open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дуламын Баасанжав

**Дуламын Баасанжав** нь Монгол улсын гавъяат жүжигчин, дуучин, ая зохиогч.  

Тэрээр 1963 онд Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд төржээ. 1971-1979 онд Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын сургууль, 1994 онд СУИСургуулийг дуучин мэргэжлээр тус тус дүүргэсэн байна. 1981-1983 онд Халх голын ...дугаар ангид хөгжимчин байлдагч, 1986-1989 онд Хэнтий аймгийн "Хан Хэнтий" чуулгад, 1994 оноос УДБЭЧуулгад, 2008 оноос "Улаанбаатар" чуулгад дуучин, 2012 оноос СУИС-д дуулах ур зүйн багшаар ажиллаж байна. Тэрээр 2018 онд Монгол Улсын гавъяат жүжигчин цолоор шагнагджээ. 

1981 оноос уран бүтээлийн гараагаа эхэлсэн ба анхны дуугаа 1988 онд Т.Очирхүүгийн шүлгээр "Буурайгаа хайрлаж яваарай" дуугаа зохиож байсан ба удаа дараалан "морин хуур" наадамд оролцон авъяас чадлаа сорьсон аж. Түүний "Өндөрхаан уул" дууны ноотыг Өндөрхаан хайрханы бэл дэх Бодь суварганд мөнхөлжээ. 

Дуучин Д.Баасанжав нь дуулсан дуугаараа, дуулах арга барилаараа уран бүтээлийнхээ 30 шахам жил "үндэсний тусгаар тогтнолын манаа"-нд зогсчээ. Дуулсан дуугаараа ард түмний дунд нэрлэгдэн хүндлэгдэнэ гэдэг бол тэр бүр уран бүтээлч хүнд, дуучин хүнд олдоод байдаггүй аз завшаан. Энэ завшаан гэх үгийн цаана дуучны дундаршгүй их авъяас, нөр их уран бүтээлч хөдөлмөр, уран бүтээлч жаргал зовлон, эцэс төгсгөлгүй эрэл хайгуул байдаг. Дунгаамаа Баасанжав ард түмний өгсөн алдар хүндийг тэрээр хөгжмийн зохиолч Ц.Чинзоригийн хөгжим, зохиолч Д.Маам нарын бүтээл болох "Дунгаамаа" дууг түмний сонорт, түмний сэтгэл зүрхэнд хүргэж чадсан учраас л авч чадсан хэрэг.

Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Дуучин-дуу зохиогч
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Өмнөдэлгэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Монерийн аймаг

Монерийн аймгийн хамгийн түгээмэл тархсан амьд бие нь бактери юм. Бактери нь эсийн ханатай, бөөм, бөөмийн бүрхүүлгүй. Ийм бүтэцтэй цөөн тооны эрхтэнцэртэй эсийг прокариот эс гэнэ. Бусад бүх аймгийн амьд бие нь жинхэнэ бөөм агуулсан эс ба олон эрхтэнцүүдтэй байдаг.
Ангилал:Биологи
Шинэ засгийн бодлого

Шинэ засгийн бодлого бол Манж Чин улсын төрөөс зарлан хэрэгжүүлэх гэсэн эдийн засгийн шинэчлэлийн бодлого.

XIX зууны хоёрдугаар хагас ХХ зууны эхэнд Чин улсын дотоод гадаад байдал ихээхэн сулран доройтсон тул өөрийн улсын хэмжээнд 1901 онд “Шинэ засгийн бодлого” хэмээн эдийн засгийн шинэчлэлийн хөтөлбөрийг зарласан. Шинэ засгийн бодлого нь 4 том хэсгээс бүрэлдэж байсан. 
Үүнд:

  Эдийн засгийг сэргээхийн тулд газар орны бүхий л нөөц бололцоог дайчлах
  Хятад дахь капиталист харилцааны хөгжилт ба үндэсний аж үйлдвэр хөрөнгөтнүүдийн ашиг сонирхлыг хангах
  Гадаадын худалдаачдыг шахан зайлуулж хятад худалдаачдыг өргөтгөх
  Бослого тэмцэл, үер усны  гамшгаас шалтгаалан газаргүй болсон тариачдад газар олгох

Шинэ засгийн бодлогын хүрээнд Өвөр монголын зургаан чуулган ба Цахарыг баруун хоёр мужид хувааж, дотор газраас нүүж ирсэн иргэдээр атар хагалбарлуулах болж, хятадын засаг захиргааны нэгжүүдийг байгуулсан. 1905 онд Их хүрээнд Цагдан цээрлүүлэх газрыг байгуулж “Сюань хуа-гийн сэргийлэх хороо” гэдэг 40 дарангуй цэргийг суулгасан. “Сюань хуагийн сэргийлэх хороо”-г Цэрэг бэлтгэх газарт нийлүүлэн Их хүрээний Маймаа хотын зүүн хойно цэргийн хуаран байгуулсан. Их хүрээ, Улиастай, Ховд, Хиагт зэрэг Монголын томоохон хотууд, хошуудад гаалийн салбар нээж худалдан авсан зүйлийн үнийн 5 хувиар бодож гааль хураах болжээ. Их хүрээнд “Сурган тэжээх сургууль” хэмээхийг байгуулж Их шавиас 40 хүүхдэд хятад, манж хэл зааж байжээ.

1907 оны хавар Гадаад Монголын Төрийг засах явдлын яамнаас Гадаад, Дотоод Монголын олон чуулганы хошуудад эдийн засгийн баялаг, цэрэг, сургуулийн хэргийн тухай 14 байцаалтыг явуулсан. Монголын олонх хошууд элдэв шалтаг заан, уг байцаалтыг өгөөгүй. Чин улсын төрөөс 1911 оны хавар “Үнэнээр дайчлан байцаах дүрэм хэмжээ” гэх 16 зүйл бүхий бичгийг дахин хошуудад илгээсэн ч төдий л үр дүнд хүрээгүй. 1910 оны эхээр Сандо Их хүрээний хамаарсан сайдаар томилогдож, “Шинэ засгийн бодлого”-ыг шууд хэрэгжүүлэхийн төлөө ажилласан ч Монгол ноёдын эсэргүүцэлтэй тулгаран 1911 оны 12 дүгээр сарын 4 нд хөөгдөж нутаг буцсан.

Шинэ засгийн бодлогыг Монголчуудын хувьд ихээхэн харштайг ухаарсан Богд Жавзандамба хутагт тэргүүлэн Да лам Цэрэнчимэд, Чин ван Ханддорж, түшээ гүн Чагдаржав, Өвөр монголын Хайсан гүн нарын олон ноёд манлайлан Манжийн ноёрхлыг түлхэн унагаасан.

Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:20-р зууны Хятадын түүх
Глутамин

Глутамин (мөн глутамин) (2-аминопентанамид-5-хүчил) нь уураг үүсгэдэг 20 стандарт амин хүчлүүдийн нэг юм. Глутамин нь туйлшралтай, цэнэглэгдээгүй бөгөөд глютамины синтетазын нөлөөн дор шууд амин хүчлийн үр дүнд үүссэн моноаминодикарбоксил глутаминий хүчил юм.

Уусмал дахь глутамин аажмаар глютамийн хүчил рүү гидролизацид оруулдаг.

## Хоол тэжээл 
### Байнгальдах тархац 
Глутамин нь байгальд маш түгээмэл тохиолддог бөгөөд хүний хувьд энэ нь зайлшгүй шаардлагатай амин хүчил биш, өөрөөр хэлбэл хангалттай хэмжээгээр нийлэгждэг. Цусан дахь түүний агууламж бусад амин хүчлүүдийн агууламжаас 500-900 мкмоль / л юм.

