open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балданы Бадарч

**Балданы Бадарч** (1916 оны 12-р сарын 5-нд Увс аймгийн Завхан сум буюу хуучнаар Хантайшир уулын аймгийн Цэцэнсартуул хошууны нутагт төрж, 1988 онд нас барсан) - Монгол Улсын Төр, нийгмийн зүтгэлтэн. 1952-1985 оны хооронд Сайд нарын Зөвлөлийн Хэрэг эрхлэх газрын дарга. БНМАУ-ын гавьяат хуульч.

## Намтар 
Тэрээр 1932 онд 16 насандаа Увс аймгийн Завхан сумын Хувьсгалт залуучуудын Эвлэлийн үүрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж, ажил амьдралын гараагаа эхэлсэн гэдэг. Б.Бадарч 1940- 1951 онд МАХН-ын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Юмжаагийн Цэдэнбалын туслахаар 11 жил, 1952-1985 оны хооронд Сайд нарын Зөвлөлийн Хэрэг эрхлэх газрын даргаар тасралтгүй 33 жил ажилласан.

## Дурсгал
Б.Бадарч агсны мэндэлсний 95 насны ойг тохиолдуулан 2011 онд түүний нэрэмжит “Цэцэрлэгт хүрээлэн”-г төрсөн нутаг Увс аймгийн Завхан сумын төвд байгуулсан. Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газраас санаачлан, хөрөнгө оруулж Увс аймгийн Завхан сумын Засаг даргын Тамгын газрын нийт ажилтан албан хаагчид, иргэдийн хөдөлмөр зүтгэлийн үр дүнд бий болсон энэхүү “Цэцэрлэгт хүрээлэн”-д улиас, хайлаас зэрэг 250 гаруй мод суулгаж Б.Бадарчийн гэрэлт хөшөө, усан оргилуур, усалгааны систем, шөнийн гэрэлтүүлэг, зориулалтын зам, талбай бүхий тус хүрээлэн нь сум орон нутгийн хэмжээнд томоохон хөрөнгө оруулалт болжээ.

Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Завханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1988 онд өнгөрсөн
Самдангийн Банзрагч

**Самдангийн Банзрагч** (Өвөрхангай аймагт 1956 онд төрсөн) Монгол Улсын Төрийн зүтгэлтэн, 1993-1996 онд Засгийн газрын Хэрэг Эрхлэх газрын дарга.  

## Намтар 
1982-1983 онд ХААЯ-ны Улсын газар зохион байгуулалтын хайгуул-зураг төслийн институтэд инженер, 1983-1990 онд Улсын төлөвлөгөөний комисс, Төлөвлөгөө, эдийн засгийн улсын хороо, Нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн улсын хороонд мэргэжилтэн, ахлах мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга, 1990-1993 онд Байгаль орчны хяналтын улсын хорооны дэд дарга (дэд сайд), Байгаль орчны тэргүүн дэд сайд, 1993-1996 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, 1996-1999 онд Засгийн газрын тохируулагч агентлаг-Байгаль орчныг хамгаалах албаны дарга, 1999-2003 онд Байгаль орчны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, 2003-2007 онд Монгол улсаас ОХУ-ын Эрхүү хотод суугаа Ерөнхий консулын газарт консул, 2007-2011 онд Улсын Их Хурлын даргын зөвлөх, Ахлах зөвлөх бөгөөд Ажлын хэсгийн ахлагч, 2011-2014 онд Монгол Улсаас ОХУ-ын Москва хотод суух Элчин сайдын яаманд Элчин зөвлөх, 2014-2016 онд Гадаад харилцааны яаманд зөвлөх, хэлтсийн дарга, 2016-2019 онд Монгол улсаас ОХУ-ын Эрхүү хотод суугаа Ерөнхий консулын газарт консул, 2019 оноос УИХ-ын даргын Ажлын албанд зөвлөх.

Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Өвөрхангайнхан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Хөвсгөл аймгийн музей

**Хөвсгөл аймгийн Төв музей** 1949 онд Аймгийн намын 6-р бага хурлын шийдвэрээр “Орон нутаг судлах кабинет” нэртэй байгуулагдсан, 1967 оны 10-р сарын 5-ны өдрийн БНМАУ-ын Соёлын Яамны Сайдын тушаалаар “Орон нутгийг судлах музей “ болж өргөжсөн. 1987-1993 онд дэргэдээ амьтны хүрээлэн, 1994-2021 он хүртэл "Хөвсгөл аймгийн Орон нутгийг судлах музей", 2022 оноос Хөвсгөл аймгийн Төв музей хэмээн нэрээ өөрчилөн үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

Өнөөдөр тус музей Хөвсгөл аймгийн Түүх, угсаатаны зүй, шашин, археологи, урлаг, уран сайхан, байгалийн ач холбогдол бүхий 4000 орчим үзмэртэй. Нийт цуглуулгын 40 орчим хувийг байнгын үзүүллэгийн 3 танхимд дэглэсэн соёлын үйлчилгээг олон нийтэд хүргэдэг бөгөөд мэргэжлийн судалгааны байгууллагатай хамтран ном бүтээл гаргах, судалгаа хийх, музейн боловсролын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж түр болон нүүдлийн үзэсгэлэнгээр тогтмол үйлчилдэг. Орон нутгийнхаа байгаль, түүх, соёл , угсаатны зүйн Шинжлэх ухааны ач холбогдол бүхий үнэт зүйлсийг цуглуулан сан хөмрөгөө тогтмол баяжуулж ирсэн бөгөөд нийт цуглуулгын 60 орчим хувь сан хөмрөгт хадгалагдаж байдаг тул байнгын үзүүллэгийн танхимд төлөвлөгөөний дагуу жилд 2-3 удаа шинээр үзмэр гаргаж дэглэн үзэгчдэд музейг олон удаа давтамжтай үзэх боломжийг хангадаг. 

Монгол Улсын Түүх, соёлын хөдлөх дурсгалт зүйл, үл хөдлөх дурсгалт зүйл, соёлын биет бус өв, түүнийг өвлөн уламжлагчийг бүртгэн баримтжуулж улсын нэгдсэн Боловсролын мэдээллийн санд дамжуулдаг.

Чулуун зэвсгийн үеэс эхлэн 20-р зууны сүүл үе хүртлэх аймгийн түүх, угсаатны зүй, байгалийн холбогдолтой үзмэрийг үзүүллэгийн 3 танхимд дэлгэн үзүүлж байна.
Чехословакийн зөөлөн хувьсгал

**Чехословакийн зөөлөн хувьсгал** буюу **Хамба хилэн хувьсгал** (чех: sametová revoluce, словак: nežná revolúcia, зөөлөн хувьсгал) нь 1989 оны 11-р сараас 12-р саруудад социалист Чехословак улсад болсон тайван жагсаал цуглаан бөгөөд Төв болон Зүүн Европт болсон 1989 оны хувьсгалын нэг хэсэг юм. Энэ нь Коммунист намыг харьцангуй хурдан засгийн эрхээс зайлуулж, Бүгд Найрамдах Социалист Чехословак Улсад социалист системийг зохион байгуулалттайгаар задлахад хүргэсэн. Жагсагчид болон Чехословакийн Коммунист Намын аюулгүй байдлын хүчний хооронд анх мөргөлдөөн гарсан ч хувьсгал ерөнхийдөө цусгүй байсан тул ийм нэр авчээ.

Чехословак улс 1948 оноос хойш социалист дэглэм дор байсан. "Прагийн хавар" гэгддэг дэглэмийн анхны шинэчлэлийн оролдлогууд 1968 оны 8-р сард Варшавын гэрээний орнуудын цэргүүд орж ирснээр зогссон. 1969-1989 онуудад эхлээд Чехословакийн Коммунист намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, дараа нь Ерөнхийлөгчөөр Густав Хусак улс орныг удирдаж  ажилласан юм. Польш, Унгар, Зүүн Германд социалист дэглэмүүдийг түлхэн унагасны дараа Чехословакт эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнөж эхэлсэн. 1989 оны 11-р сарын 17-нд Праг хотод оюутны жагсаал болж, удалгүй дэглэмийн эсрэг улс төрийн уриа лоозон гаргажээ. Жагсаалын үеэр 1 оюутныг хөнөөсөн тухай цуурхал тарсны дараа эсэргүүцэл, ажил хаялт олон нийтийн хамарч эхэлсэн юм.

