open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Слоан Прива

**Слоан Прива** (; 1989 оны долоодугаар сарын 24, Францын Гвиней, Кайенна) — Гвинейн хөлбөмбөгчин, Францын «Генгам» болон Францын Гвинейн шигшээн довтлогч.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* 
* 
* Профайл - soccerway.com 
* 

Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Сошо багийн тоглогч
Ангилал:Клермон багийн тоглогч
Ангилал:Гент багийн тоглогч
Ангилал:Кан багийн тоглогч
Ангилал:Генгам багийн тоглогч
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Бор (химийн элемент)

**Бор** нь химийн элемент бөгөөд түүнийг тэмдэглэх олон улсын химийн тэмдэг "B", атомын дугаар нь 5 юм. Үелэх системийн 3-р үндсэн бүлэг буюу өөрөөр үелэх системийн 13-р бүлэг, борын бүлэг, мөн түүнчлэн 2-р үеийн элемент юм. Энэхүү ховор хагас металл нь хүчилтөрөгчийн нэгдлээр борын оксид болон кермит-д ихээр хуримтлагдан байгальд оршино.  

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:2-р үеийн элемент
Ангилал:Хагас дамжуулагч
Гараг

**Гараг** нь од буюу одны үлдэгдлийг тойрон эргэх, бөмбөрцөг хэлбэртэй байхад хүрэлцэхүйц татах хүчтэй, цөмийн нэгдэх урвал явагдахад хүрэлцэхгүй хэмжээтэй, өөрийн орчмын зайг жижиг биетүүдээс чөлөөлсөн, өөртэй нь харьцуулахуйц хэмжээний биет ойр орчимд нь оршихгүй байх одон орны биет юм.

Гаргуудыг эртний соёл иргэншлүүд бурхан эсвэл бурхны элчүүд хэмээн үздэг байжээ. Одоо ч гэсэн гаргуудыг хүний амьдралд нөлөөлдөг гэсэн итгэл байдаг нь астрологи, зурхай юм. Шинжлэх ухааны мэдлэг ихэссэнээр гаргийн тодорхойлолт өөрчлөгдөж, өөр өөр биетүүдийг оролцуулах болсон. Өнөө үед ч гэсэн бүхний хүлээн зөвшөөрдөг гаргийн тодорхойлолт гэж үгүй. 2006 онд Олон Улсын Одон Орны Холбоо нарны аймаг дахь гаргуудын талаарх алба ёсны тогтоолыг гаргасан ч үүнийг ч гэсэн зарим эрдэмтэд хүлээн зөвшөөрөөгүй байна.
, Буд; доод мөр: Сар, Дэлхийн ван, Хаумеа одой гаригууд (хэмжээ зөв)]]
Эртний Ромын эрдэмтэн Птолемей гаргуудыг эпицикл байдлаар дэлхийг тойрч эргэдэг хэмээн үзэж байжээ. Хэдийгээр гаргууд нь нарыг тойрч эргэдэг гэсэн санаа олон удаа гарч байсан ч 17-р зуунд л Галилео Галилейн дуран авайн тусламжтайгаар хийсэн ажиглалтаар энэ санаа дэмжигдэх болсон байна. Энэхүү ажиглалтын үр дүнгийн нарийн судалгаагаар Иоханнес Кеплер гаргуудыг тойрог бус эллипс байдлаар эргэдэгийг нээжээ. Ажиглах багажууд сайжирснаар гаригууд нь дэлхийн адилаар налуу тэнлэг дээр эргэж, мөсөн туйл, улиралтай; сансрын эрин үе эхэлснээр сансрын хөлгүүдийн ачаар галт уул, хар салхи, тектоник, гидрологийн онцлогтойг одон орон судлаачид нээсэн байна. 1992 оноос нарны аймгаас гадна, бусад одыг тойрч эргэх олон зуун гариг олдсоноор тэнгэрийн заадас галактик дахь гаригууд нь биднийхтэй ижил онцлогтойг тогтоожээ.

Гаргууд нь ерөнхийдөө хоёр хэсэгт хуваагддаг: нягт багатай, том хэмжээний хийн гариг болон жижиг, чулуурхаг хөрст гариг. Олон Улсын Одон Орны Холбооны тодорхойлолт ёсоор нарны аймагт найман гариг оршино. Нарнаас тоолбол дөрвөн хөрст гариг: Буд, Сугар, Дэлхий, Ангараг; дөрвөн хийн гариг: Бархасбадь, Санчир, Тэнгэрийн ван, Далайн ван. Эдгээрэс гадна мөн одоогоор нээгдсэн таван одой гаригтай: Церера, Дэлхийн ван (хуучнаар ес дахь гариг хэмээгдэж байсан), Макемаке, Хаумеа, Эрида. Буд, Сугар, Церера, макемакег эс тооцвол эдгээр нь бүгд байгалийн дагуултай.

2009 оны 6 сарын байдлаар нарны аймгаас гадуур орших 353 гариг олджээ. Эдгээр дотор дэлхийтэй ойролцоо хэмжээний ч, аварга том хийн гаригийн хэмжээтэй гаригууд байна.

## Цахим холбоос 
* Олон Улсын Одон Орны Холбоо
* Нарны аймгийн зургууд
* НАСА - Нарны аймгаас гаднах гаригийн эрэл
* Гаригуудыг өөр өөрсөдтэй нь, нартай, бусад одтой харьцуулсан зураглал
* 
* "Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes." article by Stern and Levinson

## Эшлэл 

Ангилал:Оддын харьяа объект
Элсний цулхир

** Элсний цулхир ** - (), ()

30-40см өндөр ургадаг нэг наст өвслөг ургамал юм. Үзүүр тийшээ нарийсаж өргөс болсон шугаман зэв хэлбэрт навчтай. Цэцэглэлтээс өмнө ерөнхийдөө шүүслэг зөөлөн байж байгаад цэцэглэснээс хойш хурдан хатуурч өргөстэй хатуу болно. Өргөс болж хувирсан дагавар бүхий цэцгүүд навчны өвөрт бэтгэнцэр баг цэцгийг бүрдүүлнэ. Хавтгай зуувандуу үртэй. Бороо хуртай үед сайн ургаж, бороогүй бол намхан ургахаас гадна үр нь боловсордоггүй. Өвөл бүхлээр хагдран ойчиж, хамхуулын нэгэн адил салхинд туугдан хотгор, гуу жалгаар бөөгнөрнө. 

Сул элс бүхий нутгуудад дангаар буюу загтай холилдон их тархжээ.

Үрийг тээрэмдэн гурил хийх, эсвэл нүдэж зарам болгоод будаа маягтайгаар идэж болно. Үр нь шим тэжээлт чанараар сайн, хальстай үрийн химийн бүрэлдүүнд протеин - 21.25, эслэг - 3.4 хувь байдаг. Цулхирын үрийг түүж сул элстэй газар тариалан хүнс болон тэжээлд ашиглах бүрэн бололцоотой.

## Ашигласан материал 
Г.Эрдэнэжав, Г.Балдандорж, С.Тусивахын - БНМАУ-ын тэжээлийн голлох ургамлын өнгөт альбом 1 - 1974 - хуудас 136

Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Виртуал Академи

**Виртуал Академи** нь Интеллижент төхноложи партнер ХХК үүсгэнэ байгуулсан барааны тэмдэгт бөгөөд мэдээллийн технологийн чиглэлээр онлайн сургалтуудыг явуулдаг сургалтын байгууллага бөгөөд Виртуал Академиас хэрэгжүүлэн гаргах svs.edu.mn сайтын тусламжтайгаар Монголын онлайн сургалтын орчинг сайжруулах, түүнийг олон нийтэд таниулан түгээх, түүгээр нийт Монголчуудын мэдлэг, мэдээллийг дээшлүүлэх зорилгоор хөгжүүлж байгаа Онлайн сургалтын платформ юм.

Эрхэм зорилго - Виртуал Академи нь суралцагчдынхаа мэдлэг чадварыг шинэ түвшинд гаргахыг эрхэм зорилгоо болгон ажиллах болно.
Алсын хараа - Мэдээллийн технологийн дэвшилтэт технологид суурилсан онлайн сургалтын платформ бий болгох.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт
Серхи Роберто

**Серхи Роберто Карнисер** (; 1992 оны хоёрдугаар сарын 2, Реус) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «Барселона» багийн хамгаалагч.

Роберто 2015 оны есдүгээр сарын 25-нд Аваргуудын лигийн хэсэгт «Байерийг» талбайдаа (**2**:1) хүлээн авахад Луис Суаресийн хожлын гоолоос өмнө 80-р минутанд гоолдон тэнцэтгэж байв.

## Амжилт 
;  Барселона
* Испанийн аварга: 2014/15
* Испанийн цомын эзэн: 2014/15
* Аваргуудын лигийн түрүү: 2014/15
* УЕФА Супер цомын эзэн: 2015
* **Нийт: 4 цом**

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - *Transfermarkt*

Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Олимпиакос багийн тоглогч
Ангилал:Барселона багийн тоглогч
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Хант улс

**Хант улс** — **хан** захирдаг **улс** юм. Харьцуулвал хаант улсаас явцуу, вант улстай чацуу, гүнт улсаас хүчтэй улсын хэлбэр.


Ангилал:Хаант засаг
Ангилал:Төрийн хэлбэр
Лерой Сане

**Лерой Сане** (; 1996 оны нэгдүгээр сарын 11) — Германы мэргэжлийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Манчестер Сити болон Германы шигшээ багийн жигүүрийн хагас хамгаалагч юм. Түүний аав нь Сенегалийн хөлбөмбөгчин Сулейман Сане, ээж нь германы гимнастикч Регина Вебер.

## Клубын замнал 
### Анхны замнал 
Лерой Сане нь 2001 онд аавынхаа тоглож явсан Ваттеншейд 09 клубын хүүхдийн багт элссэнээр хөлбөмбөгчний замнал нь эхэлсэн. 
2005 онд тэрээр Шальке 04 клубт элссэн. Гурван жилийн дараа Байер Леверкузен клубт шилжсэн ба 2011 онд Шальке 04 клубын залуучуудын академид буцан ирсэн.
 
### Шальке 04 
2014 оны гуравдугаар сарын 21-нд Шальке 04 клубтэй 2017 оны 6 дугаар сарын 30 хүртэл гурван жилийн мэргэжлийн гэрээ байгуулсан. ба 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд Штутгартын (3:**1**) эсрэг Бундеслигийн дебют тоглолтоо 77-р минутанд сэлгээнээс оролцож байсан.

### Манчестер Сити 
2016 оны наймдугаар сарын 2-нд Манчестер Сити клубтэй таван жилийн гэрээг байгуулсан. Энэхүү наймаа нь 37 сая фунт стерлингээр эцэслэсэн бөгөөд нэмэлт урамшуулалтай тооцвол 46.5 сая фунт стерлинг хүрэх боломжтой.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - *Weltfussball.de* 
* 
* Үзүүлэлт - *Fussballdaten.de* 

Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч
Ангилал:Эссений тамирчин
Ангилал:Сенегалчууд
Ангилал:Францын хүн
Ангилал:Германы хүн
Ангилал:1996 онд төрсөн
Хурдны индекс

**Хурдны индекс** эсвэл **хурдны ангилал** гэдэг нь тухайн дугуйны зөвшөөрсөн хамгийн дээд явалтын хурдыг заадаг. Үүнийг дугуйны хажуу бөөрөнд байх дугуйн тэмдэглээний хамгийн сүүлд бичиж тэмдэглэдэг.

Дугуйн дээрx бүх тэмдэглэгээний тайлбарыг автомашины дугуйн талаар бичсэн өгүүллээс тодорхой үзнэ үү. 

Хамгийн дээд хурдны тухай мэдээлэл нь үйлдвэрлэгчээс өгөгдсөн дугуйн даралттайгаар, байнгын ашиглалтын үед ямарваа нэг гэмтэл гарахгүй гэсэн баталгаа юм. Тухайн тээврийн хэрэгсэлд ямар хурдны индекс бүхий дугуйг ашиглахыг тогтоохын тулд тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээнд өгөгдсөн хурдны дээд хязгаарын тухай мэдээлэл нь үндсэн мэдээлэл болж өгдөг (тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээнд зөвшөөрсөн [*дээд хурдыг x 0,01 + 6,5 км/ц*]  гэсэн томъёогоор тооцож олно). Үүнийг дараах жишээгээр тайлбарлая:
: Тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээн дээрx дээд хурд 200 км/ц байлаа гэж бодъё. Тэгвэл 200 км/ц x 0,01 + 6,5 км/ц = 8,5 км/ц болно. 200 км/ц + 8,5 км/ц = 208,5 км/ц эндээс тухайн тээврийн хэрэгсэлд тохирох индекс бүхий дугуй нь 210км/ц буюу H гэсэн индекстэй дугуй таарах нь.

Автомашины дугуйн хурдны индексийг дараах хүснэгтэнд дагуу тогтоосон байдаг.

 
ZR гэсэн товчлол нь ерөнхийдөө тухайн дугуй 240 км/ц хурдтай явах боломжтой ба үүний араас нэмэлт жишээ нь **Y** үсэг байвал (295/30 ZR 21 (**Y**)) 300 км/ц-с дээш хурдтай явж болохыг илтгэнэ.

Ангилал:Дугуй
Льюис Кэрролл

** Льюис Кэрролл** (англи. *Lewis Carroll*, жинхэнэ нэр нь *Charles Lutwidge Dodgson*; 1832 оны 1-р сарын 27-нд Английн Чешир мужийн Дарсбери тосгонд төрсөн- 1898 оны 1-р сарын 14-нд нас барсан)- Английн зохиолч, математикч, сэтгэгч, философич, гэрэл зурагчин. 1855 - 1881 онуудад Оксфордын коллежийн математикийн профессор байсан төдийгүй дэлхийн хүүхдийн утга зохиолын сонгодог төлөөлөгч юм. Түүний хамгийн алдартай бүтээл нь Алиса гайхамшгийн оронд бөгөөд «Снаркийг агнасан нь» (англи. *The Hunting of the Snark*) хошин яруу найраг бичсэн тууж юм.

## Цахим холбоос 
* 
* 


Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Английн зохиолч
Ангилал:Их Британийн гэрэл зурагчин
Ангилал:Гэрэл зургийн анхдагч
Ангилал:19-р зууны математикч
Ангилал:Логик судлаач
Ангилал:19-р зууны утга зохиол
Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Их Британийн утга зохиол
Ангилал:Уран зөгнөлт зохиол
Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол
Ангилал:Алиса гайхамшгийн оронд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1832 онд төрсөн
Ангилал:1898 онд өнгөрсөн
Инч (нэгж)

**Инч** нь уртыг хэмжих хэмжилтийн нэгж бөгөөд урьд нь эрхий хуруу өргөн хэмээн нэрлэгдэж байсан ба энэ нь ойролцоогоор хоёроос гурван сантиметрийг илэрхийлдэг байж. Инч нь ихэвчлэн нэг футыг арван хоёр хуваасны нэг бөгөөд өөрөө бас 12 хуваагддаг. Аравтын тооллын системд ч мөн ½, ¼, ⅛ гэх мэтээр хуваагдана.


Ангилал:Английн хэмжилтийн нэгж
Ангилал:Хуучны уртын болон хүндийн нэгж
Төгөлдөр хуур

**Төгөлдөр хуур** (лат. *клавис* „түлхүүр“, „товчлуур“ гэсэн үгтэй мөн дүйцнэ) гэдэг нь хуучны алхан төгөлдөр хуурыг  цааш нь хөгжүүлсэн орчин үеийн хэлбэр нь юм. Алхан төгөлдөр хуурын товчлуурыг дармагц жижигхэн алх тусгай механик үйлдлээр чавxдасыг цохин дуугардаг хөгжмийн зэмсэг юм. Төгөлдөр хуурын дэлхий даяар түгээмэл хэрэглэдэг нэр нь **Пианофорте** эсвэл товчлон **Пиано** гэх ба үүний учир нь алхан төгөлдөр хуураар анх удаа дууны хөгийг тасралтгүйгээр аяархан (пиано) ба чанга (форте) хоёрын хооронд өөрчлөн тоглох боломжтой болжээ. Өнөө үед төгөлдөр хуурын далавчит (англиар *grand piano*) ба пианино (англиар *upright piano*) гэсэн үндсэн хэлбэрүүд байдаг. Сүүлийн хувилбарыг ярианы хэлэнд жирийн „төгөлдөр хуур“ хэмээн хэрэглэдэг.

Орчин үеийн төгөлдөр хуурыг тоглож буй талаас нь үзвэл даралтат хөгжмийн зэмсэг, дуу гаргалтыг өдөөж буй талаас нь харвал цохилуурт хөгжмийн зэмсэг харин хэлбэлзлийн медиум талаас нь харвал чавхдаст хөгжмийн зэмсэг юм.

## Нэршил 
*Клавис* (латинаар „түлхүүр“) гэх үг нь дундад  зууны хөгжмийн онолд үсгээр тэмдэглэдэг дууны эгшгийн шатлалын нэр байв. Учир нь энэ үсгэн эгшиг нь заримдаа орган хөгжмийн товчлуур дээр шууд бичигддэг байснаас үүдэн *клавис* гэсэн нэртэй товчлуур хүртэл байсан аж. Хөгжмийн нотонд үсэгт эгшиг нь эгшгийн шугамт системийн өмнө бичигддэг байсан ба эндээс бас хөгжмийн түлхүүр гэх ойлголт бий болжээ. Англи хэлний *key* гэх үг нь олон утгыг илэрхийлэх ба үүнд түлхүүр, эгшгийн шатлал, товчлуур, хөгжмийн түлхүүр гэх зэргээр өнөөг хүртэл хэрэглэгдэж байна.

Бүх товчлуурыг нэгтгээд *clavis*  (клавис-„товчнууд“) нь францын *clavier* (клавиэр) „товчлуур“, германы *Clavier* (клавийр-„товчлуур“) хэмээн нэрлэнэ. Монгол хэлэнд дээр өгүүлсэнчлэн бүх өнгийг (зөөлнөөс чанга руу) хоорондоо тасралтгүйгээр гаргадагаас шалтгаалан төгс төгөлдөр буюу төгөлдөр хуур хэмээн нэрлэсэн байх магадлалтай. 18-р зууны төгсгөл гэхэд бүх даруулт хөгжмийн зэмсгийг, мөн түүнчлэн орган (*салхин төгөлдөр хуур*)-ыг хүртэл,  түүний дуу үүсгэх төрөл зүйлээс үл хамааруулан төгөлдөр хуур нэрийн дор нэгтгэжээ (Себастиан Вирдунг, 1511; Якоб Адлунг, 1758).

Далавчит төгөлдөр хуураас (хэвтээ чавxдастай) илүүтэйгээр пианиног (итал. „жижиг пиано“, босоо чавxдаст) ихэнхдээ *төгөлдөр хуур* хэмээх нэршлээр түүний хүрээг хязгаарлах бас бий. Харин цахилгаан, дижитал даралтат хөгжим бий болсноос хойш механикаар дуу гаргадаг хийц бүхий хөгжмийн зэмсгүүдийг төгөлдөр хуур гэх боловч *пианогийн* хувьд дижитал хувилбарыг нь ч бас дижитал пиано хэмээн нэрлэдэг хэвээр үлджээ.

## Түүх 
### Анхны хэлбэр 
Чавxдаст даралтат хөгжмийн зэмсгүүд нь түүхэн гарал нь монохордоос үүсэлтэй.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Чавхдаст төгөлдөр хуур
Ангилал:Цохилуур хөгжмийн зэмсэг
DOT дугаар

280px|thumbnail|right|DOT-дугаар 1001: 10-р долоо хоног 2001 он
**DOT-дугаар** нь тээврийн хэрэгслийн дугуйны хажуу бөөрөн дээр хамгийн багадаа нэг талд нь шахаж гаргасан дугаарын дараалал бөгөөд энэ нь тухайн дугуйны үйлдвэрлэсэн хугацааны мэдээлэл юм. DOT гэдэг  нь Department of Transportation (*орч. Холбооны Нэгдсэн Улсын Зам Тээврийн Яам*) гэсэн үгийн товчлол бөгөөд 1970-аад оны сүүл  80-аад оны эхээр анх хэрэглэж эхэлжээ. Өнөөдөр дэлхий даяар дугуй үйлдвэрлэгчид энэ дугаарын системийг хэрэглэж байна. Дараах жишээнд бүх хувилбарыг харууллаа.

Ангилал:Дугуй
Ангилал:Таних тэмдэг
Юпик

**Юпигууд, юпик эскимосууд** - ОХУ-ын Алс дорнод болон баруун, баруун өмнөд, өмнөд, төвийн Аляскийн уугуул ард түмнүүдийн бүлэг. Юпигууд үндэстэн, болон ойр дотны инуитуудын болон Inupiat дунд багтсан байна. Бүтэц Yupik ард түмэн нь:

Алютиик эсвэл Сугпиат - Аляскийн хойг, Төв Өмнөд Аляскийн эргийн болон арлын газар нутгийн оршин суугчид,
төв Аляска Юпигууд- гол Юкон болон Кускоквим хооронд тал нь оршин суугчид, түүнчлэн Нушагак болон Накнек голын ойролцоо хойд Аляскийн булан болон Egegik буланд [EN] нь Bristol Bay хойд эрэг,
Сибирийн Юпигууд буюу юитууд зэрэг науканууд, чаплинууд  болон сиреникууд ОХУ-ын Алс Дорнод ба Гэгээн Лаврентий арал.
Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Хойд Америк дахь угсаатан
Ангилал:Чукоткын өөртөө засах тойргийн хүн
Ангилал:Оросын ард түмэн
Бар (нэгж)

**Бар** (*грекээр* βαρύς barýс "хүнд")  нь физик болон техникт ихэвчлэн хэрэглэх СИ системийн даралтын нэгж юм. 1 бар нь ойролцоогоор дэлхийн гадаргуу дээрх агаарын даралт эсвэл 10 метр усны гүнд байх хэт даралт юм.

* 1 бар = 105 кг/м&middot;сек2 = 0,1 Н/мм2 = 10 Н/см2 = 105 Н/м2 = 10 5 Па 
* 1 мбар = 1 гПа = 100 Па
Эндээс 1 Па = 1&middot;10-5 бар = 0,01 мбар тэнцүү.

Ангилал:Даралтын нэгж
Ангилал:СИ-системтэй ашиглахыг зөвшөөрсөн нэгж
Дугуйн даралт

thumb|Дугуйн даралт дүүргэгч болон хэмжигч төхөөрөмжийг цэнэглэж байгаа байдал
**Дугуйн даралт** нь хийлдэг дугуйн дахь даралт юм. Дугуйн даралт нь хийлдэг дугуйны хэрэглээнд чухал үүрэгтэй. Тиймээс ч дугуйг өгөгдсөн даралтаар тохируулан хийлэх, үе үе түүний ажиллах чадвараа хангаж байгаа эсэхийг шалгах, шаардлагатай бол тохирсон хийгээр нэмж хийлэх гэх мэтийн үйлчилгээг хийх шаардлагатай байдаг. Дугуйг тохироогүй даралтаар хийлвэл элэгдэлт хурдсах эсвэл хагарч буудахад ч хүргэх гэмтэй. Дугуйн даралт нь автомашины явалтанд маш их нөлөөтэй. Эргэлзсэн үедээ тухайн тээврийн хэрэгслийн болон дугуй үйлдвэрлэгчээс өгөгдсөн даралтыг сонгон хийлэх зүйтэй.

Дугуйн даралтыг хэмжих хэмжилтийн нэгж нь бар юм. Өгөгдсөн дугуйн даралт нь абсолют даралт биш харин хэт даралтыг агаарын даралтанд (орчны даралт) харьцуулсан харьцаагаар байна. Тэгэхээр дугуйн 2,5 бар гэдэг нь агаарын даралтаас (агаарын даралт ойролцоогоор 1 бар) 2,5 бараар илүү байна гэсэн үг. Ингээд дугуйны абсолют даралт нь 3,5 бар болно. Дугуйны даралтыг хэмжих багаж нь зөвхөн харьцангуй даралтыг (хэт даралт) заадаг ба энэ тээврийн хэрэгслийн баримт бичигт ч өгөгдсөн байдаг. Европод 2012 оноос хойш дугуйн даралтыг килопаскалиар өгөх болсон (100 кПа нь 1 бартай тэнцүү). 

Дугуйн дээр ихэнхдээ даралтын дээд хэмжээг АНУ-д хэрэглэдэг нэгж болох фунтыг харьцах инчийн квадрат (psi)-аар тэмдэглэсэн байна. Шилжүүлэг нь 1 бар нь 14,5 psi-тэй тэнцүү.

Тээврийн хэрэгсэл дээрх эсвэл дугуй үйлдвэрлэгчээс өгсөн дугуйн даралтын хэмжээ нь "хүйтэн" дугуйн дахь даралтын хэмжээ юм. Учир нь дугуйн даралт нь явсан зам эсвэл хурд нэмэгдэх тусам нэмэгддэгтэй холбоотой. Практикт суудлын автомашины дугуйг бага хурдтайгаар ойролцоогоор 10 км зам туулсан үед ч хүйтэнд дугуйнд тооцдог.

## Эшлэл 
Ангилал:Дугуй
Паскаль (нэгж)

**Паскаль** нь СИ системийн даралт болон механик хүчдэлийн нэгж юм. Үүнийг Блез Паскалийн нэрээр нэрлэсэн бөгөөд дараах байдлаар тодорхойлно:
:1&nbsp;Па&nbsp;= 1&nbsp;кг·м−1·сек−2 = 1&nbsp;Н·м−2

Нэг паскаль гэдэг нь нэг метр квадрат талбайд, нэг ньютон хүчээр үйлчлэх даралтыг хэлнэ.

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Даралтын нэгж
Ангилал:Блез Паскаль
Усан гулсалт

thumb|Усан гулгалт
**Усан дээрх гулгалт** (эсвэл усны хальтаргаа) гэдэг нь нойтон зам дээр усны нимгэн бүрхүүл үүсч түүн дээр дугуйн хөвөх буюу хий эргэх үзэгдлийг нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл дугуйн газартай харьцах талбайд нь усан ивээс бий болсон гэсэн үг. Усан дээр гулсаx тэр агшинд жолоодлогын болон тормосны хүчний аль аль нь зам руу дамжиж очдоггүй. Үүнээс шалтгаалан автомашин нь гулган замаас гарах цаашлаад осолдоx аюултай. Тиймээс автомашин ослын ихэнх нь  үүнтэй холбоотой байдаг. 
Автомашинтай харьцуулахад усан дээр гулгах энэ үзэгдлийг нэлээд хожуу буюу 60-аад онд анх автомашины дугуй үйлдвэрлэлтийн хөгжүүлэлтийн ажил дээр ажиглан тогтоожээ. 