#### Хүнсний эх үүсвэр 
* * Амьтны эх үүсвэр: үхрийн мах, тахиа, загас, өндөг, сүү, тараг, рикотта, зуслангийн бяслаг, сүүн бүтээгдэхүүн. * Ургамлын эх үүсвэр: байцаа, манжин, шош, бууцай, яншуй. Бага хэмжээний үнэгүй L-глютамин нь мисо гэх мэт хүнсний ногооны шүүс, исгэх бүтээгдэхүүнээс олддог

### Функц 
* Азот бодисын солилцоог нэгтгэх.
* Бусад амин хүчлүүдийн синтез, түүний дотор гистидин орно.
* Аммиакийн саармагжуулах.
* Нүүрс усны биосинтэз.
* Нуклейн хүчлүүдийн нийлэгжилд оролцох
* Фолийн хүчлийн синтез 
* Тархины эд эсэд исэлдэж энерги ялгардагАТФ.
* Нейротрансмиттерийн үйл ажиллагаа
* Аминобутирийн хүчил болгон хувиргах.
* Тодорхой гормон ба нейротрансмиттерийн дохиоллын зуучлагч болох CAMP-ийн синтезд оролцох
* Гормоны болон зуучлалын дохиоллын зуучлагч болох cGMP-ийн синтезд оролцох.
* Редокс урвал явуулдаг ферментийн нийлэгжилтэнд оролцдог
* Серотонины нийлэгжилтэд оролцох (триптофанаар зуучилна).
* Калийн ионуудын булчингийн эсийн нэвчилтийг нэмэгдүүлэх чадвар.
* N-аминобензой хүчлийн синтез.
* Дархлааг сэргээдэг.
* Бэлтгэлийн дараа сэргэлтийг хурдасгаж, хэт булархаас урьдчилан сэргийлэх болно
* Катаболикийн эсрэг нөлөө үзүүлдэг.
*

## Бодибилдинг 
Глютамин нь бодибилдинг, пауэрлифтингийн спортод ашигладаг нэмэлт тэжээлүүдийн амин хүчил юм. Энэ амин хүчил нь булчин дахь метаболизын процессыг хурдасгаж, хүнд дасгал хийсний дараа катаболик процессыг удаашруулах чадвартай юм.Түүнчлэн глутамин нь бие бялдрын хүч чадлын бэлтгэлийн дараа хурдан сэргэхэд тусалдаг гэж үздэг.  

Дулааны цочролын уураг HSP70-ийн тухайд глютаминыг хоол хүнсэнд нэмснээр түүний үйл ажиллагаа нэмэгддэг нь батлагдсан юм. Эрдэмтэд хэсэн хүмүүс дээр 2 хувааж туршилт хийсэн юм. Эхний хэсэг хүмүүст 7 хоногын турш өдөрт 3 удаа глутамины уусмал уусан юм. Харин үлдсэн хүмүүсд нь глутамины уусмал агуулагдаагүй уусмал өгсөн юм. Найм дахь өдөр нь биеийн хүч шаардсан дасгал хийлгүүлсэн юм.Үүний дараа дасгал хийсэн хүмүүсээс цус авч, мононуклеар эсүүд үүнээс тусгаарлагдсан бөгөөд аутофагений эрч хүч, HSP70-ийн хэмжээ нь тэдгээрт аль хэдийн дүн шинжилгээ хийсэн. Глютамины хэрэглээ нь HSP70 хэмжээ нэмж аутофагений илрэлийг ихээхэн бууруулж чадсан байна.

## Ашигласан материал
Хү хамтлаг

**Хү** хамтлаг () нь 2016 онд МУГЖ дуучин Б. Дашдондог үүсгэн байгуулсан, Монгол үндэстний хөгжмийг рок дуугаралттай хослуулсан Монгол рок буюу Хүннү рок урсгалаар тоглодог Чингис хаан одонт хамтлаг юм.

## Хамтлагийн нэр 
Хамтлагийн нэрийн хувьд Хүннү үгийн судалбарт, эр эм хүйс харгалзахгүй оюун ухаант хүмүүний эх үг нь "ХҮ" гэсэн байдаг ба үүнээс улбаалан уг нэрийг өгсөн байна.

ХҮ хамтлаг нь Монголын уламжлалт хөгжмийн зэмсгүүд болох морин хуур, товшуур, цуур, лимбэ, төмөр хуур, хөөмий хархираа зэргийг рок урсгалтай хослуулан дэлхийд Монгол онцлог бүхий "Хүннү" рок гэх урсгалыг бий болгоод байгаа юм.

## Хамтлагийн гишүүд 
ХҮ хамтлаг нь үндсэн дөрвөн гишүүнтэй.

Ц. Галбадрах - Галаа хамтлагийн ахлагч  (дуучин, морин хуурч)

Б. Энхсайхан - Энхүүш (дуучин, морин хуурч), 

Г. Нямжанцан - Жаяа (лимбэ болон цуур хөгжимчин), 

Н. Тэмүүлэн - Тэмка (хамтлагийн хөгжмийн найруулагч, товшуур хөгжимчин)

Хамтлагийн анхны дуу болох 
"Юу вэ, юу вэ, юу” дуу нь Youtube суваг дээр 2018 оны есдүгээр сард цацагдсан ба 49 сая хандалт авчээ.(2020 оны 06сарын байдлаар)

## Уран бүтээл 
### Цомог 
2019 оны есдүгээр сарын 13-нд “The Hu” хамтлагийн анхны цомог нь “Гэрэг” нэртэйгээр гарсан бөгөөд 2019.09.25-ны байдлаар биллбоард-д World albums төрөлд жагсаалтаар 1-т ороод байна.

"Гэрэг" цомогт “The Hu” хамтлагийн хит уран бүтээлүүд болох “Wolf Totem”, “Yuve yuve yu”, “Shoog Shoog” тэргүүтэй нийт есөн дуу багтсан.

## Цахим холбоос 
* Jim Farber: Steppe change: how Mongolian rock band the Hu conquered the world. In: www.theguardian.com. 22. Oktober 2019, abgerufen am 23. Oktober 2019.

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын хамтлаг
Ангилал:Хэви метал хамтлаг
Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан
Тажик хэл

**Тажик хэл** (тажикээр урьд нь *забони тоҷикӣ* [zaˈbɔni tɔd͡ʒiˈki], одоо цагт *форсии тоҷикӣ* [fɔrˈsiji tɔd͡ʒiˈki] ) нь эртний Перс хэлтэй нэг гарлын хэл юм. Хэлний төрөл зүйн ангиллаар Энэтхэг-Европ язгуур, Энэтхэг-Иран салбар, Иран бүлэг, Өрнөд Иран дэд бүлгийн баруун урд хэсэгт харьяалагддаг.

## Зүүлт 
Ангилал:Дан ганц хэл

Ангилал:Тажикистаны хэл
Ангилал:Афганистаны хэл
Ангилал:Казахстаны хэл
Ангилал:Киргизийн хэл
Ангилал:Оросын хэл
Ангилал:Хятадын хэл
Ангилал:Туркменистаны хэл
Ангилал:Узбекистаны хэл
Гахайн Африк мялзан

**Өвчний тухай ерөнхий ойлголт:**

Гахайн Африкийн мялзан өвчин нь Африк тивийн Кени улсад анх 1927 онд бүртгэгдсэн бөгөөд одоогоор Европ, Ази, Африкийн 43 оронд халдварын тохиолдол бүртгэгдээд байна. Уг өвчнөөр зөвхөн зэрлэг болон гэрийн тэжээвэр  гахай өвчлөх бөгөөд хүн болон бусад амьтад халдварлахгүй. Өвчний вирус нь харьцангуй тэсвэртэй, бүтэн сарын хугацаанд хөлдөөсөн цус, тасалгааны хэмд байгаа цусанд халдварлах чадвартайгаар хадгалагддаг. Мөн удаан хугацааны туршид халдварлуулах чадвар бүхий вирус нь гахайн түүхий мах, махан бүтээгдэхүүнд байдаг. Одоогоор энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх дархлаажуулалтын вакцин, эмчлэх арга зүйг эцэслэн тодорхойлоогүй байна.

**Шинж тэмдэг халдварлах арга зам:**

Өвчний далд хэлбэр нь 3-15 хоногийн хугацаанд явагддаг. Хоруу чанар өндөртэй вирусээр халдварласан тохиолдолд зэрлэг болон гэрийн тэжээвэр гахайд өндөр халуурах /41-420С/, тэжээлийн дуршилгүй болох, чихний үзүүр, сүүл, цээж, хэвлий хэсгээр цус шүүрэх зэрэг шинж тэмдэг үзүүлж богино хугацаанд олноор үхэж хорогдоно.

Гахайн Африкийн мялзан өвчин нь 4 замаар халдварладаг. Үүнд:Өвчтэй амьтнаас эрүүл гахайд шууд хавьтлын замаар

Өвчтэй гахайг зориудаар нядласан тохиолдолд гахайн мах, цус, шүүрдэс, шүлс, тариур бусад хэрэгслээр эрүүл гахайд,

Өвчин гарсан аж ахуй болон гахайтай ажилласан хүний хувцас, машины дугуй болон вирусыг зөөвөрлөж болох бусад гадаргуугаар дамжин халдварлах,

Богино зайд агаар дуслын замаар (битүү байранд) халдварладаг болно.

**Урьдчилан сэргийлэх:**

Зэрлэг гахайн тархац нутгуудад зорилтот, төлөвлөгөөт тандалтыг хийх,

Амьд гахай, түүний гаралтай мах, өөх, түүхий эд, бүтээгдэхүүний хилээр нэвтрүүлэхийг хориглох, хорио цээрийг чангатгах, бэлэн байдлыг хангах,

Хил, гаалийн байгууллагуудтай мэдээллийг тогтмол солилцох,

Аймгийн мал эмнэлгийн газар, Мэргэжлийн хяналт, Онцгой байдлын газар, Хилийн цэргийн байгууллага, Тусгай хамгаалалттай газрын хамгаалалтын захиргаа зэрэг холбогдох байгууллагуудын уялдаа холбоог сайжруулах, мэдээлэл солилцох, шуурхай байдлыг хангах,

Байгаль хамгаалагч, байгаль орчны улсын байцаагч, иргэд нь өвчний сэжигтэй болон үхсэн гахайн сэг зэмтэй таарсан тохиолдолд холбогдох байгууллагад яаралтай мэдээлэх,

Тэжээвэр болон зэрлэг гахайн сэг зэмд үзлэг хийх, дээж авах зэргээр сэг зэмд хүрсэн тохиолдолд холбогдох дүрэм, зааврын дагуу ариутгалыг хийх,

Өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, өвчний талаарх мэдээллийг холбогдох байгууллагатай шуурхай солилцох талаар арга хэмжээг авах

Монгол Улсад бүртгэгдсэн анхны тохиолдол 2019 оны 1 р сар.

Ангилал:Бүртгүүлэх шаардлагатай амьтны гаралтай өвчин
Ангилал:Гахайн халдварт вирусийн өвчин
Ангилал:Амьтны гаралтай өвчний тэмцэл
Everyday Life

***Everyday Life*** нь Британы рок Coldplay хамтлагийн 8 дах студи цомог бөгөөд 2019 оны 11-р сарын 22нд АНУ-д Atlantic Records, бусад улсад Parlophone Records-р дамжуулагдан худалдаанд гарсан. Энэ цомог нь дотроо 2 хэсгээс бүрдэх бөгөөд эхний хагасыг ***Sunrise***, нөгөө хэсгийг нь ***Sunset*** хэмээн нэрлэсэн.Цомог нээлтээ хийсэн өдөр хамтлаг *Coldplay: Everyday Life - Live in Jordan* нэртэй шууд дамжуулалтын тоглолтоо Иордан улсын нийслэл Амман хотод нар мандах үеэр цомгийн 'Sunrise', нар жаргах үеэр цомгийн 'Sunset' хэсгүүдийг тоглосон.

Цомог 2018 оноос 2019 оны дунд үе хүртэл бичигдсэн. Цомгийн зарим дуунууд 2007-2008 оны үед бичигдсэн *Viva la Vida* цомгоос орж ирсэн. Хамтлагтай өмнө нь ажиллаж байсан олон хүмүүс энэ цомог дээр ажилсан. Эдгээр хүмүүс нь "The Dream Team" буюу (Рик Симпсон, Дан Грийн, Бил Рахко) болон Давидэ Росси, Эмили Лазэр нар юм.

Цомог хөгжмийн шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээ голлон авсан. 

## Сурталчилгаа
2019 оны 10-р сарын 13нд, хамтлагийн гишүүлийн зурагтай "22 November 1919" гэсэн бичигтэй хар-цагаан өнгийн постер дэлхийн улс орнуудын хотуудад, тухайлбал: Сан Паоло, Берлин, Хонконг болон Сидней-д тавигдаж эхэлсэн. 10-р сарын 19нд, ижил хэь маягтай видео тавигдсан. 2 өдрийн дараа, зарим фэнүүд хамтлагаас шинэ цомгийн талаарх захиаг шуудангаар авсан.

### Дугаралт
Цомгийг Долби Атмос технологи ашиглан бүтээсэн.

### Тоглолтууд
11-р сарын 1нд болсон онлайн хэвлэлийн бага хурлын үеэрээ Coldplay 'Everyday Life' цомгийнхоо 2 тоглолтыг Иордан улсын Амман хотноо 11-р сарын 22нд хийхээ мэдэгджээ.

## Синглүүд
"Orphans" болон "Arabesque" нар нь 2019 оны 10-р сарын 24нд цомгийн тэргүүн синглүүд болон худалдаанд гарсан.

## Цомогт багтсан дуунууд
**Notes**
*  *Bani Adam*; the name of a poem by Iranian poet Saadi Shirazi in Persian, "Children of Adam", or "Let's go, man", as a colloquialism

## Холбоосууд
Ангилал:2019 оны цомог
Ангилал:Coldplay
Обьект танилт

**Объектыг таних** гэдэг нь тодорхой ангиллийн семантик объект (хүн, барилга, машин гэх мэт) дижитал зураг, видеог таниж илрүүлэхтэй холбогдсон компьютерийн хараа, дүрс боловсруулах ажиллагаанд суурилсан   технологи юм. Обьектийг таних ажиллагаанд одоогоор сайтар судлагдсан салбар нь нүүр царай, явган хүний хөдөлгөөнийг таних чиглэлүүд багтдаг. Обьект таних ажиллагаа нь компьютерийн харааны гол аргаар  зураг авах, видео тандалт хийх хэрэглээ өргөн хөгжиж байна. 

## Хэрэглээ 
Энэ таних ажиллагаа нь  нүүр таниж хадгалах, хайсан царайг олох, видео объектийг сегментчлэх зэрэг компьютерийн харааны салбаруудад өргөн ашиглагдаж байна. Үүнд гол нь объектыг хянах, жишээлбэл хөл бөмбөгийн тэмцээний үеэр бөмбөг үзэх, бейсболын цохиурын хөдөлгөөнийг хянах, видеонд байгаа хүнийг хянах зэрэгт ашигладаг .

## Гол ухагдахуун 
Аливаа   өөрийн гэсэн ангиллаа илэрхийлдэг тусгай шинж чанартай байдаг жишээ нь бүх тойрог нь дугуй байдаг. Обьектын ангиллыг илрүүлэх нь эдгээр онцгой шинж чанаруудыг ашигладаг. Жишээлбэл, дугуй дурсийг хайхдаа төв цэгээсээ  тодорхой ижил зайд байрлах хүрээтэй объектыг хайдаг. Үүнтэй адилаар квадрат дүрсийг хайхдаа булангийн хооронд перпендикуляр, хажуугийн уртууд нь тэнцүү байх шаардлагатай. Үүнтэй төстэй аргыг нүүрний танихад ашигладаг бөгөөд нүд, хамар, уруулаа олж авах боломжтой бөгөөд арьсны өнгө, нүдний хоорондох зай зэрэг онцлог шинжүүдийг олж болно.

## Арга зүй 
Обьектийг олж илрүүлэх аргууд нь ерөнхийдөө машин сургалтанд суурилсан арга эсвэл гүнзгий суралцах суурилсан аргад хоёуланд нь ордог. Машин сургалтын  аргын хувьд эхлээд дараах аргуудын аль нэгийг ашиглан онцлог шинжүүдийг тодорхойлж, дараа нь ангилахдаа вектор дэмжих машин (SVM) гэх мэт техникийг ашиглах шаардлагатай болдог. Нөгөө талаар, гүнзгийрүүлэн судлах арга барилууд нь объектуудыг эцсийн эцэст илрүүлэх чадварыг тодорхой шинж чанаргүйгээр хийх боломжтой байдаг бөгөөд эдгээр нь ихэвчлэн convolutional neural networks (CNN) дээр суурилдаг. 

* Машин сургалтын арга: 
** Viola – Jones нь Haar функцэд суурилсан объект илрүүлэх хүрээ 
** Хувь хүний хувьсах шинж чанар (SIFT) 
** Чиглүүлсэн градиент шинж чанаруудын гистограм  
* Гүнзгийрүүлэн сурах хандлага: 
** Бүс нутгийн саналууд (R-CNN,  Хурдан R-CNN,  Илүү хурдан R-CNN  ) 
** Нэг удаагийн MultiBox илрүүлэгч (SSD)  
** Та зөвхөн нэг л харах боломжтой (YOLO) (You only look once) 

## Бусад холбоотой 
* Текномо-Фернандес алгоритм 

## Ашигласан материал 
* "Object Class Detection". Vision.eecs.ucf.edu. Retrieved 2013-10-09.
* "ETHZ - Computer Vision Lab: Publications". Vision.ee.ethz.ch. Retrieved 2013-10-09.

## Гадаад холбоосууд 
* Олон обьектийн анги таних 
* Орон нутгийн түр зуурын үйл ажиллагааны нутагшуулалт 
* Видео обьектийг илрүүлэх ба сегментлэх
Ангилал:Хиймэл оюун
Ангилал:Компьютер хараа
Ангилал:Компьютер график
Vandebo

**Vandebo** *(Монголоор: Вандэбо**)* нь 2017 оны 6-р сарын 22-нд Дархан хотод байгуулагдсан хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй хамтлаг. 2017 онд анхны уран бүтээл “Адил биш” дуугаа Vande-гийн гэрийн студид бичиж цацсанаар олон нийтэд танигдаж эхэлсэн. Түүнээс хойш Опозит хамтлагийн Энэрэлийн Belucci Records болон Monstar Production-той хамтран уран бүтээлүүдээ гаргаж байна. Vandebo хамтлаг бүх дуугаа өөрсдийн гэрийн студид бичдэг. 2018 оны 12-р сарын 8-нд, "Мөнхөд21" дебут цомгоо 11 дуутайгаар Belucci Records-с гаргасан. Энэ цомогт хамтлагийн хит дуунууд болох "18 Savage", "Галт тэрэг" багтсан. Хоёр дахь цомгоо хамтлагийн нэрээр "The Vandebo" 2019 оны 9-р сарын 29-нд нийт 28 дуутайгаар "Monstar Production"-оос гаргасан. Энэхүү цомогт нь "Унана", "Намайг тоо" зэрэг дуунууд нь орсон байдаг. Vandebo-гийн 3 дахь цомог #БАЯРЛАЛАА 2020-оны 6-р сарын 23-нд 11 дуутайгаар "Monstar Production"-оос гарсан. Энэхүү цомогт "Буруугүй" , "Too deep" , "Сүүн зам" зэрэг дуунууд нь орсон байдаг.2023 оны 6-р сарын 4-нд Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд "Зуны Зугаа" тоглолтоо хийсэн. 

## Хамтлаг бүтсэн түүх 
Ebo дуу зохиохоос гадна хувийн гэр студитэй, захиалгаар хоолой бичиж янзалж өгдөг байсан. Vande зохиосон дуугаа бичүүлэхээр Ebo-той анх танилцаж байв. Vande-гийн гэрт тэд эхнийхээ дууг бичихэд Ebo-д Vande-гийн зохиосон дуу таалагдаж, уг дууг хамтдаа дуулсан түүхтэй. Түүнээс хойш тэд хамтдаа хоёр цомог гаргаж, бүрэн хэмжээний гурван тоглолт амжилттай зохион байгуулаад байна.

## Гишүүдийн танилцуулга 
### Vande 
Шаравжамцын Энхжамц нь Монгол улсын Дархан-Уул аймгийн Дархан хотод 1999 оны 3-р сарын 15нд төрсөн. "Дархан-Элит" сургуульд дунд анги хүртлээ суралцаад, ахлах ангиа Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн лицей сургуулийг төгсөж, одоогоор ШУТИС-ийн салбар Мэдээлэл, Холбооны технологийн сургуульд "Системийн аюулгүй байдал" чиглэлээр суралцаж байгаа.

Бага насаа өвөө Ванган, эмээ Дэжид нар дээр өнгөрөөсөн бөгөөд түүний тайзны нэр "Vande" өвөө эмээгийн нэрнээс үүсэлтэй.

### Ebo 
Болдын Эрдэнэболд нь 1998 оны 4 сарын 4нд Монгол улсын Дархан-Уул аймгийн Дархан хотод төрсөн. Дархан-Уул аймгийн "Оюуны ирээдүй" цогцолбор сургуульд дунд ангиа дүүргэж, ахлах ангиа Нийслэлийн 52-р сургуульд суралцан төгссөн. Одоогоор ШУТИС-ийн салбар Механик тээврийн сургуульд "Механикийн инженер" мэргэжлээр сурч төгссөн байна. Тайзны нэр болох Ebo нь өөрийн бүтэн нэрийн товчлол юм.

## Эх сурвалж: 
*https://www.youtube.com/channel/UC6hpO6VHXZNnO_GkkzFlLHg/community

Ангилал:Монголын хамтлаг
Бумуудэнгээгийн Олзот

**Бумуудэнгээгийн Олзот** нь (1934-2000) Монгол улсын Боксын спортын долоон удаагийн аварга, “Буревестник” тэмцээний аварга, Монголын боксын спортын ууган гавьяат дасгалжуулагч. Москва хотод боксын дасгалжуулагч мэргэжлээр 1966 онд Москвагийн Спортын Дээд Сургуулийг онц дүнтэй төгссөн. Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын уугуул. Анхны шавь нарын нэг анхны боксын спортын гавьяат тамирчин Ази тивийн хошой аварга Ардын Багш Хайдавын Алтанхуяг нь анхны Азийн аварга болж нэгэн цагт (1964-1967) хориотой байсан боксын спортыг дахин сэргээсэн гавьяатай.

## Эшлэл 
* https://news.mn/r/713689/
* https://montsame.mn/jp/read/174175

Ангилал:Монголын боксчин
Ангилал:Боксын дасгалжуулагч
Ангилал:Монголын дасгалжуулагч
Ангилал:Монголын боксын улсын аварга
Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Бат-Өлзийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Хүннү-Хань улсын дайн

НТӨ III зууны сүүлчээр Цинь гүрний удирдлаган дор түүхэндээ анх удаа нэгдсэн нь умард зүгийнх нь хөрш нүүдэлчин ард түмнүүдийн хувьд хүнд сорилтыг бий болгожээ. НТӨ 215- 214 онд Цинь улсын жанжин Мэн Тянь их цэргийн хүчээр хүннү нарыг Ордосын зүүн өмнөд хэсэг ба Иньшань уулын өвөр бэлээс шахаж зайлуулсан нь хүннү төдийгүй нийт нүүдэлчдэд хүчээ нэгтгэн нягтрах бодит шаардлагыг бий болгожээ. 

НТӨ 209 онд залуу хаан Модун шаньюйн удирдлагаар Хүннү гүрэн байгуулагдаж богино хугацааны дотор нийт нүүдэлчин буюу “морьтон ард түмэн”-ийг нэгэн туурганд багтааж нүүдэлчин үндэстний түүхэнд анхны эзэнт гүрнийг байгуулжээ. Модун ба түүний хөвгүүн Лаошан, ач хөвгүүн Гуньчэнь шаньюйн үед Хүннү гүрэн хүчирхэгжлийнхээ оргилд хүрч талын нүүдэлчид төдийгүй Таримын хотгорын хот улсууд, Сибирь, Манжуурын ойт хээрийн анчид, Ганьсу, Хөхнуурын хагас нүүдэлчид нийт 26 улс үндэстнийг нэгтгэсэн хүчирхэг гүрэн болжээ. Энэ үед өмнөд их хөрш Хань улстай “Энх урагийн гэрээ”-нд үндэслэсэн харьцангуй амгалан тайван харилцааг хөгжүүлж, жил бүр тодорхой хэмжээний алба татвар авдаг байв. 

НТӨ II зууны сүүлийн хагасаас I зууны эхний арван таван жилийн хугацаанд нийтдээ 40 илүү жилийн турш Хань улсын дайнч хаан У-дигийн өдөөсөн хүнд бэрх дайны жилүүдийг хүннүчүүд амжилттай даван гарч тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлаа хамгаалж чаджээ. НТӨ I зууны дунд үед дотоод болон гадаад хүчин зүйлс, байгалийн гамшигт үзэгдлийн улмаас Хүннүгийн төрд самуун дэгдэж нэгэн зэрэг 5 шаньюй гарсан байна. Энэ үед Хүннүгийн зарим хэсэг Чжичжи шаньюйн удирдлагаар тусгаар тогтнолоо хамгаалж тэмцсэн бол зарим нь Хуханье шаньюйг дагаж Хань улсад даган орж хараат түшмэг улс болохыг зөвшөөрчээ. НТ 9-25 онд Хань улсын төрийн эрхийг булаасан Ван Маны үед хүннүчүүд дахин тусгаар тогтнолоо сэргээж. НТ I зууны дунд үед Хүннүгийн дотоодод үүссэн самууны улмаас гал голомтоо сахисан Умард ба Хятадад дагаж орсон Өмнөд гэсэн хоёр хэсэг болон бутарсан байна. НТ 93 онд Умард Хүннүгийн шаньюй Хань улс, Өмнөд Хүннү ба Сяньбигийн хамтарсан цэргийн довтолгоонд автаж төр улсаа алджээ.

Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Монгол-Хятадын харилцаа
Ангилал:Хүннү улс
Ангилал:Хань улс
Тэнгэр Даатгал

Тэнгэр даатгал компани нь Тэнгэр Санхүүгийн Нэгдэл болон Петровис компанийн хөрөнгө оруулалттайгаар 2001 онд байгуулагдсан. Монголын даатгалын зах зээлд арав гаруй жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байгаа, харилцагчийн эрсдэлийн удирдлагын цогц шийдлийг санал болгон ажилладаг харилцагчдын итгэл найдварыг бүрэн хүлээсэн даатгалын салбар дах тэргүүлэгч компани юм.

Харилцагчийн эрсдэлийн удирдлагын цогц шийдлийг санал болгон ажилласнаар харилцагчдын итгэл,найдварыг бүрэн хүлээж, хариуцлагатай, ил тод байдлыг эрхэмлэхэд чиглэсэн хамгийн сайн засаглалтай даатгалын салбар дахь тэргүүлэгч компанийн нэг юм. Тэнгэр даатгал ХХК нь санхүүгийн ил тод үйл ажиллагаатай, нийгмийн хариуцлага, хамтын ажиллагааны цар хүрээ, үр дүнд суурилсан удирдлага, сайн засаглалыг баримтлагч зэргээрээ Монголын даатгалын зах зээлд тэргүүлсээр байх болно. Бид монгол улс даяар нийт 22 салбар, 300 гаруй төлөөлөгч, 10 гаруй зуучлагч компани, ХасБанк, Төрийн Банк, Монголын Үндэсний Хөрөнгө оруулалтын банкуудаар даатгалын үйлчилгээг иргэдэд түргэн шуурхай чирэгдэлгүй хүргэн ажиллаж байна.

2018 оны 2-р улирлын байдлаар Тэнгэр Даатгал компани Монгол улсын нутаг дэвсгэрт хэрэгжиж байгаа Гадаад, дотоодын томоохон төслүүд болон Монголын ТОП-100 аж ахуй нэгжүүдийн 60 гаруй хувьд даатгалын үйлчилгээ үзүүлэн ажиллаж байна.
Ангилал:2001 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын санхүүгийн үйлчилгээний аж ахуйн нэгж
Таи Ёратан

## Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Тайландчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Засаг ноён

зүүн жигүүрт Горлосын хойд хошууг засаг ноёдын тамга]]
Засаг ноён ( засаг, эсвэл засаг ноён; асдаг Эрх мэдэл) нь Чин гүрний үед (1636-1911) болон Богд Хаант Монгол Улсын (1912-1923) үед монгол хошуу буюу хошууны тэргүүн байжээ. Энэ нэр томъёог орчин үеийн Хятадын баримт бичигт «*zasake*» (札薩克) гэж *бичжээ*. Энэхүү албан тушаалыг ихэнх Чингис хааны удмын хүмүүс байсан монгол ноёдын өв залгамжлалаар эзэлж байжээ. «*Jasagh*» зэрэг үйлчилж чадахгүй байсан ноёд сул эсвэл хохь тайж. 

Ангилал:Цол
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Барокко

**Барокко**- (итали. barocco, - «чамин тансаг», португаль. pérola barroca- "зөв бус хэлбэртэй сувд") - Итали төвтэй европын соёлыг тодорхойлдог нэгэн урсгал. XVII зууны эхээр Төв европ нийгмийн зөрчлийн хурцадмал үетэй хамт үүссэн юм. Энэ үед өөрчлөн байгуулах хөдөлгөөн эрчээ авч, тариачны хөдөлгөөн бослого өрнөсөн ч энэ хөдөлгөөн дарагдсанаар феодал-католикийн харгислал гарч улмаар реформаци аюулд учрав. Европт үндэсний улс гүрэн бүрэлдэн бий болж байсан тэр үе нь төвөгтэй ээдрээтэй цаг үе байв. Энэ л үед шинэ соёл тодорч түүнийг урлагийн түүхэнд хачин чамин, гоёмсог гэсэн үгнээс гаралтай Барокко хэв маяг хэмээн нэрлэжээ.

## Барокко үеийн уран барилга 
### Барокко урсгал Барокко - итали үг - чамин тансаг 
### Баррокко үеийн үзэл санаа 
Барокко урлаг нь 17-18-р зууны дунд үед европын урлагт ноёрхож байсан урлагын томоохон чиглэл урсгал юм. Энэ үед олон зууны турш ноёрхож байсан полифони (дан хоолойн ухаан) нь дээд цэгтээ хүртэл хөгжсөн. Сэргэн мандалтын үеэс уламжилж ирсэн хүнийг үзэх үзэл, хүний сэтгэлийн дотоод ертөнцийг нээн харуулах эрмэлзлэл нь тэс өөр төрлийн бичлэгийн хэлбэр болох гамофони (олон хоолойн ухаан)-ийг бий болгосон. Гамифони нь хөгжмийн бүх салбарыг хамарч дуурь, оратори, кантат, сонат, гоцлол ба хэсэг хөгжмийн зэмсэг тоглох сонат хөгжимд хөгжлөө олж сонгодог сонат, симфонийн замыг нээсэн.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Барилгын хэв маяг
Ангилал:Урлагийн хэв маяг
Цайрт Минерал

**Цайрт Минерал ХХК** нь Төмөртийн Овооны цайрын ордыг ашиглахаар Монгол улсын “Металимпэкс” ХХК болон БНХАУ-ын NFC “Өнгөт төмөрлөгийн гадаад барилга зураг төслийн” компаниуд хамтран 1998 онд үүсгэн байгуулсан компани юм. Тус компани Монгол улсын Засгийн газартай хөрөнгө оруулалтын тогтвортой байдлын гэрээнд гарын үсэг зурснаар уулын үйлдвэрийг байгуулах төслийн ажил эхэлсэн түүхтэй. Гэрээг 15 жилийн хугацаатай байгуулсан бөгөөд хэрэгжих явцад зарим нэг нөхцөл байдал өөрчлөгдсөн учраас хугацаа 2 жилээр сунгагдан 2015-05-13-ны өдөр дуусгавар болсон юм. Үйлдвэрийг байгуулах Техник эдийн засгийн үндэслэлийг 2000 онд бэлэн болгосон хэдий ч дэд бүтцийн асуудал шийдвэрлэгдээгүй байсан, мөн үйлдвэрийн усны  хайгуулын ажилд 3 жил гаруй хугацааг зарцуулсан зэрэг нь энэ төслийг хэрэгжүүлэх хугацааг удаашруулж байлаа. Дэд бүтцийн болон бусад бэлтгэл ажлуудыг 2004 оны 4-р сар гэхэд шийдвэрлэснээр үйлдвэрийн барилгын ажлыг эхлүүлж, 2005 оны 08-р сарын 28-нд УБҮ-ийг ашиглалтад оруулсан нь Монгол улсын уул уурхайн салбарын хэмжээнд нэгэн шинэ нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх эхлэлийг тавьсан юм. Тус үйлдвэрт жилд дунджаар 400 мянган тонн цайрын хүдэр боловсруулж, 50 хувийн агуулга бүхий 100  орчим мянган тонн баяжмал үйлдвэрлэн экспортод гаргаж байна. “Цайрт Минерал” ХХК нь ил уурхай, баяжуулах үйлдвэр, борлуулалт, хангамж зэрэг 10 хэлтэс, 4 цех, лаборатори, Улаанбаатар хот, БНХАУ дахь төлөөлөгчийн газар гэсэн нийт 14 бүрэлдэхүүн нэгжтэй үйл ажиллагаа явуулж байна.

## Цахим холбоос 
* Цайрт Минерал ХХК-ийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын уул уурхайн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Дорнодын аж ахуйн нэгж
Батсүхийн Баянмөнх

**Батсүхийн Баянмөнх** нь Увс аймгийн Зүүнговь сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой Увс нуур дэвжээний бөх. 

