open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Далайн орнууд

**Далайн орнууд** хэмээх нэршлээр номхон далайн хойд болон австралийн зүүн талаарх арлын орнуудыг хэлдэг.  7500 орчим арлын нийт хуурай газрын талбай нь 1,3 сая км² (Монгол Улсын газар нутгийн тавны дөрөв орчим) бөгөөд 70 сая километр квадрат тэнгисийн бүс нутагт тархсан байна. 2100 орчим арал дээр нь нийт 16,5 сая хүн амьдардаг. Далайн орнууд нь Австралийн хамтаар Австрали ба далайн орнууд гэсэн тивийн том бүс нутгийг үүсгэнэ.

## Нэр томьёо 
### Далайн орнууд 
Далайн орнуудад хамаарах бүс нутгийг төрөл бүрээр тодорхойлсон байдаг. Жишээлбэл герман хэлтэй улсуудад зөвхөн Полинез, Меланез (Шинэ Гвинейн хамт) Микронезийг далайн орнуудад тооцдог. Шинэ Зеланд, Хавайн аль аль нь Полинезд орох бөгөөд учир нь энэ хоёр арлын уугуул иргэд нь Полинезчүүд байсантай холбоотой. Тийм ч учраас тэдний соёл энэ нутгуудад ихээхэн нөлөөлсөн байдаг. Хэдийгээр өнөөдөр Шинэ Зеланд нь европын цагаачдаар, Хавай нь америкийн цагаачдаар дүүрч эдгээр улсуудын эдийн засгийн бүсэд хамаарч байгаа ч уугуул нутгийн иргэдийн соёл өнөө үед ч нөлөөтэй хэвээр байгаа юм.

Маш ховор тохиолдолд Малайн архипелагийн зүүн хэсгийг оруулан тооцдог. Англи хэлтэй улсуудад заримдаа Австрали ба далайн орнуудыг товчлон *Далайн орнууд* хэмээн нэрлэх нь бий.

## Газар зүй 
### Геологи 
 Моай]]
Далайн орнуудыг геологи талаас нь авч үзвэл тив биш, учир нь Шинэ Каледони, Шинэ Зеланд, Шинэ Гвиней, Тасмани нь эртний Гондвана тивийн эх газрын царцдасаас бүрэлджээ.

## Улс төрийн гишүүнчлэл 
### Бүрэн эрхт улс 
Күүкийн арлууд нь Шинэ Зеландын чөлөөт холбооны бүрэн эрхт тусгаар улс бөгөөд тус улсыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага болоод 20 гаран улсууд тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн юм. Гэхдээ Күүкийн арлууд нь НҮБ-ын гишүүн улс биш.

Далайн орнуудын бүс нутагт байдаг хоёр улсын хоорондох цорын ганц хуурай газрын хил нь Шинэ Гвиней дэх Индонез ба Папуа Шинэ Гвинейн хоорондын хил юм.

### Хараат бүс нутаг 
## Цахим холбоос 
## Эх сурвалж 
!
Ангилал:Бүс нутаг
Ишдоржийн Ёндонсамбуу

**Ишдоржийн Ёндонсамбуу** нь Булган аймгийн Гурванбулаг сумын харьяат. Үндэсний бөхийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх юм.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
***1. Шөвгөрсөн амжилт***

***2. Дөрөв давсан амжилт***

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
Улсын өсөх идэр начин **И.Ёндонсамбуугийн**  төрсөн ах Монгол улсын хүчит гарьд И.Доржсамбуу, үеэл дүү нар нь улсын начин Д.Амаржаргал, аймгийн заан П.Даваадорж, аймгийн харцага С.Чулуунхүү, аймгийн начин П.Сандагдорж нар билээ. Мөн хүргэчүүл бөхчүүд гэвэл аймгийн арслан А.Отгонбаатар, Н.Баттүвшин нар билээ.

Ангилал:Улсын начин
Мисси Перегрим

**Мелисса „Мисси“ Перегрим** (, 1982 оны 7 сарын 16 төрсөн) - Канадын жүжигчин, модель.

Ангилал:1982 онд төрсөн
Ангилал:Канадын жүжигчин
1965 оны улсын наадмын бөх барилдаан

## Бөх 
#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### ***Товчилсон үгнүүдийн тайлбар*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### ***Наймын даваа*** 
##### ***Есийн даваа*** 
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Talk

"Talk" нь Британы рок Coldplay хамтлагийн бүтээсэн дуу юм. Дууг 1981 онд Германийн электрон хөгжмийн Kraftwerk хамтлагийн бүтээсэн "Computer Love" дууг ашиглан бүтээсэн. Дууг бичихэд хамтлагийн бүх гишүүдийн оролцсон ба энэ нь цомгийн тайлбарт багтсан байдаг. АНУ-д Talk Billboard Hot 100 дууны жагсаалтын 86-р байранд бичигсэн бол дэлхийн бусад улсад мөн амжилт тогтоосон. Үүнээс Нидерландийн дууны жагсаалтын #1-р байранд бичигдсэн нь Coldplay хамтлагийн Нидерланд улсын чартыг тэргүүлсэн анхны сингл болсон. 

Дуу нь шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээнүүд авч байсан. Дууны үндсэн хувилбар болон "Thin White Duke" нэртэй ремикс хувилбарууд нь 2007 оны Грэмми шагналд нэр дэвшиж улмаар рекимс хувилбар нь "Шилдэг ремикс дуу" шагналын эзэн болсон.

## Эх сурвалж
Ангилал:Coldplay
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Луфтханза

2018 онд шинэчилсэн Луфтханза будалттай]]
**Deutsche Lufthansa AG** () (дуудлагаар нь хөрвүүлбэл *Дойче Луфтханза Акцийнгезеллшафт*; монг. *Германы Луфтханза Хувьцаат Компани* буюу *Германы Агаарын Тээврийн Хувьцаат Компани*) Германы иргэний агаарын тээврийн компани. 78 улсын 200 гаруй чиглэлд нислэг үйлддэг дэлхийн 5 дахь том агаарын тээвэрлэгч компани юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:Германы аж ахуйн нэгж
Ангилал:Star Alliance
Ангилал:Германы авиа компани

Ангилал:Маркийн нэр
Ангилал:Германы хөрөнгийн индексд бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:1926 онд байгуулагдсан
Ридли Скотт

Сэр **Ридли Скотт** (, 1937 оны 11 сарын 30-нд Английн Өмнөд Шилдст төрсөн) Их Британийн кино найруулагч, продюсер юм.

## Гадаад холбоос 
* 
* 

Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч
Ангилал:Их Британийн кино найруулагч
Ангилал:БАФТА шагналтан
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Уран зөгнөлт зохиолын алдрын танхим
Ангилал:Эмми шагналтан
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Естийн нуур

**Естийн нуур** нь Архангай аймгийн Чулуут сумын Өлзийт гол багийн эхэнд оршдог нуур юм.

## Мөн үзэх
* Монгол орны томоохон нуурууд

Ангилал:Архангай аймгийн нуур
Ангилал:Чулуут сум
БСБ Групп

**БСБ Групп** нь электрон бараа, компьютер, албан тасалгаа, гэрийн мебель тавилга, мотоциклийн бөөний болон жижиглэн худалдаа, албан ёсны баталгаат засвар үйлчилгээг үзүүлдэг, Монголын компани юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Лувсансодовын Чимэд-Очир

Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан **Лувсансодовын Чимэд-Очир** 1942 оны морин жил Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын Баруун гол гэдэг газар малчин ардын гэрт мэндэлжээ. Эр бие өсөж арван долоон насандаа сумынхаа баяр наадамд зодоглож тухайн үед тэнд ажлаар явсан улсын заан Д.Гүрбадам наадам зодоглож түүнтэй тааран барилдаж улсын цолтонтой гар зөрүүлж үзжээ. Л.Чимэд-Очир арслан маань хорин насандаа Батцэнгэл сумынхаа баяр наадамд түрүүлж ардын цэргийн албанд " Сумын заан " цолтой морджээ. Цэргийн алба хаах хугацаандаа 1964 онд Сүхбаатар аймгийн баяр наадамд барилдан Сүхбаатар аймгийн харьяат аймгийн арслан Л.Доосүрэнгээр долоо даван түрүүлж " Аймгийн арслан " цолыг хүртжээ. Аймгийн хурц арслан Л.Чимэд-Очир аймгийн баяр наадамд тав түрүүлж, дөрөв үзүүрлэн, арван хоёр удаа шөвгөрсөн амжилтыг үзүүлсэн хосгүй хүчтэн билээ.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:Батцэнгэлийн хүн
Ангилал:Аймгийн арслан
NCsoft

