open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Busy waiting

**Идэвхтэй хүлээлт**  гэдгийг тодорхойлoхын өмнө waiting буюу хүлээлтийг тодорхойлoё. Хүлээлт гэдэг нь аливаа  хуулбар, эсвэл процесс нь биелэх хүртлээ хоосон зогсохыг хэлдэг. Энэ нь  нөөцийн төлөө өрсөлдөөнийг бий болгодог.  Хүлээх хоёр арга байдаг. 
* busy waiting
* sleeping
Систем нь  busy waiting гэсэн ойлголтыг тасралтгүй давталтаар, нөхцөл биелсэн эсэхийг шалгаж, нөхцөл биелэх хүртэл давтсанаар  хэрэгжүүлдэг. Жишээ нь хэрвээ 5 секунд хүлээх байсан бол, бид энэ таван секундыг  дараах байдлаар өнгөрөөнө.
# const int until = get_time() + 5;//одоогоос 5 секунд 
# while (until 
#  #include 
#  #include 
#  #include 
#volatile int i = 0; 
#
# static void *f1(void *p)
# {
#   while (i==0) {
#
#   } 
#   printf("i's value has changed to %d.\n", i);
#   return NULL;
# }
# static void *f2(void *p)
# {
#   sleep(60);   /* sleep for 60 seconds */
#   i = 99;
#    printf("t2 has changed the value of i to %d.\n", i)
#   return NULL;
# }
# int main()
# {
#  int rc;
#  pthread_t t1, t2;
#   rc = pthread_create(&t1, NULL, f1, NULL);
#   if (rc != 0) {
#       fprintf(stderr,"pthread f1 failed\n");
#       return EXIT_FAILURE;
#   }
#   rc = pthread_create(&t2, NULL, f2, NULL);
#   if (rc != 0) {
#       fprintf(stderr,"pthread f2 failed\n");
#       return EXIT_FAILURE;
#   }
#   pthread_join(t1, NULL);
#   pthread_join(t2, NULL);
#   puts("All pthreads finished.");
#   return 0;
#}

## Эшлэл 
* quora.com

Ангилал:Антипаттерн
Усны могой

**Усны могой** нь Монгол орны гол мөрнөөр түгээмэл байдаг. Усны могойг латинаар Natrix natrix хэмээн нэрлэнэ. Энэ амьтан нь дунджаар 1 метр хүрдэг бөгөөд бах мэлхий, загас, гүрвэл мэтийн жижиг амьтдаар хооллодог хоргүй могой юм.

Ангилал:Могой
Кү Ха-ра

**Кү Хара** (солонгосоор 구하라, англиар Goo Hara) — Өмнөд Солонгос улсын Кара хамтлагийн гишүүн, дуучин, жүжигчин байсан. 

Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1991 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Чуй Минь-ху (дуучин)

**Мину** буюу **Minho** (Миньху, Минху, солонгосоор 민호, латин хөрвүүлэг Minho) гэх **Чуэ Мину** (Чуэ Минь-ху, солонгосоор 최민호 - чуи-мин-ху, хэвшмэл латин Choi Minho, 2000 оны галиг Choe Minho) — Өмнөд Солонгос улсын Shinee хамтлагийн гишүүн, дуучин, жүжигчин.

## Discography
## Filmography
### Кино 
### Телевизийн драм
### Вариати шоу
### MV-нд тоглосон нь
## Шагнал болон номинаци
## Лавлах бичиг
Ангилал:К-поп
Ангилал:1991 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Төрболд

**Төрболд** (Төрбайх) нь 1481 онд Батмөнх даян хааны их хатан Мандухайгаас мэндэлжээ. Түүний ихэр дүү нь Улсболд. Улс гэрээ төвхнүүлэх үед төрсөн учир ийм нэр өгчээ. Эцэг Даян хааныг амьд ахуйд тэнгэрт хальж, түүний хойно хөвгүүн Боди алаг нь хаан сэнтийг залгамжилсан.

17-р зууны эхээр бичигдсэн монголын түүхийн тулгар сурвалжид дараах байдлаар бичигджээ:

* Лу.Алтан товчд: "...Даян хааны их хөвгүүн Төрболд, хан орон суугаагуй, үргүй тэнгэр болов. Төрболдын хөвгүүн нь Боди-Алаг хаан...",
* Шар туужд: "...Даян хааны их хөвгүүн Төрболод хан орон суухын урьд нөгчвэй. Төрболодын хөвгүүн Бату-алаг (Боди-алаг), Убсанца тайж, Эмлиг тайж гурван буюу,
* Эрдэнийн товчид: "...Төрболд дөчин хоёроо харагчин хонин (1523 он) жилээ, хааны сэрүүнээ хальж , түүний хөвгүүн Боди тайж, хөх хулгана (1504 он) жилтэй..."

## Гэр бүл 
* Эцэг: **Батмөнх даян хаан**
* Эх: **Мандухай сэцэн хатан**
* Хатан: **Цагаажин тайху**
* Хүүхэд: Боди Алаг хаан, Убсанз тайж, Эмлиг тайж

#### Ах дүүс 
# Улсболд ихрийн өрөөсөн
# Арсболд 
# Барсболд хаан
# Очирболд
# Арцболд
# Арболд
# Төрөлт гүнж 
# Гаруди
# Убсанз Чин тайж
# Гэрболд
# Гэрсэнз жалайр хунтайж

## Эшлэл
Ангилал:1481 онд төрсөн
Ангилал:16-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Өрсөлдөөнт нөхцөл

Хоёр процесс хувьсагчийн тоолуураар нэгэн зэрэг гарахаар зөвшөөрөгдсөн үед алдаатай төлөв үүсдэг. Ийм тохиолдолд хэд хэдэн процессууд нь нэгэн зэрэг ижил өгөгдөл рүү чиглэдэг ба процессийн санах ойд хандсан дарааллаас хамаарч гүйцэтгэлийн үр дүнг гаргадаг ба үүнийг **өрсөлдөөнт нөхцөл** буюу **Race condition** гэж нэрлэдэг.
Ангилал:Програмын алдаа
Төрбатын Бархүү

**Төрбатын Бархүү** — Монголын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин.

## Дэлгэцнээ
### Уран сайхны кино
## Эшлэл 
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын хошин урлаг
Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Өгөгдлийн сан

**Өгөгдлийн сан** () нь тодорхой зорилгоор олж  цуглуулсан, тодорхой зохион байгуулалттайгаар компьютерын тогтмол санах ойд хадгалсан цогц өгөгдлийн цуглуулга.