## Үүслийн шалтгаан
Усан гулсалт нь, хэрэв урагш эргэж буй дугуйны урд овоорох ус нь хурдан зам руу урсаж амжихгүй байх тохиолдолд бий болдог. Тогтсон ус нь дугуйн доогуур ивээс болон орсоноор дугуй, зам хоёр хооронд нь үндсэндээ тусгаарладаг. Ингэж усаар тусгаарлагдсанаар дугуй зам хоёрын хооронд маш бага үрэлттэй байх учир жолоодлого болон тормосны хүч огт зам руу очихгүй гэсэн үг.

Хоёр тэнхлэг бүхий тээврийн хэрэгсэлд дараах тохиолдлуудыг ялгадаг: Үүнд 
* Ганцхан дугуй гулгаанд ороx тохиолдолд тээврийн хэрэгслийн тэнхлэгийг хөндлөн тэнхлэгт чиглүүлэх момент бий болох бөгөөд үүнийг жолооч эсрэг чиглэлд нь жолоог мушгин автомашиныг тэнцвэрт байдалд оруулах боломжтой. Хэдийгээр ингэж автомашиныг тогтоох бололцоотой боловч физикийн хувьд энэ нь яг хязгаар хэсэг учир нэмэлтээр жишээ нь хажуугийн салхи болон зайлаx зорилготой ахин эсрэг дарах гэх мэт тохиолдолд автомашины жолоодлого хяналтаас гарах боломж маш өндөр юм. 
* Урд хоёр дугуй зэрэг гулгах үед автомашиныг хамгийн амархан удирдах боломжтой, учир нь автомашин нэгдүгээрт чигээрээ явж байгаа, хоёрдугаарт арын дугуйнууд тээврийн хэрэгслийг уртааш тэнхлэг дагуу нь чиглүүлж өгдөг. 
* Бүх дугуйнуудад зэрэг гулгалт бий болох үед автомашины хүндийн төв болон дугуйны хүчний тэнцвэртэй хуваарилалтаас тухайн автомашин явалт хамаарна. Хэрэв бүх дугуйнд адилхан хүч үйлчлэн, хүндийн төв нь уртааш тэнхлэг дагуу байвал автомашин урд хоёр дугуй гулгахтай адил чигээрээ явна. Гэхдээ хүчний хуваарилалт нь практикт өөр байх магадлал өндөр учир тээврийн хэрэгслийг их бага хэмжээгээр явж буй чиглэлээс нь эргүүлдэг. Ингэж эргэсэн тохиолдолд автомашиныг удирдах ямар ч бололцоогүй бөгөөд усан гулгалт дууссаны дараа бүтэн эргэх, жолооч нэмж эсрэг даран замаас гарах ч магадлал ихтэй.
* Арын дугуйнуудад эхэлж усан гулгалт бий болсон тохиолдолд тухайн автомашиныг удирдан жолоодоох ямар ч боломжгүй.

## Ишлэл
Ангилал:Замын хөдөлгөөн
Ангилал:Хур тунадас
Егор Борисов

419x419px|right

**Его́р Бори́сов** (1954 онд төрсөн) — Орос улсын Саха орны тэргүүн, **улс төрч** хүн юм.

## Ажил 
ЗХУ-ын үед улс төрийн ажилд орсон. ОХУ-ын үед буюу 1991 оноос Саха орны хөдөө аж ахуйн сайдаар ажиллажээ. 

2003-2010 онд Саха орны засгийн газрын тэргүүнээр ажиллаж, 2010 оноос Бүгд Найрамдах Саха Улсын тэргүүн болон ажиллаж байна. 

Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1954 онд төрсөн
Семён Новгородов

right|thumb|Семён Новгородов

**Семён Новгородов**  (якут. *Сэмэн Ноҕоруодап*;1892 оны 2 сарын 13 өдөр —1924 оны 2 сарын 28-ий өдөр)  — Хаант Оросын үеийн улс төрч, хэл шинжлэлч, якут бичгийг үндэслэгч хүн байв.

## Бага нас 
Семён Новгородов 1892 онд Боторус улсын (аймаг) нутагт төржээ. Хувиараа бичиг ном заалгасны дараа 1905 онд Якутск хот орж суралцжээ. 

Ардын аман зохиолыг шимтэн цуглуулсан Новгородов цуглуулсанаа якутын «*Саха саната*» сэтгүүлд (1912-1913) цуглуулгаа хэвлүүлж байв.

## Бичиг 
thumb|left|130px|«*Сахалыы сурук-бичик*»-ын тасархай
Түрүү үеийн оросуудын хэрэглэсэн якут бичиг уг хэлтэй яв цав нийцээгүй байснаас Новгородов кирил, латин үсэг хольж бичиж байв. 1913 онд Санкт-Петербургийн Дорно дахин судлалын хүрээлэнд нэгдэж араб, перс, турк, монгол, манж, татар хэл бичиг, аман зохиол судалжээ. 

Олон улсын авиа зүйн цагаан толгойноос эх авч якут хэлтэй нийцсэн шинэ цагаан толгойг (a, b, c, d, e, g, ʁ, h, i, ie, j, ɉ, k, l, ʎ, m, n, ng, nj, ɔ, oe, p, q, r, s, t, ɯ, ɯa, u, uo, w, y, s ) Новгородов латин үсгээр зохиосныг холбогдох байгууллагууд сайшаан дэмжиж 1920 оноос дунд сургуульд зааж, «*Манчары*» сонин даган мөрджээ. 

1930 он хүртэл 200 ном, 30 сурах бичиг Новгородовын үсгээр бичигдсэн ба якут хэл бичгийн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулжээ.

Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Оросын хэл шинжлэлч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1892 онд төрсөн
Ангилал:1924 онд өнгөрсөн
Георгий Башарин

**Гео́ргий Баша́рин** (1912—1992; 80 насалсан) — Зөвлөлтийн **түүхч**, нийгмийн зүтгэлтэн, саха хүн байв.

## Ажил 
Башарин дараах сэдвийн хүрээнд 500 гаруй шинжлэх ухаанч ном, нийтлэл хэвлүүлж байсан:
* Саха утга зохиолын түүх
* Саха орны хөдөө ажуйн үүсэл, хөгжил
* Сибирь, Сахагийн Орос оронд оруулсан хувь нэмэр. Якут орон Орост энх тайвнаар нэгдсэн онол
* Саха ардын нийгэм соёлын үүсэл, хөгжил
*  Түүх судлалын асуудал

Ангилал:ЗХУ-ын түүхч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Фёдор Охлопков

**Фёдор Охлопков**  (1908—1968)  — ЗХУ-ын баатар, мэргэн бууч, саха хүн байв.

## Бага нас 
Охлопков 1908 онд Крест-Хальжай сууринд (өнөө Саха орны Томпо аймагт байх) төрсөн.

## Дайн 
1941 оны 9-р сард Улаан цэрэгт элсэж, 12-р сард фронт руу очин 30-р армийн 375-р дивизийн пулемётчин болон дайсантай байлджээ. 1942 оны 10-р сараас 179-р дивизид мэргэн бууч болсон ба 1944 оны 6-р сар болоход Гитлерийн 429 цэрэг офицерийг цааш нь харуулсан байв. Энэ хугацаанд тэр 12 удаа шархаджээ. 

1945 онд Мосвкагийн Улаан талбайд нацист Германыг ялсан баярын сүрт жагсаалд оролцсон. 

1965 онд түүний алдрыг батжуулан ЗХУ-ын баатар цол, Лениний одонгоор шагнажээ.

## Ажил 
ЗХУ-ын Ардын Дээд Зөвлөлийн төлөөлөгчөөр сонгогдож байв. Дайны дараа нутагтаа ирж нам улс төрийн ажил хийж байгаад, 1951 оноос Якутын махны үйлдвэрийг удирдаж, 1954 оноос тариалан эрхлэж, 1960 онд тэтгэвэртээ гарчээ. 1968 онд 60 насандаа таалал төгссөн түүнийг төрөлх сууринд нь оршуулжээ. 

Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:ЗХУ-ын баатар
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 2-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан таван хошуу одон шагналтан
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1968 онд өнгөрсөн
Өмнөд Солонгосын төрийн сүлд

**Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын төрийн сүлдийг** тэгиг гэдэг бөгөөд 1963 онд батласан. Цэцгийн таван дэлбээ түүнийг тойрсон тууз (туузан дээр "Өмнөд Солонгос" гэж бичсэн), голд нь үндэсний далбаан дээр байдаг taegeuk дүрсэлсэн. Taegeuk нь амар тайван, эв нэгдлийг илэрхийлдэг.

File:Seal of the President of the Republic of Korea.svg|Ерөнхийлөгчийн тамга.
File:Emblem of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|Ерөнхий сайдын бэлгэ тэмдэг.
File:Emblem of the National Assembly of Korea.svg|Үндэсний Ассамблейн лого.

## Цахим холбоос 
* National Symbols

Төрийн сүлд
Солонгос, Өмнөд
Генри (нэгж)

**Генри** нь СИ системийн цахилгаан соронзон индукцийн нэгж юм. Үүнийг Жозеф Генригийн нэрээр нэрлэсэн бөгөөд дараах байдлаар тодорхойлно:
: 1 Гн = 1 В&middot;сек&middot;А-1 = 1 Ω&middot;сек

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Грей (нэгж)

**Грей** нь СИ системийн нэгж жоуль болон килограммаас уламжлагдсан нэгж юм. Энэ нь ионжсон цацрагаас шалтгаалсан шингээх тунгийн хэмжээг бөгөөд жин тутамд шингэсэн энергийг тодорхойлдог. Мөн Кермаг бас грейгээр хэмждэг.

Грей нь их британий физикч болон радиобиологийн эцэг гэгдэгч Льюис Харольд Грейгийн нэрээр нэрлэгджээ.

Энэ нэгж нь шингээж авсан энергийг биетийн жинд харьцуулсан харьцаа юм. 
: 1 Гр = 1 Ж/кг = 100 Рад

Энэхүү нэгжийг ихэвчлэн анагаах ухааны салбарт хэрэглэх ба хэрэглэсэн цацраг туяаны тунг илэрхийлэх эсвэл цөмийн анагаах ухааны эмчилгээнд хэрэглэгдэнэ.

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цөмийн хими
Ангилал:Радиометрийн нэгж
Зиверт (нэгж)

**Зиверт** нь (шведийн эмч бөгөөд физикч Рольф Зивертийн нэрээр нэрлэгдсэн) СИ системийн нэгж ба энэ нь ионжсон цацраг дахь төрөл бүрийн үнэлэмж бүхий цацрагийн тунгийн хэмжилтийн нэгж юм.

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Радио биологи
Ангилал:Радиометрийн нэгж
Такси (кино)

**Такси** — 2015 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн,	адал явдалт уран сайхны кино.

## Киноны дуу 
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Хаммам

Бие махбодь, сэтгэл зүрхээрээ ариусах ёс заншил

"Хүний биед үйлчилгээ үзүүлэхийг хүсвэл эхлээд тэр хүнээ хүндэтгэх хэрэгтэй"

Туркуудын амьдралд хамаам нь зөвхөн угаалга үйлдэх газар бус, үүнээс илүүтэйгээр эрүүл мэнд, олон нийт, соёлын арга хэмжээг зохион байгуулдаг нэгэн төв юм. Хүн төрөлхтөн усыг эрүүл мэнд, эмчилгээ сувилалд ашиглаж эхэлсэн тэр цагаас хойш хамаам, рашаан сувиллын газруудыг хийж бүтээж эхэлсэн байна. Эдгээрийн нэгэн төрөл болох хамаам нь хүмүүсийн хамгийн ихээр угаалга үйлдэж, ариусах хэрэгцээг хангасаар иржээ.

 Хамаам; Араб хэлний Hammam = Банн гэдэг үгнээс үүсчээ. Хамаамыг бие махбодь, сэтгэл зүрхээрээ ариусах гэж ойлгож болно.

Угаалга үйлдэх нь аливаа өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх болон тухайн өвчнийг анагаахад нэн тустай маш олон зуун жилийн түүхтэй арга барил юм. МЭӨ 4-р зууны тэртээ Ромд халуун усны банн нь бие махбодын арчилгаа болон сувиллын байгууламж гэдэг утгаар хэрэглэгддэг байжээ. Тэр үеийн Ромын халуун усны банн нь угаалга үйлдэхийн хажуугаар мөн төрөл бүрийн спорт, соёлын үйл ажиллагааны төв болж байсан юм. Турк хамаамын барилгын хийц нь Ромын халуун усны газраас сэдэвлэсэн боловч жинхэнэ хэв маягаа Исламын барилгын загвараас авсан гэж үздэг байна.
Ангилал:Туркийн соёл
Ангилал:Эрүүл ахуй
Хоймор өнжих нар

**«Хоймор өнжих нар»** — 2015 онд монгол хэлээр бүтэж, МҮОНТ-ээр цацагдсан олон (50) бүлэгт кино.

## Сэдэв 
Гэр бүлийн олон талт харилцаа, өнөөгийн нийгмийн өнгө төрхийг шингээж өгчээ.

Дөрвөн гэр бүл, түүнийг тойроод долоон гэр бүлийн амьдрал гарч байгаа. 

## Дүр 

;Лэгшидийнх
* *Лэгшид* — Д.Бямбацогт
* *Цолмон* — Т.Амармэнд
* *Билгэ-Үжин* — Б.Золжаргал
* *Билгүүдэй* — Б.Тэмүүлэн
* *Цэц-Үжин* — Л.Удвал

;Тогмидынх
* *Тогмид* — Е.Баярмагнай
* *Хорлоо* — Г.Урнаа
* *Энхжин* — О.Итгэл
* *Мөнхжин* — Ч.Чинбат
* *Энхүүлэй* — С.Уянга

; Сандагийнх
* *Сандаг* — Л.Доржням
* *Замилан* — С.Нарантүшиг
* *Цэцгээ* — Б.Түвшинжаргал
* *Сансар* — Б.Мөнхбаатар
* *Сувдаа* — О.Сарангэрэл
* *Огторгуй* — Э.Батмөнх

;Санжаагийнх
* *Санжаа* — А.Энхбаяр
* *Нансал* — Ж.Оюундарь
* *Зоригт* — Д.Хосбаяр

## Ерөнхий 
* *Зохиолыг бичсэн* — Д.Энхболд
* *Ерөнхий найруулагч* — Л.Ариунжаргал
* *Ерөнхий зураглаач* — Ж.Нямсүх

## Дуу 
## Эх сурвалж 
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Гэр бүлийн телевизийн цуврал
Ангилал:Монголын телевизийн цуврал
Гурван фазын цэг

thumb|"Хэвийн" бодисын болон усны фазын диаграм, диаграм тус бүрт гурван фазын цэг болон туйлыг дүрслэв.
**Гурван фазын цэг** (мөн анг. *Triple point*) гэдэг нь термодинамикт даралт болон температураас нь хамааруулан тодорхойлдог нэгэн төлөв байдлын цэг бөгөөд тухайн бодис нь энэ цэг дээр гурван төлөв байдал нь термодинамикийн тэнцвэрт байдалд байна. 

Гурван фазын цэг нь фазын диаграм дээр хайлаxын муруй болон ханасан уурын даралтын фазын хилийн шугам хоёрын огтлолцолын цэг юм.

## Жишээ: Усны гурван фазын цэг
Гурван фазын цэг дээр усны уур, шингэн ус болон мөс нь ижилхэн байх ба хэмжээний харьцаа нь гурван фаз дээр өөрчлөгдөхгүй. Мөс болон ус нь байнга усны уур луу ууршин орох ба мөс нь хайлан бас шингэн ус болно. Энэ гурван эсрэг процесс нь яг л ижилхэн төвшинд шилжилт нь явагдана: ус хөлдөнө, усны уур буун ус болох мөн хөлдөн шууд мөс болно. 

Усны гурван фазын цэг нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн утга ба 1976 онд Гуйлднер, Жонсон, Жонес нар 611,657 (± 0,010) Па (6 мбар) болон температур нь яг 273,16 К (0,01 °С) гэдгийг тогтоосон байна.

## Гиббсийн фазын дүрмийн онцгой тохиолдол
Гурван фазын цэг нь мөн Гиббсийн фазын  дүрмийн онцгой тохиолдол болдог:
 
: *f* = К - Ф + 2

Системийн чөлөөт хөдөлгөөний град f  нь (нэг бүрэлдхүүнт={компонент} систем: К= 1 гурван фазтай: Ф = 3) гурван фазын цэг дээр фазын дүрмийн дагуу үргэлж f=0: Аль нэг идэвхтэй төлөв байдлын хэмжээг өөрчилбөл фазын тэнцвэрт байдал тэр даруй алдагдана. Иймээс нэг бүрэлдхүүнт систем дээр 4 фазын хилийн шугам нэг цэг дээр огтлолцдоггүйн учир энэ юм (энд f = -1).

## Хуваарилалтын тогтоосон цэг
Гурван фазын цэгийн тодорхой байдал нь термометрийн хэмжээсийг тохируулахад онцгой температурын тогтоогч цэг болж өгдөг. 

Температурын мэдээлэлд зориулсан ихээр хэрэглэдэг гурван фазын цэг: 

* Ус: 273,16000&nbsp;K (0,01000&nbsp;°C = 32,018&nbsp;°F = 491,688&nbsp;°Ra) 611,657&nbsp;±&nbsp;0,010&nbsp;Па-д
* Мөнгөн ус: 234,31560&nbsp;K (−38,83440&nbsp;°C = −37,90192&nbsp;°F = 421,76808&nbsp;°Ra) 1,65·10−4&nbsp;Па-д 

## Эшлэл
Ангилал:Термодинамик
Ангилал:Бодисын шинж чанар
Ангилал:Зааг утга (температур)
Вебер (нэгж)

**Вебер** нь (мөн Вольт секунд) соронзон урсгалыг хэмжих хэмжилтийн нэгж юм. Энэ нэрийг германы физикч Вильгелм Эдуард Веберийн нэрээр нэрлэжээ.
: 1 Вб = 1 В&middot;сек = 1 Тл&middot;сек

Хуучны СГС-системд соронзон урсгалын нэгжийг Мкс (Максвелл) тэмдэглэдэг байсан.
: 1 Вб = 108 Мкс

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Антиблок систем

**Антиблок систем** *(англ. anti-lock braking system, ABS, товчлол: АБС)* гэдэг нь техникийн систем бөгөөд энэ нь автомашины явалтын аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлэх болон дугуйн гүйлтийн талбайн элэгдэлтийг багасгах зориулалттай систем юм. Антиблок гэдэг үг нь автоматаар блоклох буюу түгжихийг хориглох гэсэн утгатай ба үүнийг ихэвчлэн тээврийн хэрэгсэлд хэрэглэдэг. Мөн галт тэрэг болон нисэх онгоцны явах ангид хэрэглэх нь ч бий.

АБС нь тоормос гишгэх үед дугуйнуудын эргэлтийг түгжин зогсоох тоормосны даралтыг бууруулах үйлчилгээтэй ажиллана. Ингэснээр автомашин болон онгоц нь тоормос гишгэсэн үед ч жолоодох боломжтой болон явж буй мөрнөөс гарахгүй байх бололцоог олгодог. Үүнээс гадна энэ систем нь дугуйн хий эргэлтийг тохируулсанаар нойтон зам дээр тоормосны замыг багасгадаг. Харин хуурай  болон сул шороотой зам дээр эсрэгээр буюу тоормосны замыг уртасгах талтай байдаг.

Ангилал:Тоормосны туслах систем
Мерседес-Бенц C-Класс (W205)

**Mерседес-Бенц W205** нь Германы автомашин үйлдвэрлэгч Мерседес-Бенц компанийн одоогийн үйлдвэрлэж байгаа дунд ангилалд багтах автомашин юм. Энэ загвар нь 2007 оны гуравдугаар сараас 2014 оны тавдугаар сар хүртэл үйлдвэрлэсэн Mерседес-Бенц W204 загварын дараах үе болон гарч ирсэн. Mерседес-Бенц W205-ыг 2014 оны нэгдүгээр сард Хойд Америкийн олон улсын автомашины үзэсгэлэн худалдаанд танилцуулсан бөгөөд цувралын үйлдвэрлэлтийг мөн оны хоёрдугаар сарын 4-нд эхлэн, худалдаанд есдүгээр сард гаргасан байна.

## Их биеийн хэлбэр
Их биеийн хэлбэр нь хуучны танил загвар дээр нэмэгдэн шаталсан артай дөрвөн хаалгат лимузин, комби, купье, болон кабриолет загваруудаас сонголт хийх бололцоотой. Лимузин болон комби загварууд нь уртаашаа 9,5 см, купье загвар нь уртаашаа 6 см-ээр уртассан байна. Азийн зах зээлд зориулсан уртасгасан шаталсан артай лимузин загвар ч бий (V205).

 Mercedes-Benz C220 Bluetec W205 (13506216943).jpg|Хажуу талаасаа
 Mercedes_C-Klasse_Kombi_2014_%2814767401953%29.jpg|*Мерседес-Бенц С 250 Т-Моделл* 

## Эшлэл 
#205
Ангилал:Дунд ангиллын автомашин
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Комби
Ангилал:Лимузин
Ангилал:Комби
Ангилал:Купье
Ангилал:Кабриолет
Ангилал:Гибрид цахилгаан автомашин
Кулон

**Кулон** нь (олон улсын нэгжийн тэмдэглэгээ нь C) уламжлагдсан нэгж бөгөөд СИ системийн цахилгаан цэнэгийн нэгж юм. Энэ нэгж нь францын физикч Шарль Огюстен де Кулоны нэрээр нэрлэгджээ.

Нэг кулон гэдэг нь нэг Ампер цахилгаан гүйдэл нэг секундед утасны хөндлөн огтлолоор урсан өнгөрөх цахилгаан цэнэгийн хэмжээ:
; 1 Кл = 1 А &middot; 1 сек

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Катал

**Катал** нь (**кат**) моль болон секундээс уламжлагдсан СИ системийн нэгж юм. Энэ нь катализаторын идэвхжилтийг болон энцимийн идэвхжилтийг тэмдэглэдэг нэгж. Катал нь урьд нь хэрэглэж байсан энцимийн нэгж (U)-г орлон гарч ирсэн. 

Эмнэлгийн химид катализаторын идэвхжилтийг эзэлхүүн тутамд хэмжиx нь стандарт нөхцөл ба хэмжсэн нэгж нь энцимийн концентрацийн хэмжээс болно. Энцимийн нэгж (U)-г гэхдээ эмнэлгийн салбарт одоо ч орхилгүй хэрэглэж байгаа. 
: 1 кат = 1 моль / сек = 60 &middot; 106 U

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Биохими
Ангилал:Химийн нэгж
Юю Ту

**Юю Ту** (хятад хэл - 屠呦呦, 1930 оны 12 дугаар сарын 30-нд Хятад улсын Нинбо хотод төрсөн) нь Физиологи, Анагаах Ухааны салбар дахь Нобелийн шагнал хүртсэн анхны Хятад улсын эрдэмтэн юм.

## Цахим холбоос 
*  *Lasker~DeBakey Clinical Medical Research Award – Tu Youyou*.

Ангилал:Эм зүйч
Ангилал:Физиологи эсвэл анагаах ухааны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Ласкер~Дебэкейн клиник анагаахын судалгааны шагналтан
Ангилал:Бээжингийн их сургуулийн багш
Ангилал:Хумхаа
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Тесла (нэгж)

**Тесла** нь соронзон урсгалын нягтыг илэрхийлдэг СИ системийн уламжлагдсан нэгж юм. Энэхүү нэгжийг анх 1960 оны Парисийн олон улсын хэмжил зүйн хуралдаанаар Никола Теслагийн нэрээр нэрлэх болсон юм.
: 1 Тл = 1 В&middot;сек / м2 = 1 Н / А&middot;м = 1 Вб / м2 = 1 кг / А&middot;сек2
СГС-системд болон ялангуяа онолын физикт хэрэглэдэг нэгж нь Гаусс:
: 1 Гс = 10-4 Тл

Геофизикт хэрэглэдэг нэгж нь Гамма (γ):
: 1 γ = 10-9 Тл = 1 нТл

## Хэмжилтийн нэгжийн жишээ
* 100&nbsp;пТл - 10&nbsp;нТл (10 - 10 ): сансар дахь соронзон индукц
* 2&nbsp;мТл (0,002): 100 А гүйдлээс 1 см зай, жишээ нь: автомашиныг асаах аккумляторын гүйдэл, Амперийн хуулийг үзнэ үү
* 0,1 Тл: худалдаанд байдаг энгийн соронзон тах (морины тах шиг хэлбэртэй)
* 0,25 Тл: ердийн нарны толбо

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Ангилал:Никола Тесла
Сименс (нэгж)

**Сименс** нь СИ системийн уламжлагдсан нэгж бөгөөд энэ нь цахилгаан дамжууллын хэмжилтийн нэгж юм. Үүнийг германы зохион бүтээгч, цахилгаан техник болон аж үйлдвэржилтийг үндэслэгч Вернер фон Сименсийн нэрээр нэрлэжээ. Дамжууллын утга болох 1 Сименс нь цахилгаан эсэргүүцлийн 1 Ω-той урвуу хамааралтай. 
: См = 1/Ω = 1 А/В 

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Ангилал:Вернер фон Сименс
Танхай тээгч

**Танхай тээгч** — 2015 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн уран сайхны кино.

## Гол дүр 
* *Жавзан* — И.Одончимэг
* *Ланцаг* — Ц.Батхуяг
* *Төмөрөө* — Т.Бархүү
* *Нараа* — О.Долгор

## Киноны дуу 
## Эх сурвалж 
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Деформац

зааж байна.]]
**Деформац** (, орчуулбал **хэв гажилт** эсвэл **хэлбэржилт**) гэдэг нь континуум механикт биет гадны хүчний нөлөөнд орон, түүний улмаас өөрийн хэлбэрээ өөрчлөхийг нэрлэдэг. Хэлбэржилт нь уртын өөрчлөлт (сунгалт) эсвэл өнцгийн өөрчлөлт (гажилт) хэлбэрээр мэдэгдэнэ. Хэлбэржилтийг гажилтын тензорын тусламжтайгаар дүрсэлнэ. Гаднаас үйлчлэх хүчний эсрэг үйлчилж байгаа биетийн хүчийг **хэлбэржилтийн эсэргүүцэл** гэж нэрлэнэ.