**NCSOFT** Өмнөд Солонгосын Соннам хотод 1997 оны 3 сард үүсгэн байгуулагдсан онлайн видео тоглоом хөгжүүлэгч компани.

## Цахим холбоос 
* NCSOFT
* NCSOFT West

Ангилал:Сөүлийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Видео тоглоом хөгжүүлэгч компани
Лана Роудс

**Лана Роудс** (ж. нэр **Амара Мэйпл**, , 1996 оны 9 сарын 6 төрсөн) - Америкийн порнографийн жүжигчин.

## Цахим холбоос 
* 
* 
* Lana Rhoades 

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Порно киноны жүжигчин
Ангилал:AVN шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1996 онд төрсөн
Дэвид Медяник

**Дэвид Кристофер Медяник** (, 1956 оны 7 сарын 24 төрсөн) - Британийн зохиолч, яруу найрагч.

## Бүтээлүүд 
* *My Autobiography* (1986 [НВУ]/1993 [АНУ])
* *I Hope Some Lass Will Want Me After Reading All This* (1987)
* *Taking the Load off My Mind* (1994)
* ''Now All I've Got Left is Myself'' (1997)

Ангилал:1956 онд төрсөн
Люк Форд

**Люк Кэри Форд** (, 1966 оны 5 сарын 28 төрсөн) - Австралийн блоггер, зохиолч.

Ангилал:1966 онд төрсөн
Дэвид Мьятт

**Дэвид Вулстон Мьятт** (, 1950 онд төрсөн) - Британийн философч, зохиолч, экстремист (нео-нацизм, ислам).

Ангилал:1950 онд төрсөн
Озоны цоорхой

**Озон задалдаг бодис (ОЗБ)** гэдэг нь давхраат мандал дахь озон (O3)-той химийн урвалд орж, задалдаг химийн бодисуудыг хэлнэ. Эдгээр бодисын тоонд хлор, бром гэх мэт галоген агуулсан химийн нэгдлүүд буюу  Хлортфторт нүүрстөрөгч **(en. chlorofluorocarbon CFC)**, гидрохлортфторт нүүрстөрөгч **(en. hydrochlorofluoro carbon)** төрлийн бодисууд мөн зарим хлорт, бромт нэгдлүүд хамаардаг. Эдгээр химийн бодисууд хөргөгч, агааржуулагч төхөөрөмжийн хөргөх бодис,  аэрозол шүргишчийн пропеллант, гал унтраагуурын бодис, тусгаарлагч хөөсөнцөрийн үйлдвэрлэлд ашиглагддаг үлээгч бодис гэх мэт зориулалтаар ашиглагддаг.

## Гадны холбоос 
Ангилал:Хүн төрөлхтөн
Ангилал:Байгаль орчны бохирдол
Ангилал:Агаарын бохирдол
Очирын Пүрэв

"Морьт" хэмээх **Очирын Пүрэв** нь үндэсний бөхийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх юм.

## Намтар
Очирын Пүрэв 1942 оны морин жилд Өвөр Монголын баруун Сөнөдийн хошууны "Улаан худаг" гэдэг газар төржээ.

1930-аад оны сүүлчээр Монгол оронд улс төр үймж, хил орчмын айл өрхийг нүүлгэн шилжүүлж эхлэхэд хил орчмын олон айл мал сүрэгтэйгээ Өвөр Монголд үлджээ. Бусад Монгол өрхийн адил Т.Очирынх үлдсэн учир урт холын замыг туулан тэмээн хөсгөөр нүүдэлж Өвөр Монголын баруун Сөнөдийн хошууны "Улаан худаг" гэдэг газарт нутаглаж байхад Очирын Пүрэв ийнхүү мэндэлжээ.

1945 онд улс оронд энх тайван байдал тогтож, Өвөр Монголд дүрвэж очсон ар монголчууд нутагтаа очихын хүслэн болж, сураг тавин байтал Өвөрмонголоос хүсэлт гаргасан иргэдийг Монголын Засгийн Газар татан авах шийдвэрийг 1950 онд гаргаж, 104 өрх айлыг Замын-Үүдээр оруулж ирэн 1 жилийн хугацаанд Дорноговь аймгийн Иххэт суманд байлгаж байгаад 1951 онд бүгдийг орон нутаг руу нь шилжүүлсэн юм. Т.Очирынх үүнд хамрагдаж Дорноговь аймгийн Иххэт суманд 1 жил болоод 1951 онд төрөлх Хүрмэн сумандаа ирж амьдарчээ. О.Пүрэвийн өвөг дээдэс Өмнөговь аймгийн Баяндалай, Хүрмэн сумдын зааг нутаг Байшинт, Нарангийн гол, Зурамтайн хэцээр нутагладаг байжээ.

О.Пүрэвийн эцэг Тогоочийн Очир нь 1902 онд төрсөн, өндөр нуруутай, адуу малд эрэмгий, гартаа их бүлтэй, үг дуу цөөтэй хүн байсан бол эх Гүрзанын Думаахүү нь 1903 онд төрсөн хөнгөн шингэн хөдөлгөөнтэй хүн байжээ. Эх Г.Думаахүүгийн төрсөн эцэг нутаг хошууны алдартай бөх Ланган нь өөрийн садангийн бөх Зогдор Гүрзанадаа хүүхэдгүй учир охиноо өргүүлсэн учир Гүрзанын Думаахүү гэх болжээ. 

О.Пүрэвийн бага нас ийнхүү нутаг дамжин нүүдэлж өнгөрсөн бөгөөд бага дунд сургуульд суралцан дүүргэж, эцэг эхийн хамтаар мал аж ахуйгаа эрхлэн, сум орон нутгийн ажилд оролцон эрийн цээнд хүрч цэргийн албанд морджээ. 

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
;Шөвгөрсөн амжилт

;Дөрөв давсан амжилт

### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Иххэтийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:1942 онд төрсөн
Hot Dogma

**„Hot Dogma“** - Австралийн альтернатив-рок-хамтлаг ТИЗМ-ийн гуравдугаар дахь студийн цомог.

## Цомгийн дуунууд 
## Бүрэлдэхүүн 
* Питер Минак - дуучин
* Дамьян Кауэлл - дуучин, бөмбөрчин
* Шон Келли - гитарчин
* Жон Холт - аргил гитарчин
* Южийн Честер - аргончин
* Марко Фесси - саксофон
* Эндрю Мильетти - дуучин (17)

Ангилал:ТИЗМ хамтлаг
Ангилал:1990 оны цомог
Нямын Батчулуун

Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан **Нямын Батчулуун** нь Булган аймгийн Тэшиг суманд 1947 онд төрсөн. 