Өгөгдлийн сантай бүхий л хэлбэрээр ажиллахад зориулсан компьютерын програм хангамжийг **DBMS (Database Management System)** буюу ӨСУС (Өгөгдлийн санг удирдах систем) гэнэ. Үүнийг ашиглаад хэрэглэгяч нь өгөгдийн сантай харилцах бөгөөд эмх цэгцтэйгээр хадгалах, богино хугацаанд хайх, нууцлал хамгаалалтыг сайжруулах гэх мэт төрөл бүрийн зүйлсийг автоматаар шийдэж өгсөн байдаг.

Маш олон нэр төрлийн ӨСУС-ууд байдагаас жишээ татвал: MySQL, MSSQL, PostgreSQL, MongoDB, Cassandra,  SQLite г.м.

## Хэрэглээ
Мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлж буй газруудын хамгийн чухал зүйл бол өгөгдлийн сан байдаг. Тухайн үйлчлүүлэгчийн хүсэлтэд тохирох мэдээлэл тэнд байх ёстой учираас өөрийн үйлчилгээ, зорилгод нийцүүлэн өгөгдлийн сангаа системчилж, баяжуулж, хайхад илүү хурдан, юу ч хайсан олдохоор их мэдээлэлтэй, уян хатан гэх мэт хүчин зүйлсийг тусган зохион байгуулдаг. Энэ нь яг л номын сан шиг мэдээллийн сан юм. Вэб сайт, компьютерийн програм гэх мэт зүйлс ч мэдээллийн үйлчилгээ үзүүлэгч ангилалд орно. Тиймээс ихэнх цахим аппликэйшн, програм хангамжуудад database буюу өгөгдлийн сан гэсэн чухал ойлголт бий. Энэ нь дээр хэлсэнчлэн мэдээллийн сан юм.

## Аюулгүй байдал 
Өгөгдлийн сангийн нэг чухал асуудал бол аюулгүй байдал. Санаатай болон санаандгүй нэвтэрч вирус тараах, гаднаас нэвтрэн орж мэдээллийг хулгайлах, хадгалж буй мэдээллийн санд хохирол учруулах зэрэг хорлон сүйтгэх ажиллагаа хийх магадлал өндөр байдаг.     

## Relational Database
Relational Database буюу Хамааралт өгөгдлийн сан нь IBM-ийн Сан Хосе Судалгааны лабораторийн Эдгар Ф.Кодд-ийн зохион бүтээсэн загварт суурилсан өгөгдлийн сангийн менежментийн систем юм. 

1974 онд IBM нь Relational Database загварыг боловсруулах судалгааны систем болох System R-г хөгжүүлж эхлэв. Анхны худалдаанд гарсан Relational Database систем нь 1979 онд Oracle байжээ. 1980-аад оноос эхлэн санхүүгийн бүртгэл, үйлдвэрлэлийн болон логистикийн мэдээлэл, боловсон хүчний мэдээлэл, гэх мэт хэрэглээнд нийтлэг сонголт болсон. Relational Database нь тэдгээрийг ойлгох, хэрэглэхэд хялбар учраас уламжлалт шаталсан өгөгдлийн сан болон сүлжээний сангуудыг ихэвчлэн орлосон байдаг. 1980-аад болон 1990-ээд оноос объектын өгөгдлийн сан, XML болон Document өгөгдлийн сан гэх зэргийг өргөнөөр хэрэглэх болсон ч Relational Database менежентийн систем одоог хүртэл ноёрхож байна. 

Орчин үед ашиглагддаг ихэнх Relational Database системүүдэд SQL хэл ашиглах боломжтой байдаг. Гөмбөө222

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Тогтвортой санах ой

**Тогтвортой санах ойд** байрлах мэдээлэл нь хэзээч устдаггүй. Тийм хадгалалтын ойролцоо утгыг хийх , мэдээллийг шинэчлэх ба тусдаа алдааны төрлүүдээр хэдэн тогтвортой хадгалалтыг процессорын шуурхай санах ойд хувилахад хэрэгтэй байдаг. Гэмтлүүд тогтворгүй хадгалалтын тухай мэдээний алдагдалд нөлөөлөх тэр орчинд гүйлгээний ажилгааг хангах нь бидэнд зөвхөн сэтгэл түгших байдаг.

## Тогтвортой санах ойн хэрэгжилт
Тогтвортой хадгалалтад байх мэдээллийг огт алддаггүй. Тийм хадгалалтыг хийх , бид тусдаа алдааны төрлүүдээр олон хадгалалтын хэрэгслүүдийн тухай хэрэгтэй мэдээллийг хувилахад хэрэгтэй байдаг. Дээрх ба гэмтсэн байдалд бүх хувиудыг орхихгүй шинэчлэх үеэр гэмтэл тэдгээр баталгааг бидний байдалд шинэчлэлүүдийн зохиолыг зохицуулахад хэрэгтэй байна , бид гэмтлээс буцаж хэвэндээ орж байх үед , ондоо алдаа сэргэлтийн үе гарсан бол , бид тууштай ба зөв хэмжээнд бүх хувиудыг шахаж болно.

### Зохицуулах нь
Гурван үр дүнгийн нэгт үр дүнгүүд дискэнд бичих
# Амжилттай дуусах. Мэдээллийг зөв дискэнд бичих
# Хагас гэмтэл. Эвдэрсэн байсан байж магадгүй байсан хэсэг гэмтлийн үед бичсэн ба, салбаруудын зарим  ба тийм тэгээд , шилжүүлэлтийн дундад байсан гэмтэл шинэ мэдээллээр бичигдэх.
# Бүрэн бүтэлгүйтэл. Алдааны тухай тухайн өмнөх мэдээллийн утгууд бүтэн байх, диск эхлэн бичихийн өмнө гарах.
Хэсгийн бичих алдааны үеэр гарна ямарч үед, системд тууштай байдалд хэсгийг сэргээж засах, сэргээхийн журмыг дэмжих ба тэрийг тодорхойлоход хэрэгтэй байна.

Түүнийг хийх, систем бүх логикийн хэсэгт физикийн хэсгүүдийг ажиллуулах ёстой. Боловсруулсан мэдээллийн ажиллагааг дараахад ажиллуулдаг.
# Эхний физикийн хэсэгрүү мэдээллийг бичих.
# Эхний бичих үед хоёрдугаар физикийн хэсэгрүү ижил мэдээлэл бичин амжилттай дуусах.
# Хоёрдугаархыг бичсэний дараа зөвхөн амжилттай дуусах бүрэн ажиллагааг зарлах.

Гэмтлийн сэргэлтийн үеэр , физикийн хэсгүүдийн бүх хосыг шалгадаг.

Хоёр ижил байдаг ба илэрсэн алдаа байхгүй бол , дараа нь тэгээд нэмэлт үйлдэл шаардлагатай байхгүй. Нэг хэсэг илэрсэн алдаатай байгаа бол , тэгээд бид бусад хэсгийн утгаар түүний агуулгыг солино.