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:1973 онд төрсөн
Ангилал:Аймгийн начин
Цусны эс

Цусанд хэд хэдэн төрлийн эсүүд байдаг. Эс бүхэн нь өөр өөрийн гэсэн үүрэгтэй.Цусны улаан эс ба Цагаан эс, ийлдэс гэх мэт олон хүчин зүйлс байдаг.
Ангилал:Эсийн төрөл
Ангилал:Цус
1799 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
6 сарын 6 - Александр Пушкин 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Логийн Цог

**Логийн Цог** (1952 оны зургаадугаар сарын 23-нд Улаанбаатарт төрсөн) 1970 онд 10-н жилийн 1-р дунд сургууль, 1977 онд ЗХУ-ын Эрхүүгийн Улсын Их Сургуулийн хуулийн факультет, 1988 онд ЗХУ-ын КНТХ-ны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академи тус тус төгссөн.

Тэрбээр 1977-1986 онд Улсын Прокурорын газарт хэлтсийн прокурор, хэлтсийн дарга, 1988-1990 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Намын төв хорооны дэргэдэх намын хянан шалгах хороонд байцаагч, 1990-1992 онд Улсын Бага Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны дарга, 1996-1999 онд Монгол Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, улмаар  1999 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүйн сайдын албыг хашиж байв.

Л.Цог Улсын Их Хурлын 2012 оны зургаа дахь удаагийн сонгуулиар Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдож, улмаар МАХН-МҮАН-ын "Шударга ёс" эвслээс УИХ-ын дэд даргаар сонгогдон ажиллаж байсан. Орос хэлтэй.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын Улсын прокурор
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Эрхүүгийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Дашжамцын Арвин

**Дашжамцын Арвин** (* 1959 оны 4 сарын 3-нд Улаанбаатарт; † 2019 оны 6 сарын 4-нд Улаанбаатарт) 1976 онд Дорнод аймгийн 10 жилийн дунд сургууль, 1981 онд Монгол Улсын Их Сургуулийг түүхч, түүхийн багш мэргэжлээр, 2001 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Түүхийн ухааны магистрантурт суралцаж төгссөн. Түүхийн шинжлэх ухааны доктор /Ph.D/ цолтой.

МАН-аас УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшин өрсөлдөж, Улсын Их Хурлын гишүүнээр 4 удаа 2000, 2004, 2008, 2012 онд Хэнтий аймгаас сонгогдож байсан. 

1981-1987 онд АА-ийн 221, 162-р ангиудад ХЗЭ-ийн нарийн бичгийн дарга, 1987-1990 онд Эх нялхсын эрдэм шинжилгээний төвийн ХЗЭ-ийн хорооны нарийн бичгийн дарга, 1990-1991 онд Улаанбаатар хотын ХЗЭ-ийн хороонд эвлэлийн ажилтан, 1991-2000 онд “Их Өргөө” ХХКомпаний захирал, 2000-2004 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2008 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2008-2009 онд Мянганы хөгжлийн зорилтууд болон ядуурлыг бууруулах асуудлын дэд хорооны дарга, 2009-2010 онд УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны даргаар тус тус ажиллаж байсан.

2012 оны УИХ-ын сонгуулиар 22 дугаар тойрогт нэр дэвшиж сонгогдоод УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, Төсвийн байнгын хорооны гишүүн. УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүн.

2000 онд "Алтан гадас" одон, 2001 онд Ардын хувьсгалын 80 жилийн ойн хүндэт медаль, 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль, 2009 онд Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одонгоор шагнагдсан. Орос, англи хэлтэй.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Рэгзэнийн Лувсансумьяа

**Рэгзэнгийн Лувсансумьяа** Рэгзэнгийн Лувсансумьяа нь хүний эрх, хүүхдийн эрх, тэгш хамруулах боловсролыг түгээх, олон нийтийг идэвхижүүлэх чиглэлээр ажилладаг хүний эрхийн зүтгэлтэн юм. Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын Үйлдвэрчний эвлэлийн бүлгийн гишүүн. 

## Товч намтар 
Рэгзэнгийн Лувсансумьяа нь1946 онд Баянхонгор аймгийн Галуут суманд малчин айлын гэрт төрсөн. Бага насаа эцэг эхийн хамтаар мал маллаж өнгөрүүлсэн. Улмаар ерөнхий боловсролын сургууль, Биеийн тамирын багшийн курс, Багшийн дээд сургуулийн газарзүйн анги, Марксикм, Ленинизмын оройн сургуулийн Эдийн засгийн анги төгсч Улс төрийн дээд боловсрол эзэмшсэн.  

## Ажил эрхлэлт 
Ажил эрхлэлт
Бага ангийн багш болон пионерийн удирдагч, биеийн тамирын багш, сургуулийн захирал, хичээлийн эрхлэгч зэрэг ажлуудыг нийт 40 жил хийсэн. 
Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагад 1996 онд элсэн орсон цагаас хойш одоо хүртэл 23 жилийн хооронд оролцох ёстой ажлуудын ихэнхэд оролцож байсан. Эхлээд багш нарын бүлэгт, одоо Үйлдвэрчний бүлгийн гишүүн. Гишүүдийн сургалт, уулзалт, мэтгэлцээн, илтгэлийн уралдаан тэмцээн болон хүний эрхийн төлөө захидал бичих буюу гарын үсэг цуглуулах зэрэг ажлуудад тогтмол оролцдог.

## Гавьяа шагнал 
•	Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон 

•	Алтан гадас одон, 

•	Ардын хувьсгалын ойн медалиуд 

•	Тусгаар тогтнолын 100 жилийн медаль 

•	Ардын Боловсролын Тэргүүний ажилтан тэмдэг

•	Монголын Эмнести Интернэшнл байгууллагын Хүний эрхийн төлөө “Гар”шагнал
Инновац

**Инновац** () — зах зээлд шаардлагатай байгаа аливаа бүтээл болон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх үйл ажиллагааны үр өгөөжийн чанарыг нэмэгдүүлж буй шинэ бүтээл юм. Нэг ёсондоо хүний оюун ухааны үйл ажиллагаа, бүтээлч, уран сэтгэлгээний үр дүнд бий болсон нээлтийг хэлж байгаа юм. 

Австри, америкийн эдийн засагч, улс төр, нийгэм судлаач Йозеф Алоиз Шумпетер (1883–1950) анх энэ ойлголтыг эргэлтэнд оруулсан байдаг. Тэрээр **Эдийн засгийн өсөлт** – тодорхой хугацаанд нэг л бүтээгдэхүүн буюу үйлчилгээг үйлдвэрлэж нэмэгдүүлээд байх болон түүнийгээ л хэрэглээд байх явц. **Эдийн засгийн хөгжил** бол өмнө тухайн орчинд байгаагүй, өмнө хэн ч мэддэггүй байсан ямар нэг шинэ бүтээгдэхүүн шинэ зүйл бий болгох явдал өөрөөр хэлбэл **´´Инновац``** гэж тайлбарласан байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Хувьслын эдийн засаг
Ангилал:Технологийн хувьсал
Ангилал:Дизайн
Ангилал:Шинэчлэлийн менежмент
Монкан Ганкун

## Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Тайландчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Лютеци

**Лютеци** () нь **Lu** гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар 71 бүхий химийн элемент юм. Лютеци нь бусад лантаноидын бүлгийн элементүүдтэй адил гялтганасан мөнгөлөг өнгөтэй газрын ховор элемент элемент юм. Лантаноидын агшилтаас хамааралтайгаар лютецийн атом нь хамгийн жижиг атомын радиустай байхаас гадна тус элемент нь лантаноидууд дотроосоо хамгийн өндөр нягттай мөн хамгийн өндөр хайлах- ба буцлах температуртай байна. 

1907 онд Жорж Урбайн, Карл Ауэр фон Вэлсбах, Чарльз Жэймс нарын химичид  бараг нэгэн зэрэг  энэхүү элементийг нээсэн байна. Хэдийгээр аль 1909 онд түрүүлж нээсэн эрдэмтнээр Урбайныг тооцон, түүний санал болгосон Лютеци хэмээх нэрээр нэрлэхээр тогтсон хэдий ч герман хэлтэй орнуудад удаан хугацаанд Карл Ауэр фон Вэлсбахыг нээсэн эрдэмтнээр тооцон, түүний санал болгосон Кассиопеиум (*Cassiopeium* химийн тэмдэг нь: Cp) хэмээх нэрийг ашигласан байдаг.

