open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альберт паркийн авто тойруулга

**Альберт паркийн авто тойруулга** нь Австралийн Мельбурн хотод орших хагас-байнгын уралдааны зам юм.

## Зургийн цомог 

Melbourne Grand Prix Circuit pit building.jpg|Үйлчилгээний гудамж
Melbourne Grand Prix Circuit, March 22, 2018 SkySat (cropped).jpg|Сансраас авсан зураг

## Статистик 
### Мельбурнд болсон Формула 1-д түрүүлсэн бүх нисгэгчид 
**Рекорд тогтоогч**Жолооч: Михаэль Шумахер (4)&nbsp;• Жолоочийн улс: Герман/Их Британи (9)&nbsp;• Зохион бүтээгч: Феррари (8)&nbsp;• Хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч: Мерседес (11)&nbsp;• Дугуй үйлдвэрлэгч: Бриджстоун (10)

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Австралийн уралдааны зам
Ангилал:Хотын авто тойруулга
Ангилал:Формула-1 уралдааны зам
Ангилал:Мельбурны спортын байгууламж
Бөөрний цусан хангамж

Бөөрний артери нь гол судасны хэвлийн хэсгээс салбарлан, бөөрөнд ороод түүний хэсгүүдэд тархан, хэсэг хоорондын артери болно. Судаслаг, тархилаг давхаргын зааг дээр хэсэг хэсэг хоорондын артери салбарлан нуман хэлбэртэй болж цааш үргэлжилнэ. Үүнээс хэсэг хоорондын артериолууд салбарлаж судсан давхарга руу нэвтрэнэ. Түүдгэнцэрийн дотор (афферент артириол, ефферент артириол) сувганцрын дагуу салбарлан түүнийг цусаар хангана. Иймээс түүдгэнцрийн цусан хангамж өөрчлөгдөхөд сувганцрынх нэгэн адил өөрчлөгдөнө. Тархилаг давхрага хавийн түүдгэнцрүүдээс генлийн гогцооны дагуу артериолууд  шууд салаална. Энэ шууд артериолууд бөөрний цуллаг эдээр тархах учир тэндэх ус эрдсийн солилцоог зохицуулахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Артериолын салаа салбар бүхэнтэй ижил нэртэй венийн судас зэрэгцэн оршино. Венийн судсыг шулуун пирамид дагуух түүдгэнцэр орчмын буюу хэсэг хоорондын гэж ангилна. Пирамид дагуух венийн судсууд нэгдэж бөөрний венийн судас болон улмаар доод хөндий венд цутгадаг. Бөөрний цусны урсгалын хурд нь 1200 мл/минут байдаг. Энэ нь зүрхнээс шахагдаж байгаа нийт цусны 20% ийг эзэлдэг. Бөөрний цусан хангамжийг холтослогийн ба тархилагийн гэж 2 том бүлэгт хуваадаг. Бөөрний нийт цусны урсгалын 90% нь түүний холтослог давхаргаар урсдаг. Бөөрний холтослог давхаргын цусан хангамж асар их тайван байгаа булчингийнхаас 100 дахин их байдаг.

# Бөөр нь асар их цусан хангамжтай эрхтэн. Бөөр цусан хангамжаар бусад эрхтнүүдтэй харьцуулбал 20  дахин их.
# Бөөрний судас нь булчингийн гаралтай өөрийн зохицуулга сайн хөгжсөн байдаг. Артерийн даралт 80-180мм муб-ын хооронд хэлбэлзэхэд бөөрний хялгасан судсууд нь, түүдгэнцрийн шүүлтийг хэвийн явуулж чаддаг.
# Бөөрний хялгасан судсанд даралт өндөр (70мм муб) байдаг. Афферент болон ефферент артериол даралтын зөрүүтэй. Энэ нь анхдагч шээс үүсэх бололцоог хангадаг.
# Бөөрний судсууд нь хоёр зэрэгцээ хялгасан судасны торлогийг үүсгэдэг.
# Бөөр цусан хангамж ихтэй тул бодисын солилцооны эрчим ихтэй. Энэ нь анхдагч шээс ихээр үүсэх нөхцөлийг бүрдүүлнэ.

Ангилал:Бөөр
Эдди Ирвайн

**Эдмүнд „Эдди“ Ирвайн бага**  (*англ. Eddie Irvine*, * 1965 оны 11-р сарын 10-нд Ньютаунардс, Умард Ирланд) нь Английн авто уралдааны жолооч юм. Тэрбээр 1993 оноос эхлэн 2002 оныг хүртэл моторт спротын хамгийн дээд зэрэглэл болох Формула Нэгд уралдаж байгаад 1999 оны дэлхийн аваргын улирлаар хоёрдугаар байранд орж байв.

## Тамирчны гараа 
Ирвайн 1983 онд ирландын Формула Фордод оролцож эхэлснээр түүний авто уралдаанчийн гараа эхлэв. 1985 онд тэрбээр британийн Формула Форд, 1988 онд британийн Формула 3-т уралдаж байгаад, 1989 оноос эхлэн япон болон европын Формула 3000 дэвшин орсон байна.

Түүний Формула 1-ийн анхны их шан уралдаан нь 1993 оны аравдугаар сард явагдсан Японы их шанд Жордан багаас оролцжээ. Бороотой, тогтворгүй цаг агаартай байсан энэ уралдаанд тэр Формула 3000 уралдаж байсан туршлагаа ашиглан, бүтэн тойрсон Айртон Сеннаг буцаан гүйцэж түрүүлсэн ба уралдааны төгсгөлд 6-р байранд орон дуусгасан байна.

## Статистик 
### Формула 1-ийн ДАШТ-ний статистик
#### Гран при ялалтууд 
## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:Их Британийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Формула-3000 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Спорт автомашины уралдааны дэлхийн аваргын нисгэгч
Ангилал:Умард Ирландчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Mercedes AMG High Performance Powertrains

**Мерседес АМГ өндөр чадлын хөдөлгүүр** (англ. **Mercedes AMG High Performance Powertrains Ltd.**; товчоор: Мерседес АМГ ӨЧХ, 2011 он хүртэл Mercedes-Benz HighPerformanceEngines) нь Их Британи-Германы хамтарсан Даймлер ХК-ийн 100 хувийн охин компани бөгөөд Формула-1 уралдаанд зориулсан хөдөлгүүрийн үйлдвэрлэгч юм.

## Цахим холбоос 
* Аж ахуйн нэгжийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Даймлер ХК
Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч
Ангилал:Хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч
Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)
Mercedes-Benz Group

**Даймлер ХК** (*герм.* **Daimler AG**) нь Штутгарт хотод төвтэй, хөрөнгийн биржэд бүртгэлтэй германы суудлын болон ачааны автомашин үйлдвэрлэдэг аж ахуйн нэгж юм. Тус компанийн хамгийн алдартай марк нь Мерседес-Бенц. Мөн түүнчлэн энэ аж ахуйн нэгж нь санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлдэг.

Даймлер ХК нь АНУ-ын Форбес сэтгүүлээс жил бүр гаргадаг Forbes Global 2000 жагсаалтад 29-р байрт (2017 оны мэдээгээр) орсон байна. Энэ аж ахуйн нэгж нь 2018 оны эхээр ойролцоогоор 85,7 тэрбум америк долларын зах зээлийн үнэлгээнд хүрчээ.

## Түүх 
Өнөөгийн Даймлер ХК нь 1998 онд *ДаймлерКрайслер ХК* гэх нэртэйгээр Даймлер-Бенц болон америкийн Крайслер корпорациуд нэгдсэнээр анх бий болсон юм. Нэрээ 2007 онд Даймлер ХК болгон өөрчилсөн шалтгаан нь Крайслерийн ихэнхийг зарснаас үүдэлтэй юм.

### Өмнөх түүх 
Даймлер ХК-ийн түүх нь 1883 онд Маннхаймд үүсгэн байгуулагдсан хийн хөдөлгүүрийн үйлдвэр болох  Бенц & Ко. үеэс эхлэх ба тус үйлдвэр нь 1926 онд Даймлер-Моторен-Гезеллшафттай нэгдэн Даймлер-Бенц ХК-ийг бий болгожээ. 1883 онд Готтлиб Даймлер *халах гуурсан ноцолттой хийн хөдөлгүүр* болон *хөдөлгүүрийн хурдыг гаргах хавхлагийн удирлагаар тохируулах* гэсэн хоёр сэдвийг патентлуулан авсан байна. Энэ хоёр патент нь дэлхий даяар хамгийн эхний хурдан эргэлттэй дотоод шаталтат хөдөлгүүрийн суурь байсан юм. 1886 оны нэгдүгээр сарын 29-нд Карл Фрийдрих Бенц хамгийн анхны *автомобиль* буюу дотоод шаталтын хөдөлгүүртэй, цахилгаан ноцоолт бүхий гурван дугуйт тээврийн хэрэгслийг зохион бүтээж, патентын эрхийг авав.

