open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Замын-Үүд чөлөөт бүс

## Танилцуулга 
**Замын-Үүдийн чөлөөт бүс** нь Монгол Улсын Дорноговь аймгийн Замын-Үүд сумын нутагт орших, худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, логистикийн зориулалт бүхий чөлөөт бүс юм. Тус бүс нь Монгол Улсын өмнөд хил дээр, БНХАУ-ын Эрээн хотын эсрэг талд байрладаг стратегийн ач холбогдолтой газар нутагт оршино.

## Түүх 
Замын-Үүдийн чөлөөт бүсийг Монгол Улсын Их Хурлын 2004 оны тогтоолоор байгуулахаар шийдвэрлэсэн. Чөлөөт бүсийн ерөнхий төлөвлөгөө, дэд бүтцийн ажлуудыг шат дараатай хэрэгжүүлж ирсэн бөгөөд 2023 оноос эхлэн албан ёсоор зарим хэсэг нь үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн.

## Зорилго 
* Гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалтыг татах
* Экспорт, импортын логистик сайжруулах
* Ажлын байр бий болгох
* Бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих

## Байршил, бүтэц 
Чөлөөт бүсийн нийт талбай нь ойролцоогоор 900 га бөгөөд дараах хэсгүүдтэй:

* Үйлдвэрлэлийн бүс
* Үйлчилгээний бүс
* Логистикийн бүс
* Худалдааны бүс

## Эрх зүйн орчин 
* Чөлөөт бүсийн тухай хууль
* Засгийн газрын тогтоол, Чөлөөт бүсийн захирагчийн газрын журам

## Хөнгөлөлт, урамшуулал 
Замын-Үүдийн чөлөөт бүсэд бүртгэлтэй аж ахуйн нэгжүүд дараах урамшуулалтай:

* Ашиг, хөрөнгө орлогын албан татвараас чөлөөлөгдөх (эхний 5–10 жил)
* Нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөх
* Гаалийн хөнгөлөлт

## Хөгжлийн төлөв 
2024–2025 онуудад:

* Хилийн боомтын өргөтгөл
* Инженерийн дэд бүтцийн шинэчлэл
* Хөрөнгө оруулагчдад зориулсан үйлчилгээний цогцолборууд байгуулагдаж байна.

## Холбоотой хуудсууд 
* Монгол Улсын чөлөөт бүсүүд
* Чөлөөт бүсийн тухай хууль (Монгол)
* Замын-Үүд сум
* Эрээн хот

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
* Замын-Үүдийн чөлөөт бүсийн албан ёсны сайт
Бензол

**Бензо́л** (**C6H6**, **PhH**; заримдаа: бензе́н, фенилын ус төрөгч) (циклогекс-1,3,5-триен, -аннулен) —Бензол нь органик химийн нэгдэл бөгөөд өвөрмөц анхилуун үнэртэй өнгөгүй шингэн юм. Хамгийн энгийн үнэрт нүүртөрөгч юм.  Энэ нь үйлдвэрт өргөн хэрэглэгддэг бөгөөд эм, төрөл бүрийн хуванцар, синтетик резин, будагч бодис, синтетик эм, сэтгэцэд нөлөөт эм үйлдвэрлэх түүхий эд юм.

Нүүрсний давирхайг нэрсэний үр дүнд үүссэн анхны бензол агуулсан хольцыг Германы химич Иоганн Глаубер 1651 онд хэвлэгдсэн "Furni novi philosophici" номондоо тайлбарласан байдаг. Бензолыг бие даасан бодис гэж Майкл Фарадей тайлбарлаж, 1825 онд энэ бодисыг коденсацын конденсатаас ялгаж авч чаджээ. Удалгүй 1833 онд Германы физик химич Эйлхард Митшерлих  (герман. *Eilhard Mitscherlich)* бензойн хүчлийн кальцийн давсыг хуурай нэрэх замаар бензол гаргаж авсан. Энэ нээлтийн дараа уг бодисыг бензол гэж нэрлэж эхэлсэн байна.

Өвөрмөц хурц үнэртэй өнгөгүй шингэн. Хайлах цэг = 5.5 ° C, буцлах цэг = 80.1 ° C, нягт = 0.879 г / см³, молийн масс = 78.11 г / моль. Ханаагүй нүүрсустөрөгчийн нэгэн адил бензол нь маш их утаатай дөлөөр шатдаг.
Канье Уэст

**Е** (төрсөн нэр нь **Канье Омари Уэст**, 1977 оны 6 сарын 8-нд төрсөн) нь Америкийн реппер, дуучин, дууны үг зохиогч, хөгжмийн продюсер, загвар зохион бүтээгч юм. Тэрээр Roc-A-Fella Records-д продюсерээр ажиллаж, ялангуяа Jay-Z-ийн *The Blueprint* цомгийн ажилд оролцсоноороо алдаршсан. Түүний *The College Dropout*, *Late Registration*, *Graduation* зэрэг цомгууд нь шүүмжлэгчдийн зүгээс өндөр үнэлгээ авч, арилжааны хувьд амжилттай болсон. Тэрээр хөгжимийн олон төрөл, шулуун шударга үг хэллэгээрээ алдартай.

Ангилал:АНУ-ын рэппэр
Фленсбургийн их сургууль

Фленсбургийн их сургууль

(Europa-Universität Flensburg; EUF) нь Герман улсын Фленсбург хотод байрладаг их сургууль юм. Энэ сургууль 1994 онд байгуулагдсан бөгөөд Герман улсын хамгийн хойд хэсэгт байрладаг их сургууль юм. EUF нь докторын зэрэг олгох эрхтэй, бүрэн хэмжээний их сургуулийн статустай хэдий ч голчлон боловсрол судлал болон нийгмийн ухааны бусад салбарын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.

2022 оны байдлаар тус сургууль ойролцоогоор 450 орчим эрдэм шинжилгээний ажилтан, 200 орчим захиргааны ажилтантай.

2006/2007 оны өвлийн улиралд тус сургуульд 4200 хүн элсэлтийн өргөдөл ирүүлсэн бол өмнөх хичээлийн жилийн өвлийн улиралд зөвхөн 2566 хүн өргөдөл өгч байв. 2006/2007 оны өвлийн улирлын хамгийн олон өргөдөлтэй хөтөлбөр нь Боловсрол судлалын бакалаврын хөтөлбөр байсан бөгөөд нийт 1977 хүн өргөдөл өгсөн. Үүний дараа Олон улсын менежментийн бакалаврын хөтөлбөрт 547 хүн өргөдөл өгсөн.

Харилцаа, багшлах ухааны шинжлэх ухааны бакалаврын хөтөлбөр зогссон.

Одоогоор тус сургууль зөвхөн Боловсрол судлал ба Олон улсын менежмент чиглэлээр бакалаврын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.
Тохоку Их Сургууль

Тохоку Их Сургууль нь Японы Мияаги мужийн Сэндай дахь улсын судалгааны их сургууль юм. Энэ нь ярианы хэллэгээр Тохокудай эсвэл Тонпэй гэж товчлогддог. 1907 онд Токиогийн их сургууль, Киотогийн их сургуулиудын ардаас гурав дахь эзэн хааны их сургууль болон байгуулагдсан ба эхэндээ шинжлэх ухаан, эрүүл мэндийн салбарт төвлөрч байсан ч сүүлдээ хүн судлалыг ч багтааж өргөжжээ.

2016 онд Тохоку их сургууль нь 10 салбар, 16 бакалавр, докторын сургууль, 6 судалгааны институтэд 17885 оюутнууд сурч байна. Их сургуулийн гурван эрхэм зүйл нь "Судалгаа эхэнд", "Нээлттэй хаалга", "Практик судалгаа болон боловсрол" юм. 1907 оны 6-р сарын 22-нд Тохоку эзэн хааны их сургууль нь Мэйжигийн засгийн газраас Токиогийн эзэн хааны их сургууль(1877), Киотогийн эзэн хааны их сургууль(1897)-ын ардаас Японы гурав дахь эзэн хааны их сургууль болон байгуулагдаж байсан. Түүнчлэн энэ нь "Нээлттэй хаалга" бодлогыг дэмжин 1913 онд Японы анхны эмэгтэй болон олон улсын оюутнуудыг зөвшөөрсөн их сургууль болсон. Шинжлэх ухааны сургууль нь 1911 онд Сэндайд, 1915 онд Эрүүл мэндийн их сургууль(урьд нь Сэндайн эрүүл мэндийн коллеж), 1919 онд Инженерийн салбар, 1922 онд Хууль болон утга уран зохиолын салбараа тус тус байгуулсан. 2004 оны дөрөв дүгээр сараас хойш Тохоку нь Үндэсний их сургуулийн корпорац болсон.
Эрланген-Нюрнбергийн их сургууль

**Эрланген-Нюрнбергийн Фридрих-Александерийн Их Сургууль**

Эрланген-Нюрнбергийн Фридрих-Александерийн Их Сургууль (герман: Friedrich-Alexander-Universität Erlangen–Nürnberg, FAU) нь Германы Бавари мужийн Эрланген болон Нюрнберг хотууд дахь төрийн өмчит судалгааны их сургууль юм. “Фридрих-Александер” нэр нь сургуулийг үндэслэгч Фридрих (Бранденбург-Байройтын гүн) болон ивээн тэтгэгч Александр (Бранденбург-Ансбахын гүн) нараас гаралтай.

Тус их сургууль 1742 онд Байройт хотод Academia Fridericiana нэртэйгээр Фридрих гүний санаачилгаар байгуулагдсан бөгөөд 1743 онд Эрланген хот руу нүүсэн. Нэрэмжит хүмүүсийн нэг болох Кристиан Фредерик Карл Александр (Бранденбург-Ансбахын гүн) тухайн үед сургуулийг санхүүгийн хувьд ихээхэн дэмжсэн.

Анх байгуулагдахдаа протестант (лютеран) шашны чиглэлтэй байсан ч цаг хугацааны явцад шашны бус, төрийн чанартай сургууль болон өөрчлөгджээ. 1961 онд Нюрнберг дэх бизнесийн коллежийг Эрланген дэх их сургуультай нэгтгэснээр тус сургууль нь хоёр хотод байрлалтай томоохон боловсролын байгууллага болсон.
Серж Саркисян

**Серж Саркисян** (армени. Սերժ Ազատի Սարգսյան; 1954 оны 6-р сарын 30-нд ЗХУ-ын Азербайжаны Степанакерт хотод төрсөн) -төрийн, улс төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн. 2008 оны 4-р сарын 9-нөөс 2018 оны 4-р сарын 9-ний хооронд Бүгд Найрамдах Армени Улсын Ерөнхийлөгч, 2007-2008 онд болон 2018 оны 4-р сарын 17-23-ны хооронд Армени Улсын Ерөнхий сайдаар ажилласан.

## Намтар 
Серж Саргсян 1954 онд Азербайжаны ЗХУ-ын Уулын Карабах автономит мужийн засаг захиргааны төв Степанакерт хотод төрсөн. Сержийн эцэг Азат Саркисян 1937 онд хэлмэгдсэн бөгөөд үүний дараа тэдний гэр бүл Степанакерт руу нүүжээ.

Серж Саркисян 1971-1979 онд Ереваны Улсын Их Сургуулийн Филологийн факультетэд суралцсан. 1972-1974 он - ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчинд алба хаасан байна. 1975-1979 он - Ереваны цахилгаан инженерийн үйлдвэрийн токарчин байсан.

1979-1988 он - Комсомол, намын байгууллагад ажилласан: Азербайжаны Комсомолын Степанакерт хотын хорооны хэлтсийн дарга, хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, Азербайжаны Уулын Карабах мужийн Коммунист намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргын туслах.

1988 оноос хойш Серж Саркисян Уулын Карабахыг Арменид нэгтгэх зорилготой "Карабах хөдөлгөөн"-ийн удирдагчдын нэг болсон юм. 1989 оноос хойш тэрээр Армений үндэсний хөдөлгөөний намын гишүүн: 1989 оны 11-р сард болсон анхны их хуралд Уулын Карабахаас төлөөлөгчөөр сонгогдсон. 1990 онд тэрээр Арменийн Дээд Зөвлөлийн депутатаар сонгогдсон байна. 

1992-1993 онд Уулын Карабах улсын Батлан ​​хамгаалахын сайдын үүрэг гүйцэтгэгч байсан. 1993 оны 8-р сарын 21-ээс 1995 оны 5-р сарын 18 хүртэл тэрээр Арменийн ерөнхийлөгч Левон Тер-Петросяны томилсоноор Арменийн Батлан ​​хамгаалахын сайдын албыг хашсан. 1996 оны 11-р сараас 1999 оны 6-р сар хүртэл - Арменийн Дотоод хэрэг, үндэсний аюулгүй байдлын сайд.

2008 оны 2-р сарын 19-нд Серж Саркисян сонгогчдын 52,82 хувийн санал авч Арменийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. Саркисяныг сонгуулийн гол өрсөлдөгч Ерөнхийлөгч асан Левон Тер-Петросян тэргүүтэй өрсөлдөгчид Ереван хотод олон нийтийг хамарсан эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулав. Саркисяны ялалтыг хүлээн зөвшөөрөөгүй жагсагчид сонгуулийн үеэр нэлээд олон зөрчил гарсныг онцолж, дүнгээ эргэн харахыг шаарджээ. 2008 оны 3-р сарын 1-нд бүрэн эрхээ дуусгавар болсон ерөнхийлөгч Роберт Кочарян тус улсын нийслэлд 3-р сарын 21 хүртэл онц байдал зарласан.

2008 оны 8-р сард Гүржид болсон дайны үеэр Саркисян болгоомжтой байр суурь баримталж, Өмнөд Осети, Абхазын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөхийг шууд дэмжээгүй байна.

2012 оны 5-р сарын 6-нд Арменид парламентын сонгууль болж, Саркисян тэргүүтэй Арменийн Бүгд найрамдах нам ялалт байгуулж, сонгогчдын 44.02 хувийн санал авч, Үндэсний ассамблейн 131 суудлын 69-ийг авчээ.

2013 оны 2-р сарын 18-нд Саркисян 58,64 хувийн санал авч, ерөнхийлөгчийн албан тушаалд улиран сонгогдов. Серж Саркисяныг хоёр дахь удаагаа бүрэн эрхийнхээ хугацаанд Арменид (2015) Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах санал асуулга явуулж, тус улсыг хагас ерөнхийлөгчийн засаглалаас парламентын Бүгд найрамдах улс болгох өөрчлөлтийг хийсэн юм.
Арменичуудыг аймаглан устгасан явдал

**Арменичуудыг аймаглан устгасан явдал** (армени. Հայոց Ցեղասպանություն, турк. *Ermeni soykırımı* — арменичуудыг аймаглан утгасан явдал, турк. *Ermeni Kırımı* — армений хядлага; армени хэлээр- Մեծ Եղեռն — Их аллага, англи. *Armenian genocide*) —1915 оноос эхлэн буюу дэлхийн нэгдүгээр дайны үед Османы эзэнт гүрний хяналтад байсан нутаг дэвсгэрт (зарим эх сурвалжийн мэдээлснээр 1923 он хүртэл үргэлжилсэн) зохион байгуулж, явуулсан арменичуудыг аймаглан устгасан явдал юм.

Албадан гаргахыг шаардсан бичиг гаргахаас гадна Османы Дотоод хэргийн яам, Эвлэл дэвшил намын төв хорооноос армений суурьшсан хүмүүсийг олноор нь хөнөөх ажлыг зохион байгуулах тухай аман нууц тушаалуудыг тараасан байдаг юм. Энэхүү бодлогын нэг зорилго нь Османы эзэнт гүрнийг армян хүн амаас бүрэн цэвэрлэх явдал байв.

Уг аймаглан устгах явдал хэд хэдэн үе шаттайгаар явагдсан байна. Османы армид алба хааж байсан армени цэргүүдийн зэвсгийг хураах, тулалдааны бүс нутгаас арменичуудыг сонгон албадан гаргах, албадан гаргах тухай хууль батлах, арменичуудыг үй олноор алах зэрэг юм.

1915 оны 4-р сарын 24-нд Османы эрх баригчид Армений олон зуун сэхээтэн, удирдагчдыг Константинопольоос баривчилж, албадан гаргасан юм. Талаат Пашагийн тушаалаар 1915, 1916 онуудад 800,000-аас 1,2 сая арменичуудыг Сирийн цөл рүү илт үхэлд илгээсэн байна.

1916 онд аллагын ээлжит давалгааг зарлаж, оны эцэс гэхэд 200,000 орчим албадан гаргагдсан хүмүүсийг амьд үлдээжээ. Ойролцоогоор 100,000-200,000 армени эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийг Исламын шашинд хүчээр оруулж, лалын шашинтай өрхүүдэд нэгтгэжээ. Дэлхийн 1-р дайны дараа ч Туркийн үндсэрхэг үзэлтнүүдийн явуулсан Туркийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр амьд үлдсэн арменичуудыг үй олноор хядах угсаатны "цэвэрлэгээ" үргэлжилсээр байв.

Османы эзэнт гүрэнд Арменчуудыг аймаглан устгах явдалтай нэгэн зэрэг Грекчуудыг аймаглан устгах үйл явц болсон гэж үздэг. 

Армений геноцид нь Холокостын дараа түүхэнд хамгийн их судлагдсан аймаглан устгах хоёр дахь үйлдэл юм. 1915 оны 5-р сарын 24-ний хамтарсан тунхаглалд холбоотон орнууд (Их Британи, Франц, Орос) түүхэндээ анх удаа арменичуудыг олноор аймаглан хөнөөсөн үйлдлийг хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг гэж хүлээн зөвшөөрсөн.

Орчин үеийн Турк, Азербайжан улсын албан ёсны түүх судлал нь геноцидын баримтыг үгүйсгэдэг боловч олон тооны армени хохирогчид байсан гэж хүлээн зөвшөөрдөг юм.

«Британника» нэвтэрхий толь бичгийн дагуу энэ аймаглан устгах ажиллагааны үеэр 600 000 -аас 1 500 000 арменичууд нас барсан гэж үздэг.
Витебск

**Витебск** (белорус. *Ві́цебск*) -Беларусийн зүүн хойд хэсэгт орших Витебск муж, Витебск дүүргийн засаг захиргааны төв хот. Бүс нутгийн зүүн хэсэгт Баруун Двина гол дээр байрладаг. Тус улсын хамгийн олон хүн амтай дөрөв дэх хот (Минск, Гомель, Гродно хотуудын дараа). Хүн ам: 358,927 хүн (2025 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар). Газар нутаг нь: 134.6 км².

974 онд байгуулагдсан Беларусийн Полоцск хотын дараа хоёрдахь ууган хот. 2024 оны 6-р сард Витебск хот байгуулагдсаны 1050 жилийн ойг тэмдэглэсэн байна.

## Хүн ам 
Витебск хот 2025 оны байдлаар 358 927 хүн амтай байсан.

## Засаг захиргаа 
Витебск хот засаг захиргааны хувьд Железнодорожный, Октябрьский, Первомайский гэсэн 3 дүүрэгт хуваагддаг байна.

## Эдийн засаг 
2017 онд Витебск хотод иргэдийн сарын дундаж нэрлэсэн цалин (орлогын татвар, зарим суутгал хийхээс өмнө) 744.9 Беларусийн рубль (110 ам.доллар орчим) байсан. Витебск хотын дундаж цалин нь Беларусийн бүс нутгийн төвүүдийн дунд хамгийн бага юм.

Аж үйлдвэрийн хувьд металл боловсруулах, хөнгөн болон хүнсний үйлдвэр, цахилгаан хэрэгсэл үйлдвэрлэл, барилгын материал, мод боловсруулах зэрэг 300 гаруй аж ахуйн нэгж байдаг. 

Хотод трамвай, троллейбус, автобус, цахилгаан автобус ажилладаг. Гол дээрх усан тээвэр ажиллаж байна. Төмөр замын буудал, олон улсын нисэх онгоцны буудал байдаг.

## Боловсрол 
Тус хотод 5 дээд боловсролын байгууллага байдаг.

* П.М.Машеровын нэрэмжит Витебскийн улсын их сургууль.
* Витебскийн Улсын Технологийн Их Сургууль.
* Витебскийн Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль.
* Витебскийн Улсын Мал эмнэлгийн академи.
* Олон улсын "МИТСО" их сургуулийн Витебск дахь салбар.
Марк Шагал

**Марк Шага́л** (орос. *Марк Заха́рович (Моисе́й Ха́цкелевич) Шага́л,* франц. *Marc Chagall*, идиш מאַרק שאַגאַל‎; 7-р сарын 6-нд Оросын хаант улсын Витебск мужийн Лёзна тосгонд төрсөн— 1985 оны 3-р сарын 28-нд Францын Прованс нутгийн Сен-Поль-де-Ванс коммунд нас барсан) — еврей гаралтай оросын болон францын зураач. Юдель Пен, дараа нь Санкт-Петербургт Николай Рерих, Леон Бакст нараас суралцаж байсан, 1911-1913 онд Парист амьдарч байжээ.

Оросын 1917 оны большевикуудын Октябрын хувьсгалын дараа тэрээр багшилж, Витебск хотын музей, Витебскийн урлагийн сургуулийг байгуулжээ. 1922 онд Зөвлөлт улсаас цагаачилж гэр бүлийнхээ хамт Литва руу (түүний үзэсгэлэн Каунас хотод болсон), тэндээсээ Герман руу явав. 1923 оны намар Амброуз Воллардын урилгаар Шагалын гэр бүл Парис руу нүүжээ. 1937 онд Шагал Францын иргэн болсон байна.  

Тэрээр уран зураг, графикаас гадна сценограф, монументал, гоёл чимэглэлийн урлагт чадлаа үзэж байжээ. Тэрээр 1964 онд Парисын Гарнье дуурь (франц. *Opéra Garnier*)-ийн бүрхүүлт гэрэл, 1966 онд Нью-Йорк хотын Метрополитан дуурийн (англи. *Metropolitan Opera*) ханын зураг зэргийн зохиогч юм. Тэрээр мөн идиш хэлээр шүлэг бичсэн бөгөөд "Миний амьдрал" дурсамжийн зохиолч юм. 20-р зууны уран сайхны авангардуудын хамгийн алдартай төлөөлөгчдийн нэг. Шагалын бүтээлд Витебск хотод өнгөрсөн түүний бага, залуу настай холбоотой уламжлалт еврей сэдвүүд хамгийн тод харагдаж байдаг. Зураачийн амьдралынх нь туршид онгод нь болж байсан хүн бол түүний эхнэр Белла Шагал (1895-1944) байсан гэдэг юм.

## Сонгодог бүтээлүүд нь: 
* «Саарал байшин» /The Grey House/, 1917 он. Хэмжээ 68 × 74 см, тосон будаг. Мадрид дахь Тиссен-Борнемиса музей;
* «Хот дээгүүр», 1918 он. Москва, Третьяковын улсын музей;
* «Цагаан цовдлолт» /White Crucifixion/, 1938 он. Хэмжээ 154,3 × 139,7 см, Чикаго дахь Урлагийн хүрээлэн.
Фрэнк Дарабонт

**Фрэнк Дарабонт** (англи. *Frank Darabont*, унгар. *Ferenc Árpád Darabont*, 1959 оны 1-р сарынг 28-нд төрсөн) — америкийн унгар гаралтай кино найруулагч, кино зохиолч бөгөөд продюсер. Тэрээр Оскарын шагналд 3 удаа нэр дэвшиж байсан бөгөөд «Шоушенкийн шоронгоос оргосон нь»  (англи. *The Shawshank Redemption*),  «Ногоон майл» (англи. *The Green Mile*), «Манан» (англи.*The Mist*)  зэрэг кинонууд найруулсанаар маш их алдаршсан юм.

## Намтар 
Фрэнк Дарабонт 1959 оны 1-р сарын 28-нд Францын Монбелиард дахь дүрвэгсдийн хуаранд төрсөн. 1956 оны Унгарын хувьсгал бүтэлгүйтсэний дараа эцэг эх нь эх орноосоо дүрвэсэн байна. Хүүхэд байхдаа Америкт ирсэн тэрээр гэр бүлийнхээ хамт Лос-Анжелес хотод суурьшиж, Холливудын ахлах сургуульд суралцжээ.
Наран ургахыг хүлээхгүй (Монгол кино)

" Наран ургахыг хүлээхгүй Монголын уран сайхны кино. 

"Монгол кино үйлдвэр 1997 онд  "Сэргэн мандалт" корпорацын захиалгаар "Наран ургахыг хүлээхгүй" уран сайхны кино бүтээжээ.  Зохиолыг Л.Нацагдорж, Н.Ганхуяг нар бичиж, Хөгжмийн зохиолчоор Г.Алтанхуяг ерөнхий найруулагчаар Н.Ганхуяг нар ажиллаж,	гол дүрд Г.Золбоот, Ч.Ичинхорлоо, У.Эрдэнэзаан, И.Одончимэг, Д.Мэндбаяр, Ц.Батхуяг буюу Амбий, Ц.Цэрэндорж, Ч.Батцэнд, Н.Алтанцэцэг, Т.Зунгурай нар тогложээ.
Саримсан сонгино

**Allium Obliquum:** Нэн ховор ургамал. Сонгинолог булцуутай, 60-140см өндөр иштэй, олон наст өвс. Сонгинолог булцуу 2-3см голчтой, илгэлэг улаан хүрэн хальстай, нижгээдээр байрлана. Үзүүр нь аажмаар нарийссан 6-9мм хавтгай шугаман навчтай. Ногоовтор шар олон цэцгээс бүрдсэн бөмбөлгөн баг цэцэг ишний үзүүрт байрлана.

Баян-Өлгий аймгийн Сагсай, Алтай сумын бага хэмжээний талбайд цөөн тохиолдоно. Уулын дунд, доод хэсгийн ойн цоорхой, нугад ховор тохиолдоно. Тархац нутаг нэн хязгаарлагдмал. Нөөц маш бага бөгөөд нарийвчлан тогтоогоогүй, бага хэмжээний талбайд цөөн тоогоор ургадаг, ургамлын булцууг хүнсний зориулалтаар ашигладаг, тархац нутагт мал бэлчээрлүүлж байгаа зэрэг шалтгаанаас устах аюулд орсон ургамал.
Шар саадганцэцэг

**Cypripedium Calceolus:** Нэн ховор ургамал. Хөндлөн бараан үндэслэг иштэй, 20-40см өндөр олон наст. Ишний дунд хэсэгт 6-10см урт, 2-4см өргөн, зууван, суумал 3-5 долгионтсон навчтай, үзүүртээ 1 юмуу 2-3 том цэцэгтэй. Цэцгийн шадар эрхтний 4 навчинцар 3-5см урт, нарийн юлдэрхүү, мушгирсан улбар хүрэн өнгөтэй, цайвар шар уруултай. 