Лютеци нь газрын ховор элементүүд дотроос хамгийн ховор олдоцтой элемент юм. 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Ангилал:Гексагональ талст систем
Самари

**Самари** (; Самарскит гэх эрдсийн нэрээр нэрлэгдсэн энэ эрдсийг германы эрдэс судлаач Хайнриx Розе оросын уул уурхайн инженер Василий Самарский-Быховецын нэрээр нэрлэжээ) нь **Sm** химийн тэмдэглэгээтэй атомын дугаар 62 бүхий химийн элемент юм. Самари нь бусад лантаноидын бүлгийн элементүүдтэй адил гялтганасан мөнгөлөг өнгөтэй газрын ховор элемент элемент. Мөн түүнчлэн самари нь байгальд цэврээрээ байдаг хамгийн анхны хүний нэрээр нэрлэгдсэн элемент юм.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Терби

**Терби** (; ) нь дэс дугаар 65, Tb тэмдэглэгээтэй химийн элемент. Үелэх системд лантаноидын бүлэгт байрлах учир газрын ховор металлд тооцогдоно. Терби нь Иттри, Эрби, Иттерби зэрэг химийн элементүүдтэй адил түүнийг олборлосон Стокхольм дахь Иттербю уурхайн нэрээр нэрлэгдсэн аж.

## Түүх
Тербиг нээсэн түүх нь ихээхэн эргэлзээтэй бөгөөд өнөөдрийг хүртэл шийдэгдээгүй байна. Гэхдээ Карл Густав Мосандерыг нээсэн гэж үздэг бөгөөд тэрбээр финландын химич Ёхан Гадолины нээсэн газрын ховор элемент болох *иттриг* судалж байгаад нээжээ. Түүний гаргаж авсан цэвэр тербийн нэгдэл нь угтаа хэд хэдэн лантаноидын холимог байсан аж. Учир нь цэвэр тербиг 1945 оноос хойш бий болсон ионы солилцооны аргаар анх гаргаж авчээ.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Tokyo Ghoul

**Tokyo Ghoul**(Япон: 東京喰種トーキョーグール) нь Studio Pierrot-ийн бүтээсэн Японы цуврал анимэ юм. Нийт 4 бүлэг, 1 анги нь 24мин үргэлжилдэг. Анх 2014 оны 7-р сарын 4-ѳѳс эхлэн гарсан.

**Тѳрѳл.** адал явдалт, аймшгийн, шонэн

**Үйл явдал.** Хүн идэштэн "гѳүл" болон хүн тѳрѳлхтѳн зэрэгцэн орших Токио хот. Хотын ард иргэд эдгээр цусанд будагдсан алуурчдын айдаст нѳмрѳгдѳн амьдарна. Мѳн гѳүлүүдэд хүмүүсийн дунд нийгэмшин амьдрах онцгой чадвар бий. 

**Гол дүр.** Канэки Кэн

**Үзэх линк.**

1-р бүлэг:https://web.archive.org/web/20200204084853/https://anikod.mn/titles/401/

2-р бүлэг:https://web.archive.org/web/20200204084851/https://anikod.mn/titles/417/
Ангилал:Анимэ цуврал
Зөвлөлт–Японы хилийн мөргөлдөөнүүд

Зөвлөлт-Японы хилийн дайн (Орос хэл:Советско-Японские Пограничные Конфлиты; Япон хэл:日ソ国境紛争) нь олон улсын харилцааны түүхийн нэг онцлог сэдэв юм. Учир нь түүхийн хөгжлийн явцад  Монгол Манж-го хоёр нь усан болон хуурай газраар 2 удаа хил залгасан түүхтэй билээ. ХХ зууны 30-д оноос эхлэн Японы эзэнт гүрний хил хязгаараа тэлэх бодлогын дагуу японы эзэн хааны арми Манжуур буюу зүүн хойд хятадыг эзэлсэнээр Монгол япон хоёр хуурай газраар шууд хил залгасан хөршүүд болсон юм. 3.1.1932-9.16.1939 оны хооронд БНМАУ болон Японы эзэнт гүрэн нь хуурай газраар хил залгасан хөршүүд байсан бөгөөөд дэлхийн хоёрдугаар дайнд япон ялагдан азийн эх газарт эзэлсэн газар нутгаа алдсанаар зөвхөн арлын улс болсон. БНМАУ буюу Монгол улс японтой хил залгаж байсан тэр жилүүдэд Монгол улсын дорнод хил хязгаарын хэмжээнд японы талаас байнгын зэвсэгт халдлагыг зохион байгуулж байсан бөгөөд зарим нэг тохиолдолд энэ нь хилийн томоохон мөргөлдөөн буюу орон нутгийн хэмжээний дайн болж хувирч байсан түүхтэй. ҮҮний сонгдог жишээ нь Халхын голын байлдаан буюу зарлаагүй дайны оршил байжээ.

## Мөн үзэх 
*Халхын сүмийн мөргөлдөөн
*Булан дэрсний хилийн тулгаралт
*Адаг дулааны мөргөлдөөн
*Хасан нуурын мөргөлдөөн
*Халхын голын байлдаан
*Манжуурын бага хурал
*Монгол-Зөвлөлтийн харилцан туслалцах протокол

Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Японы Хаант Улсын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:20-р зууны дайн
Ангилал:Азийн дайн
Ангилал:Дайн хоорондын үе
Ангилал:ЗХУ-Японы харилцаа
Ангилал:Манж-го
Ангилал:Хилийн мөргөлдөөн
Ангилал:1938 оны зөрчилдөөн
Ангилал:1939 оны зөрчилдөөн
Ангилал:20-р зууны Монголын түүх
Протактини

**Протактини** (, угтаа *Прото-актини* *Proto-actinium* гэсэн үгийг товчлон хэрэглэсэн, (грекээр πρώτος (прõтос) = анхны ба актини)) нь **Pa** гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар 91 бүхий химийн элемент юм. Протактини нь цацраг идэвхт, актиноидын бүлгийн, 7-р үеийн металл. Энэ элемент мөнгөлөг өнгөтэй ба 1,4 кельвинээс доош температурт хэт дамжуулах чадвартай төлөв байдалд шилждэг. Байгальд маш бага тархсан учир ихэнхийг зохиомлоор гаргаж авдаг.

## Түүх 
1871 онд Дмитрий Менделеев Тори ба Ураны хооронд нэг химийн элемент байх ёстойг урьдчилан тогтоосон байдаг. Тухайн үед актиноидын үеийн элементүүд мэдэгдээгүй байв. Тиймээс ураныг вольфрамын доор, ториг эка-цирконийн доор (тухайн үед мөн л нээгдээгүй байсан гафни) байрлуулсан байна. 1950-иад оныг хүртэл үелэх системийг яг энэ хэлбэрээр нь хэрэглэсээр иржээ. 

: 

1900 онд Уильям Крүүкс уранаас маш их цацраг идэвхт материал тусгаарлан гаргасан боловч түүнээ шинэ химийн элемент гэдгийг нь тодорхойлж чадаагүй бөгөөд *Уран-X* (УХ) хэмээн нэрлэв. 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:7-р үеийн элемент
Ангилал:Отто Хан
Ангилал:Лизе Майтнер
Dr. Stone

бол Долоо Хоногийн Шонэн Жамп-д Рийчиро Инагакигийн бичсэн, Бойчигийн зурсан Японы цуврал манга юм. Өгүүлэх дээ нэгэн нар тунасан сайхан өдөр гэв гэнэт тэнгэрээс туяа цацран хүмүүсийг чулуужсан хөшөө болгож орхино. Энэ үеэс хойш 3700 жилийн дараа Ишигами Сэнкү гэх залуу учир шалтгаангүй чулуужилтаас гарна. Тэр үед дэлхий ертөнц тэр чигээрээ ногоон ямар ч барилга байшин хүмүүсийн соёл иргэншил бүрэн устсан байлаа. Ишигами Сэнкү гэх залуу өөрийн мэдлэгээрээ хүн төрөлхтнийг ахин сэргээх гэж үзнэ. Энэхүү анимэг та Tatami сайтаас үзэж болно.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Анимэ
Ангилал:Манга
Эрби

**Эрби** (; ) нь дэс дугаар 68, Er тэмдэглэгээтэй химийн элемент. Үелэх системд лантаноидын бүлэгт байрлах учир газрын ховор металлд тооцогдоно. Эрби нь Иттри, Терби, Иттерби зэрэг химийн элементүүдтэй адил түүнийг олборлосон Стокхольм дахь Иттербю уурхайн нэрээр нэрлэгдсэн аж.

## Түүх
Эрбиг 1843 онд Карл Густав Мосандер нээжээ. Гэхдээ түүний цэвэр эрбийн оксид хэмээн үзсэн холимог нь эрби, сканди, гольми, тули, иттербийн оксидууд байсан аж. Цэвэр эрбийн оксидыг 1905 онд францын химич Жорж Урбэн болон америкийн химич Чарльз Жэймс нар гарган авсан байна.