1920-иод онд бүх л автомашин үйлдвэрлэгч зөвхөн оршин тогтнохын төлөө тэмцэж байв. Германы Дойче Банк нь Даймлер-Моторен-Гезеллшафт болон түүний өрсөлдөгч Бенц & Ко. компаниудын хооронд жуулчлан нэгдэх санал гаргасан нь биеллээ олж, 1926 оны зургаадугаар сарын 28-нд Даймлер-Бенц Хувьцаат Компани бий болсон юм.

## Үйл ажиллагааны хүрээ 
Тус концерн нь тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэх бөгөөд түүний гэрээт борлуулагчдаараа болон дэлхий даяарх салбаруудаараа дамжуулан худалдаалдаг. Үүнээс гадна санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх болон автомашины түрээсийн үйлчилгээний салбарт бас идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг.

Хамгийн том бизнесийн салбар нь суудлын автомашины үйлдвэрлэл юм. Харин Даймлер Тракс нь 6 тонноос дээш даацтай ачааны автомашины хамгийн том үйлдвэрлэгч юм. Санхүүгийн чиглэлээр үйл ажиллагаанд санхүүжүүлэх, борлуулалтын үйлчилгээний салбарт санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх, томоохон үйлдвэрүүдийн авто баазад нь зориулсан менежментийн үйлчилгээ, автомашинтай холбоотой бүх даатгалыг даатгалын компаниудад жуулчлах үйлчилгээ зэрэг орно.

### Эдийн засгийн тоон үзүүлэлт 
Даймлер&nbsp;ХК нь 2015 онд хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй концернуудаас европ даяар хамгийн их ашигтай ажилласан концерноор бүртгэгджээ..

## Цахим холбоос 
* Даймлер ХК-ийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 


Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Автобус үйлдвэрлэгч
Ангилал:Германы автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэгч
Ангилал:Штутгартын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:Германы хөрөнгийн индексд бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:Готтлиб Даймлер
Даймлер-Моторен-Гезеллшафт

**Даймлер-Моторен-Гезеллшафт** (*герм.* **Daimler-Motoren-Gesellschaft**, товчоор: DMG)  нь Вюртембергийн Каннштаттад анх үүсгэн байгуулагдаад, дараа нь Штуттгарын Унтертюркхайм сүүлд нь Берлиний Марийнфелдед дахин нээгдэж байсан германы урьдны автомашин үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж байв. Тус компани нь өнөөгийн Даймлер ХК-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг юм.

## Зургийн цомог 

DMG-lastwagen-cannstatt-1896.jpg|Даймлер ачааны автомашин, 1896 он
DMG-Werbung-1890.jpg|Даймлерын сурталчилгааны хуудас, 1890 оны орчим
Mercedes Double Phaeton.jpg|28/50-PS-Давхар фаэтон, 1905 он
LKW Daimler, ca. 1918.jpg|Даймлерын транспортер, 1918 оны орчим

## Цахим холбоос 
* Унтертюркхайм дахь хөдөлгүүрийн үйлдвэр-100 жил

Ангилал:Германы урьдын автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Урьдын автобус үйлдвэрлэгч
Ангилал:Урьдын хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Штутгартын урьдын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Штутгартын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж

Ангилал:Германы дэлхийн нэгдүгээр дайн дахь нисэх онгоцны аж үйлдвэрлэл
Ангилал:1890 онд байгуулагдсан
Ангилал:Готтлиб Даймлер
Яг түүн шиг (4-р улирал)

Яг түүн шиг шоуны **Дөрөвдүгээр улирал**. Энэ улирлын дугаарууд нь өмнөх 3 улирлын 24 оролцогчдоос шилдэг 8 нь дахин өрсөлдөж буйгаараа өмнөх улирлын дугааруудаас ялгаатай. 
## Оролцогчид
## Ямар дүрд хувирсан тухай
Эхний дугаарт оролцогчид өөрсдийн өмнөх улирлын шилдэг гэсэн дүрээ сонгон өрсөлдсөн.

Дөрөв дүгээр дугаар Яг түүн шиг шоуны түүхэн дэх нэгэн шинэ дугаар болсон нь Оролцогчид дуэтээр буюу 2, 2оор хамтран үзүүлбрээ толилуулсан бөгөөд оноо ч мөн 8-12 хүртэл багийн дунд оноог өгсөн.

Ангилал:Монголын телевизийн нэвтрүүлэг
Хаан ширээний тоглоом

**Хаан ширээний тоглоом** гэдэг нь Америкийн Дэвид Бениоф ба Д.В.Вэйсс нар HBO-ийн захиалгаар бүтээсэн, телевизийн олон ангит цуврал кино юм. Энэ цуврал киног зохиолч Жорж Р Р Мартины  *Гал, мөсний дуун* гэсэн уран сэтгэмжийн цуврал романаас сэдэвлэн бүтээсэн бөгөөд киноны нэрийг уг цуврал романы *эхний ботийн* нэрээр нэрлэжээ. Киноны зургийг Белфаст  болон Умард Ирланд, Канад, Хорват, Исланд, Мальта, Марокко, Шотланд, Испани болон АНУ-д авсан байна.   Киноны эхний хэсэг цувралыг 2011 онд бүтээсэн ба сүүлийн цувралыг 2019 оны 4 дүгээр сарын 17-д нийтийн хүртээл болгосон байна.

## Эшлэл
## Гадаад холбоос
*  on HBO—The official website for the series in the United States.
*  on HBO UK—The official website for the series in the United Kingdom.
* —A user-generated database of information related to the series.
* —The ultimate resource for the series stocked with behind-the-scenes features, character biographies, family trees, world maps, events and customs.
* —An official blog that offers a behind-the-scenes look at the series through interviews, storyboards, prop photos and facts.

Ангилал:Пибоди шагналтан
Ангилал:Уран зөгнөлт телевизийн цуврал кино
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал
Люпус нефрит

**Люпус нефрит** () нь автоиммуни гаралтай, тогтолцооны улайх яршилт бөөрний үрэвсэл юм. Энэ өвчин нь хоёрдогчоор гломерулонефрит үрэвсэл үүсгэдэг.

Энэ өвчин нь бие махбодын өөрийн эд эртэнрүү халддаг эмгэг. Ихэвчлэн 2-4 насны хүүхдэд тохиолдоно.

Люпус нефритийн шээс хөөсөнцөр, хаван үүсэх зэрэг шинж тэмдгүүд нь ихэвчлэн хөл, шагайндаа гар, нүүрэнд бага байдаг үед тохиолддог. Мөн цусны даралт ихсэх магадлалтай.

Уг өвчин гистологийн 5 хэлбэртэй:
#хэвийн
#түүдгэнцрийн мезангийн матрикс ихсэл (голомтот, сегментийн)
#түүдгэнцрийн гэмтэл
#түүдгэнцрийн мезангийн үржил, сорвижил
#мембранжилтай гломерулонефриттэй ижил

## Эмнэлзүй
1.онцын эмнэлзүйн илрэлгүй
2,3. протейнури, хематури
4.нефрит, нефроз хавсарна
5.нефритийн хам шинж

## Эмчилгээ
1,2 Эмчилгээ хэрэггүй
3,4,5 Дархлаа дарангуйлах эм (Кортикостероид, Циклофосфамид)

Ангилал:Бөөрний өвчин
Dirty Air

**Dirty Air** гэх нэршил нь (монг. „бохир агаар“) америкийн авто спортоос гаралтай бөгөөд уралдааны автомашины ард бий болсон агаарын хуйлралыг нэрлэдэг. Үүний улмаас урд яваа тэрэгний салхины нөмөрт явах болон гүйцэж түрүүлэх нь ихээхэн хүндрэлтэй болдог ба учир нь зам дээр  дарах даралтын хүчийг бууруулна.

1990 -ээд оноос эхлэн Формула 1-д энэхүү ардаа яваа тэргэнд сөрөг нөлөө бүхий эаэродинамикийн шинж чанарыг улам боловсронгуй болгон хэрэглэсээр иржээ.