Монгол дагуурын Ноён уулын хусан ой, ойн цоорхой, зах, ойн бүсийн гол горхийн эргийн нугад ургана. Нэн хязгаарлагдмал тархацтай.

Мод огтлох, түймэр гарах, нуга, голын эргээр мал бэлчээрлүүлэх, ургамлыг түүж бэлтгэх зэргээс ховордож байна.
Элдэв навчит улиас(Тоорой)

**Populusdiversifolia:** Нэн ховор, үлдвэр мод. Өтгөн саглагар титэмтэй, 8-10м өндөр мод. Хагарч цуурсан цайвар саарал холтос бүхий бүдүүн иштэй. Нэгэн жигд бүдэг ногоовтор цэгээн сарьслагдуу навчистай. Өргөн дугуй, эсвэл тайрмал юмуу зүрхэн хэлбэрийн суурьтай, хотон шүдлэг, хоёр талдаа 4-5 шүдэнцэртэй, залуу найлзуурын навч нарийн юүлдэрхүүгээс өндгөрхүү юлдэн, бараг бүтэн захтай. Баг цэцэг уртавтар, унжмал. Үр жимс хонхорцог хэлбэртэй, шилбэнээсээ 2 дахин урт, нүцгэн үрчгэрдүү гадаргуутай, үр жижиг.

Говь-Алтай, Зүүнгар, Алашаа, Алтайн өвөр говиудын тойргийн бага хэмжээний талбайд тохиолдоно. Тархац нутгийн баруун зах Аж богдын нурууны өмнөд хормойн Элст мянганд тэмдэглэгдсэн бөгөөд, зүүн зах Тост, Ноён богд, Нэмэгт уулсаар хязгаарлагдаж, Монгол Алтайн нуруунаас урагш Эзний голын сав нутгийн адаг хүртэлх газрыг хамардаг. Цөлийн Захуй, Багануур, Эхийнгол, Тооройн булаг, Шархулс, Цагаанбургас, Чонын боом, Эхэн зулганай, Зуунмодны баян бүрдэд шугуйлан ургана. Говийн баян бүрдүүдэд сайрын үйрмэг чулуу, хайргат хурдас, хужирлаг газруудын захаар цуварч урган бага хэмжээний тармаг, төгөл ой үүсгэдэг.

Цөл, цөл хээрийн нөхцөлд олон жил дараалан ган болж, хөрсний чийг багасаж хуурайшилт эрчимжиж байгаагаас үрээр үржих явц удааширч байгаа. Ус чийглэг цөөн тооны газруудаар хааяа үрээс нялх тоорой цухуйхад болон үндэсний салмайнаас залуу найлзуур гарахад түүнийг мал, зэрлэг амьтан идэж гэмтээснээс ургалтанд муугаар нөлөөлж байна. Тооройг түлшинд хэрэглэх, малын хашаа барихад болон гэр ахуйн модон хэрэглэл хийхэд ашиглаж байгаагаас тооройт талбай дахь модны тоо цөөрч, тархац нутаг хумигдан устах аюулд орсон. Өнө эртний үлдвэр зүйл учир нөхөн төлжих чадавхи зогсонги байдалд орсон.
Дөрвөлсөн бөлбөө

**Nymphaeatetragona:** Нэн ховор, үлдвэр ургамал. Үндэслэг иш шулуун, олон наст өвслөг усны ургамал. Навч зүрхэн хэлбэрийн суурьтай зууван юмуу өргөн өндгөрхүү хэлбэртэй. Цэцэг том, 4-5см хааяа 9см хүртэл голчтой, 10-12 дэлбийн хэлтэстэй, дохиураас эрс тусгаарлагдсан, 4 талт суурьтай. Үр боловсрох орны амсар 4-10 цацрагтай.

Хөвсгөлийн Дархадын хотгорын Цэцэгт нуур, Хангайн Идэр гол, Их нууруудын хотгор (Хар нуур, Хар ус нуур)-ын тойрогт тохиолдоно. Нуур, голын татуургат ургана.

Гол, горхи, нуурын урсац багасгах, ширгэх, намаг хатаж хуурайших, мал бэлчээрлүүлэх зэрэг шалтгаанаас устах аюулд орсон ургамал.
Цагаан цээнэ

**Paeoniaalbiflora:** Нэн ховор ургамал. Зузаан үндэслэг иштэй, 40-80см өндөр, олон наст өвс. Иш бүдэг ногоон, заримдаа улаавтар. Навч 7-12см урт, цувраа байрлалтай, хошоод гурвалсан, 6-10см урт бариултай. Навчинцар зууван юлдэрхүү хэлбэртэй, нарийн мөгөөрслөг шүдлэг бүхий ширүүн захтай. Цэцэг ганцаар эсвэл хэд хэдээр байрласан, цагаан, том, 3-5см голчтой. Дэлбийн хэлтэс тонгоруу өндгөрхүү юм уу өндгөрхүү дугуй хэлбэртэй, хурц, тахир үзүүртэй. Үр боловсорсны дараа хэтэвч ханзарч үрээ гүвдэг. Гурван хэтэвчит цана маягийн жимстэй.

Хянган, Дорнод Монголын тойргийн Халхын гол, Онон Улзын сав газраар, Монгол Дагуурын тойрогт, нугатай энгэр, хээрийн болон алаг өвст нуга, толгодын энгэрийн болон голын хөндийн хийгээд уулын өвөр хормой, сийрэг сөөгөнд дунд ургадаг.
 
Ган, хуурайшилтаас хөрсний чийг буурч хатах, ургах орчин элсний нүүдэлд дарагдах, бэлчээрийн талхагдалтад орох, эм, гоёл чимэглэлийн зориулалтаар ногоо, цэцэг, үндэс, үндэслэг ишийг хавтгайруулан түүж бэлтгэх зэрэг шалтгаанаас тархац нутаг хумигдан, нөөц хомсдож байгаа устах аюулд орсон ургамал.
Интернэт хайлт

**Интернэт хайлт** нь Дэлхий дахины веб дээрх мэдээлэл болон вэбсайтуудыг хайх зориулалттай програм юм. Вэбээс мэдээлэл цуглуулдаг программ хангамжийг "crawler" гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ үйлдлийг "crawling" гэж нэрлэнэ. Тэмдэглэл: Ердийн хайлтын системд илрээгүй вэбийг "гүн вэб" гэж нэрлэдэг.

Хайлтын систем гэдэг нь программыг заадаг бөгөөд уг програмаар хайлтын үйлчилгээ үзүүлдэг газрыг "хайлтын сайт" гэж нэрлэдэг боловч, бодит байдал дээр "хайлтын систем" гэдэг нэр томъёог хоёр утгаар хольж хэрэглэдэг. Энэ нь ихэнх порталууд хайлтын үйлчилгээ үзүүлдэг тул портал сайттай ижил утгатайгаар хэрэглэгддэг.

2010-аад онд гар утас болон YouTube-ийн хүчтэй өсөлттэй холбоотойгоор хайлтын системийн байр суурь хумигдаж байна. Орчин үед зөв хайлтыг Google-ээр хийдэг боловч ихэнх мэдээллийг хайлтаар бус YouTube болон нийгмийн сүлжээгээр олж авах нь түгээмэл болсон. 

Гэтэл 2022 оны 11-р сарын сүүлээр ChatGPT гарснаар том хэлний загварт суурилсан харилцан ярианы хиймэл оюун ухааны үйлчилгээ анхаарал татаж, хиймэл оюун ухаан болон хайлтын системийг хослуулсан AI хайлтын систем шинэ бизнесийн загвар болон гарч ирж, өөр нэгэн өөрчлөлтийг зөгнөж байна. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг хиймэл оюун ухааны хайлтын системийн баримт бичгээс харна уу.
Мэдлээ

Боловсролын яамын төсвөөр хийгдсэн Мэдлээ цахим сурах бичиг. 

Энэхүү вебсайтыг НҮБ-ын Хүүхдийн Cан, НҮБ-ын Хариу Aрга Xэмжээ, Нөхөн Cэргээх Сангийн дэмжлэгтэйгээр Боловсрол, Шинжлэх Ухааны Яам, Боловсролын Мэдээллийн Технологийн Төв хөгжүүлэв. 

## Түүх
2022 оноос өмнө уг вэбсайт нь econtent.edu.mn нэрээр үйл ажиллагаагаа явуулж байсан бөгөөд 2022 онд вэбсайтыг шинэчлэн хөгжүүлж, Мэдлээ нэрээр дахин нээлтээ хийсэн.
Монтевидео

thumb|150px|1925-1928 онд Өмнөд Америкийн хамгийн өндөр барилга байсан Паласио-Сальво.
**Монтевидео** (испани. *Montevideo*) - Өмнөд Америкийн зүүн өмнөд эрэгт орших Уругвайн нийслэл бөгөөд хамгийн том хот юм. Энэ бол Уругвайн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв юм.

