open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нарсныхан

**Нарсныхан** (**Pinaceae**) нь хуш, жодоо, гацуур, шинэс, нарс гэх мэт олон янзын шилмүүст мод багтдаг томхон овог юм. Нийт **11** төрөл, **220-250** зүйл мод багтана. Голлох хэдэн янз зүйлүүд нь баруун өмнөд Хятад, Мексик, Японы төв хэсэг болон Калифорнийн уул нуруудаар ургадаг болно. 

Эдгээр моднууд нь 2-100 м хүртэл өндөр, голдуу мөнх ногоон , давирхайтай, хос хүйстэй, ишнийхээ үзүүрт багц навчтай (шилмүүс) мөчрүүдтэй байна. Эм боргоцойнууд нь том, хатуу модлог бөгөөд 2-60 см урт, дотроо үртэй байна. Эр боргоцой нь жижгэвтэр 0.5-6 см урт, тоос хүртэлтийн дараа унадаг. Тоос ба үрний тархалт нь салхиар тархах ба зарим зүйл модны том үрийг шувуу тараадаг аж. 

## Ангилал 
11 төрөл нь боргоцой, үр, навч шилмүүсний бүтцээсээ хамааран дараах 4 дэд бүлэгт хуваагдана. 

1. **Pinoideae**- Боргоцой нь 2 наст 2 жилд нэг удаа ховор тохиолдолд 3 наст байна. Боргоцой хоорондоо тустай олон тооны овгор товгор хальсаар бүрхэгдсэн байх ба суурьлуугаа өргөссөн байна. 

2. **Piceoideae**- Боргоцой нь жил бүр ургах ба тусгаарлагдсан овгор товгоргүй. (Гацуур)

3. **Laricoideae**-Боргоцой нь жил бүр ургах ба тусгаарлагдсан овгор товгоргүй. (*Larix, Cathaya, Pseudotsuga*)

4. **Abietoideae**-Боргоцой нь жил бүр ургах ба тусгаарлагдсан овгор товгоргүй. (*Жодоо, Хуш, Pseudolarix, Keteleeria, Nothotsuga, Tsuga*)

## Гадаад холбоос 
* Arboretum de Villardebelle Photos page - many images.
* Arboretum de Villardebelle Cones page - images of cones of many species
* Classification of Pinaceae
* Gymnosperm Database - Pinaceae
Ангилал:Ургамал
2005 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**2005 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** () нь Египетийн Каир хотод 2005 оны 9 сарын 8-наас 11-нд зохиогдсон, жүдогийн 24 дэх удаагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн юм. Тэмцээний шилдэг тамирчнаар Бразилын Жоао Дерли шалгарсан.

## Медальтнууд
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
### Медалийн хүснэгт 
## Эшлэл
*ДАШТ-ий дүн (JudoInside.com)

Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Сибирийн нарс

**Сибирийн нарс** *Pinus sibirica* нь Нарсныхан овгийн мод ба Сибирь, Уралын нуруу, Саха, Енисейн Хөндий болон Монголын төв хэсгээр тархан ургадаг. Дундаж өндөр нь 30-40 м болох ба 800-850 хүртэл насална. Энэ мод нь цагаан нарсны бүлэгт хамарна.

Шилмүүс нь тав таваар багцалсан хонгорцогноос ургах бөгөөд 5-10 см урт. Боргоцой нь 5-9 см урттай, 9-12 мм хэмжээний үртэй байдаг.

Канад зэргийн хүйтэн бүсийн орнуудын томоохон цэцэрлэгт хүрээлэн, паркад чимэглэлийн зориулалтаар тарьж ургуулдаг. Сибирийн нарс нь хүйтэнд маш тэсвэртэй мод юм. Үрийг нь нарсны самар гэх ба хураан авж хүнсэнд хэрэглэх буюу худалдаалдаг. Мөн нарсны самраас тос гарган авдаг.

thumb|250px|left|Боргоцой
thumb|left|Боргоцойн доторх үр буюу нарсны самар
Кашалот

**Кашалот** (*Physeter macrocephalus*) нь **Шүдэт халим**ын багийн далайн хөхтөн бөгөөд умард туйлаас өмнөд туйл хүртэл өргөн уудам нутгаар амьдарна. 

## Анатоми 
Кашалот нь шүдэт халимын дотор хамгийн том ба нас бие гүйцсэн эр халим 20.5 м урт, 57,000 кг жинтэй. Эм нь арай жижиг 12 м урт, 14,000 кг жинтэй байна. Энэ халим нь биеийнхээ 3-ны 1-тэй тэнцэхүйц том толгойтой ба хамгийн том тархитай ажээ. Тархи нь 7 кг байна. 

Доод эрүүндээ 20-26 шүдтэй, 1 шүд нь 1 кг жинтэй. Идэш тэжээлийн 95 нь далайн арваалж, үлдсэн хувь нь загас зэрэг болно. Тиймээс зажлах шаардлагагүй, бүхлээр нь залгигдах арваалжаар хооллоход шүдний хэрэгцээ байхгүй гэгдэж байв. Шүдгүй мөртлөө эрүүл чийрэг, тарга тэвээр сайтай халим ажиглагдана. Өдгөө үүний учрыг зарим эрдэмтэд эр кашалотууд хоорондоо өрсөлдөн, тэмцэлдэхэд хэрэглэгддэг байх гэж таамаглаж байна. Үнэхээр ч шүд нь мохоо үзүүртэй, хоородоо нилээд зайтай ургасан байдаг. Мөн ойрын жилүүдийн судалгаагаар зулзагаа далайн мандалд орхиод гүн рүү шумбан, хоол тэжээл авлахаар явсан эх халим барьсан олзоо амандаа зуусан чигээр буцаж ирж буй нь мэдэгдсэн. Бичлэгээс харахад бүхэл биш, тасдсан далайн аварга арваалж байсан ба үүнээс үүдэн шүд нь барьсан идшээ тасдаж хуваах, далайн гүнээс дээшээ буцан гарах үед гулсаж унагахгүйн тулд хэрэгтэй гэсэн таамаглал дэвшигдэж байна. 
Кашалот нь амьдралынхаа 2/3-г далайн гүнд өнгөрүүлэх ба дэлхий дээрх хамгийн гүн шумбадаг хөхтөн юм. 3000 м далайн гүн рүү хялбархан шумбаж, нэг амьсгаагаар 90 минут хүртэл байж чаддаг байна. Бусад төрлийн халим 400 м орчим шумбаж, 35 минут хүртэл амьсгаа авахгүй байдаг. 
thumb|190px|left|Кашалотын шүд

## Үржил 
Кашалот 70 гаруй насалдаг. Үр зулзагаа халамжлан өсгөдөг байна. Эм халим 14-16 сар зулзагаа тээдэг ба зулзага нь төрөхдөө 4 м урт, 1000 кг жинтэй байна. 19-42 сар эхийгээ хөхдөг ба өөр эм халимыг хөхөх тохиолдол бас байдаг аж. Эм кашалот 7-13 нас хүрээд үржилд орох нас бие гүйцдэг бол эр нь 18 хүрж байж нас бие гүйцнэ. Мөн эр кашалот 50 нас хүрж байж биеийн өсөлт бүрэн дуусдаг байна.

## Цахим холбоос 
* *Physeter macrocephalus*

Ангилал:Халим
Нарс

**Нарс** (*Pinus *) нь **Нарсныхан** (*Pinaceae*) овгийн **Pinoideae** дэд овогт багтах шилмүүст мод юм. 115 зүйл орчим нарс мод байдаг. 

## Тархалт 
Нарс нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасаас гаралтай мод юм. Евразид Канарын арлуудаас  Шотланд, зүүн тийш Оросын зүүн хэсэг болон Филиппин, хойд зүгт Норвеги, Финланд, зүүн зүгт Сибирь, өмнө зүгт Африк, Гималайн нуруу, зүүн өмнөд Ази хүртэл байна. Хойд Америкт Канадаас өмнө зүгт Никарагуа хүртэл ургана. Хамгийн олон янзын төрөл нь Мексик болон Калифорнид бий. 

Дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд хагасын дулаан болон сэрүүн бүсийн орнууд Чили, Бразил, Өмнөд Африк, Австрали, Аргентин, Шинэ Зеландад нэвтрүүлэн тарьж ургуулсан бөгөөд дүнз, гуалин бэлтгэх гол эх үүсвэр нь болж байгаа ба нөгөөтэйгүүр зарим зүйл нарс хэтэрхий ихээр тархан ургаж бусад ургамал, газрыг түрэн эзлэх асуудал бас гарж байна.
Нарс нь мөнх ногоон нүд булаам сайхан мод бөгөөд  ихэнхдээ 20-35м, зарим тохиолдолд 50м хүртэл өндөр ургадаг.  Нарс нь урт настай, дундажаар 100-1000 жил насалдаг ба зарим нь бүр ч олон жил насалдаг аж. Мөчир нь их биенээсээ сайтар тусгаарлагдан ургадаг. Залуу  нарсны   орой хэлбэр нь гоёмсог конус хэлбэртэй байдаг ба харин хөгшрөх тусмаа үзүүр нь өргөн дугуй зонтик хэлбэртэй харагддаг. Нарсны их биений доод хэсгийн холтос нь улаан хүрэн өнгөтэй, харин дээд хэсэг мөчирнүүд нь  алтан шаргал  өнгөтэй байдаг. 10 настай нарсны  суулгацийн өндөр  нь 3,2-4,3 м хүртэл ургадаг.