Dirty Air нэршлийн эсрэг нэршил нь „Clean Air“ бөгөөд энэ тохиолдолд тухайн тэрэгний урд ямар ч тэрэг байхгүй гэсэн үг юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Моторт спорт
Ангилал:Аэродинамик
Агаарын эсэргүүцлийг бууруулах систем

]]
**Агаарын эсэргүүцлийг бууруулах систем** ( товчоор: **DRS**), ярианы хэлэнд ихэнхдээ *арын хөдөлгөөнт жигүүрийг* нэрлэх ба энэхүү техникийг 2011 оны Формула-1-ийн ДАШТ-ээс ашиглах болсон. Формула-1-д энийг хэрэглэсэн тохиолдолд ихэвчлэн гүйцэж түрүүлэх боломжийг олгоно. Ингэхдээ арын жигүүрийн хөдөлгөөнт хэсгийг гидравликаар хөдөлгөн хавтгай байрлалд шилжүүлэн нээх ба үр дүнд нь шулуун зам дээр агаарын эсэргүүцэл бууран, өндөр хурд авах нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг.

## Формула 1 дэх дүрэм 
Энэ системийг ОУАХ-ноос уралдааны зам дээр тодорхой хэмжилтийн цэгээс эхлэн урд талын тэрэгтэй нэг секундын дотор зайтай байгаа тохиолдолд зөвхөн нисгэгч өөрөө ажиллуулах дүрэмтэй. Ингээд тогтоож өгсөн замын хэсэгт уг системээ идэвхжүүлэн өндөр хурдтайгаар урдаа яваа тэргийг гүйцэж түрүүлэх боломжтой юм. Нисгэгч тоормосны гишгүүр дээр гишгэнгүүт уг систем нь автоматаар идэвхгүй болно. Нойтон зам дээр аюулгүй байдлын үүднээс уг системийг ашиглахыг зөвшөөрдөггүй.

## Эшлэл 
Ангилал:Формула 1
Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+

**Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+** нь Мерседес багийн 2019 оны Формула 1-д зориулан зохион бүтээсэн уралдааны тэрэг юм. Энэ тэрэг нь Мерседесийн 11 дэx Формула 1-ийн уралдааны тэрэг бөгөөд 2019 оны хоёрдугаар сарын 13-нд Силверстоунд нийтэд танилцуулав.

Нэр нь багийн нэр дээр *W* үсэг, түүний араас дарааллын дугаар дээр Мерседесийн э-тээврийн хэрэгслийн маркийн нэрийн *EQ* үсгүүдээс бүрдэнэ.

## Техник ба хөгжүүлэлт 
Энэ оны Формула 1-ийн бусад тэрэгнүүдтэй адил Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+ нь ардаа хөтлөгчтэй, нүүрстөрөгчийн хуванцараас бүтсэн шасситай нэг суудалт тэрэг юм.

## Будаг ба ивээн тэтгэгч 
Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+ нь бараг ихэнх хэсгийг саарал будгаар будсан. Үүн дээр үндсэн ивээн тэтгэгч Петронасын номин цэнхэр номин цэнхэр өнгийг хажуу бөөрөнд нь зураас маягаар оруулж өгчээ.

## Үр дүн 
Ангилал:2019 оны Формула-1-дэлхийн аваргын уралдааны тэрэг
Мерседес-AMG F1 W10 EQ Power+
Яс Марина авто тойруулга

**Яс Марина авто тойруулга** (; **Yas Marina Circuit** заримдаа мөн **Yas Island Circuit** гэж бас нэрлэдэг) нь Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын нийслэл Абу-Даби хотын Яс-Арал дээр 2009 оны аравдугаар сард ашиглалтад авсан байнгын уралдааны зам юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Формула-1 уралдааны зам
Ангилал:Абу-Дабийн барилга байгууламж
Ангилал:Дрэгстер уралдааны зам
Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын уралдааны зам
Ангилал:Абу-Дабийн спорт
Ред Булл Расинг RB15

**Ред Булл Расинг RB15** (англ. **Red Bull Racing RB15**) нь Астон Мартин Ред Булл Расинг багийн 2019 оны Формула 1-д зориулан зохион бүтээсэн уралдааны тэрэг юм. Энэ тэрэг нь Ред Булл уралдааны жүчээний 15 даxь Формула 1-ийн уралдааны тэрэг бөгөөд 2019 оны хоёрдугаар сарын 13-нд Силверстоунд нийтэд танилцуулсан байна.

## Уралдааны дүн 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:2019 оны Формула-1-дэлхийн аваргын уралдааны тэрэг
Ред Булл RB15
Бөөрний хавдар

Бөөр нь шош хэлбэртэй хос эрхтэн бөгөөд гар атгасантай ойролцоо хэмжээтэй. Хэвлийн эрхтний ард байх ба нурууны хоёр талд байрлана.

Насанд хүрэгчдэд бөөрний эсийн гаралтай хавдар зонхилон тохиолддог, хорт хавдарын ойролцоогоор 90 хувь. Өөр элбэг бус тохиолдох хавдар бий. Бага насны хүүхдэд тохиолдох боломжтой , үүнийг Вилмсын (Wilms’) хавдар гэнэ. 

Жил бүр хавдран тохиолдол ихсэж байна. Түүний нэг шалтгаан нь компьютер томограф зэрэг дүрс оношлогооны шинжилгээ их хэрэглэгдэж байгаагаас болсон. Ихэнх тохиолдолд эрт үедээ илэрдэг, энэ үед хавдар нь зөвхөн бөөр дотроо байрладаг ба эмчлэхэд амар болдог.

### Шинж тэмдэг 
Эрт үедээ бүдэг шинж тэмдэг эсвэд шинж тэмдэггүй байна. Одоогоор шинж тэмдэг илрээгүй үед нь үзэх тогтсон шинжилгээ байхгүй байна. Дараах хавдрын үе шатуудад:

·       Цус шээстэй байх(гематури), харахад ягаан, улаан, кола шиг өнгөтэй

·       Байнгын нуруугаар өвдөлттэй

·       Хоолны дуршил буурах

·       Ядрах

·       Сульдах

·       Халууралт 

#### Шалтгаан 
Тодорхой шалтгаан байхгүй боловч хавдар үүсгэх хүчин зүйлс бий.

Судалгаанаас үзэхэд бөөрний эсийн ДНХ-ийн мутаци үүссэнээр хавдар бий болдог байна. Мутаци нь эсийн хяналтгүй хуваагдал болон үржлийг өдөөдөг. Хуримтлагдаж буй хэвийн бус эс нь бөөрнөөс гарч өөр эдэд очиж болно.

#### Эрсдэлт хүчин зүйлс 
·       Өндөр нас

·       Тамхи татах

·       Таргалалт 

·       Даралт ихсэл

·       Бөөрний дутагдлын эмчилгээ буюу диализ

·       Удамшлын эмгэг

·       Удамшлын асуумж

·       Ажил дээр тодорхой бодист өртөх

#### Урьдчилан сэргийлэлт 
·       Тамхи татахаа зогсоох

·       Биеийн жингээ барих

·       Цусны даралт хянах

#### Шинжилгээ 
Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ

Шээсний ерөнхий шинжилгээ

Бөөрний эдийн шинжилгээ

#### Эмчилгээ 
Мэс засал – бөөрний тодорхой хэсгийг авах, бөөрийг авах

Эм https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/kidney-cancer/diagnosis-treatment/drc-20352669

Ангилал:Хорт хавдрын өвчин
Ангилал:Бөөрний өвчин
Ангилал:Урологийн өвчин
хавдар
Аэродинамик

**Аэродинамик** ( *аэр*, агаар, ба  *динамис*, хүч) нь шингэний механикийн нэг хэсэг бөгөөд биетийн агаар эсвэл шахагдсан хийн (хийн динамик ч гэдэг) дэх төлөв байдлын судална. Шингэний динамикийн хоёр дахь судлах салбар нь гидроаэродинамик ба энэ нь эсрэгээр шингэний төлөв байдлыг судалдаг.

Аэродинамик нь жишээ нь өргөх хүчний тусламжтайгаар онгоц нь яаж хөөрөхийг эсвэл дарвуулт завь салхины тусламжтайгаар усан дээр хөвөн аялах зэргийн хүчнүүдийг судална. Үүнээс гадна барилгын инженерийн салбар эсвэл автомашины үйлдвэрлэл гэх мэт олон олон салбарт аэродинамикийг зайлшгүй судлах шаардлагатай байдаг.

## Цахим холбоос 
* Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics
* Оюутнуудад зориулсан аэродинамик
Феррари SF90

**Феррари SF90** нь Ферраригийн 2019 оны Формула 1-ийн ДАШТ-д зориулсан Формула 1-ийн уралдааны тэрэг юм. Энэхүү тэрэг Ферраригаас Формула Нэгд зориулан зохион бүтээсэн 52 дахь тэрэг бөгөөд 2019 оны хоёрдугаар сарын 15-нд Маранеллод нийтэд танилцуулав.

Нэр нь багийн нэрийн *SF* үсэг (***С***кудериа ***Ф***еррари), түүний араас тус баг үүсгэн байгуулагдсаны 90 жилийн ой болж байгааг тохиолдуулан 90-н тоог оруулан бүтээв..

