open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тэмүлэн

**Тэмүлүн** нь Хамаг Монголын Хиад Боржигин овгийн ноён Есүхэй баатар Өэлүн үжин хоёрын дундаас төрсөн ганц охин. Чингис хааны бага охин дүү юм. Тэрбээр бага насандаа өнчирч, эх болон ах нарын хамтаар өссөн. Ах Тэмүүжин өссөний хойно ихирэс аймгийн Бутутай анд болж, нөхөрлөж эхэлсний дараа Буту нь Тэмүлэнтэй хуримлаж, хүргэн болсон. Тэмүлэнгээс хэдэн хүүхэд төрсөн нь тодорхойгүй. 
Тэрээр 1201-1202 оны орчимд өөд болжээ. Хожим нь Чингис хаан төрсөн охин Хожин бэхийг Буту хүргэнд хатан болгон соёрхож, худ ургийн барилдлагыг бататгав. Үүнээс хойш Ихирэсийн их ноёд цөмөөр хааны угсааны гүнжтэй хуримлаж монголын төрд зүтгэж байсан нь Юань Улс мөхтөл тасраагүй.
 
1321 онд Гэгээн хааны зарлигаар Тэмүлэнд Чангуо их эгчмэд гүнж (昌国大長公主) гэх цолоор нэхэн өргөмжлөснийг Юань улсын судрын Гүнжийн илтгэл хэмээх 109 дүгээр дэвтэрт Чангуо гүнжийн хэсгийн эхэнд тэмдэглэжээ. Чан гуо гүнж хэмээхийн учир нь Юань Улсын үед Ихирэс аймгийн эзэн ноён нь Чан ван (昌王) цолтой байсан тул тэдний гүнж хатадыг Чан гуо гүнж гэх хятад цолоор нэрлэх болсон. 

Ангилал:Боржигин
Монголын мэдээлэл зүйн 29-р олимпиад

Мэдээлэл зүйн улсын 29-р олимпиад 05-р сарын 23-26-ны өдрүүдэд УБ хотноо амжилттай зохион байгуулагдлаа.

"Чойжоованчиг сан"-гийн нэрэмжит шагнал “Олон улсын олимпиадад нэмэлт оролцогчоор оролцох” эрхийг Багш нарын ангилалд тэргүүн байр эзэлсэн Увс аймгийн багш Ц.Цэдэвсүрэнд олгож, батламж гардууллаа.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 28-р олимпиад

Ерөнхий боловсролын сургуулийн багш, сурагчдын ангиллаар зохион байгуулагддаг уламжлалт Мэдээлэл зүйн улсын **XXVIII**  олимпиадыг 
2014 оны 05-р сарын 07-оос 09-ний өдрүүдэд Монголын мэдээлэл зүйн олимпидыг зохион байгуула хороо, ШУТИС-ийн Мэдээлэл Холбооны Технологийн сургуультай хамтран амжилттай зохион байгууллаа. Энэ удаагийн олимпиадыг мэдээлэл холбооны технологийн тэргүүлэгч компани "Скайтел групп"ь монголын хөрөнгийн зах зээлийн тэргүүлэгч компани "Хөдөө аж ахуйн бирж" ХХК-ууд ивээн тэтгэж ажиллаа. Мөн Шинэ монгол дунд сургуул, "Green city" ХХК, Бит пресс, мэдээллийн gogo.mn сайт үйл ажиллагааг дэмжин хамтран оролцлоо. Олимпиадын мэдээллийг www.sict.mn/olympiad вэб хуудсаар нийтийн хүртээл болгон ажиллалаа.

**Багшийн ангилалд**

Тусгай байранд Увс аймгийн Увс Эрдэм ахлах сургуульийн багш Ц.Цэдэвсүрэн, Ховд аймгийн Цаст-Алтай сургуулийн багш Д.Баасанжав нар

**Сурагчдын ангилалд**

Тусгай байранд Дархан Уул аймгийн 26-р  сургуулийн 11-р ангийн сурагч Д.Майдар, Баян-Өлгий аймгийн Дарна цогцолбор  сургуулийн 11-р ангийн сурагч С.Еркебулан,  УБ хотын Шинэ Монгол сургуулийн 11-р ангийн сурагч Б.Билгүүн, Сэлэнгэ аймгийн 4-р сургуулийн 11-р ангийн сурагч Б.Тамир, УБ хотын 11-р дунд сургуулийн 11-р ангийн сурагч Б.Одмандах, УБ хотын Лаборатори 1-р дунд сургуулийн 9-р ангийн сурагч А.Батжаргал нар шалгарлаа.
**Сурагчдын бүтээлийн уралдаанд**
*    1-р байрыгХөвсгөл аймгийн “Дэлгэрмөрөн” цогцолбор сургуулийн 11-р ангийн сурагч Ж.Бямба-Очир ***"My system"*** бүтээлээр
*    2-р байрыг Өвөрхангай аймгийн Мэргэд сургуулийн 11-рангийн сурагч Д.Лхагватөгөлдөр ***"Хөх толбот Монгол бичгийн программ"***  бүтээлээр
*    3-р байрыгДархан-Уул аймгийн 26-р сургуулийн 11-р ангийн сурагч О.Анхдалай ***"Ахиц бодлого"*** бүтээлээр тус тус эзэллээ.
Багш нарын ангилалд түрүүлсэн багшийг Мэдээлэл зүйн олимпиадыг зохион байгуулах хорооны дарга асан, доктор, профессор “Чойжоованчиг “ сан ивээн тэтгэж Тайван улсад болох Олон улсын мэдээлэл зүйн олимпиад оролцох багийн дасгалжуулагч багшаар явах  бүх зардлыг даахаар боллоо.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 27-р олимпиад

2013 оны 05-р сарын 07-оос  11-ний өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын  27-р олимпиад Улаанбаатар хотод амжилттай явагдаж дүнгээ гаргалаа. Энэ удаагийн олимпиадад аймаг хотоос шалгарсан 42 багш,  36 сурагч оролцлоо.Мөн улсын олимпиадын үеэр Сурагчдын бүтээлийн уралдаан зохион байгуулагдаж манай сурагчид авьяас чадлаа сорилоо.

**Багш**
 
**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 24-р олимпиад

2010 оны 05-р сарын 06-08-ны өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын **XXIV**-р олимпиад Дархан хотод амжилттай явагдаж дүнгээ гаргалаа. Энэ удаагийн олимпиадад аймаг, хотоос шалгарсан 30 багш , 39 сурагч, бүтээлийн уралдаанд 19 нийт давхардсан тоогоор 88 багш сурагчид оролцлоо. Увс аймгийн Б.Цолмонхүү багш хамгийн ахмад оролцогч бөгөөд 20дах удаагаа буюу хамгийн олон удаа оролцсон, хамгийн олон буюу 8түрүүлсэн оролцогч байлаа.14 настай Дархан-уул 26-р сургуулийн сурагч Л.Баярхүү, Төв, Баянчандмань сумын Баянчандмань сургуулийн сурагч Д.Дамдинсүрэн нар хамгийн залуу сурагчид байлаа. Өнгөрсөн жилээс эхлэн багш нарын бодолтыг 2өдөр явуулдаг болсон нь бас нэгэн дэвшилттэй зүйл болж, оролцогч багш нарын талархлыг хүлээж байна. Мөн улсын олимпиадын үеэр Олон улсын онлайн олимпиад зохион байгуулагдаж манай сурагчид авьяас чадвараа сорилоо. 