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Тэшигийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:1947 онд төрсөн
Дашцэрэнгийн Самданжамц

Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан алтан гадас одонт **Дашцэрэнгийн Самданжамц** нь Булган аймгийн Могод суманд 1968 оны долдугаар сарын таванд төрсөн. 1983 оноос эхлэн бөхийн гараагаа эхэлсэн. Эхийн талаас бөхийн удамтай. Булган аймгийн Бүрэгхангай сумын харьяат улсын заан Ж.Хорол түүний ээжийн талын хамаатан. 1989 оны аймгийн аварга шалгаруулах үндэсний бөхийн барилдаанд өвдөг шороодолгүй түрүүлж " Аймгийн арслан " цолыг хүртсэн.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Могодын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:1968 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Долгорын Загдаа

Үндэсний бөхийн улсын начин **Долгорын Загдаа** Булган аймгийн Могод суманд 1950 онд төрсөн. Бага, дунд сургуулиа дүүргээд эцэг эхтэйгээ мал маллаж байгаад 1967 оноос бөхтэй холбогдож, бөх болох гараагаа эхэлсэн. 1973 онд хотод орж ирээд Хүч нийгэмлэгт тамирчин, цагдаагаар ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарчээ.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
**1. Шөвгөрсөн амжилт**

**2. Дөрөв давсан амжилт**

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 

Ангилал:Улсын начин
Дамирангийн Баатаржав

Увс аймгийн Тэс сумын харьяат Монгол улсын гавъяат дасгалжуулагч,самбо бөхийн дэлхийн аваргын мөнгөн медальт, Олон улсын хэмжээний мастер, Монгол улсын начин Дамирангийн Баатаржав 1942 онд Тэс сумын нутаг " Шүүт " гэдэг газар төржээ.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
**1. Шөвгөрсөн амжилт**

**2. Дөрөв давсан амжилт**

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Тэсийн (Увс) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч
Ангилал:1942 онд төрсөн
Даваажавын Баадайжав

**Даваажавын Баадайжав** (1945 оны 5-р сарын 1-нд Улаанбаатар хотод төрсөн-2024 оны 3-р сарын 25-нд нас барсан)—Монгол Улсын МУАЖ, дуурийн меццо-сопрано хоолоотой дуучин. 

## Намтар 
1963 онд Сэлэнгэ аймгийн төвийн Бумцэндийн нэрэмжит 10 жилийн дунд сургуулийг төгсөж, агуу их хөгжмийн зохиолч Дагвын Лувсаншаравын ивээл дор Улсын дуурь бүжгийн театрын найрал дууны ангид дуучнаар орж урлагийн замд анх хөл тавьжээ. 1964-1968 онд УБДС-ийн дуулаачийн анги, Болгарын Софи хотын хөгжмийн дээд сургуулийн хоёр жилийн дээд курсийг тус тус төгссөн. 

ДБЭТ-т 1969-1994 онд гоцлол дуучнаар,  

1994 оноос Сэлэнгэ аймгийн “Сэлэнгийн долгио” чуулгын найруулагч,  

1994-1996 онд  “Сэлэнгийн долгио”  чуулгын даргаар ажилласан байна. 

Б.Дамдинсүрэнгийн “Тэмцэл”-ийн Пагма,  

Л.Мөрдоржийн “Жаргал”-ын Пил,  

Х.Билэгжаргалын “Ламбугайн нулимас”-ын эх,  

Ж.Бизегийн “Кармен”-ий Кармен,  

Ж.Пуччинигийн “Чио Чио Сан”-ы Сузуки,  

А.Бородины “Игорь ван”-ы Кончаковна,  

П.Чайковскийн “Евгений Онегин”-ий Ольга, Асрагч эх  

гэх мэт үндэсний болон сонгодог 30 гаруй дуурийн гол ба туслах дүрүүдэд дуулж жүжиглэсэн байна. Тэр бүгдээс “Отелло” дуурийн Эмилияд цайлган сэтгэлтэй, гэнэн бүсгүйн дүрийг илүү чадамгай сайн гаргасан ажээ. 

Олон улсын оюутан залуучуудын “Орос дууг хэн сайн дуулах вэ” /ЗХУ-д болсон/ уралдааны тэргүүн шагнал, П.И.Чайковскийн нэрэмжит олон улсын дуурийн дуучны 1970 оны тэмцээнээс хоёрдугаар шатанд шалгарч, БНАСАУ-д болдог “Хаврын баяр” олон улсын урлагийн наадмын солонгос дуу дуулаачдын тэмцээнд түрүүлж байжээ. 2001 онос БНХАУ-ын Өвөр Монголд багшлаж байсан. 

2024 оны 3-р сарын 25-нд нас барсан.

## Хүртсэн цол, шан
* 1967 он — ЗХУ-ын Сочи хотод болсон олон улсын уралдааны тэргүүн байрын шагнал
* 1970 он — ЗХУ-ын 
* 1976 он — БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1976-07-09.№143/
* 1992 он — БНАСАУ-ын Хаварын баярын тэргүүн байрын шагнал
* 2009 он - БНХАУ-ын Гадаадын шилдэг мэргэжилтэн шагнал
* 2016 он — МУАЖ

## Эх сурвалж
* urlag.mn — Гавьяат жүжигчин: https://web.archive.org/web/20180916182724/http://www.gaviyat.pms.mn/index.php?module=menu&cmd=content&menu_id=222&id=411

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:2024 онд өнгөрсөн
2014 оны Булган аймгийн наадам

#### Наадмын сонин 
Ардын хувьсгалын 93 жилийн ой, Булган аймгийн баяр наадамд улсын харцага Ж.Бор, улсын начин С.Дэлгэрбат, Б.Бадрал нараар магнайлуулсан улс, аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх барилдлаа.Олон бөх тойргийн цолтойгоор барилддаг энэхүү наадмын үзүүр бөх Д.Мягмардорж тойргийн аймгийн заан цолтой барилдан албан ёсоор заан цолд хүрчээ.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
#### ***Тавын даваа*** 
#### ***Зургаагийн даваа*** 
#### ***Долоогийн даваа*** 
#### *Наймын даваа*
#
Номт баг

**Номт баг** нь Төв аймгийн төвийн Зуунмод сумын төвийн баг юм. Уг багт аймаг, сумын төрийн захиргааны байгууллага оршино.

Ангилал:Зуунмод
Ангилал:Монголын баг
Ваанийн Намсрай

Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан **Ваанийн Намсрай** 1927 оны туулай жил Сүхбаатар аймгийн Асгат сумын Дөхөм гэдэг газар Н.Ваанийн долоо дахь хүү болон  мэндэлжээ.  

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Асгатын (Сүхбаатар) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:1927 онд төрсөн
Дүгдэлийн Мягмаржав

Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан **Дүгдэлийн Мягмаржав** Завхан аймгийн Сантмаргац суманд 1963 онд төржээ. Наймдугаар анги төгсөж илгээлтээр Цэцэн-Уул сумын "Улаан туг" нэгдэлд мал маллаж байгаад цэргийн албанд татагдав.

1981 онд цэргийн албанд татагдаж Дорноговь аймгийн Сулинхээрийн заставт хувиарилагдан албыг хааж халагдан нутагтаа очиж мал маллажээ. Энэ үед нутгийн ах аймгийн арслан С.Юнрэн Завхан аймгийн төвд авчран дасгалжуулж 1985 онд Архангай аймгаас арслан цол хүртэж 1986, 1987, 1988 онд өөрийн аймгийн баяр наадамд завсаргүй түрүүлж, нэг удаа үзүүрлэж, дөрвөн удаа шөвгөрсөн бөгөөд улсын баяр наадамд гурван удаа барилдахдаа хоёр удаа хоёр давж нэг удаа гурав давж байсны дээр улсын сорилго барилдааид есөн удаа оролцож амжилттай барилдаж байв. 

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Сантмаргацын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Санчирын дагуулуудын жагсаалт

Санчир нь мөс, бага хэмжээний чулууны хэлтэрхий, тоосноос тогтох цагиргийн системтэй. Гаригийг одоогоор жаран хоёр дагуул тойрч буйг тогтоосон бөгөөд үүнээс гадна зуу гарам дагууланцрууд цагираг дотор оршино. Санчирын хамгийн том дагуул Титан нь нарны аймгийн хоёр дахь том дагуул (Бархасбадийн Ганимедийн дараа орно) бөгөөд Буд гаригаас ч том хэмжээтэй. Үүнээс гадна ихээхэн хэмжээний агаар мандалтай цорын ганц дагуул юм.[11] Мөн Санчирын дагуул Энселадусын өмнөд туйлын мөсөн бүрхүүл доор шингэн ус байгааг тогтоосон.

Санчирын англи нэр Saturn нь Ромын хөдөө аж ахуй, ургацын бурхан Сатурны нэрээр нэрлэгдсэн. Одон орны тэмдэг нь тухайн бурхны хадуур болно

## Цахим холбоос 
Ангилал:Одон орны объектуудын жагсаалт
!
Бөгжний эзэн: Бөгжний ахан дүүс

***Бөгжний эзэн: Бөгжний ахан дүүс*** () нь Ж.Р.Р. Толкины *Бөгжний эзэн* гурамсан романы анхны боть дээр үндэслэж, 2001 онд найруулагч Питер Жэксоны бүтээсэн уран зөгнөлт, адал явдалт уран сайхны кино юм. Тус кино нь дэлхий даяар 871 сая гаруй долларын орлого олсон бөгөөд 2001 онд АНУ болон дэлхийд Харри Поттэр ба Гүн ухаантны чулуу киноны дараа хоёрдугаарт бичигджээ. 2002 оны 74 дэх удаагийн Академийн шагналд 13 төрлөөр нэр дэвшсэнээс шилдэг кино зохиол, шилдэг нүүр хувиргалт, шилдэг кино эвлүүлэг, шилдэг визуал эффект гэсэн 4 төрөлд ялалт байгуулсан билээ.

## Гадаад холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2001 оны кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Шинэ Зеландын кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Нүсэр кино
Ангилал:Толкины ертөнц
Ангилал:Жон Толкины зохиолоор бүтээсэн кино
Basshunter

**Basshunter** (, 1984 оны 12 сарын 22-нд Halmstadд төрсөн) нь Шведийн дуучин, хөгжмийн продюсер, дижей юм.

## Бүтээлүүд 
### Студийн цомгууд 
* *The Bassmachine* (2004)
* *LOL * (2006)
* ''Now You're Gone – The Album* (2008)
* *Bass Generation* (2009)
* *Calling Time* (2013)

### Түүвэр цомгууд 
* *The Old Shit* (2006)
* *The Early Bedroom Sessions'' (2012)

### Синглүүд 
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Гадны холбоосууд 
*  

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Дуучин
Ангилал:Хөгжмийн продюсер
Ангилал:DJ
Намдагийн Төмөрхуяг

**Намдагийн Төмөрхуяг** (1959-2018) нь Монгол Улсын гавьяат жүжигчин цолтой дуучин байв.

## Намтар
Төмөрхуяг 1959 онд Хэнтий аймгийн Өндөрхаан хотод төрж, 1967-1974 онд Өндөрхаан хотын 8 жилийн дунд сургууль төгсөөд 1974-1976 онд ХАА-н Техник мэргэжлийн сургуульд суралцаж, трактор комбайнчийн мэргэжил эзэмшжээ. Улмаар 1976-1979 онд Хэнтий аймгийн Тээврийг Удирдах Газарт жолоочоор ажиллаж байгаад 1979 онд цэрэгт татагдан 1982 он хүртэл Ардын Армид алба хаав. 1983-1991 онд ардын дуу бүжгийн “Хан Хэнтий” чуулгад дуучин, 1991-1993 онд Улаанбаатар хотын захиргааны дэргэдэх эстрад дуу бүжгийн “Варьете” чуулгад дуучнаар ажиллаж байгаад чөлөөт уран бүтээлч болжээ. 

1987-1990 оны хооронд түүний дуулсан

Амьдрал хайр дээр тогтдог, Өр өвтгөх юм бүхнийг дуул, Саа мөнгөн Хэрлэн, Хорвоод Ганцхан ээждээ, Халхын сайхан хүүхнүүд, Намрын дурсамж, Зүүдэн бороо, Насны намар, Зүрхний уяа, Зүүдэлсэнгүй явлаа, Ухаарч амьдрах хорвоо зэрэг дуунууд Монголын радио, телевизийн урын санд бичигдэж, олон түмний хүртээл болсон байдаг. 

## Уран бүтээл
#Амьдрал хайр дээр тогтдог
#Саа мөнгөн Хэрлэн
#Халхын сайхан хүүхнүүд
#Зүүдэн бороо
#Насны намар
#Ухаарч амьдрах хорвоо
#Хорвоод ганцхан ээждээ
#Намрын дурсамж
#Зүүдэлсэнгүй явлаа
#Ханийн минь нутаг
#Өр өвтгөх юм бүхнийг дуул
#Хожуу хайрын дуу
#Сэтгэлийн эгшиг
#Сүүдэртэй хорвоо
#Бурхан заяа
#Ханийн сэтгэл
#Миний алдрай хаа явна
#Цэцгийн дунд
#Өхөөрдлийн дуу
#Тэрэлжийн гол
#Тоонот нутаг
#Сэтгэлд шингэсэн намар
#Хайранд шингэсэн орчлон
#Хүүтэй цаас 
#Хөндүүр эгшиг
#Хайрын төөрөг
#Сумын наадам
#Ээжийгээ хайрлаж яваарай
#Зүрхний уяа
#Гунигийн дуу
#Чин сэтгэлийн дуун
#Жирмийн цагаан нуур
#Хүү чинь зүүдэндээ
#Дурсаа л юм болов уу
#Орлуулж болдоггүй орчлон
#Цагаан дарь эх ижий

## Гавьяа шагнал
* "Морин хуур 88",  "Морин хуур 89" уралдааны тэргүүн, дэд байруудад шалгарч байсан
* 1989 онд АДБЧ-ын уулзалт тоглолтоор МХЗЭ-н төв хорооны хөдөлмөрийн алдар алтан медалиар шагнагдсан
* 2006 оны 07 сарын 06 өдөр "Монголын арт түмний гавьяат дуучин"
* 2011 оны 11 сард "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон"
* 2012 оны 12 сарын 20 өдөр "Соёлын тэргүүний ажилтан"
* 2014 оны 03 сарын 19 өдөр Монгол Улсын гавьяат жүжигчин 

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Гансүхийн Марал-Эрдэнэ

**Гансүхийн Марал-Эрдэнэ** (1996 оны 5 сарын 25-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын мөсөн дээрх уран гулгагч. 2005 оноос Япон улсын Нагоя хотын Орион клубт уран гулгалтаар хичээллэж эхлэн, 2011 онд Монгол Улсыг төлөөлж Азийн өвлийн спортын наадамд өрсөлдсөн анхны мөсөн дээрх уран гулгагч болсон. Тэрээр 5 настайдаа эцэг эхийн хамт Нагоя хот руу нүүжээ. Өдгөө Марал-Эрдэнэ Чүүкёо их сургуульд суралцдаг бөгөөд тус сургуулиас төрөн гарсан дэлхийн аварга, олимпын мөнгөн медальт Асада Маотой уран гулгалтын арга хэмжээнүүдэд цуг оролцдог байна.

## Амжилт
### 2011 он
*Азийн өвлийн наадам – 16-р байр
*Өсвөрийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – 35-р байр
*Өсвөрийн гран при цуврал: Балт – 25-р байр, Таллинн – 28-р байр

### 2012 он
*Өсвөрийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – 35-р байр
*Азийн цом – 17-р байр (өсвөр)
*Өсвөрийн гран при цуврал: Покал д. Блауэн Швертер – 29-р байр, Нагоя ТВ цом – 26-р байр

### 2017 он
*Финландын цом – 25-р байр

## Хувийн дээд амжилт
*Богино үзүүлбэр – 20.76 (2017)
*Чөлөөт үзүүлбэр – 44.62 (2017)
*Нийлбэр оноо – 65.38 (2017)

Ангилал:1996 онд төрсөн
Ангилал:Монголын уран гулгагч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Бод мал

Монголчууд 5 хошуу малыг биеийн байдал бэлчээрлэх нөхцөлийг харгалзан бод,бог гэж төрөлд нь авч үздэг. Бод малд адуу, үхэр, тэмээ орно.

Ангилал:Монголын малын нэршил
Дизель түлш

**Дизель түлш** бол шахалтаар гал авалцдаг (компресс) дизель хөдөлгүүрүүдэд ашиглагддаг нефтийн түлш юм. Дизель түлшний үндсэн хэрэглэгчид нь – ачааны машин ба хөдөө аж ахуйн техник юм.
Нефть боловсруулах үйлдвэрүүдэд дизель түлшний ГОСТ 305-82-ийн гурван маркийг боловсруулан гаргадаг. Тэдгээр нь:

Л – летнее буюу зуны, энэ нь орчны агаарын температур 0°С-аас дээш үед ашиглагдана. Энэхүү түлшийг хэрэглэх үед температур 0°С-аас бага байж болохгүй бөгөөд түүнийг ихэвчлэн зуны цагт ашиглана. Зуны дизель түлш нь бусад дизель түлшүүдтэй харьцуулахад үнэ хямд, өөрөөр хэлбэл зуны дизель түлш л илүү хямд байдаг.

З-зимнее буюу өвлийн, энэхүү түлш нь -20°С хүртэлх температурын үед хэрэглэгдэнэ (энэ тохиодолд дизель түлш нь царцах t < -35°С ба булингартах t < -25°С-тай байх ёстой), эсвэл -30 °С хүртэлх температурт хэрэглэгддэг влийн дизель түлш, энэ түлш нь царцах t < -45°С ба булингартах <-35°С-тай байх ёстой бөгөөд энэхүү түлшийг голдуу -20°С- -40°С хүртэлх агаарын температуртай үед хэрэглэнэ, учир нь энэ дизель түлшний царцах температур -45 градус байдаг.

А- арктикийн, түүнийг хэрэглэх температур -50 °С хүртэл байна. Л ба З маркийн дизель түлшний хүхрийн агууламж 1-р төрлийн хувьд 0,2 %-иас хэтрэхгүй ба 2-р төрлийн түлшний хувьд 0,5-аас хэтрэхгүй байна, харин А маркийн түлшний хувьд - 0,4% байна.

Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Цочроогч бодис
Ангилал:Хорт хавдар үүсгэх магадлалтай бодис
Ангилал:Эрхтнийг гэмтээх магадлалтай бодис
Ангилал:Газрын тосны бүтээгдэхүүн
Ангилал:Түлш
Ангилал:Бодисын холимог
Эрээнцав боомт

**Эрээнцав боомт** нь Дорнод аймгийн Чулуунхороот сумын нутгаар ОХУ-тай хил залгаа Олон улсын зорчигч, ачаа тээврийн болон 2 талын шинжтэй төмөр замын зориулалт бүхий байнгын ажиллагаатай боомт юм. 1928 онд байгуулагдаж 1932 онд нээгдсэн уг боомт Монголын талаас Эрээнцав, Оросын талаас Соловьевск боомт гэдэг.

Тус боомт нь ОХУ-ын Чита мужийн Онон, Борьзын районы Соловьёвск тосгонтой хиллэдэг. Байршлын хувьд Дорнод аймгийн Чулуунхороот сумын нутаг дэвсгэрт харьяалагдаж Улаанбаатар нийслэл хотоос 915 км зайтай, Дорнод аймгийн төвөөс 255 км, Чулуунхороот сумаас 7 км, Хилийн 0275 дугаар ангийн хариуцсан хэсэгт байдаг.
Ангилал:Монгол-Оросын хилийн гарц
Ангилал:Дорнод аймаг
Алтан өндөг (кино)

«**Алтан өндөг**» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн адал явдалт, инээдмийн уран сайхны кино.

Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:21-р зууны монгол кино
KSHMR

[[Файл:Niles-kshmr.jpg|thumb|KSHMR 'Missed U 2' видеоны үеэр]]
**Нилс Холловэлл-Дар** (, 1988 оны аравдугаар сарын 6-нд төрсөн) нь **KSHMR** ( "Кашмир") хэмээх тайзны нэрээрээ алдаршсан, Калифорнийн Берклигээс гаралтай, Америкийн хөгжимчин, продюсер, DJ юм. Тэр 2015 оны *DJ Mag* Топ 100 DJ-ээс 23-т эрэмблэгдэж байсан. 2016 онд 12-т дэвшиж, 2017 онд энэ байраа хадгалсан.  2017 оны долоодугаар сард, тэр "Dharma Worldwide" хэмээх дуу бичлэгийн компаниа үүсгэн байгуулжээ.

## Шагнал 
|-
|2019
|15
|}

## Ашигласан материал 
Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:DJ
Ангилал:Хөгжмийн продюсер
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улсууд

**Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад** 2026 оны байдлаар дэлхийн 193 тусгаар улс гишүүн болоод байна. 

## Гишүүнээр элсэх 
Гишүүнээр элсэх үйл явцыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн 4-р зүйлийн &nbsp;II хэсгийн тогтоолоор шийдвэрлэнэ. Гишүүнээр элсэх хүсэлт гаргагчийг Аюулгүйн Зөвлөлөөс зөвлөмж гаргасан байх ёстой. Үүний дараа НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн чуулганаар баталж тогтоол гарган элсүүлдэг дүрэмтэй.

## Одоогийн гишүүн
## Ажиглагч улсууд 
Ариун Сэнтий ба Палестин Улс нь НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейд байнгын ажиглагч статустай улсууд юм. Эдгээр нь санал өгөх л эрхгүй бөгөөд бусдаар гишүүн улсын эрхийг эдэлнэ.

## Цахим холбоос 
* НҮБ-ын Баруун Европын бүс нутгийн мэдээллийн төвийн цахим хуудас (англиар)
* НҮБ-д гишүүнээр элссэн 193 улс үсгийн дарааллаар, элссэн оны хамт (германаар)

## Тэмдэглэл
## Эшлэл

Ангилал:Олон улсын улс төрийн жагсаалт

Ангилал:Улсуудын жагсаалт
Молийн масс

**Молийн масс** нь бодисийн тоо ширхэгийн хэмжээ буюу 1 моль бодисын атом масстай тэнцүү байна.
Ангилал:Масс
Хорь Буриадын бослого

**Хорь Буриадын бослого** (бас — Лео́новское восстание, Вознесе́новское восстание гэж нэрлэдэг) Зөвлөлт засгийг тухайн бүс нутагт устгах зорилгоор Буриад-Монголын Автономит Зөвлөлт социалист бүгд Найрамдах улс (ASSR BM)-д гарсан зэвсэгт тариачин ардын бослого. Бослого нь 1930 онд гарсан ба улс төрийн хувьд хамтралжуулалтыг эсэргүүцсэн байна.

Энэ нь  Буриад-Монголын Автономит бүгд Найрамдах улсад 1930-аад онд гарсан бослогуудаас том нэг нь юм. Албан есны түүх бичлэгт энэ эсэргүүцлийг  "Хорь Буриадын" гэж нэрлэдэг нь тухайн үеийн Буриад-Монголын Автономит бүгд Найрамдах улсын Хорь аймгийн нутагт гарсантай холбоотой. Харин энэ нэсэг нь 1940 оноос хойш  Кижингинскийн дүүрэг болсон байна. 
## Мөн үзэх 
* Ноёхоны бослого
* Буриадын ард түмний бослого

## Эшлэл 
Ангилал:Буриадын түүх
Ноёхоны бослого

Зөвлөлт засгийн эсрэг 1930 оны 6 дугаар сард Буриадад гарсан бослогыг **Ноёхоны бослого** гэж нэрлэдэг. Бослого нь буриадуудыг хүчээр хамтралжуулж эхэлснийг эсэргүүцэн гарсан байна. Бослогыг Улс төрийн удирдах газрын тусгай отряд зэвсгийн хүчээр даржээ.

## Мөн үзэх 
* Хорь Буриадын бослого
* Буриадын ард түмний бослого
* Өвөр Байгалийн бослого

## Эшлэл 
Ангилал:Буриадын түүх
Антигуа ба Барбуда

**Антигуа ба Барбуда Улс** () нь Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлийн бүрэлдэхүүн дэх тусгаар тогтносон улс бөгөөд Антигуа болон Барбуда арлуудаас бүрддэг. Зүүн Карибад харьяалагдах арлын улс нь умард атлантын далай ба Карибын хооронд, Пуэрто Рикогийн зүүн урд зүгт оршдог.

## Газар зүй 
### Байршил 
Антилын улс Антигуа ба Барбуда нь салхин талын арлууд гэгдэх арлуудад хамаарна. Энэ улс нь Атлантын далай ба Карибын хооронд орших ба Пуэрто Рикогоос зүүн урд зүгт багцаагаар 650 км зайтай.  Нийт газар нутгийн талбай нь 442,6&nbsp;км², улсын нутаг дэвсгэр нь хоёр үндсэн ба хэд хэдэн жижиг арлуудаас бүрддэг. Хамгийн том арал нь Антигуа арал (280&nbsp;км²) бөгөөд энэ арал дээр тус улсын нийслэл Сент Жонс оршдог. Барбуда арал нь 161&nbsp;км² талбайтай ба Антигуагаас умард зүгт 48&nbsp;км-н зайд оршдог. Антигуагаас зүүн хойд зүгт 56&nbsp;км-н зайтай орших хүнгүй хадан хясаа бүхий арал Редонда байдаг.

### Геологи ба геоморфологи 
Хэдийгээр үндсэн арал Антигуа нь шохойн чулуун тогтоцтой ч, энэ арал нь 34 сая жилийн өмнө арлын баруун урд зүгт тэсэрсэн усан доорх галт уулаас үүсэлтэй. Арлын хамгийн өндөр цэг нь улсынхаа хамгийн өндөрт орох бөгөөд далайн түвшнээс дээш 402&nbsp;метрт өргөгдсөн Обама уул юм.

### Уур амьсгал 
Антигуа ба Барбуда нь халуун орны уур амьсгалтай. Сарын дундаж температурын утга нь 22&nbsp;°-с (арванхоёрдугаар сараас хоёрдугаар сар хүртэл) 30&nbsp;°C (зургаадугаар сараас есдүгээр сар хүртэл) хүрдэг. Жилийн дундаж хур тунадасны хэмжээ нь 900-1000&nbsp;мм байгаа нь Карибтай харьцуулахад харьцангуй бага юм. 9-11-р сарын хооронд хамгийн их хур тунадас буудаг. Зуны улиралд (6-10 сар хүртэл) халуун орны хуй салхи гарах магадлал өндөртэй.

## Хүн ам 
2017 оны байдлаар Антигуа ба Барбудад 94.731 хүн.

### Хүн ам зүйн зарим үзүүлэлт 
2017 оны байдлаарх хүн амын тоон үзүүлэлт (жуулчдыг оруулаагүй).
* Насны бүтцээр
** 0–14 насныхан: 23,09 %
** 15–24 насныхан: 16,83 %
** 25–54 насныхан: 42,19 %
** 55–64 насныхан: 9,83 %
** 65–с дээш насныхан: 8,06 %
* Дундаж нас: 31,6 нас
* Төрөлт: 15,7/1000 оршин суугч
* Нас баралт: 5,7/1000 оршин суугч
* Өсөлт: 1,2 %
* Нийт төрөлтийн тоо: 2
* Цэвэр шилжин явагсад: −2,2/1000 оршин суугч
* Дундаж наслалт
** Эрчүүд: 74,4 жил
** Эмэгтэйчүүд: 78,8 жил

## Цахим холбоос 
## Эх сурвалж 

Ангилал:Арлын орон
Ангилал:Хамтын Нөхөрлөлийн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Төв Америкийн орон
Буриад-Монголын морьт эскадрон

**Буриад-Монголын морьт эскадрон**- Ажилчин тариачны Улаан армийн үндэсний анги нэгтгэлийн нэг бөгөөд ангийн бүрэлдэхүүний дийлэнх нь монголчууд (буриадууд)  байжээ.

Дээд-Үд хотод 1924 онд Буриад-Монголын бага дарга нарын сургууль байгуулагдсан байна. Энэ сургуульд 123 цэрэг, 118 морь байжээ.
Энэ эскадрон нь Константин Рокоссовкийн захирч байсан Кубаны 5 дугаар морьт бригадын бүрэлдэхүүнд багтаж байжээ. 
Энэ сургуулийг 1925 онд Буриад-Монголын морьт эскадрон болгон өөрчлөн зохион байгуулж, улмаар 1927 онд Буриад-Монголын морьт дивизион болгон өргөтгөсөн байна. Энэ нэгтгэл Дорнод Хятадын төмөр замын будилааны үеэр хамгийн бэлтгэл сайтай цэргийн нэгтгэл болохоо харуулсан байна. 

Ангилал: Цэргийн анги
Ангилал: Монгол үндэстний цэргийн анги
Ангилал: Дорнод Манжуурын төмөр замын будилаан
НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей

**Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблей** ( **AG**) нь НҮБ-ын үндсэн зургаан байгууллагын нэг бөгөөд дэлхийн бараг бүх үндэстний төлөөлөгчдөөс бүрддэг ба улс орнууд өөрсдийн үзэл бодол, дуу хоолойг дэлхийн бусад орнуудад хүргэх талбар юм. Гишүүн улс бүр том бага, баян ядууг үл харгалзан нэг саналын эрхтэй оролцдог. Ерөнхий Ассамблей дахь хэлэлцүүлэгүүдээс чухал гэрээ, хэлэлцээр, шинээр баталсан олон улсын эрх зүйн актыг гаргадаг. Захирамжаар баталсан эдгээр гэрээ хэлэлцээр буюу гаргасан шийдвэр нь зөвхөн зөвлөмжийн хэлбэртэй байдаг болохоор заавал хэрэгжих албагүй. Гэвч эдгээр нь улс орнуудын олонхын санаа бодлыг илэрхийлдэг учраас ихээхэн үр нөлөөтэй байдаг.

## Цахим холбоос 
*НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей
**НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн цахим архив
*НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейн 1-р чуулганы хурлын тэмдэглэл (1946 оны 1 сар)
*НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей - Баримт бичиг, судалгааны гарын авлага
Ерөнхий Ассамблей
Дорноговь аймгийн наадам - 2009

Аймгийн баяр наадамд улсын харцага Н.Алтансүх, улсын начин Ш.Лхагвасүрэн, А.Хатансайхан, Ц.Анхбаяр, Н.Цэрэнчимэд тэргүүтэй улс болон аймаг, сумын алдар цолтой хүчит 128 бөх хүчийг үзэн барилдлаа.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
#### ***Тавын даваа*** 
#### ***Зургаагийн даваа*** 
#### Долоогийн даваа 
Ангилал:Үндэсний бөх
Өвөр Байгалын бослого

1930 оын 3 дугаар сарын 2-4-д Өвөр Байгалын Чит мужийн Малентины район, Буриад-Монголын АССР-ын Мухаршивэр болон Хиагт аймгуудыг хамарсан бослого гарсан байна. Бослогыг 150 хүнтэй, Зөвлөлт засгийг устгах зорилго бүхий нууц байгууллага зохион байгуулжээ. Бослогыг зохион байгуулахад улаан партизан байсан Шубин идэвхтэй оролцсон байна. Бослогын үед зөвлөлтийн болон намын 40 гишүүн алагдсан байна. Гэвч бослогыг Улс төрийн удирдах газрын сайтар зэвсэглэсэн отряд дарсан бөгөөд бослогын дараа 700 орчим хүнийг мөрдөн байцааж, 41 хүнийг буудан хороожээ. 

## Мөн үзэх 
* Хорь Буриадын бослого
* Буриадын ард түмний бослого
* Ноёхоны бослого

## Эшлэл 
Ангилал:Буриадын түүх
Хүн хар гөрөөс

**Хүн хар гөрөөс** буюу **Алмас** (монгол:, кирилл: алмас; ) бол Алтайн нуруу, Тэнгэр уул, Памирын нуруу, Говийн бүс, Сибирийн ой тайга зэрэг уулархаг болон ойн бүсээр амьдардаг хүн дүрст домгийн амьтан. Энэ амьтны ерөнхий хэлбэр дүрс нь бүх бие нь хар эсвэл бор шар үсээр хучигдсан 2 метр хүртэл өндөртэй, хойд хоёр хөлдээр явдаг асар их хүч чадалтай, алс бөглүү газар нуугдан амьдардаг гэж монгол, түрэг үндэстэний үлгэр домогт өгүүлдэг.  