## Үр дүн 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:2019 оны Формула-1-дэлхийн аваргын уралдааны тэрэг
Феррари SF90
Карт спорт

, Зүүн Герман, 1963 он]]
thumb|Гадаах картын зам
thumb|thumbtime=2|Доторх картын уралдаан
**Карт спорт** (мөн *картинг* ч гэдэг) нь моторт спортын нэгэн төрөл бөгөөд энэ сортод зориулан барьсан тусгай зам дээр карт хэмээн нэрлэгдэх жижигхэн, моторжуулсан тээврийн хэрэгслээр уралдах тэмцээн юм. Үүний хажуугаар сонирхогчдын хувилбар ч бас байх ба энэ нь ихэнхдээ зааланд (зарим тохиолдолд зориулалтын картын зам дээр)  бүх насныхан түрээсийн карт аван чөлөөт цагаа өнгөрөөх боломжтой байдаг. Энэхүү карт нь ойролцоогоор 8-10 морины хүчтэй, 80 км/цаг хурдтай байна.

Түүний энгийн бөгөөд хөнгөн хийцээс шалтгаалан карт нь маш хурднаас гадна хөдөлгөөнт буюу маневрлах чадвар сайтай. Дээд тал нь 150 км/цаг хүртэл хурд авдаг. Хүндийн цэг нь замаас хэдхэн сантиметрийн зайд байдгаас хамаарч өндөр хурдтай эргэх боломжтой учраас хүний биед өндөр ачаалал өгнө (4*g* хүртэл). Карт спортоор хүүхдүүд болон өсвөр үеийнхэн ч бас хичээллэнэ.

## Түүх 
Хамгийн анхны картыг 1956 онд америкийн инженер Арт Ингелс зохион бүтээсэн ба тэрбээр өвс хадагчийн хөдөлгүүр ашиглан, унадаг дугуйн гинжтэй холбон, арын дугуйг хөтлөх тэнхлэг болгон бүтээв. Тэр урьд нь Куртис Крафт хэмээх компанид уралдааны тэрэг бүтээлцэж байсан ба түүний энэшинэ бүтээлийг уг компани ихэд сонирхон хүлээж авчээ. Удалгүй энэ энгийн, жижиг хийцтэй картыг нь дуурайлган хийгчид ч олширч, автомашины зогсоолд эхний уралдаан ч зохион байгуулагдав. 1959 онд Парисын автомашины үзэсгэлэн дээр эхний картыг танилцуулснаар европод сонирхогчидтой ч болжээ.

## Тэмцээнүүд 
Уралдах хугацаанаас нь хамааруулан ойрын- ба хол замын цуврал уралдаан гэж ялгадаг. Ойрын зайн уралдаанд жолооч зам дээр ганцаар явах бол холын замын хувилбарт багууд зэрэг уралдана. Үүнээс гадна уран жолоодлогын хувилбар бас байдаг.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Моторт спортын төрөл
Strawberry Swing

"**Strawberry Swing**" нь Британийн рок Coldplay хамтлагийн бүтээл юм. 2009 оны 9-р сарын 13-нд энэ дуу нь хамтлагийн 4 дэх студи цомог *Viva la Vida or Death and All His Friends* (2008)-н 5-р сингл болж худалдаанд гарсан. Дууг хамтлагийн бүх гишүүд бичиж Маркус Дравс, Бриан Эно, Жон Хопкинс болон Рик Симпсон нар продюсер хийсэн. Энэ дуу нь хөгжмийн шүүмжлэгч нараас голлон эерэг үнэлгээг авсан ба үүндээ Крис Мартины дуулалт болон дууны бүтээгдсэн байдал хэмнэлийг өндрөөр үнэлжээ.

"Strawberry Swing" нь Британийн сингл дууны жагсаалтын #158-р байранд бичигдсэн бол Польш болон Холландын дууны жагсаалтанд #5-р байранд бичигджээ. Дууны клип нь хөдөлгөөнт анимэйшнээс бүрдсэн ба Shynola найруулжээ. Энэ клип нь 2010 оны MTV Video Music Awards-н "Best Breakthrough Video" төрөлд нэр дэвшсэн. Хамтлаг энэ дуугаа 2008 оны Viva la Vida Tour аялан тоглолтондоо дуулсан ба 2009 онд гарсан *LeftRightLeftRightLeft*  амьд цомогт багтсан.

## Эшлэл 
Ангилал:Coldplay
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Ангилал:Рок дуу
Ангилал:2009 оны дуу
Горно-Бадахшан

thumb|Газрын зураг
thumb|Нутгийн хуваарь
thumb|Байгаль
thumb|Хүн ард

**Горно-Бадахшан** (), **Уулын Бадахшан**, ГБӨЗА — Тажикистан улсын өөртөө засах аймаг. 

Тажик орны дорнод хагасыг эзлэн оршдог. Памирын нуруунд байдаг. Түүхэн Бадахшан нутгийн нэгэн хэсэг болно. 

Тажикистан улсын газар нутгийн 45%-ийг эзэлдэг боловч хүн амын 3% нь л амьдардаг, хүн сийрэг газар юм.

## Түүх 
1895 оноос өмнө тус нутагт Дарваз, Шугнун, Вахан зэрэг өөрсдөө эзэн мэдсэн нүүдэл аймгууд байсан. 

Эргэн тойрны Чин улс, Оросын эзэнт гүрэн, Афганы эмирт улс тус газрыг өөрийн харьяат гэдэг байв. 

Чингийн цэрэг зөвхөн зүүн талын Ташкурган давааг хянаж байсан. 

1890-ээд оноос Чин, Орос, Афганы гурван талын гэрээ байгуулагдаж Бадахшанд нөлөөлөх хүрээгээ хувааж тохирчээ.

2002 онд Хятад улс Тажикистантай гэрээ байгуулах хүртлээ хилийн дотогш өнгөлзөн санаархаж байлаа. 

Горно-Бадахшаны өөртөө засах аймаг нь Зөвлөлт Холбоот Улсын харьяанд 1925 онд үүсэн байгуулагдсан. 1929 онд Зөвлөлт Тажикистаны Бүгд Найрамдах Улсын бүрэлдэхүүнд хамаарагдсан. 1950-аад онд уугуул оршин суугч буюу памир ястныг нутгийн өрнө өмнөд хэсэгт нүүлгэн шилжүүлжээ. 1955 онд татан буугдсан Гарм мужийн зарим хэсгийг Горно-Бадахшанд хамааруулжээ. 

1992 онд Тажикистан улсад иргэний дайн дэгдэх үед Горно-Бадахшан тусгаар тогтнол зарласан. Тус дайны үед памир ястан ихээр хохирсон. Эцэстээ Тажикистан улсын бүрэлдэхүүнд өөртөө засах аймаг нөхцөлтэйгээр хамаарсан байна. 2011 онд Тажикистан улс 1999 онд баталсан гэрээний дагуу Памирын нурууны 1000 м.кв газрыг Хятад улсад шилжүүлсэн. Хятад улс Тажикистан улсын нутгийн 28000 м.кв газрыг өөрийн хэмээн мэтгэдэг 130 жилийн маргаанд үүгээр цэг тавьжээ. 

2012 онд тус нутагт Тажикистан улсын цэрэг, Толиб Аёмбековын босогчдын хооронд буудалцаан сөргөлдөөн болсон.

## Хүн ам зүй 
ГБӨЗА-ын хүн амын тоо 1989 онд 160900 байсан бол 2000 онд 206000 болж өссөн. 2017 онд өсч 223600 болоод байна. 

Тажикистан улсын статистикийн хорооны мэдээлснээр үндсэн хүн ам нь памир ястан, үлдсэн хэсэг нь киргиз үндэстэн зэрэг бусад ард түмэн байна. 

Хамгийн том хот нь 29000 хүнтэй Хоруг бол удаах нь 4000 хүнтэй Мургаб суурин байна. 

Хүн амын хэл олон янз. Памир хэлний олон хэсэг аялгуу байна. Памир хэлтний дотор шугни, рушани, вахи, ишкашими, сариколи, бартанги, хуфи зэрэг олон янз байна. Хиргис хэлтэн Мургаб суманд голчлон оршин суудаг. Орос, тажик хэлтэн нутгийн даяар тархан суусан. 

Хүн амын олонх нь лалын шашны суннит урсгалыг шүтэгч байна. Ага Ханыг дээдлэн дагадаг.

## Тээвэр 
Горно-Бадахшанд хүрэх хоёр үндсэн зам байна. Нэг нь Хорог-Ош, нөгөө нь Хорог-Душанбе. Эдгээр замуудын Памирын хурдны замын хэсэг болно. Хорог-Ташкурган замаар явж Хулма даваагаар давж Хятад улс руу нэвтэрнэ. 