**Багш нараас **
:Ховд аймгийн багш Д.Баасанжав тэргүүлж, 
:Хөвсгөл аймгийн багш Д.Батмөнх мөнгө, 
:Увс аймгийн багш Б.Цолмонхүү хүрэл медалийн эзэн болов. 
**Сурагчдаас **
:Дархан-Уул аймгийн 26-р сургуулийн 9а ангийн сурагч Б.Гантүшиг алт,
:Дархан-Уул аймгийн 26-р сургуулийн 10а ангийн сурагч У.Наранбаяр, Б.Жанчив нар мөнгө, 
:Нийслэлийн 24-р сургуулийн сурагч Г.Чинболд, 
:Дархан-Уул аймгийн  26-р сургуулийн сурагч Б.Амартайван, 
:Орхон аймгийн Монгол-Туркийн сургуулийн сурагч Б.Дөлгөөн нар хүрэл медалийн эзэд болжээ.  Эхний дөрвөн байр эзэлсэн сурагчид наймдугаар сард Канад улсад зохиогдох Мэдээлэл зүйн олон улсын XXII олимпиадад оролцох юм. Тэмцээнд амжилттай оролцсон төгсөх ангийн арван сурагчаас ШУТИС, МУИС, МУБИС тус бүр хоёр сурагчийг өөрсдийн сургуульд суралцах эрхийн бичгээр шагнаж урамшуулав.  Мөн эхний хоёр байрт шалгарсан багш нарыг “Сарт планет” ХХК сүүлийн үеийн иж бүрэн компьютер, сурагчдыг “Ньютел” болон Харилцаа холбооны компани гар утсаар тус тус шагнаж урамшууллаа.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Балнад

**Балнад** () нь гэдэсний хижиг (гэдэсний халдварт өвчин) юм.

Нарийн гэдэсний тунгалагийн тогтолцоо эмгэгшиж, цус нянгаар халдварлаж, халууран бие махбодийн ерөнхий хордлогоор илэрдэг цочмог халдварт өвчин.

Гол үүсгэгч нь сальмонелл (Salmonella)-ийн төрлийн нянгууд байна.

## Нэмэлт мэдээлэл
Айраг нь ялзруулагч нян, гэдэсний савханцар, стафилококк зэрэг хөнөөлт болон сүрьеэ, хижиг, балнад, иж балнад мэт халдварт өвчний үүсгэгчийн өсөлт, үржилтийг саатуулах, гэдсэн дэх ялзралын явцыг зогсоох, гэдэсний рH–ийг хүчиллэг орчинд байлгах үйлчилгээтэй гэж үздэг.

Ангилал:Халдварт өвчин
Яг түүн шиг

***Яг түүн шиг*** бол Монгол Улсын олны танил хүмүүс дэлхийн болон Монголын оддын дүрд хувиран дуулж, жүжиглэн өөрсдийн авьяасаа сорьдог шоу юм. Энэхүү шоу нь анх Испани улсад Your Face Sound Familiar хэмээх нэртэйгээр болж байсан. 

2016 оны 5 сарын 8-нд анх Боловсрол сувгаар гарсан бөгөөд сүүлд 2017 оны 4-6 сарын хооронд 2-р улирал нь болж өндөрлөсөн. Энэхүү шоуг Цолмонбаяр, Болд нар хөтөлдөг бөгөөд эхний улиралд дугаар бүрт өөр өөр зочин шүүгч байдаг байсан бол 2 дугаар улирлаас эхлэн 2 дугаар тутамд нэг зочин шүүгчтэй байдгаараа онцлогтой.

## Улиралууд
## Улирлууд 
* Яг түүн шиг (1-р улирал)
* Яг түүн шиг (2-р улирал)
* Яг түүн шиг (3-р улирал)
* Яг түүн шиг (4-р улирал)
* Яг түүн шиг (5-р улирал)
* Яг түүн шиг (6-р улирал)
* Яг түүн шиг (7-р улирал)

Ангилал:Монголын телевизийн нэвтрүүлэг
Монголын мэдээлэл зүйн 26-р олимпиад

2012 оны 5-р сарын 05-08-ны өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын 26-р олимпиад Улаанбаатар хотод амжилттай явагдаж дүнгээ гаргалаа. Энэ удаагийн олимпиадад  аймаг хотоос шалгарсан 31 багш, 29 сурагч оролцлоо. Мөн улсын олимпиадын үеэр сурагчдын  бүтээлийн уралдаан зохион байгуулагдаж манай сурагчид авьяас чадвараа сорилоо. 

**Багш**

**Сурагч **

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 25-р олимпиад

2011 оны 5-р сарын 06-08-ны өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын  25 дугаар олимпиад Улаанбаатар хотод амжилттай явагдлаа. Энэ удаагийн олимпиадад аймаг, хотоос шалгарсан 34 багш, 30 сурагч оролцлоо. Энэ жилээс хувийн амжилтаар улсад орох асуудлыг бүрэн хориглосон учраас хувиар оролцох сурагчдад оролцох боломж олдсонгүй. Улсын олимпиадын үер Сурагчдын бүтээлийн уралдаан, Ази номхон далайн орнуудын   онлайн олимпиад зохион байгуулагдаж манай сурагчид авъяас чадлаа сорилоо.  

** Багш ** 

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 21-р олимпиад

Мэдээлэл зүйн олимпиадыг зохион байгуулах хороо 2007 оны мэдээлэл зүйн олимпиадыг уламжлал ёсоор ерөнхий боловсролын сургуулийн багш, сурагчдын мэдээлэл зүйн олимпиад болон сурагчдын  програм хангамжийн бүтээлийн уралдаан гэсэн ангиллаар зохион явууллаа. Нийт 26 багш, 21 аймгийн 52 сурагч оролцлоо.

## **Ивээн тэтгэгчдийн нэрэмжит шагнал олгогч байгууллагууд**
Энэ жилийн мэдээлэл зүйн олимпиадын ерөнхий ивээн тэтгэгчээр **NewTel** ХХК оролцож, Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Парк компьютерийн худалдаа үйлчилгээний **Топика** ХХК зэрэг байгууллагууд нэрэмжит шагнал олголоо. 

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Валттери Боттас

**Валттери Боттас**  (фин. *Valtteri Bottas*, * 1989 оны 8 сарын 28, Настола) нь Финландын авто уралдаанч юм.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2021 оны тавдугаар сарын 23, Монакогийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Финландын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Финландчууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Уильямс)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Мерседес)
Ангилал:1989 онд төрсөн
Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад

**Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад** нь Монгол улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн ахлах ангийн сурагчид болон багш нарын дунд жил бүр зохиогддог бөгөөд алгоритмын бодлого бодож өрсөлддөг олимпиад юм. Анхны олимпиад нь 1986 онд болж байсан

Аймаг бүрээс нэг, Нийслэлээс 9 сурагч оролцох боломжтой. Монголын нэрийн өмнөөс Олон улсын мэдээлэлзүйн олимпиад-д оролцох   4сурагчийг сонгох нь гол шалгуур болдог. 

Олимпиад нь 2 өдөр үргэлжлэх ба өдөр болгон 5 цагт 3 бодлого бодож өрсөлддөг. Бодлого бүр зуун оноотой ба нийт бүтэн 
оноо нь 600 оноо болдог.

