open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
VIII Шарль

**VIII Шарль** (франц. *Charles VIII*, "***Эелдэг***" гэгддэг, франц. *l’Affable*; 1470 оны 6-р сарын 30-нд Амбуаз хотод төрж, 1498 оны 4-р сарын 7-нд Амбуаз хотод нас барсан) — 1483 оноос Валуа угсааны Францын хаан. Эцэг XI Луи хаанаас хаан ширээг 13 настайдаа залгамжилж авсан. 

Шарль Францын Амбуаз хотод төрсөн, XI Луи хаан болон түүний хоёр дахь эхнэр Савойн Шарлотта нарын амьд үлдсэн цорын ганц хүү байжээ. Шарль 1483 оны 8-р сарын 30-нд 13 настайдаа хаан ширээнд албан ёсоор суусан. Түүний биеийн байдал тааруу байсан бөгөөд XI Луи хааны хүсэлтийн дагуу насанд хүртэл нь эрх мэдлийг гүйцэтгэхээр Шарлийн эгч Анн де Бөжиё (франц. *Anne de Beaujeu*)-д шилжүүлэн өгсөн ажээ. Анн 1491 он хүртэл нөхөр Бурбоны II Пьерийн хамт тус улсыг захирагч байв. VIII Шарлийн хаанчлалын эхэн үед засгийн газар дунд зэргийн шинэчлэлийн бодлого баримталж, 1484 онд Ерөнхий захиргааг хуралдуулж, шинэчлэлийн хөтөлбөрийг батласан боловч энэ хөтөлбөр хэрэгжээгүй ажээ.

VIII Шарлийн богино хугацааны хаанчлал нь тухайн үеийнхнээс нэлээд зөрчилтэй боловч ерөнхийдөө тийм ч таатай бус үнэлгээ авсан юм. Түүнийг нэг талаас амбицтай улс төрч, хутган үймүүлэх бодлого явуулдаг, нөгөө талаас 768-874 онд франкуудын хаан байсан Агуу Шарль хааны баатруудыг шүтэн бишрэгч гэж үздэг байв.

1498 оны 4-р сарын 7-нд Шарль хаан Амбуаз хотод нас барсан.

VIII Шарль хаан, эхнэр Бретанийн Анна (франц. *Anne de Bretagne*) нарын гурван хүү бүгд нялхдаа нас барж, ойр дотны хүмүүс дотор эрэгтэй залгамжлагч байгаагүй тул "Салисын хууль" буюу хаан ширээг залгамжлах тухай хуулийн дагуу хаан ширээг V Шарлийн ач хүү Орлеаны Гүн XII Луи залгамжлан суусан байна.


Ангилал:1470 онд төрсөн
Ангилал:1498 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францын хаан
Ангилал:Францын дофин
Ангилал:Вьений дофин
Ангилал:Валуа
Дамбын Цэмбэл

**Дамбын Цэмбэл** (1945 онд Увс аймгийн Хяргас суманд төрсөн -2017 оны 9-р сарын 30-нд нас барсан) -Монголын их утга зохиолын XX зууны хүүрнэл зохиолын томоохон төлөөлөгч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, эрдэмтэн зохиолч, доктор, профессор.

Д.Цэмбэл төрсөн сумандаа бага сургууль, Улаангом хотын 10 жилийн дунд сургууль, МУИС-ийг /1969/ "Монгол хэл, уран зохиолын багш" мэргэжлээр дүүргэжээ. 

Монголын радиогийн гадаад нэвтрүүлгийн ерөнхий редакциас ажлын гараагаа эхэлсэн тэрбээр Монголын залуучуудын хэвлэлийн нэгдсэн редакц /1975-1985/, Москва хотод тусгай сурвалжлагч /1985-1991/, "Залуучуудын үнэн", "Засгийн газрын мэдээ" /1991-1996/ сонинд хариуцлагатай редактор, нэгдүгээр орлогч эрхлэгч, ХУИС-ийн Сэтгүүл зүйн тэнхимийн эрхлэгчээр /1999-2011/ тус тус ажиллаж байв.

## Бүтээл 
Монголын Уран зохиолын академийн жинхэнэ гишүүн. "Ногоон цэцэг" /1979/, "Амарсанаа" /1984, 2009/, "Гурван хөх чулуу" /1987/, "Галдан бошгот хаан" / 1994/, "Золиос" /1996/, "Шенө дунд сэрээнэ" /2002/ хоёр дэвтэр романууд, "Ангийн тоо гүйцсэн нь", "Дөрвөн цагийн аялгуу" /1981/, "Цасан цагаахан хун" / 1982/, "Зорголын ногоон толгод" /1987/, "Хүүхэлдэйн вант улс" /2008/ зэрэг олон арван тууж, үгүүллэг, бэсрэг роман, эрдэм шинжилгээний бүтээлүүд туурвижээ.

Д.Цэмбэлийн бүтээлүүд нь ОХУ, БНХАУ болон Ази, Европын олон орноо хэвлэгдэж, уншигчдын хүртээл болсон байна. 1985 онд ЗСБНХУ-ын Сэтгүүлчийн холбоо, хэвлэлийн "Новости" агентлагаас хамтран зарласан Олон улсын утга зохиолын уралдааны тэргүүн байрын шагналыг хүртэж байсан уран бүтээлч. "Амарсанаа" түүхэн романаараа 2003 оны МЗЭ-ийн нэрэмжит шагнал, засаг төрөөс Монголын оюун санааны салбарт оруулсан жинтэй хувь нэмрийг нь өндрөөр үнэлж Монгол улсын "Соёлын гавьяат зүтгэлтэн" хэмээх эрхэм дээд цолоор Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн түүхт ойгоор тус тус хөхиүлэн шагнасан ажээ.
Таронга (амьтны хүрээлэн)

**Таронга амьтны хүрээлэн** (англи. *Sydney Taronga Zoo*) – Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотод, Сиднейн боомтын эрэг дээрх Мосман хотын захад байрладаг, засгийн газрын харьяа, нийтийн амьтны хүрээлэн юм. 1916 оны 10-р сарын 7-нд нээгдсэн уг амьтны хүрээлэнгийн нутаг дэвсгэр нь амьтны газар зүйн 8 бүсэд хуваагддаг бөгөөд тэнд 350 орчим зүйлийн 5000 гаруй амьтан байдаг.  

Энэхүү хүрээлэн нь амьтдын олон төрөл зүйлсийг хамгаалж, хүмүүст амьтдыг таньж мэдэх боломж олгодог. Мөн амьтдын зан төлөв, биологийн мэдээллийг олж авах, суралцах төв болгож ажилладаг. Амьтны хүрээлэн, кафе, мэдээллийн төвтэй ажээ.

«Таронга» гэж нутгийн уугуул иргэдийн хэлээр «сайхан дүр зураг» гэсэн утгатай ажээ.
Герхард Шрёдер

**Герхард Фриц Курт Шрёдер** (герман. *Gerhard Fritz Kurt Schröder*; 1944 оны 4-р сарын 7-нд Моссенберг-Вёрен хотод төрсөн) — Германы төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 1998-2005 онд ХБНГУ-ын Холбооны канцлер. 2017-2022 онд Оросын «Роснефть»  компаний захиралуудын Зөвлөлийн дарга. ОХУ-ын ШУА-ийн гадаад гишүүн. 

## Намтар 
1980-1986 онд Бундестагийн гишүүн, 1983-1993 онд Ханновер дахь Германы Социал-демократ намын дүүргийн төлөөлөгчийн газрын даргаар ажиллаж байжээ. Парламентад Шрёдер улс төрийн зүүний байр суурь баримталж байсан. Тэрээр түрээсийн үнийн өсөлтийн эсрэг тэмцэж, залуучуудын асуудал хариуцсан комиссын гишүүн байсан бөгөөд төрийн байгууллагууд залуучуудын албан бус хөдөлгөөнд “ойлголцол” үзүүлэх ёстойг шаардаж байв.

1986 онд тэрээр Доод Саксон мужийн Ландтагт сонгогдож, Германы Социал-демократ намын фракцыг тэргүүлжээ. 1989 оноос хойш Германы Социал-демократ намын тэргүүлэгчдийн гишүүн байсан.

1990 оны 6-р сарын 21-нд тэрээр Доод Саксон мужийн Ерөнхий сайдаар сонгогдож, 1998 он хүртэл энэ албан тушаалыг хашиж байв.

Нам доторх Шрёдерийн нөлөө байнга нэмэгдэж байв. Тэрээр Социал демократ намын удирдагч Рудольф Шарпингийн сүүдрийн танхимд эдийн засаг, тээвэр, эрчим хүчний бодлогыг хариуцаж байжээ. 1994-1998 онд тэрээр Доод Саксон дахь намын салбарын даргаар ажиллаж байжээ. 1998 онд Шрёдер дахин Бундестагийн гишүүн болж, Хельмут Колыг ялснаар Германы Холбооны Канцлераар сонгогдсон юм. 