1989 оны 11-р сарын 24-нд Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Милош Якеш тэргүүтэй Чехословакийн Коммунист Намын Төв Хорооны Тэргүүлэгчид болон Нарийн бичгийн дарга нарын газар бүхэлдээ огцорсон. 1989 оны 11-р сарын 29-нд Чехословакийн Холбооны Хурлын хоёр танхимын ээлжит бус чуулганаар Чехословакийн Коммунист Намын дангаар төр барих эрхийг цуцалсан. 12-р сарын 10-нд Густав Хусак 1948 оноос хойш анх удаа тус улсын засгийн газрыг сөрөг хүчний улс төрчдөөс тал хувийг бүрдүүлж, дараа нь өөрөө огцров. Ерөнхий сайд Мариан Чалфа 12-р сарын 29 хүртэл ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр ажилласан. 1989 оны 12-р сарын 29-нд тус улсын парламент Прагийн хавар хөдөлгөөний удирдагч Александер Дубчекийг Холбооны Хурлын Ерөнхийлөгчөөр, тэрс үзэлтэн Вацлав Хавелыг тус улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгосон. 1990 оны 3-р сарын 29-нд тус улсыг Чех болон Словакийн Холбооны Бүгд Найрамдах Улс болгон нэрлэж, социалист Чехословакийн түүхийн төгсгөл болсон юм.

Ангилал:Чехийн түүх
Ангилал:Словакийн түүх
Ангилал:Коммунизмын дарангуйллын өөрчлөлт
Ангилал:1989 оны хувьсгал
Дамбын Батлут

**Дамбын Батлут** нь Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайдаар ажилладаг улс төрч юм. 

## Боловсрол 
*1985 онд Архангай аймгийн Ерөнхий боловсролын сургууль
*1992 онд Орхон аймгийн Ерөнхий боловсролын V дунд сургууль
*2004 онд ШУТИС-ийн харьяа Ш.Отгонбилэгийн нэрэмжит технологийн сургууль, цахилгааны инженер
*2007 онд Удирдлагын академи, төрийн удирдлага

### Ажилласан байдал 
*1994-2000 онд “Эрдэнэт хивс” ХХК-д туслах ажилтан
*2003-2006 онд “Дэлхийн Зөн Монголд” олон улсын байгууллагад гүйцэтгэх захирал
*2006-2007 онд Орхон аймгийн газрын Харилцаа барилга хот байгуулалтын газарт мэргэжилтэн
*2008-2012 онд Орхон аймгийн Баян-Өндөр сумын Засаг даргын орлогч
*2006-2013 онд НАМЗХ-ны дарга
*2013-2020 онд Орхон аймгийн МАН-ын дарга
*2010-2012 онд Баян-Өндөр сумын НАШБ-ын дарга
*2008-2020 онд Орхон аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгч, тэргүүлэгч, бүлгийн дарга
*2016-2020 онд Орхон аймгийн Засаг дарга бөгөөд Эрдэнэт хотын захирагч
*2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2025 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайд

### Шагнал 
*2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн медаль
*2011 онд Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн медаль
*2017 онд Алтан гадас одон

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Орхон аймгийн засаг дарга
Ангилал:Монголчууд
Прадо музей

**Прадо музей** (испани: *Museo Nacional del Prado*) - Испанийн Мадрид хотод байрладаг, Европын дүрслэх урлагийн хамгийн том, хамгийн нэр хүндтэй музейн нэг болох үндэсний музей юм. Музейн барилга нь сонгодог урлагийн сүүл үеийн дурсгалт газар бөгөөд дэлхийн хамгийн их хүн зочилдог 20 урлагийн музейн нэг юм.

Прадо, Тиссен-Борнемисса үндэсний музей болон Рейна Софиа музейтэй хамт Мадрид дахь Урлагийн "Алтан гурвалжин"-г бүрдүүлдэг бөгөөд 2021 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн юм.

1819 онд Испанийн хаан VII Фернандо музейг албан ёсоор нээсэн.

## Музейн сан хөмрөг 
Музейд Иероним Босх, Диего Веласкес, Гойя, Мурильо, Зурбаран, Эль Греко нарын зургийн дэлхийн хамгийн баялаг цуглуулга байдаг.

Италийн уран зургийн танхимуудад байгаа бүтээлүүд нь Сэргэн мандалтын эхэн үеэс (Фра Анжелико, Мантенья, Боттичелли) 18-р зуун (Тьеполо) хүртэлх үеийг хамардаг. Эхний давхарт Рафаэль Сантигийн зургууд үзэсгэлэнгийн төв хэсгийг эзэлдэг. Мөн давхарт Караважио, Жентилески нарын зурагнууд байдаг. Венецийн дэг сургуулийн уран бүтээлчид болох Тициан, Тинторетто, Веронезе, Бассано нарын бүтээлүүд нь Прадо музейн хамгийн баялаг зургийн хэсгийн нэгийг бүрдүүлдэг.

Италийн мастеруудын олон зургийг Испанийн V Карлос, II Фелип, ялангуяа IV Фелип хаад цуглуулсан байна. Цуглуулагчид Венецийн уран бүтээлчдийн бүтээлүүдийг хамгийн их сонирхдог байсан ажээ.

Ангилал:Испанийн музей
Ангилал:Испани дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:1819 онд байгуулагдсан
Эль Греко

**Эль Греко** (испани: *El Greco*, үгчилбэл "Грек хүн") гэх нэрээр алдаршсан **Доминикос Теотокопулос** (грек: Δομήνικος Θεοτοκόπουλος; 1541 онд төрж, 1614 оны 4-р сарын 7-нд нас барсан) - Грек гаралтай Испанийн зураач, уран барималч, архитектор бөгөөд Испанийн сэргэн мандалтын үеийн хамгийн агуу мастеруудын нэг юм. Түүний Эль Греко гэх нэр нь түүний грек гарал үүсэл, Испанийн иргэншлийг илэрхийлдэг юм. 

Эль Греко нь тухайн үед Венецийн Бүгд Найрамдах Улсын мэдэлд байсан Крит аралд төрсөн. Тэрээр залуу насандаа дүрслэх урлагийн чиглэлээр суралцаж, тухайн үеийн Грекийн олон уран бүтээлчдийн нэгэн адил 26 насандаа Венец рүү явжээ. 1570 онд тэрээр Ром руу нүүж, тэнд урлан нээж, хэд хэдэн бүтээл туурвижээ. Италид байх хугацаандаа Эль Греко өөрийн хэв маягийг Италийн Сэргэн мандалтын үеийн элементүүдээр баяжуулжээ. 1577 онд тэрээр нас барах хүртлээ амьдарч, ажиллаж байсан Толедо руу явжээ. Толедод Эль Греко хэд хэдэн томоохон захиалгыг гүйцэтгэж, хамгийн алдартай бүтээлүүдээ тууривжээ.
Тиссен-Борнемисса үндэсний музей

**Тиссен-Борнемисса Үндэсний музей** (испани: *Museo Nacional Thyssen-Bornemisza*) -1993 он хүртэл дэлхийн хамгийн том хувийн урлагийн галерей (Британийн хааны цуглуулгын хамт) байсан. Одоо Мадрид хот дахь улсын урлагийн галерей юм. Энэ нь Прадо, Рейна Софиа музейн хамт Испанийн нийслэлийн "Урлагийн Алтан Гурвалжин"-ы нэг хэсэг юм. 

Энэхүү музейн цуглуулга нь Прадо музейн ойролцоох Виллахермоса ордонд байрладаг. Сонгодог зарим бүтээлүүд нь мөн Барселон хот дахь Каталоны Үндэсний Урлагийн Музейд дэлгэгдсэн байдаг.

Тус музей нэгэн цагт 1600 гаруй уран зурагтай Британийн хааны цуглуулгын дараа дэлхийд хувийн цуглуулгаараа 2-р ордог байсан юм.

## Түүх 
20-р зууны эхэн үед Европын хувийн уран зургийн цуглуулгуудаас "Хуучин мастерууд"-ыг АНУ руу их хэмжээгээр зөөсөн юм. 1920-иод онд Германы тэргүүлэх аж үйлдвэрч Барон Хайнрих Тиссен-Борнемисса Их хямралын улмаас санхүүгийн бэрхшээлтэй тулгарсан Америк дахь цуглуулгаас шилдэг бүтээлүүдийг худалдан авч, Европ руу буцааж эхэлсэн түүхтэй.

Сүүлд 1986 онд Барон Хайнрих Тиссен-Борнемиссын хүү Ханс Тиссен-Борнемисса эцгээс өвлөж үлдсэн урлагийн цуглуулгадаа дэлгэх шинэ байр хайж байгаагаа зарласан бөгөөд тухайн үед энэ нь дэлхийн хамгийн том хувийн цуглуулгад тооцогдож байв. Бусад орнуудтай ширүүн өрсөлдсөний дараа Испанид төвлөрөх шийд гарчээ. Шийдвэрлэх саналыг Барон Тиссений эхнэр, Испанийн мисс асан Кармен Сервера гаргасан юм. Тиссен-Борнемисса музей 1992 онд албан ёсоор нээгдэж, 715 урлагийн бүтээлийг дэлгэн үзүүлжээ. Урлагийн галерей анх Мадрид руу 9 жил хагасын хугацаанд нүүсэн юм. 1993 онд Баронесса Тиссений тусламжтайгаар Испанийн засгийн газар уг цуглуулгыг бэлгэдлийн 44.1 тэрбум песет (232 сая фунт стерлинг)-ээр худалдан авчээ.