Аливаа нэгэн биед хүч үйлчилбэл  хэлбэр байрлал нь өөрчлөгдөнө. Харин буцаж хэвэндээ орохыг уян харимхайн деформац гэнэ. Анхны байрлалдаа орохгүй бол деформацад орсон гэсэн үг.

Температурын өөрчлөлтийн үр дүнд үүсдэг дулааны хэлбэлзлээс үүдэлтэй хэв гажилтууд бас байдаг.

Физикийн хувьд хэв гажилт нь a бие махбодь эсвэл зүйлийг өөрчлөхөд хүргэдэг үзэгдэл, байнгын эсвэл буцаах боломжтой.

Дотор байнгын хэв гажилт бие нь байгалийн байдалдаа эргэж ордоггүй, харин эсрэгээрээ, хэрэв а эргэлт буцалтгүй хэв гажилт бие нь хэвийн байдалдаа эргэж ирдэг.

Жишээлбэл, харандаа хэв гажилтаа хугалахад байнгын шинжтэй байдаг, гэхдээ хэрэв энэ нь сунгасан булаг бол хэрэглэсэн хүч дууссаны дараа бие хэвийн байдалдаа ордог тул буцаад хэв гажилд ордог.

## Биеийн хэв гажилтын хэлбэрүүд 
Бие махбодь нь янз бүрийн хэлбэрийн хэв гажилтанд орж болох ба үүнд дараахь зүйлийг дурдаж болно.

## Уян хатан хэв гажилт 
Энэ бол биед үзүүлэх хүч, хурцадмал байдал эсвэл ачаалал зогссоны дараа алга болдог хэв гажилтын төрөл юм. Энэ нь бие махбодь нь эргэлт буцалтгүй, түр зуурын хэв гажилтанд ордог. Жишээлбэл, уян хатан соронзон хальснууд нь суналтын хүчээр уян хатан деформацад ордог. Гэсэн хэдий ч хүч соронзон хальсыг хэвийн байдалд оруулсны дараа.

## Хуванцар деформаци 
Хуванцар хэв гажилтыг байнгын буюу эргэлт буцалтгүй байдлаар тодорхойлдог, учир нь хүч, суналт, ачаалал өгсөн бие анхны хэвэндээ орохгүй бөгөөд энэ хэв гажилтыг үүсгэсэн шалтгаан арилсан ч гэсэн.

Учир нь бие махбодь нь бүтцэд нь байнга нөлөөлдөг термодинамикийн янз бүрийн өөрчлөлтийг хийдэг. Жишээлбэл, шилний хэлтэрхийг хагалах.

Ангилал:Континуум механик
Метр/секунд

**Метр/секунд** (товчилбол м/с) гэдэг нь хурдыг хэмжих нэгжүүдийн нэг. Энэ нь секундэд хэдэн метр туулахыг хэмжих нэгж юм.
Ангилал:Хэмжилтийн нэгж
Фридрих Опел

thumb|right|Ах дүү Опел (зүүнээс гар талаас баруун тийш): Карл, Вилхелм, Хайнрих, Фритц, Лудвих
**Фридрих Франц Опел** (; * 1875 оны 4-р сарын 30-нд Рюсселсхайм хот; † 1938 оны 8-р сарын 30-нд Вена хот) нь Опелын гэр бүлээс гаралтай германы инженер бөгөөд бизнесмен нэгэн байсан юм. 

## Амьдрал
Опелын Фридрих  нь Адам болон Софи Мари Шеллерийн хүү болон төржээ. Тэрээр 1894-1897 оны хооронд Миттвайда хотын дээд сургуулийг механик инженер мэргэжлээр төгссөн бөгөөд германы автомашин үйлдвэрлэгч Опел ХК-ийн ахлах зохион бүтээгчээр ажиллаж байжээ. Тэрбээр өөрийн төрсөн ах Вилхелмтэй хамтран германд анхны урсгал үйлдвэрлэлтийн системийг автомашины үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн юм. 1927 онд Дармштадтын Техникийн Их Сургууль түүнд хүндэт докторын цол олгожээ.

Түүний эцэг Опелын Адам нь 1862 онд Опел хувьцаат компанийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд анхандаа оёдлын машин үйлдвэрлэж байсан бол сүүлд нь унадаг дугуйн үйлдвэрлэгч болсон байна. Түүний эцэг 1895 онд нас барсаны дараа Адамын таван хүү Опел ХК-ийг өвлөн авсан юм. Ингээд 1898 онд Фридрих болон түүний ах Вилхелм нар Дессау дахь Фридрих Лутцманны үйлдвэрийг худалдан авсанаар автомашины үйлдвэрлэлийг эхлүүлжээ. Фридрих нь унадаг дугуйн нэртэй тамирчин байсан ба ойролцоогоор 180 орчим шагнал хүртэж байсан байна. Түүний дугуйн спортоор хичээллэж байхдаа хүртсэн хамгийн том шагнал нь 620 км холын зайд түрүүлсэн явдал байлаа. Мөн тэрээр авто спортыг хөхүүлэн дэмжигчдийн нэг байв. Фридрихийг мөн Фритц гэж дууддаг байсан ба түүний ах Вилхелмийн хүү Фритц фон Опелтой андуурах тохиолдол их гардаг.

## Шагнал
: 1921: Дармштадтын Техникийн Их Сургуулийн хүндэт доктор цол

## Цахим холбоос 
Ангилал:Автомашин үйлдвэрлэлийн бизнесмен
Ангилал:Германы дугуйчин
Ангилал:Дармштадтын Техникийн Их Сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Опелын гэр бүл
Ангилал:Германы зохион бүтээгч
Ангилал:Худалдааны бизнесмен
Ангилал:19-р зууны бизнесмен
Ангилал:20-р зууны бизнесмен
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1875 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Луун шивээст охин (ном)

**Луун шивээст охин** (швед эхийн нэр:Män som hatar kvinnor - эмэгтэйчүүдийг үзэн ядагч эрчүүд) нэртэй зохиол нь Шведийн зохиолч сэтгүүлч Стиг Ларсоны гэмт хэргийн сэдэвтэй зохиол юм. Millennium цувралын тэргүүн боть бөгөөд 2005 онд хэвлэгдсэнээс хойш Европ болон Америкт хамгийн сайн борлуулалттай ном болсон.

Ангилал:2005 оны ном
Ангилал:Роман
Галаар наадсан охин (ном)

**Галтай тоглосон охин** () нь Шведийн зохиолч Стиг Ларсоны бичсэн сэтгэл зүйн триллер роман юм. Энэхүү номыг зохиолчийг нас барсны дараа 2006 онд швед хэл дээр, 2009 оны 1-р сард англи хэл дээр хэвлэн олонд хүргэжээ.

Энэ номонд Лисбет Саландер, Микаэль Бломквист зэрэг **Луун шивээст охин** (2005) номны олон дүрүүд гардаг. Ном шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан ба **The Bookseller** сэтгүүлийн мэдээлснээр, Их Британийн хатуу хавтаст номын жагсаалтын №1-д гарсан анхны бөгөөд цорын ганц орчуулгын роман болсон байна.

## Эх сурвалж
Ангилал:2006 оны ном
Ангилал:Роман
Өрмийн машин

thumb|right|Баттерейгаар ажиллах өрмийн машин
thumb|right|Хуучны шулуун хөтлүүртэй, босоо өрмийн машин
thumb|right|Өрөмдлөг хийж буй байдал
thumb|right|Радиаль өрмийн суурь машин
thumb|right|Гар эргүүлэгтэй өрөм
thumb|right|Гар эргүүлэгтэй өрмийн өөр хувилбар
**Өрмийн машин** гэдэг нь нэгэн төрлийн ажлын зориулалт бүхий машин бөгөөд түүнд нэмж угсрагдах өрмийн тусламжтайгаар өрөмдлөг хийж болно. Өрөм нь эргэлтийн момент үүсгэгчийн (цахилгаан моторт олон янз бий) тусламжтайгаар шаардлагатай эргэх хөдөлгөөнд орно. Нэг хөтлүүртэй цахилгаан машиныг хэрэглэж эхлэхээс өмнө аж үйлдвэр болон гар хийцэд хэрэглэдэг өрмийн машин нь шулуун дамжуулга бүхий машинууд байдаг байв.

## Өрмийн машины хувилбарууд
### Гар өрмийн машин
1895 онд Вильхелм Эмиль Файны хийсэн цахилгаанаар ажилладаг гар өрмийн машин нь хамгийн анхны цахилгаан багаж хэрэгсэл болсон юм. 

Энэ төхөөрөмж нь өрөмдлөг хийхдээ гараар чиглүүлэгдэнэ. Цахилгаан болон даралтат хийн гар өрмийн машинаас гадна гар эргүүлэгтэй өрмийг ч өнөө үед хэрэглэж байгаа харагддаг. 