## Тархац 
Эрби нь маш ховор металл (3,5 ppm) бөгөөд маш ховор металл бөгөөд байгальд цэврээрээ байдаггүй ихэнхдээ эрдсийн агууламжид буюу дан ялангуяа монацитэд ихээр агуулагдсан байдаг.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Хар-Ус нуурын шагшуурга

**Хар-Ус нуурын шагшуурга** шүлэг нь Төрийн шагналт яруу найрагч Бэгзийн Явуухулангийн 1959 онд бичсэн шүлэг юм. Явуухулан энэ шүлгээ Ховдынхоны бахархал болсон Хар-Ус нуур ба түүний мандал, эргэн тойронд ургасан өндөр хулс, зэгсийг хүний сэтгэлийн хөнгөн гунигтай холбон бичсэн байгалийн уянгын бүтээл юм. 

## Агуулга 
: *Хар ус нуурын шагшуурга*
: *Намрын салхинд исгэрнэ*
: *Харахад нэг л уйтгартай*
: *Намс намс бөхөлзөнө*

:: *Нүдэнд торойх бараагүй*
:: *Нуурын ус цэнхэртэнэ*
:: *Нүцгэн уулс чимээгүй*
:: *Өнгөн дээр нь сүүдэртэнэ*

: *Хээлэн үлээх салхи нь*
: *Нимгэн мандлыг нь бидэрлэнэ*
: *Зөөлөн исгэрэх шагшуурга*
: *Хөнгөн уйтгар төрүүлнэ*

:: *Намрын сэрүүн унахлаар*
:: *Нуурууд ийм л байдаг уу?*
:: *Хотон шувуудаа нүүчихлээр*
:: *Хатан хар ус уйдаа юу?*

## Бусад 
Хар-Ус нуурын шагшуурга шүлгэнд Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Жамбалын Шараа ая оруулсан ба энэхүү дуу нь монголын хорьдугаар зууны шилдэг дуунуудын нэгт багтдаг. Мөн түүнчлэн энэ дуунд зориулан Ховдынхон Хар-Ус нуурын захад хөшөөг босгосон байна.

## Цахим холбоос 
* Хар-Ус нуурын шагшуурга шүлгийн тухай

## Эшлэл 
Ангилал:Бэгзийн Явуухулан
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Оганесон

**Оганесон** (; ) нь өнөөгийн байдлаар (мэдээ: 2018 он) 118 буюу хамгийн өндөр дэс дугаартай химийн элемент юм. Химийн тэмдэглэгээ нь Og. Үелэх системийн 18-р бүлэгт байрлах учраас үнэт хийнд орно.

## Нэршил 
2017 оны 3-р сарын 2-ны өдөр Москва дахь Оросын Шинжлэх Ухааны Академид Московиум, Теннесси, Оганнессон хотуудад нэр өгөх ёслол болов.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:7-р үеийн элемент
2019 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
Нэрт яруу найрагч Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар БНМАУ-ын Төрийн шагнал, Ардын Уран Зохиолч, Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн Б.Лхагвасүрэн  (нас барсан 2019 оны 2 сарын 5 )

## Цахим холбоос 

#
Тули

**Тули** (; ) нь дэс дугаар 69, Tm тэмдэглэгээтэй химийн элемент. Үелэх системд лантаноидын бүлэгт байрлах учир газрын ховор металлд тооцогдоно. 

## Түүх
Тулийн нээлт нь гадолинитийг задлан түүнээс тусгаарлан авч болох элементүүдийг нарийвчлан судалсан судалгааны үр дүн юм.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Нептуни

**Нептуни** (; ) нь дэс дугаар 93, Np тэмдэглэгээтэй химийн элемент. Үелэх системийн актиноидын бүлэг, 7-р үед байрладаг маш хортой, хүнд металл. Нептуни нь трансуран гэгдэх элементүүдийн (энэ нь дэлхийн гадарга дээр байдаггүй) анхных нь юм. Энэ элементийг тэнгэрийн ван (англиар: ***Uranus***) гарагийн дараа орших далайн ван (англи нэр нь: ***Neptune***) гарагийн нэрээр нэрлэжээ.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:7-р үеийн элемент
Жан-Франсуа Лесюёр

**Жан-Франсуа Лесюёр** ( эсвэл *Le Sueur*), 1760 оны 2-р сарын 15-нд Францын хойд нутагт орших Абвиль хотын ойролцоох Дрюк Плесьель тосгонд төржээ. 1837 оны 10-р сарын 6-нд Парис хотноо нас баржээ. Жан-Франсуа Лесюёр нь францын хөгжмийн зохиолч, удирдаач, хөгжим судлаач, хөгжмийн шүүмжлэгч, хөгжмийн багш, Парисын консерваторийн профессор, дуурь болон үлээвэр хөгжмийн олон тооны бүтээлийн зохиогч. 

Жан-Франсуа Лесюёр нь эхлээд Абвилийн сүмд дуучин, дараа нь Аменьед дуучнаар ажиллаж байв. Дижон, Ле-Ман, Туре зэрэг хотуудад найрал дууны удирдаачаар ажилласан ба 1786 оноос Парисын дарь эхийн сүмийн найрал дууг удирдах болжээ. 1793 оноос хөгжмийн үндэсний институтын зохион байгуулагч, (1795 оноос консерватори гэх) захирлаар ажилласан байна. 1790-д оны үеэс Жан-Франсуа Лесюёр дуурийн төрөлд хүч үзэж эхэлсэн юм. Францын хөрөнгөтний хувьсгалын үеэр тэр олон тооны найрал дууны бүтээлүүд, нийтийн баяр цэнгэлд зориулсан “Францын бүгд найрамдах улсын сүлд” зэрэг магтан дуулалууд зохиож байжээ. Наполеон Бонапартын засаглалын үед түүнийг ордны капельмейстерээр томилсон юм. 1818 онд тэрээр эргээд консерваторидоо буцан иржээ. Түүний шавь нар: Г.Берлиоз, Ш.Гуно, А.Тома. Түүнийг Пер-Лашез-ын шарилын газар оршуулжээ. 

## Уран бүтээл 
Түүний хөгжмийн утга зохиолын бүтээлүүдээс: «Exposé d’une musique imitative ei particulière à chaque solennité» (1787); «Notice sur Paisiello».

### Дуурь 
* «Агуй буюу гансрал» (*La Caverne ou le Repentir*, 1793)
* "Поль ба Виргиниа буюу сайн санаатнуудын ялалт" (*Paul et Virginie ou le Triomphe de la vertu*, 1794);
* «Калипсо арал дээрх Телемах буюу ухаантны ялалт» (''Télémaque dans l'île de Calypso ou le Triomphe de la sagesse*, 1796);
* «Оссиан буюу Бардууд» кельтын туульсаар(*Ossian ou Les Bardes*, 1804);
* «Ялалтын сүмийн нээлт» (*L’inauguration du temple de la victoire*, 1807);
* «Траяны ялалт» (*Le triomphe de Trajan*, 1807) — гурван бүлэгт дуурь, Наполеоны алдар сууг магтан дуулсан энэхүү дуурийг 1807 оны 10-р сарын 23 нд Парисынтеатрт тогложээ. 
* «Адамын үхэл» — библээс сэдэвлэсэн гурван бүлэгт дуурь(*La mort d’Adam et son apothéose*, 1809);
* Гурван бүлэгт төгсөөгүй дуурь «Вавилонд Александр» (*Alexandre à Babylone'', 1814—1825)

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:Францын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Сонгодог эрин үеийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Үлээвэр хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Сүмийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Ордны капельмайстер
Ангилал:Францын Дүрслэх Урлагийн Академийн гишүүн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1760 онд төрсөн
Ангилал:1837 онд өнгөрсөн
Роман

**Роман** нь Туульсын зохиолын томоохон төрөл зүйл.

Үүнд **түүхэн роман** (түүхэн үйл явдлаас сэдэвлэн, түүхт хүний тухай бичсэн үргэлжилсэн үгийн зохиол) — *Түүхэн романд улс үндэстний нийгмийн үйл явцыг туульсын цараатай дүрсэлдэг бол аж байдлын романд ард түмний амьдралын нарийн зүйлийг хүүрнэн өгүүлдэг байна.* С.Лувсанвандан.

Ангилал:Утга зохиолын нэр томьёо