## Музейн цуглуулга 
Энэхүү цуглуулгад Пьеро делла Франческа, Жованни Баттиста Питтони, Рафаэль, Тициан, Рубенс зэрэг Сэргэн мандалтын болон Барокко үеийн алдартай уран бүтээлчдийн өргөн хүрээний бүтээлүүд багтсан болно. Музейн цуглуулгын чухал хэсэг нь Клод Моне, Огюст Ренуар, Винсент ван Гогийн импрессионист болон постимпрессионист зургууд, мөн Пикассогийн кубизмын бүтээлүүд болон Питер Мондрианы сүүлийн үеийн бүтээлүүд зэрэг 20-р зууны үеийн уран зургийн шилдэг бүтээлүүдэд байдаг ажээ.

Мөн музейн 4 танхимд Европт бараг мэдэгддэггүй 19-р зууны Хойд Америкийн уран бүтээлчдийн зургийн гайхалтай цуглуулга байдаг юм.
Сандро Боттичелли

**Сандро Боттичелли** (итали. *Sandro Botticelli*, жинхэнэ нэр: Алессандро ди Мариано ди Ванни Филипепи (итали. *Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi*); 1445 онд Флоренцод төрж, 1510 оны 5-р сарын 17-нд Флоренцод нас барсан) - Италийн эртний Сэргэн мандалтын үеийн гарамгай мастер, зураач.

Сандро Боттичелли 1445 онд Флоренц хотод айлын 4 хүүгийн отгон нь болж төрсөн бөгөөд даруухан боловч ядуу биш гэр бүлд өссөн. Түүний эцэг Мариано ди Ванни Филипепи нь арьс ширээр урлан бүтээдэг хүн байсан бөгөөд ойролцоох Санто Спирито дүүрэгт өөрийн бүтээгдэхүүнийхээ дэлгүүртэй байжээ. Сандро Боттичеллигийн бүхий л амьдрал Тосканы нийслэл Флоренц хоттой холбоотой байв. Тэрээр энэ хотод төрж, ажиллаж, нас баржээ.

Ангилал:Италийн зураач
Ангилал:Флоренцын хүн
Ангилал:1445 онд төрсөн
Ангилал:1510 онд өнгөрсөн
2025 оны Монголын жагсаал

2025 оны 5-р сарын 14-нд Улаанбаатар хотноо Сүхбаатарын талбайд эхэлсэн жагсаал. Гол шалтгаан нь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн хүү Тэмүүлэнгийн сүйт бүсгүй Ө.Өгөөмөрийн сошиал медиад нийтэлсэн үнэтэй бэлэг (люкс цүнх, үнэт эдлэл, Mercedes-Benz машин гэх мэт)-ийн зурагнууд байв. Энэ нь Ерөнхий сайдын гэр бүлийн орлогоос хэтэрсэн амьдралын хэв маягийг илтгэж, авлигын хэргээр сэжиглэгдэхэд хүргэсэн.
* **Гол шаардлага**:
** Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийг огцрох,
** Түүний орлогыг ил тод нотлох,
** Коалицын Засгийн газрыг татан буулгах,
** Авлига, тэгш бус байдал, улс төрийн элитүүдийн нөлөөг багасгах.
* **Оролцогчид**: Голчлон залуучууд (youth-led protests), амгалан тайван байдлаар үргэлжилсэн ч өдөр бүр цугларсан. "Огцрох амархан" гэх уриа түгээмэл байв.
* **Үргэлжлэх хугацаа**: 5-р сарын 14-нээс 6-р сарын эхээр (21+ хоног) үргэлжилж, зарим эх сурвалжид 15 дахь өдрөө гэх мэдээлэл гарсан.
* **Үр дүн**:
** 2025 оны 6-р сарын 3-нд УИХ-д итгэл хүлээлгэх санал хураалтаар Л.Оюун-Эрдэнэ 44 санал авч (шаардлагатай 64-өөс 20 дутагдалтай) огцорсон.
** Хамтарсан Засгийн газар (МАН, АН, ХҮН нам) задарсан.
** 6-р сарын 13-нд Г.Занданшатарыг Ерөнхий сайдаар томилж, шинэ Засгийн газар байгуулагдсан (6-р сарын 18-нд бүрэн бүрэлдэхүүнтэй болсон).
* **Өмнөх болон дараах үйл явдал**:
** 2025 оны 1-р сард Liberté намын зохион байгуулсан жижиг жагсаал (агаарын бохирдол, ядуурал, авлига гэх мэт шаардлагатай).
** Жагсаал нь МАН-ын дотоод зөрчил, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн маргаантай холбоотой байсан гэж шинжээчид үзсэн.

Энэ үйл явдал нь Монголын авлигатай тэмцэх, залуучуудын идэвхжилтийг харуулсан чухал жишээ болсон бөгөөд олон улсын хэвлэл (CNN, Reuters, The Guardian, Al Jazeera гэх мэт)-д өргөн хөндөгдсөн.

Ангилал:Эсэргүүцлийн жагсаал
VI Фелипе (Испанийн хаан)

**VI Фелипе** (исп. *Felipe VI de Borbón y Grecia*, Фелипе Хуан Пабло Альфонсо де Тодос лос Сантос де Бурбон и Гресиа; 1968 оны 1-р сарын 30-нд Мадрид хотод төрсөн) — 2014 оны 6-р сарын 19-нөөс Испанийн хаан.

1977 - 2014 онд Астурийн, Жероны болон Вианы хунтайж, Монбланы гүн, Серверийн ван, Балагерын сеньор.

Тэрээр эцэг I Хуан Карлос хаан ширээнээс буусны дараа 2014 оны 6-р сард Испанийн хаан ширээнд суусан.

## Намтар 
Тэрээр 1968 оны 1-р сарын 30-нд Мадрид хотын "Нуэстра Сеньора де Лорето" эмнэлэгт төрсөн. Фелипе төрөх үед түүний эцэг эх хоёр охинтой байсан: гүнж Елена (1963 оны 12-р сарын 20-нд төрсөн) болон гүнж Кристина (1965 оны 6-р сарын 13-нд төрсөн).

Хунтайж Фелипе Мадрид хотын «Санта Мария де лос Росалес» (Santa María de los Rosales) дунд сургуулийг 1984 онд төгссөн. Дараа нь 1 жил Канадад "Lakefield College School" сургуульд сурсан.

1985 оны 9-р сараас 1988 оны 6-р сар хүртэл Сарагоса дахь Цэргийн академи, Марин дахь Далайн цэргийн хүчний сургууль болон Сан-Хавьер дахь Агаарын цэргийн академид сурчээ. 

1988 оны 10-р сараас 1993 оны 6-р сар хүртэл тэрээр Мадридын Автономит Их Сургуульд хууль эрх зүй, эдийн засгийн чиглэлээр суралцсан.

1995 оны 5-р сард тэрээр Жоржтауны Их Сургуульд (АНУ) олон улсын харилцааны магистрын зэрэг хамгаалсан.

Испанийн төрийн тэргүүний хувьд тэрээр дэлхийн олон оронд албан ёсоор айлчилж, Ойрх Дорнод, Хойд Африк, Латин Америктай харилцах, эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн асуудлууд, соёлын асуудлуудаар яриа хэлэлцээ хийж байсан.

Ангилал:Испанийн хаан
Ангилал:1968 онд төрсөн
I Хуан Карлос

**I Хуан Карлос** (исп. *Juan Carlos I de Borbón y Borbón-Dos Sicilias*, 1938 оны 1-р сарын 5-нд Италийн Ром хотод төрсөн) — 1975-2014 онуудад Испанийн хаан, төрийн тэргүүн, Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч. Испанийн өнөөгийн VI Фелипе хааны эцэг.

Ангилал:Испанийн хаан
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ван Дань

**Ван Дань** (хятад: 王丹; англи. *Wang Dan*, 1969 оны 2-р сарын 26-нд төрсөн) - Хятадын Ардчиллын Хөдөлгөөний удирдагч юм. Тэрээр 1989 оны Тяньаньмэний талбайн эсэргүүцлийн нэрт оюутны удирдагч байсан. Ван Дань Харвардын Их Сургуульд түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. 2009 оны 8-р сараас хойш тэрээр Тайванийн Үндэсний Ченчи Их Сургуульд түүхийн зочин профессороор ажиллаж байна. Судалгааны ажлаас гадна Ван Дань Хятадад эрх чөлөө, ардчиллын төлөө тэмцсээр байна. Тэрээр гадаадад байгаа Хятадын нийгэмлэгүүд болон олон нийтээс дэмжлэг авахын тулд дэлхийгээр аялдаг. Тэрээр АНУ-д амьдардаг.