Нэг ч хэсэг илрэх алдаа байхгүй бол , хоёр дахийн дараа нь тэгээд бид эхний хэсгийн агуулгыг солино , хэсгүүд хэмжээгээр ялгаатай байна гэвч энэ сэргээхийн журам өөрчлөлт үгүйд үр дүнгүүд эсвэл бүрэн амжилт гарах аль нэг тогтвортой хадгалалтад бичих тэр батлагдана. Бид тогтвортой хадгалалтын бүх хэсгийн хувиудын дураараа олон олны хэрэглэхэд боломж олгоход хялбар энэ үйлдлийг нэмэгдүүлж болно. Хувиудын олон тоо цааш гэмтлийн магадлалыг багасгахтай байх боловч , тэр голдуу зөвхөн 2 хувиар тогтвортой хадгалалтыг дууриалгах -д ухаалаг байна. Гэмтэл бүх хувиудыг устгахгүй бол тогтвортой хадгалалт дахь мэдээллийг аюулгүй байхыг баталдаг. Дуусахыг дискэнд бичихийг хүлээх учир нь агуулах шиг NVRAM хадгалалтын жагсаалтууд нэмэхэд их олон зарцуулах цаг байх. Санах ой тогтвортой байснаас хойш , дискнүүдэд хүрэх замийн баримтыг хадгалахад нь итгэж болно. Тэр нь тэгээд тогтвортой хадгалалтын хэсэг хэлэлцэгддэг. Ажиллагааг маш их сайжруулдаг.

## Эшлэл
**Operating System Concepts 7th edition*

Ангилал:Компьютерын техник хангамж
Шадавын Доржсүрэн

**Шадавын Доржсүрэн** — Монголын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин, Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой хүн юм.

## Дэлгэцнээ
### Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монголын хошин урлаг
Ангилал:Монголчууд
Баатарын Баярмаа

**Баатарын Баярмаа** — Монголын кино жүжигчин.
3 охин 2 хүүтэй . 3 удаа гэрлэсэн

## Дэлгэцнээ
### Уран сайхны кино
### Олон бүлэгт кино
## Гадаад холбоос
* A cool-ийн анхны хайр жүжигчин Б.Баярмаагийн тухай 24 баримт. Б.Золбоо. 24tsag.mn.  

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Ойнбаярын Долгор

## Намтар 
**Ойнбаярын Долгор** нь  Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.

## Боловсрол
* **2002 онд** Эрдэнэт хотын 4-р сургуулийг төгссөн.
* **2002-2006 онд** Д.Жигжидийн нэрэмжит Кино Урлагийн Дээд Сургуулийг Ардын жүжигчин Б.Мөнхдорж найруулагчийн удирдлагад тайз, дэлгэцийн жүжигчин мэргэжлээр төгссөн.

## Ажил 
* **2022 оны** 4-р сараас УДЭТ-ын Уран бүтээлийн хэлтэст жүжигчнээр ажиллаж байна.

## Уран бүтээл 
#### Тайзны уран бүтээл 
* 2006 онд А.П.Чехов “Эгч дүү гурав” жүжгийн Ирина
* 2020 онд Л.Толстой “Анна Каренина” жүжгийн Долли
* 2021 онд Б.Цогнэмэх “Хаадын хаан: Андгай” жүжгийн Хулан
* 2022 онд Л.Өлзийтөгс “Бүсгүйн зурвас” жүжгийн Эмч
* 2022 онд Берхольт Брехт “Сычуаны сайн хүн” жүжгийн Гэр бүлийн дүрийг тус тус бүтээсэн.

#### Дэлгэцийн уран бүтээл 
* “Төрийн дайсан” МУСК
* “Үл таних эмэгтэй” МУСК
* “Эзэнгүй бөгж” МУСК
* “Өдөр өдрийн нар” ОАК
* “Ану хатан” МУСК
* “Хөлтрөг” МУСК
* “Танхай тээгч” МУСК
* “Ар хударга” МУСК
* “Хоёулаа унтах уу” МУСК
* “Муу нүүрт” МУСК
* “Хоёр ертөнц” МУСК
* “Эзэгнэгч” МУСК
* “Зүрхний хилэн” МУСК
* “Торгууд ван” МУСК”
* “Сэтгэлийн анир” МУСК
* “Улаан уул” МУСК
* “Дурлалын гэмт хэрэг” МУСК
* “Бага хаадын үе” баримтат уран сайхны кино
* “Ээждээ ир” МУСК
* “Бумеранг” МУСК
* “Бид дөрвийн хайр” ОАК

## Гавьяа шагнал
* **2013 онд** Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан

## Цахим холбоос
* ФОТО: Жүжигчин О.Долгор Э.Чинзориг нар гал голомтоо бадраалаа
* ЖҮЖИГЧИН О.ДОЛГОР БА ТҮҮНИЙ НӨХРИЙН ЗУРГУУД
* Жүжигчин О.Долгор төрснөөс хойш долоон кг хаяжээ
* Жүжигчин О.Долгор Улсын драмын эрдмийн театрт оржээ
* Жүжигчин О.Долгор УДЭТ-ын жүжигчин болжээ
* О.Долгор: Үндсэн мөн чанараа алдчихалгүй тэсэж үлдэх хэрэгтэй
* Сураг алдарсан жүжигчин О.Долгор энд гарч ирэв
* Эротик киноны саналд дарагдсан жүжигчин О.Долгорын тухай 24 баримт

## Эх сурвалж
• Улсын Драмын Эрдмийн театрын албан ёсны хуудас

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Кино жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Чоймболын Болд

**Чоймболын Болд** — Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.

## Дэлгэцнээ
### Уран сайхны кино
### Олон ангит кино
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Доржготовын Ганцэцэг

**Доржготовын Ганцэцэг** (1979 онд төрсөн) — Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.

## Жүжиг 
* «Нууц амраг чинь болъё»
* «Цахлай»
* «Хар санаа, хайр сэтгэл»
* «Эр хүн болгож өгөөч»
* «Атга нөж»
* «Надаар тоглосон хайр»
* “Гэм Зэм”
* “1984” Жорж Оруэлл постдрамын жүжиг 
* Үй Хуа “Амьдрахуй” драмын жүжиг 

## Кино 
* «Жинжиймаа»
* «Зүүдний үргэлжлэл»
* “Зүрхээр наадагч”
* “Халуун зүрх”
* ”Хүний Ээж” 
*

## Эх сурвалж
* filmart.mn – «ГАНЦЭЦЭГ Доржготов»

Ангилал:1979 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Kara

**Кара** (카라, **Kara**, カラ) нь 5 гишүүнтэй Өмнө Солонгосын охидын хамтлаг юм. 

2007 онд DSP Media компани үүсэн байгуулсан. Хамтлагийн нэр «χαρά» (хара; баяр хөөр) гэсэн грек үгнээс үүссэн.

