Монгол Улсын Төрийн далбаа

**Монгол Улсын төрийн далбаа** нь Монгол Улсын 1992 оны Үндсэн хууль хүчин төгөлдөр болсон цагаас буюу 1992 оны 2 сарын 12-ноос хэрэглэгдэж эхэлсэн. Үндсэн хуулийн 12-р зүйлийн 4 дэх хэсэгт: "Монгол Улсын төрийн далбаа нь улаан, хөх, улаан хосолсон өнгөтэй байна. Далбааны гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй дундах хэсэг нь мөнх тэнгэрийн хөх, түүний хоёр тал нь мандан бадрахын бэлгэдэл улаан өнгөтэй байна. Далбааны ишин талын улаан дэвсгэрийн төв хэсэгт алтан соёмбо байрлуулна. Далбааны өргөн, урт нь 1:2-ын харьцаатай байна." гэж заажээ.

Монгол Улсын үндсэн хуульд “Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын бэлгэ тэмдэг нь Төрийн сүлд, туг, далбаа, тамга, дуулал мөн.  Төрийн сүлд, туг, далбаа, дуулал нь Монголын ард түмний түүхэн уламжлал, хүсэл тэмүүлэл, эв нэгдэл, шударга ёс, цог хийморийг илэрхийлнэ” хэмээн заажээ.

Төрийн далбаан дээр дүрсэлсэн **Соёмбо** тэмдэг нь Анхдугаар богд Занабазар 1686 онд бүтээсэн 90 гаруй Соёмбо үсгийн бүх шинжийг агуулсан толгой үсэг юм. Түүний бэлгэдэл нь Монгол Улс эгнэгт мандан бадарч, Монголын ард түмэн эв найрамдалтай, шударга ёсыг сахин, гадаад, дотоодын дайснаг дарж, өнөр өтгөн болж, цэцэглэн хөгжих гүн утгыг агуулдаг байна.   

**Монгол улсын төрийн далбааны өдрий**г Улсын Их Хурал 2008 онд Монгол төрийн бэлгэ тэмдэг болсон Төрийн далбаандаа хүндэтгэлтэй хандах, түүхт ёс, түүхэн уламжлалаа нандигнан өвлөх, үндэсний эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилгоор Төрийн далбааны өдөртэй болох хуулийг баталсан. **2009** оноос жил бүрийн 7 дугаар сарын 10-нд тэмдэглэж буй бөгөөд энэ өдөр алтан соёмбот Төрийн далбаагаа мандуулдаг болжээ.  Харин **2010** оноос тухайн үеийн Монгол улсын Төрийн ёслолын албаны дарга А.Батсайханы гаргасан санаачилгаар уг өдөр 1991 оноос хойш  хийгээгүй байсан Монгол Улсын Цэргийн ёслолын жагсаалыг сэргээж, төрийн далбаагаа нийслэлийн төв талбай буюу Д.Сүхбаатарын талбайд мандуулж хүндэтгэл үзүүлж цэргийн ёслолын жагсаал үйлддэг болсон түүхтэй.

## Өнгө, хэмжээ
Монгол Улсын Төрийн ёслолын албанаас 2010 онд санаачилсаны дагуу Стандарт хэмжил зүйн газар 2012 оны 2 дугаар сарын 22-ноос MNS 6262:2011 стандарт (Монгол Улсын Төрийн далбаа. Ерөнхий шаардлага) (Mongolian State Flag. General requirements)- баталж мөрдөж эхэлсэн байна.

Стандартын 2.1-д заасан зориулалтаар төрийн далбааг үйлдэх, дүрслэх  (оёх, зурах, сийлэх, хэвлэх,хатгах, наах, цоолборлох, барлах)-д иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллага энэхүү  стандартыг заавал дагаж мөрдөнө гэжээ. 

## Монгол улсын Төрийн далбааг байнга мандуулах болон байршуулах газрууд 
**Монгол Улсын Төрийн далбааг**

• Монгол Улсын Төрийн ордон

• Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн өргөө

• Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг даргын ажлын байр

• Монгол Улсаас гадаад орон, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат болон худалдааны бүрэн эрхэт төлөөлөгч, консулын байранд **байнга мандуулна.**

**Монгол Улсын Төрийн далбааг**

• Улсын Их Хурлын чуулган, Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл, Үндсэн хуулийн цэц, бүх шатны шүүхийн хуралдааны танхим

• Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, Ерөнхий сайд, Үндсэн хуулийн цэцийн албан тасалгаа

• Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, бүх шатны засаг даргын албан тасалгаа

• Монгол Улсаас гадаад улс, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн болон худалдааны бүрэн эрхт төлөөлөгч, консулын албан тасалгаа

• Хилийн төлөөлөгч, хилийн анги, салбарын даргын албан тасалгаанд **байнга байршуулна**.

## Монгол Улсын Төрийн Далбааны түүх 
Монгол Улс одоогийн Төрийн далбааг 1992 оноос хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд өмнө нь 1911, 1924, 1940, 1945, 1960 онд Төрийн далбаагаа шинэчилж байсан түүхтэй. 

## 1960 оны далбаа 
Одоогоос 60 гаруй жилийн өмнө буюу 1960 оны Үндсэн хуулийн 91 дүгээр зүйлд улсын далбааны тухай заахдаа, “Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улсын сүлдийг үндэслэн хийнэ. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улаан, цэнхэр өнгийн эдээр үйлдэх бөгөөд тэгэхдээ гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй, дунд тал нь цэнхэр огторгуйн өнгөтэй байх ба түүний хоёр хажуу тал нь улаан өнгөтэй байна. Ишинд уях талын улаан дэвсгэрийн дээд хэсэгт алтан таван хушуу, түүний доор мөн алтан соёмбо үсэг байна. Далбааны өргөн урт хоёр нэгийн харьцах хоёрын харьцаатай байна” хэмээсэн байдаг. 

### Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын далбаа 1945-1992 он 

Flag of the Mongolian People's Republic (1930–1940).svg|1:2  Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Төрийн далбаа, 1930-1940 он
Flag of the People&#039;s Republic of Mongolia (1945-1992).svg|1:2  Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Төрийн далбаа, 1945-1992 он

## Түүхэн далбаанууд 

Flag of Bogd Khaant Mongolia.jpg| Энэ тугийг Сэцэн хан аймагт хилийн харуулууд ашиглаж, монгол төрийн тугийг жижиг хувилбараар ашигласан
Flag of the People's Republic of Mongolia (1921-1924).svg| Монгол Улсын Төрийн Далбаа 1921–1924 

Жич: АНУ 6-р сарын 14, ОХУ 8-р сарын 22, Итали 1-р сарын 7, Аргентин 6-р сарын 20-нд Төрийн далбааны өдрөө бүх нийтээр тэмдэглэн өнгөрүүлдэг бол Европийн холбоо 5-р сарын 9-ний өдөр далбааныхаа өдрийг ёслол төгөлдөр тэмдэглэдэг ажээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол Улсын төрийн бэлгэ тэмдэг
Ангилал:Төрийн далбаа