## Нэршил 
Хүн хар гөрөөсийг монгол хэлэнд **алмас, загийн шар эмгэн, цасны хүн, хүн гөрөөс** гэж нэрлэхээс гадна казах, киргизээр **албасты, алмасты**, **тағы адам** (уулын хүн), **кiciкиiк** (хүн гөрөөс), англи хэлээр **йети** (Yeti (), **саскуач, bigfoot** (), оросоор **снежный человек** гэх мэтээр олон үндэстэний хэл соёл бүрт энэ амьтныг харилцан адилгүй нэрлэж ирсэн.

## Тойм 
Алмас гэх хүн дүрст амьтны талаар түүхэнд нэн эрт үеэс яригдахдаа алмаст баригдсан хүмүүсийн тухай домог үлгэр ам дамжин яригдсаар, орчин үед цас, шаварт үлдсэн ул мөрийг судлаачид олсоор ирсэн. Уг амьтны тоо толгой цөөрснөөс болж эр алмас нь эмэгтэй хүнийг, эм алмас нь эрэгтэй хүнийг хулгайлан өөрийн агуй, оромжинд нууж, тэдний дундаас үр төлтэй болох замаар амьдарч байснаа зарим азтай хүмүүс нь оргон зугтаж чадсан талаар цөөнгүй цуу яриа байдаг. Алмасын нутагладаг гэх газраас хүмүүс аль болох холуур аж төрдөг байсан. 

Уг амьтны ерөнхий байдалыг аман домог, нүдээр үзсэн гэрчүүд, фото зурагт дүрслэгдсэнийг үндсэлвэл 2 метр хүртэл өндөртэй, гарын мөч урт, толгой зантгар, хөлийн тавхай том, бяр тэнхээ ихтэй, хар эсвэл шаргалдуу үсээр хучигдсан ч нүүр, хөлийн ул, гарын алга нь үсгүй, эм алмасын хөх нь урт гэж дүрсэлсэн байдаг. Монгол хэлэнд алмасын төлийг **бонго** гэдэг.

Монгол оронд амьдарч байсан энэ амьтан Алтайн өвөр говь, говийн уулс, заган шугуйтай нутагт бор шаргал үстэйгээр, Алтай Хангайн өндөр уулс, хөвч тайгад байсныг нь харавтар үстэйгээр дүрслэсэн байдаг.

1430 оны Ханс Шилтбергерийн аяны тэмдэглэл, 1876 онд Н.Прежевальскийн Монгол ба Тангудын орон зэрэг номнуудад энэ амьтны талаар дурссан байдаг.

1973-1977 оны хооронд Равжирын Равжир гэх хүн БНМАУ-ын баруун нутгаар алмасын тухай судлагаа хийж, түүнийг Бямбын Ринчен гуай дэмжин сайшааж байсан бөгөөд Алмас сурвалжилсан тэмдэглэл нэртэй бэсрэг ном хэвлүүлж байсан.

## Эшлэл 
Ангилал: Домгийн амьтан
Бүгд Найрамдах Дахомей Улс

|-
| style="background:#ffffff" align="center" colspan="2" |

|----
| Албан хэл
| Франц
|----
| Нийслэл || Порто Ново
|----
| Төрийн хэлбэр || Ардчилсан Бүгд Найрамдах
|----
| Төрийн тэргүүн || Кутуку Юбер Мага
|----
| Оршин тогтносон хугацаа || 1958 оны 12 сарын 11–1975 он
|----
| colspan="2" align="right" | 
|}

**Бүгд Найрамдах Дахомей Улс** эсвэл **Дахоме Улс** () нь Бениний өмнөх улс байсан юм. Тус улс нь 1958 оны есдүгээр сарын 11-нд өөртөө засах бүгд найрамдах улс болон байгуулагдсан. Өөртөө засах улс болохоосоо өмнө Францын Холбооны Улсын бүрэлдэхүүнд Францын Дахомей Улс гэх нэртэй колони улс байсан ба түүнээс өмнө 1900 оныг хүртэл Дахомейн Хант Улс гэх улс байв. 1960 оны наймдугаар сарын 1-нд Дахомей Францаас бүрмөсөн тусгаар тогтнолоо олж авсан байна.

## Түүх 
Тусгаар тогтносон Дахомей Улсын анхны ерөнхийлөгч Кутуку Юбер Мага байв. Тэрбээр ардчилсан төрт улсыг өөрийн эрх ашигт нийцүүлэн алгуур нэг намын системтэй буюу Дахомейн Ардчиллын Цуглуулга Намын дарангуйллын засаглалд шилжив.

1963 оны оны сүүлээр хурандаа К. Соглогийн удирдлагатай зэвсэгт хүчин нь анхны төрийн эргэлт хийх оролдлого явагджээ. Үүний дараа шинэ үндсэн хуультай болсон ба олон намын системийг дахин сэргээв. Суру-Миган Апитийг шинэ ерөнхийлөгчөөр сонгоод, социалист замаар явахаар шийдвэрт хүрсэн байна.

Хоёр жилийн дараа 1965 онд хоёр дахь удаагаа цэргийн төрийн эргэлт болсон бөгөөд энэ удаа өндөр цол хэргэм бүхий офицеруудын бүлэг удирдан зохион байгуулжээ. 1968 онд Эмиль Зинсу ерөнхийлөгчөөр сонгогдоод, өрнөдийн улс төрийн бодлогыг баримтлахаар боллоо. 1969 онд гурав дахь удаагаа зэвсэгт хүчнээс төрийн эргэлт хийгдсэн ба үүний үр дүнд төрийн эрхийг Мага ба Апити буцаан авчээ.

1972 оны аравдугаар сарын 26-нд зэвсэгт хүчний жанжин штабын орлогч дарга, хошууч Матью Кереку тухайн үед ерөнхийлөгч асан Жюстен Ахомадегбе-Тометины эсрэг цэргийн эргэлт хийжээ. Ахомадегбе-Тометин болон ерөнхийлөгчийн тамгын газрын хоёр ажилтан, Мага мөн ерөнхийлөгч асан Суру-Миган Апити нарыг баривчлан 1981 он хүртэл хорьсон аж. Кереку өөрийгөө ерөнхийлөгчөөр томилон, улсаа марксист-ленинистийн чигийг баримтлан удирдсан байна.

## Эшлэл 
Дахомей
Ангилал:Африк дахь Францын колоничлолын түүx
Ангилал:Бениний түүх
Ангилал:Бенин-Францын харилцаа
Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
Ангилал:1975 онд татан буугдсан
Бүгд Найрамдах Доминикан Улс

**Бүгд Найрамдах Доминикан Улс** () нь атлантын далай, карибын хооронд орших Их Антилын Эспаньола арал дээр байдаг арлын улс юм. Энэ улсад арлын зүүн болон төв хэсгийг харьяалагдах бол арлын гуравны нэг хэсэг болох баруун талын хэсэг Хаити улсын нутаг дэвсгэр болно.

Доминиканы Бүгд Найрамдах Улсыг Бага Антилд орших Доминика улстай андуурах тохиолдол бий. 

Улсын нэр нь тус улсын нийслэл Санто Доминго хотын нэрээс гаралтай бол энэ нэр нь өөрөө Доминканы орденг үүсгэн байгуулагч, гэгээнтэн Доминикийн (латин хэлээр Dominicus-Доминикус; жинхэнэ нэр нь Доминго де Гусман Гарсес) нэрээс үүсэлтэй аж.