## Бүтэц 
 (*Pinus taeda*): Эр боргоцой]]
Нарс нь мөнх ногоон ба давирхайтай, 3-80 м хүртэлх ургах ба ихэнх зүйлүүд нь 15-45 м өндөр ургадаг. Хамгийн жижгүүд нь Сибирийн давжаа нарс, Potosi pinyon ба хамгийн өндөр нь Sugar Pine юм. Нарс нь урт настай, дундажаар 100-1000 жил ба зарим нь бүр ч олон насалдаг аж. Great Basin Bristlecone Pine зүйлийн нарс дэлхий дээр хамгийн урт настайд тоцогдох ба 2008 онд 4840 жилийн настай байна.

Нарс моднууд нь хос хүйстэй ба эр, эм боргоцойтой байна. Эр боргоцой нь жижиг 1-5 см бөгөөд голдуу хавар цаг богино хугацаанд урган, тоос хүртэлтийн дараа унадаг ажээ. Эм боргоцой нь тоос хүртэлтийн дараа зүйлээс шалтгаалан 1.5-3 жилийн дараа боловсорч гүйцэх бөгөөд 3-60 см хүртэлх хэмжээтэй болдог байна. Тоос хүртэлт нь салхи болон зарим шувуугаар дамжин тархдаг байна.

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Хөх судалт халим

**Хөх судалт халим** (*Balaenoptera musculus*) нь **Сахалт халим**ын дэд багийн хөхтөн ба Дэлхий дээр урьд болон одоо амьдарч буй амьтдын дотор хамгийн том нь юм.

## Анатоми 
Биеийн урт 20-30 м, жин нь 100-200 т байна. Хамгийн том хөх судалт халимны урт 34 м хүрч байжээ. Сэлүүр нь 3-4 м урттай.

Энэ халим нь бүх далайд амьдрах ба нүүдэл хийдэг байна. Зун нь гол идэш нь болох нэг төрлийн маш жижиг сам хорхойгоор баялаг Хойд мөсөн далайд, өвөл нь Антарктидын далай хавиар нутаглана. Үржлийн үе болон зулзагаа өсгөхөөс бусад үед ихэвчлэн ганцаар амьдардаг. Хөх судалт халим 8-10 нас хүрээд нас бие гүйцэх ба 80 орчим насалдаг. Насанд хүрсэн халим нэг өдөрт дундажаар 4 т орчим сам хорхойгоор хооллоно. Мөн саяхны судалгаагаар сардин загас бас иддэг болохыг тогтоогоод байна. Эм халим 2-3 жилд нэг төрнө. 11 сар хээлээ тээх ба зулзага нь 7 м урт, 2700 кг жинтэй төрдөг аж. Ихэр зулзага төрүүлэх нь тун ховор юм. 7-8 сар хөхүүлдэг байна. Хөх судалт халимны зулзага нэг өдөрт 380-570 л сүү хөхөх ба нэг өдөрт 90 кг жин нэмдэг байна. Үржлийн үе нь намар орой эхэлж өвөл дуустал үргэлжлэнэ. 

Хөх судалт халим нь хамгийн чанга дуу гаргадаг амьтан юм. Хэт нам долгионы том хүрхэрсэн дуу гаргах ба 150 км цаадах халимтай холбоо барьдаг байна. Цагт 50 км хүртэл хурдалж чадах ч ихэнх үед 20 км/ц хурдтай сэлдэг. Хооллож байхдаа хурдаа 5 км/ц хүртэл сааруулдаг. Хөх судалт халимын хэл нь 2.7 т, зүрх нь 600 кг жинтэй ажээ. Мөн амандаа 90 т хүртэл ус, тэжээл багтааж чадна. Хооллож байхдаа 10 минут шумбах ба жирийн үед нэг амьсгаагаар 20 минут шумбадаг. Судалгаагаар хамгийн удаан шумбасан нь 36 минут байв. 
Хөх судалт халимын байгаль дах ганц дайсан нь алуурчин халим болно.
Судлаачдын үзэж байгаагаар насанд хүрсэн халимын 25% нь алуурчин халимны дайралтаас авсан шарх, сорвитой байжээ. 

## Халимын тоо 
Дээр үед хурд, хүчтэй аварга том халимыг агнах нь хэцүү тул алж хороох нь ховор байв. Гэвч техникийн дэвшил, хөгжлийг даган хурдан том онгоц, буу зэвсэг, тэсрэх бөмбөг зэрэг гарснаар хөх судалт халимыг агнах явдал гаарсан байна. 1960-д онд хөх судалт халимыг агнахыг хориглосон хууль гарсан ба 1970 оноос хуучны СССР-н хууль бус анг ч мөн зогсоожээ. Гэвч энэ хүртэл аль хэдийн Антарктидад 330,000, дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд хагаст 33,000 , хойд Номхон далайд 8200, хойд Атлантын далайд 7000 толгой агнагдсан байлаа. 
2002 оны байдлаар нийт 5000-12000 орчим хөх судалт халим бий гэсэн тооцоо байна.

## Галерей 

Image:Bluewhale877.jpg
Image:BlueWhaleSkeleton.jpg
Image:BlueWhaleWithCalf.jpg
Image:Blue Whale 001 body bw.jpg

## Эшлэл 
Ангилал:Сахалт халим
Ангилал:Амьтны хамгийн
Үндэстэн дамнасан корпораци

**Үндэстэн дамнасан корпораци** (**ҮДК**, ) гэж хоёр болон түүнээс олон улсад үйлдвэрлэлийн салбартай юм уу үйлчилгээгээ явуулдаг корпораци (компани) юм.

## Үндэстэн дамнасан корпорацийн бүтэц 
Үйлдвэрлэлийн боломжоо хэрхэн зохион байгуулснаас нь хамааруулж үндэстэн дамнасан корпорациудыг дараах үндсэн гурван бүлэгт хувааж үздэг:
# Хэвтээ зохион байгуулалттай ҮДК-ийн янз бүрийн улсад орших үйлдвэрлэлийн салбарууд нь хоорондоо ижил буюу төсөөтэй бүтээгдэхүүн гаргадаг.(Үүний жишээнд Макдональдс орно) 
# Босоо зохион байгуулалттай ҮДК-ийн тодорхой нэг буюу хэд хэдэн улсад орших үйлдвэрлэлийн салбарууд нь нөгөө улс буюу улсуудад байрлах үйлдвэрлэлийн салбарын үйл ажиллагаанд хэрэглэх бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэдэг.(Үүний жишээнд Адидас орно) 
# Олон талт үйл ажиллагаатай ҮДК-ийн үйлдвэрлэлийн салбарууд төрөл бүрийн улсуудад байдаг боловч хэвтээ, босоо аль нэг байдлаар холбоотой биш (Үүний жишээнд Майкрософт орно) 

## Байр суурь 
Үндэстэн дамнасан корпорациудад нийтдээ дэлхийн аж үйлдвэрлэлийн 50 хувь оногддог бөгөөд хэд хэдэн улсуудын төсвийг нийлүүлснээс ч илүү санхүүгийн чадавхтай асар том хэмжээний ҮДК-ууд байдаг. Тэдгээр нь олон улсын харилцаа, орон нутгийн эдийн засагт хүчтэй нөлөө үзүүлж, даяарчлалд чухал үүрэг гүйцэтгэж байна.