## Намтар 
1969 онд төрсөн Ван Дань Бээжингийн Их Сургуулийн түүхийн ангийн оюутан байжээ. 1989 оны 4-р сард тэрээр Бээжингийн Бие Даасан Оюутны Холбоог хамтран үүсгэн байгуулж, Тяньаньмэний талбайн эсэргүүцлийн жагсаалд идэвхтэй оролцсон. Энэ үед тэрээр аль хэдийн улс төрийн үйл ажиллагаанд оролцож, их сургуульдаа "Ардчиллын салон" зохион байгуулсан байв. Эсэргүүцлийн үеэр тэрээр их сургуулиа төлөөлж оюутны хөдөлгөөний холбоонд элссэн. Тяньаньмэний талбайн үйл явдлын үр дүнд тэрээр хамгийн их эрэн сурвалжлагдаж буй улс төрийн гэмт хэрэгтнүүдийн нэг болжээ. Ван оргон зугтсан боловч тэр жилийн 7-р сарын 2-нд баривчлагдаж, 1991 онд 4 жилийн хорих ял авчээ. 1993 онд хугацаанаасаа өмнө суллагдсаны дараа тэрээр үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлж (эх газрын Хятадаас гадуур хэвлэн нийтлэх), 1995 онд Хятадын Коммунист Намыг түлхэн унагаах хуйвалдаан зохион байгуулсан хэргээр дахин баривчлагдаж, 1996 онд 11 жилийн хорих ял авчээ. 

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Билл Клинтон 1998 онд Хятадад айлчлахаас өмнө Ван эрүүл мэндийн шалтгаанаар шоронгоос суллагдаж, эмчилгээ хийлгэхээр Америк руу ниссэн юм.

Ангилал:Хятадын ардчилсан үзэлтэн
Ангилал:1969 онд төрсөн
Моисеевын чуулга

**Игорь Моисеевийн нэрэмжит ардын бүжгийн Эрдмийн чуулга** () нь 1937 онд хореограф, балетмейстер Игорь Моисеевын удирдлага дор байгуулагдсан ардын бүжгийн чуулга юм. Энэ нь дэлхийн ард түмний бүжгийн фольклорыг уран сайхнаар тайлбарлан шинэчилж, түгээн дэлгэрүүлэхэд зориулагдсан дэлхийн хамгийн анхны мэргэжлийн бүжгийн хамтлаг юм.

Ангилал:1937 онд байгуулагдсан
Ангилал:Балет
Хятадын Ардчиллын Хөдөлгөөн

**Хятадын Ардчилсан Хөдөлгөөн** (англи. *Chinese democracy movement*, хятад: 中国民主运动) нь ардчилсан шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх, иргэний эрх, улс төрийн эрх чөлөөг өргөжүүлэх зорилготой, БНХАУ болон гадаад дахь улс төр, нийгмийн санаачилгуудыг хэлдэг юм.

## Түүх 
1980-аад онд авлига, инфляци, хязгаарлалт зэрэг нь дургүйцлийг нэмэгдүүлж, оюутнууд болон сэхээтнүүдийн дунд ардчилсан үзэл санаа тархахад хувь нэмэр оруулсан бөгөөд үүнд 1986-1987 оны эсэргүүцлийн жагсаал ихээхэн үүрэгтэй байсан юм.

Энэхүү хөдөлгөөн нь 1989 оны Тяньаньмэний талбайн эсэргүүцлийн жагсаалаар оргилдоо хүрсэн: ардчилал, эрх чөлөөг шаардсан оюутны олны жагсаалыг цэргийнхэн дарж, олон тооны хүн амиа алдаж, баривчилгаа явагдсан юм.

Эдгээр үйл явдлын дараа нэлээд олон идэвхтэн цагаачилж, цөллөгт үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсээр байна.

## Холбоос 
* Ван Дань
* Хань Дунфан
* Тяньаньмэний талбайд 1989 онд болсон хядлага

Ангилал:Ардчилал Хятадад
БНХАУ-ын Үндэсний Батлан хамгаалах яам

**БНХАУ-ын Үндэсний Батлан хамгаалах яам** (хятад. 国防部, пиньинь *Guófángbù*) —БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд хоёрдугаарт бичигддэг яам. Тус яамыг 1954 онд Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын Анхдугаар чуулганаар байгуулжээ.

Тус яамыг Үндэсний Батлан ​​Хамгаалах Яамны сайд удирддаг байна.

Бусад орнуудаас ялгаатай нь Хятадын Үндэсний Батлан ​​Хамгаалах Яам нь Хятадын цэргийн хүчийг, түүний дотор Ардын Чөлөөлөх Арми (ХЧА)-г шууд удирдаггүй бөгөөд үүнийг БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл (ЦТЗ) удирддаг байна. Яам болон сайдын ажил нь голчлон дипломат шинж чанартай бөгөөд ерөнхийдөө гадаадын цэргийнхэнтэй харьцахдаа ХЧА болон ЦТЗ-г төлөөлдөг байна.
БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл

**БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл** (хятад: 中華人民共和國中央軍事委員會, хялбар. 中华人民共和国中央军事委员会, пиньинь *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhōngyāng Jūnshì Wěiyuánhuì* ) нь 1983 оноос өнөөг хүртэл БНХАУ-ын бүх Зэвсэгт хүчнийг удирдах төрийн дээд байгууллага юм.

БНХАУ-ын Үндсэн хуулийн 93 дугаар зүйлд заасны дагуу Цэргийн Төв Зөвлөл нь дараах хүмүүсээс бүрдэнэ:

* Дарга;
* Дэд дарга;
* Гишүүд.

БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл нь БНХАУ-ын бүх Зэвсэгт хүчнийг удирдах намын дээд байгууллага болох Хятадын Коммунист Намын Төв хорооны Цэргийн Зөвлөлтэй хамтран уялдаатай үүрэг гүйцэтгэдэг байна.

БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл нь Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми, Ардын Зэвсэгт Цагдаагийн хүчин, мөн ардын цэргийг удирддаг байна.

БНХАУ-ын Цэргийн Төв Зөвлөл нь Ардын Чөлөөлөх Армийн Нэгдсэн Штабын штаб, Ардын Чөлөөлөх Армийн Улс төрийн Ерөнхий газар, Ардын Чөлөөлөх Армийн Логистикийн Ерөнхий газар, Ардын Чөлөөлөх Армийн Зэвсэглэл, цэргийн хэрэгслийн ерөнхий газрыг шууд удирддаг.

## Дарга нар 
* Дэн Сяопин (1983 оны 6-р сар— 1990 оны 3-р сар)
* Жян Зэминь (1990 оны 3-р сар— 2005 оны 3-р сар)
* Ху Жиньтао (2005 оны 3-р сар— 2013 оны 3-р сар)
* Ши Жиньпин (2013 оны 3-р сарын 14-нөөс хойш)

### Дэд дарга нар 
* Е Цзяньин (1983 — 1985)
* Сюй Сянцянь (1983 — 1988)
* Не Жунчжэнь (1983 — 1988)
* Ян Шанкунь (1983 — 1993)
* Жао Зыян (1988 — 1989)
* Лю Хуацин (1989 — 1998)
* Чи Хаотянь (1995 — 2003)
* Чжан Ваньнянь (1995 — 2003)
* Ху Жиньтао (2001 — 2005)
* Го Босюн (2003 — 2013)
* Цао Ганчуань (2003 — 2008)
* Сюй Цайхоу (2004 — 2013)
* Ши Жиньпин (2010 — 2013)
* Фань Чанлун (2013 — 2018)
* Сюй Цилян (2013 — 2023)
* Чжан Юся (2017 -2022)
* Хэ Вэйдун (2022 — 2025)
* Жан Шэнминь (2025 оноос )
БНХАУ-ын Тээврийн яам

**БНХАУ-ын Тээврийн яам** (хятад. 交通运输部, пиньинь: *Jiāotōng Yùnshū Bù*) — БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд ордог яам. Тус яам нь авто зам, усан зам, агаарын тээврийг зохицуулан удирдах үүрэгтэй. Төмөр замын тээвэр нь БНХАУ-ын 2008 онд татан буугдсан Төмөр замын яамны харьяанд байсан. 

2008 оны 3-р сарын эхээр Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын үеэр зарласан Засгийн газрын байгууллагуудын томоохон өөрчлөн байгуулалтын хүрээнд Тээврийн яамыг шинээр байгуулах шийдвэр гаргасан. Үүнийг Харилцаа холбооны яам, Иргэний нисэхийн ерөнхий газар, Улсын шуудангийн товчооны чиг үүрэг, эрх мэдлийг нэгтгэснээр байгуулсан юм. Шинэ яамны зорилго нь улс орны тээврийн дэд бүтцийг удирдах үр ашгийг дээшлүүлэх явдал байв.
Олон Улсын Хэрэглээний болон Онолын Химийн Холбоо

**Олон улсын хэрэглээний болон онолын химийн холбоо** (**ИУПАК)** нь Олон Улсын Шинжлэх Ухааны Зөвлөлийн гишүүн бөгөөд химийн шинжлэх ухааны хөгжил дэвшлийг бататгах, нэгтгэх зорилго бүхий тусгаар улсуудын засгийн газрын тохируулагч агентлагуудын нэгдсэн олон улсын холбоо юм. ИУПАК голчлон химийн шинжлэх ухаанд ашиглагдах албан ёсны нэр томъёо, нэршил, түгээмэл тогтмолуудыг боловсруулахад оролцдог. ИУПАК нь Швейцарийн Цюрих хотод бүртгэлтэй боловч удирдах нэгж нь АНУ-ын Хойд Каролина муж улсын Research Triangle Park-д байрладаг. 2025 оны байдлаар гүйцэтгэх удирдлагаар Фабиен Майерс ажиллаж байна. 

ИУПАК нь 1919 онд химийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх зорилгоор Олон улсын хэрэглээний химийн конгрессыг залгамжилж байгуулагдсан. Уг холбооны гишүүд нь засгийн газрын тохируулагч агентлагууд, шинжлэх ухааны академиуд болон химич нарыг төлөөлөх эвслүүдээс бүрддэг. Одоогоор 54 засгийн газрын тохируулагч агентлаг болон 3 засгийн газрын дэд тохируулагч агентлаг уг холбоонд харъяалагддаг. ИУПАК-ын Нэршил тэмдэгтийг боловсруулах салбар дундын хороо нь олон улсад химийн элемент болон нэгдлийн нэршлийг өгөх стандартыг боловсруулдгаараа танигдсан байдаг. Байгуулагдсан цагаасаа хойш уг холбоо янз бүрийн хороогоор удирдуулж химийн шинжлэх ухааныг хүн төрөлхтний өдөр тутмын амьдралд хэрхэн нэвтрүүлэх, сайжруулахад төвлөрөн ажиллажээ.

Мөн ИУПАК нь зөвхөн химийн салбараар тогтохгүй биологи, физик зэрэг бусад шинжлэх ухааны салбарт ашиглагдах албан ёсны чухал товхимол, эмхэтгэлүүдийг нийтлүүлдэг.  Тухайлбал, ИУПАК нь нуклеотидын азотлог суурийн дарааллыг стандартчлах мөн химич, физикч нарт зориулан албан ёсны эмхэтгэлийг нийтлүүлэн товъёоглох зэрэг ажлуудыг хийж гүйцэтгэдэг.   Үүнээс гадна, ИУПАК-ын хамгийн хуучны хороо болох "Изотопийн тархалт, атом масс"-ын хороо нь элементийн атом массыг стандарчлах ажлаараа олон улсад танигдсан байдаг.

## Эшлэл
Ангилал:Швейцарын шинжлэх ухааны байгууллага
Ангилал:АНУ-ын шинжлэх ухааны байгууллага
Ангилал:Олон улсын шинжлэх ухааны байгууллага
Ангилал:Химийн нэршил
Ангилал:1919 онд байгуулагдсан
Дамдинсүрэнгийн Хишигбаяр

**Дамдинсүрэнгийн Хишигбаяр** Монгол Улсын анхны мэргэжлийн уран зураг, өнгөт баримлын сэргээн засварлагч. Соёлын өвийн үндэсний төвийн захирал. Сэргээн засварлах байгууллагын тулгын чулууг тавилцсан хүн. 

1975-1982 онд Польш улсын Торунь хотын Н.Коперникийн нэрэмжит их сургуулийг уран зураг, өнгөт баримлын сэргээн засварлагч мэргэжлээр төгссөн, монголын анхны түүх, соёлын дурсгалыг сэргээн засварлагч мэргэжилтэн.
БНХАУ-ын Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам

**БНХАУ-ын Нийгмийг аюулаас хамгаалах яам** (хятад: 公安部; пиньинь: gōng ān bù) нь цагдаагийн чиг үүрэг (БНХАУ-ын Ардын цагдаа), нийтийн хэв журмыг сахиулах, улс төр, төрийн тогтолцоо, улсын дээд удирдлага, төрийн чухал байгууламжийг хамгаалах, мөн Хятад доторх экстремизм, терроризм, салан тусгаарлах үзэлтэй тэмцэх үүрэг бүхий БНХАУ-ын гүйцэтгэх байгууллага юм. Энэ нь бусад орны Дотоод хэргийн яамтай (ДХЯ) ижил чиг үүрэгтэй.

## БНХАУ-ын Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны бүтэц 
* 1-р газар: Нийтийн хэв журам хамгаалах ерөнхий газар

-Ардын цагдаагийн газар

* 2-р газар: Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх газар (өмнө нь Санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх газар)
* 3-р газар: Төрийн байгуулалтыг хамгаалах газар

-4-р хэлтэс: Статистик, хүн амын тооллого

* 4-р газар: Хил хамгаалалын цэрэг
* 5-р газар: Эрүүгийн мөрдөн байцаах газар

-Шүүхийн шинжилгээний газар (өмнө нь Нийтийн хэв журам хамгаалах 2-р судалгааны хүрээлэн)

-12-р хэлтэс: Нохой сургалтын газар- Албаны нохой үржүүлэг

* 6-р газар: Хилийн хамгааллалын алба
* 7-р газар: Гал түймэртэй тэмцэх газар
* 8-р газар: Дотоодын цэрэг
* 9-р газар: Улсын Төрийн хамгалалтын алба
* 10-р газар: Төмөр замын цагдаа
* 11-р газар: Харилцаа холбооны аюулгүй байдал (өмнө нь Олон нийтийн харилцаа холбооны аюулгүй байдлын газар)
* 12-р газар: Техникийн хяналт
* 13-р газар: Засан хүмүүжүүлэх хөдөлмөрийн байгууллагууд
* 14-р газар: Далайн цагдаа (БНХАУ-ын Тээврийн яамтай хамтран ажилладаг)
* 15-р газар: Агаарын тээврийн цагдаа (БНХАУ-ын Иргэний нисэхийн захиргаатай хамтран ажилладаг)
* 16-р газар: Байгаль орчныг хамгаалах алба (БНХАУ-ын Ойн захиргаатай хамтран ажилладаг)
* 17-р газар: Улсын автозамын хөдөлгөөний алба
* 18-р газар: Хууль эрх зүйн алба
* 19-р газар: Олон улсын харилцаа (Хятадын Интерполын төв товчоо)
* 20-р газар: Санхүү
* 21-р газар: Мансууруулах бодисын наймаатай тэмцэх
* 22-р газар: Шинжлэх ухаан, техникийн
* 23-р газар: Харилцаа холбооны аюулгүй байдал (Яамны Харилцаа холбооны алба)
* 24-р газар: Гааль (БНХАУ-ын Гаалийн албатай хамтран ажилладаг)
* 25-р газар: Харгалзан хүргэх алба
* 26-р газар: Шашны байгууллагуудын хяналт
* 27-р газар: Терроризмын эсрэг
* Сахилгын удирдлага:
* Сахилгын хороо болон бусад алба
* Аудитын төв алба зэрэг нийт 3 сая орчим ажилтантай.

### БНХАУ-ын Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны сайд нар 
* Ло Жуйцин (1949 оны 10 сар— 1959)
* Се Фужи (1959 — 1972)
* Ли Жэнь (1972 — 1973)
* Хуа Гофэн (1973 — 1977)
* Жао Цанби (1977 — 1983)
* Лиү Фужи (1983 — 1985)
* Жуань Чунъю (1985 — 1987)
* Ван Фан (1987 — 1990)
* Тао Сызүй (1990 — 1998)
* Зиа Чуньван (1998 — 2002)
* Жоу Юнкан (2002 — 2007)
* Мэн Цзяньчжу (2007 — 2012)
* Го Шэнкунь (2012 — 2017)
* Жао Кэчжи (2017 — 2022)
* Ван Сяохун (2022 оны 6-р сараас хойш)
Николай Коперникийн Их Сургууль

**Николай Коперникийн Их Сургууль** (польш. *Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu — UMK, лат. Universitas Nicolai Copernici*) — Польшийн Торунь хотод 1945 оны 8-р сарын 24-нд байгуулагдсан улсын их сургууль (Быдгош хотод салбартай) юм. 

2017 оны явуулсан чансааны дагуу тус их сургууль Польшийн бүх дээд боловсролын байгууллагуудаас 9-р байранд, Польшийн их сургуулиудын дунд 5-р байранд жагсчээ. 2019 оноос судалгааны их сургууль гэгдэх болсон. Тус их сургуулийн эрхэм зорилго нь оюутнуудыг сургах, судлаачдыг сургах, судалгаа хийх, үр дүнг нь олон нийтэд хүртээмжтэй болгох замаар мэдлэгийг урагшлуулах, түгээх явдал гэж заажээ.

## Түүх 
1945 оны 2-р сард Польшийн Засгийн газрын төлөөлөгч доктор Хенрик Свитковски Торунь хотод их сургууль байгуулах санал дэвшүүлсэн байна. Тус их сургуулийн зорилго нь тус бүс нутгийн шинжлэх ухаан, соёлын хөгжлийг идэвхжүүлэх, Вильнюс дахь Стефан Баторигийн их сургууль, Львов дахь Ян Казимежийн их сургууль хаагдсаны дараа Польшийн соёлын алдагдлыг нөхөх, үндэсний эдийн засаг, соёлын чиглэлээр боловсон хүчин бэлтгэх, Хойд Польшид дахин Польшжуулалтын хүчин чармайлтыг хөгжүүлэх явдал байв. Вильнюс хотын профессоруудын өмнөөс профессор Людвик Коланковски оролцож үг хэлжээ. 

## Өнөө үед тус Их сургууль 18 факультет ангитай. 
* Биологи болон байгал орчныг хамгаалах анги (пол. *Wydział Biologii i Ochrony Środowiska*)
* Химийн анги (пол. *Wydział Chemii*)
* Эм зүйн анги (пол. *Wydział Farmaceutyczny*)
* Филологийн анги (пол. *Wydział Filologiczny*, сэтгүүл  Rocznik Przekładoznawczy)
* Физик, одон орон судлал, хавсарга мэдээлэл зүйн анги (пол. *Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej*)
* Хүмүүнлэгийн шинжлэх ухааны анги (пол. *Wydział Humanistyczny*)
* Быдгош дахь Анагаахын анги Collegium Medicum (пол. *Wydział Lekarski Collegium Medicum w Bydgoszczy*)
* Математик ба мэдээлэл зүйн анги (пол. *Wydział Matematyki i Informatyki*)
* Эдийн засаг ба удирдлагын анги (пол. *Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania*)
* Түүхийн анги (пол. *Wydział Nauk Historycznych*)
* Быдгош дахь Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны анги Collegium Medicum (пол. *Wydział Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum w Bydgoszczy*)
* Дэлхийн тухай шинжлэх ухаануудын анги (пол. *Wydział Nauk o Ziemi*)
* Сурган хүмүүжүүлэх ухааны анги (пол. *Wydział Nauk Pedagogicznych*)
* Улс төр болон олон улс судлалын анги (пол. *Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych*)
* Хууль эрх зүй болон удирдлагын анги (пол. *Wydział Prawa i Administracji*)
* Дүрслэх урлагын анги  (пол. *Wydział Sztuk Pięknych*)
* Шашин судлалын анги (пол. *Wydział Teologiczny*)
Австрали дахь польшууд

**Австрали дахь польшууд** (англи. *Polish Australians*)- Польшийн бүрэн буюу хэсэгчилсэн угсаа гаралтай Австралийн иргэнийг хэлнэ.

2021 онд Австралийн 45,884 оршин суугч Польшид төрсөн гэж мэдүүлсэн байдаг. Польшууд хамгийн ихээр суурьшсан Австралийн мужууд нь Викториа (14,202), Шинэ Өмнөд Уэльс (13,830), Квийнслэнд (5,740) байв. Польш улсад төрсөн Австралийн оршин суугчдын дийлэнх нь Австралийн иргэд (86.9%), Ромын Католик шашинтнууд (66.8%) бөгөөд гэртээ Польш хэл хэрэглэдэг (70.4%) байв. Тэдний 77 % орчим нь 2000 оноос өмнө Австралид цагаачилж ирсэн ажээ.

Австралид ирсэн анхны Польш хүн бол 1803 онд Их Британи, Ирландын Нэгдсэн Вант Улсаас ялтан болж илгээгдсэн Юзеф Потаски байжээ.

Алдарт Польш хүн Пол Эдмунд Стрелецки 1839 оны 4-р сарын 25-нд Сиднейд ирж байжээ. Шинэ Өмнөд Уэльсийн захирагч Сэр Жорж Гиппсийн хүсэлтээр Стрелецки одоогийн Викториа мужийн зүүн хэсэгт орших Гиппслэнд бүс нутагт геологи, минералогийн судалгаа хийж, 1839 онд алт зэрэг олон нээлт хийжээ. Тэр жил Стрелецки багийнхантайгаа хамт Сиднейгээс Австралийн Альпийн нуруу руу экспедицээр гарчээ. 1840 онд тэрээр Австралийн эх газрын хамгийн өндөр оргилд авирч байсан бөгөөд энэ уулыг тэрээр Косцюшко уул гэж нэрлэжээ.
Имж Жек

***Имж Жек*** () нь 2003 оны Америкийн инээдмийн кино бөгөөд Дэвид МакНалли найруулж Жерри О'Коннелл, Энтони Андерсон, Эстелла Уоррен, Майкл Шеннон болон Кристофер Уокен нар тогложээ.

## Дүрүүдэд 
* Жерри О'Коннелл — Чарли Карбоне
* Энтони Андерсон — Луис Букер
* Эстелла Уоррен — Жесси
* Кристофер Уокен — Сал Маггио
* Дайан Кэннон — Анна Карбоне
* Майкл Шеннон — Фрэнки Ломбардо
* Адам Гарсиа — Имж Жек (дуу оруулсан)
* Мартон Чокас — Ноён Смит
* Билл Хантер — Блу
* Дэвид Нгумбужарра — Жимми Инкамале
* Дениз Робертс — Танси
* Марио Ди Иенно — Томми

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2003 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Амьтан кинонд
Нюрнбергийн шүүх хурал

**Нюрнбе́ргийн шүүх хурал** (англи. *Nuremberg trial*, герман. *Nürnberger Prozess*, франц. *Procès de Nuremberg,* орос. *Нюрнбергский процесс*) — Дэлхийн 2-р дайн дууссаны дараа 1945-1949 онуудад Нюрнберг хотын "Шударга ёсны ордон"-д болсон Нацист Германы дайны гэмт хэрэгтнүүдийн цуврал шүүх хурлын анхны бөгөөд гол хурал юм. 

1945 оны 11-р сарын 20-нд нээгдсэн уг Олон улсын цэргийн шүүх хурлаар Гитлерийн эсрэг эвслийн 4 орныг төлөөлсөн 8 шүүгчээс бүрдсэн Олон улсын цэргийн шүүх Нацист Германы удирдагчдын бүлгийг гэмт хэрэгт буруутгасан байна. АНУ, Их Британи, ЗХУ, Францын прокуроруудаас бүрдсэн багийн бэлтгэсэн яллах дүгнэлтэд энх тайвны эсрэг гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, дайны гэмт хэрэг, эдгээр гэмт хэргүүдийг үйлдэх хуйвалдаан гэсэн дөрвөн зүйл анги багтсан байв.

Энэхүү Олон улсын цэргийн шүүхийн Дүрмийг Лондонгийн бага хурлын үеэр нарийн төвөгтэй, урт хэлэлцээр хийсний дараа 1945 оны 8-р сарын 8-нд баталсан юм.

1945 оны 10-р сарын 18-нд Берлин дэх шүүхийн албан ёсны байранд болсон анхны техникийн хуралдаанаар шүүхэд Херман Геринг тэргүүтэй Германы Үндэсний Социалист ажилчны намын 24 удирдагч болон СС, СА, SD, Гестапо-гийн удирдлага, Эзэн хааны Засгийн газар, Ерөнхий штаб, Вермахтын Дээд командлал зэрэг хэд хэдэн байгууллагын эсрэг яллах дүгнэлтийг танилцуулсан байна. Прокурор анх удаа "геноцид" буюу "хомроглон устгах" гэсэн шинэ нэр томъёог албан ёсны баримт бичигт оруулсан.

## Шүүхийн гишүүд болон тэдний орлогч нар: 
* ЗХУ-ын талаас: Шүүхийн хошууч генерал Иона Никиченко, Шүүхийн хурандаа Александр Волчков
* АНУ-ын талаас: Ерөнхий прокурор Фрэнсис Биддл, шүүгч Жон Паркер
* Их Британийн талаас: Лорд шүүгч Жеффри Лоуренс, шүүгч Норман Биркет
* Францын талаас: Профессор Анри Доннедьё де Вабр, шүүгч Робер Фалько.

## Шүүхээс оногдуулсан ял 
### Дүүжлэн цаазаар авах ял оногдуулсан: 
* Херман Геринг,
* Мартин Борманн (эзгүй),
* Эрнст Калтенбруннер,
* Иоахим фон Риббентроп,
* Вильхельм Кейтел,
* Альфред Розенберг,
* Ханс Фрэнк,
* Вильхельм Фрик,
* Юлиус Стрейхер,
* Фриц Саукель,
* Артур Сейсс-Инкварт,
* Альфред Жодл.

### Бүх насаар нь хорих ял авсан: 
Рудольф Хесс, Уолтер Фанк, Эрих Рэйдер нар.

### 20 жилийн хорих ял авсан: 
Балдур фон Ширач, Альберт Спиер.

15 жилийн хорих ял: Константин фон Нейрат.

10 жилийн хорих ял: Карл Дониц.

### Цагаатгагдсан: 
Ханс Фрицше, Франц фон Папен, Ялмар Шахт.
985 төсөл

**985 төсөл** (хятад: 985工程) - БНХАУ-ын Дээд боловсролын тогтолцоог хөгжүүлэх төсөл бөгөөд Хятадын Ерөнхийлөгч асан Жян Зэминийн 1998 оны 5-р сарын 4-нд Бээжингийн Их Сургуулийн 100 жилийн ойг тэмдэглэх арга хэмжээний үеэр санал болгосон (жил, сарын тэмдэглэгээний дагуу өгсөн нэр: 98-5). Төслийн гол зорилго нь Хятадын хэд хэдэн тэргүүлэх их сургуулийг орон нутгийн засаг захиргаатай хамтран ажиллаж дэлхийн түвшинд хүргэх явдал юм.

## Төсөлд хамрагдсан анхны 9 их сургууль 
Дараа нь энэ жагсаалт өргөжсөн юм. Үүнд:

* Бээжингийн Агаарын Нисэх ба Сансрын Нислэгийн Их Сургууль
* Бээжингийн Технологийн Хүрээлэн
* Бээжингийн Багшийн Их Сургууль
* Жуннань Их Сургууль
* Үндэстнүүдийн Төв Их Сургууль
* Хятадын Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургууль
* Чунчингийн Их Сургууль
* Далианы Технологийн Их Сургууль
* Зүүн Хятадын Багшийн Их Сургууль
* Төв Хятадын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль
* Хунань Их Сургууль
* Жилин Их Сургууль
* Ланжоу Их Сургууль
* Нанкай Их Сургууль
* Үндэсний Батлан ​​Хамгаалах Технологийн Их Сургууль
* Зүүн Хойд Их Сургууль (Шэньян)
* Баруун Хойд Хөдөө Аж Ахуйн Ойн Их Сургууль
* Баруун Хойд Политехникийн Их Сургууль
* Хятадын Далайн Их Сургууль
* Хятадын Алдарт Их Сургууль
* Шаньдун Их Сургууль
* Сычуань Их Сургууль
* Өмнөд Хятадын Технологийн Их Сургууль
* Зүүн Өмнөд Их Сургууль
* Сун Ятсений Их Сургууль
* Тяньжин Их Сургууль
* Статистикийн Их Сургууль
* Хятадын Электроник Инженерчлэл ба Технологийн Их Сургууль
* Ухань Их Сургууль
* Сямины Их Сургууль

Ангилал:Хятадын боловсрол
Эрнст Калтенбруннер

**Эрнст Калтенбруннер** (герман. *Ernst Kaltenbrunner*; 1903 оны 10-р сарын 4-нд Австри-Унгарын Рид хотод төрсөн – 1946 оны 10-р сарын 16-нд Германы Нюрнберг хотод нас барсан) - Нацист Германы төрийн зүтгэлтэн, СС-ийн Райхын аюулгүй байдлын төв газрын дарга, Райхын Дотоод хэргийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга (1943–1945), СС-Обергруппенфюрер, цагдаагийн генерал (1943), Ваффен-СС-ийн генерал (1944) байв. Тэрээр Холокостод болсон хядлагын гол зохион байгуулагчдын нэг байв.

Эрнст Калтенбруннер австри гаралтай. 1930 оноос хойш Германы Үндэсний Социалист ажилчны намын гишүүн байсан 1,2-р дайны хооронд Австри дахь СС-ийн удирдагчдын нэг, Аншлусын зохион байгуулагч байжээ. 1938 оноос хойш тэрээр Австри дахь Цагдаагийн болон СС-ийн Дээд удирдагч байв. Мөн Р.Хайдрихыг нас барсны дараа 1943 оны 1-р сард Райхын Аюулгүй байдлын төв газрын даргын албан тушаалыг хашиж байжээ.

Тэрээр Интерполын ерөнхийлөгч (1943-1945) байсан.

Эрнст Калтенбруннер СС-ийн хамгийн өндөр албан тушаалтан байсан Нюрнбергийн шүүх хурал дээр түүнд 1946 оны 10-р сард дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг үйлдсэн хэргээр дүүжилж цаазаар авах ял оноожээ.

Ангилал:1903 онд төрсөн
Ангилал:1946 онд өнгөрсөн
Ангилал:Австрийн өмгөөлөгч
Ангилал:Шутцштаффел
Ангилал:Гестапогийн ажилтан
Ангилал:Холокостын гэмт хэрэгтэн
Ангилал:Интерпол
Люк Бессон

**Люк Поль Морис Бессон** (франц. *Luc Paul Maurice Besson*; 1959 оны 3-р сарын 18-нд Парис хотын XV тойрогт төрсөн) — францын кино найруулагч, зохиолч бөгөөд киноны продюсер юм.

## Намтар 
Люк Бессон 1959 онд далайн шумбалтын багшийн гэр бүлд Парис хотноо төрсөн бөгөөд багаасаа гэр бүлийн уламжлалаа үргэлжлүүлэхээр бэлтгэгдсэн байна. Тэрээр бага насаа Грек, Югослав, Болгарт далайн эрэг дээр өнгөрүүлж, шумбаж, усан доорх гэрэл зураг авалтад дуртайяа оролцдог байв. Түүний мөрөөдөл бол далай судлаач болох байжээ. Гэсэн хэдий ч тэрээр 17 настайдаа осолд орж, хүсэл тэмүүллээ гүйцэх боломжгүй болжээ. 

Люк төрөлх Парис хот руу буцаж ирээд ажил хайж хэсэг хугацаа өнгөрүүлжээ. Улмаар тэрээр олон кино үзэж, кино зураг авалтын талбай дээр ажиллаж, туслах дүрд тоглосон. 19 настайдаа Холливуд руу явсан боловч тэнд ажилласныхаа дараа гэртээ буцаж ирээд армид элсэж алба хаасан юм. 3 жил цэргийн алба хааж байгаад кино урлагт эргэн ирж, эхлээд хөгжмийн видео найруулагч, дараа нь томоохон кинонуудын туслах найруулагчаар ажиллаж эхэлжээ.

Түүний найруулагчийн анхны ажил нь тухайн үеийн жүжигчин болох хүсэл эрмэлзэлтэй Жан Реногийн тоглосон "The Preultimate" (1981) богино хэмжээний кино байв. Дараа нь Бессон "The Last Battle" (1983) нэртэй 11 минутын киноны бүрэн хэмжээний хувилбарыг найруулахаар томилогдсон юм.

Люк Бессон 1986 онд BAFTA-аас "Шилдэг гадаад хэл дээрх кино" номинацид нэр дэвшсэн гурав дахь кино болох "Subway"-аа гаргаснаар маш их хүлээн зөвшөөрөгдөж алдартай болсон.

1994 онд алдарт "Леон" кино найруулж улам том амжилт олсон байна. 

Хамгийн сүүлд 2025 онд "Дракула" киноны найруулагч, зохиолч болон продюсераар ажилласан байна.

Ангилал:Францын кино найруулагч
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Никита (кино)

**Никита́** **(кино)** (франц. *Nikita*) — Алдарт Люк Бессон зохиолыг бичиж найруулаад 1990 онд бүтээсэн Францын уран сайхны кино.

## Дүрүүд 
## Киноны агуулга 
Никита гэх охин хар тамхины бүлэглэлийн хамт бүлгийн гишүүдийн нэгнийх нь эцгийн эмийн санг дээрэмджээ. Зэвсэгт цагдаа нар хэргийн газарт ирсэн боловч хар тамхинд донтсон бүлгийнхэн ширүүн эсэргүүцэл үзүүлэх явцад Никита цагдаагийн нэг офицерыг хөнөөжээ. Шүүх хурал түүнд 30 жилийн хугацаанд эргэн харах эрхгүй бүх насаар нь хорих ял оноожээ. Шоронд түүнд тариа хийгээд ухаан алдуулжээ.