АНУ-ын Иракт явуулж буй бодлогод дургүйцсэн нь Шрёдер ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путинтэй ойртож хоёр улсын газрын тос, байгалийн хийн салбарын гол хамтын ажиллагааг илүүд үзсэн байна. Хоёр удирдагчийн хооронд улс төрийн төдийгүй хувийн харилцааны найрсаг харилцаа тогтсон юм. Өрнөдийн засгийн газар, олон нийтийн байгууллагууд Оросын удирдлагын улс төрийн чиг хандлагыг шүүмжилж байсан ч Герхард Шрёдер удаа дараа Путины төлөө зогссоор ирсэн. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч хариуд нь түүнийг дэмжиж, магтаж байсан юм.
Яаралтай цахилгаан

**«Яаралтай цахилгаан»** - 1993 онд Монгол улсад,Монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Хайрын нулимс хатдаггүй

«**Хайрын нулимс хатдаггүй»** 1994 онд Монгол улсад Монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Уян өрөмтүүл

**Уян өрөмтүүл** () нь өвслөг, олон наст, өрөмтүүлийн төрлийн нэгэн зүйл ургамал. Англиар *hedge bedstraw*, ''false baby's breath*, орсоор *подмаренник мягкий'' гэж тус тус нэрлэдэг.
Европын оюуны өмчийн хууль

**Европын оюуны өмчийн хууль**

Оюуны өмч нь оюуны бүтээлч үйл ажиллагаанд оролцсоноор хуулиар олгогддог биет бус өмчийн эрхийг хэлдэг. Энэ нь патент, зохиогчийн эрх, худалдааны тэмдэг, загварын эрх болон гарал үүслийн заалт зэрэг биет бус өмчийн эрхүүдийг хамардаг. Европын Холбоо (ЕХ) энэхүү хуулийн хүрээг зохицуулдаг бөгөөд үндсэн хууль, хоёрдогч хууль тогтоомж болон шүүхийн практик гэсэн харилцан уялдаатай гурван гол хэсгийг агуулдаг. Европын Холбооны хуулийн хамрах хүрээнд ороогүй хоосон орон зайг тус бүрийн үндэсний гишүүн улсууд өөрсдөө зохицуулдаг.

Европын Холбоо (ЕХ)-ны гэрээнүүдэд үндэслэн тус холбооны гишүүн орнууд Европын Холбоо (ЕХ)-ны хуулийг өөрийн нутаг дэвсгэрт хэрэгжүүлэх, өөрчлөх эрхтэй. Тиймээс патентын өргөн хүрээний хамгаалалт авахыг зорьж буй тохиолдолд тус тусын улсуудад дангаар нь өргөдөл гаргахаас илүүтэй Европын патентын албанд өргөдөл гаргах нь илүү давуу талтай. Европын патентийн конвенцид нэгдсэн орнуудын хувьд патент эзэмшигч нь тухайн улсын үндэсний патенттай адил эрхийг эдэлдэг.

**Патент**

Их Британид шинэ бүтээлд патент олгохын тулд дараах шаардлагуудыг хангах ёстой:

* Шинэлэг байх
* Шинэ бүтээлч шат дамжлагатай байх
* Үйлдвэрлэлд ашиглах боломжтой байх
* Патент авах боломжгүй гэж заагдаагүй байх

Хэрэв уг бүтээл бүтээгдэхүүн гэж үзвэл патент эзэмшигч гуравдагч этгээдийг уг бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, тараах, санал болгох, ашиглах, импортлох болон хадгалахаас сэргийлэх эрхтэй болно.
Европын патентын алба

**Европын патентын алба** (ЕПА, ) нь Европын патентын байгууллагын (ЕПБ) хоёр үндсэн байгууллагын нэг бөгөөд нөгөө нь Захиргааны зөвлөл юм. ЕПА нь байгууллагын гүйцэтгэх үүргийг гүйцэтгэдэг бол Захиргааны зөвлөл нь хяналтын болон зарим талаараа хууль тогтоох үүргийг гүйцэтгэдэг. Европын патентын конвенцийг өөрчлөх хууль тогтоох эрх мэдэл нь Гишүүн улсуудын бага хурлын үед Гишүүн улсуудын мэдэлд байдаг.

Европын патентын албанд патентын шинжээчид Европын патентын өргөдлүүдийг судалж, тухайн бүтээлд патент олгох эсэхийг шийдвэрлэх үүрэгтэй. ЕПА-аас олгосон патентыг Европын патент гэж нэрлэдэг.

## Үйл ажиллагаа
Европын патентын алба (ЕПА) нь Европын патентын конвенцод нэгдсэн гишүүн орнуудад болон өргөтгөх, баталгаажуулах гэрээ байгуулсан бусад улсад хүчинтэй Европын патентыг олгодог. ЕПА нь нэгэн зэрэг олон улсад хүчин төгөлдөр болох патентын нэгдсэн өргөдлийн үйл явцыг санал болгодог ч, уг патентыг хэрэгжүүлэхэд нэгтгэгдсэн патент биш юм. Тиймээс ЕПА-аас олгосон патент нь Европ даяар хүчин төгөлдөр ганц патент биш бөгөөд харин тус тусын үндэсний патентуудын багц байдаг.
Жон Морган (залуу)

**Жон Пиерпонт «Жэк» Морган** **залуу** (англи. *John Pierpont «Jack» Morgan, Jr.*; 1867 оны 9-р сарын 7-нд Нью-Йорк хотод төрсөн— 1943 оны 3-р сарын 13-нд Флорида мужид нас барсан) — америкийн банкир, Моргануудын төлөөлөгч. J.P. Morgan & Co.  (сүүлд АНУ-ын "JPMorgan Chase" болон "Morgan Stanley" гэж том банк болж хуваагдсан) банкны корпорацийн Ерөнхийлөгч бөгөөд эзэмшигч. Тэрээр "JPMorgan Chase"-ийн дэлхийд 2200 орчим салбараа нээж, улс орнуудад 500 сая долларын зээл олгосон байна. 1913 оноос нас барах хүртлээ Нью-Йорк дахь "Пиерпонт Морганы нийтийн номын сан"-д хүндэт ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ.  Тэр Жон Пиерпонт Морганы хүү.

## Намтар 
Жон Морган "Гэгээн Паулын сургууль", Харвардын коллежийг 1889 онд төгсөөд эцэг болон өвөг эцгийнхээ компанид менежерээр ажиллаж байхдаа санхүүгээр бэлтгэгдсэн байна. Тэрээр банкны санхүүч, зээлийн менежер, хэд хэдэн компанийн захирал болсон. 1913 онд эцэг Жон Морганыг нас барсны дараа тэрээр  «J.P. Morgan & Co.» -г тэргүүлсэн. Залуу Жон Морган 1914 онд Уолл Стрит 23-т шинэ банкны барилга барьж эхэлсэн.

Түүний ах, эгч, дүү нарын дунд Герберт Л. Саттерли (1863–1947) -тай гэрлэсэн Луиза Пиерпонт Морган (1866–1946), Уильям Пиерсон Хамилтон (1869–1950), Анн Трейси Морган (1952-р а–1953) нартай гэрлэсэн Жульет Пиерпонт Морган (1870–1952) нар байсан юм. Түүний эцгийн талын өвөг эцэг нь Жуниус Спенсер Морган (1813–1890), Жон Пиерпонтын охин Жулиет Пиерпонт (1816–1884) нар байв.

Жон Морган дэлхийн нэгдүгээр дайныг санхүүжүүлэхэд ихээхэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд анхны 12 сая долларын зээлийг Орост, 1915 онд Францад 50 сая долларын зээл олгож байжээ. Морганы банк нь Английн засгийн газарт АНУ-д бүх цэргийн худалдан авалт, хөвөн, ган, химийн бодис, хүнсний бүтээгдэхүүн худалдан авах цорын ганц худалдааны төлөөлөгч байсан. Тус банкны компани Их Британи, Францын ашиг сонирхлыг дэмжсэн нь олгосон зээлээ аврахын тулд АНУ-ын засгийн газартай нийлж байна гэж буруутгах шалтгаан болсон. Морган 2200 орчим банкнаас бүрдсэн синдикатыг зохион байгуулж, холбоотнуудад 500 сая долларын зээл олгож байсан юм.

1924 онд Жон Морган гэр бүлийн номын цуглуулгадаа тулгуурлан Мэдисон өргөн чөлөөнд     "Морганы номын сан, музей"-г байгуулжээ. Одоо энэ нь шинжлэх ухааны томоохон төв болсон юм.

Тэрээр "US Steel Corp", "Pullman Co.", " Aetna Insurance Co.", "Northern Pacific Railway Co." зэрэг олон том корпорацийн захирлаар ажиллаж байсан.

Тэрээр 1943 оны 3-р сарын 13-нд Флорида мужийн Бока Гранде хотод цус харваж нас баржээ.
Нугандашир

**Нугандашир** (Нагандашир, Нүвэндашири; хятад: 弩温答失里, пиньинь галиг: Nǔ wēn dá shī lǐ) нь Мин улсын хараат Хами улсын "үнэнч, дуулгавартай хаан" (忠順王, zhongshun wang) Будширийн хатан, 1460-1467 онд Хами хотоор төвлөрсөн Хардэл улсыг захирч байсан. Тэр бол Ойрадын Тогоон тайшийн охин, Эсэн тайшийн эгч нь юм. Түүний хүүхэд Давадашири 1439-1457 онд, Бүлэгэ 1457-1460 оны хооронд Хами улсыг дараалан захирч байсан.

## Амьдрал 
Мин улсын Тяньшүний 4-р онд (1460) бага хүү Булэгэ нас барсны дараа Нүвэндашири төрийн эрхийг гартаа авчээ. Тэрээр  Мин улсад олон удаа элч илгээн алба барьжээ. Чэнхуагийн эхэн үед Хами нь Мэргид овгийн Бэг-Арсланд довтлогдон эзлэгдэв. Нүвэндашири ард олноо удирдан Кую (өнөөгийн Ганьсу мужийн Дунхуангийн зүүн хойд хэсэгт) оргон дүрвэж,  Мин улсаас тусламж хүсэх элч илгээсэн байна.

Чэнхуагийн 2-р онд (1466) Мин улсын цэргийн тусламжаар Хами хотыг буцаан эзлэн буцаж ирэв. Дараа жил нь Мин улс жуншүнь ван (忠順王) Тогоонтөмөрийн зээ дүү Баттөмөрийг баруун этгээдийн ерөнхий захирагч болгож, Хами улсын хэргийг хамааруулав. Гэсэн хэдий ч Нүвэндашири бодит эрх мэдлийг үргэлжлүүлэн барьсаар байв.

Чэнхуагийн 8-р онд (1472) Хами нь Турфаны хаант улсын довтолгоонд өртөн ялагдаж, Нүвэндашири олзлогдов. Харин түүний ард олон дахин Кую руу дүрвэжээ. Чэнхуагийн 18-р онд (1482) Ханшен Хамиг дахин байлдан эзэлж, хуучин нутгаа сэргээсэн байна.

## Гэр бүл 
* Өвөө: Батула
* Эмээ: Хиад Боржигины Самур гүнж
* Эцэг: Тогоон тайш
* Дүү нар: Эсэн тайш, Байду ноён, Баянтөмөр
* Нөхөр: Хардэл улсын Будшир ван (卜答失里)
* Хүүхэд: Давадашир ван (倒瓦答失里), Бүлигэ ван (卜列革)

## Эшлэл 
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:15-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Цорос
Ангилал:15-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Монгол хатан
Казах–Зүүнгарын дайн (1723–1730)

1723-1727 оны хооронд Зүүнгарын хаант улсын Цэвээнравдан хааны Торгуудын Аюук хааны охин Сэртэгжав хатнаас төрсөн хүү Лувсан Шуну баатраар удирдуулсан ойрадын цэрэг Дундад Ази, Хасаг руу аян дайн хийсэн байна. Эл дайнаар Дундад Азийн олон том хотуудыг эзэлж, түүний улмаас Могулстан, баруунш Кавказ ,Ижил мөрөн лүү эзлэгдсэн хотууд болон газрын хүн ам олон тоогоор дүрвэжээ. Энэ 4 жилийн дайны үед Хасагийн цэрэг ойрадуудыг нэг чудаа ялж чадалгүй удаа дараа тулалдаанд бут цохигдон сүйрсэн байна. Дайн ажиллагаа 1727 онд Цэвээнравдан хаан учир битүүлгээр нас барснаас үүдэн зогсжээ. Харин Лувсан Шуну баатар өөрийн эцэг нэг, эх өөр ах Галданцэрэнтэй хийсэн хаан ширээний төлөөх тэмцэлд ялагдан Ижил мөрөн дэх Торгуудын хаант улс руу одсон байна.

## Мөн үзэх
## Урлагийн бүтээлүүд
## Эшлэл
## Гадаад холбоос
Ангилал:Зүүнгарын хаант улс
Ангилал:Казах–Зүүнгарын дайнууд
Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн
Япон судлалын сэтгүүл (JJS)

**Япон судлалын сэтгүүл** нь АНУ дахь япон судалгааны сэтгүүл юм. Японы талаарх шинэ мэдээ мэдээлэл, шинэ тайлбарууд, сүүлийн үеийн судалгаануудыг англи хэлээр унших уншигчдад зориулан гаргадаг. 

Япон судлалын сэтгүүл нь жилд 2 удаа, өвөл болон зун хэвлэгддэг бөгөөд жилийн дугаарын нийт хуудас 500 гаруй байдаг. 1974 оны намар анхны редактор Кэнэт Б.Пайл сэтгүүлийг хэвлэн гаргасан бөгөөд одоо Сабин Фрухстюк, Морган Пителка нар хамтран редакторлож байна. Жессамин Р. Абел бол номын шүүмжийн редактор юм. Вашингтоны Их Сургуулийн япон судлалын профессор Сюзан Хэнли 25 жил тус сэтгүүлийн редактороор ажилласан.

Япон судлалын нийгэмлэгийн нэрийн өмнөөс Калифорнийн Их Сургуулийн хэвлэл тус сэтгүүлийг хэвлэн гаргадаг бөгөөд цахим байдлаар JSTOR сангаас үзэх боломжтой.

Ангилал:Сэтгүүл
Солонгос Судлалын Сэтгүүл

**Солонгос Судлалын Сэтгүүл** нь жилд 2 удаа хэвлэгддэг солонгос судлалын тухай шинжлэх ухааны сэтгүүл юм. Уг сэтгүүл нь 1969 онд үүсгэн байгуулагдсан. Анхны цуврал нь 2 дугаартай бөгөөд эхнийх нь 1969 онд, 2 дахь нь 1971 онд гарсан. Аль алийг нь Вашингтон-Сиатлийн Их Сургуулийн Дэвид Мэзлер редакторлосон. 10 жилийн дараа Вашингтон-Сиатлийн Их Сургуулийн Жэймс Пэлэйс 2 дах цувралын 1-5 дахь дугаарыг 1979-1987 онд редакторлон хэвлэн гаргажээ.  Индиана Их Сургуулийн Майк Робинсон 1988-1992 онд 6-8 дах дугаарыг редакторлосон.

2004 онд Стэнфордын их сургуулийн Ази Номхон далайн судалгааны төвийн Солонгос судлалын хөтөлбөр болон Жи Вуг Шин, Жон Дункан нар сэтгүүлийг дахин сэргээж 9-13 дахь дугаарыг хэвлэсэн. 2008 оны 8 сард Вашингтон-Сиатлийн Их Сургуулийн Клэрк В.Соренсэн сэтгүүлийн ахлах редактор болсон. 2011 онд Солонгос Судлалын Сэтгүүл жилд 2 удаа хэвлэгддэг болсон.  Хаврын дугаар нь тогтмол, олон сэдвийг хамарсан байдаг бол намрын дугаар нь нэг л сэдвийг хөндсөн байдаг. Шинжлэх ухааны нийтлэлээс гадна сүүлийн үеийн солонгос номуудын шүүмжийг бичсэн байдаг.

Ангилал:Сэтгүүл
Соёлын Судлал (Сэтгүүл)

**Соёлын судлал сэтгүүл** нь соёлын практик, өдөр тутмын амьдрал, эд материал, эдийн засаг, улс төр, газар зүй, түүхийн хам сэдвийн судалгааны шинжлэх ухааны сэтгүүл бөгөөд сард 2 удаа хэвлэгддэг. Одоогийн ахлах редактороор Колорадо Булдэр их сургуулийн Тэд Стрифас ажиллаж байна. Хойд Каролины их сургуулийн Лаврэнс Гросбэрг 1990 оноос 2018 оныг хүртэл ахлах редактороор ажиллаж байжээ. Жанис Рэдвэй (1991-1995) болон Дэлла Поллок (1995-2013) нар уг сэтгүүлийг хамтран редакторлож байсан. Баруун Австралийн Технологийн Институтаас Австралийн Соёлын Судлалын Сэтгүүлийн өмнө уг сэтгүүлийг хэвлэн гаргадаг байсан. 1987 онд уг нэрээрээ үүсгэн байгуулагдсан. Анхлан Митуэн Хэвлэлээс гаргадаг байсан бол Митуэн дардсыг тухайн үеийн эзэмшигч ОУ-ын Томсон байгууллага Октопус хэвлэлд зарснаар тус сэтгүүл Рүтлэдж рүү шилжсэн.

Ангилал:Сэтгүүл
Солонгос судлал (сэтгүүл)

**Солонгос судлал сэтгүүл** нь салбар хоорондын болон олон соёлын нийтлэлүүд, номын шүүмжүүд, хүмүүнлэгийн болон нийгмийн ухааны эсээнүүдийг багтаасан, англи хэлээр гардаг олон улсын шинжлэх ухааны сэтгүүл юм.

Уг сэтгүүл Хавайн их сургуулийн Солонгос судлалын төвд Дэ Сүг Согийн удирдлага дор үүсгэн байгуулагдсан. 1-3 дахь дугаарт дээрх төвийг редактороор бичсэн бол 4-6 дахь дугаарт Петр Д.Лиг редактороор онцолсон байдаг. Дараагийн дугааруудыг Солонгос судлалын төвийн багш нар 3-6 жилийн зайтай редакторлосон байдаг. Харин одоо бол тус сэтгүүлийг Солонгос судлалын төвд редакторлож Хавайн их сургуулийн хэвлэлээс хэвлэн гаргаж байна. 

1996 онд тус сэтгүүл үүсгэн байгуулагдсаныхаа 20 жилийн ойгоор хавтасны загвараа шинэчилсэн. Сэтгүүлийн нэрийн орчуулгыг солонгос хэлээр Хангүг хэмээн бичсэн нь маргаан дагуулсан. Учир нь өмнөд Солонгосчууд эх орноо Хангүг гэдэг бол хойд Солонгосчууд Чусон гэж нэрлэдэг.

Солонгос судлалын сэтгүүл нь жил тутам хэвлэгддэг. Гэвч 2001-2002 онд гарсан 25-26 дахь дугаар нь тус бүр 2 хэвлэлттэй байсан. Прожект Мьюс санд 2000 онд тус сэтгүүл анх цахим хэлбэрээр гарсан.

Ангилал:Сэтгүүл
Австралийн музей

**Австралийн музей** (англи. *Australian Museum*) - Австралийн Шинэ Өмнөд Вэльс мужийн Сидней хотын, Уиллиам гудамж 1-д байрлах, өвийн жагсаалтад багтсан музей юм. Тус музейг анх үүсэн байгуулагдахад *Колонийн музей эсвэл Сидней музей* (англи. *the* *Colonial Museum or Sydney Museum)* гэдэг байсан.  Энэ нь Австралийн хамгийн ууган байгалийн түүхийн музей бөгөөд байгалийн түүх, антропологи буюу угсаатан судлалын чиглэлээр олон улсад нэр хүндтэй дэлхийн тав дахь хамгийн эртний байгалийн түүхийн музей юм. 

Тус музей нь орчин үеийн Европын загварын дагуу зохион бүтээгдсэн анхны соёл, байгалийн түүхийн музей бөгөөд сээр нуруутан, сээр нуруугүй амьтдын амьтан судлалын цуглуулга, түүнчлэн минералоги, палеонтологи, антропологийн цуглуулгатай. Уг музей 1860-аад онд эрдэмтэн Жерард Креффт (англи. *Johann Ludwig (Louis) Gerard Krefft*, 1830–1881)-ийн удирдлага дор шинжлэх ухааны статустай болсон байна. 

Өнөөдөр Сидней хот дахь Австралийн музейд антропологи, амьтан судлал, палеонтологи, минералоги, нумизматикийн тэнхимүүдэд хуваагдсан 18 сая гаруй соёл, шинжлэх ухааны үзмэр хадгалагдаж байна. Үзэсгэлэнгийн олонх хэсэг нь хүүхдүүдэд зориулагдсан тул гарт хүрч, үйл ажиллагаандаа туршиж үзэх боломжтой ажээ.

Эндээс Полинез, Микронез, Папуа Шинэ Гвиней, Вануату, Соломоны арлууд, Ази, Африк, Америкийн оршин суугчид, Австрали, Торресийн хоолой зэрэг нутгийн уугуул овог аймгуудын соёлын дурсгалын цуглуулгуудыг сонирхож болно.

Музей нь байгаль хамгаалах, биологийн олон янз байдал, гаргуудын хувьсал, гео олон янз байдал гэх мэт чиглэлээр үзэсгэлэн, олон нийтийн хөтөлбөрүүдийг тогтмол зохион байгуулж, шинжлэх ухааны судалгаа хийж, судалгааны төвүүдийг ажиллуулдаг.

Австралийн музейн албан ёсны цахим хуудас: https://australian.museum/

Ангилал:Сиднейн музей
Ангилал:Австралийн байгалийн түүхийн музей
Ангилал:Австралийн үлэг гүрвэлийн музей
Ангилал:Австралийн неоклассик архитектур
Ангилал:1827 онд байгуулагдсан
Monumenta Nipponica

**Монумэнта Ниппоника** бол 6 сар тутам хэвлэгддэг Япон судлалын шинжлэх ухааны сэтгүүл юм. Уг сэтгүүлийг Софиа Их Сургуулиас хэвлэдэг бөгөөд 1938 онд байгуулагдсанаараа Ази судлалын салбарын англи хэлээрх шинжлэх ухааны хамгийн эртний сэтгүүлүүдийн нэгд ордог. Анхандаа франц, герман, испани, итали зэрэг хэд хэдэн хэлээр хэвлэгддэг байсан бол 1963 оны эхнээс дан англи хэлээр хэвлэгдэж гарах болсон. Монумэнта Ниппоника сэтгүүлийн нэр дээр 1986 оныг хүртэл 75 монограф цуврал хэвлэгдэн гарсан.

*Монумэнта Ниппоника* байгуулагдсаны 80 жилийн ойг тохиолдуулан 2018 оны 10 сарын 6-нд Софиа Их Сургуульд хурал зохион байгуулагдсан. 2020 онд Софиа Их Сургуулиас Монумэнта Ниппоника сэтгүүл үүсгэн байгуулагдсаны 80 жилийн ойн баярт зориулан тусгай дугаарыг хэвлэн гаргасан бөгөөд уг дугаарт тус сэтгүүлийг бүтээлцсэн хүмүүсийг болон тэмдэглэлт түүхэн үйл явдлуудыг онцолжээ.

Сэтгүүлийн дугаар бүрд 2-3 үндсэн судалгааны нийтлэл болон Японы нийгэм, соёл, түүх, шашин, уран зохиол, урлаг, антропологи мөн Япон, Ази судлалтай холбоотой сүүлд хэвлэгдэн гарсан номын 20 гаруй шүүмж багтдаг.
Тус сэтгүүлээс Герман, Франц гэх мэт Европын орнуудын хэл дээр хэвлэгдсэн Япон судлалтай холбоотой онцгой номнуудын англи хэл дээрх шүүмжийг болон Япон хэл дээрх бүтээлүүдийг орчуулан гаргадаг. Биет хэвлэлээс гадна Монумэнта Ниппоника сэтгүүлийг дараах 3 сайтаас үзэх боломжтой: 

•	Сэтгүүлийн бүх хэвлэл, нийтлэлүүдийн жагсаалтыг Софиа их сургуулийн цахим хуудаснаас харах боломжтой. Тус бүртээ нэвтрэх холбоостой.  

•	Прожект Мьюс сайт дээр хамгийн сүүлийн үеийн дугаар нь бий. Түүнчлэн 2005 онд хэвлэгдэж байсан 60 дах дугаараас эхлэн дахин хуучин дугааруудыг цахим хуудаснаа байршуулж байна.  

•	Монумэнта Ниппоникагийн хуучин дугаарууд буюу 1938 оноос өнөөг хүртэл дугаарыг JSTOR-с үзэх боломжтой. 

Ангилал:Сэтгүүл
Наполеоны аян дайнууд

**Наполеоны аян дайнууд** (франц. *Guerres napoléoniennes*) - Наполеон Бонапартыг Францын Тэргүүн консул, эзэн хаан байх үед нь Европын янз бүрийн улсуудын эсрэг хийсэн цуврал дайнуудыг хэлдэг юм. Үүнд Эвслийн таван дайн (1805-1815), Пиренейн дайн (1808-1814) болон 1812 оны Оросын дайн зэрэг мөргөлдөөн дайнуудаас бүрддэг юм.

Бараг бүх Европ тивийг хамарсан дэлхийн мөргөлдөөн нь Францын Их хувьсгалын үр дүнд эхэлсэн хувьсгалт дайны (1792-1802) зүй ёсны үргэлжлэл болжээ. Наполеоны дайнуудын улмаас дор хаяж 3 сая хүн нас барсан гэдэг.

Хувьсгалт дайнууд ялсан хэдий ч залуу Бүгд найрамдах улс ба Европын хуучин феодал-хаант гүрний хоорондох зөрчилдөөн шийдэгдээгүй хэвээр үлдсэн байна. Эдгээрт Францын ноёрхлыг тогтоох, өөрийн авторитар эрх мэдлээ бэхжүүлэхийг эрмэлздэг Бонапартын хувийн том хүсэл бас байсан юм. 1804 онд тэрээр Бүгд найрамдах улсыг татан буулгаж, эзэнт гүрнийг тунхагласан боловч эдгээр зөрчилдөөн нь хэвээр үлдсэн байв.
Сүм хөх бүрд

Дундговь аймгийн Адаацаг сумын нутагт "Сүм хөх бүрд" хэмээх нэгэн үзэсгэлэнт бүрд бий. Энэхүү үзэсгэлэнт бүрдийн дунд орших жижиг арал дээр XVI-XVII зууны үед баригдсан чулуун цайзын туурь байдаг нь хол, ойрын зочдын сонирхлыг ихээхэн татдаг онцлогтой.
Энэхүү туурийн өндөр нь 7-8 метр, өргөн нь 10 метр, урт нь 25 метр. 150 сантиметрийн зузаан ханатай дөрвөн хэсэг бүхий том цайз юм. Хамгийн сонирхолтой нь энэхүү барилгыг барьсан материал нь байгалиасаа хэвлэчихсэн гэлтэй өөгүй, тэгшхэн хавтгай чулуу байдаг.
Энэ чулуун цайзад хэрэглэсэн чулууны ижил нь өмнө зүгт 200 гаруй км алсад байгаа бөгөөд тэндээс тэмээн хөсгөөр тээж ирсэн гэж таамагладаг. Нуурын шавар нь маш сайн барьцалдуулах чанартай учир шаврыг тэндээс авчээ
Анх XVI зууны үед Төвөдийн нэг ноёны хүү ирж, монголчуудаар бариулсан боловч барилгын нурууг нь барьж амжилгүй баривчлагдан эх орондоо буцжээ. Ийнхүү оройгүй сүм үлдэж, хожим хэд хэдэн удаа дээвэр хийсэн боловч тухай бүр нь аянга бууж эвдэрсэн учир дээвэргүй үлдсэн гэх домог буй.
Туурийн барилгын урдуур 40 метр урт давхар чулуун хэрэм байжээ. Эдгээрээс гадна бас нэгэн том барилга байсныг нутгийн ардууд буулгаж, малын хашаа барьсан гэх цуу яриа бий.
Энэхүү барилгын тууринд Ноён хутагт Д. Данзанравжаа “Саран хөхөө” жүжгээ тоглуулж байжээ. Энэ чулуун цайзын туурийг 1998 оноос улсын тусгай хамгаалалтад авсан байдаг.
Говийн ганц бүрд гэгдэх түүх соёлын үнэт өвийн дурсгал болсон үзэсгэлэнт бүрд “Сүм хөх бүрд” Дундговь аймгийн төвөөс баруун хойш 70 км-т Адаацаг сумын нутагт Бага газрын чулуу хэмээх байгалийн үзэсгэлэнт газраас 18 км-т оршдог.