## Бүрэлдэхүүн 
### Одоогийн гишүүн 
* Паг Гё-ри (박규리)
* Хань Сын-ёнь (한승연)
*Кү Ха-ра (구하라)
* Хо Ён-жи (허영지)

### Гарсан гишүүн  
* Николь Чон
* Ким Сон-хи (김성희)
* Кан Жи-ён (강지영)

## Жагсаалт 
thumb|Кара хамтлаг. 2010 он.
### Бүтэн цомог 
#### Солонгос 
* The First Blooming (2007)
* Revolution (2009)
* Step (2011)
* Full Bloom (2013)
#### Япон 
* Girl's Talk (2010)
* Super Girl (2011)
* Girls Forever (2012)
* Fantastic Girls (2013)
* Girl's Story (2015)

Ангилал:Охидын хамтлаг
Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Mixx

**Микс** (англи латинаар **Mixx**, маягийн бичгээр MixX, кирилл монгол дуудлага нь Микс) - Монгол улсын охид хөвгүүдийн холимог хамтлаг.

## Зургаан гишүүн
## Эх сурвалж
*MixX хамтлагийн танилцуулга

Ангилал:Монголын хамтлаг
Ангилал:Поп хамтлаг
Honeymoon

**Ханимүүнь** (англи латинаар **Honeymoon**, маягтай бичсэн нь Honey Moon, кирилл монгол дуудлага нь Ханимүүнь) - Монгол улсын охидын хамтлаг.

## Таван гишүүн
## Эх сурвалж
*“Honey Moon” хамтлаг: Амьдралын хамгийн жаргалтай мөчүүдийг бэлэгдэж “Бал сар” гэж нэрлэсэн 

Ангилал:Монголын хамтлаг
Write-ahead logging

Өгөгдлийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах чухал арга хэрэгслүүдийн нэг бол тухайн өгөгдөл болон санд хандсан  хандалтууд, уг хандалт болгоноор хийгдсэн өөрчлөлтүүдийг бүгдийг тэмдэглэж бүртгэж авах юм. Энэ аргын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг төрөл бол **Write-ahead logging** юм.

Энэхүү системийг хэрэгжүүлэхдээ байнгын, найдвартай хадгалах төхөөрөмж дээр бүх хандалтуудыг лог болгон хадгалах зарчмаар ажилладаг.

Бүртгэгдсэн лог бүр нь:
* Хандсан нэр: Тухайн хандсан хэрэглэгчийг илэрхийлэх давтагдашгүй байж болох нэр, хаяг
* Өгөгдлийн нэр: Хадгалагдсан өгөгдлийн давтагдашгүй бичигдсэн нэр 
* Хуучин утга: Тухайн хандалт хийгдсэн өгөгдлийн хандалтаас өмнөх утга
* Шинэ утга: Тухайн хандалт хийгдсэн өгөгдлийн хандалтын дараах утга

Ингэж ажиллаж байгаа системийн давуу тал нь тухайн хадгалах төхөөрөмж, сервэр дээр хэрэглэгчийн хандаж байгаа өгөгдөлд орсон өөрчлөлтөд асуудал гарах үед хариуцах боломжтой, мөн өгөгдлийн бүрэн бүтэн байдал болон түүний аюулгүй байдалд өгч буй баталгааг сайжруулах юм. Алдагдсан хэрэглэгчийн эрхээр нэвтэрсэн этгээдийг тухайн давтагдашгүй дугаар, хаягийн дагуу илрүүлэх боломжуудыг ч зарим системүүд оруулж өгсөн байдаг ба ингэснээр тухайн хандалт авсан өгөгдөлд ямар нэг халдлага гэх мэт зүйлс тохиолдоход өмнөх утгаас нь сэргээх боломжтой юм.

## Ашигласан материал
* Operating System Concepts (Seventh edition)-Silberschatz Galvin Gagne

## Эшлэл
* Operating System Concepts, Seventh Edition үндсэн сайт
* Operating System Concepts 7th Edition at Amazon
Агиймаа

**Агиймаа** — Монгол улсын поп, ритмт блюз урсгалын дуучин.

## Гаргасан цомог
* 2008 — «Monday morning» (Даваа гарагийн өглөө) 

## Онцлох дуу
## Эх сурвалж 
* «Агиймаа: Мөнгийг сэтгэлдээ бус түрийвчиндээ байлгах ёстой. factnews.mn. 2008/09/24
* Өнөөдөр дуучин Агиймаагийн төрсөн өдөр
* Таван настайдаа кинонд тоглож, 22-тойдоо нүцгэлсэн дуучин Э.Агиймаагийн тухай 24 баримт

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Болдбаатарын Баатархүү

**Болдбаатарын Баатархүү** (1971 оны 10-р сарын 14-нд Эрдэнэт хотод төрсөн) — Монголын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин. 2023 онд Монгол улсын Гавьяат жүжигчин цол хүртсэн.

## Намтар 
Дунд сургуулиа төгсөөд жүжигчин болохоор сэтгэл шулуудан СУИС-ийн жүжигчний ангид шалгалт өгч орсон. 

Сургуулиа төгсөөд зарим нэг газарт түр ажилласаныг нь эс тооцвол тэрбээр өнгөрсөн хугацаанд хошин урлагийн “Х” ТҮЦ хамтлагт 8 жил ажилласан байна.

“Мөрөөдлийн театр”-т ажиллаж, "Эмоци" продакшныг үүсгэн байгуулалцаж, арав дахь жилдээ ажиллаж буй бөгөөд хошин тайзны номерууд болон дэлгэцийн "Сэргээш" I, II, “Шарталт”, “Худалч залуу”, “Ганц бие бүсгүйчүүд”, “Хүүгүй ломбард”, “Омарын эрэл”, “Содура”, “Гурван найз” зэрэг бүтээлээрээ ард түмэндээ хэдийнээ танигдсан хошин шогийн жүжигчин. 

Түүний эхнэрийг М.Ганбат гэж орос англи хэлний орчуулагч мэргэжилтэй. Тэд гурван хүүхэдтэй.