Никита танихгүй өрөөнд сэрдэг. Боб гэгч эр хүн бүрд тайвшруулах эм хэтрүүлэн хэрэглэснээс болж нас барж, оршуулагдсан гэж тайлбарладаг. Үнэндээ тэр DGSE (франц: *Direction générale de la sécurité extérieure* – Гадаад аюулгүй байдлын ерөнхий газар)-ийн удирддаг нууц сургалтын төвд байдаг. Тэрээр тус байгууллагад ажиллах эсвэл үнэхээр үхэх гэсэн хоёр сонголттой болжээ. Хэсэг эсэргүүцлийн дараа Никита саналыг хүлээн авдаг.

Никита тусгай агентаар бэлтгэл хийж, авьяас чадвар, урьдчилан таамаглах аргагүй онцлог байдлаараа багш нараа гайхашруулдаг. Сургалт дууссаны дараа Боб түүнийг тансаг ресторанд урьж, түүнд том калибрын гар буу, магазин бэлэглэдэг. Ресторанд зочлох нь түүний сургалтын төвийн төгсөлтийн шалгалт болж хувирдаг юм.

## Шагнал 
Энэ кино нь Алтан бөмбөрцөг наадмын гадаад хэлээрх шилдэг киноны шагналыг хүртсэн. Парийо 1991 онд Шилдэг эмэгтэй дүрийн Сезар шагнал, мөн Шилдэг гадаад дүрийн эмэгтэй дүрийн Давид ди Донателло шагналыг хүртсэн.
Анн Парийо

**Анн Парийо** (франц. *Anne Parillaud* [an paʁiˈjo]; 1960 оны 5-р сарын 6-нд Парис хотод төрсөн) — Францын дэлгэцийн жүжигчин.

## Намтар 
1960 оны 5-р сарын 6-нд Парис хотод төрсөн Анн Парийо 16 настайдаа кино урлагт хөл тавьсан. Карьерынхаа эхэн үед тэрээр Ален Делоны хоёр кинонд ("Цагдаагийн арьсан дээр" болон "Захираагүй") тоглосон.

Анн Парийо Люк Бессоны "Никита" киноны гол дүрээрээ хамгийн их алдар нэрийг хүртсэн. "Никита" киноны амжилт нь түүнийг Холливуд руу хөтлөх замыг нээсэн юм. Парийогийн Америк дахь анхны дүр нь Жон Лендисийн 1992 оны "Гэмгүй цус" (англи. *Innocent Blood*) кино байв.

## Хувийн амьдрал 
Удаан хугацаанд Ален Делонтой ойр харьцаатай байсан. Анхны гэрлэлт — Люк Бессон. 

Хоёр дахь удаагаа Жан-Мишель Жарртай 2005-2010 онуудад гэрлэж байсан.

## Тоглосон кинонууд 
* «Элсний хайр» / *Un amour de sable* (1977)
* «Эрэг дээрх зочид буудал» / *L’Hôtel de la plage* (1978)
* «Сонс доо…» / *Écoute voir…* (1979)
* «Охид» / *Girls* (1980)
* «Патрициа» / *Patrizia* (1980)
* «Цагдаагийн амины төлөө» / *Pour la peau d’un flic* (1981) — *Шарлотта*
* «Дайчин» / *Le Battant* (1983) — *Натали*
* «Долоодугаар сараас есдүгээр сар хүртэл» / *Juillet en septembre* (1988)
* «Хэдэн цаг болж байна?» / *Che ora è?* (1989) — *Лоредана*
* «Никита» / *Nikita* (1990) — *Никита*
* «Гэмгүй цус» / *Innocent Blood* (1992)
* «Хүний зүрхний газрын зураг» / *Map of the Human Heart* (1992)
* «Галзуу» / *À la folie* (1994)
* «Фрэнкигийн од гийсэн өдрүүд» / *Frankie Starlight* (1995)
* «Цаг нь болсон» / *Passage à l’acte* (1996)
* «Үхсэн охин» / *Dead Girl* (1996)
* «Төмөр багтай эр» / *The Man in the Iron Mask* 1998) — *Анна* 
* «Хоёр нүүр» / *Shattered Image* (1998)
* «Хоёр алуурчин» (1998)
* «Дээрэмчид» / *Gangsters* (2002)
* «Нууцлаг үзэгдлүүд» / *Sex Is Comedy* (2002)
* «Дэлхий ертөнц» (2004)
* «35 гаруй настнууд» (2005)
* «Харанхуйн Маркиза» (2010)
* «Мопассаны өгүүллэгүүд» (теле цуврал, «Иветта») / *Chez Maupassant* (*Yvette*, 2011)
* «Балетчин бүсгүй» (2025)

Ангилал:Францын жүжигчин
Ангилал:Парисын хүн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Жорж Помпиду төв

**Жорж Помпидугийн нэрэмжит Урлаг, соёлын үндэсний төв** (франц: *Centre national d’art et de culture Georges-Pompidou*) буюу **Жорж-Помпиду төв** (франц. *Centre Georges-Pompidou*), ярианы хэлэнд Помпидугийн төв буюу Бобур гэгддэг Парис хот дахь алдартай соёлын төв юм. Төвийн үйл ажиллагаа нь орчин үеийн болон 20-р зууны урлагийг янз бүрийн хэлбэрээр (дүрслэх урлаг, бүжиг, хөгжим гэх мэт) судлах, дэмжихэд зориулагдсан байна.

## Түүх 
1969 онд Францын Тавдугаар Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгч Жорж Помпиду Парис хотын Бобур өндөрлөгийн хоосон газрыг олон салбарыг хамарсан соёлын төв барихад ашиглахаар шийдвэр гаргажээ. Уг төвийн барилга барих төслийн зургийн уралдаанд 49 орны архитектор 681 төсөл ирүүлсэн. Архитектор, инженер Жан Проувегийн даргалсан олон улсын шүүгчид Британийн архитектор Ричард Рожерс болон хоёр итали хүн болох Ренцо Пиано, Жанфранко Франчини нарын гурван хүний ​​төслийг шалгаруулсан байна.

Тус соёлын төв нь 1977 оны 1-р сарын 31-нд нээгдэж, 2-р сарын 2-нд олон нийтэд үүд хаалгаа нээжээ. Анхны өндөр технологийн архитектурын загвар нь орчин үеийнхний дунд янз бүрийн үнэлгээ авчээ. Шүүмжлэгчид энэхүү тансаг барилгыг газрын тосны хоолойтой төстэй гэж үздэг байв. Гэсэн хэдий ч Жорж Помпиду төв удалгүй Парисын гол дурсгалт газруудын нэг бөгөөд Франц болон дэлхий даяар хамгийн их зочилдог газруудын нэг болжээ.

1970-аад оны сүүл ба 1980-аад онуудад Помпиду төвийн танхимд *«Paris-New York»*, *«Paris-Berlin»*, *«Paris-Moscow»,* *«Paris-Paris»*, *«Vienna: Birth of a Century»* (англи. *Вена:* *Зууны эхлэл*), *«The Immaterials»*, *«Memories of the Future»* (англи. Ирээдүйн тухай дурсамж), *«Maps and Figures of the Earth»*, *«Magicians of the Earth»*  зэрэг алдартай үзэсгэлэнгүүд тавигдсан. Төвийн захирал Понтус Хултен, Доменик Бозо нарын удирдлага дор музейн цуглуулга мэдэгдэхүйц өсөж, дэлхийн орчин үеийн урлагийн тэргүүлэгч болсон.

20 жилийн турш үйл ажиллагаагаа явуулж, 150 сая гаруй зочин хүлээн авсны дараа Помпиду төв нь Францын Соёлын сайд Жан-Жак Айяагоны тушаалын дагуу 1997 оны 10-р сараас 1999 оны 12-р сар хүртэл засвар хийгдсэн. Засгийн газар байнгын цуглуулгыг байрлуулсан галерейн орон зайг өргөтгөх, амьд тоглолтын байгууламжийг сайжруулахад хөрөнгө хуваарилсан. Эцэст нь төв нь ойролцоогоор 100,000 хавтгай дөрвөлжин метр талбайтай болсон.

Помпиду төв нь 2000 оны 1-р сарын 1-нд дахин нээгдэж, маш их магтаал хүртсэн. Одоогийн байдлаар Помпиду төв нь жилд 3.5-3.8 сая зочин хүлээн авдаг байна.

2010 онд Помпиду төвийн салбар Мец хотод, 2015 онд Малага хотод, 2019 онд Шанхай хотод нээгдээд байгаа юм. 

Помпиду төвд Парис хотын Улсын Орчин үеийн урлагийн музей, номын сан, Аж үйлдвэрийн дизайны төв, Акустик ба хөгжмийн судалгаа, зохицуулалтын хүрээлэн, концерт, үзэсгэлэнгийн танхимууд, хэд хэдэн кино театр байрладаг. Ажиглалтын тавцан үнэтэй боловч номын сан олон нийтэд үнэ төлбөргүй үйлчилдэг ажээ.

2025 оны 10-р сард Помпиду төв 5 жилийн засварын ажил хийхээр хаагдсан юм.