Ангилал:Монголын эртний хот балгас 
Ангилал:Монголын археологи
Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Ангилал:Өвөрхангай аймаг
Ангилал:Балгас хот
Франк-Вальтер Штайнмайер

**Франк-Ва́льтер Штайнмайер** (герман. *Frank-Walter Steinmeier*; 1956 оны 1-р сарын 5-нд ХБНГУ-ын Детмольд хотод төрсөн) —Германы төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2017 оны 3-р сарын 19-нөөс Германы Холбооны Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна. 2005-2009, 2013-2017 онуудад Германы Гадаад хэргийн сайд, 2007-2009 онд Германы дэд Канцлер байсан. 1975 оноос Германы Социал-демократ намын гишүүн. 

## Намтар 
Франк-Вальтер Штайнмайер 1956 онд Детмольд хотод ажилчин гэр бүлд төржээ. 1974 онд ахлах сургуулиа төгсөөд Бундесверт цэргийн албанд татагдаж алба хаасан байна.

1975 онд Германы Социал Демократ намд элссэн байна.

Тэрээр 1976 онд Германы Гисен хотын Юстус-Либигийн их сургуульд элсэн орж, 1982 он хүртэл хууль, дараа нь улс төрийн шинжлэх ухааны чиглэлээр суралцжээ. 1986 онд "Орон гэргүй хүмүүсийн эрх зүйн байдал" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан. 1986-1991 онд Гиссений их сургуулийн Нийтийн эрх зүй, улс төр судлалын факультетэд эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажилласан. 1991 онд тэрээр Доод Саксон мужийн Канцлерийн мэдээллийн хууль, хэвлэл мэдээллийн бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байсан. 1993-1994 онд тэрээр Доод Саксон мужийн Ерөнхий сайд Герхард Шрёдерийн ажлын албыг удирдаж байжээ. 1994-1996 онд Улс төрийн удирдамж, хэлтэс хоорондын зохицуулалт, төлөвлөлтийн хэлтсийг удирдаж, 1996-1998 онд Доод Саксон мужийн Төрийн Канцлерийн Төрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ.

Ф.В.Штайнмайер 1998 оны 11-р сараас 1999 оны 7-р сар хүртэл Тагнуулын албаны үйл ажиллагааг зохицуулах эрх бүхий Холбооны засгийн газрын Төрийн нарийн бичгийн даргаар, 1999 оны 7-р сараас 2005 оны 11-р сар хүртэл Холбооны Канцлерийн ХЭГ-ын даргаар ажиллаж байсан.

2005 онд тэрээр эвслийн засгийн газарт ХБНГУ-ын Гадаад хэргийн сайдын албыг, 2007 оноос хойш Франц Мюнтеферингийг оронд очиж Германы Дэд канцлерын албыг хашиж байжээ.

2016 оны 1-р сарын 1-ээс 2017 оны 1-р сарын 1 хүртэл - ЕАБХАБ-ын дарга.

2016 оны 11-р сарын 14-нд ХБНГУ-ын Христийн ардчилсан холбооноос (АОХН) 2017 оны 2-р сарын 12-ны өдрийн сонгуулиар ХБНГУ-ын Ерөнхийлөгчид нэр дэвшсэн тул 2017 оны 1-р сарын 27-нд Гадаад харилцааны сайдын албан тушаалаас чөлөөлөгдсөн.

2017 оны 2-р сарын 12-нд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Холбооны Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол 2017 оны 3-р сарын 19-нд болсон.

2022 оны 2-р сарын 13-нд тэрээр Холбооны Ерөнхийлөгчөөр дахин сонгогдоод байна.
The China Quarterly

**The China Quarterly** бол 1960 онд орчин үеийн Хятадад байгуулагдсан, зохиолч, редактор, шүүмжлэгчид нь нууц байдаг, Британийн эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. 

Кэмбриджийн их сургуулийн хэвлэлээс хэвлэн гаргадаг бөгөөд Хятадын тухай нийтэлдэг дэлхийн хамгийн чухал ач холбогдол бүхий эрдэм шинжилгээний сэтгүүлүүдийн нэг юм. Антропологи, бизнес, уран зохиол, урлаг, эдийн засаг, газар зүй, түүх, олон улсын харилцаа, хууль, улс төр, социологийн талаар нийтлэдэг. Дугаар бүрдээ нийтлэлүүд, судалгааны тайлан, номын шүүмжийн хэсэгтэй. The China Quarterly-г анх Соёлын Эрх Чөлөөний Хурал байгууллагаас Зөвлөлтийн Судалгаа сэтгүүлээс салбарлуулан гаргасан. 1959 онд Зөвлөлтийн Судалгаа сэтгүүлийн Волтер Лакир хятад судлаач Родерик Макфаркуагаас 1960 онд хэвлэгдсэн шинэ сэтгүүлийн анхны дугаарыг хянан засварлаж өгөхийг хүссэн. 1968 онд сэтгүүлийн хэвлэл Соёлын Эрх Чөлөөний Хурлаас Лондоны их сургуулийн Африк, Дорнын судлалын сургуулийн Орчин үеийн Хятад институт руу шилжсэн. Соёлын Эрх Чөлөөний Хурал Фарфиелд Сангаар дамжуулан Тагнуулын Төв газраас санхүүждэг болох нь илэрснээр ийнхүү сэтгүүлийг шилжүүлжээ. Макфаркуа энэ тухай мэдээгүй, Соёлын Эрх Чөлөөний Хурал түүний редакторлах үйл явцад нөлөөлөөгүй хэмээн мэдэгджээ. Гэвч тэрээр Тагнуулын Төв газар, Британийн Гадаад Хэргийн Яамны нууц суртал ухуулгын нэгж болох Мэдээлэл Судалгааны Хэсгээс өгсөн нийтлэлүүдийг хэвлэсэн, мөн зохиолчдыг нууцлахын тулд нууц нэр өгсөн гэдгээ хүлээн зөвшөөрчээ.

Ангилал:Сэтгүүл
Харвардын Ази судлалын сэтгүүл

**Харвардын Ази Судлалын Сэтгүүл** нь Харвард-Енчин Институтаас англи хэлээр хэвлэдэг эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. Тус сэтгүүлд Хятад, Япон, Солонгосын түүх, уран зохиол, шашин, зарим тохиолдолд улс төр, хэл шинжлэлийн тухай нийтлэлүүд, Зүүн Ази судлалын эрдэм шинжилгээний номын шүүмж гардаг. Америкийн тэргүүлэх хятад судлалын сэтгүүл хэмээн нэрлэгдсээр байгаа. 

## Түүх 
Харвардын Ази Судлалын Сэтгүүлийг 1928 онд байгуулагдсан бие даасан, ашгийн бус байгууллага болох Харвард- Енчин Институтын нэрийн дор Зүүн, Зүүн Өмнөд Азийн тухай мэдлэг, мэдээлэл түгээх зорилгоор орос-франц эрдэмтэн Серже Элисеф 1936 онд үүсгэн байгуулсан. Элисеф сэтгүүлийн редактораар ажилласан 21 жилийн хугацаандаа (1936-1957) өөрийн өргөн хүрээний мэдлэгийг сэтгүүлд тусган гаргаж чаджээ. 

Элисефээс хойш тус сэтгүүлийг дараах эрхмүүд удирдаж авч явжээ:
*Жон Бишоп 1958-1974 
*Тимоти Коннор 1975  
*Доналд Шивли 1976-1983  
*Роналд Иган 1983-1987  
*Ховард Хибэтт 1988-  
*Жоанна Хандлин Смит, одоогийн ерөнхийлөгч

### Нийтлэлийн түүх 
1947 оныг хүртэл тус сэтгүүл жилд 3 удаа хэвлэгддэг байсан. 1948-1957 оныг хүртэл жилд 2 удаа хэвлэгддэг байж байгаад 1958-1976 онд жилд 1 удаа юм уу 2 жилд 1 удаа болж өөрчлөгджээ. 1977 оноос хойш жилд 2 удаа 6 болон 12 сард хэвлэгдэн гарсаар ирсэн.

Ангилал:Сэтгүүл
Хурандаа

**Хурандаа** - зэвсэгт хүчний ахлах офицерийн цол, Монголд 1936 оноос эхлэн олгосон байна. 1936 оны 3 сарын 2-нд хоёр хүнд хурандаа цол хүртээсэн нь анхдагч хурандаа нар юм.