## Олимпиадууд 
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXX олимпиад 2018 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXX олимпиад 2017 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXX олимпиад 2016 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXIX олимпиад 2015 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXVIII олимпиад 2014 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXVII олимпиад 2013 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXVI олимпиад 2012 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXV олимпиад 2011 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXIV олимпиад 2010 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXIII олимпиад 2009 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXII олимпиад 2008 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XXI олимпиад 2007 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XX олимпиад 2006 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XIX олимпиад 2005 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XVIII олимпиад 2004 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XVII олимпиад 2003 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XVI олимпиад 2002 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XV олимпиад 2001 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XII олимпиад 1998 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн XI олимпиад 1997 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн X олимпиад 1996 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн IX олимпиад 1995 он
* Монголын Мэдээлэлзүйн VIII олимпиад 1994 он

## Хамгийн их амжилт гаргасан багш
## Хамгийн их амжилт гаргасан сурагч
## Амжилттай оролцдог хот аймгууд
### Багш 
### Сурагч 
## Гадаад холбоос 
* Өнөөдөр
* МУШУТИС
* gogo news
* ММЗОЗБХ
* https://en.wikipedia.org/wiki/International_Olympiad_in_Informatics
* https://mn.wikipedia.org/wiki/Олон_Улсын_Математикийн_Олимпиад

## Ашигласан материал

Ангилал:Шинжлэх ухааны олимпиад
Ангилал:Сурагчдын тэмцээн
Монголын мэдээлэл зүйн 23-р олимпиад

2009 оны 05-р сарын 08-10-ны өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын 23-р олимпиад Улаанбаатар хотод амжилттай явагдаж дүнгээ гаргалаа. Энэ удаагийн олимпиадад аймаг, хотоос шалгарсан 24 багш,45 сурагчид оролцлоо.Увс аймгийн Б.Цолмонхүү багш хамгийн ахмад оролцогч бөгөөд 17дахь удаагаа буюу хамгийн олон удаа оролцсон,  хамгийн олон удаа буюу 8 түрүүлсэн оролцогч байлаа.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 20-р олимпиад

Мэдээлэл зүйн олимпиадыг зохион байгуулах хороо 2006 оны Мэдээлэл зүйн олимпиадыг уламжлал ёсоор Ерөнхий боловсролын сургуулийн багш, сурагчдын мэдээлэл зүйн олимпиад болон сурагчдын програм хангамжийн бүтээлийн уралдаан гэсэн 3 ангилалаар зохион явууллаа.Нийт аймаг, хотоос нийлсэн 45 багш, 21 аймаг, хотын 50 сурагч тус тус оролцлоо.

**Ивээн тэтгэгчид, нэрэмжит шагнал олгогч байгуулагууд**

Энэ жилийн мэдээлэл зүйн олимпиадын **ерөнхий ивээн тэтгэгчээр**  "NewTel" ХХК оролцож 
#"Мэдээлэл Технологийн Парк", 
#МУИС-ын "Математик Компьютерийн Сургууль", 
#"Старс" дээд сургууль Програм хангамжийн 
#"ECM" ХХК 
#"Старсофт" ХХК 
#"Миний компьютер" сэтгүүл зэрэг байгууллагууд нэрэмжит шагнал олголоо.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 19-р олимпиад

2005 оны мэдээлэл зүйн олимпиад Ерөнхий боловсрлын сургуулийн багш, сурагчдын мэдээлэл зүйн олимпиад болон сурагчдын програм хангамжийн бүтээлийн уралдаан гэсэн 3 ангилалтайгаар зохион явуулав.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
Сурагчдын програм хангамжийн бүтээлийн уралдаанд 6 сурагчдын 5 бүтээл оролцосноос Улаанбаатар хотын 1-р сургуулийн 10-р ангийн сурагч Т.Билгүүний **"Монгол Мэйл"** програм 1-р байранд, Дархан хотын 26-р сургуулийн 8-р ангийн сурагч Б.Хатанбаатар **"Compiler"** бүтээл 2-р байранд, Баян-өлгий аймгийн Монгол-Туркийн хамтарсан сургуулийн 8-р ангийн сурагч Ё.Айгиримын **"Easy School"** бүтээл 3-р байранд тус тус шалгарлаа.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 18-р олимпиад

**Сурагчдын программ зохиох уралдаан**. Сурагчдын мэдээлэл зүйн олимпиадад 21 аймаг, хотын 37 сурагч хоёр өдрийн турш 6 бодлого бодож 300 оноо авахын төлөө авьяас чадвараа сорилоо. Энэ тэмцээнд Улаанбаатар хотын Монгол-Туркын хамтарсан сургууль Дархан, Сэлэнгэ аймгийн сурагчид харьцангуй өндөр амжилт гаргалаа.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

 Бүтээлийн уралдаанд 8 сурагчийн 7 бүтээл оролцосноос Баян-Өлгий аймгийн Монгол-Туркийн хамтарсан сургуулийн 9б ангийн сурагч Б.Оюумааг-ийн **"Шалгагч"** бүтээл 1-р байранд, Улаанбаатар хотын Эхлэл сургуулийн 10а ангийн сурагч Ц.Барбаяр, Д.Түвшинтөгс нарын бүтээл, Дархан хотын  26-р сургуулийн 10а ангийн сурагч Б.Ариунбаярын **"Шоо"** нэртэй бүтээлүүд дараах 3-р байранд шалгарлаа.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 17-р олимпиад

Энэ олимпиад 2003 оны 5-р сарын 16-19 ны хооронд УБИС болон Монгол Улсын Их Сургууль дээр багш ба сурагчдын хооронд програм зохиох уралдаан, сурагчдын бүтээлийн уралдаан гэсэн 3 төрлөөр амжилттай болж өндөрлөлөө. Энэхүү 17-р олимпиадыг зохион байгуулах ажилд Мэдээлэл Технологийн Үндэсний Парк, Монгол Транс ХХК, Компьютер Таймс сонин ивээн тэтгэж оролцлоо.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

Сурагчдын бүтээлийн уралдаанд Баян-Өлгий аймгийн Монгол-Туркийн хамтарсан сургуулийн сурагч Т.Мамаргуль **"MTS Player"** бүтээлээр оролцож 1-р байранд шалгарлаа.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 22-р олимпиад

2008 оны 05-р сарын 01-05-ны өдрүүдэд мэдээлэл зүйн улсын 22-р олимпиад Улаанбаатар хотод амжилттай явагдаж дүнгээ гаргалаа. Энэ удаагийн олимпиадад аймаг, хотоос шалгарсан 30 багш, 48 сурагч оролцлоо. Жил ирэх тусам олимпиадад оролцогчдын тоо нэмэгдэж байгаа бөгөөд сүүлийн жилүүдэд 2-ийн даваанд шалгарсан багш сурагчид улсын олимпиадад бүрэн хамрагдаж байна. Нийт оролцсон 31 багшийн 17% эмэгтэй, 83% эрэгтэй, 20% нь анх оролцож байгаа багш нар байна.

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 16-р олимпиад

2001-2002 хичээлийн жилд уламжлал ёсоор дунд сургуулийн багш, сурагчдын дунд улсын мэдээлэл зүйн 16-р олимпиад, оюутнуудын дунд програмчлалын 12-р олимпиад зохион байгуулагдсан юм.

### Програмчлалын олимпиад 
	==== Програм зохиох уралдаан ====
Энэ уралдаанд МУИС-ын  МКС ба МТС-иас тус бүр нэг баг, ШУТИС-ийн КТМС-ийн хоёр, ХМТС-ийн нэг, УБИС-ын нэг нийт 6 багийн 24 оюутан оролцож тус бүр 50 оноотой 6 бодлогын программыг зохиохоор ухаан бодол, хүч чадлаа сорьж ШУТИС-ийн КТМС-ийн оюутан Ц.Дүүрэнбаяр **185 оноогоор 1-р байр** МУИС-ын  МКС-ийн оюутан Ганзориг  **145 оноогоор 2-р байр** эзэллээ

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
Энэ уралдаанд УБИС-ийн КМТС, ШУТИС-ийн ХМТС, Улаанбаатар коллеж, ШУТИС-ийн КТМС-ийн 9 оюутаны 6 бүтээл оролцлоо. ШУТИС-ийн КТМС-ийн оюутан М.Алтанзүрх, Б.Өсөхбаяр нарын хамтын бүтээл "FastType-Хурдан бичих программ" 1-р байр, ШУТИС-ийн КТМС-ийн оюутан А.Баттамирын "Сүлжээний хайлт" 2-р байр, ШУТИС-ийн ХМТС-ийн  оюутан Эрхэмбаатарын "WAP сайт" 3-р байр тус тус эзэллээ.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 12-р олимпиад

Мэдээлэл зүйн улсын 12дугаар олимпиад 1998 оны 4-р сарын 6-10 өдрүүдэд Улаанбаатар хотод болж өнгөрөв. Өнгөрсөн жилийн нэгэн адил санхүүгийн хүндэрлээс шалтгаалан их дээд сургуулийн оюутны дунд зохиогддог програмчлалын хоёр ангилалт тэмцээн бас явагдсангүй. Энэ удаагийн олимпиадад 20 аймаг, нийслэл хотоос олимпиадын хоёрын даваанд шалгарсан 35сурагч, 25 багш оролцлоо. Энэ удаа Говь-Алтай, Говь-Сүмбэр аймаг оролцсонгүй. 

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Макс Ферстаппен

**Макс Эмилиан Ферстаппен**  (aнг. *Max Verstappen*, * 1997 оны 9 сарын 30, Хасселт, Бельги) нь Бельги-Нидерландын авто уралдаанч бөгөөд Формула-1 уралдаанд Ред Булл уралдааны багт өрсөлддөг. Верстаппен Формула-1 уралдааны дэлхийн жолооч нарын аварга шалгаруулах тэмцээнд дөрвөн удаа түрүүлсэн бөгөөд 2021-2024 онуудад Ред Булл багтайгаа хамт дараалан түрүүлж, 11 улирлын турш 71 удаа Гран При тэмцээнд түрүүлжээ.

## Тамирчны гараа 
### Карт спорт (2005–2013 он) 
Ферстаппен моторт спортын тамирчны гараагаа 2005 онд карт спортоор эхэлжээ. 2006 оноос 2008 он хүртэл тэр гурван удаа *бельгийн Минимакс-Ротакс-Чэлленжид* түрүүлсэн байна. 2008, 2009 онуудад *Бенелукс-Картинг цувралд* оролцсон ба энэ хоёр жилдээ хоёуланд нь бельгийн карт спортын аварга болжээ.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2021 оны зургаадугаар сарын 6, Азербайжан их шан уралдааны дараа

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Формула-1
* Хуан Мануэль Фанжио

* Ферстаппены гэр бүлийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Нидерландын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Бельгийн хүн
Ангилал:Нидерландчууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Торо Россо)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Ред Булл Расинг)
Ангилал:1997 онд төрсөн
Монголын мэдээлэл зүйн 9-р олимпиад

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Монголын мэдээлэл зүйн 10-р олимпиад

1996 он Мэдээлэл зүйн 5-р олимпиад. Ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн сурагчид оюутны мэдээлэл зүйн, програмчлалын олимпиадын 3-ын даваа 4-р сарын 11-16-д Улаанбаатар хотод УБИС, ТИС, МУҮИС зэрэг сургуулиуд дээр амжилттай явагдлаа. Олимпиадад 12 аймаг, 3хотын нийт 31 сурагчид оюун ухаан авьяас чадвараа сорьсноос 4 ньэмэгтэй сурагчид байлаа. Мөн олимпиадын үйл ажиллагаанд сурагчид нь шалгаран оролуож буй хот хөдөөгийн 18 багш оролцлоо. Дорноговь, Говь-Алтай, Ховд, Баян-өлгий, Сэлэнгэ, Булган зэрэг аймгийн сурагчид оролцсонгүй.  

**Багш**

**Сурагч**

**Бүтээлийн уралдаан**
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Даваасамбуугийн Батбаяр

**Даваасамбуугийн Батбаяр** нь Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын уугуул, Дархан-Уул аймагт 1980 оны долдугаар сарын 14-нд төрсөн. Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:1980 онд төрсөн
Монголын мэдээлэл зүйн 15-р олимпиад

Улсын мэдээлэл зүйн **XV** олимпиад 2001 оны 4-р сарын 30-аас 5-р сарын 5нд УБИС, Монгол Улсын Их Сургууль дээр багш, сурагчын болон сурагчдын бүтээлийн уралдаан гэсэн 3хэлбэрээр явагдав. Сурагчдын программ зохиох уралдаанд 21аймаг, хотоос шалгарсан 32 сурагчид оролцож, хоёр өдөр тус бүр 50 оноотой нийт 6 бодлогын программыг зохион авьяас билгээ сорилоо. 

**Багш**

**Сурагч**
	

**Бүтээлийн уралдаан**
Сурагчдын бүтээлийн уралдаанд УБ хотын 11-р сургуулийн 9-р ангийн сурагч сорьсноос УБ хотын 11-р сургуулийн 9-р ангийн сурагч Б.Өсөхбаяр 160 оноогоор **1-р байр**, мөн сургуулийн 8-р ангийн сурагч Х.Баттөмөр 110 оноогоор, Монгол-Туркийн сургуулийн 10-р ангийн сурагч О.Уранчимэг 100 оноогоор тус тус **2-р байр**, УБ хотын 11-р сургуулийн 10-р ангийн сурагч  М.Мөнх-Алдар 70 оноогоор **3-р байр** эзэллээ 
## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад
Женсон Баттон

**Женсон Александр Лайонс Баттон** (англиар: ***Jenson Alexander Lyons Button***, * 1980 оны 1 сарын 19-нд Сомерсет, Англи) Их Британийн авто уралдааны жолооч юм. 

2000 - 2016 оны хооронд тэрбээр нийт 305 удаа Формула-1-ийн гран пригийн гараанд гарсан бөгөөд 2009 онд дэлхийн аварга цолыг хүртсэн өнөөг хүртэлх тус цолыг Их Британиас хүртсэн арав дахь тамирчин юм. Баттон 2016 оны улирлын төгсгөлд идэвхтэй тамирчны ажлаа орхисон ба энэ хүртэл хугацаанд тэрбээр Их Британийн Формула Нэгийн нисгэгчдээс хамгийн олон удаа гараанд гарсан амжилтыг тогтоожээ.

## Тамирчны гараа
### Моторт спортын эхлэл (1989-1999) 
Баттон найман настайдаа карт спортод орон моторт спортын гараагаа эхэлжээ. 1991 онд *British Cadet Kart Championship*-н бүх 34 уралдаанд түрүүлэн аварга цолыг авчээ. Баттон *British Open Kart Championship*-ийн гурван удаагийн аварга болсныхоо дараа 1997 онд Их Британийн *European Super A Championship* уралдааны түүхэн дэх хамгийн залуу ялагчаар тодорсон байна.

Баттон 1998 онд Формула спорт руу шилжин британийн Формула Фордод Хэйвүүд Расинг багийн нисгэгчээр гараагаа эхэлсэн ба нийт долоон удаа түрүүлсэн байна. Мөн түүнчлэн европын Формула Форд уралдаанд хоёрдугаар байрт шалгарав. Түүнээс гадна британийн өсвөр үеийнхэний дунд зохион явагддаг чухал уралдаан болох *Formel Ford Festival*-д оролцон түрүүлжээ.

### Формула 1 (2000–2016) 
#### Уильямс (2000) 
2000 оны Формула-1-ДАШТ-ний өмнө Формула-1-ийн баг Уильямс өөрийн нисгэгч Алессандро Цанардигаас салах нь  ойлгомжтой болсон тул түүний оронд орох нисгэгчийг авахаар шалгаруулалт явуулжээ. Энэхүү шалгаруулалтанд Женсон Баттон тухайн үед Формула-3000 уралдааны аварга байсан Бруно Жункейратай өрсөлдөн шалгарч Уильямс багт оров. Үүгээр Баттон тухайн үедээ британийн хамгийн залуу Формула Нэгийн нисгэгчээр тодорчээ. Түүний багийн хамтран нисгэгч нь Ральф Шумахер байв.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
#### Гран при ялалтууд 
#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Женсон Баттоны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Их Британийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Английн тамирчин
Ангилал:Member des Order of the British Empire
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Уильямс)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Бенеттон)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Хонда)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Браун)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Рено)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Алтан унжлагат хэмээх Гал тахиа жилийн шагналт арслангууд

Алтан унжлагат хэмээх Гал тахиа жилийн сар шинийн баярт зориулсан улс, аймгийн алдар цолтой хүчит бөхийн барилдааны үеэр МҮБХ-ноос жил бүрийн цагаан сараар аймгийн ахмад, шилдэг арслангуудыг тодруулж хүндэтгэл үзүүлдэг уламжлалаараа 10 аймгийн 10 ахмад арсланд тус шагналыг гардууллаа. 

1. Аймгийн арслан Батнасангийн Мэндсайхан. Архангай аймгийн Батцэнгэл суманд 1966 онд төрсөн. 1991 онд Дорноговь аймгийн түүхт 60 жилийн ойн баяр наадамд түрүүлж, аймгийн арслан цол хүртсэн. Улсын баяр наадамд 2 удаа 3, хоёр удаа 4 давсан. Самбо, жүдо бөхийн спортын мастер.

2. Аймгийн арслан Онгышийн Ныгамет. Баян-Өлгий аймгийн Сагсай суманд 1950 онд төрсөн. 1975 онд Баян-Өлгий аймгийн баяр наадамд түрүүлж, аймгийн арслан цол хүртсэн. УИХ-ын гишүүн асан.

3. Аймгийн арслан Шаарийбуугийн Ганхуяг. Булган аймгийн Тэшиг суманд 1956 онд төрсөн. 1984 онд Булган аймгийн аварга шалгаруулах барилдаанд түрүүлж, аймгийн арслан цол хүртсэн. 1989 онд мөн ААШБ-нд түрүүлсэн.

4. Аймгийн хурц арслан Төмөр-Очирын Баттөмөр. Завхан аймгийн Түдэвтэй суманд 1972 онд төрсөн. 1999 онд Сүхбаатар аймгийн баяр наадамд, 2002 онд Завхан аймгийн баяр наадамд түрүүлсэн. Улсын наадамд 3 удаа 3 давсан. 

5. Аймгийн арслан Дорлигийн Боорой. Орхон аймгийн Булган /Бугат/ сумын харьяат. 1940 онд төрсөн. 1975 онд Орхон аймгийн анхны наадамд түрүүлсэн ахмад бөх. 

6. Аймгийн арслан Гунгаагийн Жигжид. Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд 1944 онд төрсөн. 1971 онд МБАТ-ний V спартакиадын барилдаанд түрүүлж аймгийн арслан хүртсэн. Чөлөөт бөхийн спортын мастер. Олон шилдэг шавь төрүүлсэн бөхийн багш, ахмад арслан.

7. Цэргийн арслан Гэлэгжамцын Цэсэнхүү. Төв аймгийн Баянжаргалан суманд 1940 онд төрсөн. 1969 онд Армийн АШТ-нд амжилттай барилдан 35 давж, цэргийн арслан болсон. Улсын наадамд олон жил барилдан 2-3 давж байсан ахмад бөх. 

8. Аймгийн хурц арслан Мятавын Баттогтох. Увс аймгийн Тэс суманд 1944 онд төрсөн. 1969, 1970 онд Увс аймгийн баяр наадамд түрүүлсэн аймгийн хурц арслан. ХААДС төгссөн, малын их эмч, ахмад бөх.

9. Аймгийн арслан Төмөрбаатарын Оюунбилэг. Хөвсгөл аймгийн Тосонцэнгэл суманд 1957 онд төрсөн. 1981 онд аймгийн арслан болсон. 1985 онд Хөвсгөл аймагтаа үзүүрлэсэн.

10. Аймгийн арслан Батмөнхийн Эрдэнэцогт. Хэнтий аймгийн Баян-Овоо суманд 1958 онд төрсөн. 1991 онд Хэнтий аймгийн баяр наадамд түрүүлж, аймгийн арслан болсон. Самдан аваргын нэрэмжит барилдаанаас аймгийн заан цол авсан. Чөлөөт бөхийн спортын мастер цолтой, багш.
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Универсал дизайн

**Универсал дизайн** () үндэс угсаа, соёл, хүйс, нас, эсвэл бие махбодын чадвар зэргийг үл хамааран хэн ч ашиглаж болохоор боловсруулсан бүтээгдэхүүн, тоног төхөөрөмж барилга байгууламж болон амьд орон зайг хамарсан арга юм.

Ангилал:Саадгүй байдал
Дэлэгийн 3агджав

**Дэлэгийн Загджав** (1964 онд Ховд хотод төрсөн) нь Монголын улс төрч. МАН-ын гишүүн. Бригадын генерал цолтой.

## Намтар
Тэрээр Ховд хотын 10 жилийн 1-р дунд сургууль, 1985 онд Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны Цэргийн дээд сургууль төгссөн. Мөн 1999 онд Төрийн захиргааны удирдлагын хөгжлийн институт, 2000 онд Төрийн удирдлагын академи, 2003 онд ОХУ-ын Новосибирск хотын Эдийн засгийн удирдлагын академийг тус тус дүүргэжээ.
Удирдахуйн ухааны магистр, улс төрийн ухааны доктор, ОХУ-ын Батлан хамгаалах, аюулгүй байдал, эрх зүйн академийн профессор.

Загджав 1985-87 онд Дорноговь аймгийн Цагдан сэргийлэх хэлтэс, 1987-93 онд Ховд аймгийн АДХГЗ-ын дэргэдэх Хууль зүй, арбитрын хэлтэст ахлах мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга, 1990-1993 онд Ховд аймгийн шүүхэд аймгийн шүүхийн гишүүнээр ажиллаж байгаад 1993 онд "Алтай интернэйшнл" ХХК-г байгуулан ерөнхий захирлаар ажиллаж байв.

1997 онд МАХН-ын бага хурлын гишүүн болсноор улс төрд орж, 1998-2000 онд Ардчилсан Социалист Оюутны холбооны Ерөнхийлөгчийн албыг хашсан. 2000-2008 онд нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн засаг даргаар ажиллаж байгаад 2008 онд МАХН-аас нэр дэвшин УИХ-ын гишүүнээр сонгогдож 4 жил ажилласан. Мөн Байгаль орчны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Монголын Энхтайван, найрамдлын байгууллагын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. 2017 оны 3 сарын 15-нд Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайдаар томилогдсон. Улмаар 2020 оны 7 сарын 22-нд Шүүхийн Шийдвэр Биелүүлэх Ерөнхий Газрын даргаар томилогдон, 2022 оны 7 сарын 8-нд Бригадын генерал цол хүртжээ. Гэсэн ч түүнийг даргаар ажиллаж байх үед цагдан хорих газраас хоригдлууд оргох, хоригдож байсан хүн нас барсан, мөн шүүхийн шийдвэрийн ажилтан цагдаагийн алба хаагчийн биед халдсан гэх олон зөрчил гарсан тул 2022 оны 11 сарын 2-нд түүнийг чөлөөлжээ. Харин 2023 оны 12 сарын 28-нд Үндэсний Аудитын Газрын Ерөнхий Аудиторын орлогчоор томилогдов.

ОХУ-ын Холбооны хурлын Холбооны Зөвлөлийн /парламентын дээд танхим/-ын дарга асан Сергей Мироновтой өөрөө найз гэж ярьдаг. 

## 2008 оны УИХ-ын сонгууль
Загджав 2008 оны УИХ-ын сонгуульд анх удаа намаасаа нэр дэвшиж өрсөлдсөн. 2 мандат бүхий 21-р тойрог (Хан-Уул, Багануур, Багахангай)-т тэрээр 18,132 хүний буюу 33.71 хувийн санал авч, АН-ын Л.Болдын дараа орсноор УИХ-д сонгогдсон. Гэсэн ч албан ёсны дүнгээр бол түүнээс 5-хан хүний санал дутуу авсан, мөн ижил МАХН-аас нэр дэвшигч Д.Идэвхтэн санал тоолох ажиллагааг будилаантуулсан хэмээн Загджавын эсрэг заргыг СЕХ-нд мэдүүлж байсан ч албан ёсоор шүүхэд хандаагүй тул асуудал намжжээ.

## 2012 оны УИХ-ын сонгууль
Загджав 2012 оны УИХ-ын сонгуульд өрсөлдөөгүй бөгөөд энэ талаараа "Би өөрөө нэр дэвших сонирхолгүй байсан тул татгалзсан" гэж хэлсэн байдаг.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:1964 онд төрсөн
Төмрийн(II) хлорид

**Төмрийн(II) хлорид** буюу **хлорт төмөр** нь FeCl2 томъёо бүхий, парасоронзон чанартай, хайлах температур өндөртэй химийн нэгдэл юм. Цэвэр нь цагаан өнгөтэй ч ихэвчлэн цагаан биш тохиолддог. FeCl2 нь усан уусмалаас ногоовтор өнгөтэй тетрагидрат (дөрвөн уст) хэлбэртэй талстжина. FeCl2-ийн тетрагидрат нь хамгийн өргөн ашиглагддаг. Мөн дигират (хоёр уст) хэлбэр бий. Энэ хэлбэр нь усанд мөн сайн уусдаг. FeCl2-ийн усан уусмал нь маш тунгалаг ногоон туяатай байдаг.

## Эх сурвалж 
## Мөн үзэх 
* Төмрийн(III) хлорид
* Төмрийн(II) сульфат

Ангилал:Идэмхий бодис

Ангилал:Эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Эмийн бодис
Зэсийн(II) хлорид

**Зэсийн(II) хлорид** нь CuCl2 химийн томъёо бүхий, шаргал-хүрэн өнгөтэй, усыг аажим шингээсээр цэнхэр-ногоон өнгөтэй дигидратын талстыг үүсгэдэг химийн нэгдэл. Зэсийн(II) хлорид нь зэсийн сульфатын дараа орох хамгийн түгээмэл тархсан зэсийн нэгдэл.

Усгүй ба дигидрат (хоёр уст) аль аль хэлбэртэйгээр маш ховор тохиолдох эрдсүүд болох тольбахитад болон эриохальцитад харгалзан агуулагддаг. 

## Эх сурвалж 
## Ном зохиол 
# 
# 
# *The Merck Index*, 7th edition, Merck & Co, Rahway, New Jersey, USA, 1960.
# D. Nicholls, *Complexes and First-Row Transition Elements*, Macmillan Press, London, 1973.
# A. F. Wells, '*Structural Inorganic Chemistry*, 5th ed., Oxford University Press, Oxford, UK, 1984.
# J. March, *Advanced Organic Chemistry*, 4th ed., p.&nbsp;723, Wiley, New York, 1992.
# *Fieser & Fieser Reagents for Organic Synthesis* Volume 5, p158, Wiley, New York, 1975.
# 

## Гадаад холбоос 
* Copper Chloride at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* Copper (II) Chloride – Description and Pictures
* National Pollutant Inventory – Copper and compounds fact sheet

Ангилал:Цочроогч бодис
Ангилал:Катализатор
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Эрүүл мэндэд хортой бодис
Үхэж үл болно – Чингис хаан

**Үхэж үл болно – Чингис хаан** нь Монгол Улсад монгол хэлээр бүтэж, 2008 оны 8 сарын 13-нд дэлгэцнээ гарсан кино. Сорогдогийн Жаргалсайханы зохиолоор Лхагвын Эрдэнэбулган найруулсан тус кинонд хожим Чингис хаан гэгдэх болсон Тэмүжин олон олон саад бэрхшээлийг туулж монгол овог аймгуудыг нэгтгэсэн түүхийг харуулдаг.

## Дүрүүд
*Цэгмидийн Төмөрбаатар - *Тэмүжин*
*Пүрэвдоржийн Цэрэндагва - *Жамуха*
*Намсрайн Сувд - *Өэлүн*
*Бэх-Очирын Жаргалсайхан - *Хасар*
*Ишдоржийн Одончимэг - *Бөртэ үжин*
*Лхагвын Дэмидбаатар - *Сэнгүм*
*Гомбын Золбоот - *Боорчи*

Ангилал:Чингис хааны тухай кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:Дайны кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Түүхийн кино
Пүрэвдашийн Мөнхтогт

**Пүрэвдашийн Мөнхтогт** Хувь хүний хөгжил, байгууллагын стратеги, өөрчлөлтийн менежмент, олон улсын менежментийн стандартуудыг хэрэгжүүлэх арга зүй, мэдлэгийн менежмент, аюулгүй байдлын чиглэлээр судалгаа, шинжилгээний ажил эрхэлдэг судлаач юм. 

Мөнх паблишнг үүсгэн байгуулагч.

## Боловсрол 
Монгол Улс, Шинжлэх Ухаан Техонологийн Их Сургууль, 1999 он

Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс, Лийдсийн Их Сургууль, 2013 он

## Ажлын туршлага 
Мобиком корпораци,Төрийн Удирдлагын Хүрээлэн, Сити Их Сургуульд Мэдлэгийн менежментийн зөвлөх багш.

## Бүтээл орчуулга 
"Зорилго" ном (хоёр дахь хэвлэл), Брайан Трэйси, 2016 он

"Зорилго" ном (анхны хэвлэл), Брайан Трэйси, 2015 он

Public Private Partnership ном, 2015 он

"Process Approach - ISO9001" ном, 2014 он

"Мэдлэгийн менежмент" ном, 2014 он

"Нийгмийн хариуцлагын стандарт-ISO26000" гарын авлага, 2014 он

"Leeds сурсан тэмдэглэл" ном, 2013 он

"Ухаалаг төрийн үзэл баримтлал"-Айсокон загвар, 2013 он

"Үүнийг дагаад хий (Eat that frog), Брайан Трэйси, 2010 он

"Хүнсний аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн стандарт-ISO22000 нийтлэл

"Авилгагүйжүүлэх стандарт-BS10500 нийтлэл

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн хүн
Кими Райкконен

**Кими-Матиас Райкконен** (фин. ***Kimi-Matias Räikkönen***, [] * 1979 оны 10 сарын 17 Эспоо) нь Финландын авто- болон ралли уралдааны жолооч. Кими Райкконен 2001 оноос 2009 он хүртэл Формула-1-д уралдаан оролцсон бөгөөд 2007 онд Скудериа Феррари багт байхдаа дэлхийн аварга болсон юм. 2009 онд Раллид зочноор оролцсоныхоо дараа тэр 2010 онд Раллигийн ДАШТ-д шилжин очсон ба тэнд 2011 он хүртэл нийт 21 Раллид уралджээ. 2012 онд Райкконен буцаад Формула 1-д ирэн хоёр улирал Лотус багийн төлөө уралдав. 2014 оноос хойш Феррари багт ажиллаж байна.

## Тамирчны гараа
### Карт спорт (1988-1998) 
Райкконен есөн настайдаа буюу 1988 оноос эхлэн моторт спортод оролцож эхэлсэн ба эхэндээ карт спортод финландын өсвөрийн ангилалд хүч сорин хэд хэдэн ялалт байгуулжээ. 1991 онд тэрбээр финландын бага насны картын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлэн, жилийн дараа *Raket Junior* ангилалд бас түрүүлсэн байна. 1995 онд Финландын картын аварга шалгаруулах тэмцээний А-ангилалд анх удаагаа түрүүлсэн ба үүнээ 1997, 1998 онуудад давтаж чаджээ.

### Формула Рено (1999–2000) 
Дараа нь тэр Формула спорт руу шилжин, 1999 онд дөрвөн уралдаанд британийн Формула Ренод гараанд гарчээ. Үүний дараа британийн Формула Реногийн өвлийн цувралд оролцон түрүүг нь авч дуусгаад, 2000 оны британийн Формула Ренод уралдан нийт арван уралдааны долоод нь түрүүлсэн байна. Формула Рено 2.0 Еврокапын хоёр уралдаанд орон хоёуланд нь түрүүлсний дараа түүнийг Формула 1-багийн дарга Петер Заубер урьсан нь түүнд 2001 оны улиралд нэг нисгэгчийн шаардлагатай байсан учраас Райкконенийг туршилтын жолоочоор 2000/01 оны өвлийн бэлтгэлд авчээ. Тус шалгаруулалтанд Райкконен түүнээс илүү туршлагатай өрсөлдөгчдөөс илүү гэдгээ харуулснаар үндсэн нисгэгчээр орох эрхтэй болов. Богино хугацааны дараа Заубер баг 2001 оны улиралд Райкконен тус багт албан ёсоор нисгэгчээр ажиллах үүрэг хүлээснийг мэдэгдсэн нь олон нийтийг гайхашралд оруулсан байна. Заубер энэ мэдэгдлийнхээ төлөө нэлээд шүүмжлэлд өртсөн ба ФИА Райкконенд зөвхөн дөрвөн уралдаанд туршилтын байдлаар орох эрх бүхий супер лицензийг өгчээ.

### Формула 1 (2001–2009) 
#### Заубер (2001) 
## Хувийн амьдрал 
Кими Райкконен нь Матти болон Паула Райкконений хүү. Тэрбээр нэг ахтай ба түүний ах Рами нь мөн л моторт спортын идэвхтэй тамирчин бөгөөд финландын Раллид жолоочоор ажилладаг. Райкконен 2004-2013 оны хооронд финландын урьдны загвар өмсөгч байсан Женни Далмантай гэр бүл байв. Тэд Швейцарид амьдарч байгаад, 2013 оны хоёрдугаар сард салахаа мэдэгджээ. 2013 оноос хойш Райкконен онгоцны үйлчлэгч Минтту Виртанентай амьдарч байна. Тэд 2015 онд хүүтэй болсон.

## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
## Цахим холбоос 
* Кими Райкконенийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Финландын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Финландын Раллигийн жолооч
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Феррари)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Лотус)
Ангилал:Финландчууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Чойжингийн Баасанбат

**Чойжингийн Баасанбат** нь Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Баян-Овоогийн (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Цэрэндондовын Навааннэрэн

**Цэрэндондовын Навааннэрэн** - (1877-1937) Монголын язгууртан (Чингис хааны удам), тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, төрийн зүтгэлтэн хүн байв.

## Намтар 
Навааннэрэн 1877 онд төржээ. Түүний эцэг тайж Цэрэндондов Сэцэн-ханы хан ширээний төлөө өөрийн үеэл ах Дэмчигдоржтой тэмцээд амжилт олоогүй бөгөөд хүүгээ төрсний дараагаар таалал төгссөн. Навааннэрэнг түүний авга ах нь өргөж авчээ. Бага насандаа хийдэд шавилан сууж хятад, манж хэлийг сурсан бөгөөд 1910 онд Дэмчигдоржид өв залгамжлах угсаа байхгүйн улмаас Навааннэрэнг Сэцэн ханы ширээнд суулгав. Тухайн үед түүний амь насанд хүртэл халдах оролдлого гарч байв.

1911 оны 6-р сарын 10-нд Халхын ноёдын Өргөөгийн ойролцоох хуралд оролцож Манжийн эсрэг тэмцэхийн тулд Хаант Орос улсаас гуйх тусламжийн бичигт гарын үсгээ зурсан байна. 

Монголын үндэсний хувьсгал гарсны дараагаар Богд гэгээн түүнд  «Махасамади Далай Сэцэн-хан» хэмээх цол олгов. 

1912 онд Сэцэн хан Навааннэрэн яаманд зөвлөх ажилтан, 1915-1919 онд шүүх яамны сайд болсон. 

Ардын хувьсгалын дараа Хан-Хэнтий уул аймгийн дарга, БНМАУ-ын бага хурлын гишүүн, Шинжлэх ухааны академид орлогч дарга зэрэг албыг хашиж байв. 

1922 онд удам залгах хүү төрөөгүй гэх шалтгаанаар эхнэрээсээ салж Юндэндорж гэх нэртэй лам болсон. 

1922 - 1925 онуудад Ардын засгийн газарт Дотоод яамны даргын алба хашсан бөгөөд МАХН-ын III хуралд төлөөлөгчөөр оролцсон.

1937 оны хэлмэгдүүлэлтэд өртөж цаазлагдсаныг сүүлд 1991 онд цагаатгасан билээ.

## Ном зүй 
Ангилал:БНМАУ-ын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Сэцэн хан
Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1877 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Нэгдэл

**Хөдөө аж ахуйн нэгдэл**, товчоор **Нэгдэл** гэж Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын үед хөдөө орон нутагт оршиж байсан хөдөө аж ахуйн хоршооллуудын нийтлэг нэр юм.

Ангилал:БНМАУ
Даниель Риккардо

**Даниель Риккардо** (англ. ***Daniel Ricciardo***, * 1989 оны 7 сарын 1 Перт) нь Австралийн авто  уралдааны нисгэгч. Тэрбээр 2009 онд Их Британийн Формула 3-ын аварга болж байсан. 

## Тамирчны гараа
### Моторт спортын эхлэл (2000-2009) 
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
## Цахим холбоос 
* Даниель Риккардогийн албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Австралийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Австраличууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Торо Россо)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Ред Булл Расинг)
Ангилал:1989 онд төрсөн
Марлон Уэйанс

**Марлон Уэйанс** (; 1972 оны 7 сарын 23; Нью-Йорк муж улсын Статэн Айлэндэд төрсөн) — Америкийн жүжигчин, продюсер. 

## Цахим холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Тасалдлын вектор

**Тасалдлын вектор**(Interrupt vector) нь тасалдал боловсруулагч(Interrupt handler)-ийн санах ойн байрлал бөгөөд нэгээс  илүү тасалдал хүлээж байх үед нь дараалалд хадгалдаг.

**Тасалдлын векторын хэрэглээ**

Процессор(Процессор) нь **тасалдлын вектор**(Interrupt vector)-ыг ашиглан тасалдлын эх үүсвэрийг олж  авдаг. Тасалдал(Interrupt) ажиллаж дууссаны дараа түр хадгалсан регистрүүдийн утгыг сэргээхэд өмнө нь ажиллуулж байсан програмаа үргэлжлүүлэн ажиллуулна. Тасалдлын үүрэг бол процессын хийж байгаа ажлыг түр “тасалдуулан“ яаралтайгаар өөр зүйл хийлгэх үүрэгтэй.