Хорогийн нисэх буудлаас Душанбе рүү нисдэг. 

## Спорт 
Хоруг бол бандыг тоглодог хамгийн өндөр газар юм. 

Ангилал:Тажикистаны аймаг
Ангилал:Өөртөө засах захиргааны нэгж
Ангилал:Памирын нуруу
Координатжуулсан дэлхийн цаг

**Координатжуулсан дэлхийн цаг** (, , товчоор **UTC**) нь өнөөдөр хүчин төгөлдөр бүхий дэлхийн цаг юм. 1972 онд энэхүү координатжуулсан дэлхийн цагийг нэвтрүүлэв.

## Хэрэглээ 
UTC нь дэлхий даяар нэгдсэн стандартын цаг шаардагдах газруудад хэрэглэнэ:
* агаарын тээвэр ба усан тээвэрт
* метеорологид
* шинжлэх ухааны хэрэглээнд (цагийн хэмжилт болон бусад нарийн шаардлага тавигдсан хэрэгцээнээс бусад тохиолдолд)
* хэд хэдэн цагийн бүс дамжсан олон улсын төслүүдэд
* Олон Улсын Сансрын Станц дээр
* антарктикт
* хэрэглээний тээврийн хэрэгслийн дижитал хянах төхөөрөмжид
* олон улсын харилцаа холбооны албанд
* богино долгионы радио телевиз
* цахим шууданд
* сонирхогчийн радио холбоо
Дэлхийн олон цагийн бүсүүдийг Лондон хотын Гринвичээр дайран өнгөрөх тэг меридианаас эхлэн тооцож гаргадаг. Коодинатжуулсан дэлхийн цагийн эхлэл нь Баруун Европ бүсийн цаг бөгөөд энэ өргөрөгийн улсууд болох Их Британи, Ирланд, Баруун Африкийн улсуудад Төв Гринвичийн цаг хэмээн хэрэглэдэг.

## Товчлолын гарал 
Координатжуулсан дэлхийн цагийн товчлолыг стандартжуулахын өмнө англи хэлний тэмдэглэгээ болох *Coordinated Universal Time* буюу *CUT*, мөн франц хэлний хувилбар болох *Temps Universel Coordonné* (*TUC*) гэсэн тэмдэглэгээнүүдийг хэрэглэж байв. Гэвч Олон Улсын Цахилгаан Холбоо ба Олон Улсын Одон Орны Холбоод дэлхийн бүх хэлээр нэгэн нийтлэг хэллэг бий болгох эрмэлзэж байв. Ингээд дээрх хоёр хэлний аль нэгэнд нь давуу тал олгохгүй байх үүднээс энэ хоёрын гуравдагч хувилбар болох *Universal Time Coordinated*-г (албан бус англи хэлний хувилбар) олон улсын жишиг болгон сонгосон

## Тэмдэглэгээ 
UTC нь цагийн мэдээлэл ба хуанлийн огноогоос бүрдэнэ. Улсын ба орон нутгийн цагийн бүсүүдэд ихэвчлэн UTC-с хэдэн цагаар зөрж байгаа талаар тусгай тэмдэглэгээ байдаг (жишээлбэл UTC+1 нь Төв Европын Цаг (ТЕЦ), UTC+2 нь Дорнод Европын цаг гэх мэт).

## Цахим холбоос 
* [//www.worldtimeserver.com/current_time_in_UTC.aspx *Current* UTC time]

## Эшлэл 

Координатжуулсан дэлхийн цаг
Лех (хөлбөмбөгийн баг)

**Лех (хөлбөмбөгийн баг)** –

## Шагналууд 
**Үндэсний Лиг**
* Алт – 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2025
* Мөнгө – 
* Хүрэл - 

## Эшлэл
## Гадны холбоосууд
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Польшийн хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Төмөр замын спортын клуб
Голомтот сегментийн гломерулосклероз

## Шалтгаан 
Ихэвчлэн шалтгаан тодорхойгүйь гэхдээ эмгэг таргалалт, ДОХ-ын халдвар, хар тамхины хэрэглээтэй холбоотой ажиглагдана.

## Тархвар зүй 
Өндөр настай хүмүүст тохиолдоно

## Бөөрний эдийн шинжилгээ 
Голомтот тархалттай, сегментийн тархалттай, гүний юкстагломерулар түүдгэнцрүүдийн хялгасан судасны гогцоонд хатуурал үүссэн байдаг. Хатууралттай хэсэгт IgM, C3 агуулагдана.

## Эмнэлзүйн илрэл 
Нефроз хам шинж (шээсээр уураг алдах, хаван, цусанд холестрол ихсэх)

## Лаборатори 
80%-д нь гематури илэрнэ

## Эмчилгээ 
Преднизолон. Ихэнх өвчтөн 5-10 жилийн дотор бөөрний өвчний төгсгөлийн шатанд хүрнэ.
Ангилал:Бөөрний өвчин
Бага өөрчлөлтөт бөөрний эмгэг (MCD)

## Бага өөрчлөлтөт бөөрний эмгэг (Minimal change disease) 
### Шалтгаан 
Шалтгаан тодорхойгүй ч ихэвчлэн Ходжкины лимфома болон хэт мэдрэшлийн урвалтай холбоотойгоор, амьсгалын дээд замын вирусийн халдварын дараагаар ажиглагдана

### Тархвар зүй 
Ихэвчлэн бага насны хүүхдүүдэд тохиолддог гэвч өсвөр насныхан болон насанд хүрэгчдэд тохиолдоно

### Эмнэлзүйн илрэл 
Нефроз хам шинж (шээсээр уураг алдах, хавагнах, цусанд холестрол ихсэх)

### Хүндрэл 
Грам эерэг нянгийн халдварт өртөмхий, тромбэмболизм, уургийн дутагдалд хүргэнэ

### Эмчилгээ 
Преднизолон, стеройдод тэвэртэй тохиолдолд Cyclophosphamide

Эмчилгээнд үр дүн сайтай
Нарүхито

**Нарүхито** (, 1960 оны 2-р сарын 23 төрсөн) нь Япон Улсын эзэн хаан юм. Түүнийг 1989 оны 1-р сарын 7-нд өвөг эцэг Хирохито нь нас барахад угсаа залгамжлагч гэж зарласан байна. Улмаар 2019 оны 5-р сарын 1-нд өөрийн эцэг Акихитог залгамжилж, 2019 оны 10-р сарын 22-нд албан ёсоор хаан ширээнд заларснаар Япон улсад Хэйсэй эрин дуусаж, Рэйва эрин эхэлсэн. Нарүхито нь Японы уламжлалт хаан ширээ залгамжлалын тооллоор **126** дахь Эзэн хаан юм. 

## Нэр 
Япон улсад эзэн хааныгаа нэрээр нь дуудахыг цээрлэдэг уламжлалтай. 

## Бага нас 
Нарүхито Эзэн хаан Акихито, хатан Мичико нарын том хүү болон 1960 оны 2-р сарын 23-ны орон нутгийн 16:15 цагт Токио дахь Эзэн хааны ордонд төрсөн. Усгаа залгамжлагч гэж зарлахаас өмнө *Хиро-но-мия* (浩宮) гэдэг нэршилтэй байсан. Нарүхитогийн эх нь католик шашинтай гэр бүлээс гаралтай, мөн язгууртан бус тул уламжлалт хэв маягийг дагадаг олон нийтийн эсэргүүцэлтэй тулгарч байсан. 

1974 онд түүний эцэг Австрали улсад зочилж ирээд тухайн үед 14 настай байсан хунтайж Нарүхитог Мельбурн хотод амьдруулахаар илгээсэн. Хунтайж Нарүхито Мельбурнд бизнесмен Колин Харперынд амьдарч байсан. 

## Боловсрол 
Нарүхитог 4 настайд нь Японы язгууртнуудын уламжлалт Гакүшюин сургуульд суралцуулж эхэлсэн. Улмаар 1982 онд Гакүшюин их сургуулийг түүхийн ухааны бакалаврын зэрэгтэй төгссөн.

1983 онд Оксфорд их сургуулийн Мертон коллежийн англи хэлний 3 сарын гүнзгийрүүлсэн дамжаанд суралцахаар Их Британи улс руу явсан. Японд эргэж ирснийхээ дараа Гакүшюин их сургуульд үргэлжлүүлэн суралцаж 1988 онд хүмүүнлэгийн чиглэлээр суралцаж түүхийн ухааны магистрын зэрэг хүртсэн.

## Монголд 
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн урилгаар Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарүхито, Эрхэм дээд Хатан Масако нар 2025 оны 7-р сарын 06-13-ны өдрүүдэд Монгол Улсад төрийн айлчлал хийсэн. 

Өмнө Нарүхито хунтайж байхдаа 2007 онд мөн Монгол Улсад айлчилж байсан. 

## Хувийн амьдрал 
Нарүхито нь эхнэр Овада Масакотой 1986 онд Испани улсын гүнжтэй цай уух үеэрээ танилцсан, энэ үед эхнэр нь Токиогийн их сургуулийн оюутан байсан. Энэхүү уулзалтын дараа хунтайж Нарүхито Масакотой хэд хэдэн удаа уулзсан. Улмаар тэдний уулзалт 1987 оноос хэвлэл мэдээллийнхний анхаарлыг татаж эхэлсэн бөгөөд тэд 1993 онд гэрлэж, 2001 онд **Айко** хэмээх нэг охинтой болжээ.

## Цахим холбоос 
* Their Imperial Highnesses the Crown Prince and Crown Princess

Ангилал:Японы эзэн хаан
Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн
Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжний хамт)
Ангилал:Гэгээн Олафын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны туузат их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:Заан одон шагналтан
Ангилал:Серафимов одон шагналтан
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Эстебан Гутьеррес

**Эстебан Мануэль Гутьеррес Гутьеррес**  (, * 1991 оны 8 сарын 5, Монтеррей, Нуэво Леон) нь Мексикийн авто уралдаанч. Тэрбээр 2013 оноос 2016 оны хооронд Формула-1-д уралджээ.

## Тамирчны гараа
2004 оноос эхлэн Эстебан Гутьеррес карт спортоор анх эхэлсэн бөгөөд 2007 онд формула спорт руу солин америкийн Формула BMW оржээ. Тэндээ дөрвөн удаа ялснаар Даниель Морадын дараа хоёрдугаар байранд орсон нь түүнийг энэ спортод шинээр хөл тавьсан тамирчдын дундаас хамгийн шилдэгт тооцоход хүргэжээ. Түүнээс гадна тэр Германы Формула BMW-н хоёр ч уралдаанд оролцсон байна. 2008 онд тэр европ руу ирэн формула европын Формула BMW-д оролцов.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
## Цахим холбоос 
* Эстебан Гутьерресийн албан ёсны цахим хуудас
* Эстебан Гутьерресийн тамирчны замналын статистик 

Ангилал:ГП2 цувралын нисгэгч
Ангилал:Мексикийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Мексикчүүд
Ангилал:1991 онд төрсөн
Эмзэг түрүүт өлөнгө

**Эмзэг түрүүт өлөнгө** () нь олон наст үет ургамал юм. 
## Ботаник тодорхойлолт
Түрүү баг цэцэгтэй, түрүүхэй нь нэг дор гурав гурваар сууж, түрүүхэйн хайрс нэг бүдэг нарийн шовгордуу, түрүүхэйн гол үеэрээ амархан салж унадаг. Үндэсний систем нь хүчирхэг хөгжсөн (3 м). Ургамлын өндөр 107.6-118.6 см. Бутны хэлбэр саглагар. Навчны урт 45-53 см. Газрын гадаргуу дээр ихэнх нь тархсан. Түрүүний урт нь 10-16 см, цагаан шаргал өнгөтэй, түрүүн дэх үрийн тоо 105-160 ширхэг.

## Биологи, аж ахуйн шинж чанарууд
Тарьсны дараах 2 жилд аажим ургаж бага хэмжээний үрийн ургац өгнө. 4 сарын 15-20-нд сэргэн ургаж 7-р сарын 21-28-нд үр бүрэн боловсорно. Хэнзэлж ургах чадвар маш сайн. Жилдээ 3-4 удаа хэнзэлж, 16000-21000 кг/га ногоон ургац өгнө. Сэргэн ургалтаас үр боловсролт хүртэл 95-105 хоног. Үр хураасны дараа 8-р сард 20 хоногт 20-25 см өндөр ургадаг. 10-р сарын 10 хүртэл ногоон байдлаа хадгалж хагдарна. Үрийн ургац 300-330 кг/га. Үет, буурцагт ургамлаас ялгагдах олон шинэлэг онцлогтой: Үүнд: 5 -р сарын эхийн 10 хоногт 15-25 см өндөр ургаж мал ногоолох хугацааг 1 сараар наашлуулдаг. Ган, хүйтэнд маш их тэсвэртэй. 10-р сарын эхний 10 хоногт ногооноор хагдарна. 1000 үрийн жин 3.0-3.1 гр.

## Тархалт
Дундад Азийн уул, тал хөндий, Афганистан, Монгол, Төвдийн нутгаар өргөн тархсан. Мөн Хойд Америк, АНУ-ын төвийн нутаг, Канад, Аляскад элбэг тохиолдоно.

## Шимт чанар
Хавартаа үхэр маш сайн адуу, тэмээ сайн, бусад улиралд бүх төрлийн мал дунд зэрэг иднэ. Тэжээлийн шимт чанарын хувьд буурцагт ургамалтай адил уургийн агууламжтай.

## Ашиглалт
Тэжээл үйлдвэрлэл, уул уурхайн нөхөн сэргээлт болон хавар эрт, зун, намар оройн таримал ногоон бэлчээр болгож ашиглана. Эрдэмтэн А.Эрдэнэчимэг 2011 онд нутгийн дээжээс бөөний сонголт үржүүлгийн аргаар тэжээлийн зориулалттай "Мандал" сортыг гарган авчээ.

## Эх сурвалж
Ангилал:Биелэгтний овог
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Тэжээл
Жанчивын Намсрай

Монгол Улсын Гавьяат багш Жанчив овогтой Намсрай Хэнтий аймгийн Жаргалтхаан суманд 1891 онд төрсөн. Гэрийн сургалтаар бичиг үсэг, дөрвөн аргын тоо сурч, 1923 онд сумын захиргааны бичээчээр хөдөлмөрийн гараагаа эхэлжээ. 1923-1924 онд Нийслэл Хүрээнд Оюутны /багшийн/ сургуульд сурч төгсөөд Шүүх яамны дэргэд байгуулагдсан бага сургуульд багшаар 1926 он хүртэл ажиллаад Алтай Урианхайн чуулган даргын яамны дэргэд сургууль байгуулахаар баруун хязгаарт томилогдон очиж хэрэг зорилгоо гүйцэлдүүлэн багшилжээ. Энэ мэтээр Хэнтий аймгийн Биндэр хан уулын хошууны сургуулийн дарга сургагч, Улаанбаатар хотын Гэгээрлийн хэлтсийн дарга, Төв аймгийн төвийн сургуульд захирал, МУИС-ийн аж ахуй эрхэлсэн орлогч захирал, Зуунмод хотын сургуульд орлогч захирал зэрэг ажлыг 38 жил хийсэн байна. Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, “Алтан гадас” одон, медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Жаргалтхааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:1891 онд төрсөн
Эйрлайн хаб

Аливаа агаарын тээврийн компаний байр болон онгоц, техник, хэрэгсэл төвлөрөн байрлаж буй нисэх онгоцны буудлыг тухайн **агаарын тээврийн байгууллагын хаб** буюу **эйрлайн хаб** () гэнэ.
Ангилал:Агаарын тээвэр
Рено R.S.19

**Рено R.S.19** (фр. **Renault R.S.19**) нь Рено багийн 2019 оны Формула 1-д зориулан зохион бүтээсэн уралдааны тэрэг юм. Энэ тэрэг нь Рено уралдааны жүчээний 24 дэх Формула 1-ийн уралдааны тэрэг бөгөөд 2019 оны хоёрдугаар сарын 12-нд нийтэд танилцуулав.

## Техник ба хөгжүүлэлт 
Энэ оны Формула 1-ийн бусад тэрэгнүүдтэй адил Рено R.S.19 нь ардаа хөтлөгчтэй, нүүрстөрөгчийн хуванцараас бүтсэн шасситай нэг суудалт тэрэг юм.

## Будаг ба ивээн тэтгэгч 
Рено R.S.19 нь шассийн ихэнх хэсгийг шар ба хараар будсан. 

Үйлдвэрлэгч Реногоос гадна Кастрол, Жений Капитал, Инфинити, Мапфре, Майкрософт, РКИ банк зэрэг аж ахуйн нэгжүүд Реногийн уралдааны тэргэн дээр сурталчилгаагаа байрлуулдаг.

## Уралдааны дүн 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:2019 оны Формула-1-дэлхийн аваргын уралдааны тэрэг
Рено R.S.19
Антонио Фуоко

**Антонио Фуоко**  (, * 1996 оны 5 сарын 20, Козенца) нь Италийн авто уралдааны жолооч юм. Тэр 2017 оноос эхлэн ФИА Формула-2-ын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож байна.

## Тамирчны гараа
Антонио Фуоко моторт спортын гараагаа дөрвөн настайгаасаа эхлэн картаар эхэлсэн ба тэндээ 2012 оныг хүртэл идэвхтэй уралджээ. Энэ хооронд италийн 2010 оны картын АШТ-д хоёрдугаар байр, 2012 оны европын КАШТ-ний хоёрдугаар байр, мөн түүнчлэн ФИА-КАШТ-ний дөрөвт орж байсан байна. 2013 онд тэр Формула спортод дэвшин оров.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
## Цахим холбоос 
* Антонио Фуокогийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Италийн авто уралдаанч
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Сэбрингийн 12 цагийн авто уралдаанч
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1996 онд төрсөн
Чойгивийн Сангидорж

**Чойгивийн Сангидорж** (1939-2012) — Монголын нэрт хөгжмийн зохиолч. Ч.Сангидорж нь 1939 онд Баянхонгор аймгийн Богд сумын нутагт Чойгивийн 3-р хүү болон мэндэлсэн ажээ. 

Бага дунд сургууль, Улаанбаатар хотын "Хүн эмнэлгийн техникум"-ын эм зүйчийн анги, 1962-1966 онд Багш нарыг Бэлтгэх Сургуулийн хөгжмийн багшийн анги, ЗХУ \хуучин нэрээр\-ын Казахстаны Алма-Ата хотын Хөгжмийн Дээд Сургуулийн хөгжмийн мэргэжлийн ангид тус тус суралцсан бөгөөд 1978 онд УБДС-ийг хөгжмийн багшийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн байна.

Хөгжмийн зохиолч Ч.Сангидорж нь 1960 -аад оны дунд үеэс уран бүтээлийн гараагаа эхэлж **"Зулай цагаан Алтай"**, "Монгол далай", "Хатан тунамал Туул" зэрэг нийтэд алдартай 500 гаруй дуу, "Хамгийн сайхан ээж", "Хүүгийн бодол" зэрэг 50 гаруй хүүхдэд зориулсан бүтээл туурвиж ард олныхоо хүртээл болгосон юм. Түүний дуун уран бүтээлүүд нь байгаль эх дэлхий, элбэрэл журам, гүн хүндэтгэлийн утга агуулга шингэсэн уянга аялгуугаараа сонсогчдийн таашаалыг байнга хүлээсээр ирсний зэрэгцээ мэргэжлийн болон ардын авьяастнуудын дуулах ур чадварыг хөгжүүлэхэд их хувь нэмэр болсоор иржээ. Тэрчлэн анхны "Морин хуур 87" наадмыг Д.Банзрагчийн шүлгээр аялгуулсан "Монгол далай" дуугаараа тэргүүлж байсан бол,  2002 онд Ай. Төмөр-Очирын шүлгээр аялгуулсан "Дэнхэр цэнхэр тогоруу" дуугаараа тус наамдын тэргүүн шагналыг 2 дахь удаагаа хүртэв. Мөн "Зулай цагаан Алтай", "Монгол далай" зэрэг дууных нь хөшөөг орон нутагт нь босгон мөнхөлсөн юм.

Ч.Сангидорж нь "Хирошима 1945", "Рихард Зорге" зэрэг симфони уран сэтгэмж, "Халх гол" симфони найраглал, симфони удиртгал, төгөлдөр хуурын сонатууд, ардын дууны 60 гаруй найруулга, прелюди 50 гаруй, жүжиг киноны хөгжим зэрэг дан хөгжмийн олон арван бүтээлүүдийг туурвиснаас төгөлдөр хуурт зориулсан 3,4, 11 дүгээр сонатууд нь өөрийн гэсэн өвөрмөц дуурьсал,хэм хэмнэлийн эрхэмлэг шинж, арвин баялаг өнгө будаг, шинэлэг өнгө аясаараа бусдаас тод ялгардаг юм.

Ч.Сангидорж нь соёл урлагийн мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан багш, сурган хүмүүжүүлэгч төдийгүй, сургаж бэлтгэсэн олон шавь нар нь Монголын мэргэжлийн хөгжмийн урлагт хийгээд боловсролын байгууллагуудад үр бүтээлтэй ажиллацгааж байна. 

Түүний хөдөлмөр бүтээлийг төр засгаас өндөр үнэлж 2003 онд "Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат зүтгэлтэн" цол, "Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон", "Боловсролын Тэргүүний Ажилтан", "Соёлын Тэргүүний Ажилтан" цол тэмдгүүд, "Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн шагнал", "Байгаль орчны  Тэргүүний ажилтан", Говь-Алтай аймгийн "Хүндэт иргэн" -ээр тус тус шагнасан байна.

Ч.Сангидорж 2012 оны 3-р сарын 21-нд АНУ-ын Вашингтонд таалал төгссөн.

Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Хөгжмийн багш
Ангилал:Эм зүйч
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Казахстаны их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Говь-Алтай аймгийн хүндэт иргэн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1939 онд төрсөн
Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Амели Эрхарт

**Амели Мѐрй Эрхарт** (, 1897 оны 7 сарын 24 - 1937 оны 7 сарын 2) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын нисгэгч, зохиолч, зохион бүтээгч.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Агаарын тээврийн пионер
Ангилал:АНУ-ын нисгэгч
Ангилал:АНУ-ын эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч
Ангилал:Атлантын далайн тээврийн түүх
Ангилал:Сураггүй алга болсон хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1897 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин
Ким Кардашиан

**Ким Кардашиан** (англи. *Kim Noel Kardashian*; 1980 оны 10-р сарын 21-нд Лос-Анжелес хотод төрсөн)- Бизнес эрхлэгч эмэгтэй, модел, жүжигчин болон нийгмийн сүлжээний алдартан.  Пэрис Хилтоны найз болон стилист гэдгээрээ олонд танигдсан байна. Тэрээр "Кардашианы гэр бүл" реалити шоу 2007 онд гарсанаар олон нийтийн анхаарлыг их татсан юм. Түүнээс хойш түүний амьдрал хувийн байхаа больж 2009 онд гэр бүлийнхнийхээ хамт E! Реалити шоу хийсэн байна. Кардашианы нэртэй утасны тоглоом, апп, хувцасны болон гоо сайхны брэндүүд хийгдсээр байна. Шинэхэн бүтээгдэхүүн kkwbeauty-г Ким 5 сарын 24-нд гэрлэлтийнхээ ойгоор нээлт хийхээр зэхэж байна.

## Хувийн амьдрал 
Ким бол нэр алдартай хуульч Роберт Кардашиан, хожим Кимийн менежер болсон  Крис Женнер нарын охин юм. Ким бага насаа Беверли Хиллст өнгөрүүлсэн. Тэрээр эцгийнхээ талаард Армян, эхийнхээ талаар Шотланд, Голланд гаралтай гэдэг. Ким Кардашиан өөрийнхөө тухай хагас Армен, дөрөвний нэг нь Шотланд, дөрөвний нэг нь Голланд гэж ярьдаг.

2006 онд тэрээр сексийн дуулиан дэгдээж, Пэрис Хилтонтой "порно од" алдрыг хуваалцсан. Түүний тухайн үеийн найз залуу, R&B дуучин Рэй Жэй-тэй дотно харилцаатай байсан тухай хулгайлагдсан бичлэг интернэтээр тархаад удаж байна.

Кардашиан уг бичлэгийг эхэндээ няцаасан ч порно DVD-г тараахыг оролдсон компанийг шүүхэд өгснөөр энэ бичлэг жинхэнэ гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн юм. 

Канье Уэсттэй гэрлээд 2 хүүхэд төрүүлсний дараа эмч нар дахин жирэмслэхээс зайлсхийх хэрэгтэй гэж зөвлөсөн байна. Тиймээс дараах 2 хүүхдээ тээгч эхээр төрүүлүүлсэн байна. Тэд энэ сарын 10-нд 4 дэх хүүхдээ өлгийдөн авчээ. Кимийн орлого 2015 онд 53 сая доллар байсан бол 2018 оны 7 сарын байдлаар 350 сая долларт хүрсэн байна.

## Цахим холбоос 
* Ким Кардашиан

Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч
Ангилал:АНУ-ын жүжиглэлтийн уран бүтээлч
Ангилал:Кардашиан
Ангилал:Канье Уэст
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Урианхай сур харваа

**Урианхай сур харваа** нь Монголын сур харвааны эртний нэг төрөл бөгөөд гол онцлог нь хоорондоо 5 нумын зайтай шороо, цасаар өрсөн өтвөг гэж нэрлэдэг зурхайн дунд хэсэгт эгнүүлэн өрсөн чих сурыг 20 нумны газраас шулуун онож, үсэрсэн чих сурыг арын өтвөг гэх 10-20 см өндөр шороо, цасан даланг давуулан харваж гаргасан нөхцөлд оносонд тооцдог. Харвааны зай нь эхний хорин чих сурыг 20 нумын газраас буюу 40 метрээс харваад, үлдсэн арван чих сурыг 10 нумын газраас харвадаг. Урианхай харваа нь зуны улиралд зохиогдвол шороон далан өрж, өвлийн улиралд гол нуурын мөсөн дээр мөсний харваа зохиож цас мөсөөр далан хийдэг.

