Харьков

**Харьков** [ха́рьков] буюу **Харкив** () -Украин улсын зүүн хойд хэсэгт орших Харьков мужийн засаг захиргааны төв, 350 км² газар нутагтай 2023 оны байдлаар 1.100 сая, орчин тойронтойгоо нийлээд 2 сая орчим хүн амтай бөгөөд улсдаа хоёрдугаар ордог саятан хот юм. 

## Эш түүх 
Харьков хотыг 1654 онд Баруун болон Төв (Наднипрянская) Украинд Польшийн дарлалаас зугтсан Украины казакууд болон тариачид байгуулжээ. Оросын эзэнт гүрний үед украины төв байсан ёсоор Зөвлөлт Украин байгуулагдсан эхний жилүүд, 1935 он хүртэл нийслэл хот нь байв.

## Газар зүй 
thumb|left|150px|Нутгийн хуваарь

Харьков хот далайн түвшнээс дээш 94—205 метр өндөр газар 350 км² нутаг эзлэн оршдог. Дундуур нь Харьков, Лопань, Уды, Немышля, Алексеевка, Саржинка, Очеретянка, Роганка, Студенок зэрэг гол горхи урсдаг.

Нийслэл Киевээс 477 км, Оросын хилээс 26 км зайнд оршдог. Өөрийн гэсэн хотын бөөгнөрөлтэй. Өргөн хүрээнд энэ нь хил дамнаад Харьков–Белгород хотын бөөгнөрөл болдог.

Тус хот нь Лениний, Дзержинскийн, Киевийн, Москвагийн, Фрунзийн, Оржоникидзегийн, Коминтернийн, Чернозаводын, Октябрийн гээд 9 дүүрэгт хуваагддаг байсан. Одоо үед:

* **Новобаварский** (укр. *Новобаварський*) — 1924—2016 онуудад — Октябрьский.

* **Холодногорский** (укр. *Холодногі́рський* ) — 1929 оноос — *Ивано-Лысогорский*;  1929 онд Ленины, 2016 оноос — Холодногорский болсон.
* **Шевченкогийн** (укр. *Шевче́нківський*) — өмнө— Дзержинский,.
* **Киевын** (укр. *Ки́ївський*) — 1957 оноос *Кагановичский* гэдэг байсан.
* **Основянский** (укр. ''Основ'янський*) — Коминтерновский байсан.
* **Индустриальный** буюу **Аж үйлдвэрийн** (укр. *Індустріа́льний*) —  Орджоникидзегийн гэдэг байсан 2016 онгоос— Индустриальный.
* **Салтовский** (укр. *Салтівський*) — 1961 он хүртэл—  *Сталинский*, 2022 он хүртэл —  *Московский*.
* **Слободской** (укр. *Слобідський*) — Коммунист Интернационал байсан, 2016 оноос— Слободской.
* **Немы́шлянский** (укр. *Неми́шлянський'') — Фрунзийн байсан 2016 оноос— Немышлянский болсон.

## Хүн ам зүй 
1950 онд 718,000, 1959 онд 953,000, 1962 онд 1 сая гаруй хүн амтай байсан бол 1970 оны хүн амын тооллогоор Харьков хотод 1,223,000 хүн амьдарч байсан бол 1979 онд 1,444,000 хүн амтай байсан. 2014 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар Харьковын хүн ам 1,423,000 хүн байв (Киевийн дараа 2-р байр)

Харьков хотод 2020 онд 1,452,443 хүн оршин сууж байна. Хүн амын тоогоор улсынхаа хотуудаас хоёрдугаарт явна. Анхнаасаа олон үндэстний өлгий байсан. Еврей үндэстэн олон байж байгаад дайнаар нэлэнхүй хөнөөгдсөн бөгөөд дүрэвсэн байна. Одоо украин үндэстэн олонхийг бүрдүүлж байна.

## Засаг захиргаа 
Орчин үеийн Харьков хотын нутаг дэвсгэр нь есөн Засаг захиргаа-нутаг дэвсгэрийн нэгжид хуваагддаг - хотын дүүрэг: Шевченков, Новобавар, Киев, Слобод, Холодногор Москва, Аж үйлдвэрийн, Немышлян болон Основян юм.

## Эдийн засаг 
Танк, бульдозер, цахилгаан тоног төхөөрөмж, генератор, турбин гэх мэт хүнд үйлдвэр хөгжсөн.

## Боловсрол 
Харьков хотын дээд сургуулиудад 200 гаруй мянган оюутан сурдаг бөгөөд түүний 12 мянга нь гадаад оюутнууд юм байна. /Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараагаас монгол оюутнууд Харьков хотын дунд, дээд сургуулиудад сурч эхэлсэн. 2020 оны байдлаар Монголоос 20 орчим оюутан сурж байсан ажээ/.

1804 онд байгуулагдсан **Харьковын Үндэсний Их сургууль** /Василь Назарович Каразины нэрэмжит/ нь 21 факультеттай: биологи; физик, техникийн; радио физик, биоанагаахын электроник, компьютерийн систем; биеийн тамирын; компьютерийн шинжлэх ухаан; философийн; математик, компьютерийн шинжлэх ухаан; газарзүй, геологи, амралт, аялал жуулчлал; экологийн; эдийн засгийн; Гадаад хэл; түүхэн; филологи; эмнэлгийн; химийн; социологийн; сэтгэл судлал; хууль ёсны; бие махбодийн болон эрчим хүч; олон улсын эдийн засгийн харилцаа, аялал жуулчлалын бизнес.Тус их сургууль нь Нобелийн шагналтан, физикч Лев Ландау, биологич Илья Мечников нарын судалгаа, үйл ажиллагаатай нягт холбоотой юм. Мөн Харьков хотод дараах сургуулиуд байдаг байна. Үүнд:

* В.В.Докучаевын нэрэмжит Харьковын Үндэсний хөдөө аж ахуйн их сургууль , 
* Харьковын Политехникийн дээд сургууль, 
* Харьковын Үндэсний Эдийн Засгийн Их Сургууль, 
* Харьковын Үндэсний Анагаах Ухааны Их Сургууль, 
* Цэцэн Ярослав /Ярослав Мудрдрый/-ын нэрэмжит Үндэсний Хууль зүйн Академи,
* Харьковын Улсын соёлын академи, 
* Эм зүйн Үндэсний их сургууль, 
* Үндэсний сансар судлалын их сургууль, 
* И.П.Котляревскийн нэрэмжит Харьковын үндэсний урлагийн их сургууль зэрэг юм. 

## Алдартай уугуул иргэд 
Людмила Гурченко, театр, кино жүжигчин, поп дуучин, кино найруулагч. Зохиолч Иван Бунин.

## Өв соёл 
Харьковт шинжлэх ухааны хүрээлэн 142, дээд сургуулийн газар 45 (1805 онд байгуулагдсан Харьковын их сургууль ...), музей 16, театр 6, номын сан 80, зургийн үзэсгэлэн 1 тоотой байна.

Харьковын «Металлист» хөлбөмбөгийн баг Украины дээд лигт тоглодог.

## Ах дүү хот 
* Оросын Белгород (2001)
* Италийн Болонья (1966)
* Черногорийн Цетине (2011)
* Америкийн Цинцинати (1989)
* Латвын Даугавпилс (2006)
* Туркийн Газиантеп (2011)
* Хятадын Жинань (2004)
* Гүржийн Кутаиси (2005)

* Францын Лилль (1978)
* Оросын Москва (2001)
* Польшийн Познань (1998)
* Израйлийн Ришон-ле-Цион (2008)
* Хятадын Тяньжинь (1993)
* Польшийн Варшав (2011)

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Харьков мужийн суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Украины урьдын нийслэл
Ангилал:Украины их сургуулийн хот