## Дэлгэцнээ
### Уран сайхны кино
* «Худалч залуу» (2012)
* «Шарталт» (2013)
* «Ганц бие бүсгүйчүүд» (2013)
* «Хүүгүй ломбард» (2014)
* «Омарын эрэлд» (2014)
* «Содура» (2015)
* «Гурван найз» (2015)
* "Нийслэл хүүхэн"(2021)
* "Ганц бие залуус" (2022)
* "Наймаа" (2023)
* "Гарц" (2024)

## Гадаад холбоос 
* Facelook: Жүжигчин Б.Баатархүүгийн өөдөө уруу, өнгөт, хар цагаан зургууд

Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хошин урлаг
Блэйд сервер

**Блэйд сервер**  () нь бага зай, бага энерги ашиглахаар хийгдсэн угсармал сервер төрлийн компьютер. Олон процессортой боард хэлбэртэй, хэрэглээнд олон блэйд серверийг **blade chassis / blade enclosure** (хашлага) дотор байршуулж ажиллуулдаг. Дата төвүүдэд түгээмэл ашиглагддаг. Chassis нь тэжээл, хөргөлт, сүлжээний холбоо гэх мэтийг хариуцах ба блэйдүүд нь тооцоолол (процессор), шуурхай санах ой, санах ойг өөртөө агуулна. 

Ангилал:Сервер
Ангилал:Сүлжээний төхөөрөмж
Anemone

**Anemone** (хамтлагийн нэр нь англиар **Anemone** гэж дуудагддаг бол монгол хэлээр яргуй гэсэн утгатай юм. Монгол хэлээр дуудахдаа Энимон гэж дуудагддаг) - Монголын охидын хамтлаг. Продюсер нь Харанга хамтлагийн аргил гитарчин Чука юм. Энэ хамтлаг нь 25-р телевизийн making the band шоунаас төрөн гарсан анхны хамтлаг юм. 25-р суваг телевизийн making the band шоунаас Extacy, Mixx, Code26 зэрэг хамтлагууд төрөн гарсан юм.

## Гишүүд
## Эх сурвалж
*″Anemone″ хамтлагийн танилцуулга
*ANEMONE

Ангилал:Монголын хамтлаг
Ангилал:Охидын хамтлаг
Ангилал:Поп хамтлаг
Киви хамтлаг

«**Киви**» (Kiwi) — Монгол улсын монгол дууны урлагийн төлөөлөгч, 2004 оны 12-р сарын 1-нд байгуулагдсан охидын хамтлаг.2020оны байдлаар хамтлагийн дуучин П.Алтанцэцэг буюу Агий нь эрүүл мэндийн байдлаас болоод түр зуурын чөлөө авсан байгаа бөгөөд түүний оронд хуучин гишүүн Б.Халиун нь түүнийг орлож уран бүтээлээ туурвиж байгаа болно.

## Бүрэлдэхүүн
### Одооны гурван гишүүн бөгөөд албан бус нэг гишүүн 
### Орхисон 2 гишүүн
## Уран бүтээл
### Цомог
*  2006 — «Хүслээ хэлнэ» (12)
*  2007 — «Гурван сэтгэл, нэг хүсэл» (11)
*  2007 — «Гурван сэтгэл, нэг хүсэл» (DVD)
*  2008 — «Чамд амжилт хүсье» (12)
*  2009 — «Хүсэл» (8)
*  2010 — «Бидний дурлал» (13)
*  2010 — «Киви таван нас хүрлээ» (DVD)
*  2013 — «Greatest Hits» (14) 
*  2013 — «Киви 2014» (14) 

### Зарим дуу 
*  «Хүслээ хэлнэ»
*  «Болдоггүй шүү» 
*  «Хайр хайраа өөрөө олдог»
*  «Бүсгүй хүний нулимс энэ хорвоод байдаг юм»
*  «Араас чинь тэврэлгүй явууллаа»
*  2007 — «Hot Line»
*  «Гурван сэтгэл, нэг хүсэл»
*  2007 — «Хоёр шөнө, гурван өдөр»
*  «Хүрээд ир»

 *(үргэлжлэл)*
*  «Boys Boys Boys» (Хөвгүүд)
*  «Буцаахгүй» 
*  2009 — «Love Love Love» (Хайр)
*  2009 — «Superstitious» (Мухар сүсэг)
*  «Харин би Доржоодоо хайртай»
*  2012 — «BaBaRaBa» (*аялга үг*)
*  2013 — «Хайр нь арыг нь даана»
*  2013 — «Харамсч хараад хэрэггүй» 
*  2013 — «Сарнаас зүүгдсэн охин»

## Гадаад холбоос 
*  «Facebook» сүлжээн дэх Киви хамтлагийн хуудас

Ангилал:Монголын хамтлаг
Номинжин

**Номинжин** — Монгол улсын эмэгтэй поп, R&B дуучин, жүжигчин. 

## Эх сурвалж 
* Урлагаар олныг гэгээрүүлэхийг хүсэгч, төгс гэгээрлийн төлөө зүтгэгч К.Номинжин

Ангилал:1989 онд төрсөн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Поп дуучин
Самбуугийн Сарантуяа

**Самбуугийн Сарантуяа** (1959 оны 6-р сарын 16-нд Сүхбаатар аймгийн Халзан суманд төрсөн) Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин. Монгол Улсын Ардын Жүжигчин. 

## Намтар 
Тэрээр Самбуугийн ууган охин болж төрөөд таван дүүтэй болсон байна. 1966-1976 онд нийслэлийн 16-р дунд сургуульд сурч төгссөн. 

1976-1980 онд УБИС-ийн кинодрамын ангийг Х.Хайнзан, Б.Мөнхдорж нарын удирдлагад суралцаж төгссөн.

1980 оноос Улсын Драмын Эрдмийн Театрт жүжигчнээр ажиллаж байв. 

Нөхөр нь гавьяат жүжигчин Осорын Бат-Өлзий.  

## Уран бүтээл 
### Тайзны дүр 
# Ширүүн тулааны өмнөхөн (1981) -Бурмаа
# Эмч нар (1984)  - Бүрнээ
# Чи хэн бэ? (1985) - Рита
# Байцаагч түшмэл (1985) - Мария Антоновна
# Сандрал (1987) - Гульжан
# Ээдрээ (1989)  - Жавзан
# Ричард ван III (1994) - Маргарита
# Ромео, Жульетта (1996) - Өрлөг эх
# Хурим (1998) - Настасья Тимофеевна
# Цахлай (2001) - Галина Андреевна
# Тэмүжин (2001) - Өэлүн ээж
# Эрлэгийн данс (2003) - Дэнсмаа
# Садар эрийг номхотгосон нь (2003)
# Хар санаа хайр сэтгэл (2004) - Мильфорд
# Хүйтэн сэнтий (2004) - Норжин хатан
# Саран хөхөө (2004) - Мадимахани
# Ээжээ (2006) - Эхийн дүрд 
# Мануухай (2007) - Булган
# Нэргүй од( 2008) - Куку
# Лусын дагина (2008) - Эмээ
# Эдип (2008) - Иокаста
# Парисийн дарь эхийн сүм (2009) - Тэнүүлч
# Шар тэнгисийн тарчлаан (2009)- Бурмаа
# Аянгат бороо (2009) - Ши пин
# Оролмаа эх (2011) онд - Оролмаа
# Ану хатан (2011) Юм-Агас хатан
# Эцсийн зогсоол зөвхөн чи (2013)  Хатагтай Браун
# Солиотой (2014) - Мария
# Бүүвэй (2014) - Дулам
# Адууны түүх (2016) - Хулангоо
# Бүсгүйн зурвас (2019) - Эрхлэгч
# Тал нутаг (2019) - Жяо эх 
# Анна Каренина (2020) - Вронская хатагтай

