open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аймаг (салаа утга)

**Аймаг** үгийн салаа утгууд:

* Аймаг, Монгол Улсын засаг захиргааны хамгийн дээд нэгж
** Монгол Улсын аймаг, Монгол Улсын аймгуудын жагсаалт
* Өвөр Монголын аймаг, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны засаг захиргааны нэгж
* Буриадын аймаг, Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын засаг захиргааны нэгж

## Мөн үзэх 
* Аймак
Хятадын аймаг

**Аймаг** (, , ОУАЗЦТ []; кириллээр: ; хятадаар 盟; пиньинь *мэнг*– „холбоо“) нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны засаг захиргааны нэгж юм. Өвөр Монголын аймаг нь Чин улсын үеэс эхлэн засаг захиргааны дээд түвшинд оршсоор иржээ. Анх Жирэм, Зуу Үд, Зост, Шилийн Гол, Улаанцав, Их Зуу гэсэн зургаан аймагтай байсан ба сүүлдээ нэмэгдсээр өнөөг хүрчээ. Өнөөдөр аймаг нь дүүргийн түвшинд буюу засаг захиргааны хоёрдугаар түвшин болох захиргааны дүүрэгт багтдаг. 1970-аад оны сүүлчийг хүртэл байсан есөн аймгаас зургаа нь дүүрэггүй хот болон статусаа өөрчилсөн.

!
БНХАУ-ын засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:Өвөр Монгол
Ургамлын үндэс

**Үндэс** — ургамлын амьдралд хэд хэдэн чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Үүнд:

#Ургамал үндэснийхээ тусламжаар газрын хөрсөнд бэхлэгдэн холбогдоно.
#Үндэс газрын хөрснөөс эрдэс бодис ус сорон авч ургамлыг хооллоно.
#Эдгээрээс гадна зарим ургамлын үндэс бэлтгэл шим тэжээлийн бодис нөөцлөх, вегетатив үржлээр үржих зэрэг нэмэлт үүрэг гүйцэтгэгч эрхтэн болно.
#Ургамлын үндэс микробуудын өсөж үржих сайн нөхцөл бүхий бүсийг өөрийнхөө ойролцоо бий болгодог. Энэ бүсийг ризосфер гэж нэрлэнэ.

Ургамлын үндэс ургах байдлаараа нэмэлт, голлосон, сахлаг, хажуугийн гэж 4 хуваагддаг.
Ангилал:Ургамал
Калуга муж

**Калуга муж** () нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.

## Эш холбоос 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Белгород муж

**Белгород муж** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.

## Цагийн бүс 
Тус муж нь Москвагийн цагийн бүст багтана.
Ердийн үед UTC+3, зуны цагийн үед UTC+4 цагтай болно.

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Еврейн өөртөө засах муж

**Еврейн өөртөө засах муж** (, идиш.: ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט) нь Оросын Холбооны Улсын Алс Дорнодын Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.

Захиргааны төв нь Биробижан хот юм. 1934 оны 5-р сарын 7-нд байгуулагдсан. Энэ нь өмнөд хэсгээрээ Хятадтай (Амар мөрний дагуу), баруун талаараа Амур муж, зүүн талаараа Хабаровскийн хязгаартай хиллэдэг.

## Эш холбоос 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж

Ангилал:Оросын иудаизм
Mesmerism

**Mesmerism** (*Монголоор: Мэсмэрисм*) нь хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй [Д. Ганцогт, Э. Мөнх-эрдэнэ] ба 2016 оны 12 сарын 15-нд өөрсдийн  "Mesmerism" фэйсбүүк хуудсанд анхны бичлэг болох "Дүүгийн ёолкны мөнгө" тавьснаар олон нийтэд танигдаж эхэлсэн. Энэхүү өдрөөс хойш гурван жилийн хугацаанд **200** гаруй бичлэг болон **3** бүрэн хэмжээний уран сайхны кино болон **1** олон ангит кино бүтээжээ.

## Бичлэг 
**Mesmerism**-н facebook, youtube хуудсанд орох контент нь нийгэмд эерэг хандлагатай, зөв үлгэр дуурайлалтай бөгөөд бүх насныханд зориулан бүтээдэг. Энэ нь **2-3 минутын** амьдралд тохиох энгийн үйлдлүүдийг уран сайхны юмуу хөгжилтэй хэлбэрт оруулсан зохиолтой дүрслэл юм.

## Бүтээл 
### ОРК уран сайхны кино 
Орон нутгаас оюутан болон ирсэн 2 залуу хэрхэн их хотын соёлтой танилцаж буй тухай 90 минутын турш хөгжилтэй байдлаар өгүүлнэ.

**Кино зохиол :** Д. Ганцогт, Г. Гантогтох

**Ерѳнхий Найруулагч :** Д. Ганцогт, Э. Мөнх-эрдэнэ

**Кино нээлт :** 2018 оны 05 сарын 18

### Сүүлчийн монита уран сайхны кино 
Төгсөх күрсийн оюутнууд дунд монита зарласнаар киноны үйл явдал хөгжилтэй байдлаар 55 минутын турш өгүүлнэ.

**Кино зохиол :** Г. Ганлхагва

**Ерѳнхий Найруулагч :** Д. Ганцогт

**Кино нээлт :** 2018 оны 12 сарын 25-нд IPTV-д орсон

### Диваажинд хүрэх зам уран сайхны кино 
Хорт хавдар нь сүүлчийн шатандаа орсон Улаанаа, Ганаа 2 үхэхээсээ өмнө далай үзэхээр шийднэ. Тэд эмнэлгээс оргох замдаа нэгэн машин хулгайлах бөгөөд тэрхүү машины багаажинд УИХ гишүүны өргөмөл охин хулан барьцаалагдан хэвтэж байсныг мэдээгүй өнгөрнө...

**Ерѳнхий продюсер :** Ж.Энхжаргалан

**Ерѳнхий Найруулагч :** Д. Ганцогт

**Кино нээлт :** 2019 оны 05 сарын 17

### Ангаахын алдартнууд 
Олон ангит кино Анагаахын сургуулийн оюутнуудын амьдралыг харуулна. Тэд олон асуудал адал явдалтай таардаг түүнийгээ яаж даван туулахыг энэ киноноос үзэж болно.

Энэхүү киног та  Voo апликэйшнээс үзэж болно.

## Нэмэлт холбоосууд 
* 
* Албан ёсны фэйсбүүк хуудас
* Албан ёсны юүтүб суваг
* Албан ёсны инстаграм
Ангилал:Уран бүтээлчдийн хамтлаг
Элбэгдорж

**Элбэгдорж:**
* Цахиагийн Элбэгдорж (1963) — 2009-2017 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, 1998, 2004-2006 онд Ерөнхий сайдаар ажилласан улс төрч
* Ринчиний Элбэгдорж (1888 - 1938) — БНМАУ-ын үеийн Коминтерний төлөөлөгч, буриад хувьсгалч
Омск муж

**Омск муж** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.

## Цагийн бүс 
Алтайн хязгаар нь Омскийн цагийн бүст багтана.Өөрөөр хэлбэл, UTC+6 бүст багтах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+7 болно.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Ханты-Мансийн өөртөө засах тойрог

**Ханты-Мансийн өөртөө засах тойрог - Югра** () нь Оросын Холбооны Улсын Сибирийн Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.

## Этимологи 
Дүүргийн нэр нь энэ нутаг дэвсгэрт амьдардаг Ханты, Манси нарын жижиг ард түмний өөрийгөө тодорхойлсноос үүдэлтэй юм. 

"Югра" гэдэг үг нь 2003 онд дүүргийн нэрийн нэг хэсэг болжээ. Гэхдээ Дундад зууны үед "Югра" гэдэг үг нь Хойд Уралаас цааш орших ард түмэн, газар нутгийг илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг байв. 

## Хүн амын тоо 
## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойрог

**Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойрог** () нь Оросын Холбооны Улсын Сибирийн Холбооны тойрогт харьяалагддаг,1930 оны 12-р сарын 10-нд байгуулагдсан, Оросын Холбооны Улсын субьект юм. 

Тус өөртөө засах тойргийн Засаг захиргааны төв нь Салехард хот.

## Хүн ам 
Оросын улсын статискикийн "Росстат" байгууллагын 2023 оны мэдээгээр тус тойрог **512 387** хүн амтай байжээ. Үүнээс хотын хүн ам — 84,5 **% (432942)** ажээ.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж
Цагаагчууд

Хамаг монголын эртний түүхийг бичилцэж явсан Цагаагчууд (Цагаачууд эсвэл Цадаакчууд) овогтон нь Увс, Ховд аймгаар нутаглах бөгөөд Баяд ястны нэгэн том овог юм.

*Баяд нь эрт цагт түүхийн тавцан дээр гарч ирсэн, язгуурын монгол аймгийн нэг юм.*
Дорлигийн Дариймаа

**Дорлигийн Дариймаа** нь хүний эрхийн боловсролын чиглэлээр төрийн болон төрийн бус байгууллагууд, хүүхэд залуучууд, багш нарт олон удаагийн сургалт зохион байгуулж, Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагыг сурталчлан таниулж, кампанит  ажлуудад идэвхитэй оролцдог хүний эрхийн зүтгэлтэн юм.

*Намтар
* Ажлын туршлага
* Шагнал

## Намтар 
Шаазган овогт **Дорлигийн Дариймаа** нь 1957 оны зургадугаар сарын 10-ны өдөр төрсөн.  Түүх нийгмийн багш мэргэжилтэй. Мэргэжлээрээ 37 жил тасралтгүй ажиллаж байгаад 2016 онд өндөр насны тэтгэвэрт гарсан. 
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагад 1995 онд элссэн. Багш нарын бүлгийн гишүүн бөгөөд  хүний эрхийн боловсролын сургагч багш, кассчинаар ажилладаг. 

## Ажлын туршлага
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын гишүүнээр элсээд 25 жил болж байна. Энэ хугацаанд, 2003 оноос Хэнтий,Архангай, Завхан,Өвөрхангай аймгуудад Шүүхийн Шийдвэр Гүйцэтгэх газар, Цагдан хорих газар, Хорих ангиудад захирал Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын гүйцэтгэх захирал Б Алтантуяа,Удирдах зөвлөлийн гишүүн С Ганчимэг нартаа хамтран сургалт зохион байгуулсан
Төв аймаг, Багануур дүүрэг,Улаанбаатар хотын их дээд сургуулиудад хүний эрхийн боловсролын чиглэлээр сургалт хамтран явуулсан.
Улаанбаатар хотод Сурагчийн холбоотой хамтран зохион байгуулсан сурагчдын дунд “333 сургагч багш” бэлтгэх сургалтанд 2-3 удаа хичээл заасан. 
Орон нутгийн ба нийслэлийн ХЭЭС сургалтанд хүрэлцэн ирсэн багш нарт,Нийслэлийн 12 –р сургуулийн багш нарт очиж сургалт явуулсан.
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагаас зохион байгуулсан  дараах үйл ажиллагаанд биечлэн оролцов. Үүнд, МЭИ-ийн цахим номд дурсамж сэтгэгдлээ бичиж үлдээв.
Хүний эрхийн боловсролыг түгээн дэлгэрүүлж буй тэргүүн туршлагыг орон нутгийн сургуулиудаас хүлээн авч, 54 сайн туршлагаас 23-ыг шалгаруулж эмхтгэн ном болгоход биечлэн оролцсон.
Он оны чуулганд идэвхитэй оролцож хяналтын зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж гишүүдийн улирлын цугларалтанд  тогтмол оролцож байсан.

## Шагнал 
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын “Хүндэт өргөмжлөл”
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын дээд шагнал ЦОМ- оор шагнуулсан.

Ангилал:Монголын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч
Георгий Полтавченко

right|200px
**Георгий Сергеевич Полтавченко** (; 1953 оны 2-р сарын 24-д төрсөн) нь Санкт-Петербург хотын захирагч байсан хүн юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Ангилал:Санкт-Петербургийн засаг дарга
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1953 онд төрсөн
Экваторын Гвиней

**Экваторын Гвинейн Бүгд Найрамдах Улс**, нийтлэг нэршил нь **Экваторын Гвиней** (, , ) нь Субсахарын Африкт орших улс юм. Эх газарт орших хэсэг нь умард талаараа Камерунтай, дорнод ба өмнөд талаараа Габонтой хиллэх бол өрнөдөд нь Гвинейн булан бий. Энэ улсын нутаг дэвсгэрийн хамгийн өмнөд цэг нь Аннобон арал бөгөөд экватороос өмнө зүгт 156 км-т, үлдсэн нутаг дэвсгэр нь экваторын хойд талд оршино. Хэдийгээр тус улсын нэрэнд экваторын гэдэг үг байгаа боловч улсын нутаг дэвсгэрийн нь хаагуур нь ч экватор дайрдаггүй аж. 

Урьдны испанийн колони байсан тус улсын хүн амын дийлэнх нь фангууд бол цөөн тооны бүби байна. Экваторын Гвиней нь тэнгисийн эрэг дагуу их хэмжээний газрын тосны баялагтай боловч түүнээс олсон ашгийг нь цөөн тооны эрх мэдэл бүхий улс төрчид л хүртдэг байна. Нэг хүнд ногдох орлогын хэмжээгээрээ Европын Холбооны улсуудын дунджид хүрэх ч, ядуурлын түвшин өндөр. Хүний эрх зөрчигдөх явдал нь эрс багассан боловч хууль эрх зүйн найдвартай орчин бүрдээгүй хэвээр байсаар байна.

## Газар зүй 
Экваторын Гвиней нь Африк тивийн хамгийн жижиг нутаг дэвсгэртэй улсуудын нэг бөгөөд нийт 28.051 км² нутаг дэвсгэртэйгээс эх газарт байх нутаг нь ойролцоогоор 26.000 км². Үүнийг манай улсын газар нутагт харьцуулбал ойролцоогоор Өвөрхангай аймгийн нутаг дэвсгэрийн талаас ч бага гэсэн үг юм. Эх газарт орших хэсгийг нь Мбини гэх ба тэнгисийн эргээсээ алгуур өндөрссөөр бүс нутгийн төв хэсэгтээ 1200 метр хүртэл өргөгдөнө. 

Улсын нутаг дэвсгэрийн хойд хэсэг нь болох Биоко арал нь ойролцоогоор 2000 км² талбайтай. Мөн түүнчлэн эргийн ойролцоох Кориско, Их Элобей, Бага Элобей зэргийн арлуудаас гадна Сан-Томе арлаас баруун урд зүгт 352 км-ийн зайд орших 17 км² газар нутаг бүхий Аннобон арал Экваторын Гвинейд харьяалагдана.

Хуурай газрын хилийн урт нь 835 км, эргийн хилийн урт нь 300 орчим километр.

### Уур амьсгал 
Арал дээр болон эх газарт халуун орны чийглэг ойн уур амьсгалтай ба хуурай байх үе нь маш богино. Биоко арал дээр хуурай улирал нь арванхоёрдугаар ба нэгдүгээр сар байхад, эх газарт долоодугаар сараас наймдугаар сар хүртэл үргэлжилнэ.

### Амьтан, ургамал 
Экваторын Гвинейд халуун орны чийглэг ой зонхилно. Биоко арал дээрх чийглэг ойг тариалангийн талбай болгосон. Аннобон арал дээр ихэнхдээ тосны- ба наргилын далдуу мод ургадаг.

Чийглэг ойн бүс нутаг нь олон зүйлийн амьтанд тохиромжтой уур амьсгалтай учраас шимпанзе, горилла, дрил, мандрил, макака ихээхэн байдаг. Мөн цоохор ирвэс, ойн заан, ойн одос үхэр, бутны гөрөөс, бонго ч ихээр тааралдана.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Португал хэлтэй орнуудын хамтын нийгэмлэгийн гишүүн орон
Михаил Боярский

**Михаил Боярский** (орос. *Михаил Сергеевич Боярский*; 1949 оны 12-р сарын 26-нд Ленинград хотод төрсөн) нь Зөвлөлтийн болон Оросын театр, киноны жүжигчин бөгөөд эстрадын дуучин юм.

1988-2007 ондуудад Санкт-Петербург хотод өөрийн зохион байгуулсан «Бенефис» театрын уран сайханы удирдаачаар ажилласан.  

## Намтар 
1949 оны 12-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Ленинград (одоогийн Санкт-Петербург) хотод театрын жүжигчин Сергей Александрович Боярский (1916-1976), Екатерина Михайловна Мелентьева (1920-1992) нарын хүү болж төрсөн.

Консерваторийн дэргэдэх хөгжмийн сургуульд төгөлдөр хуурын ангид сурсан. Дунд сургуулиа төгсөөд Ленинградын Улсын Театр, хөгжим, кино урлагийн дээд сургуульд (Л. Ф. Макариевын курс) элсэн орж, 1972 онд төгсөөд Ленсовет театрын захирал Игорь Петрович Владимировын сонгон шалгаруулалтад орж, театрын жүжигчин болсон. Тэрээр театрын карьераа Ф.М.Достоевскийн зохиолоос сэдэвлэсэн "Гэм зэм" жүжгийн оюутны дүрд тоглож эхэлжээ.

Тэрээр 1975 онд "Айлын том хүү"  (орос. Старший сын)  уран сайхны кинонд Сильвагийн дүрд тоглосны дараа алдартай болсон. Зөвлөлт-Румын "Ээж" (1976) хөгжмийн үлгэрт Чонын дүр мөн мэдэгдэхүйц болсон байна. Жүжигчний шилдэг бүтээлүүдийн нэг бол Лопе де Вегагийн жүжгээс сэдэвлэсэн Ян Фридийн "Даварсан нохой" (орос. Собака на сене, 1977) мюзикл телевизийн кинонд тоглосон Теодоро-гийн дүр юм.

1978 онд Г.Юнгвальд-Хилькевичийн телевизийн «Д’Артаньян ба шадар гурван цэрэг» кинонд гол дүрийг бүтэээж оросын үзэгчид дунд их алдартай болсон юм.

2022 оны 2-р сард тэрээр Оросыг Украин руу довтлохыг дэмжсэн. 2022 оны 10-р сарын 19-нд тэрээр "түрэмгий дайн хийхийг олон нийтэд уриалсан, Украины эсрэг Оросын Холбооны Улсын зэвсэгт түрэмгийлэл, Украины нутаг дэвсгэрийг эзлэн түрэмгийлснийг зөвтгөж, хууль ёсны гэж хүлээн зөвшөөрсөн" тул Украины хориг арга хэмжээний жагсаалтад орсон.

## Гадаад холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1949 онд төрсөн
Валентин Смирнитский

**Валентин Смирнитский** (; *1944 оны зургаадугаар сарын 10*-нд Москвад) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ОХУ)
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Брест

**Брест** () — Беларусь улсын баруун хэсэгт орших Брест мужийн төв, 2021 оны байдлаар 340.318 мянган хүн амтай Польш улсын хил дээрх боомт хот. 

Брест хотыг эрт дээр үед Берестье гэдэг байжээ. Хотын нэр "Береста" гэж буюу "хус модны холтос" гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг байна. XVII-XX зууны хооронд хотыг Брест-Литовский, дараа нь Брест-Литовск гэдэг байсан нь Литвын Их гүнт улсад харьяалагддаг байсны нотолгоо юм. 1939 оны 9-р сард ЗСБНБеларусь Улсад нэгтгэсэний дараа Брест гэх өнөөгийн нэрээр нэрлэх болжээ.

Беларусийн нийслэл Минск хотоос баруун зүгт 320 км оршдог.

Брестийн цайз байдаг.  

## Цахим холбоос 
Ангилал:Беларусийн хот
Ангилал:Брест мужийн суурин

!
Ангилал:Баруун Буг голын суурин
Бамбай хоншоорт

**Бамбай хоншоорт** () нь нэгэн зүйл могой.

## Ерөнхий шинж
Биеийн урт 70 см, сүүлний урт биеийн уртаас 5,5-8,4 дахин богино.

Энэ зүйл могойн нурууны хайрс 23, хэвлийн хайрс 143-187, төгсгөлийн сүвийн бамбай хайрс 1, сүүлний доторх бамбай хайрс 31-56 хос, дээд уруулын бамбай хайрс 31-56 хос, дээд уруулын бамбай хайрс 7-8 байна. Биеийн ерөнхий зүс их төлөв хул шарга юм уу хар хүрэн. Гэвч биеийн зүс маш хувьсамтгай. Тухайлбал ой мод бүхий нутгийнх ихэвчлэн тод хар хүрэн, говь цөлийн бүсийнх цайвар юм уу бор шарга байна. Нуруу ба сүүлний дагуу хөндлөн цагаан судалтай. Энэ судал заримдаа дундуураа тасархайтсан байдаг. Биеийн хоёр хажуугаар тууш эгнэсэн цайвар бараан толботой. Хүүхэн хараа нь босоо. Нүд хамрын сүвийн хооронд гүнзгий хонхортой тул зэрвэс ажиглахад харын 4 сүвтэй мэт байдгаараа бусад үйл могойноос хялбар ялгагдана.

Хамрын сүвийн хооронд байрлах мэдрэлийн хүлээн авуур нь долгионыг мэдэрдэг бөгөөд шөнийн цагаар ан хийхэд тус болдог.

Монгол орны Ховд, Архангай, Өмнөговь, Дорноговийн нутгаар элбэг тархацтай хортой могой. Ихэвчлэн хад асгатай газраар амьдарна. Загалмайт могойн овогт багтах бөгөөд их биеийн урт 70 сантиметр, сүүл нь 8-14 сантиметр.

Аймаг : Амьтан

Анги : Мөлхөгч

Баг : Могой

Овог : Загалмайт могой

Төрөл : Cloydius

Зүйл : Gloydius halys/Бамбай хоншоорт

## Банбайн хоншоорт могойн хортой могойн нэг юм
*Монгол орны лавлах

Ангилал:Могой
Жамъянгийн Раднаабазар

**Жамъянгийн Раднаабазар** (1912-1947) — Булган аймгийн Халиугчин сум. Улсын циркийн жүжигчин байхдаа МУГЖ (1944-07-24) №56. Булган хан уулын хошууны тэнхимд 1925-1928 онд, Улаанбаатарт Багшийн сургуульд 1928-1930 онд, ЗХУ-д (хуучин нэрээр) Улаан-Үдийн Монгол Рабфакт 1930-1934 онд, Москвад циркийн сургуульд 1934-1935, 1936-1938 онд суралцаж төгсчээ. 1935 оноос Улсын төв театрт жүжигчнээр ажиллангаа МХЗЭ-ийн Төв хорооны дэргэдэх уран биеийн тамирын сургуульд багшилж, Эрүүлийг хамгаалах яамны дэргэд байгуулагдсан биеийн тамирын зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1938 оноос циркийн урлагийг эх орондоо үүсгэж хөгжүүлэх ажилд хүчин зүтгэж Улсын төв театрт Л.Нацаг (ардын жүжигчин), Гомбо /Улсын циркийг үндэслэгчдийн нэг, Г.Ирина (УГЖ) нартай дөрвүүл циркийн үзүүлбэрүүд тоглож байгаад 1940 онд

ЗХУ-аас (хуучин нэрээр) циркийн мэргэжилтэн А.М.Волошин (хожим Монгол Улсын УГЗ алдар цол хүртсэн) уригдаж ирснээр түүний дэмжлэг туслалцаатайгаар циркийн сургууль байгуулж жүжигчдээ бэлтгэн 1941 оны 07 дугаар сарын 10-нд Яармагийн дэнжид 1500 хүний суудалтай задгай манеж засч Монгол циркийн анхны тоглолтыг хийжээ. Ийнхүү Монголын циркийг үндэслэн байгуулж, анхны дарга, уран сайхны удирдагчаар нь нас бартлаа ажилласан байна. Циркийн урлагийн үндсэн төрлүүдийн бүтээлүүдийг зохиож, өөрөө найруулж, оролцон тоглож, циркийн жүжигчдэд мэргэжлийн хичээл зааж ур чадварыг нь сайжруулах ажлыг хөтлөн удирдаж байжээ. Тиймээс циркийн сургуулийг түүний нэрэмжит болгосон байна. 1942 онд БурАССР-ийн Дээд зөвлөлийн хүндэт жуух бичгээр шагнагджээ. Гэргий Д. Дэнсмаа нь хүний гавьяат эмч, хүү Р. Зориг нь спортын гавьяат багш (дасгалжуулагч), Р. Энхбазар нь хөгжмийн зохиолч.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын циркчин
Ангилал:Монголын найруулагч
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Булганыхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Баярцогтын Мөнхзаяа

**Баярцогтын Мөнхзаяа** (* 1993 оны аравдугаар сарын 10-нд) нь монголын холын зайн гүйгч юм.

## Спортын намтар 
Баярцогтын Мөнхзаяа нь олон улсад анх Өмнөд Солонгосын Инчон хотод зохиогдсон 2014 оны Азийн наадамд оролцсоноор эхэлжээ. Энэхүү наадамд тэр 5000 метрийн гүйлтэд арванхоёрдугаар байрт орсон бол 10.000-с дээш зайг 33:31,11 цагт гүйн есдүгээр байрт орсон байна. Дараа жил нь хятадын Гуйян хотод зохиогдсон кросс гүйлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 10.000-д гүйн оролцож 53-р байр эзэлсэн ба тэр жилийн зуны универсиадад мөн төрөлд долоодугаар байр, мөн хагас марафон гүйлтийн төрөлд 6-р байрыг эзлэв.

## Хувийн амжилт 
* 5000 метр: 16:11,10&nbsp;мин, 2014 оны 10 сарын 2-нд Инчонд (*монголын дээд амжилт*)
* 10.000 метр: 33:31,11&nbsp;мин, 2014 оны 9 сарын 27-нд Инчонд (*монголын дээд амжилт*)
* Марафон: 2:28:03&nbsp;цаг, 2020 оны 1 сарын 26-нд Осакад (*монголын дээд амжилт*)

## Цахим холбоос 
*

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын марафон гүйгч
Ангилал:Монголын задгай талбайн гүйгч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1993 онд төрсөн
Нарандуламын Мөнхбаяр

**Нарандуламын Мөнхбаяр** (* 1990 оны аравдугаар сарын 28-нд) нь монголын дундын- ба холын зайн гүйгч.

## Спортын намтар 
Н. Мөнхбаяр анх Хятадын Тяньжинь хотод зохиогдсон 2013 оны Зүүн Азийн наадамд оролцсоноор олон улсын тэмцээнийхээ гарааг эхэлжээ. Тус наадамд тэр 1500 метрийн гүйлтэд хүрэл медалийн болзол хангасан бөгөөд 5000 метрийн зайн гүйлтэд тавдугаар байр эзлэв. Дараа жил нь буюу 2014 онд Ханжоу хотод зохиогдсон заалны хөнгөн атлетикийн аварга шалгаруулах тэмцээний 1500 болон 3000 метрийн зайн төрлүүдэд тус тус зургаадугаар байрт оржээ. Мөн оны есдүгээр сарын сүүлээр тэрбээр Өмнөд Солонгосын Инчон хотод зохиогдсон Азийн наадамд анх удаа оролцон, 5000 метрийн зайд 16-р байрт орсон байна.

## Хувийн амжилт 
* 1500 метр: 3:54,10&nbsp;мин, 2013 оны 10 сарын 7-нд Тяньжиньд
** 1500 метр (танхимын): 3:55,48&nbsp;мин, 2014 оны 2 сарын 15-нд Ханжоуд (*монголын дээд амжилт*)
** 3000 метр (танхимын): 8:34,15&nbsp;мин, 2014 оны 2 сарын 16-нд Ханжоуд (*монголын дээд амжилт*)
* 5000 метр: 14:51,54&nbsp;мин, 2013 оны 10 сарын 8-нд Тяньжиньд
* 10.000 метр: 31:28,00&nbsp;мин, 2018 оны 8 сарын 26-нд Жакартад
* Хагас марафон: 1:07:40&nbsp;цаг, 2016 оны 6 сарын 4-нд Улаанбаатарт
* Марафон: 2:18:42&nbsp;цаг, 2017 оны 8 сарын 6-нд  Лондонд

## Цахим холбоос 
* 

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын 1500 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын 3000 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Монголын хөнгөн атлетикийн улсын аварга
Ангилал:Монголын марафон гүйгч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
12-р сургууль

Нийслэлийн лабортори 12-р бүрэн дунд сургууль нь Сонгинохайрхан дүүргийн 18-р хороо. 5 шард байрладаг. Нийт 3000 орчим суралцагчтай. 2018 онд 70 жилийн ойгоо тэмдэглэсэн Улаанбаатар хотын ууган сургуулиудын нэг юм.

#
#
Жиоржио Маренго

**Жиоржио Маренго** (*итали хэлээр. Giorgio Marengo*) нь 1974 оны 6 сарын 7-ны өдөр Итали улсын Кунео хотод төрсөн. Монгол дахь Ромын Католик шашны тэргүүн, кардинал юм.

## Намтар 
Эцэг Жиоржио Маренго нь 1993-1995 онд Умард Италийн Теологийн Факультетэд элсэн орсон. Улмаар Понтификал Грегорийн их сургуульд үргэлжлүүлэн суралцаж 1998 онд төгссөн. 2000 оны 6 сарын 24-нд католик шашны Консолата бүлгэмд элсэж, 2001 оны 5 сарын 26-нд санваартны сахил хүртсэн. 

2000-2006 онд Ром хот дахь Понтификал Урбаниана их сургуульд суралцаж, шашин судлалын докторын зэрэг хамгаалсан.

Сахил хүртсний дараа 2003 онд түүнийг Монгол улсад томилсон бөгөөд Арвайхээр хотын "Энэрлийн эх" католик сүмийн санваартнаар ажиллаж эхэлсэн. 2016 онд Консолата бүлгэмийн Ази тивийг хариуцсан шашны зөвлөхөөр сонгогдсон. 2020 оны 4 сарын 2-ны өдөр Гэгээн хутагт, Ромын Пап Францисын лүндэнгээр түүнийг Монгол дахь Католик шашны тэргүүнээр томилж, хамба ламын хэргэм зэрэг олгосон.; ; ; 

Түүнд хамба ламын хэргэм олгох ёслолыг Кардинал Луис Антонио Тагле, Турины шашны хүрээний Тэргүүн хамба лам Чезаре Нозилиа, Кардинал Северино Полетто нар удирдан 2020 оны 8 дугаар сарын 8-ны өдөр Италийн Турин хот дахь Консолата ариун шүтээний сүмд зохион байгуулжээ.

Хамба ламын хэргэм хүртсэнээс хойш 2 жилийн дараа буюу 2022 оны 5 дугаар 29-нд Пап Францис түүнийг шинээр сонгох 21 кардиналын нэгээр нэрлэснээ ням гаргийн мөргөлийн үеэр дэлхий нийтэд мэдэгдсэн.

Хамба лам Жиоржио Маренгод кардинал хэргэм олгох ёслол 2022 оны 8 дугаар сарын 27-нд Ватикан улсын Гэгээн Петрийн их цогчин дуганд болсон. Тэрээр орчин үеийн түүхэнд кардиналаар сонгогдсон хамгийн залуу санваартан хэмээн тооцогдож байна.

## Эрдмийн бүтээл 
* ''Sussurrare il Vangelo nella terra dell'eterno Cielo blu'', riflessioni missiologiche sull'evangelizzazione in Mongolia; Urbaniana University Press, Via Urbano VIII, 16 – 00165 Roma.

## Эшлэл 
Ангилал:21-р зууны Ромын Католик шашны хамба
Ангилал:Католик шашны номлогч
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Ангилал:Кардинал
Comedy Lab

**Comedy Lab** бол Монголын стэнд-ап комеди урлагийн клубийн нэр юм.  

Сонирхуулахад, Их Британи улсын телевизийн хошин шогийн цуврал нэвтрүүлэгтэй адил нэртэй.  

## Үүсгэн байгуулагчид 
Монголын анхны комедиануудын төлөөлөл Хану, Тулгаа, Ганга, Хар Төөгөө, Амараа, Амаржин, Мөнхжин нарын 7 залуу хамтран Comedy Lab клубийг 2019 оны  3 сарын 2-нд байгуулжээ.

### Гишүүдийн нэрс 
* Хар Төгөө буюу Б.Төгөлдөр 
* Амараа буюу Д.Амартүвшин 
* Хану
* Д.Ганга
* Н.Амаржин
*Тулгаа
*Мөнхжин

Үүсгэн байгуулагдсанаасаа хойш стэнд-ап комеди тоглолтыг өөрсдийн клубийн байрандаа тогтмол зохион байгуулж одоогийн байдлаар 200 гаруй жижиг тоглолт, 7 томоохон шоу тоглолтыг үзэгчиддээ хүргэжээ. Үүнээс гадна томоохон телевизүүдтэй хамтран баярын бичлэг буюу видео контентуудыг үзэгчдэдээ өргөн барьсан.  

## Аялан тоглолт 
Англи, Швед, Солонгос, Япон, Хятад зэрэг хилийн чанд дахь улсууд мөн орон нутгуудад олон тооны аялан тоглолтуудыг амжилттай зохион байгуулсан.   

Монгол улсад хурдацтай хөгжиж буй стэнд-ап комеди урлагт олон чадварлаг, авьяаслаг комедиануудыг төрүүлэх зорилгоор Мягмар гараг бүрт Virgin Mic нээлттэй үйл ажиллагааг уламжлал болгон зохион байгуулдаг. Үүний үр дүнд өөрийн ур чадвараа дээшлүүлж, тууштай байж чадсан учраас залуу комедианууд Даби, Мөнхүүш нар үндсэн бүрэлдэхүүнд багтаж одоо 9 гишүүнтэй болсон байна. 

## Эшлэл 
Б.Төгөлдөр: "Стэнд ап комеди хүнийг донтуулдаг" гэжээ. 

## Дүгнэлт 
Үзэгчдийн сэтгэлд хоногшсон, инээд, баяслыг бэлэглэсэн, шинэлэг олон уран бүтээлүүдийг гаргахын зэрэгцээ Монгол улсад хошин шогийн нэгэн төрөл болох стэнд-ап комеди урлагийг хөгжүүлж, чадварлаг уран бүтээлчдийг төрүүлэхийг эрхэм зорилгоо болгон ажиллаж байна.

## Гадаад холбоос 
Б.Төгөлдөр: Стэнд ап комеди хүнийг “донтуулдаг"

Ангилал:Монголын клуб
Алексей Самбуевич Цыденов

**Алексей Самбуевич Цыденов** (1976 оны 3 сарын 16-нд ЗСБНХУ-ын Чит мужийн Петровск-Забайкальский хотод төрсөн) нь Буриад гаралтай Оросын улс төрч бөгөөд 2017 оны 2 сарын 7-нд Владимир Путиний зарлигаар Бүгд Найрамдах Буриад Улсын тэргүүнээр томилогдсон. "Нэгдсэн Орос" намын гишүүн бөгөөд тус намын Дээд зөвлөлийн гишүүн.

## Намтар 
Алексей Цыденовын эцэг нь Самбуу Цыденович буриад, эх нь  Любовь Цыденова /гэрлэхээс өмнө Шутюк/ орос үндэстэн юм. Хоёр дүүтэй.  

1993 онд Чит хотод дунд сургууль дүүрэгсэн. Сурагч байхдаа Жүдо, чөлөөт бөхөөр хичээллэж Чит мужийн аварга болж байсан гэдэг.  

1998 онд Алексей Хабаровск хотын Алс Дорнодын Зам тээврийн Холбооны Их Сургуулийг төгссөн. 1998-2001 оны хооронд Алс Дорнодын төмөр замд нягтлан бодогч, секторын эрхлэгч, хэлтсийн даргын албан тушаал тус тус хашсан. 

2002-2004 онд "Дальнефтетранс" компанийн ерөнхий захирлаар ажилласан. 2004-2006 онд Алс Дорнодын Тээврийн Группийн ерөнхий захиралаар томилогдон ажилласан.

2006-2009 онд Оросын Холбооны Улсын Зам тээврийн яамны Төмөр замын бодлого төлөвлөлтийн хэлтэст орлогч захирал, 2009-2012 онд Аж үйлдвэр, дэд бүтцийн хэлтсийн орлогч захирлын алба хашсан. 2011 онд ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Оросын ардын аж ахуй, төрийн удирдлагын Академид давтан сургалтад хамрагдсан.

2011 оны 12-р сараас 2012 оны 5-р сар хүртэл Холбооны төмөр замын тээврийн агентлагын даргаар ажилласан. 

2012 оны 6 дугаар сарын 18-наас 2017 оны 2 дугаар сарын 7 хүртэл ОХУ-ын Тээврийн яамны орлогч сайдаар томилогдон ажилласан. 2016 оноос "Оросын төмөр замууд" НХН-ийн төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдсон.

2017 оны 9 дүгээр сарын 10-ны Буриадын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд 87,43 % санал авч ялалт байгуулаад 2017 оны 9 дүгээр сарын 22-нд албан ёсоор ажилдаа орсон. 

Өмнө 2017 оны 2 дугаар сард  ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путиний зарлигаар Бүгд Найрамдах Буриад Улсын тэргүүний үүрэг гүйцэтгэгчээр түр томилогдоод байсан. 

## Гэр бүл 
1997 онд Ирина Викторовна Цыденоватай (орос) гэрэлсэн. Тэд Илья (Москва хотод дээд сургууль төгссөн), Георгий, Лев гэдэг 3 хүү, Кира гэж 1 охинтой. А.Цыденов дуу дуулах, гитар тоглох сонирхолтой.

Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн
Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1976 онд төрсөн
Дээлийн бүс

**Дээлийн бүс**: Өвөг дээдэс маань хүний сүлд буюу сүнс нь хэт, малгай, бүсэнд оршино хэмээн үздэг. Бүс нь хүний хөрөнгө чинээ, нийгэмд эзлэх байр суурийг илэрхийлдэг тул даавуун, нэхмэл, ширэн, алтан, мөнгөн зэрэг олон янз байна. Эртний нүүдэлчин язгууртнууд алт, мөнгө болон бусад үнэт металлаар хийж, эрдэнийн чулуугаар шигтгэн чимэглэсэн гайхамшигтай нарийн ур хийц бүхий бүс бүсэлдэг байжээ. Ийм бүсийг агсарган бүс гэдэг бөгөөд түүн дээрх товруу, гархи чимэглэлүүдэд сэлэм, хутга, саадаг зэргээ зүүдэг байсан байна. Монголчууд харилцан анд болж, ах дүү барилдахдаа бүсээ солилцож, үүгээрээ эв найрамдлаа бэлгэддэг байсан эртний заншилтай. Гурав, тав, долоо, есөн лууг ихэс дээдсийн мөнгө, алтан агсарганд урладаг байсны нэгэн тод жишээ нь Азийн урлагийн музейд буй Юан улсын дээдсийн алтан бүс болно. Арын алтан хуудсанд үүлс, нар сарны дунд хүн төрөлхтөнд гал авчирсан домогт алтан хараацайн дүр хагалбарлан зурааслаж урласан байдаг аж.

Бүсээ чирэхийг Монголчууд эрс цээрэлдэг. Муу эрийн шинж, хийморь золбоо доройтно, өлөн гэдсээ цувууллаа, өнчирч бэлбэсрэх цондон гэнэ. Бүсийг нар зөв ороон бүслэх ба үзүүрийг нь доороос дээшээ даран хавчуулдаг заншилтай. Бүс хийх материалыг гурав юмуу таван алдаар хэмжинэ. Тооны бэлэгдэл утгыг анхаарсан хэрэг ажээ. Хэтэрхий богино бүсийг цээрлэж, ядуу зүдүүгийн ёр хэмээх ба дээрээс доошоо үзүүрийг хавчуулбал доройтож доошлохын тэмдэг гэнэ. Мөн олс дээс, шидэмс бүсэлбэл ядарч туйлдсаны шинж бөгөөд эр хүн бусдын эхнэрийн гарыг бүсэндээ хүргүүлдэггүй. Бүсээ хурган чих гаргаж, очир зангилж дэрэн дороо хийж унтах ёс нь хийморь лундаа, хүсэл зорилгоо хамгаалж буй хэрэг ажээ. Эр хүн эмэгтэй хүний бүс бүсэлдэггүй. Бүсийг хуучирлаа, муудлаа гээд хаядаггүй заавал галд шатаана. Бүс гэгч их хүндэтгэлтэй зүйл учир, дээгүүр нь алхах, гишгэх нь чанд хориотой ажээ.

Ангилал:Монгол хувцас
Ангилал:Монголын соёл
Гилбэрийн хатан (дуурь)

**Гилбэрийн хатан** нь 3 бүлэг, 7 үзэгдэлт дуурь юм. Суут хөгжмийн зохиолч Пётр Ильич Чайковский хөгжмийг зохиож, зохиолч Александр Сергеевич Пушкиний адил нэртэй зохиолоос санаа авч, цомнолыг түүний дүү Модест Чайковский бичсэн. 1890 онд Оросын эзэнт гүрний Санкт-Петербург хотын Марийнский театр нээлтээ хийсэн.

Ангилал:19-р зууны дуурь
Ангилал:Орос хэлээрх дуурь
Ангилал:Пётр Чайковскийн дуурь
Ангилал:Александр Сергеевич Пушкиний бүтээлээс сэдэвлэсэн бүтээл
Ангилал:1890 оны хөгжим
Ташкентын метро

**Ташкентын метро** (, ) нь 2001 оны байдлаар 3 шугам, 29 өртөөтэй. 1977 оны 11 сарын 6-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Метроны систем
Ангилал:Узбекистаны төмөр замын тээвэр
Ангилал:Ташкент
Ангилал:Царигийн өргөн 1520 мм
Екатеринбургийн метро

**Екатеринбургийн метро** () нь 2012 оны байдлаар 1 шугам, 9 өртөөтэй. 1991 оны 4 сарын 26-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Метроны систем
Ангилал:Оросын метро
Ангилал:Царигийн өргөн 1524 мм
Тбилисийн метро

" өртөө]]
**Тбилисийн метро** () Гүрж улсын нийслэл Тбилиси хотын нийтийн тээвэр юм.  2017 оны байдлаар 2 шугам, 23 өртөөтэй метро юм. 1966 оны 1-р сарын 11-нд нээгдсэн.

Тбилисийн метроны үйл ажиллагааг хотын автобусны паркийн хамт хотын "Тбилиси тээврийн компани" удирддаг байна.

Тбилиси хотын хүн ам 1,120 сая хүн амтай. Жилд 140 орчим сая зорчигч тээвэрлэдэг байна.  

Метро 06:00-24:00 цагийн хооронд ажилдаг байна.  

## Түүх 
Тбилисийн метро барих ажил 1952 онд эхэлсэн. Гүржийн Коммунист Намын Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга асан Василий Мжаванадзегийн санаачилга, нөлөөгөөр хүн ам цөөхөн ч хотын метроны санааг хэрэгжүүлэх боломжтой болсон. 600 мянган хүн амтай тул Тбилиси сая гаруй хүнтэй хотын статуст хүрээгүй байсан. Барилга барих инженер-геологийн таатай нөхцөл, голын гольдролын дагуу хотын байршилтай байсан. Төслийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд Куры гол ихээхэн хувь нэмэр оруулсан. Архитекторуудын үзэж байснаар Тбилисийн метроны буудлуудын гоёл чимэглэл Москвагийн метроноос дутахгүй байх ёстой гэж үзэж байсан. Санхүүжилтийн асуудлаас болж хойшлоод 1966 онд анх барьж дуусгаад ашиглалтанд оруулсан байна. 

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас (англи, гүрж хэлээр)

Ангилал:Метроны систем

Ангилал:Царигийн өргөн 1524 мм
Энхболд

**Энхболд:**
* Зандаахүүгийн Энхболд (1966) нь Монгол Улсын Их Хурлын дарга, Ардчилсан Намын даргаар ажиллаж байсан улс төрч юм.
* Агвааны Энхболд (1970) нь Дархан-Уул аймгийн засаг дарга, Хотын Захирагч.
* Нямаагийн Энхболд (1957) нь Монгол Улсын улс төрийн зүтгэлтэн. Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр тасралтгүй 4 удаа Төв аймгаас сонгогдсон.
* Миеэгомбын Энхболд (1964) нь Монгол Улсын улс төрч юм.
Товшуур

**Товшуур** нь Монгол үндэстний хөгжмийн зэмсэг юм. Товшуур нь хүн төрөлхтний чавхдаст хөгжмийн зэмсгийн өвөг нэн эртний хөгжим бөгөөд өнөөг хүртэл Ойрад Монголчуудад Алтайн урианхай, Тува, Баяд, Торгууд, Захчин, Дөрвөд, Өөлд ястнууд түлхүү хэрэглэдэг ба нэр, хэлбэр дүрс дууны өнгө, хөгжимдөх арга нь ч өөр өөрийн онцлогтой байдаг. Жишээлбэл Алтайн урианхайчууд Топшур гэж нэрлэдэг.

## Товшуурын бүтэц 
Бүх товшуур нь гар хийцийнх бөгөөд үүнээс шалтгаалан товшуурын материал, хэлбэр нь бүс нутгаас хамааран өөр өөр байдаг. Товшуурын шанага нь ихэвчлэн зууван хэлбэртэй байх ба Дөрвөд, Торгууд ястны товшуур дугариг шанагатай, аяган хэлбэртэй байдаг. Халимагийн товшуурын хэлбэр Казакын Домбор, Саха (Якут) -гийн тангсыр, Оросын Балалайкын хэлбэртэй илүү төстэй юм.

Товшуурын их биеийг харгай модоор хийж, царыг ямааны илгээр бүрнэ. Товшуурын чавхдасыг намрын ямааны өлөн гэдэс, эвэл хурдан морины сүүлний хялгасыг эрчилж хийдэг. Товшуурын утас бүдүүн, нарийн байхаас гадна зөв буруу эрчтэй байна. Дээд талын чавхдасыг 9 хялгасаар зөв эрчилдэг бол, доод талынхыг 7 хялгасаар буруу эрчилдэг. Товшуурын хөг нь нэлээд царгиа дуутай, туульчид товшуурын хоёр чавхдасыг гараараа чавхдан тоглодог.

## Тууль 
Баруун Монголчуудын Жангар туулийн аяыг ихэвчлэн товшуур хөгжмөөр хөгжимдөх ба туульч өөрийнхөө тоглодог дурын өнгө аясанд оруулан тоглодгоороо онцлогтой.

## Бий 
Биелгээний хувьд ямар ч биелгээн дээр өнгө аяс тааруулан тоглох боломжтой. Заавал товшуур дээр тоглодог биелгээнүүд байдаг. Жишээ нь савардан бий. Савардан бий нь товшуур дээр үндсэн 12 цохилттой бөгөөд цохилт болгон өөр өөрийн онцлог аястай биелгээтэй.


Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг
Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг
Цагаан өвгөн

Их Хүрээний цамд **Цагаан өвгөний** дүр хүндтэй байр суурь эзэлдэг. Цагаан өвгөний цамнан бүжиглэх байдлаас тухайн жилийн өвлийн цаг уур ямар болохыг мэддэг байв. Хүрээний зурхайч нар цаг уурын байдлыг урьдчилан мэдсэнийг олон түмэнд дохиолон мэдээлэхдээ энэхүү Цагаан өвгөнөөр дамжуулдаг байжээ. Хэрэв тухайн жил өнөтэй сайхан өвөл болж өнгөрөхөөр бол Цагаан өвгөн их найрсаг зантайгаар бүжих ба харин тэр жил хатуу хариг, ширүүн өвөл болох бол Цагаан өвгөн ааш аяг муутай цамнадаг байна.

Зүрхэн тарни: УМ САГО ДАМА ДҮМА УМ ДҮНО СИДДХИ СУУХАА. 

цагаан өвгөн бурхны дүр биш юм. нүүдэлчдийн нийтлэг шүтээнийг өөрийн төлөөлөгч мэтээр үзсэн байдаг.

Ангилал:Бөө мөргөл
Ангилал:Үржил шимийн бурхан
290 (рэппер)

**Мөнхбаатарын Төгөлдөр** (2000 оны 3-р сарын 28-нд төрж, 2025 оны 12-р сарын 4-нд нас барсан) нь **290** нэрээр танигдсан, Монголын дуучин, дууны үг бичигч, "NOITON" брэндийг үүсгэн байгуулагч, мөн "YASHA" бүлгийн үүсгэн байгуулагч уран бүтээлч юм. Мөн тэрээр "HAR MAF HARGIS HUCHIRHIILEL RECORDS"-н артист бөгөөд "MOTR" болон Bodikhuu-гийн 1vs100 бүлэгт багтдаг. YASHA нь 290, Tuug18, 168, Khandgai, COZYSLASHCLOT, TSE, BLOND, KLE TNGS, KOF CAESAR зэрэг уран бүтээлчид багтдаг.

ран бүтээлчийн хувиар 290 нь ЯАША хувцасны брэндийг бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэгч, видео эдит, продюсер ба зураг зурж, mix mastering хийдэг талаараа ярьж байсан.

## Хувийн амьдрал 
Мөнхбаатарын Төгөлдөр нь 2000 оны 3-р сарын 28-д Их Британи улсын Лондон хотод төрсөн. Гурван настайдаа Монголдоо ирсэн учраас бага насны дурсамж Англи улсад байдаггүй гэж ярьж байсан. Өндөр 198 см. 16 настайгаасаа үг бичиж эхэлсэн бөгөөд сургууль дээрээ rhyme book буюу үг бичдэг байсан нандин дэвтрээ алдаж байсан гэнэ. Тэрээр 2017 онд Физик Математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай 11 дүгээр сургуулийг төгссөн. Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуулийг 2023 онд төгсжээ. Тэрээр хэлэхдээ ”Би их сургуульдаа 6 жилийг өнгөрөөсөн, учир нь 2 жил сураад, 2 жил өөрийн дуучны карьераа хөөж, 2 жил сурч төгссөн” гэжээ.

## Карьер 
### 2017–2018: Bodikhuu 1vs100 
DJ Bodikhuu-н 1vs100-д дуугаа бичүүлж Playtime фестиваль зэрэгт дуулдаг байсан.

**Triple X HIT Awards**

2023 оны 2-р сарын 12нд  TRIPLE X HIT AWARDS RISING STAR Болсон
 
**2023:"0" бүрэн хэмжээний цомог**
3-р сарын 20нд 29 дуутай "0" цомогоо удаан хугацаанд бэлдэн цацсан байдаг.

## Уран бүтээлүүд 
*Be my summer
*Back in the business
*Chihriin baglaa
*Ulaanbaatar gunigtai
*Road w/o u
*Hungun
*Bogoond
*Aaa Aaa Aaa Aaa
*Daraa taariy
*y u Lie?
*Dursamj
*Agsam tavina,
*Nohooksping
*Ulaanbaatar hugjiltei
*Tsenher
*Manan hot
*Bi bayn bolood
*Bi chamd zurkh
*Chatsarganan ayngatai tal
*Ginjin erguuleg
*flowershop
*ulaan, ulaan
*10/10
*Cuz of i luv u
*Destinymetorphan
*Crytil6am
*Uranhai sarnai
*Hodolguur
*HMM
*Random bars
*Game
*Zuud
*marmalade (davaidasha, cts, TUUG18, fruitybaachka нарын хамт)
*Huuheldei
*Tumaranuma
*rmmbr mi?
*Bingo
*urhi
*tonog
*3nzohin
*shijgiin batsaanuudiin suld duu
*chihmeltsetseg
*3SET
*Goodnight city
*huduuniitsetseg
*teneg duu
*rokit bay
*narantsetseg
*easy money
*Valentine-ii margaash

Ангилал:Монголын рэп дуучин
Ангилал:2000 онд төрсөн
Ангилал:2025 онд өнгөрсөн
Тирана

**Тирана** (албаниар Tiranë, англиар Tirana) — Албани улсын нийслэл бөгөөд хамгийн том (386,420 хүнтэй) хот.

1614 онд байгуулагдсан бөгөөд 1920 оноос нийслэл хот болсон байна. 

## Түүх 
1614 онд Сулейман Паша энд лалын сүм, турк халуун ус, нарийн боовны үйлдвэр, хэд хэдэн дэлгүүр байгуулсанаар Тирана хот байгуулагдсан гэж үздэг байна. Худалдааны замын уулзвар дээрх ашигтай байршил нь түүний хөгжилд нөлөөлсөн. 17-р зуунд энд торго, хоолны амтлагч, керамик, үнэт металл зардаг худалдаачид алдартай зах бий болгож байжээ.

Энэ хот нь Туркийн байлдан дагуулагч, нутгийн феодал ноёдын эсрэг Албанийн ард түмний тэмцлийн гол талбар байв. 1920 оны 2-р сарын 8-нд Лушна хотод болсон Албанийн үндэсний конгрессын шийдвэрээр Тираныг Албани улсын нийслэл, засгийн газрын байна гэж тунхагласан ажээ.  

1939 оны 4-р сараас 1943 оны 9-р сард Тираныг Итали, 1943 оны 9-р сард Герман эзлэн авсан байв. Энэ нь Албанийн ард түмний үндэсний эрх чөлөөний тэмцлийн төвүүдийн нэг болсон байв.  1944 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Үндэсний эрх чөлөөний арми тус хотыг Германы цэргээс чөлөөлөв. 1944 оны 11-р сарын 28-нд ардын ардчилсан засгийн газар Бератаас Тиран руу нүүж ирсэн, энд 1946 оны 1-р сарын 11-нд Бүгд Найрамдах Албани Ард Улсыг тунхаглав. 1950-иад онд ЗХУ болон бусад социалист орнуудын тусламжтайгаар орчин үеийн хэд хэдэн үйлдвэр баригдаж, зарим соёлын байгууллагууд бий болсон ажээ.

## Зураг 

Зураг:07Tirana Sheshi Skenderbej04.jpg
Зураг:QemalStafaStadiumTirana.JPG
Зураг:Fusha e Tiranës 2008.jpg

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Албанийн суурин
Ангилал:Европын нийслэл

Ангилал:Албанийн коммун
Ангилал:Тирана мужийн суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Корсика

**Корсика** (корс. Corsica,  []) нь Газар дундын тэнгист орших онцгой статус бүхий Франц улсын харьяа, уулархаг арал юм. Тус арал нь Газар дундын тэнгисийн Сицили, Сардини, Кипр гэсэн гурвын арлын дараа дөрөвт бичигдэх ба Францын эх газраас зүүн өмнө зүгт, Сардинийн умард зүгт, Италиас баруун зүгт оршино.

Нийт 8.680 км² газар нутагтай, 334.938 (Мэдээ: 2017 оны нэгдүгээр сарын 1) хүнтэй, мужийн төв бөгөөд засаг захиргааны төв нь Аяччо.

## Газар зүй 
Корсика нь тэнгисийн гүнээс сүндэрлэн өндийх байгалийн үзэсгэлэнт газар нутагтай бөгөөд зарим газраа 2500 метр хүртэл өргөгдсөн нь
гайхалтай сайхан үзэгддэг. Арлын баруун эргээс дөнгөж 24 км яваад л Корсикагийн хамгийн өндөр өргөгдсөн уул болох Монте Чинтод (2706 м) очих боломжтой. Газрын байдал буюу бүтцийн өвөрмөц онцлогоос шалтгаалан Корсикаг „Тэнгис дэх нуруу“ хэмээн нэрлэдэг. Түүний тоймгүй олон булангаас хамаараад бараг 1000 гаран км урттай эрэгтэй.
### Уул нурууд 
ыг Капу Бианку уулаас авсан байдал]]
Энэхүү арлын баруун хэсгээр нь өндөр нурууд голчлох бол зүүн талаар дунд зэргийн уул толгодтой. Арлын нийт газар нутгийн 86 % нь уулархаг, үлдсэн 14 % эргийн нам дор газраас бүрдэнэ. Зүүн эрэг нь нам дор зурвастай ба энэ нь үсрээд л 10 км-ийн өргөнтэй аж. Корсика нь дунджаар далайн түвшнээс дээш 568 метрт өргөгдсөн байна. Түүнчлэн тус аралд 50 гаруй хоёр мянгат уул байдаг.

### Хотууд 
Корсикагийн хамгийн их хүн амтай хотуудад:

Feliceto village.jpg|Феличето
Corse-04827-Calvi-port.jpg|Кальви
Brando-Lavasina hameau-1.jpg|Брандо
Bonifacio falaises escalier roi Aragon 2.jpg|Бонифачо

### Уур амьсгал
## Цахим холбоос 
* Францын аялал жуулчлалын холбооны албан ёсны цахим хуудас
* Корсикагийн жуулчны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Корсикагийн арал
Ангилал:Европын арал
Ангилал:Газар дундын тэнгисийн арал
Ангилал:Францын муж
Ангилал:Европын түүхэн нутаг дэвсгэр эсвэл бүс нутаг
Ксения Раппопорт

**Ксения Раппопорт** () — нь Оросын Холбооны Улсын жүжигчин.
## Кино бүтээлүүд
* Хоëр өдөр (2011)
* Домог (2017)

Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:1974 онд төрсөн
Монголын төмөр зам

*Орос-Монголын хамтарсан Улаанбаатар төмөр зам ХНН-тэй бүү андуураарай.*

**"Монголын төмөр зам"** -2008 оны 3-р сарын 5-ны өдрийн Монгол Улсын Засгийн газрын 82 дугаар тогтоол, мөн сарын 20-ны өдрийн Төрийн өмчийн хорооны шийдвэрээр байгуулагдсан Монгол Улсын төрийн өмчит хувьцаат компани юм.

## Үйл ажиллагаа ба бүтэц 
Монголын төмөр зам компанийн үндсэн ажиллагааг дараах байдлаар тодорхойлсон байдаг.
* Төмөр замын дэд бүтцийн засвар, ашиглалт, шинээр барих
* Төмөр замын тээвэрлэлтийн үйлчилгээ
* Зүтгүүрийн засвар үйлчилгээ, ашиглалт, түрээслэлт
* Төмөр замын түүхий эдийн худалдан авалт, түүнээс бий болсон хөрөнгийг зохицуулаx
* Гадаад худалдаа, хуулиар хориглоогүй бизнес эрхлэх

Тус компани “Шинэ төмөр зам” төсөл, Хөдлөх бүрэлдэхүүний түрээс, Замын-Үүдийн шилжүүлэн ачих байгууламж, “Тяньжиний тээвэр логистикийн төв” төсөл гэсэн үндсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна.

## Хараат, охин компаниуд
*Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төслийг хэрэгжүүлэгч “Тавантолгой төмөр зам” ХХК
*БНХАУ-ын Тяньжин боомтод тээвэр логистикийн төвийн төсөл хэрэгжүүлэгч “Монголиан порт групп”
*“Шивээ хүрэн төмөр зам" ХХК
*“Чойбалсан-Хөөт-Бичигт төмөр зам” ХХК
*“Арцсуурь-Нарийнсухайт-Шивээхүрэн төмөр зам” ХХК

## Төлөөлөн удирдах Зөвлөлийн гишүүд 
# Цэрэнжавын Одхүү ТУЗ-ийн дарга (ЗТХЯ-ны ТЗУХ-ийн дарга)
# Сүхээгийн Мяндасмаа ТУЗ-ийн гишүүн (Зам, тээврийн хөгжлийн яамны хуулийн хэлтсийн дарга )
# Лхамрагчаагийн Булганхүү ТУЗ-ийн гишүүн (ЗТХЯ-ны ТЗДТБХЗГ-ын ахлах шинжээч)
# Нацагдоржийн Ганболд ТУЗ-ийн гишүүн, Цалин, хөлс, урамшууллын хорооны гишүүн (ТӨБЗГ-ын Төрийн захиргаа удирдлагын хэлтсийн дарга)
# Даваасүрэнгийн Нар-Од ТУЗ-ийн гишүүн (“Солид юнити аудит” ХХК-д аудитын менежер)
# Батмөнхийн Амарбаясгалан ТУЗ-ийн гишүүн (Төрийн өмчийн удирдлага, зохицуулалтын хэлтсийн дарга)
# Ж. Ариунаа ТУЗ-ийн гишүүн 
# Н. Мөнхбат ТУЗ-ийн гишүүн (ЗГХЭГ-ын ахлах референт)

## Цахим холбоос 
* Монголын төмөр замын албан ёсны цахим хуудас (англи, монголоор)

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын төмөр замын компани
Урвалын хурд

Урвалд орж буй эх бодис хэр хурдан бүтээгдэхүүн бодис руу хувирч байгааг **урвалын хурд** гэнэ. Жишээлбэл, дэлхийн агаар мандлын доор төмрийн зэврэх нь  маш удаан урвал, харин эслэгийг шатаах нь хэдхэн хомын дотор явагддаг урвал ажухуй. Ихэнх урвалууд явагдахын хэрээр урвалын хурд нь тухай хэмжээгээр буурч байдаг. 

Химийн хөдөлгөөн зүй (химийн кинетик) бол урвалын хурдыг судалдаг физик химийн салбар судлал юм. Химийн хөдөлгөөн зүйн ойлголтуудыг химийн инженерчлэл,    исгүүр судлал (энзимлоги), хүрээлэн буй орчны инженерчлэл гэх мэт олон чиглэлд ашигладаг байна.    

## Ёст тодорхойлолт 
Доорх химийн урвалыг явагдана гэж үзье: 

: {{\mathit {a}}A}+{{\mathit {b}}B}->{{\mathit {p}}P}+{{\mathit {q}}Q}{\mathit{a}A} + {\mathit{b}B} -> {\mathit{p}P} + {\mathit{q}Q}

Жижиг үсгээр ( *a*, *b*, *p*, *q* ) нь стехиометрийн илтгэмжийг илэрхийлэх бол том үсгүүд нь эх бодис (A ба B) ба бүтээгдэхүүн бодисуудыг (P ба Q) илэрхийлнэ.   

Олон улсын цэвэр ба хэрэглээний химийн холбооны Алтан номд тодорхойлсон нь:  Дээрх урвал урвалын хурд *V*  эзэлхүүн тогтмол ба хаалттай тогтолцоонд явагдаж байгаа үед урвалын хурдыг *v* гэмээн тэмдэглэх ба доорх байдлаар илэрхийлье: 

: v = - \frac{1}{a} \frac{d[\mathrm{A}]}{dt} = - \frac{1}{b} \frac{d[\mathrm{B}]}{dt} = \frac{1}{p} \frac{d[\mathrm{P}]}{dt} = \frac{1}{q} \frac{d[\mathrm{Q}]}{dt}

[ ] дотор, өөрөөр хэлбэл дөрвөлжин хаалтанд тухайн бодисын X (= A, B, P эсвэл Q) концентрацийг илэрхийлдэг. Дээрх байдлаар тооцвоос урвалын хурдын нэгжийг моль/Л/сек гэж үзэх нь зөв.

Сөрөг тэмдгийг эх бодисын урвалын хурдны тэгшитгэлийн өмнө тавьсны учир нь цаг өнгөрөхийн хэрээр эх бодисын концентраци буурах байдлыг илэрхийлэв. Тиймийн тул урвалын хурд нь үргэлж эерэг тоогоор илэрхийлэгдэнэ. ОУХБЦХХ нь цагийн нэгжийг ямагт секундээр авсугай хэмээн зөвлөж буй. Аливаа урвал явагдахад ямар төрлийн бодис ашигласан, түүний өнгө дүрс нь ямар ч хамаагүйгээр барахгүй, мөнхүү урвалын хурд нь бодис тус тусын стехиометрийн илтгэмжээс хамаардаг болох нь тогтоогдсон билээ. Үлгэрлэвэл: P бодисын хувьд урвалын хурд нь үргэлжид тогтмол биш ба стехиометрийн илтгэмжтэй нь урвуу хамааралтай хийгээд харин,  A бодисын хувьд стехиометрийн илтгэмжийг сөрөг нэгээр үржүүлсэнтэй урвуу хамааралтай байх аж.. Дахин жишээ татахад, хэрвээ *a = 1* ба *b = 3* бол B бодис нь  A бодисоос 3 дахин урвалд орох нь гарцаагүй авч, урвалын хурд болох v *= -d[*A*]/dt = -(1/3)d[*B*]/dt*  нь өвөрмөц утгатай байдаг.
Ирина Пантаева

**Ирина Владленовна Пантаева** (1967 оны 10 сарын 31-нд Улаан-Үдэд төрсөн) нь буриад монгол гаралтай, орос-америкийн загвар өмсөгч, жүжигчин.

## Намтар
Ирина Пантаева анх 1988 онд Улаан-Үдэд загвар зохион бүтээгч Лариса Дагдановагийн загвар өмсөгчөөр ажиллаж эхэлжээ. Тэр үедээ Хятадад "Ларисса" цуглуулгын загварын хэд хэдэн шоуд оролцсон. 1989 онд Буриадад анх удаа "Улаан-Үдийн сайхан бүсгүй" тэмцээн зохиогдоход оролцон түрүүлэв. Мөн оны сүүлчээр Ирина Москвад очиж *Хожи Насреддин эргэн ирсэн нь* () киноны дүрийн сонгон шалгаруулалтад тэнцэж тоглосноор жүжигчний гараагаа эхэлжээ. Улмаар загвар зохион бүтээгч Ирина Молчановагийн загварын Авангард театрт орсон аж. 1991 онд анхныхаа томоохон загварын шоу болох Москвагийн Пьер Кардины шоуд оролцсон байна.

1992 онд загварын карьер хөөхөөр Парисыг зорьж, Карл Лагерфелдийн хараанд өртсөнөөр түүний загварын шоуд оролцож, от кутюр буюу "дээд загвар"-ын ертөнцөд хөл тавьжээ. Пантаева Мэрилин агентлагтай гэрэ байгуулсан. Улмаар 1994 онд Нью-Йорк хот руу шилжин суурьшиж, *Үхлийн тулаан: Мөхөл* киноны Жэйдийн дүрийг бүтээснээс гадна *Гулагаас оргосон нь*, *Селебрити*, *Зүүландер*, *Миний мэдэх хүмүүс* кинонуудад жижиг дүр бүтээж, *Нарнаас гурав дахь гараг* кинонд зочноор оролцон тоглосон. Мөн *Жүүтопиа* хэмээх тайзны бүтээлд дүр бүтээжээ. Тэрээр Нью-Йоркод байх үедээ Нью-Йорк Их Сургуулийн театрын тэнхимийг дүүргэжээ.

Пантаева Кристиан Диор, Версаче, Александр Маккүйн, Тьерри Мюглер, Миякэ Иссэй, Жон Галлиано, Ив Сан Лорен, Анна Сүй, Клоэ, Кэнзо зэрэг алдартай загвар зохион бүтээгчид, загварын орднуудын загварыг тайзнаа амилуулан алхаж, Кэлвин Клайн, ГАП, Кэнзо, Миссони, Ливайс жийнс зэргийн сурталчилгааг чимж, Воуг, Харперс Базар, Элле зэрэг загварын сэтгүүлүүдийн нүүр хуудсанд заларч байв. 1990-ээд оны сүүлийн хагаст Ирина Английн загвар зохион бүтээгч Вивиен Вэствүүдийн хамгийн дуртай загвар өмсөгчдийн нэг байжээ. 1998 онд Ирина Спорт Иллюстрэйтд сэтгүүлийн усны хувцасны цуглуулгы чимснээс гадна өөрийн намтрын ном болох *Сибирийн мөрөөдөл: Дурдатгал* номоо хэвлүүлсэн билээ.

## Хувийн амьдрал
Пантаева 1989 онд хүү Русланаа төрүүлсэн бөгөөд 1994 онд Латвийн гэрэл зурагчин Роланд Левинтэй гэрлэж, 2003 онд хүү Солонгыг төрүүлжээ. 2008 онд Пантаева Левинээс салсан.

## Цахим холбоос
*

## Эшлэл
Ангилал:Оросын загвар өмсөгч
Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Оросын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Теннессин

**Теннессин** () нь атомын дугаар нь 117,  Ts химийн тэмдэгтэй, зөвхөн зохиомлоор гаргаж авдаг элемент. Үелэх системийн 17-р бүлэгт хамаарах учир галогены бүлэгт орно. 2010 онд Теннессинийг Дубна дахь Цөмийн Шинжилгээний Нэгдсэн Институтэд анх гаргаж авчээ. Энэхүү химийн элементийн нэр нь АНУ-ын холбооны муж улс болох Теннессигээс гаралтай юм.

## Түүх 
## Цахим холбоос 
* Nuklidkarte beim National Nuclear Data Center

## Эшлэл 
Ангилал:7-р үеийн элемент