Ангилал:Өмнөд Америкийн нийслэл
Ангилал:Уругвай
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:1726 онд байгуулагдсан
Атлантын Европын Их Сургууль

**Атлантын Европын Их Сургууль**

Атлантын Европын Их Сургууль (испаниар: Universidad Europea del Atlantico) буюу UNEATLANTICO нь Испанийн хувийн их сургууль бөгөөд Кантабрийн Шинжлэх Ухаан, Технологийн Паркт (PCTCAN), Сантандер хотод байрладаг.

Энэхүү боловсролын байгууллага нь 2014 оны 9-р сарын 29-нд найман их сургуулийн зэрэг, 350 бүртгэлтэй оюутантайгаар нээгдсэн. Янз бүрийн сургалтын хөтөлбөрүүдийг жил бүр аажмаар нэвтрүүлж, 2017-2018 оны хичээлийн жилд Атлантын Европын Их Сургуулийн анхны төгсөгчдийг бэлтгэж дуусгах зорилготой.

Энэ сургуулийн бүх зэрэг Европын Дээд Боловсролын Бүс (Болоньягийн процесс)-д нийцсэн байдаг. Кантабрийн Судалгаа, Аж Үйлдвэрийн Технологийн Төв (CITICAN) нь уг сургуулийн нэг хэсэг юм.

Энэ их сургуулийг Fundación Universitaria Iberoamericana (FUNIBER)-ийн дэмжлэгтэйгээр байгуулсан бөгөөд 2013 оны 7-р сарын 5-нд Испанийн Засгийн газраас албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн. Төслийн нийт хувийн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 16.5 сая еврогийн үнэлгээтэй байсан бөгөөд үүнээс 14.5 сая евро нь барилга байгууламжид, үлдсэн 2 сая евро нь Кантабрийн Судалгаа, Аж Үйлдвэрийн Технологийн Төв (CITICAN)-ийг байгуулахад зарцуулагджээ. Энэхүү төв нь боловсролын байгууллагын судалгаа, хөгжүүлэлтийн төслүүдийг удирдахын тулд үүсгэн байгуулагдсан юм.
Балеарын Арлуудын Их Сургууль

Балеарын Арлуудын Их Сургууль

Балеарын Арлуудын Их Сургууль нь Испани улсын Балеарын арлуудад 1978 онд байгуулагдсан улсын их сургууль бөгөөд Мальорка арлын Палма хотод байрладаг. Сургуулийн санхүүжилт нь Балеарын арлуудын өөртөө засах засгийн газраас хийгддэг.

Их сургуулийн үүсэл 1483 он хүртэл эргэн очих бөгөөд Арагоны Хаан Фердинанд энэхүү сургуулийг философич, зохиолч Рамон Ллулын (1232–1315) нэрээр байгуулсан. 1835 онд хаагдсан ч, Балеарын арлын оюутнууд Барселонад суралцсаар байсан. Тэнд тэд Cervera болон Барселонад их сургуулиудын харьяанд суралцдаг байв.

1949 онд Estudi General Lul·lià дахин байгуулагдаж, Барселонагийн их сургуулийн хяналт дор философи болон хэл шинжлэлийн хичээлүүд заагдаж эхэлсэн. 1972 онд Шинжлэх ухаан болон Урлагийн факультетууд нэмэгдэж, тус тус Барселона болон Автономит Их Сургуулийн харьяа болжээ. 1978 онд ивээн тэтгэгч их сургуулиудаас тусгаарлагдан, Палмад тусгаар Балеарын Арлуудын Их Сургуулийг байгуулжээ.
Альмериагийн Их Сургууль

**Альмериагийн Их Сургууль** (Испани: Universidad de Almería, UAL) нь Испанийн Альмериа хотод, Газар дундын тэнгисийн эрэгт байрладаг улсын их сургууль юм. 2008 онд тус сургууль 38 өөр хөтөлбөр санал болгож, 871 багш, 13,825 оюутантай байжээ.

Байгуулагдсан үеийн удирдлага нь дэд захирал Кармело Родригес Торребланка байв. 2007 онд ректороор Д. Альберто Фернандез Молина Гарсиа сонгогдсон бөгөөд нийт саналын 82.4 хувийг авчээ. 2015 оны эхээр Д. Альфредо Мартинез Альмесижа түүний оронд томилогдсон.

2019 оны 5-р сарын 28-нд болсон сонгуулиар Кармело нийт саналын 87 хувийг авч дахин сонгогдсон бол түүний өрсөлдөгч Диего Валера нийт 2,385 санал авсан.

Альмериагийн Полифони найрал дуучид нь оюутнуудаас бүрдсэн, 1994 онд байгуулагдсан холимог камер найрал дуу юм. Удирдаач нь Хосе Луис Мартинез бөгөөд тэрээр мөн Альмериагийн Virgen del Mar найрал дууны захирал байжээ.

Их Сургууль

Ангилал:1993 онд байгуулагдсан
Ангилал:Испанийн их сургууль, коллеж
Гомель

**Гомель** (белар. *Го́мель*) —Беларусь улсын Гомель мужийн засаг захиргааны төв хот. Беларусь улсын 2025 оны хүн амын тооллогоор тус хот 501 193 хүн амтай улсдаа хоёрт орсон байна.  

Бүгд Найрамдах Беларусь улсын зүүн өмнөд хэсэгт Сож голын эрэг дээр, Минск хотоос зүүн өмнө зүгт 302 км, Брест хотоос зүүн тийш 534 км, Могилёв хотоос урагш 171 км, Брянск хотоос баруун тийш 237 км, Чернигов хотоос хойд зүгт 111 км, Оросын нийслэл Москвагаас баруун өмнө зүгт 567 км зайд оршдог хот. Энэ хотыг анх 1142 онд түүхэн сурвалж бичигт дурдсан байдаг баялаг түүхтэй юм. Гомель хотод Беларусийн Тээврийн Их Сургууль, Франциск Скарины нэрэмжит Гомелийн Улсын Их Сургууль зэрэг Беларусийн алдартай их сургуулиуд байрладаг.

Ангилал:Беларусийн хот
Чиба Их Сургууль

**Чиба их сургууль** () нь Японы Чиба хотын үндэсний их сургууль юм. Энэ нь Токио Гакүгэй их сургууль, Сайтама их сургууль, Ёкохама үндэсний их сургуультай эвслийн нэг хэсэг болгон боловсролын чиглэлээр докторын зэрэг олгодог. Тус их сургууль нь 1949 онд Чиба мужийн одоо байгаа боловсролын байгууллагуудаас байгуулагдсан бөгөөд маш олон жилийн турш Чиба анагаах ухааны их сургууль (1923-1960), Токиогийн анагаах ухаан ба шүдний их сургуулийн бэлтгэл анги, Чиба багшийн сургууль (1872-1951), Токиогийн политехникийн ахлах сургууль (1914-1951), Чиба цэцэрлэгжүүлэлтийн ахлах сургуулийг нэгтгэсэн. Чиба их сургууль нь 2010 онд Үндэсний их сургуулийн корпорацын хуулийн доор дахин нэгтгэгдсэн. Чиба их сургууль нь "The Times Higher Education"-ийн гаргасан 2019 оны Азийн их сургуулийн шилдэг 100 их сургуулийн 168-р байрт жагссан. Түүний товчилсон хэлбэр нь Чибадай юм. Одоогийн байдлаар Чиба их сургууль нь есөн салбар, их сургуулийн номын сан, их сургуулийн эмнэлэг болон бусад боловсрол, судалгааны байгууламжаас бүрддэг. Бакалаврын хөтөлбөрт 11,179 оюутан суралцдаг ба Японы хамгийн том их сургуулиудын нэг болоод удаж байна. Төгсөлтийн сургуулийн хувьд магистрын арван хөтөлбөрт 2,354, докторын есөн хөтөлбөрт 1,220 орчим оюутан суралцаж байна.