## Газар зүй 
Доминикан улс нь Эспаньола арлын нэг улс бөгөөд энэ улс тус арлын зүүн ба төв хэсэгт, харин Хаити улс баруун талд нь оршино. Хоёр улсын дундах хилийн урт нь нийт 388 километр. Геологийн хувьд Эспаньола арал нь Карибын хавтан ба Хойд Америкийн хавтангуудын хоорондын заагийг даван оршдог. Эспаньола арал нь ихээхэн уулархаг. Арлын зүүн хэсэг нь харьцангүй тал газар бол арлын умард хэсэг нь нэлээд өргөн сунамал хөндий газар байна. Доминиканы хөрш улсуудад Төркс ба Кайкосын арлууд, Ямайка, Куба, Бахам зэрэг улс орно.

Тус улсын хамгийн өндөр дөрвөн нурууны тоонд:

* *Төв Кордильера*, Карибын таван өндөр уултай арлын төвд
** *Пико Дуарте* (),
** *Лома Ла Пелона* (),
** *Лома Руцилла* (),
** *Лома де ла Виуда* () und
** *Яки* ().
* *Умардын Кордильера*, арлын хойд хэсэг, хамгийн өндөр уул нь  
* *Зүүн Кордильера* ба *Костера дел Кариб* зүүн талд, хамгийн өндөр уул нь  
* *Сьерра де Баоруко* арлын баруун урд талд, хамгийн өндөр уул нь 

### Байгаль орчин 
Нийт нутаг дэвсгэрийн 31,5 % нь хамгаалагдсан бүс нутагт ордог. CO2-ялгаралт нь жилдээ ойролцоогоор 20,3 сая тонн. Цэнгэг усны хэрэглээ нь ХАА-д 89 %, гэр ахуйд 10 %, аж үйлдвэрт 1 % байна.

### Уур амьсгал 
### Хотууд 
Том хотуудын тоонд 2010 оны хүн амын тооллогын дагуу:

## Түүх 
## Цахим холбоос 
## Эх сурвалж 

Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Доминикан #Бүгд Найрамдах Улс
Сальвадор

**Сальвадор Улс** (испаниар *El Salvador* - „аврагч“) улс нь Төв Америкт оршдог улс юм. Сальвадор нь номхон далайн эрэг дээр орших ба баруун хойд талаараа Гватемал, зүүн хойд талаараа Хондурастай хиллэнэ. Мөн түүнчлэн энэ улс нь бүс нутагтаа хамгийн жижиг нутаг дэвсгэртэй улс боловч хүн амын нягтшилтаараа хамгийн өндөрт тооцогддог. Тухайн улсын газар нутаг нь газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд байршдаг.

## Газар зүй 
Сальвадорын газар нутгийн талбай нь 21.041 км² бөгөөд энэ багцаагаар Сэлэнгэ аймгаас хоёр дахин жижиг нутаг дэвсгэртэй гэсэн үг юм.

## Цахим холбоос 
## Эх сурвалж 

Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Төв Америкийн орон
Дархан чин ван Ринчиндорж

**Дархан чин ван Ринчиндорж** - († 1756 он) Түшээт хан аймгийн Дархан засгийн хошууны Засаг ноён, хошой чин ван, Манжийн эсрэг Монголчуудын 1776-1778 оны зэвсэгт бослогыг үүсгэн зохион байгуулагч. 

Чин ван Ринчиндорж нь Түшээт хан Чахундоржийн жич, Галдандоржийн хүү Дондовдорж болон Манжийн Энх-Амгалан хааны охин Хичээнгүй амарлингуй гүнжийн хүү юм.

Ринчиндорж нь хэдийгээр манжийн хааны эфүгийн хүү буюу манжийн хааны зээ байсан боловч Монголын тусгаар тогтнолыг сэргээн байгуулах чин хүсэл эрмэлзэлтэй нэгэн байжээ.
Манжийн хаан Ринчиндоржийг 1723 онд Хөхнуурт Манжийн ноёрхолыг эсэргүүцэн гарсан Лувсанданзангийн бослогыг дарах Халхын цэргийг удирдуулан явуулж байжээ. Мөн Манжийн хаанаас Зүүнгарын хаант улсын эсрэг хийсэн 1755-1756 оны дайны үед мөн цэрэг удирдан оролцсон боловч Хотгойдын шадар ван Чингүнжав, Өвөр Монголын хорчин ван эфү Сэвдэнбалжир, Ойрадын чин ван Амарсанаа нартай мөн оны намар Халх, Зүүнгар, Өвөр Монголд Чин улсын эсрэг хандсан зэвсэгт бослого нэгэн зэрэг гарган тэмцэж, харийн ноёрхлыг түлхэн унагахаар хэлэлцэн тохиролцож, бослогын бэлтгэл ажилд идэвхтэй оролцон, нягт холбоотой ажиллаж байжээ.

Гэвч манжийн хатуу хараа хяналт, хагалан бутаргах бодлогын улмаас, санаснаа хэрэгжүүлж чадаагүй байна. Манжууд 1755 оны сүүлээр Сэвдэнбалжирыг Бээжинд дуудан гэрийн хорионд оруулж, Чингүнжавыг Хатан голын тэлэнгэд (одоогийн алтайчуудыг хэлж байна, уг голыг оросоор Катунь, алтайгаар Кадын гэдэг) нарыг дагуулах үүрэг өгөн илгээж, Ринчиндорж ванг цаазаар аваачсан байна.

Ангилал:Монголын жанжин
Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:18-р зуунд төрсөн
Ангилал:1756 онд өнгөрсөн
Онцгой даалгавар

«**Онцгой даалгавар**» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн уран сайхны кино.

Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Үнсгэлжин эр

«**Үнсгэлжин эр**» () — 2005 онд Рон Ховардын найруулсан Америкын боксын хүнд жингийн аварга "Үнсгэлжин" хочит Жеймс Брэддокын намтар дээр суурилсан уран сайхны кино.

## Гадаад холбоос 
* 
* 
* 

Ангилал:2005 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Боксын кино
Ангилал:Тамирчны тухай кино намтар
Бүхнийг чадагч Брюс

«**Бүхнийг чадагч Брюс**» () — 2003 онд дэлгэцэнд гарсан уран зөгнөлт, инээдмийн кино. Дэлхий даяар 484 сая доллар олсон нь 2003 оны хамгийн өндөр орлоготой тав дахь кино болсон.

## Гадаад холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2003 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хайр дурлалын кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Шашин кинонд
Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага

**Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага** (товч.**ЕАБХАБ**,  англи. *Organization for Security and Co-operation in Europe*; *сокращ.* **OSCE;** франц. *Organisation pour la sécurité et la coopération en Europe*) нь аюулгүй байдлын асуудал эрхэлсэн бүс нутгийн олон улсын засгийн газар хоорондын том байгууллага юм. Галт зэвсэг, хүний эрх, хэвлэлийн эрх чөлөө, шударга сонгууль зэрэг сэдвүүдийг хөнддөг. Тус байгууллага нь 1975 онд Финланд улсын Хельсинки хотноо болсон Европын Аюулгүй Байдал, Хамтын Ажиллагааны Чуулга уулзалтын үеэс суурь нь тавигдсан гэж үздэг. 

Уг байгууллага Европ, төв Ази, Умард Америкийн 57 улс орныг нэгтгэдэг байна. Зүүн болон Барууны хоорондын уулзалт хэмээн Хүйтэн дайны үед анх бий болжээ.

## Гишүүн орнууд 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас


Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага
Ангилал:Эрх зүйн хүрээлэн
Ангилал:Иргэний эрх
Ангилал:Хүний эрхийн байгууллага
Ангилал:Европын улс төр
Ангилал:Европын улс хоорондын хамтын ажиллагаа
Ангилал:Хүйтэн дайны үеийн байгууллага
Ангилал:Хофбург
Ангилал:1975 онд байгуулагдсан
Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем

Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс. Төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүний бүрэн эрх нэг субъектад төвлөрсөн, засгийн газрыг ерөнхийлөгч парламентийн гадуур байгуулж,төрийн удирдлагын хариуцлага хүлээлгэдэг төрийн засаглалын ардчилсан хэлбэр мөн.

Ангилал:Засаглал
Ангилал:Ардчилал
Ангилал:Бүгд Найрамдах Улсын хэлбэр
Ангилал:Улсын ерөнхийлөгч