## Улсын наадмын түрүү
## Эшлэл 
Ангилал:Сур харваа
Ангилал:Урианхай ястан
Транскрипци (Мэдээллийн РНХ-н нийлэгжилт)

**Транскрипци** нь ДНХ-д суурилсан генийн экспрессний эхний шат бөгөөд ДНХ-н тодорхой сегмент нь РНХ полимераза ферментийн тусламжтайгаар РНХ болон хуулбарлагдах процесс юм. ДНХ болон РНХ нь хоёулаа нуклейн хүчил бөгөөд нуклеотидуудын азотлог сууриудын комплементар зарчим дээр суурилсан макромолекул юм. Транскрипцийн үеээр РНХ полимераза энзим нь ДНХ-н дарааллыг уншиж комплементар зарчмын дагуу анхдагч транскрипт (primary transcript) гэх РНХ-н антипараллель гинжийг нийлэгжүүлдэг. 
Ангилал:Молекул биологи
Асанояама Хидэки

Асанояама Хидэки  (1994 оны 3-р сарын 1-нд Япон улсын Тояама мужид төрсөн. Жинхэнэ нэр нь **Хироки Ишибаши**. Мэргэжлийн сумо бөхийн тамирчин. Тэрбээр 2016 оны 3-р сард Сумод анх орсон  бөгөөд 2017 оны 9-р сард түүний *макүүчи зиндаанд дэвшсэн*. Түүний хүрч байсан хамгийн өндөр чансаа нь *маэгаширагийн* 5. Тэрбээр тусгай шагналыг 4 удаа хүртсэн бөгөөд дайчин барилдааны болон гарамгай барилдааны шагналуудыг хүртэж байсан юм. 2019 оны 5-р сард дээд зиндаанд анх удаа түрүүлсэн ба энэ нь Рэива он тооллын анхны түрүү болсон. Тэрээр Такасаго дэвжээнд харьяалагддаг. 
 аас Ерөнхийлөгчийн цомыг авсан ]]

Ангилал:Японы сүмоч
Ангилал:1994 онд төрсөн
Улаанбаатар Их Дэлгүүр

**Улаанбаатар их дэлгүүр** нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод байрладаг худалдаа, үйлчилгээний цогц төв бөгөөд "Түшиг Групп"-ийн 100% хөрөнгө оруулалттай охин компани юм. Их дэлгүүр нь 2010 оны 1-р сарын 11-нд албан ёсоор үүд хаалгаа нээсэн.

## Байршил 
Улаанбаатар их дэлгүүр нь Улаанбаатар хотын Сүхбаатар дүүргийн 4-р хороо, Энхтайваны өргөн чөлөөнд, хотын төвд байрладаг. Төв зам дагуу, Сүхбаатарын талбай, Соёлын төв өргөө, Үндэсний түүхийн музей зэрэг гол цэгүүдтэй ойр байрлалтай.

## Үйл ажиллагаа 
Улаанбаатар их дэлгүүр нь:
* Олон улсын албан ёсны брэндүүд 
* Дотоодын нэр хүндтэй брэндүүд
* Хувцас, гоо сайхан, үнэртэн, гэр ахуйн бараа, хүүхдийн бүтээгдэхүүн, кафе, ресторан зэрэг олон төрлийн худалдаа, үйлчилгээний төв

## Давхрын зохион байгуулалт 
**1-р давхар**
* Олон улсын алдарт брэндүүд
* Үнэртэн
* Гоо сайхны бүтээгдэхүүн
* Кофе шоп
* Эмийн сан
* Гоёл чимэглэл

**2-р давхар**
* Эмэгтэй хувцас
* Ноос, кашемир бүтээгдэхүүн
* Оёдлын үйлчилгээ
* Кофены автомат машин

**3-р давхар**
* Спорт хувцас
* Эрэгтэй бизнес хувцас
* Гоёл чимэглэл
* Зайрмагны лангуу

**4-р давхар**
* Хүүхдийн хувцас
* Гутал
* Тоглоом
* Үсчин

**5-р давхар**
* Гутал
* Цүнх
* Хоолны газар

**Зоорийн давхар (B1)**
* Гоо сайхны бүтээгдэхүүн
* Гэр ахуйн бараа
* Гоёл чимэглэл

## Брэндийн онцлог 
Улаанбаатар их дэлгүүр нь Монгол Улсад албан ёсоор борлуулагдаж буй дэлхийн брэндүүдийн хамгийн олон сонголттой их дэлгүүр юм. Түүнчлэн зөвхөн тус дэлгүүрт борлуулагддаг эксклюзив брэндүүд бий.

Жишээ нь:
* Lancome, Chanel, Estee lauder, Giorgio Armani, Hugo Boss, Prada, Skechers брэндүүд зөвхөн Улаанбаатар их дэлгүүрийн 1-р давхарт албан ёсны эрхтэйгээр борлуулагддаг.

## Нийгмийн хариуцлага 
Улаанбаатар их дэлгүүр нь:
* Олон нийтэд чиглэсэн урамшуулалт аян, зураг авалтын булан, "Selfie Challenge" зэрэг хэрэглэгчийн оролцоонд суурилсан маркетинг хэрэгжүүлдэг.
* Хүүхдийн боловсрол, эрүүл мэндийг дэмжих нийгмийн хариуцлагын хөтөлбөрүүдийг зохион байгуулдаг.
* Дотоодын үйлдвэрлэгчдэд зориулсан түр үзэсгэлэн худалдаа, гаднын байгууллагын оролцоотой борлуулалт зэрэг үйл ажиллагааг дэмждэг.

## Эх сурвалж 
* Улаанбаатар Их Дэлгүүр – Албан ёсны вэбсайт
* Түшиг Групп – Албан ёсны вэбсайт

Ангилал:Улаанбаатарын барилга байгууламж
Mode Gakuen Cocoon Tower

**Mode Gakuen Cocoon Tower**  ( Япон:, モード学園コクーンタワー,мо:до гакуэн коку:н тава:) нь  Японы нийслэл Токио хотын бэлэг тэмдэг болсон байгууламжуудын нэг бөгөөд дэлхий дээрх хамгийн өндөр цамхаг юм. Өндөр нь 203.65 м бөгөөд  Тус цамхаг нь 2008 онд баригдсан юм.

## Галерей

Image:モード学園コクーンタワー810.JPG|Наймдугаар сар 2007
Image:Cocoontower200712.JPG|Арванхоёрдугаар сар 2007
Image:Cocoon tower 084.JPG|Дөрөвдүгээр сар 2008
Image:モード学園コクーンタワー.JPG|Наймдугаар сар 2008

## Посилання 
*Mode Gakuen Cocoon Tower дээр SkyscraperPage.com
Хос суваг

Монгол хэл нь эгшиг зохицох ёсноос гадна хос сувагтай байжээ. Одоо цагт хэрэглээнд үлдэж хоцорсон хос сувгийн толь оршвой.

### А 
### Б 
### Г 
### Д 
### Н 
### О 
### С 
### Т 
### Ү 
### Ч 
Ангилал:Монгол хэл
Үүр цайгаасай

«**Үүр цайгаасай**» — 2017 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн, уянгын драмын уран сайхны кино. Кино 2017 оны 5-р сарын 10-нд нээлтээ хийсэн. 

## Киноны агуулга 
Саяхан эр нөхрөө алдсан чинээлэг айлын бэлэвсэн эхнэр Ундралд, амьдралд нь нөлөөлж болохуйц ярвигтай нэгэн асуудал гэнэт гарч ирэх ба тэр асуудал нь талийгаач нөхрийнх нь хуучин эхнэр байж таарна. Хаа хол хөдөө амьдрах тэрхүү эмэгтэйг Ундрал яаралтай Улаанбаатар хотод авчрах зайлшгүй шаардлагатай тулгарна. Нэг эрийн хоёр эхнэр Улаанбаатар хотод хүрэх урт замд юу эсийг туулах бол? Тэдний аялал юунд хүрч зогсох бол?

## Гол дүр 
* Ганхуягийн Анхмаа
* Базаржавын Навчаа

## Цахим холбоос 
* Киноны трэйлэр
* Киноны дуу

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино