Багваахай

**Багваахай** (***Taraxacum***) бол олон наст ургамал юм. Удвалынхан овогт багтдаг. Өвслөг урт, хоёр талдаа жад хэлбэрийн урт навчтай. Иймээс олон хэлэнд франц хэлний *dent-de-lion* буюу "арслангийн шүд" гэсэн утгаас гаралтай нэрээр нэрлэдэг. Багваахайн олонд танигдсан шар цэцэг нь 3-5 см диаметртэй ба тус тусдаа салж ургасан дэлбээ нь 4-20 см урттай байдаг. Дэлбээ нь өдөр нээгдэж, шөнө хумигдаж хураагддаг. 

## Хэрэглээ, ашиг тус
Энэ цэцэг 3 сая жилийн өмнө Еврази, Хойд Америкт үүссэн гэж үздэг ба хүн төрөлхтөн хоол хүнсэндээ болон эмийн ургамал болгон хэрэглэж байсан баримт байдаг. Эрт дээр үеэс, барагцаалбал 1000 гаруй жилийн өмнөөс Хятад, Грек, Ром зэрэг орнуудад цэцгийг нь хоол хүнсэндээ хэрэглэсээр иржээ. Багваахай цэцгийн навч болон цоморлиг нь Ази, тэр дундаа хятад, солонгос хоолны нэг хэсэг нь болдог. 

Багвайхайн үндэс нь аюулгүй, хамгийн өргөн хэрэглэгддэг эмчилгээний ургамлын төрөлд ордог аж. Тиймээс уламжлалт тамиржуулах ургамал ч гэж нэрлэгддэг байна. Бүхий л биеийг тамиржуулах, ялангуяа элэг, цөсний үйл ажиллагааг дэмждэг, цөсний гуурсны хавдалтыг буулгадаг, цөсний чулууг хайлуулахад нэмэртэй гэжээ.

## Найрлага
Багваахай нь луувангаас ч илүү бета-каротин агуулсан байдаг. Төмөр болон кальцийн агуулагдах хэмжээ нь бууцайнаас баялаг байх ба та энэ ургамлын навчнаас Витамин  B-1, B-2, B-5, B-6, B-12, C, E, P, болон D г авч болох юм байна.
Biotin, inositol, potassium, phosphorus, magnesium зэрэг бодисууд ч мөн агуулагддаг аж. Үндэс нь sugar inulin агуулахаас гадна маш олон эмийн найрлаганд оролцдог байна. Энэ ургамлын олон гайхамшигт чанар нь Элэгний C вирусын эсрэг зохистой хооллолтонд зүй ёсоор ордог ажээ.
Багваахайн навч нь их хэмжээний эрдэс бодис, витамин агуулдаг. Ялангуяа Витамин  A,C болон K. Мөн Кальци, Калиь Төмөр, Марганц гэх мэт. 
1 аяга багваахайн навч нь хүний нэг өдрийн хэрэглээний Витамин А-112%, Витамин С 32%, Витамин К 535%-тай тэнцэх хэмжээний аминдэм агуулдаг байна. Мөн жин хасахад шаардлагатай Н Витамины чухал эх булаг нь юм.

100гр-д агуулагдах хэмжээ

Чийг	g	85.60
Илчлэг	kcal	45
Илчлэг	kJ	188
Уураг	g	2.70
Өөх тос	g	0.70
үнслэг	g	1.80
нүүрс ус g	9.20
эслэг	g	3.5
Сахар	g	0.71
эрдэс бодис 
кальц, Ca	mg	187
Төмөр, Fe	mg	3.10
Магни, Mg	mg	36
Фосфор, P	mg	66
Кали, K	mg	397
Натри, Na	mg	76
Цайр, Zn	mg	0.41
Зэс, Cu	mg	0.171
Мангани, Mn	mg	0.342
 
амин дэм 
	
Амин дэм C, 	mg	35.0
Тиамин, B-1	mg	0.190
Амин дэм B-6	mg	0.251
Амин дэм A	mcg_RAE	508
каротин , alpha
mcg	363
Амин дэм E 	mg	3.44
Амин дэм K 	mcg	778.4
согтоох бодис , этил	g	0.0
кофейн 
mg	0

## Зарим зүйлүүд
* *Taraxacum albidum*, цагаан цэцэгт япон багваахай
* *Taraxacum californicum*, Калифорнийн багваахай
* *Taraxacum japonicum*, Япон багваахай
* *Taraxacum kok-saghyz*, Орос багваахай
* *Taraxacum laevigatum*, Улаан үрт багваахай.
** *Taraxacum erythrospermum*, *Taraxacum laevigatum*-ийн дэд зүйл гэж үзэх нь олон.
* *Taraxacum officinale* (ижил утгатай: *T. officinale subsp. vulgare*), ердийн багваахай.
  
## Зургийн цомог

Image:T_denudatum02.jpg| *Taraxacum denudatum*
Image:Taraxacum obovatum habitus 2009March19 DehesaBoyaldePuertollano.jpg| *Taraxacum obovatum*
Image:Dandelion and bee.jpg| *Taraxacum officinale*
Image:T albidum01.jpg| *Taraxacum albidum*

## Эшлэл
## Гадны холбоос

Ангилал:Навчит ногоо
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг