эд нь бензол. Капролактамыг бага хэмжээний ус, спирт, аминууд, органик хүчилүүд ба бусад зарим нэг бодисуудтай халаахад полимержиж полиамидын давирхайг үүсгэдэг ба түүгээр нийлэг давуу болох капроныг үйлдвэрлэдэг.

Хүчил ба шүлтийн усан уусмал капролактамыг гидролизид оруулж ε-аминкапроны хүчлийг үүсгэдэг.

ангилал: хими
Ле Шателье-Брауны зарчим

**Ле Шателье-Брауны зарчим** (1884) — тогтвортой тэнцвэрт байгаа системд гадны нөлөөлөл үзүүлэн тэнцвэрийн аль нэг нөхцөлийг (температур, даралт, агууламж, гадаад соронзон орон) өөрчилбөл, систем дотор гадны нөлөөллийг нөхөх процессууд идэвхжидэг. Хөдөлгөөнт тэнцвэрийн термодинамикийн энэ зарчмыг Анри Ле Шателье (Франц) нээж, хожим Карл Браун томъёлсон.

Энэ хууль механикийн, дулааны, химийн, цахилгааны (Ленцийн эффект, Пельтьегийн үзэгдэл) аль ч төрлийн тэнцвэрийг хамрана.

Ангилал:Аналитикийн хими
Ангилал:Физикийн хими
Ангилал:Термодинамик
Ангилал:Физиологи
Чуй Минь-ху

Олимп (), дэлхийн () аварга, мөн олимп () дэлхийн () хүрэл медальт, Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч **Чуй Минь-ху**, **Чуэ Мину** (солонгосоор 최민호), **Чой Мин-Хо** (латин галигаар Choi Min-Ho) 1980 онд Кимчоньд төржээ. 

## Амжилт
* 2001 он: Улаанбаатарт болсон ААШТ-ээс мөнгөн медаль 
* 2002 он: Пүсаньд болсон Азийн наадмаас хүрэл медаль 
* 2003 он: Осакад болсон ДАШТ-ээс алтан медаль 
* 2004 он: Афинд болсон Олимпын наадмаас хүрэл медаль 
* 2007 он: Рио-де-Жанейрод болсон ДАШТ-ээс мөнгөн медаль 
* 2008 он: Бээжинд болсон Олимпын наадмаас алтан медаль. Бүх таван учраагаа цэвэр ялсны дотор алтын төлөө Людвиг Пайшерыг хонь гаргаж байгаа юм шиг хонгодож сэвээд далаар нь дээш харуулан тавьж байв. 
* 2010 он: Гуанжоуд болсон Азийн наадмаас хүрэл медаль.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн талаар: Чуй Минь-ху

Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Чан Ми-рань

**Чан Ми-рань** (; Канвонь мужийн Воньжү хотод төрсөн) — +75 кг жингийн олимпын аварга (2008), дэлхийн 4 удаагийн (2005-2007, 2009) аварга Өмнөд Солонгос улсын эмэгтэй хүндийн өргөгч.

Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын хүндийн өргөгч
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн олимпын аварга
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн дэлхийн аварга
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн дэлхийн дээд амжилтын эзэн
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Челябинскийн солир

thumb|Челябинскийн солир
2013 оны 2 сарын 15-нд ОХУ-ын Челябинск мужид орон нутгийн цагаар өглөөний 9 цаг 25 минутанд 17 м орчим хэмжээтэй, 15-18 км/секунд хурдтай солир унав. Уг солир нь агаарт 30-70 км өндөрт агаарын нягтшилаас шалтгаалж 500 килотонн хүчтэй дэлбэрч 3 хэсэгт хуваагдсан байна. Дэлбэрэлтийн долгион 2 минут 50 секундын дараа Челябинск хотын оршин суугчдад хүрч, олон байшингийн цонхыг хагалж, 1400 орчим хүн цонхны хэлтэрхийнд шархдав. Дэлбэрэлтийн хүч нь агаарт Хирошимагийн цөмийн дэлбэрэлтээс 20 дахин хүчтэй байжээ. Уг хотын орчмын 3000 орчим барилга гэмтсэн байна. 
thumb|Солир унасан байрлал, агаар мандалд нэвтэрсэн чиглэл.
Энэ **Челябинскийн солир** нь 1908 онд унасан Тунгусын солироос хойш дэлхийн агаар мандалд нэвтэрсэн хамгийн том солир юм. Уг солироос хойш 50 м хэмжээтэй ДА14 солир дэлхийтэй 27000 км зайтайгаар 15 цагийн дараа зөрсөн бөгөөд НАСА-ийн баталснаар уг 2 солир нь өөр өөр нисэлтийн замтай, холбоогүй тэнгэрийн биетүүд болно. 

### Видео мэдээлэл 
Ангилал:Челябинск муж
Ангилал:Сүүлт од
Ангилал:2013 оны байгалийн гамшиг