                                                                                                   
Ангилал:Компьютерын архитектур
Ангилал:Үйлдлийн системийн бүрэлдэхүүн
Фелипе Масса

**Фелипе Масса**  (порт. *Felipe Massa*, [], * 1981 оны 4 сарын 25, Сан-Паулу) нь Бразилын авто уралдааны нисгэгч.

## Тамирчны гараа
### Моторт спортын эхлэл (1990-2001) 
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны улирлын өмнө

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Фелипе Массагийн албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Бразилын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Феррари)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Уильямс)
Ангилал:1981 онд төрсөн
Яг түүн шиг (1-р улирал)

**Яг түүн шиг** шоуны **Нэгдүгээр улирал**.

## Оролцогчид
## Ямар дүрд хувирсан тухай
Оролцогчдын 7 хоног болгоны ямар дэлхийн одод хувирсан тухай хүснэгт. Дугаарын ялагч нь алтан шар өнгөтэй. Супер ялагч шар өнгөтэй. Хагас финалаас хамгийн бага оноотой хоёр оролцогч хасагдах болоход Сарнай, Мөнхсоёл хоёр нэвтрүүлгийг орхисон. Сарнай финалын дугаар дээр оролцогчдод срюприз болгон Мэрилин Монрогийн дуугаар бэлэг барьсан.

Ангилал:Монголын телевизийн нэвтрүүлэг
Пүрэвдагвын Даваацэрэн

**Пүрэвдагвын Даваацэрэн** нь 1989 оны 8 сарын 10-нд Улаанбаатар хотод төрсөн, Монголын гитарчин юм.

Тэрээр Монголын гитар сонирхогч залуусын дунд FingerStyle урсгалыг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан анхдагч бөгөөд Монголын хамгийн анхны ТВ хичээл болох "440Hz" гитар хөгжмийн нэвтрүүлгийн санаачлагч, мөн "Гитарын Үндэс" номын зохиогч билээ. Түүнчлэн Монголын хамгийн анхны гар утас дахь гитарын "DaavkaGuitarApp" Application-ыг зохиосон.

## Боловсрол
*1995-2005 он Улсын тэргүүний гадаад хэлний 18-р дунд сургууль
*2006-2008 он Соёл урлагийн их сургууль (Концертмейстр, дуу хөгжмийн багш)
*2008-2010 он Сингапур улсын менежментийн коллеж (Зочид буудлын менежер)
*2010-2014 он Орхон их сургууль (Гадаад хэлний орчуулагч, англи хэлний багш)
*2014-2015 он Удирдлагын академи (Нийгмийн Удирдлага)
*2016-2017 он Хөгжим бүжгийн коллеж (Жазз гитарчин)

Ангилал:Гитарчин
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Удирдлагын Академийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Алчидай

**Алчидай** нь хиад боржигин овгийн Есүхэй баатрын хөвүүн Хачиун алчигийн хөвүүн. Түүний нэрийг Илжигдэй гэж бичих нь бий. Хачиун ноён таалал төгссөний дараа тэрбээр эцгээ залгамжлан, мянгатын ноён болжээ. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсыг тунхаглахдаа Алчидайд хоёр мянган өрх соёрхож, Чаурхайг ноёноор томилов. 

## Намтар 
1203 онд Хэрэйдийг эзлэн авснаас эхлэн түүний нэр алдар түүхэнд бичигдэж эхэлсэн. 1230 онд Өгэдэй хааныг дагаж Алтан улсыг дайлав. Тус жилийнхээ 10 сард Мухулай гоо вангийн ач хөвүүн Тасын хамтаар Лужоу цайзыг (одоогийн Шаньси мужийн Чанжи) байлдан эзлэв.  11 сард Гуанжуныг довтолж, 1231 оны хавар Фэнсянь хотыг эзлэв. Өмнөд Сүн улсын Ханжун нутгаар дамжиж Алтан улсын Танжоу, Дэнжоуг дайлж эзлэв. 1232 онд Тас вангийн хамтаар Тулуй ноёны удирдсан цэрэгтэй Жүньжоуд нийлж, Санфэнь ууланд Алтан улсын их цэрэгтэй байлдаж ялалт байгуулав. 1233 онд хан хөвүүн Гүюг, улсын ван Тас нарын хамтаар зүүн зүгт байсан зүрчид жанжин Пусянь Ваннугийн зүүн ся улс руу довтлон мөхөөв. 1235 онд хан хөвүүн Годан, Хүчү нарын хамтаар Сүн улсын эсрэг довтлов.  

Түүний хөвгүүд Хулахур, Хадаан нар нь Хубилайг хаанд өргөмжлөх хуралдайд оролцсон. Юань гүрний үед Алчидай угсааныхан Жинань ван (济南王), У ван (吴王) цолыг үе улиран залгамжлан, жил бүр хүртэх хишиг нь 5000 лан мөнгө, 300 толгой торго бөс байв. 

## Гэр бүл 
* Эцэг: Хачиун
** Хөвгүүн: Чахур, Хулахур, Хадаан 
** Охин: Есүжин гүнж (Ихирэсийн Жахурчин хүргэний хатан болсон)
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Хиад боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Фернандо Алонсо

**Фернандо Алонсо Диас**  (исп. ***Fernando Alonso Díaz***, * 1981 оны 7 сарын 29, Овьедо, Астури муж) нь Испанийн авто уралдааны нисгэгч. 

Алонсо 2001 оноос хойш Формула-1 уралдаанд мэргэжлийн тамирчнаар оролцож байгаа бөгөөд Рено багт байхдаа 2005, 2006 оны дэлхийн аваргын тэмцээнүүдэд түрүүлэн хоёр удаа аваргалсан юм. 2010-2014 оны хооронд Алонсо италийн уламжлалт уралдааны жүчээ Ферраригийн өмнөөс гараанд гарсан ба тус багт байхдаа 2010, 2012, 2013 онуудад дэлхийн аваргын 2-р байранд шалгарсан юм. МкЛарен багт 2007 онд эхний удаа гараанд гарах үүрэг хүлээсэн бол 2015 оноос хойш хоёр дахь удаагаа тус багийн нисгэгчээр ажиллаж байна.

## Тамирчны гараа
### Карт спорт (1984–1998)
Алонсог гурван настай байхад түүний эцэг Жосе Луис Алонсо нь карт спортод сонирхолтой болгохоор шийдсэн нь тэр өөрөө энэхүү спортыг сонирхлын журмаар оролддог нэгэн байснаас үүдэлтэй. Тэр өөрөө нэгэн карт тэрэг угсарсан нь угтаа Алонсогийн эгч найман настай Лоренад зориулагдсан байжээ. Гэвч түүний эгч нь картыг огт сонирхохгүй байсан тул уг карт тэрэг нь Фернандод шилжин ирэв.

Фернандо 1999 он хүртэл карт спортод идэвхтэй явсан байна. Тэр испанийн өсвөрийн картын аваргын тэмцээнд гурван удаа (1993, 1994, 1995) түрүүлэв. 1996 онд таван тивийн өсвөрийн аварга, 1998 онд Формула А-ийн европын аварга шалгаруулах тэмцээнд 2-р байранд тус тус шалгарсан байна.

### Формула спортын гараа (1999–2000) 
#### Euro Open Movistar by Nissan (1999) 
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны улирлын өмнө

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Фернандо Алонсогийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны аварга
Ангилал:Испанийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Минарди)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Рено)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Феррари)
Ангилал:Италийн Од одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1981 онд төрсөн