### Дэлгэцийн дүр 
* 1979 он "Халгай-2" кино- сэтгүүл бүсгүй
*     1981 он "Говь Хянганд тулалдсан нь" -Борхүү
*     1983 он " Саруул талын ерөөл" -Пагмадулам
*     1984 он " Ард Аюуш"- Оюун-эрдэнэ
*     1985 он "Галын урсгал" -Туяа
*     1988 он " Амьдралын нахиа"- Цолмон
*     1992 он " Мөнх тэнгэрийн хүчин дор" -Бөртэ үжин
*     1993 он " Алт амилах цагаар" - Цэвэл
*     1994 он "Наймаачин" -Нансал
*     1995 он " Цэц магнай" -Оюундалай
*     2001 он "Зүрхэнд шивсэн үг"
*     2013 он "Ану хатан" -Юм Агас
*     2015 он "Эр хүн болгож өгөөч"
*     2017 он "ТҮЦ-ний охид"
*     2020 он "37-р точка"-
*     2022 он "Гадны нөлөөгүй"-

## Гавьяа шагнал
* 1996 онд Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин
* 2005 онд “Хар санаа хайр сэтгэл” жүжгийн Мильфордын дүрээр “Гэгээн Муза II” наадмын шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн шагнал
* 2009 онд “Эдип” жүжгийн Иокаста хатны дүрээр “Гэгээн Муза VI” наадмын шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал
* 2010 онд “Аянгат бороо” жүжгийн Ши Пиний дүрээр “Гэгээн Муза VII” наадмын шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн шагнал
* 2011 онд Монгол Улсын Ардын Жүжигчин цол
* 2012 онд БСШУЯ-ны “Мөнгөн мод” шагналын “Тайз дэлгэцийн шилдэг жүжигчин” шагнал
* 2012 онд “Оролмаа эх” жүжгийн Оролмаа эхийн дүрээр “Гэгээн Муза IX “ наадмын шилдэг эмэгтэй гол дүрийн шагнал

## Эх сурвалж
* САМБУУГИЙН САРАНТУЯА
*https://web.archive.org/web/20210511115718/http://drama.mn/artist?id=19

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Халзангийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Лоолийн Жамсранжав

**Лоолийн Жамсранжав** — (1936 оны 8-р сарын 4-нд Ховд аймгийн Мянгад суманд төрсөн - 2005 онд Улаанбаатар хотод нас барсан ) - Монгол Улсын Ардын жүжигчин, тайз, дэлгэцийн жүжигчин. 

Гавьяат жүжигчин Жамсранжавын Оюундарь түүний охин. 

## Намтар 
Монгол Улсын Ардын жүжигчин Лоолийн Жамсранжав 1936 оны 8 сарын 4-нд Ховд аймгийн Мянгад сумын “Их арал” гэдэг газар төрсөн. 

### Боловсрол 
* 1957 онд Урлагийн сургуулийг найруулагч мэргэжлээр төгссөн. 

### Ажилласан байдал 
* 1957 оны 8 сараас 11 сар хүртэл Өвөрхангай аймгийн соёлын ордонд найруулагч, 
* 1957 оноос УДЭТ-т жүжигчин. 
* 1968 онд жүжигчин

## Уран бүтээл 
### Жүжгийн дүрүүд 
* Ж.Мольер “Скапены дамшиглал” жүжгийн Октав, 
* Ф.Шиллер “Хар санаа, хайр сэтгэл” жүжгийн Фердинанд, 
* У.Шекспир “Отелло” жүжгийн Родриго, Яго, 
* “Лир ван” жүжгийн Францын хаан, 
* “Гамлет” жүжгийн Гамлет, 
* Э.Войныч “Овод” жүжгийн Овод, 
* Б.Лхагвасүрэн “Тамгагүй төр” жүжгийн Арчуг зэрэг гол дүрийг бүтээж, 100 гаруй жүжигт оролцон тоглосон. 

“Гамлет”, “Овод”, “Чи хэн бэ” жүжгийг радиод зохицуулан бичиж, Монголын Радиогийн алтан фондод үлдээсэн юм. 

### Дэлгэцийн дүрүүд 
* Улаанбаатарт байгаа миний аавд
* Энэ хүүхнүүд үү
* Хүний амь- Уламбаяр
* Нүглийн золиос-
* Мандухай сэцэн хатан- Ёслолын түшмэл

## Гавьяа шагнал
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* Засгийн газрын хүндэт жуух бичиг 
* 1981 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин 
* 1996 онд Монгол улсын ардын жүжигчин 

## Цахим холбоос
* ЛООЛИЙН ЖАМСРАНЖАВ
* Үүрд дурсагдах эрхэм- МУАЖ Л.Жамсранжав

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Мянгадын хүн
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:2005 онд өнгөрсөн
Бөөрний архаг түүдгэнцэрийн үрэвсэл

Бөөр нь бие махбодын шингэнийг шүүж хортой бодисоос цэвэрлэдэг эрхтэн юм. Хүний цусанд дахь хортой бодис, шингэн нь бөөрний түүдгэнцэр гэж нэрлэгддэг хялгасан судасны өвөрмөц системээр дамжин бөөрний бүрхэвчинд очдог.

**Ерөнхий** 

Тэндээсээ буюу бөөрний олон тооны бүрхэвчнээсээ бөөрөнд хуримтлагдаж байгаад шээс хэлбэрээр гадагшлуулагддаг.

Удаа дараалан халдвар авсан, эсвэл удаан хугацаанд халдвартай байсны үр дүнд дархлалын системд доголдол үүссэнээр бөөрний түүдгэнцэр -үүдийн ханан дээрх эсүүдийн эсрэг ажиллаж эхэлдэг. Өөрөөр хэлбэл өөрийнхөө эсийг өөрөө устгаж эхэлнэ. Үүний үр дүнд бөөрний түүдгэнцэр буюу бие махбодийн хаягдлы бөөр рүү шилжүүлдэг хэсгийн үрэвсэл бий болно. Энэ өвчнийг бөөрний түүдгэнцрийн үрэвсэл буюу гломерулонефрит гэж нэрлэдэг.

Ангилал:Бөөрний өвчин
Ангилал:Халдварт өвчин
Системийн дуудалт

Ачааллагч програм нь үйлдлийн системийг ачааллаж програмыг ажигллагаанд  оруулахыг мэддэг. Үүний тулд ачааллагч програм нь санах 
ойгоос  гол нь  үйлдлийн систем рүү хандах хэрэгтэй. Ингэснээр үйлдлийн системийн эхний процессийг жишээ нь   ‘init’ гүйцэтгэж дараагийнх 
нь хүлээж эхэлнэ.  Үйл ажиллагааны тохиолдлыг техник хамгамж ч бай програм хангамж ч бай ихэвчлан тасалдлын   дохиогоор мэдээлдэг. Техник  
хангамж  нь  тасалдлыг ямарч үед CPU-рүү түгээгүүрээс дамжуулж дохио явуулсанаар тасалдлыг хийдэг.  Харин програм хангамж нь тусгай команд  болох  системийн дуудалт ‘system calls’    ‘ monitor calls’ тусламжтайгаар тасалдлыг гүйцэтгэдэг. Энэ үйл ажиллагаа нь заасан хаяг буюу эхлэх хаягыг агуулагчаар тодорхойлогддог. Ажиллааг гүйцэтгэж дууссаны дараа тасалдал хийхээс өмнө хийж байсан  үйл ажиллаагаа үргэлжлүүлнэ. Энэ тасалдал нь компьютер архитектурын чухал хэсэг юм.  Компьютер бүр өөр өөрийн гэсэн тасалдах механизмтай байдаг боловч тодорхой функцүүд элбэг тохиолдоно.  Контроллер  нь оролт гаралтын  үйлдэл дуусвал тусгай тасалдал ашиглана CPU-д энэ тухай мэдэгдэнэ.  Хэрэв хэрэглэгчийн програм нь системийн захирамжийг ашиглахыг хүсвэл зөвхөн үйлдлийн системээс хүсэхээс өөр аргагүй болно.  Энэ үед хэрэглэгчийн програм нь  үйлдлийн системийг уг систетийн захирамжийг гүйцэтгэж өгөхийг хүсэх бөгөөд үүнийг системийн дуудалт  буюу  ‘system calls’    гэж нэрлэдэг. Тэгэхээр хэрэглэгчийн програмыг задлан харвал дотор нь энгийн захирамжууд болон системийн дуудалтууд байдаг.  Системийн дуудалт нь үйлдлийн системд удирдлагыг шилжүүлээд ямар системийн захирамжийг хэрэглэгчийн програм хүсэж байгааг танилуулна.

Ангилал:Үйлдлийн систем
Намсрайжавын Ариунболд

**Намсрайжавын Ариунболд** — Монгол улсын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин.

## Цол, шан
* 2012 он — Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин

## Баримтын холбоос
Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хошин урлаг
Ли Бинбин

**Ли Бинбин** (хятадаар 李冰冰, англиар Li Bingbing, оросоор Ли Бинбин; 1973-) — Хятад улсын эмэгтэй кино жүжигчин.

## Зураг

Зураг:BingBing Cannes 2011.jpg|2011
Зураг:Li Bingbing Cannes 2011.jpg|2011

## Цахим холбоос 
*Шүтэн бишрэгчдийн цахим талбар (англ.)
*Ли Бинбингийн намтар (англ.)

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Фань Бинбин

**Фань Бинбин** (хятадаар 范冰冰, англиар Fan Bingbing, оросоор Фань Бинбин; 1981-) — Хятад улсын эмэгтэй кино жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Fan Bingbing.jpg|2011

## Гадаад холбоос
*Өөрийн гэх цахим талбар
*Шүтэн бишрэгчдийн блог (хят.)
*Байду цахим нэвтэрхий тольд (хят.)

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хятадын дуучин
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Жоу Шюнь

**Жоу Шюнь** (хятадаар 周迅, англи латинд Zhou Xun, орос кириллд Чжоу Сюнь; 1974-) — Хятад улсын эмэгтэй кино жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Zhou Xun2007.jpg|2007
Зураг:周迅 Zhou Xun.jpg|2012

## Гадаад холбоос
*Албан ёсны цахим хаяг
*Албан ёсны блог (хят.)
*Шүтэн бишрэгчдийн блог (хят.)
*Байду цахим нэвтэрхий тольд (хят.)

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хонконгийн кино шагналтан
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Жан Зыи

**Жан Зыи** (хятадаар 章子怡, англи латинд Zhang Ziyi, орос кириллд Чжан Цзыи) — Хятад улсын эмэгтэй кино жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Zhang Ziyi Cannes.jpg|2006
Зураг:ZhangZiyi Amfar.jpg|2011
Зураг:Zhang Ziyi TIFF 2012.jpg|2012

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны цахим хаяг (хят.)

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хятадын уран бүтээлч
Ангилал:Хонконгийн кино шагналтан
Ангилал:Бээжингийн хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Шү Чи

**Шү Чи** (, англи латинд Shu Qi, орос кирилд Шу Ци) хэмээн танигдах **Линь Лихуй** — Тайвань орны жүжигчин, хятад хүн.

## Зураг

Зураг:舒淇.jpg
Зураг:Shu Qi Cannes 2009.jpg

## Цахим холбоос 
*Кино урлагийн цахим сан: Шү Чи (англ.)

Ангилал:1976 онд төрсөн
Ангилал:Плейбой загвар өмсөгч
Ангилал:Тайванийн кино жүжигчин
Ангилал:Тайванийн жүжиглэлтийн уран бүтээлч
Ангилал:Тайваньчууд
Семафор

**Семафор** () нь процессууд нөөцийг хамтран ашиглахад хэрэглэгддэг бөгөөд нөөцийг процесс ашиглаж байгаа эсэхийг илэрхийлдэг хувьсагч юм. Процесс семафор ашиглах үед хүлээх болон сигнал дамжуулах үйлдлүүд ээлжлэн явагдана. Семафор нь бүхэл тоон хувьсагч байна. Хүлээх үйлдэл семафорын утгыг хорогдуулж Сигнал нь семафорын утгыг нэмдэг. 