## Гадаад холбоос
Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Японы их сургууль
Ангилал:Чиба
ESSEC Бизнесийн Сургууль

Эколь Суперьёр дэ Сианс Экономик эт Коммерсиаль буюу ESSEC бизнес сургууль гэх нэрээр илүү танигдах эсвэл зүгээр л ESSEC нь францад байрлах бизнесийн сургууль ба францын гранд эколь (францын шилдэг дээд боловсролын байгууллага) юм. 1907 онд байгуулагдсан уг сургуулийн үндсэг кампус нь Иле-де-Франс мужийн Сержи хотод байрладаг бөгөөд Ла Дефенс, Рабат, Сингапурт мөн байрладаг. Парисын HEC-ийг үүсгэсний хариу болгон Иезүитүүд байгуулсан бөгөөд 1981 оноос өмнө аль ч худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимаас хараат бус хэвээр байсан. Дараа нь Версалийн хяналтан доор байсан бөгөөд 2013 онд Парисын Иль-де-Франс хотын CCI болсон. Өнөөдөр ESSEC нь CY Alliance буюу хуучин Université Paris-Seine-ийн гишүүн юм. ESSEC групп нь "Grande École хөтөлбөр" гэж дуудагддаг бэлтгэл ангийн дараах сургалтаар дамжуулан захиргаа, удирдлагын менежментийн чиглэлээр магистрын зэрэг олгодог. Түүнчлэн ESSEC Global BBA хөтөлбөрөөр дамжуулан Бизнесийн удирдлагын бакалавр (BBA), мэргэжилийн магистр (SM), бизнесийн удирдлагын магистр (MBA), докторын зэрэг санал болгодог.
Каназава Их Сургууль

Каназава их сургууль нь Ишикава мужийн нийслэл Каназава хотод байрладаг Японы үндэсний их сургууль юм. Тус их сургууль нь 1949 онд байгуулагдсан боловч 1862 оноос эхтэй. Каназавагийн их сургууль нь Какума болон Такарамачи гэсэн хоёр үндсэн кампусуудад хуваагддаг. 2021 онд тус их сургуулийн элсэлтийн тоо нь 10,100 орчим оюутан байсан ба 636 гадаад оюутан байсан. Тус их сургууль нь 1862 онд Кага домайн үүсгэн байгуулсан Хикосо вакцинжуулалтын төв нэртэй салхин цэцэг өвчний эсрэг вакцинжуулалтын байгууллага болж байгуулагдсан. 1876 ​​онд Ишикава мужийн санхүүжүүлсэн анагаахын сургууль болжээ. 1887 онд Дөрөвдүгээр дээд дунд сургуулийн анагаах ухааны тасаг болж, дараа нь 1894 онд Дөрөвдүгээр дээд сургуулийн анагаах ухааны тасаг болсон. 1901 онд Каназавагийн Анагаах Ухааны Коллеж дараа нь 1923 онд Каназавагийн анагаах ухааны их сургууль болж хөгжсөн. Мужийн болон хотын засаг захиргаа анагаахын коллежийг эзэн хааны цогц их сургууль болгон хөгжүүлэхийг хүсэж байсан (Анагаахын сургуулийг анагаах ухааны тасаг болгох); Энэ нь дэлхийн 2-р дайнаас өмнө хэрэгжиж амжаагүй юм.
Америкийн уугуул шашин

Америкийн уугуул шашин, Америкийн уугуулын сүсэг бишрэл эсвэл Америкийн индианчуудын шашин америк тивийн уугуул иргэдийн уугуул оюун санааны зан үйл юм. Ёслолын арга замууд нь маш олон янз байж болох бөгөөд улс үндэстэн, овог аймаг, бүоэг хүмүүс өөр өөр түүх, итгэл үнэмшилд тулгуурладаг. Эртний Европын судлаачид Америкийн уугуул овог аймгууд, тэр ч байтугай жижиг бүлэг хүмүүс тус бүр өөрийн гэсэн шашны зан үйлтэй гэж тодорхойлдог. Шашны номлол нь ганц бурхны, олон бурхан шүтдэг, нэг бүлгээс зөвхөн ганц бурхан шүтдэг, анимист, бөө мөргөл, ниыгэмд байгаа бүхий л бурхныг шүтдэг эсвэл тэдгээрийн хослол байж болно. Уламжлалт итгэл үнэмшил нь ихэвчлэн домог, аман түүх, түүх, ёгт үлгэр ба ёсоор аман уламжлал хэлбэрээр дамждаг. Өнөө үед эрдэмтдийн тэмдэглэснээр маш олон Америкийн олон уугуул иргэд өөрсдийн уламжлалаа дахин сонирхож байна.
Мадридын Автономит Их Сургууль

Мадридын Автономит Их Сургууль (Autonomous University of Madrid), нийтэд "ла Аутонома" хэмээн алдаршсан, нь Испанийн нийслэл Мадрид хотод байрладаг улсын их сургууль юм. Энэхүү их сургуулийг 1968 онд хааны зарлигаар үүсгэн байгуулсан. Уг сургууль нь Европын хамгийн нэр хүндтэй их сургуулиудын нэг гэж өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгддөг. QS World University Rankings 2022 жагсаалтын дагуу УАМ нь Испанийн шилдэг их сургууль гэж үнэлэгдсэн бөгөөд жил бүрийн El País сонины гаргадаг их сургуулиудын жагсаалтад Испанид тогтмол 1-р байрт бичигддэг.

Тус их сургуулийн нэр хүндтэй төгсөгчдөөс дурдвал, Испанийн Дээд Шүүх болон Үндсэн хуулийн шүүхийн бүх ерөнхийлөгч нар, мөн одоогийн Испанийн хаан VI Фелипе орно. Тэрбээр тус сургуульд эрх зүйн чиглэлээр бакалаврын зэрэг эзэмшсэн бөгөөд УАМ-ын төгсөгчдийн холбооны ерөнхийлөгчөөр ажилладаг.

Уг их сургуулийн кампус нь Мадрид хот орчмын 650 акр (260 га)-ын хөдөө нутгийг хамардаг. 1968 онд байгуулагдсан гол кампус нь Кантобланко хэмээх газарт, Алькобендас, Сан Себастьян де лос Рейес болон Трес Кантос хотуудын ойролцоо байрладаг. УАМ-ын Кантобланко кампус нь их сургуулийн гол байгууламжуудыг багтаадаг. Тус сургууль нь нийт 94 докторын зэрэг олгох хөтөлбөр, 88 магистрын зэрэг санал болгодог. El Mundo сонины 2021 оны судалгаагаар, УАМ нь Биологи, Сувилахуйн ухаан, Анагаах ухаан, Физик болон Хууль зүйн чиглэлээр суралцахад Испанийн хамгийн шилдэг их сургууль гэж тодорхойлогджээ. Эдгээр чиглэл нь Испанид хамгийн эрэлттэй 50 мэргэжлийн тоонд ордог.
Альфонсо X Эль Сабио Их Сургууль

right|250px
**Альфонсо X Эль Сабио Их Сургууль** (, товчоор UAX, орчуулбал **"Цэцэн" X Альфонсо их сургууль**) нь Испанийн Мадридын Өөртөө Засах Нутагт орших, хувийн их сургууль юм.

Тус сургуульд 8,500 гаруй оюутан суралцдаг. UAX нь оюутнуудад 150 гаруй их сургуультай оюутан солилцооны хөтөлбөрт хамрагдах боломж олгодог. Хичээлийн жилийн хувьд улирлын тогтолцоотой бөгөөд 9-р сарын сүүлээр эхэлж, 6-р сард дуусдаг.

2019 оны 3-р сард, CVC Capital Partners компани UAX-д хөрөнгө оруулалт хийж, дотоод болон олон улсын түвшинд өсөлтөө хангах 5 жилийн төлөвлөгөө хэрэгжүүлэхээр болсон. Acuris-ийн мэдээлснээр уг хэлцэл нь 1.1 тэрбум еврогоор үнэлэгдсэн.

## Түүха
UAX нь 1992 онд байгуулагдсан бөгөөд 1993 онд Испанийн парламентаар хүлээн зөвшөөрөгдсөн анхны хувийн их сургууль болсон. Тус сургуулийг үүсгэн байгуулагч Хесус Нуньес Вильянуэва де ла Каньяда суурингийн захиргаатай тохиролцсоны үндсэн дээр 75 жилийн хугацаатайгаар 1 сая м² газар ашиглах эрх авч, сургуулийн хотхоныг байгуулсан.

2019 онд, UAX нь CVC Capital Partners хөрөнгө оруулалтын зөвлөх компанитай хамтран дээд боловсролын салбарт олон улсын тэргүүлэгч болох зорилготой түншлэлээ зарласан. Уг 5 жилийн хөгжлийн төлөвлөгөө нь органик ба органик бус өсөлтийг багтаасан. Органик өсөлт нь сургалтын хөтөлбөрийг өргөтгөх, онлайн оюутны тоог нэмэгдүүлэх, мэргэжлийн сургалтыг бэхжүүлэх зэрэг хүчин зүйлсээр дэмжигдэнэ.

Ангилал:Испанийн их, дээд сургууль
Андалусийн Олон Улсын Их Сургууль

right|200px
**Андалусийн Олон Улсын Их Сургууль** (, товчоор UNIA) нь Андалуси өөртөө засах нийгэмлэгт байрлах их сургууль бөгөөд 1994 онд бүс нутгийн боловсролын тогтолцоог бүрэн гүйцээх зорилгоор байгуулагдсан. Тус сургууль нь магистрын болон мэргэшлийн хөтөлбөрүүд санал болгодог.

UNIA нь Андалусийн дөрвөн хотод хотхонтой: Баэса, Ла Рабида, Малага, болон Севилья. Кампус бүр нь өөрийн гэсэн онцлог чиглэл, дэд бүтэцтэй бөгөөд оюутнууд, судлаачид болон өргөн олон нийтэд зориулсан төрөл бүрийн хөтөлбөр, үйлчилгээ үзүүлдэг.