## Анхны хурандаа нар 
### Дооровын Дашзэвэг 
Богд хаант Монгол улсын дайчин цэрэг, Ардын хувьсгалын партизан, Цэргийн яамны 1-р хэлтэс (Eрөнхий хэлтэс)-ийн мэдэгч  Дооровын Дашзэвэг (Дундговь. Дэлгэрхангай, 1889-)
Хожмын МАХЦ-ийн Хүн эмнэлгийн хороон даргаар ажиллаж байсан. Партизаны комиссын тэргүүлэгч гишүүн. 1941-1946 онд  Партизаны комиссын даргаар ажиллаж байжээ.
1940 онд хуралдсан Улсын 8-р их хурлаас УБХ-ын Тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдож байсан байна.
1959 оныг хүртэл ардын цэрэг, Дотоод яам, засаг захиргааны байгууллагад ажиллаж байжээ.
Хиагтын тулалдаан болон түүнээс өмнөх МАЖЦ-ийн гаминтай хийсэн бүх тулалдаан, мөн Бароны эсрэг тулалдаанд оролцож явсан.
1916 онд Зүүн хязгаарын Сулинхээрт Хятадын "Хар цэрэг"-тэй хийсэн байлдаанд оролцсон.
Мөн ондоо цаг түүхийн золиос болсон Харчин гүн Шударга баатар Бавуужавын өдөөсөн үймээнийг дарах зэрэгт оролцож  байжээ.
1909 оны цэрэг.
1913 оноос Хятадын "Хар цэрэг"-тэй байлдах байлдаанд оролцож эхлэсэн.
1914 онд Хужирбулангийн цэргийн сургуулийг төгссөн.
1918 оны Хүрээ 300 цэрэгт багтан Хиагтад очин хил хязгаарыг хамгаалахад оролцож, 1920 оны эцсээр Хүрээнд эргэн ирж байжээ.

### Зундуйн Жанцан 
Ардын хувьсгалын партизан. Цэргийн яамны 2-р хэлтэс (Дайчилгааны хэлтэс)-ийн дарга Зундуйн Жанцан (1902-1937 он, Булган, Бүрэгхангай).
Бага, ахлах, дээд тушаалын албууд хашиж ирсэн. 1929 онд Цэргийн Eрөнхий сургууль эх зохиогч түшмэл. Улмаар 6-р морьт хорооны штабын дарга зэрэг ажлыг хашиж байгаад Цэргийн яамны 2-р хэлтсийн дарга болсон.
Их хэлмэгдлээр ялын дээд хэмжээ авч цаазлуулсан.

### Жанцангийн Намсрай 
Хил хязгаарын батлан хамгаалах цэргийн хэргийг эрхлэх газрын жанжин  штабын дарга Жанцангийн Намсрай (Булган). 1936 оны 7 сарын 16-нд хурандаа цол хүртсэнээр хилийн цэргийн түүхэн дэх анхны хурандаа болсон.
Улс　төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэн 10 жил хоригдсон.

## Холбоос
*Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин
*Ахлах офицер
*Цэргийн цол

Ангилал:Цэргийн цол
Ангилал:Зэвсэгт хүчний албан хаагч
Эдийн засаг, улс төрийн 7 хоногийн тойм

***Эдийн засаг, улс төрийн 7 хоногийн тойм*** нь 7 хоног тутам хэвлэгддэг нийгмийн ухааны эрдэм шинжилгээний сэтгүүл бөгөөд **Самээшка Траст**аас хэвлэн гаргадаг. 2018 оны 1 сард эрдэмтэн Гопал Гуру сэтгүүлийн шинэ редактораар нэрлэгдсэн. Гуру 5 жилийн хугацаанд редакторын үүрэгт ажлыг гүйцэтгэх болно. Өмнөх бүтэн цагаар ажилладаг редактор нь Паранжо Гуха Дакурта байсан. 2016 оны 4 сарын 1-ээс эхлэн Гуха Дакуртаг шинэ редактораар ажиллуулахаар Трастаас урьдчилан томилсон байжээ. Гэвч 2016 оны 1 сард албан тушаалаасаа огцорсон өмнөх редактор Рамманоха Рэддиг албаар огцруулсан хэмээн маш олон нийгмийн ухааны эрдэмтэд эсэргүүцэж байсантай Гухаг томилох үе давхацжээ. Ингээд 2017 онд Гухаг ч мөн ч огцруулсан байна.

Гопал Гуру одоо Нью Дели хотын Жавахарлал Нэхру их сургуульд Улс Төр судлалын төвд ажилладаг бөгөөд мөн сэтгүүлийн редактор юм. Самээшка Трастийн төлөөлөн удирдах зөвлөлд академийн болон бизнесийн алдар цуутай хүмүүс багтдаг, дурдвал: Дипак Найяр (ТУЗ-ийн дарга), Д.Н Гош (Удирдах итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч), Андре Бетейл, Дипак Парех, Ромила Тапар, Ражеев Бхаргава, Дипанкар Гупта, Шям Менон нар.

## Түүх 
Сэтгүүл 1949 онд “Эдийн засгийн тойм” нэртэй байгуулагдаж редактораар нь Сачин Чаудхури ажиллаж байсан. Одоогийн нэрээ 1966 онд авчээ. Кришна Раж бол Энэтхэгийн хамгийн нэр хүндтэй эрдэмтдийн нэг ба 30 гаруй жил сэтгүүлийн редактораар ажиллласан. Мөн сэтгүүлд Энэтхэгийн олон шилдэг эрдэмтэд хувь нэмрээ оруулжээ.

Ангилал:Сэтгүүл
Лаосын иргэний дайн

**Лаосын иргэний дайн** (англи. *Laotian Civil War*;АНУ-д "Нууц дайн" гэж нэрлэдэг) 1960–1973 онд нэг талаас АНУ, Өмнөд Вьетнамын дэмжлэгтэй Лаосын засгийн газар болон нөгөө талаас Хойд Вьетнам, ЗХУ-аас тусламж авсан Патет Лаогийн партизаны хооронд болсон дайн юм. Лаос дахь иргэний дайнаас гадна энэ үеэр Вьетнам, Камбожид иргэний дайн мөн болж байв. 1950-иад оны сүүлээс 1975 он хүртэл Зүүн өмнөд Азид болсон бүх цэргийн ажиллагааг Энэтхэг-хятадын хоёрдугаар дайн гэж нэрлэдэг.
Сарасвати Сушама

***Сарасвати Сушама*** нь санскрит хэлээр хэвлэгдэн гардаг судалгааны сэтгүүл юм. 1942 онд байгуулагдсан, улирал тутамд хэвлэгддэг тус сэтгүүлийг алдар нэртэй олон эрдэмтэд редакторлож ирсэн бөгөөд санскрит хэлтэй холбоотой сэдвээр маш чухал, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн судалгааг хийдэг.  

## Гарал үүсэл 
Сарасвати Сушамаг анх 1942 онд Бенарес мужийн засгийн газрын Санскрит Коллежоос хэвлэн гаргасан. Редакторуудыг дурдвал:

* Доктор Мангал Дэв Шастри
* Трибхуван Прасад Упадхая
* Кубернат Шукла

## Нэр хүнд 
1958 оны үед дээрх коллеж Сампурнананд Санскрит их сургуультай нэгдсэн. Түүний дараагаар тус сэтгүүлийг Энэтхэгийн Варанаси хотын Сампурнананд Санскрит их сургуулийн судалгааны институтын дарга хэвлэн гаргажээ.

## Редакторууд 
1957 оноос хойших сэтгүүлийн редакторуудыг доор жагсаав.

## Нийтлэлийн мөн чанар 
Сарасвати Сушама дараах сэдвээр нийтлэлүүд бичдэг.

* Дорнын судлалын судалгааны нийтлэл
* Пали, Пракрит, Апабхрамса, Соёлын тухай судалгааны нийтлэл
* Эрдэмтдийн хянан засварласан, хэвлэгдээгүй, жижиг гар бичмэлүүд
* Номын шүүмж
* Пурана индексийг үргэлжлүүлэх ажил
* Бусад гэрээ хэлцэл.
Ангилал:Сэтгүүл
Цэнджавын Төрболд

**Цэнджавын Төрболд** - (1946 оны 7-р сарын 7 нд Улаанбаатар хотод төрж, 2014 оны 1-р сарын 17нд нас барсан) - Монгол улсын эдийн засагч,орчуулагч. Тэрээр 1971 онд Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, Сүхбаатарын одонт, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Намсрайн Сувдтай гэр бүл болж, ууган хүү Төрболдын Бат-Оргил, отгон хүү Төрболдын Мөнх-Оргил гэх хүүхдүүдтэй.

## Намтар
1946 онд Улаанбаатар хотод  Богд уулын Зайсангийн аманд Цэнджавын ууган хүү болж төрсөн.
1954 онд Улаанбаатар хотын 2 дугаар арванжилд элсэж, алтан медальтай төгссөн.  
1964 онд Германы бэлтгэл ангид суралцсан.
1966 – 1969 онд БНАГУ-ын Карлхорстын Эдийн засгийн дээд сургуульд суралцаж байгаад эрүүл мэндийн шалтгаанаар нутаг буцаж, 1977 онд МУИС-ийг эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн юм.
1971 оноос Гадаад худалдааны яаманд ахлах мэргэжилтэн, улмаар тус яамны харьяа Жуулчин компани байгуулагдахад орчуулагч – референтээр ажиллаж байгаад 2000 онд тэтгэвэртээ гарсан.
Эрдмийн цол, зэрэг, шагнал үгүй.
1971 Намсрайн Сувдтайгэр бүл болж, ууган хүү Бат-Оргил 1971 онд, Мөнх-Оргил 1982 онд тус тус төрсөн.
Вильхэльм Вундт

**Вильхэльм Максимилиан Вундт** (герман.*Wilhelm Maximilian Wundt*; 1832 оны 8-р сарын 16-нд төрсөн – 1920 оны 8-р сарын 31-нд Лайпцигт нас барсан)- Германы эмч, физиологич, сэтгэл судлаач, хэл судлаач юм. Тэрээр туршилтын сэтгэл судлалын чиглэлээр мэргэшсэн бөгөөд түүнийг үндэслэгч гэж үздэг юм. Нийгмийн сэтгэл судлалын томоохон зүтгэлтэн бөгөөд Вундт хожмын жилүүд - ард түмний сэтгэл судлалын (герман. *Völkerpsychologie*) бүтээлээрээ онцлогтой байсан. Үүнийгээ тэрээр оюун санааны дээд үйл ажиллагааны нийгмийн үндэсийн тухай сургаал гэж ойлгож байсан. 

## Намтар 
Тэрээр 1832 оны 8-р сарын 16-нд Некарау (одоо Манхаймын хэсэг) хотод лютеран номлогчийн гэр бүлд төржээ.

В.Вундт ахлах сургуулиа төгсөөд 1851-1856 онд Тюбингены, Берлины болон Хайдельбергийн их сургуульд суралцсан. Вундт Хайдельбергт анагаахын зэрэг хамгаалсны дараа Иоганн Мюллерын дэргэд богино хугацаанд суралцаж, дараа нь 1858-1864 онд нэрт физикч, физиологич Херман фон Хельмгольцын туслах байв. Энэ хугацаанд тэрээр "Мэдрэхүйн мэдрэхүйн онолын тухай өгүүллүүд" (1858-1862) бүтээлээ бичиж, Софи Маутай гэрлэсэн ажээ. 1864 онд тэрээр Гейдельбергийн их сургуулийн дэд профессор болсон. Энэ үеэр Вундт байгалийн шинжлэх ухаанаас авсан туршилтын аргуудыг ашиглахыг байнга онцолж, шинжлэх ухааны сэтгэл судлалын дэлхийн анхны хичээлийг зааж эхэлсэн байна. Тэр хичээлдээ тархи ба оюун санааны физиологийн холбоог онцолсон юм. Вундтын физиологийн мэдлэг, туршлага нь шинэ шинжлэх ухаан болох сэтгэл судлалыг хөгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байжээ. Түүний лекцүүд 1863 онд *"Хүн ба амьтдын оюун санааны тухай лекц"* ном болгон хэвлэгджээ. Энэ үеэс эхлэн тэрээр сэтгэл судлалын түүхэн дэх хамгийн чухал бүтээлүүдийн нэг болох *"Физиологийн сэтгэл судлалын зарчмууд"* номыг 1874 онд хэвлүүлэхэд хүргэсэн ажлыг эхлүүлжээ.

Вундт амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд нийгэм, соёлын сэтгэл зүйд анхаарлаа хандуулж, нас барах хүртлээ "Үндэстнүүдийн сэтгэл зүй" хэмээх 10 боть суурь бүтээлээ бичсэн байна.
Лүнтэнгийн Батчулуун

**Лүнтэнгийн Батчулуун** (1947-2024) нь Монголын дүрслэх урлаг судлаач.

## Намтар 
Тэрээр 1947 онд Говь-Алтай аймгийн Бигэр суманд Лүнтэнгийн ууган хүү болон мэндэлжээ. Бага залуу наснаасаа эхлэн дүрслэх урлагийн салбарт ажиллаж 1970-аад онд ДУДС-ийн багш, 1975-1989 онд ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Урлаг судлалын сектор, 1989 оноос СУСХ-ийн секторын эрхлэгч, захирал, эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтан, Эрдэмтэн нарийн бичгийн даргын алба хашиж дөч гаруй жил эрдэм судлалын ажилд тууштай зүтгэж, тухайн салбарын тулгын чулууг тавилцсан эрдэмтэн.

Л.Батчулуун "Монгол хээ угалзны бүтэц төрөл зүйл" (1991) сэдвээр Урлаг судлалын ухааны доктор (Ph.D), "Эсгийн урлаг, тэмдгийн тогтолцоо" (2003) нэг сэдэвт эрдэм шинжилгээний бүтээлээр Урлаг судлалын шинжлэх ухааны докторын зэргийг (Sc.D) тус тус хамгаалж, дэд профессор (1995), профессор (2004), Хүмүүнлэгийн академийн жинхэнэ гишүүн (1995) цол хүртжээ.

## Бүтээл
Доктор Л.Батчулуун "Монголын нэвтэрхий толь" (1999), "Дэлхийн урлагийн түүх" (2000), "Монголын түүх, соёлын атлас" (2003), "Бигэрийн товчоон" (2004), "Дурслэх урлаг судлал" (2009), "Монголын соёл урлаг судлал" (2010) зэрэг "Монголын шинжлэх ухаан" 108 ботийн 20-25-р боть, "Монголын биет бус соёлын өв" (2011), "Урлах ухааны нууц" (2011) зэрэг гуч гаруй томоохон хамтын бүтээл туурвилцаж, 300 гаруй өгүүлэл нийтэлжээ.

## Шагнал
*Монголын Урчуудын Эвлэлийн нэрэмжит шагнал (1999)
*Монголын Урчуудын Эвлэлийн тэргүүний ажилтан
*Монгол улсын шинжлэх ухааны тэргүүний ажилтан
*Ү.Ядамсүрэнгийн нэрэмжит шагнал
*Алтан гадас одон (2005)
*Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон (2012)

Ангилал:Монголын эрдэмтэн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Бигэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1947 онд төрсөн
Ангилал:2024 онд өнгөрсөн
Төгөлдөр хуурч (кино)

**Төгөлдөр хуурч** (англи. *The Pianist*) — Польшийн кино найруулагч Роман Полански, тус улсын 1930-аад оны алдарт төгөлдөр хуурч Владислав Шпильманы "Хотын сүйрэл" дурсамж-намтарт суурилан бүтээсэн түүхэн уран сайхны кино. Уг кино 2002 онд Каннын кино наадмын «Дал модны алтан навч», 2003 онд 75 дахь Оскар шагналын  

* Шилдэг эрэгтэй дүр (Эдриен Броуди)
* Шилдэг найруулга (Роман Полански)
* Шилдэг кино зохиол (Роналд Харвуд)

зэрэг 3 төрөлд шагнал хүртсэн байна.

"Төгөлдөр хуурч" киноны гол дүрийн жүжигчин Эдриен Броуди 29 настайдаа Оскарын шагналын шилдэг эрэгтэй гол дүрийн төрөлд хамгийн залуу шагналтан болсон байна. 

## Дүрүүд 
Ангилал:2002 оны кино
Хятадын орчин үеийн утга зохиол, соёл

***Хятадын орчин үеийн  утга зохиол, соёл*** хэмээх сэтгүүл нь өмнө нь Хятадын Орчин үеийн уран зохиол нэртэй байсан (1984-1998) бөгөөд Хятадын орчин үеийн  соёлын нийтлэлийг хүргэдэг эрдэм шинжилгээний сэтгүүл юм. Хятад гэдэг нь ганц улс төрийн өнцгөөс БНХАУ бус БНХАУ, Хонг Конг, Тайвань, гадаадад буй Хятадуудыг хамааруулсан Агуу Хятад орныг хэлж байгаа болно. Сэтгүүл жилд 2 дугаар гаргадаг бөгөөд бүхий л жанрын уран зохиол, кино телевиз, алдартай соёл, драма, виртуал урлаг, материал соёл зэргийг багтаасан агуулгатай.

2021 онд Наташа Гентц, Кристофер Розенмайер нар Кирк А-гаас ахлах редакторын үүргийг шилжүүлэн авчээ. Сэтгүүлийн хэвлэл Эдинбургийн их сургуулийн хэвлэл хариуцах болсон. Тус сэтгүүл Урлаг, Хүмүүнлэгийн Эшлэлийн Индексд багтсан бөгөөд хэвлэлийн хоригийн үеэс хойш дугаарууд нь JSTOR-д орох болсон. Уншигчид сэтгүүлийн 2020 оноос хойших дугааруудыг цахим хувилбараар унших боломжтой.

2003 оноос хойш хэвлэмэл хувилбарт нь номын шүүмжүүд гарахаа больсон. Түүний оронд сэтгүүлтэй хамаарал бүхий Хятадын соёлын судлалын цахим хуудас болох MCLC Resource Center-д хэвлэгдэх болжээ. MCLC Resource Center нь уран зохиолын мэдээллийн сантай бөгөөд орчуулга, ярилцлага, ном зүй болон олон төрлийн медиа бүрдэл бүхий нийтлэлүүдийг гаргадаг. Сэтгүүлээс зарим тохиолдолд тусгай дугаар хэвлэн гаргадаг.
Ангилал:Хятадын утга зохиол
Ангилал:Хятадын соёл
Ангилал:Сэтгүүл
II Вильхельм

**II** **Вильхе́льм** (Пруссийн *Фридрих Вильхельм Виктор Альберт*, герман. *Friedrich Wilhelm Victor Albert von Preußen*; 1859 оны 1-р сарын 27-нд Берлинд төрж, 1941 оны 6-р сарын 4-нд Нидерландын Дорн эдлэн газарт нас барсан) — Германы сүүлчийн эзэн хаан (кайзер) бөгөөд Хохенцоллер угсааны Пруссийн хаан (1888–1918), III Фридрих, Британийн гүнж Викториа Саксен-Кобург-Гот нарын ууган хүү. 

Вильхельм нь Пруссийн IV Фридрих Вильхельм авга ахынхаа үед төрсөн бөгөөд хунтайж Фридрих Вильхельм, Викториа, Роял гүнж нарын хүү байв. Эхийнхээ талаас тэрээр Их Британийн хатан хаан Викториагийн 42 ач зээ нарын ууган нь байжээ. 1888 оны 3-р сард Вильхельмийн эцэг III Фридрих Вильхельм Фридрихийн дүрээр Герман, Пруссийн хаан ширээнд суусан боловч ердөө 99 хоногийн дараа нас барж, хүү нь II Вильхельм хаан болжээ.

1890 оны 3-р сард залуу хаан II Вильхельм канцлер Отто фон Бисмаркийг огцруулж, улс орныхоо удирдлагыг гартаа бүрэн авч, Германы дэлхийн тэргүүлэх гүрний статусыг бэхжүүлэхийн тулд "Шинэ зам"-ыг хэрэгжүүлэв. Түүний хаанчлалын үед Германы колоничлолын эзэнт гүрэн Хятад болон Номхон далайн бүс нутагт (Жяожоу булан, Хойд Марианы арлууд, Каролин арлууд гэх мэт) шинэ газар нутгийг эзлэж, Европын хамгийн том үйлдвэрлэгч болжээ. Гэсэн хэдий ч Вильхельм хаан сайд нартайгаа зөвлөлдөхгүйгээр бусад улс орнуудад заналхийлсэн мэдэгдэл хийж байсан нь ахиц дэвшилд сөргөөр нөлөөлсөн байна. 

Хүчирхэг тэнгисийн цэргийн флот байгуулж, шинжлэх ухааны инновацийг дэмжсэнээр Германы агуу гүрний байр суурийг бэхжүүлж байсан ч Вильхельмийн бодлогогүй олон нийтийн мэдэгдэл, эмх замбараагүй гадаад бодлого нь олон улсын хамтын нийгэмлэгийн дургүйцлийг төрүүлж, Германы эзэнт гүрний уналтад ихээхэн нөлөөлсөн гэж үздэг. 1914 онд түүний дипломат харилцаа холбоо нь Европыг бүхэлд нь Дэлхийн нэгдүгээр дайнд автуулсан 7-р сарын хямралын үеэр Австри-Унгарын цэргийн дэмжлэгийг Германд баталгаажуулахад хүргэсэн байна.

1916 оны 8-р сар гэхэд эрх мэдлийн төлөөллүүд нь мөргөлдөөн дуустал тус улсын улс төрд ноёрхож байсан бодит цэргийн дарангуйлалд хүргэв. Герман Оростой энх тайвныг тогтоож, Зүүн Европт газар нутгийн хувьд ихээхэн ашиг олсон ч 1918 оны намар Баруун фронтод эрс ялагдсаныхаа дараа бүх олзоо орхихоос өөр аргагүй болсон юм. Эх орныхоо зэвсэгт хүчин болон өөрийн харьяат олон хүмүүсийн дэмжлэгийг алдсан II Вильхельм 1918-19 оны Германы хувьсгалын үеэр хаан ширээнээсээ бууж, Германыг Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс гэгддэг тогтворгүй ардчилсан улс болгон өөрчилсөн юм. Вильхельм дараа нь Нидерланд руу дүрвэж, 1940 онд нацист Германы эзлэн түрэмгийллийн үед ч тэндээ үлдэж, 1941 онд нас баржээ. Түүний хаанчлалын үеийг Вильхельминий эрин гэж нэрлэдэг.

Ангилал:Германы хаан
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
III Фридрих

**III Фридрих**  (Пруссийн Фридрих Вильхельм Николаус Карл, герман. *Friedrich III., Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen*; 1831 оны 10-р сарын 18-нд Потсдам дахь шинэ ордонд төрж, 1888 оны 6-р сарын 15-нд мөн ордонд нас барсан) - Хохенцоллер (герм. *Hohenzollern*) угсааны Германы эзэн хаан, I Вильхельм хааны цорын ганц хүү бөгөөд Пруссийн сүүлчийн хаан II Вильхельмийн эцэг.

Цэргийн болон төрийн зүтгэлтэн, Канцлер хунтайж Отто фон Бисмаркийн либерал өрсөлдөгч, эцгийнхээ хаанчлалын үеийн цэргийн гол кампанит ажил, тэр дундаа 1870-1871 оны Франц-Пруссийн дайнд оролцогч. Түүнийг Европ дахь хаан ширээг залгамжлах хамгийн ирээдүйтэй өв залгамжлагчдын нэг гэж үздэг байсан ч тэрээр хүнд өвчтэй байсан бөгөөд ердөө 99 хоног хаан ширээнд суусан. Түүний эрт нас барсан нь Германы түүхэн дэх эргэлтийн цэг байсан эсэх талаар түүхчдийн дунд маргаантай хэвээр байдаг юм.

Ангилал:Германы хаан
Ангилал:1831 онд төрсөн
Ангилал:1888 онд өнгөрсөн
I Вильхельм

**I Вильхельм** (герман. *Wilhelm I. Friedrich Ludwig*; 1797 оны 3-р сарын 22-нд Берлинд төрж, 1888 оны 3-р сарын 9-нд Берлинд нас барсан) нь 1871 оны 1-р сарын 18-аас 10-р сарын 18-ны хооронд Германы эзэнт гүрний эзэн хаан (Кайзер) байсан бөгөөд 1861 оны 1-р сарын 2-ноос Пруссийн хаан байсан. Нэгдсэн Герман улсын анхны эзэн хаан.

III Фридрих Вильхельмийн хоёр дахь хүү Вильхельм хаан ширээг залгамжлагч гэж тооцогддоггүй байсан тул түүний боловсролд анхаардаггүй байжээ. Вильхельм өөрийгөө цэргийн карьерт зориулжээ: 1814 оноос армид алба хааж, Наполеоны эсрэг тулалдаанд оролцсоныхоо төлөө "Төмөр загалмай" одон хүртсэн байна. Ханхүү мөн 1815 оноос хойш дипломат төлөөлөгчийн үүрэг гүйцэтгэж маш сайн дипломат ур чадвараа харуулсан юм.

Парисыг эзлэн авах үед Вильхельм хошууч цол хүртэж, 1817 онд харуулын батальоны командлагчаар, 1818 онд хошууч генерал цол хүртэж, харуулын бригадын командлагчаар, 1820 онд харуулын дивизийн даргаар, 1824 онд цэргийн командлагчаар томилогдож байсан юм. Үүний зэрэгцээ тэрээр морин цэрэг, явган цэргийн дүрмийг шинэчлэх комиссын дарга болж байжээ.

1840 онд эцгээ нас барахад дүү IV Фридрих Вильхельм хүүхэдгүй байсны улмаас Вильхельм хаан ширээг залгамжлагчийн хувьд Пруссийн хунтайж цол авч, явган цэргийн жанжин болж, Сайд нарын зөвлөл, Төрийн зөвлөлийн даргаар томилогдсон байна.

Франц-Пруссын дайны дараа 1871 оны 1-р сарын 18-нд Вильхельмийг Францад, XIV Луи хааны Версалийн ордонд Германы эзэн хаан хэмээн тунхаглан зарлав. Үүний дараа Хойд Германы Холбоо (1867–1871) Германы эзэнт гүрэн болж өөрчлөгдсөн (герман. *Deutsches Reich*, 1871–1918).

Германы эзэнт гүрэн холбоо байсан; Эзэн хаан нь холбооны хаадын (Бавари, Вюртемберг, Саксонийн хаад, Баден, Гессегийн агуу герцог г.м., Гамбург, Бремен зэрэг чөлөөт хотуудын сенатууд гэх мэт) төрийн тэргүүн, ерөнхийлөгч байв. Вильхельм  Германы эзэн хаан гэж нэрлэгдэхийг илүүд үздэг байсан боловч энэ цол нь холбооны хаадад таалагдахгүй байжээ.

Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Кайзер Вильхельм ард иргэдийн дунд "хуучин Прусс"-ийн дүр төрхийг агуулж маш их нэр хүндтэй байсан.

Отто фон Бисмарк дурсамж номдоо Вильхельмийг хуучинсаг, эелдэг ноёнтон зантай, жинхэнэ прусс офицер байсан, эрүүл саруул ухаан сайтай, гэхдээ "эмэгтэйчүүдийн нөлөөнд" өртөмтгий гэж тодорхойлсон байдаг.

Ангилал:Германы хаан
Ангилал:1797 онд төрсөн
Ангилал:1888 онд өнгөрсөн