ҮДК-ууд мөн дэлхийн шинжлэх ухаан- судалгааны болон туршилт, зохион бүтээх чиглэлиийн үйл ажиллагаанд жинтэй хувь нэмрээ оруулж, бүртгэгдэж буй патентын 80 хувь нь, санхүүжилтийнх нь мөн төчнөөн хувь тэдгээрт оногдож байна. ҮДК-ууд зөвхөн үйлдвэрлэлийн компаниуд биш тэдгээрийн дунд үндэстэн дамнасан банк, даатгал, аудит, телекомьюникацийн компаниуд бий.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Бизнес
Томми Смит

**Томми Смит** (, 1944 оны 6 сарын 6-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч, 1968 оны Мексикийн олимпын 200 метрийн гүйлтийн төрлийн аварга бөгөөд шигшээ уралдаанд 19.83 секунд гүйж, 20 секундын хязгаарыг давсан анхны тамирчин болсон. Шагналын тавцанд гарахдаа хүрэл медаль хүртсэн Жон Карлосын хамтаар хар арсьтнуудын эрхийн төлөө тэмцлийн хэлбэр болгож, гуталгүйгээр, нэг гартаа хар бээлий өмсөн гарсан нь ихээхэн шуугиан тарьсан билээ.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:200 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын 100 метрийн гүйгч
Ангилал:АНУ-ын 200 метрийн гүйгч
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга
Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Уяман

thumb|150px|Уяман өвчтэй хүн
**Уяман** нь *Mycobacterium leprae* болон *Mycobacterium lepromatosis* хэмээх нянгуудаар үүсгэгддэг халдварт өвчин юм. Эдгэсэн ч гэсэн гадаад төрхийг өөрчилж, арьсыг нь загасны хайрс мэт хатуу болгодог учир эрт цагаас энэхүү өвчнөөр өвдсөн хүмүүс гадуурхагдаж иржээ. Халдварт өвчин боловч үүсгэгч нянгийн халдварлах чадвар сул. Өдгөө жилд 250 мянган хүн уяман өвчний халдвар авдаг. Гэхдээ орчин үеийн анагаах ухааны ололтын үр дүнд халдвар авсан ч эрт эмчлүүлбэл амархан эдгэж, ул мөр бараг үлдээдэггүй, мөн хүнд халдаахгүй байх боломжтой.

350px|thumb|Уяман өвчний тархалт. 2003 он.

Ангилал:Өвчин
Бостон Сэлтикс

**Бостон Сэлтикс** () нь Америкийн Массачусеттс муж улсын Бостон хотын мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн баг юм. Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Дорно бүсийн Атлантик дивизонд харъяалагддаг. 1946 онд байгуулагдсан ба Бостон Баскетбалл Партнерс ЛЛС. компани эзэмшдэг. Сэлтиксээс гадна НЛЛ-ийн Бостон Блэйзерс, НХЛ-ийн Бостон Брюнз багууд ТД Гарден гэрийнхээ тоглолтыг хийдэг. Сэлтикс нь 17 удаа аварга болсон дээд амжилтыг эзэмшдэг ба тэдний өрсөлдөгч Өрнө бүсийн Лос Анжелес Лэйкерс баг 17 удаа лигд түрүүлсэн байна. 1957-1969 оны хооронд, 13 жилийн дотор 11 удаа лигд түрүүлэхдээ 8 жил дараалж аварга болсон нь Хойд Аметикийн мэрэгжилийн спортын багуудын түүхэн амжилт юм.

## Түүх
### Эхний жилүүд 
## Улирлуудын үзүүлэлт
## Арена
## Тоглогчид
Бүх цаг үеийн тоглогчид

### Алдрын танхимын гишүүд
### Мөнхөлсөн дугаар 
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
## Ахлах дасгалжуулагчид
## Шагналууд
## Эшлэл
## Гадаад холбоос 

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн клуб
Ангилал:Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо
Ангилал:Бостоны спортын клуб
Ангилал:1946 онд байгуулагдсан
Хорст Көлэр

thumb|200px|Кёлер 2004 онд
Др. **Хорст Көлер** () 1943 онд Польшийн Скирбицов хотод төрсөн. Эвангелийн шашинтан, эхнэр, хоёр хүүхэдтэй. Улс төр судлалын чиглэлээр докторын зэрэгтэй. 
1981-1982 онд Шлесвиг-Хольштайн муж улсын Ерөнхий сайд Г.Штолтенбергийн ажлын албанд референт, 1982-1990 Холбооны Сангийн яаманд сайдын ажлын алба, Бодлого зохицуулалтын газар болон Гадаад хамтын ажиллагааны газар ажиллажээ. 
1990-1993 онд Холбооны Сангийн яаманд Төрийн нарийн бичгийн дарга, 1993-1998 онд Германы хадгаламжийн банкнуудын холбооны ерөнхийлөгч, 1998-2000 онд Европын Сэргээн Босголт ба Хөгжлийн Банкны (ЕСБХБ) ерөнхийлөгч, 2003 оноос Тюбингений их сургуулийн хүндэт профессор, 2000-2004 онд Олон Улсын Валютын Сангийн захирлаар ажиллаж байжээ. 
2004 оны 4-р сарын 23-нд Германы Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ХАХ-ноос нэр дэвшин өрсөлдөж ялж, 2004 оны 7-р сарын 1-ээс ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байгаа аж.

Др.Х.Көлер ЕСБХБ-ны ерөнхийлөгчийн хувьд 1999-2000 онуудад Монгол Улсын Засгийн газрын төлөөлөгчидтэй, тvvний дотор Ерөнхий сайд Р.Амаржаргалтай Лондон хотноо уулзаж, Монгол Улсыг тус банкинд гишүүнээр элсүүлэх асуудлаар ярилцаж байжээ. 
Мөн ОУВС-гийн захирлын хувьд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Энхбаяртай Вашингтон хотноо уулзан ярилцаж байсан ажээ.

## Цахим холбоос 
* 
* link=https://en.wikiquote.org/wiki/Horst_Köhler|24x24px Wikiquote (en) – **Хорст Көлэр**

Ангилал:Германы ерөнхийлөгч
Ангилал:20-р зууны эдийн засагч
Ангилал:21-р зууны эдийн засагч
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмайн тусгай зэрэглэл)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны одтой их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:Гэгээн Олафын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Инфант Дом Энрике гинжит одон шагналтан
Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан
Ангилал:Баден-Вюртемберг Муж Улсын Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай)
Ангилал:Германы христийн ардчилсан холбооны гишүүн
Ангилал:Олон Улсын Валютын Сан
Ангилал:Эберхард ба Карлын нэрэмжит Тюбингений Их Сургуулийн хүндэт сенатч
Ангилал:Германы эргэн нэгдэлтийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1943 онд төрсөн
Милан

**Милан** („а” үсэг өргөлттэй тул дуудлага нь *Милаан*;  - италиар  буюу *Милаа-но* гэж дууддаг;   [miˈlãː], [miˈlan]; «Ломбардын тэгш талын төвд» гэсэн утгатай -аас уг нэр үүссэн; ; ) — Италийн саятан хот. Улсдаа 2-р их хот, 2-р том суурин, Ломбард мужийн (*Lombardia*) төв, умард Италийн гол хот болно. Яг Милан хот, суурин/коммун (*commune*) нь 1.3 сая хүн амтай. Гэвч 5.2 сая хүн харьяалагдах Милан хотын бөөгнөрөлд Милан суурин (*Comune di Milano*), түүнийг багтаах Милан аймаг (3.2 сая, *Provincia di Milano*)-аар тогтохгүй бусад аймгийн хот суурин ч хамрагдана.

Улсынхаа аж үйлдвэр, санхүүгийн төв гэдгээс гадна хувцас загварын нэр хүнд, хөлбөмбөгийн Милан, Интер хоёр багаараа "Милан" гэх нэр дэлхийд дуурьсдаг.

## Ах дүүгийн барилдлага
Милан хот доорх хотуудтай ах дүү (анд) бололцсон байна.Харилцаа тогтсон оныг хаалтан дотор бичив.

* Бразилийн Сан-Паоло (1961)
* Америкийн Чикаго (1962)
* Оросын Санкт-Петербург (1967)
* Францын Лион (1967)
* Германы Майны Франкфурт (1969)
* Их Британийн Бирмингем (1974)
* Сенегалын Дакар (1974)
* Хятадын Шанхай (1979)
* Японы Осака (1981)
* Израйлийн Тель-Авив (1997)
* Канадын Торонто (2003)
* Польшын Краков (2003)
* Австралын Мельбурн (2004)
* Мексикийн Гвадалахара (2008)

## Цахим холбоос 
## Лавлах холбоос
Ангилал:Ломбардын коммун

Ангилал:Ломбардын суурин
Ангилал:Италийн мужийн нийслэл
Ангилал:Италийн аймгийн төв
Ангилал:Италийн урьдын нийслэл
Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр
Ангилал:Италийн их сургуулийн хот
Ангилал:Саятан хот
Туркийн нарс

**Туркийн нарс** (*Pinus brutia*) нь Газар дундын тэнгисийн зүүн хэсгийн бүсээс гаралтай нарс юм. Турк улсад төвлөрөх ч Грекийн зүүн арлууд, Иран, Гүрж, Азербайжан, Иракийн хойд хэсэг, Ливан, Сири болон Кипр улсуудын нутгаар бас ургана. Нам дор газраар ургах ба далайн түвшнээс дээш 600-1200 м хавьцаа болно.    

Энэ нарс нь дундаж хэмжээтэй бөгөөд 20-35 м өндөр, 1 м голчтой байдаг. Зузаан, улаан шаргалдуу холтостой, шилмүүс нь урт нарийн ба цайвар ногооноос үл мэдэг шар ногоондуу өнгөтэй. Боргоцой нь нягт хатуу, хүнд бөгөөд 6-11 см урт, суурь хэсгээр 4-5 см өргөн. Түүхий байхдаа ногоон, 24 сарын дараа боловсорч гүйцэхдээ улаан бордуу өнгөтэй болдог. Үүнээс жил гаруйн дараа 5-8 см өргөнтэй болж онгойн доторх үрээ гаргах ба үр нь 7-8 мм урт байна. 

Туркийн нарс нь Алэппогийн нарс, Канарын арлын нарс, Далайн эргийн нарстай маш ойр төстэй. Энэ нарсыг модон материалын чиглэлээр болон чимэглэлийн зориулалтаар өргөнөөр ургуулж байна.

## Гадаад холбоос 
* Frankis, M. P. (1999). Pinus brutia. ''Curtis's Botanical Magazine'' 16: 173-184.
* Photos of trees in Turkey (scroll down page)
* Gymnosperm Database

Ангилал:Ургамал
Китано Юүшү

**Китано Юүшү** (, 1930 оны 4 сарын 14 - ) нь Японы чөлөөт бөхийн тамирчин, 1952 оны Хельсинкийн олимпын мөнгөн медальт бөх юм. Оосака мужийн уугуул тэрээр Кэйо Гижүкү Их Сургуулийг дүүргэжээ. Зодог тайлаад дасгалжуулагчаар ажиллаж байв.

Ангилал:Японы бөх
Ангилал:Японы олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:1952 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Японы азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Осакагийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Норман Табер

**Норман Стефен Табер** (, 1891 оны 9 сарын 3 - 1952 оны 7 сарын 15) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын дундын зайн гүйгч юм.

Ангилал:АНУ-ын 1500 метрийн гүйгч
Ангилал:АНУ-ын багаар гүйгч
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Багийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1912 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1891 онд төрсөн
Ангилал:1952 онд өнгөрсөн
Кристоф Даффнер

Кристоф Даффнер (, 1971 оны 12 сарын 16-нд төрсөн) нь Германы цанын хоёр төрөлтийн тамирчин бөгөөд Лиллехамерын олимпод багийн Ларж-хилл төрөлд алтан медаль хүртсэн багийн гишүүн байв. Тэрээр 1989 - 2004 онд улсынхаа шигшээ багт багтаж байсан.

Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Германы цанын хоёр төрөлтийн тамирчин
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Германы олимпын аварга
Барүто Кайто

**Барүто Кайто** (, 1984 оны 11 сарын 5-нд төрсөн) нь Японы мэргэжлийн сүмогийн Оноэ дэвжээнд харьяалагддаг байсан бөх бөгөөд Швед гаралтай Эстонийн иргэн юм. Тэрээр Эстонийн Лээне-Виру мужийн Раквере хотод төржээ. Жинхэнэ нэр нь **Кайдо Хөөвельсон** (). Оозэки цол хүртэн, дээд зиндаа болох Макүүчид нэг удаа түрүүлж байсан тэрээр бэртлийн улмаас 2013 онд зодог тайлснаасаа хойш тулааны дэвжээнд хүчээ сорьж, одоогоор 2 тулалдсанаас 2 ялаад байна.

## Амжилт
**Тэмцээнболоогүй**

    
    
    
    
    
    
  

## Гадны холбоос 
* Барүто Кайто - Японы Сүмогийн Холбооны вэбсайт

## Эшлэл
Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Эстонийн сүмоч
Ангилал:Эстоничууд
Лорди

**Lordi** нь 1996 онд Финландын Хельсинки хотод байгуулагдсан хамтлаг юм.

## Гишүүд 
* Mr. Lordi
* Hella
* Hiisi
* Amen
* Mana

## Өмнөх гишүүд 
* G-Stealer
* Magnum
* Kalma
* Enary
* Kita
* Otus
* Awa
* Ox
## Цомгууд 
* *Get Heavy* (2002)
* *The Monsterican Dream* (2004)
* *The Arockalypse* (2006)
* *Deadache* (2008)
* *Babez for Breakfast* (2010)
* *To Beast or Not To Beast* (2013)
* *Scare Force One* (2014)
* *Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy* (2016)
* *Sexorcism* (2018)
* *Killection* (2020)
* *Lordiversity* (2021)


Ангилал:Хард рок хамтлаг
Ангилал:Глэм метал хамтлаг
Ангилал:Финландын хамтлаг
Шинэ Орлеан

**Шинэ Орлеан** (Англиар *New Orleans*; Францаар *La Nouvelle-Orléans*) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын томоохон боомт, Луизиана муж улсын хамгийн том, 2020 оны АНУ-ын хүн амын тооллогоор 383,997 хүн амтай хот юм.

Тус хот нь Луизиана муж улсын зүүн өмнөд хэсэгт, Миссисипи мөрний эрэг дээр оршино.

1718 онд Францын колоничлогчид үүсгэн байгуулсан Шинэ Орлеан нь 1803 онд Наполеон Луизианаг зарахаас өмнө Францын Луизиана мужийн нутаг дэвсгэрийн нийслэл байсан. 1840 онд Шинэ Орлеан нь АНУ-ын хамгийн олон хүн амтай гурав дахь хот байсан бөгөөд Антебеллумаас дэлхийн 2-р дайны дараа хүртэл Америкийн өмнөд хэсгийн хамгийн том хот. Үүний дараа хот Америк, Франц, Креол, Африкчуудын шилжилт хөдөлгөөнөөр хурдацтай хөгжиж эхлэв. Цагаачлалын дараагийн давалгаа нь Ирланд, Герман, Италичууд сууршихаас үүдэлтэй байжээ. Боолын хөдөлмөрийг ашиглан томоохон тариалангийн талбайд тариалсан элсэн чихэр, хөвөн нь тухайн үеийн орлогын гол эх үүсвэр болж байжээ.

Хотын нэр нь Орлеаны гүн II Филиппийн нэрнээс гаралтай. Шинэ Орлеан хот нь олон хэлтний, олон янзын соёлын өвүүдээр баялаг бөгөөд архитектур, дуу хөгжим (жааз хөгжмийн төрсөн нутаг),, жил тутмын баяр наадмуудаараа алдартай. Хотыг Америкийн "хамгийн өвөрмөц" хот гэх нь олонтаа. 2005 оны 8 сард гарсан Катрина хар салхи Шинэ Орлеан хотыг дайрч сүйтгэж байсан түүхтэй.

## Уур амьсгал 
## Хүн ам 
2010 оны хүн амын тооллогоор Шинэ Орлеан 343,829 оршин суугчтай гэж мэдээлсэн. Үндэстний бүрэлдэхүүн: Африк гаралтай америкчууд (60.2%); цагаан (30.5%); Испаничууд (5.2%); Азичууд (2.9%); хоёр ба түүнээс дээш үндэстэй төлөөлөгчид (1.7%). Испани гаралтай хүмүүсийн 1.3% нь Мексик; 1.3% - Гондурас; 0.4% - Кубчууд; 0.3% нь Пуэрто Рикочууд, 0.3% нь Никарагуачууд. Хотын Азийн хүн амд вьетнамчууд (Шинэ Орлеаны нийт хүн амын 1.7%) багтдаг; Энэтхэгчүүд (0.3%); Хятадууд (0.3%); Филиппин (0.1%), Солонгосууд (0.1%).

## Эшлэл 

Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот
Ангилал:АНУ-ын хот
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Луизианагийн суурин
Ангилал:Хойд Америкийн суурин
Ангилал:Луизианагийн паришийн төв
Ангилал:Миссисипи мөрний суурин
Ангилал:1718 онд байгуулагдсан
Шарлотт Бобкэтс

**Шарлотт Бобкэтс** () нь Америкийн Хойд Каролина муж улсын Шарлотт хотын мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн баг юм. Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Дорнод бүсийн Зүүн Өмнөд хэсэгт харъяалагддаг. 

Урьд нь тус хотод байсан "Хорнетс" Нью-Орлеанс уруу нүүснээс хойш төдий л удалгүй НБА-гийн 30 дахь баг Шарлоттад мэндэллээ. Сагсан бөмбөгийн ширүүн тулааныг үгүйлж байсан хотын оршин суугчид талархлаа илэрхийлж, багийн эзэн Боб Жонсоны нэр нь орсон амьтнаар (Бобкэт нь шилүүсний нэгэн төрөл) багаа нэрлэсэн. Тэгээд ч Каролина орчмын нутагт шилүүс амьдардаг байна. Боб Жонсон “Хэн ч ойд шилүүстэй таарахыг хүсэхгүй нь мэдээж. Үүнтэй адил бид бүгдийн цэрвэдэг баг болно” хэмээн хөөрөн өгүүлж байлаа.
## Түүх 
### Эхний жилүүд 
## Улирлуудын үзүүлэлт 
## Арена 
## Тоглогчид 
Бүх цаг үеийн тоглогчид

### Алдрын танхимын гишүүд 
### Мөнхөлсөн дугаар 
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
## Ахлах дасгалжуулагчид 
## Шагналууд 
## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* Албан ёсны сайт
* Charlotte Observer Bobcats
* Inside the NBA – Rick Bonnell's Bobcats blog for the Charlotte Observer
* Bobcats Planet – Фэн вэбсайт


Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн клуб
Ангилал:Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо
Ангилал:Шарлоттын спортын клуб (Хойд Каролина)
Ангилал:2004 онд байгуулагдсан
Иназүма Райгоро

thumb|right|200px|Иназүма Райгоро
**Иназүма Райгоро** (, 1802 - 1877 оны 3 сарын 29) нь Японы мэргэжлийн сүмогийн 7 дахь ёкозүна юм.

## Намтар 
Хитачи мужийн Авасаки тосгон (одоогийн Ибараки мужийн Инашики хот)-ы уугуул. 1795 онд төрсөн гэж бичсэн байх нь бий. Жинхэнэ нэр нь **Нэмото Сайсүкэ** (). 188 см өндөр, 145 кг жинтэй байв.

1821 оны 2 сард макүшита зиндаанд **Макиношима** () хэмээх шиконатайгаар барилдаж эхэлжээ. 1824 оны 10 сард дээд зиндаанд дэвшихдээ шиконагаа Иназүма болгож солив.
*1824 оны 10 сар - Барууны маэгашира 4: 7 ялалт, 2 өнжсөн, 1 зогсоосон
*1825 оны 1 сар - Барууны комүсүби: 5 ялалт, 2 ялагдал, 3 өнжсөн
*1825 оны 10 сар - Барууны комүсүби: 8 ялалт, 1 ялагдал, 1 өнжсөн
*1826 оны 1 сар - Барууны сэкивакэ: 6 ялалт, 1 ялагдал, 1 тэнцээ, 2 өнжсөн
*1826 оны 10 сар - Барууны сэкивакэ: 7 ялалт, 1 тэнцээ, 1 өнжсөн, 1 зогсоосон
*1827 оны 3 сар - Барууны сэкивакэ: 5 ялалт, 2 өнжсөн
Ийнхүү сайн амжилт үзүүлсээр оозэки цолд хүрчээ.

1828 оны 7 сард Кёотогийн Гожо овгийнхон түүнийг ёкозүна хэмээн хүлээн зөвшөөрсөн ч Ёшида Цүкаса овгийнхон хэсэг цааргалсан ч 1830 оны 9 сард хүлээн зөвшөөрснөөр албан ёсоор ёкозүна болсон байна.

Ангилал:1802 онд төрсөн
Ангилал:1877 онд өнгөрсөн
Ангилал:Японы сүмоч
Ангилал:Ёкозүна
Очирбатын Бурмаа

**Очирбатын Бурмаа** (1982 оны 5 сарын 28-нд төрсөн) нь Монгол улсын чөлөөт бөхийн эмэгтэй тамирчин юм. Цагдаагийн Ерөнхий Газрын "Хүч" спорт хороонд харьяалагддаг, Монгол улсын гавьяат тамирчин цолтой. Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний мөнгө, хошой хүрэл медальтай.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Бруней доллар

**Бруней доллар** (,  (Жави Малай); код: *BND*) нь Брунейн Вант Улсад 1967 оноос хойш хэрэглэгдэж буй мөнгөний нэгж юм. Долларын тэмдэг $-гээр ихэнхдээ тэмдэглэгдэх бөгөөд бусад долларуудаас ялгахын тулд B$ гэж тэмдэглэх нь бий. 100 *сэн* буюу *цент*эд хуваагдана.

Тус улсын хамгийн том худалдааны түнш орон болох Сингапурын Сингапур доллартай 1:1 харьцаагаар уягдсан байдаг.

## Цахим холбоос 
* *Брунейн Валют, Мөнгөний Зөвлөл*

Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Брунейн эдийн засаг
Индианаполис

**Индианаполис** ( [] ) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Индиана муж улсын засаг захиргааны төв хот юм. 2008 оны байдлаар 798,382 оршин суугчтай. Индианагийн хамгийн том хот бөгөөд АНУ-д 14-т орно.

## Хүн ам 
## Ах дүү хотууд 
*  Кёльн, Герман
*  Монца, Итали
*  Пиран, Словени
*  Скарборо, Канад
*  Тайбэй, Тайвань

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот
Ангилал:АНУ-ын муж улсын нийслэл
Ангилал:АНУ-ын хот

Ангилал:Индианагийн суурин
Ангилал:Индианагийн тойргийн төв
Ангилал:Хойд Америкийн суурин
Ангилал:1821 онд байгуулагдсан
Би чамд хайртай

***Би чамд хайртай*** нь 1985 оны 8 сард дэлгэцнээ гарсан, Монголын уран сайхны кино юм. Кино зохиолыг Ичинхорлоогийн Нямгаваа бичиж, ерөнхий найруулагчаар Бэгзийн Балжинням, зураглаачаар Гэнэнгийн Цэрэн, Бэгзийн Балжинням, ерөнхий зураачаар Батдэлгэрийн Төмөрбат, хөгжмийн зохиолчоор Нацагийн Жанцанноров нар ажиллажээ.

## Дүрүүд
**Дэлгэр* - Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр
**Баяр* - Нямдаваагийн Бадрал
**Үрлээ* - Сэрчмаагийн Пүрэвмаа
**Жигмэд (Ангийн багш)* - Банзарын Дамчаа
**Самбуу (Баяраагийн аав)* - Заяатын Жарантав
**Захирал (Сургуулийн захирал)* - Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн
*

Ангилал:1985 оны кино
Ангилал:Бэгзийн Балжинням
Ангилал:Нацагийн Жанцанноров
Ангилал:Ичинхорлоогийн Нямгаваа
Ангилал:20-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:Хайр дурлалын кино
Ангилал:Өсвөр үеийнхний кино
Салхич шувуу

**Салхич шувуу** нь **Diomedeidae** овгийн тэнгис далайн том шувуу юм. Өмнөдийн далай, Номхон далайн хойд хэсгээр өргөн тархаж нутаглана. 

Салхич шувуу нь агаарт маш чадварлаг, салхины хүчийг ашиглан нисэх бөгөөд хол зайг бага хүчээр туулж чаддаг. Далайн арваалж, загас, сам хорхойгоор хооллоно. Салхич шувуу тэнгис далайн арлуудад бусад хэдэн зүйлийн хамт маш олноороо сүрэглэн үүрээ засдаг. Үржлийн үе нь өндөг гаргахаас өд сөд урган нас бие гүйцэх хүртэл жил гаруй болдог байна. 

Салхич шувууны 21 зүйлээс 19 нь мөхөөд байгаа аж. Олон тооны салхич шувууг өдийг нь авах гэж хороосон бол өдгөө харх, зэрлэг муур зэрэг амьтад өндөг болон үүрэндээ байгаа дэгдээхэйг дайрах зэргээр, мөн байгаль орчны бохирдол, тэдний хоол тэжээл болох загасыг хэтэрхий ихээр барьж байгаа гэх мэтээс шалтгаалан тоо толгой нь цөөрсөөр байна. 

## Ангилал 
Салхич шувууны 4 төрлийн 13-24 маргаантай бөгөөд их дэлгэрсэн нь 21 зүйл. Эдгээр 4 төрөл нь:

* **Diomedea**-Том салхич шувуу
* **Thalassarche**
* **Phoebastria**-Номхон далайн хойд хэсгийн
* **Phoebetria**-Хөөн хар салхич шувуу 
     
болно.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Салхичшувууныхан
Нагано

**Нагано** () нь Японы Нагано аймгийн төв хот юм. 1998 оны өвлийн олимп тус хотод зохиогдож байв.
7-р зуунд баригдсан, Буддын шашны Зэнкоожи сүмээрээ алдартай.
 сүм]]

## Цахим холбоос 
Ангилал:Нагано аймгийн коммун

Ангилал:Нагано мужийн суурин
Ангилал:Японы мужийн төв
Ангилал:Японы хот
Харри Керр

**Эдвард Хенри ("Харри") Керр** (, 1879 оны 1 сарын 28 - 1951 оны 5 сарын 17) нь Шинэ Зеландын хөнгөн атлетикч бөгөөд олимпоос медаль хүртсэн анхны Шинэ Зеланд хүн юм. 1908 оны Лондоны олимпод тус улс Австрали улстай хамтран Австралази гэсэн нэрээр оролцоход 3500 метрийн спорт алхааны төрөлд оролцож, хүрэл медаль зүүжээ.

## Цахим холбоос 
* Шинэ Зеландын Олимпын Хорооны сайт дахь профиль

Ангилал:Шинэ Зеландын спорт алхагч
Ангилал:Австралазийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Австралазийн олимпын оролцогч
Ангилал:1908 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Шинэ Зеландчууд
Ангилал:1879 онд төрсөн
Ангилал:1951 онд өнгөрсөн
Глори Алози

**Глори Алози Олучи** (, 1977 оны 12 сарын 30-нд төрсөн) нь Нигери гаралтай, Испанийн хөнгөн атлетикч юм. Ойрын зайн, халхалттай гүйлтэд уралддаг. Нигеригийн нэрийн өмнөөс 2000 оны Сиднейн олимпод оролцож мөнгөн медаль хүртсэн бөгөөд 2001 оны 7 сарын 6-нд Испанийн иргэншилтэй болжээ. Африкийн 2 удаагийн аварга, 100 метрийн халхалттай гүйлтийн төрлийн Африкийн дээд амжилтыг эзэмшдэг. Мөн 1998 онд тус төрөлд улирлын шилдэг амжилт үзүүлж байв.

## Хувийн дээд амжилтууд
## Гадны холбоос
*

Ангилал:Испанийн 100 метрийн гүйгч
Ангилал:Испанийн 200 метрийн гүйгч
Ангилал:Испанийн 100 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:Нигерийн 100 метрийн гүйгч
Ангилал:Нигерийн 200 метрийн гүйгч
Ангилал:Нигерийн 100 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:Нигерийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Нигерийн олимпын оролцогч
Ангилал:Испанийн олимпын оролцогч
Ангилал:Нигериэс африкийн наадамд оролцогч
Ангилал:100 метрийн саадтай гүйлтийн африкийн аварга
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн африкийн наадмын аварга
Ангилал:100 метрийн саадтай гүйлтийн европын аварга
Ангилал:60 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:Испанийн хүн
Ангилал:Нигеричүүд
Ангилал:1977 онд төрсөн
Ватикан

**Ватикан**, албан ёсоор **Ватикан Хот Улс** (латин. *Status Civitatis Vaticanæ,*  ) нь Итали улсын нийслэл Ром хотын дотор 44 га буюу 0.44 км² талбай эзлэн орших тусгаар тогтносон хот улс юм. Ватикан нь дэлхийн хамгийн жижиг, цөөн хүн амтай улс бөгөөд Ромын Католик шашны төв юм.

1929 онд Латераны гэрээ ёсоор тусгаар тогтнолоо олсноос хойш Ромын Католик Сүмээр удирдуулж ирсэн. Ромын Католик сүм, Ватикан Улсын албан ёсны хэл нь латин хэл байхад Ватикан хот-улсын албан ёсны хэл нь итали хэл юм.

Ромын Пап нь 756 оноос 1860 он хүртэл төв Италийг захирж 1860 онд газар нутгийн ихэнхийг Италийн вант улс хураан аваад, Ром хотын төвд үлдсэн байсан газар нутаг нь ч 1870 онд үгүй болсон байсан нь 1929 онд сэргэсэн гэж хэлж болно. Төрийн тэргүүн нь Ромын пап юм. Гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн нь Төрийн нарийн бичгийн дарга, кардинал Пиетро Паролин юм.

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Гадны холбоос 

Ангилал:Далайд гарцгүй орон
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Хаант Улс
Ангилал:Европын орон
Шар хошуут өрөвтас

**Шар хошуут өрөвтас** нь **Ciconiidae** овгийн том биетэй, ус гатлагч шувуу юм. Африкийн Сахарын өмнөд хэсэг болон Мадагаскарт тааралдана. Дундаж хэмжээний шувуу бөгөөд биеийн урт нь 97 см, биеийн жин: эр нь 2.3 кг, эм нь 1.9 кг байдаг. Биеийн өнгө нь ягаандуу цагаан ба далавч, сүүл нь хар өнгийн өдтэй, шар хошуутай. Нас бие гүйцээгүй үедээ бор сааралдуу өнгөтэй байна. Шар хошуут өрөвтас нь загас, мэлхий, шавьжаар хооллодог. Цоохор өрөвтастай ойр төстэй болно.

## Зургийн цомог 

Image:Yellow-billed stork kazinga.jpg
Image:Yellow-billed_stork.jpg
Image:Yellow-billed stork fishing.jpg
Image:Yellowbilled stork00.jpg
Mycteria ibis MHNT.ZOO.2010.11.62.4.jpg |Museum specimen - Safim, Guinée-Bissau

## Цахим холбоос 
Ангилал:Өрөвтасынхан
Дорнын өрөвтас

**Дорнын өрөвтас** (*Ciconia boyciana*) нь том цагаан шувуу бөгөөд далавч нь хар өнгийн өдтэй. Энэ шувуу нь Европын Цагаан өрөвтастай маш төстэй бөгөөд ойр холбоотой тул дэд зүйл нь хэмээгддэг.
Дорнын өрөвтас нь цагаан өрөвтасаас биеэр том, 100-129 см өндөр, 4.4-5 кг жинтэй байна. Нүдний орчмоор улаандуу арьстай, хар хошуутай. Эр, эм хоорондоо төстэй ба эм нь арай жижиг байдаг. 
Урьд Япон, Хятад, Солонгос, Орос улсын нутгаар таарж байсан ч өдгөө Япон болон Солонгосын хойгт устаж үгүй болжээ. Иймд 2007 оны 5 сард Японд 40 жилийн дараа дорнын өрөвтасыг авчирч нутагшуулах үйл ажиллагаа хийсэн байна. 
Дорнын өрөвтас нь үржлийн үеэс бусад үед ганцаар амьдарна. Голдуу 2-6 өндөг гаргана.

Гол идэш хоол нь загас, мэлхий, шавж, зарим жижиг шувуу болон мэрэгч юм.

## Цахим холбоос 
* ARKive - images and movies of the Oriental Stork *(Ciconia boyciana)*

Ангилал:Өрөвтасынхан
Тоть

**Тоть** нь 86 төрлийн 372 зүйлийн шувууд бөгөөд дараах 3 овогт хуваагддаг. Үүнд: **Psittacidae** (жинхэнэ тоть), **Cacatuidae** (австрали тоть), **Nestoridae** (шинэ зеланд тоть).

Тоть нь дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд хагасын сэрүүн бүсэд амьдрах хэдэн зүйлийг эс тооцвол ерөнхийдөө халуун дулаан бүсийн орноор тархан нутаглана. Хамгийн олон янзын тотинууд Өмнөд Америк, Австралид тааралддаг. Тоть шувуу нь хүчирхэг махир хошуу, бахим чанга хөлтэй, сарвуу нь урагшаа чиглэсэн 2, хойш 2 хуруутай байна. Ихэнх тоть ногоон өнгө давамгайлсан, өөр хурц өнгө оролцсон байх бөгөөд зарим зүйл нь олон өнгө алагласан байна. Австрали тотины зүйлүүд голдуу цагаан эсвэл хар өнгөтэй ба толгой дээрээ хөдөлгөдөг өдөн залаатай. Тоть нь хэрээ, хон хэрээ, алаг шаазгай зэргийн хамт хамгийн ухаантай шувуунд тооцогдох ба зарим зүйлийн тоть хүний дуу хоолойг дуурайж чаддаг тул гэртээ тэжээх нь олонтаа. Гэрийн тэжээвэр амьтны наймаа, байгаль орчны өөрчлөлт, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэн шилжин ирсэн өөр зүйлийн амьтан, шувуу зэргээс болж бусад аль ч шувууны багтай харьцуулахад хамгийн хурдан цөөрч, зарим зүйл тоть нь мөхөх аюулд хүрээд байгаа юм. 

## Цахим холбоос
Шинэс

**Шинэс** нь Нарсныхан овгийн шилмүүст мод бөгөөд дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүсээс гаралтай. Орос, Канадын ой тайгад ихээр ургадаг. Шинэс нь намар болоход навчаа гөвөх ба 15-45 м өндөртэй. Навч, шилмүүс нь 2-5 см урттай, 1 мм орчим нарийхан байна. Намар болоход шарлан унах бөгөөд өвөлдөө шилмүүсгүй нүцгэн байдаг. Шинэсний боргоцой нь жижигхэн, 1-9 см урт, ногоон ба хөх ягаандуу өнгөтэй. Тоос хүртэлтийн дараа 5-8 сарын дотор боловсорж гүйцэх ба хүрэн бор өнгөтэй болдог.Шинэс нь мөнх ногоон шилмүүст 40-50 м хүртэл өндөр ургадаг сүрлэг оройтой мод юм. Шинэс модыг түүний өндөг хэлбэрийн үзэсгэлэнт том, хатуу модлог 2,5-4,0 см урт, 2-3 см  өргөн цилиндр хэлбэрийн боргоцой нь ихэд чимэглэдэг. Шинэс нь янз бүрийн өнгөтэй ургадаг ба бүдэг ногооноос улаан шаргал хурц улаан өнгөтэй байдаг.  Энэхүү мод нь  жавартай, сэрүүн орчинд маш тэсвэртэй  бөгөөд заримдаа 200 гаруй жил насалдаг. Ногоон саарал, бор сааралдуу холтостой, шилмүүс нь 2-3 см урт, 1.5 мм өргөнтэй байна. Сибирийн шинэс нь маш сайн ургадаг тул ойн жирийн хөрсөнд ургасан 25 настай модны өндөр 13,0-14,5 м өргөн нь 18-27см байна. 40 настай модны өндөр 17-17,5 м өргөн 21-33 см  ургадаг.

## Гадаад холбоос 
* Gymnosperm Database: *Larix*
* Phillips, D. H., & Burdekin, D. A. (1992). *Diseases of Forest and Ornamental Trees*. Macmillan ISBN 0-333-49493-8.
* 

Ангилал:Ургамал
Хуш

**Хуш** (лат. *Cedrus*) - Нарсныхан (*Pinaceae*) овгийн шилмүүст мөнх ногоон мод юм. Эдгээр мод нь жодоотой нэн ойролцоо бөгөөд боргоцойн бүтэц нь маш ойр төстэй болно. 

Бор саарал холтостой, тав таваараа суусан 6-12 см урт шилмүүстэй. Өргөн өндгөрхүү зууван, 6-10 см урт боргоцойтой, 30-35 метр хүрэхүйц өндөр мод.
Хуш нь Гималайн нурууны өрнө зүг болон Газар дундын тэнгис хавийн бүс нутгаас гаралтай. Гималайд далайн төвшнөөс дээш 1500-3200 м, Газар Дундын тэнгис хавьд 1000-2200 м өндөрлөг газар ургана. Монголын Хөвсгөл орчим, Хэнтий, Хангай зэрэг бүсийг хамарсан уулсын системээр тархсан бөгөөд уулын ой, ойн бүслүүрийн дээд захаар зонхилон ургаж хушин ойг бүрдүүлдэг байна. 

Хуш барилга, техникийн ач холбогдол ихтэйн гадна тэжээлийн хувьд бусад модыг бодоход илүү байна. Хушны 100 г шилмүүс 260-360 мг "С" витаминтай, хушны самар 16-18% уурагт бодис, 60% тослогтой(Ларин 1950) байна. 

Хушны самар буга, хэрэм, баавгай, жирх, үхэр огодой, сойр зэрэг амьтдын тэжээл болдог.

## Гадаад холбоос 
## Ашигласан материал 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр

**Лувсанжамцын Эрдэнэбаяр** (1966 - 1990) нь *Би чамд хайртай* киноны Дэлгэрийн дүрээр алдаршсан жүжигчин юм.

1974 онд Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуулийн хийлийн ангид элсэн орж, 1986 онд төгссөн. Хийлч мэргэжилтэй.

1985 онд *Би чамд хайртай* киноны Дэлгэрийн дүрд тоглосон нь түүний тоглосон цорын ганц кино юм.

Улсын филармонид ажиллаж байгаад 1989 онд ЗХУ-ын Свердловск хотын хөгжмийн дээд сургуульд суралцахаар явсан боловч жилийн дараа төгсөлгүй буцаж иржээ. Тэрээр 1990 онд автомашины ослоор нас барсан юм.

Ангилал:1966 онд төрсөн
Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Тогтохын Сандуйжав

**Тогтохын Сандуйжав** (1936—2009) — Цахиур Төмөрийн дүрээр алдаршсан Монголын жүжигчин байв. 

## Намтар
Тогтохын Сандуйжав Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд төржээ. Налайхын нүүрсний уурхайд санхүүгийн хэлтсийн дарга, ерөнхий нягтлан бодогчоор ажилласаар тэтгэвэртээ гарав. Мэргэжлийн бус боловч «Тунгалаг Тамир» киноны Цахиур Төмөрийн дүрийг чадварлаг бүтээн алдаршиж, Чадраабалын Лодойдамбын нэрэмжит шагналыг хүртсэн.

## Дэлгэцнээ 
**Тунгалаг Тамир* (1970-1973) — Цахиур Төмөр
**Нэг ангийн хоёр* (1974) — хүүгийн аав
**Хөх ногооны униар* (1977) — нэгдлийн дарга
**Зуслангийн найзууд* (1977) — Цэцгээгийн аав
**Гарьд магнай* (1984) — Сандаг аварга

## Гэр бүл 
1958 онд Налайхын уугуул Г.Чимэгдэлгэртэй гэрлэн, дөрвөн хүү, хоёр охин төрүүлж өсгөсөн.

## Цахим холбоос 
* "Цахиур Төмөр" Т.Сандуйжав: Эрийг нас, уулыг цас дарна гэдэг үнэн юм аа. Өдрийн сонин. 2008 он.

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Чадраабалын Лодойдамбын нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Хутаг-Өндөрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Жодоо

**Жодоо [харгай, хар мод, Abies sibirica, пихта сибирская]** нь Нарсныхан овгийн мөнх ногоон, шилмүүст мод. 

Мод нь нас бие гүйцэхдээ 10-80 м өндөр, 0.5-4 м голчтой болдог. Жодоо нь нарсны овгийн бусад гишүүдээс зүү мэт шилмүүс болон 5-25 см урттай шулуун, цилиндр хэлбэрийн боргоцойгоор ялгаатай. Энэ мод нь хуш модтой хамгийн ойр төстэй юм. Жодоо нь 1900-2400 м-ийн өндөрт уул, голын сав газрын чийглэг хөрсөн дээр сэрүүн уур амьсгалд ургадаг. Өтгөн тэжээллэг, чийгтэй хөрсөнд илүү сайн ургадаг. Маш хүйтэнд тэсвэртэй, -50°C хүртэл температурын хүйтэн өвлийг тэсвэрлэдэг. Байгальдаа 200 орчим жил насалдаг. 

Жодооны мод нь хөнгөн бөгөөд зөөлөндүү, барилгын салбарт болон усан онгоц, тавилга, хөгжмийн зэмсэг үйлдвэрлэхэд ашигладаг. Мод, давирхаа,ялангуяа боргоцоо нь сэнгэнэсэн, анхилуун учраас жодоогоос гаргасан анхилуун тос болон давиргааг нь үнэртэй ус үйлдвэрлэхэд мөн ашигладаг. 

Олон улсын улаан номонд орсон. 
 
## Гадаад холбоос 
* Гимносперм мэдээллийн сан - *Жодоо*

 Katsuki, T.; Rushforth, K. & Zhang, D. (2011). "Abies sibirica". The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2011: e.T42299A10681312. doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T42299A10681312.en. Retrieved 10 January 2018.
Ангилал:Ургамал
Хун

**Хун** (латин. *Cygnus*) нь галуу, нугасын хамт Нугасныхан овогт багтдаг усны шувуу юм. 6-7 зүйл байх ба үүн дээр Коскороба хун гэсэн нэг зүйл нэмэгдээд байгаа. Хун шувууд нь Нугасныхан овгийн дотор хамгийн том биетэйд орох ба нисдэг шувуудын дунд ч томхонд тооцогдоно. Хамгийн том биетэй зүйлүүд болох Хуруут хун, Хойд Америкийн цагаан хун (бүрээч хун), гангар хун зэрэг нь 140-160 см урт, 18 кг хүртэл жинтэй, дэлгэсэн далавчны урт 3 м хүртэл байдаг ажээ. Нилээд төстэй болох галуунаас ч харьцангуй том сарвуу, хүзүүтэй байна. Нүд болон хошууны хооронд өдгүй арьстай. Эр, эм нь адил өнгийн өд, үзэмжтэй ба эм нь биеэр арай жижиг. 

Дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын зүйлүүд нь цасан цагаан өдтэй бол өмнөд хагасын зүйлүүд хар болон цагаан өнгөтэй байдаг. Австралийн Хар хун (*Cygnus atratus*) бол бүх бие нь хар өнгөтэй, дэгдээхэй нь цайвар саарал өнгөтэй. Өмнөд Америкийн 2 зүйл хун нь ягаандуу өнгийн хөлтэй ба бусад зүйл нь ерөнхийдээ хар, бараан саарал өнгийн хөлтэй байдаг.       

## 2020 оны байдлаар 6 төрлийн хүн ялгаж үздэг байна. 
* Америк хун (*Cygnus columbianus*)
* Хун хун (*Cygnus cygnus*)
* Хар хошуут хун (*Cygnus buccinator*)
* Ягаан хошуут хун (*Cygnus olor*)
* Хар хүзүүт хун (*Cygnus melanocoryphus*)
* Хар хун (*Cygnus atratus*)

## Цахим холбоос 
Ангилал:Усны шувууд
Ангилал:Галуу
Хээрийн галуу

**Хээрийн галуу**(*Anser indicus*) нь Төв Азид нутагладаг Нугасныхан овгийн шувуу юм. Манай оронд Хэрлэн гол, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг бүсийн нуур голууд, Завхан голын сав, Толбо, Цагаан нуур гэх мэт газраар өндөглөн зусдаг. 

Хээрийн галуу нь хамгийн өндөр нисдэг шувуудын нэг ба 10175 м өндөрт нисэж байх нь тэмдэглэгдсэн. Бусад зүйлийн галуутай харьцуулахад харьцангуй том далавчтай. Энэ шувуу нь Энэтхэг, Пакистанд өвөлжихөөр Гималайн нурууг даван нүүдэллэдэг. Цайвар саарал өнгийн өдтэй ба бусад саарал галуунаас толгой дээрх хар судлаараа ялгарна. Нас бие гүйцсэн хээрийн галуу 71-76 см урт, 1.87-3.2 кг жинтэй. Эм галуу 3-8 өндөг гаргана.  
Хээрийн галууны гол дайсан нь үнэг, бүргэд, хон хэрээ гэх мэт юм.

## Цахим холбоос 
* Хээрийн галуу

Ангилал:Галуу
Сибирь жодоо

**Сибирь жодоо** (*Abies sibirica*) нь мөнх ногоон, шилмүүст мод бөгөөд Ижил мөрөн, Туркистан, Шинжаан, Монголд ургадаг. Энэхүү мод нь ой тайгын хүйтэн сэрүүн бүсийн уул нурууд, чийглэг хөрстэй гол нуурын сав, 1900-2400 м өндөрлөг газарт ургана. 

## Таних шинж
Сибирь жодоо нь жавар, сүүдэрт маш тэсвэртэй бөх мод бөгөөд ховор тохиолдолд 200 гаруй насалдаг. Танай орны нөхцөлд дунджаар 20-25 м өндөр, уграх орчин нь бүрдсэн таатай нөхцөлд 40 м хүртэл андар, 36 см бүдүүн ургадаг. Сибирь жодооны модны холтос гялгар бараан саарал, сууриасаа эхэлсэн хурц шовгор цацархуу титэмтэй. Титэм нилээд өтгөн, шовх оройтой. Шилмүүс 2,5-3 см хүртэл урт, мохоо эсвэл үзүүртэй оньтой. Шилмүүс хавтгай, мохоо шүүсэнцэр, дээд тал нь хар ногоон, доод гадаргуудаа хоёр тууш найвар ногоон өнгөтэй судалтай, анхилуун үнэртэй шилмүүстэй, хавтгайвтар зөөлөн, иш, мөчиртөө маш шигүү байрласан байдаг. Боргоцой эгц босоо, боловсрохдоо хайрс нь бутарч зөвхөн гол тэнхлэг мөчир дээр үлддэг. Шилмүүс нь 7-10 жилд нэг удаа унадаг. Боргоцой 5-9 см урт, 2-4 см өргөн, зуувиндуу бортгон хэлбэртэй. Үр нь 5-7 мм, далавч нь 8-12 мм урт, урвуу өндгөн хэлбэртэй. Цайвар хүрэн, шаргал өнгөтэй. 1000 үрийн жин нь 10-12 гр жинтэй байдаг.

## Ашиглалт
Монгол орны улаан номд оруулж, тархсан нутгийг улсын тусгай хамгаалалтанд авсан. 1995 оноос нэн ховор ургамалын жагсаалтанд бүртгэсэн байна. Гэвч одоо орон нутагт энэ модыг бүрэн хамгаалж чадаагүй байна. Зарим газарт жодооны тархалтын орчимд алтны уурхай үйл ажиллагаа явуулж байна. Тухайлбал Ялбагийн голын дагуу хөндий даган ургасан Сибирийн жодоон ой нь Ялбагийн голын алтны шороон ордын нөөц тогтоосон хэсэгт ургасан байдааг. Үүнийг 200-2006 онуудад Мандал-Алт ХХК Ялбагийн алтны шороон ордын ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл болох лицензийг эзэмшиж байхдаа ерөнхийд нь устгасан байна.

## Нөхөн сэргээлт
Үрээр үржинэ. Үр нь 9-10 р сард боловсорч гүйцдэг. Үр бэлтгэхдээ боловсорч гүйцхээс 7 хоногийн өмнө бэлтгэнэ. Цаашид жодоог хамгаалалтанд бүрэн авч зориудаар өсгөн үржүүлэх арга хэмжээ авах, түймрээс урьдчилан сэргийлэх бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Манай оронд одоогоор үрээр тарьж турших туршилт хийгдээгүй байгаа. 

## Гадаад холбоос
*Гимносперм мэдээллийн сан

Ангилал:Ургамал
Биатлон

thumb|200px|
**Биатлон** () гэдэг нь ерөнхийдөө 2 өөр спортын төрлийн хосолсон спортыг хэлдэг. Гэхдээ ихэнх тохиолдолд гүйлтийн цана болон буудлагын хослол спортын төрлийг ингэж нэрлэх бөгөөд биатлон гэвэл уг спортын төрөл гэж ойлгоно. Түүнээс гадна кросс гүйлт, буудлагыг хослуулсан зуны биатлон, мөн гүйлт, усанд сэлэлтийг хослуулсан орчин үеийн биатлон болон биатл зэрэг спортын төрлүүд бий. Энэ өгүүлэлд гүйлтийн цана, буудлагын хослол биатлоны тухай өгүүлэх болно.

## Үүсэл 
Биатлоны спорт анх Норвегийн цэргийн бэлтгэлээс үүсчээ. Анхны өвлийн олимпын хөтөлбөрт *цэргийн манаа* нэрээр орсон бөгөөд 1928, 1936, 1948 оны олимпуудад үзүүлэх спортын хувиар багтсан байна. Гэхдээ оролцогч орнуудын зарим нь Олон Улсын Биатлоны Холбооноос гаргасан тэмцээний дүрмийг хүлээн зөвшөөрөөгүйн улмаас албан ёсоор олимпын хөтөлбөрт багтаагүй байна. 1950-иад оны дундуур Зөвлөлт Холбоот Улс, Шведэд эрчимтэй хөгжиж, 1958 онд дэлхийн аварга шалгаруулах анхны тэмцээнээ зохиосны дараа 1960 оноос л өвлийн олимпын хөтөлбөрт албан ёсоор багтжээ. Өдгөө өвлийн олимпын хамгийн үзүүштэй спортын төрлүүдийн нэг болоод буй. 1992 оны Альбервиллийн олимпоос эхлэн эмэгтэйчүүд ч биатлоноор олимпын тавцанд өрсөлдөх болсон.

## Цахим холбоос 
* biathlonworld.com – Олон Улсын Биатлоны Холбооны албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Буудлагын спортын төрөл
Ангилал:Олон төрөлт спортын төрөл
Ангилал:Өвлийн спортын төрөл
Ангилал:Зэвсэгт хүчний спорт
Ангилал:Олимпын спортын төрөл
Астеносфер

**Астеносфер**  гэдэг нь Дэлхийн дотоод бүтцийн хэсгүүдээс харьцангуй сийрэг давхарга юм. Энэ давхаргын онцлогоос хамаарч дэлхийн хатуу гадаргуунуудад шилжилт хөдөлгөөн явагдаж гадаргын хэлбэрт өөрчлөлт гарна. Газрын гүний хөдөлгөөн буюу тектоникийн хөдөлгөөн явагдахад энэ давхарга их үүрэгтэй.Дээд мантид 70-700км-ийн хооронд бодисын даралт их нягт бага,сийрэгжсэн,уян налархай шинжтэй болдог.Энэ хэсэг нь тектоник үйл явцад гол үүрэг гүйцэтгэдэг астеносфер юм.

Ангилал:Манти
Ангилал:Дэлхийн мандал
Хуруут хун

**Хуруут хун** нь Нугасныхан овгийн усны шувуу юм. Европ болон Азиас гаралтай, ховор тохиолдолд Африкийн хойд хэсэгт өвлийн улиралд үзэгдэнэ. Монгол улсын Бөөн цагаан, Улаан нуур болон Ховд голд таарна.

Энэхүү том биетэй хун шувууны нас бие гүйцсэн нь 125-170 см урт, далавчаа дэлгэсэн нь 200-240 см , биеийн жин нь 12-15 кг байдаг. Хамгийн ойр төстэй зүйл шувуу нь гангар хун юм. Хунгийн дэгдээхэй нь цав цагаан биш байдаг, 1 нас хүртлээ хошуу нь хар сааралдуу өнгөтэй байх ба нас бие гүйцэхдээ улбар шар болно. Өдгөө дэлхий дээр нийт 500,000 хуруут хун бий гэсэн тооцоо байдаг. 

## Зургийн цомог 

Image:Mute Swan Cygnets detail.jpg|Хуруут хунгийн дэгдээхэй.
Image:Swan with nine cygnets 3.jpg|Дэгдээхэйн хамт.
Image:swan.spreads.wings.arp.jpg|Далавчаа дэлгэж байгаа нь.
Image:mute.swan.touchdown.arp.jpg|Бууж байна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Галуу
Ангилал:Агнуурын шувуу