Арам Хачатурян

**Арам Ильич Хачатурян**  **(Хачатря́н)** (, 1903 оны 6-р сарын 3-нд төрсөн - 1978 оны 5-р сарын 1-нд нас барсан) нь Зөвлөлт-Арменийн хөгжмийн нэрт зохиолч бөгөөд «Гаянэ» (1941 он) бүжгийн жүжгээрээ Армени ардын хөгжмийн хөгжлийн шинэ хуудсыг нээсэн гавъяатан юм. 

Арам Хачатурян өөрийн сор болсон бүтээл болох «Спартак» бүжгийн жүжгээ 1954 онд зохиосон бөгөөд ЗХУ-ын «Төрийн» болон «Лениний» шагналаар шагнагдаж байжээ.

## Намтар 
1903 онд Тифлис хотод армени гэр бүлд төрсөн. Эцэг нь Егия Хачатурян, эх нь Кумаш Саркисовна. 

1911-1913 онд тэрээр С.В.Аргутинская-Долгоруковагийн хувийн сургуульд, 1913-1921 онд худалдааны сургуульд суралцжээ. Бага наснаасаа тэрээр хөгжимд дуртай байсан бөгөөд сургуулийн найрал дуунд төгөлдөр хуур, бүрээ, туба хөгжмийн зэмсэг дээр тоглодог байсан ч эцэг, эх нь түүний дур сонирхолыг хүлээн зөвшөөрдөггүй байсан тул тэрээр 19 настайгаасаа л хөгжмөөр  нухацтай оролдож эхэлсэн байна. 

Тэрээр хуучин Тифлис хотын олон хэлтнүүд дунд хөгжмийн уур амьсгалд сазандар (тар, каманча, дап), хотын дуу, романсын хөгжмийн чуулга дунд өссөн байна. Түүний анхны хөгжмийн багш нь хөгжмийн зохиолч Мушег Агаян байв.

1921 онд 18 настай Арам хэсэг армян залуучуудын хамт Москвад ирсэн бөгөөд түүний ах, театрын найруулагч Сүрэн Хачатурян тэнд удаан ажиллаж, амьдарч байжээ. Тэрээр Москвагийн Их сургуулийн бэлтгэл курсэд элсэн орсон. 1922 онд тэрээр Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Физик-математикийн факультетийн биологийн тэнхим, Гнесинсийн нэрэмжит 3-р үзүүлэнгийн улсын хөгжмийн коллежийн (одоогийн Гнесинсийн хөгжмийн коллеж) биологийн тэнхимийн оюутан болж, виолончель хөгжимд суралцжээ (багш С. Ф. Бычков, дараа нь A. A. Борисяк) болон төгөлдөр хуур, зохиолын хичээлд хамрагдав. 

1925 онд тэрээр М.Ф.Гнесиний ангид хөгжмийн зохиол судалж эхэлсэн боловч их сургуулиа орхисон байна. Тэрээр 1929 онд техникум төгссөн. Яг тэр жилүүдэд би амьдралдаа анх удаа симфони концертод оролцож, Людвиг ван Бетховен, С.Рахманинов нарын хөгжмийг сонсоод ихэд сэтгэл хөдөлсөн байна. "Хийл ба төгөлдөр хуурд зориулсан бүжиг" бол хөгжмийн зохиолчийн анхны уран бүтээл юм.

1926-1928 онд тэрээр Москвагийн Арменийн соёлын ордонд ажиллаж, Р.Н.Симоновын удирдлаган дор Арменийн драмын 2-р студийн хөгжмийн хэсгийг удирдаж байжээ.

1929 онд тэрээр Москвагийн Консерваторид элсэн орж, эхлээд М.Ф.Гнессин, дараа нь Н.Я.Мясковскийтэй хамт хөгжмийн зохиолын чиглэлээр суралцсан; түүний багаж хэрэгслийн зөвлөгч нь Р.М.Глиер, С.Н.Василенко нар байв. 1934 онд консерваторийг онц дүнтэй төгсөж, дараагийн хоёр жил тэнд Н.Я.Мясковскийн хамт аспирантурт суралцжээ.

"Спартак" балет нь дайны дараа хөгжмийн зохиолчийн хамгийн том бөгөөд алдартай бүтээл болсон юм. Балетын партитура 1954 онд дуусч, 1956 оны 12-р сард нээлтээ хийсэн байна. Тэр цагаас хойш "Спартак" балетын хамтлагуудын урын санд бат бөх орж, дэлхийн хамгийн том тайзнаа тоглогдож байна. Түүний энэ уран бүтээлийг Л.Якобсон, И.Моисеев, Ю.Григорович, Э.Чанг болон бусад нэрт бүжиг дэглээчид тавьсан.

## Шагнал 
* Зөвлөлт Холбоот Улсын Төрийн шагнал

## Нэмэлтээр уншиж болох
*

## Эшлэл
*Ehrenburg, I., Khachaturian, A., and Pomerantsev, V. (1953). “Three Soviet artists on the present needs of Soviet art.” *Soviet Studies*, 5(4), 427–434.
*Shneerson, Grigory. (1959). *Aram Khachaturyan* (Xenia Danko, Trans.). Moscow: Foreign Languages Publishing House.
*Yuzefovich, V. (1985). *Aram Khachaturyan* (N. Kournokoff & V. Bobrov, Trans.). New York: Sphinx Press. ISBN 0823686582.

## Холбоос
*Virtual Museum of Aram Khachaturian
*NPR report including many audio examples of his Sabre Dance
*Music composed by Khachaturian
*Aram Khachaturian's Gravesite
*Aram Khachaturian International Competition
*

Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Балетын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Үлээвэр хөгжмийн зохиолч
Ангилал:ЗХУ-ын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Ардчилсан Германы Урлагийн Академийн гишүүн
Ангилал:Москвагийн консерваторын багш
Ангилал:Оросын Гнесиний нэрэмжит хөгжмийн академийн багш
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Тбилисийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Арменичууд
Ангилал:1903 онд төрсөн
Ангилал:1978 онд өнгөрсөн