Ангилал:Өрмийн  машин
Ангилал:Цахилгаан багаж хэрэгсэл
Ангилал:Гараар чиглүүлэх багаж хэрэгсэл
Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн

**Лайхансүрэнгийн Лхасүрэн** (1946 онд Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн) нь Монгол Улсын жүжигчин, найруулагч хүн. СУИС-ийн багш байхдаа, МУ-ын Ерөнхийлөгчийн 2002 оны 7 сарын 5-ны 94 тоот зарлигаар Гавьяат жүжигчин цол хүртсэн.

## Намтар
Тэрбээр нийслэлийн II сургуулийн VII ангийг 1962 онд төгсөөд Улсын Хүүхдийн Төв театрт жүжигчнээр ажиллаж байв. 1974-1978 онуудад Москва хотын А. В. Луначарскийн нэрэмжит ТУДС-д (ГИТИС) найруулагчийн мэргэжлээр суралцсан. Улмаар Улсын Хүүхэд Залуучуудын Театрт 1978-1984 онуудад ерөнхий найруулагч, уран сайхны удирдагч, 1984 оноос УБИС, СУИС-д багшаар ажиллаж иржээ.

## Бүтээл
Ч. Чимидийн “Тус биш ус” киноны Осор, Б. Ширэндэвийн “Төгсгөл”-ийн Мөнхөө, “Ацаг шүдний зөрөө”-гийн сорвит, Ч. Лодойдамбын “Гарын таван хуруу”-ны Шагдар гэхчлэн дэлгэцийн, В. Шекспирийн “Ромео Жульетта”-гийн Ромео, Н.Островскийн “Болд хэрхэн хатаагдсан нь”-ын Корчагин зэрэг тайзны 100-гаад дүрийг бүтээжээ.

“Гурван найз”, “Болд хэрхэн хатаагдсан нь”, “Дээвэрт суудаг Карлсон”, Ж. Б. Мольер “Аргагүйн эрхэнд оточ”, “Бэрд” зэрэг жүжгийг найруулан тоглуулсан байна. СУИС-д олон жил багшилж залуу авьяастнуудыг урлагийн замд хөтлөсөн сурган хүмүүжүүлэгч тэрбээр “Хүн хөрөө” кино зохиол бичиж, өөрөө найруулан дэлгэцнээ гаргасан байна.

Ангилал:Монголын кино зохиолч
Ангилал:Монголын найруулагч
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Алдархааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
1221 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Хорезм

**Хоре́зм** **улс** (туркмен. *Horezm*; узбек. *Xorazm / حارزم*) —Хорезм бол Амударья мөрний адаг хэсэгт орших Төв Азийн эртний болон дундад зууны үеийн улс, түүхэн бүс нутаг юм. Энэ улс нь газар тариалан, гар урлал, худалдаа хөгжсөн эртний баянбүрдүүдийн бүс нутаг юм.

Кузелигыр, Калалыгир зэрэг төвүүдтэй эртний Хорезмын соёл иргэншил, түүний төрт улс нь МЭӨ 6-4-р зууны үед Туркменистаны хойд хэсэгт Куюсай соёлын үндсэн дээр хөгжсөн гэж үздэг. Эртний Хорезмын хот байгуулалтын эрин үе мөн эндээс эхэлсэн гэдэг.

Хорезм улсын нутаг дэвсгэр нь янз бүрийн цаг үед Канжу, Аббасидын Халифат Улс, Газнавидын эзэнт гүрэн, Селжүкийн эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан. 11-р зуунаас 16-р зууны сүүл үе хүртэл бараг 6 зууны турш нийслэл Коне-Ургенч хоттой Хорезмын төв нь Амударья мөрний Сарыкамыш орчим (хойд Туркменистан) байрлаж байжээ. Энэ үед Түрэгийн Ануштегенид гүрний засаглалын үед Хорезм хамгийн их цэцэглэн хөгжиж, томоохон эзэнт гүрэн (Хорезмшах эзэнт гүрэн) болжээ. Хожим нь Алтан Орд, Төмөрийн эзэнт гүрэн, Шейбанидын эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан бөгөөд хэдэн зууны турш бие даасан улс (Хорезмын хаант улс)-тай байжээ. 1873 онд Оросын эзэнт гүрний хараат болсон.

Энэхүү улс нь нийтийн он тоололын 1077-1225/1231 онуудын хооронд оршин тогтнож байсан. Их Монгол Улсын Чингис хааны байлдан дагуулалтаар Хорезм улс газар нутгийнхаа ихэнхи хэсгийг алдаж, доройтоод 1231 онд сүүлчийн султан Жалал ад дин алагдснаар тус улсыг мөхсөн тооцох болсон.

Одоогийн байдлаар түүхэн Хорезм улсын нутаг дэвсгэр нь Туркменистан (Дашогуз, Лебап мужууд),  Узбекистан (Харакалпакстан, Хорезм муж) болон Казахстаны нэг хэсэг болсон юм.

## Мөн үзэх 
* 
* Сартуул иргэн улс


Ангилал:Азийн түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Азийн бүсчлэл
Ангилал:Узбекистаны газар зүй
Ангилал:Туркменистаны газар зүй
Дай Вьет

**Их Вьет улс** нь одоогийн Вьетнамын нутгийн хойд хэсгийг 1054-1400, 1428-1805 онуудын хооронд эзлэн оршиж байсан. Түүхийн туршид хойд зүгт оршиж байсан Монголын Их Монгол Улс, Юань улс,  Хятадын Сүн, Мин, Манжийн Чин улстай дипломат болон дайн байлдааны аргаар тусгаар тогтнолоо хамгаалж байсан улс юм. 

=Мөн үзэх=
* Монголчуудын Вьетнам руу хийсэн довтолгоо

Ангилал:Вьетнамын түүх
Тогоон (Хубилай хааны хүү)

**Тогоон** нь Хубилай хааны Баяд овгийн Баяужин хатнаас мэндэлжээ. Сэцэн хаан түүнийг Вьетнамыг дайлах цэргийн ерөнхий захирагчаар томилоод, Өмнөдийг тохинуулах Жэнь Нань ван цол шагнан, алтан тамга хүртээж өмнө зүгт илгээсэн. Гэвч тэрээр уг дайнд ялагдаж, их хэмжээний гарз хохирол амссанд нилээн гэм хүртээд Янжоу хотын захирагчаар томилогджээ. 1301 онд таалал төгссөн.

## Гэр бүл
Эцэг: Хубилай хаан 

Эх: Баядын Борагчингийн охин Бавужин хатан 

Хөвүүд: 
# Жэнь Нань ван Луужан
# Жэнь Нань ван Тобуха
# Вэй Шүнь ван Хонжибуха
# Хуай ван Төмөрбуха
# Вэнь Жи ван Манзи
# Ань Дэ ван Будашири

Ангилал:Алтан ургийнхан
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)
Ангилал:Юань улсын хүн
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1301 онд өнгөрсөн
Туркийн спорт

2002 оны ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн.]]
» багийн шинэ талбай - Али Сами Ен тамирын цогцолбор]]
**Туркийн спорт**

Хөлбөмбөг бол Түрк улсад хамгийн их дэлгэрсэн тамир, спорт юм. Хөлбөмбөгийн лиг дээд, дунд, доод гэсэн гурван ангитай. «Фенербахче», «Галатасарай», «Бешикташ», «Трабзонспор» зэрэг багууд олон улсад танигдаж чаджээ. Түрк улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг 2002 оны ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн. Нэг спорт нийгэмлэгийн харъяат болохоор хөл бөмбөг, сагсан бөмбөг, гар бөмбөгийн сайн багууд адилхан нэртэй байх нь таарна. Сагсан бөмбөгийн «Анадолу Эфес», эмэгтэй гар бөмбөгийн «Фенербахче» баг тив, дэлхийд сайн амжилт үзүүлдэг.

НБА-д тоглодог Хидайет Туркоглу гэдэг сагсан бөмбөгч бий. Мөн Түркийнхэн хүч чадлын спортод сайн. Түрк үндэстний «Ягли гүреш» (Тосон барилдаан)-ийн бөхчүүд биеэ тосолж, зүлгэн дээр өрсөлдөгчийн далыг дээш харуулан дарахын төлөө барилддаг.

Чөлөөт, сонгомол барилдаанаар Яшир Догу мэтийн алдартадтай.

Эр, эм хүндийг өргөлтийн олимп, дэлхийн аваргуудтайгаас Наим Сулейманоглу, Халиль Мутлу хоёр домог болсон.

## Лавлах холбоос 
## Гадаад холбоос 
*Sport in Turkey
Ягаан цээнэ

** Ягаан цээнэ ** - (), ()

60-80см өндөр иштэй, гуравласан цуулбар навч, том ягаан цэцэгтэй олон наст өвслөг ургамал.

Монгол орны хангай, хэнтийн уулархаг нутгийн шинс, хусан холимог ойн зах, цоорхойгоор ургадаг.

Мал иддэггүй. Цээнийн навч үндсийг хүнсэнд хэрэглэдэг байна.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал: Монгол улсын ургамлын аймаг