Тус их сургууль нь хүмүүнлэгийн ухаан, нийгмийн ухаан, хууль, инженерчлэл, эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан, мөн байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлүүдээр төрөл бүрийн магистрын сургалт явуулдаг. Эдгээр хөтөлбөрүүд нь Испани болон олон улсын оюутнуудын хэрэгцээг хангахаар зохион бүтээгдсэн.

## Хотхонууд
UNIA нь Андалусийн дөрвөн аймагт хотхонтой:

File:Monastère de la Cartuja.JPG|Севилья хотын Ла Картуха Монастерид байх Санта Мариа де лас Куэвас хотхон
File:Rabida1.jpg|Палес де ла Фронтера (Уэльва аймаг) дахь Санта Мариа де Ла Рабида хотхон
File:Universidad Internacional de Andalucía in Baeza (6933176340).jpg|Баэса (Хаэн аймаг) хот дахь Антонио Мачадо хотхон
File:Premier building PTA Malaga (Medium).jpg|Малагагийн Андалусийн технологийн парк дахь Технологийн хотхон 

Ангилал:Испанийн их, дээд сургууль
Могилёв

**Могилёв** (белар. *Магілё́ў* , *мөн Могилев*) — Беларусь улсын Могилёв мужийн засаг захиргааны төв хот. Беларусийн 2025 оны хүн амын тооллогоор 352 896 хүн амтай байсан хот. 

## Түүх 
Могилёв хот 700 гаруй жилийн түүхтэй. Хот байгуулагдсан огноог судлаачдын хүлээн зөвшөөрснөөр 1267 он гэж үздэг боловч баримтат нотолгоо байдаггүй ажээ.

1358 онд Могилёв суурин Литвын Их Гүнт улсын нэг хэсэг болжээ. 1377 онд тус суурин  Ягеллогийн өмч болж, түүний удмын үл хөдлөх хөрөнгө болсон байна. Ягелло Польшийн хатан хаан Ядвигатай гэрлэж, Могилёвыг хүн амын бүх орлогын хамт насан туршдаа ашиглахаар шилжүүлэн авчээ. 1430 онд Могилёв Свидригайлогийн хаан ширээнд сонгогдохыг дэмжив.

1480 онд Литвын Их Гүнт улсын номд Могилёвыг хилийн гаалийн хот гэж дурдсан байдаг. 16-р зуунд Могилёв эцэст нь бүрэн хэмжээний бүтэцтэй, хүн ам өссөн, гар урлал, худалдаа хөгжсөн хот болжээ. 1514 онд Москвагийн Их Гүнт улсын нэг хэсэг болсон байна. 

Польшийн Вант Улс ба Литвын Их Гүнт улсын хооронд 1569 онд Люблин холбоо байгуулагдсаны дараа Могилёв Польш-Литвын хамтын нөхөрлөлийн нэг хэсэг болжээ. 1577 онд Могилёв Польшийн хаан, Литвын агуу герцог Стефан Батори нараас Их Магдебургийн эрхийг хүлээн авсан юм. 

1772 онд Польш-Литвын хамтын нөхөрлөлийн анхны хуваагдлаар Могилёв Оросын эзэнт гүрний нэг хэсэг болж, Могилев мужийн төв болжээ.

## Засаг захиргаа 
Могилёв хот засаг захиргааны хувьд Лениний болон Октябрийн гэж хоёр дүүрэгт хуваагддаг.

## Аж үйлдвэр 
Могилёвын аж үйлдвэрийн цогцолборын салбарын бүтцэд химийн болон нефть химийн (29.1%), механик инженерчлэл, металл боловсруулах (35.2%), хоол хүнс (18.8%), хөнгөн (11%) үйлдвэрүүд давамгайлж байгаа нь хотын бараг бүх гадаад худалдааны эргэлтийг тодорхойлдог.

Ангилал:Беларусийн хот
Хонконгийн Хятадын Их Сургууль

Хонконгийн Хятадын Их Сургууль (Chinese University of Hong Kong, товчоор CUHK) нь Хонконгийн Ша Тин дүүрэгт байрлах улсын судалгааны их сургууль юм.

Тус их сургууль нь 1963 онд Чүн Чи коллеж, Шинэ Ази коллеж, Юнайтед коллеж гэсэн гурван коллежийн холбооноос бүрдсэн хэлбэрээр үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд энэ нь Хонконгийн хоёр дахь хамгийн эртний их сургууль юм (хамгийн анхны нь Хонконгийн Их Сургууль). CUHK-ийн урьдын байгууллагууд нь Сэнт Жонсын Их Сургууль, Линнан Их Сургууль, Еньчин Их Сургууль болон БНХАУ-ын 10 христийн шашны их сургуулиас бүрддэг.

Тус сургууль нь 9 бүрэлдэхүүн коллеж, 8 академик факультеттай бөгөөд Хонконгод цорын ганц коллежийн тогтолцоотой их сургууль хэвээр байна. Сургалт нь англи болон хятад хэлээр явагддаг.

CUHK нь дөрвөн Нобелийн шагналтнуудтай холбоотой бөгөөд Хонконгийн их, дээд сургуулиуд дундаас Нобелийн шагнал, Тьюрингийн шагнал, Филдсийн медаль болон Веблений шагнал хүртсэн эрдэмтэд багшилдаг цорын ганц сургууль юм.
Хятадын Хөдөө аж ахуйн их сургууль

БНХАУ-ын Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль (China Agricultural University, товчоор CAU) нь Бээжин хотын Хайдянь дүүрэгт байрлах улсын их сургууль бөгөөд БНХАУ-ын Боловсролын Яамны харьяа юм. Тус сургууль нь "211 Төсөл", "985 Төсөл" болон "Давхар Нэгдүгээр Төрлийн Сургуулийн Хөгжлийн Хөтөлбөр"-т хамрагддаг.

CAU нь 1995 онд байгуулагдсан ба энэ нь Бээжингийн Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль болон Бээжингийн Хөдөө Аж Ахуйн Инженерийн Их Сургуулийн нэгдлээс бүрдсэн. Эдгээр сургуулиуд нь 1905 онд байгуулагдсан, Хятадын хөдөө аж ахуйн хамгийн анхны боловсролын байгууллагуудын нэгнээс үүсэлтэй юм.

2019 оны 12-р сарын байдлаар, CAU нь 66 бакалаврын мэргэжил, 32 гаруй магистрын хөтөлбөр, 21 докторын хөтөлбөр санал болгодог. Нийт 12,000 орчим бакалаврын болон 8,900 гаруй магистрын болон докторын оюутан суралцдаг бөгөөд тэдний дунд 508 гадаад оюутан багтдаг.

CAU-ийн спортын танхим нь 2008 оны Зуны Олимпын наадмын бөхийн төрлүүдийг зохион байгуулсан гэдгээрээ мөн алдартай.
Ённам их сургууль

**Ённам Их Сургууль** (Yeungnam University, солонгосоор: 영남대학교, романжин бичвэрээр: Yeongnam Daehakgyo) нь Өмнөд Солонгосын Умард Кёнсан мужийн Кёнсан хотод байрлах хувийн судалгааны их сургууль юм. Тус сургуулийн урьдын байгууллагууд болох Тэгү Коллеж (1947) болон Чүнгү Коллеж (1950) нь анх Тэгү хотод байгуулагдсан бөгөөд 1967 онд Ерөнхийлөгч Паг Жон-хигийн санаачилгаар нэгдэн Ённам Их Сургуулийг үүсгэн байгуулжээ.

1972 онд, их сургуулийн шинэ гол кампус нь Тэгүгийн зүүн хэсэгт орших Кёнсан хотод нээгдсэн. Тус сургууль нь Хууль зүй, Анагаах ухааны коллежуудтай бөгөөд их сургуулийн эмнэлэг ч ажилладаг.

Мөн тус сургууль нь Шанхайн Жяотун Их Сургуулиас гаргадаг Дэлхийн Их Сургуулиудын Академик Жагсаалтад (Academic Ranking of World Universities) 501-д эрэмбэлэгдсэн байна.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын их, дээд сургууль
Ажү их сургууль

**Ажү Их Сургууль** (, орчуулбал Азийн их сургууль) нь Өмнөд Солонгосын Кёнги аймгийн Сүвонь хотод байрлах, хувийн, судалгааны их сургууль юм. 1973 онд байгуулагдсан. Биологийн инженерчлэл, анагаах ухаан, эм зүй, хими, хиймэл оюун ухаан болон механик инженерчлэлийн огтлолцлыг судалдаг хосолмол инженерчлэлийн (convergence engineering) чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд энэ нь насжилт, өвчин, эрүүл мэндийн хүнс, байгальд ээлтэй материалуудтай холбоотой асуудлуудыг шийдвэрлэх, хүний амь насыг хамгаалахад чиглэдэг.

2020 онд, Ажү Их Сургуулийн олон улсын салбар болох Ажү Их Сургууль Ташкент (Ajou University in Tashkent, AUT) нь Узбекистаны нийслэл Ташкент хотод байгуулагдсан. Энэхүү сургууль нь Узбекистаны Засгийн газар ба Ажү Их Сургуулийн хамтын ажиллагааны үр дүнд байгуулагдсан бөгөөд Ажү Их Сургуулийн хөтөлбөр, стандартын дагуу сургалтыг зохион байгуулж байна. Сургалтаа амжилттай дүүргэсэн оюутнуудад тухайн мэргэжлээс хамаарч Ажү Их Сургууль эсвэл AUT-ийн диплом олгодог.

AUT нь Ажү Их Сургуулийн олон улсын иргэншлийн үзэл санааг бодитоор хэрэгжүүлэх нэг хэлбэр бөгөөд өнөөдөр энэ нь Төв Азийн дээд боловсролын салбарт тодорхой үр дүн, нөлөө үзүүлж буй Узбекистан болон Ажү Их Сургуулийн амжилттай хамтын ажиллагааны жишээ болон үнэлэгддэг.

Тус сургууль нь инженерчлэл, анагаах ухаан, эм зүй бол ирээдүйн гол салбарууд гэж үздэг. Түүнчлэн мобайл инженерчлэлийн мэргэжил нь ирээдүйн автомашин (байгальд ээлтэй болон жолоочгүй тээврийн хэрэгсэл), дрон, агаарын тээвэр, сансар огторгуй зэрэг мобайл төхөөрөмжүүдийн хэрэглээтэй холбоотой чиглэлүүдийг хамардаг.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын их, дээд сургууль
Мидстейт Коллеж

Мидстейт Коллежийн түүх нь 1857 онд Иллинойс мужийн Пеория хотод байгуулагдсан арилжааны сургууль хүртэл эргэн хүрдэг. 1865 онд ижил төрлийн өөр нэг сургууль нээгдэж, 1868 онд энэ хоёр сургуулийг нэгтгэнэ. 1888 онд, тус нэгдсэн сургуулийг Жэксонвиллийн Бизнесийн Коллежийн захирал Жорж В. Браун худалдан авч, нэрийг нь Брауны Худалдааны Бизнесийн Коллеж хэмээн өөрчилсөн.

1902 онд, шинэ барилга нь 240 Өмнөд (одоогийн Баруун Өмнөд) Жефферсон гудамжинд (Жефферсон ба Харрисон гудамжны уулзвар, хотын төвд) ашиглалтад орж, тус коллеж 2, 3-р давхарт байрласан.

1913 онд, Браун тус сургуулийг ноён Рийдэд худалдсан. Харин 1960 онд, Рийд тус сургуулийг А.Р. Беард, Дон Беард болон Арлайн Х. Банч нарт худалдаж, тэд сургуульд Midstate College of Commerce нэрийг өгчээ. 1965 онд, Банчийн гэр бүл хувьцааг бүрэн худалдан авч, 1970 онд сургуулийн нэрийг энгийнээр “Midstate College” болгон өөрчилсөн. Р. Дейл Банч тухайн үеэс ерөнхийлөгчөөр ажиллаж эхэлжээ.

1997 оны 10-р сард, Мидстейт Коллеж нь 95 жилийн турш үйл ажиллагаа явуулсан хотын төвийн байраасаа гарч, 411 West Northmoor Road (Northmoor Road ба Knoxville Avenue – Иллинойсын 40-р замын уулзварын ойролцоо) руу нүүсэн. Хуучин байр нь хөгжүүлэгчийн мэдэлд орж, 1998 онд "Prairie Building" нэртэйгээр дахин шинэчлэгдэн ашиглалтад орсон.

1999 оны 11-р сард, Мидстейт нь албан ёсоор 4 жилийн коллеж болох зөвшөөрлөө авч, Бизнесийн Удирдлагын Бакалаврын зэрэг олгож эхэлсэн бөгөөд хожим нь бусад бакалаврын хөтөлбөрүүд ч нэмэгдсэн. Арлайн Х. Банч Бизнесийн Төв нь 2002 оны 1-р сард нээгдсэн.

2010 оны 11-р сард, Банчийн охин Мередит Н. Банч коллежийн ерөнхийлөгчөөр томилогдсон бол Р. Дейл Банч нь Захирлуудын Зөвлөлийн даргаар үлдсэн.

2018 онд, Мидстейт Коллеж Бизнесийн Удирдлагын Магистрын хөтөлбөр (MBA) эхлүүлэхээ зарласан.

Харамсалтай нь, 2019 оны 7-р сард Мередит Банч оюутны тоо буурч, бусад боловсролын байгууллагатай хийх гэж байсан түншлэл бүтэлгүйтсэнээс шалтгаалан санхүүгийн хүндрэлд орсон тухай мэдэгдэж, Мидстейт Коллеж 2019 оны зун улирлын дараа хаагдаж, кампусыг худалдаанд гаргахаа зарласан.
Сингапурын Технологийн Хүрээлэн

Сингапурын Технологийн Институт (SIT эсвэл Singaporetech) нь Сингапур дахь олон нийтийн бие даасан их сургууль юм. Тухайн их сургууль нь үйлдвэрлэлд чиглэсэн, хэрэглээний зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Энэ нь өөрийн зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийн хамт гадаадын их дээд сургуулиудтай хамтран мэргэлжлийн зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг ч хэрэгжүүлдэг. Сургуулийн зэрэг олгох хөтөлбөрүүд нь 5 бүлэгт хуваагддаг. Инженерчлэл (ENG), Хүнс, хими, биотехнологи (FCB), мэдээлэл харилцаа холбооны технологи (ICT), Эрүүл мэнд ба нийгмийн шинжлэх ухаан (HSS), Бизнес, харилцаа холбоо, дизайн (BCD) гэсэн таван бүлэгт хуваадаг. SIT нь Сингапурын таван политехникийн дипломтой төгсөгчид, NUS ахлах сургууль, 2 урлагийн байгууллага, А зэрэглэлийн олон улсын бакалаврын зэрэглэлтэй (IB) элсэгчдийн хүлээн авдаг. SAT шалгалтын оноо бас тооцогддог. Насанд хүрсэн суралцагчид ч мөн элсэх хүсэлт гаргаж болно. Зөвхөн дүнгээс гадна элсэгчдийн  туршлага, хичээлээс гадуур үйл ажиллагаа мөн зэрэг олгох хөтөлбөрт хамрагдах хүсэл эрмэлзэлд үндэслэн элсүүлдэг. 2023 онд 13,053 элсэгч 39 зэрэг олгох хөтөлбөрөөр 3,328 байрын төлөө өрсөлдсөн. Элсэлтийн 93 хувь нь политехникийн дипломтай, 5 хувь нь А зэрэглэлийн дипломтой хүмүүс байв.
Колорадогийн Урлагийн Институт

**Колорадогийн Урлагийн Институт** () нь АНУ-ын Колорадо мужийн Денвер хотод байрлах, урлаг болон хоолны чиглэлээр сургалт явуулдаг, ашгийн төлөө сургууль байсан. Тус сургууль богино хугацаанд ашгийн бус байгууллага болон үйл ажиллагаа явуулсан ч, 2018 онд хаагдсан.

Энэхүү сургууль нь Хойд Америкт олон салбартай, ашгийн төлөө урлагийн коллежүүдийн франчайз болох “Art Institutes” сүлжээний нэг байсан. Уг сүлжээг Education Management Corporation (EDMC) нэртэй компани 1975 оноос 2017 он хүртэл эзэмшиж байсан. Санхүүгийн хүндрэл, оюутны тоо буурсан нөхцөл байдлаас шалтгаалан EDMC нь 2017 онд Колорадо Урлагийн Институт болон өөр 30 салбар сургуулийг Лос Анжелес хотод төвтэй Пентекосталь шашны Dream Center Education байгууллагад худалдсан.

Гэвч Dream Center нь 2018 оны сүүлчээр нийт 18 урлагийн институтийг хаах шийдвэр гаргаж, түүний дотор Колорадо Урлагийн Институт ч хаалгаа барьсан юм.
Олон улсын нисэх буудлуудын зөвлөл

**Олон улсын нисэх буудлуудын зөвлөл** (англи. *Airports Council International*; ACI) —дэлхийн цорын ганц нисэх онгоцны буудлын борлуулалтын төлөөлөгч юм.

Швейцарын Женев хотод төвтэй тус байгууллагыг 1991 онд байгуулсан бөгөөд дэлхийн нисэх буудлуудын эрх ашгийг хамгаалан, салбарын үйл ажиллагааны чанар, аюулгүй байдал, үйлчилгээний стандарт, тогтвортой хөгжлийг дэмжихэд чиглэсэн бодлого, хөтөлбөр, шилдэг туршлагыг дэлхий дахинд түгээн нэвтрүүлдэг ажээ. Түүнчлэн Засгийн газрууд, ICAO зэрэг олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллаж, мэдээлэл, сургалтын өргөн боломж олгож, салбарын хамтын ажиллагааг бэхжүүлдэг бөгөөд одоогоор буюу 2025 оны байдлаар 170 орны 2181 нисэх буудал тус байгууллагад гишүүнчлэлтэй.