Хүлээх үйлдэл:
wait(S) {
	while S<=0 ; // no op
	S--;
}

Сигнал дамжуулах үйлдэл:
signal(S) {
	S++;
}

Ерөнхийдөө процесс нөөцийг ашиглахын тулд семафорын утгыг шалгаад ашиглаж болохоор  бол нөөцийг эзэмших ба энэ хугацаандаа семафорын утгыг өөрчилж бусад процесст хүлээлт үүсгэдэг. Нөөцийг ашиглаж дууссаны дараа семафорын утгыг мөн өөрчилнө.

Ангилал:Зэрэгцээ тооцоолол
Ангилал:Өгөгдлийн бүтэц
Ангилал:Үйлдлийн системийн онол
Авгас

**Авгас** нь Өөлд ястнуудын дундах нэг ургын овог юм. Одоогийн Ховд аймгын Эрдэнэбүрэн суманд суурьшин амьдарцгаадаг.

Авга буюу эцгийн талын ураг төрлийн авга нарын угшилтай хүмүүсээс хамаардаг овгийнхон юм. Авга гэдэг үгэнд олон тооны "с" нөхцөл залгаж авгас болсон байна.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Авга нар

Бэлгүдэйн үр хойч нь авга нар овогтой болсон гэдэг. Учир нь Чингисийн дүү Бэлгүдэй улсын авга болох тул түүний төрөл аймгийг авган нар хэмээн нэрлэжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Авгайчууд

## Авгайчууд
Энэ овогт хамрагдах хүмүүсийн дотор эмэгтэйчүүд дийлэнх байснаас авгайчууд хэмээн нэрийдэх болсон гэдэг. Мөн авга нараа түүхийн улирах хугацаанд хүндлэн авгайчууд гэж нэрлэх болсон болов уу гэх санал ч зарим судлаач хэлсэн байдаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Агсахал

## Агсахал
Энэ нэрийн АГ нь түрэг хэлнээ АК буюу цагаан гэсэн үг, сахал гэдэг нь Алтай язгуурын хэлнээ байдаг сакал буюу сахал гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл энэ овог маань цагаан сал буюу цагаан сахалт үгээс гаралтай юм.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Цэцэнгоо

**Цэцэнгоо** (1950 онд төрсөн, 斯琴高娃, *Siqin Gaowa*) — Хятадын жүжигчин, монгол хүн, Швейцарын иргэн.

## Намтар, урлаг
Цэцэнгоо 1950 онд Хятад улсын Гуандун мужийн Гуанжоу хотод монгол хүний үр болон төрсөн. 1955 онд эцгийнхээ нутаг Улаанхад аймгийн Нинчэн шяньд ирж суужээ. 1964 онд Өвөр Монголын Дуу бүжгийн чуулгад бүжигчнээр элсч улмаар хөтлөгч болж арван таван жил болов.

1979 онд «Харих сэтгэл жигүүртэй» кинонд тоглож шагнуулснаас эхлэн кино жүжигчин болсон. 1984 онд «Урсан өнгөрч буй он жил» кинонд тоглосноор Хонконгийн кино шагналаас шилдэг эмэгтэй жүжигчнээр шалгарч байв. 2007 онд тэр шагналыг дахин хүртсэн. 2001 онд «Энх Амгалангийн төр» олон бүлэгт киноны Хаш хатан эхийн дүрийг бүтээсэн нь Монгол улсын үзэгч олонд хүрсэн.

## Нөхөр, улс
1968 онд гэрлэсэн. 1976 онд салахад нөхөр нь хүүгээ авсан бол охин нь Цэцэнгоотой үлдсэн. 1986 онд одоогийн нөхөр хөгжимчин Чэн Ляньшэньтэй цуг Швейцар улсын иргэн болсон. Гэхдээ ажил мэргэжил, нутаг усны хүсэлт, шаардлагаар Хятадад олон ирдэг.

## Зүүлт, тайлбар
## Гадаад холбоос
* Интернет сүлжээний кино сан: Цэцэнгоо

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хонконгийн кино шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:Швейцарын хүн
Ангилал:1950 онд төрсөн
Адуучин

Адуун сүрэг олонтой тэсийн голын унаган хүлэг их хурдан, бие сайхан морьдтой, тэр сайхан хүлгийн эзнээ адуучин хэмээн хүндлэхээс үүдэн тийм нэртэй овог үүссэн юмсанжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Аргалчийнхан

## Аргальчийнхан
Харуулын захчинг анх дөрвөн сайн анчин гаргаж тэжээж явах үүрэг ноогджээ. Аргальчийнхан гэдэг нь тэр 4 анчны нэг аргаль намнагчийн үр удам гэнэ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Баарин

**Баарин** (монгол бичиг: ) хэмээх овог нь Монголын Нууц Товчоонд бичигдсэн монгол нирун угсааны овог аймгийн нэг болно. Бодончар Бурхан Халдуны өвөр дэх Түнхэлэг горхинд байсан нэг бүлэг эзэнгүй иргэнийг байлдан эзлэх үед нэгэн жирэмсэн эмэгтэйг олзолж түүнээс төрсөн хөвгүүнийг харь хүний үр хэмээн Жажирдай хэмээн нэрлэсэн бөгөөд тэрээр Жадаран овгийн дээдэс болжээ. Харин өөртэй нь сууснаас хойш бас нэгэн хөвгүүн мэндэлсэнд барьж авсан эмийн хөвгүүн хэмээн Бааридай гэж нэрлэсэн нь **Баарин** овгийн дээдэс болжээ. Тус овог нь Бодончар богдоос салбарласан олон овгийн дотор хамгийн анхных нь байсан тул **Баарин ахмадын ураг** гэж хүндлэгдэж Чингис хааны үед Баарины Үсүн өвгөнийг бэхи ноён өргөмжилж өдөр сар үзэх, цагааны урсгалийн цагаан тэнгэрийн асуудал эрхлэх зэрэг чухал ажил албыг хариуцуулж байжээ.

## Түүх
**Баарьдайн** хөвгүүн **Зүтгэлбөх**,  Зүтгэлбөх олон эм авсан тул хөвгүүн нь манан мэт олон төрөв. **Манан баарин** овогтон тэд бөлгөө." гэж тэмдэглэсэн байдаг. Баарин овог нь дотроо бас нирун Баарин , нүцгүүд Баарин, манан Баарин гэж хуваагддаг байсан.    

Батмөнх даян хааны тавдугаар хөвгүүн Алчуболд нь **баарин**, хонгирад, жарууд, үжээд, баягуд отгоос бүрдсэн өвөр халхыг захирч байгаад, түүний ач хөвгүүн Субухай дархан ноён баарин отгийг захирах болжээ. 1636 онд Баарин аймгийн ноёд Манж Чин улсын эрхшээлд орж, 1648 онд Эеэр засагч хааны зарлигаар **Баарины зүүн, баруун гарын хоёр хошуу** хуваан байгуулан, Зуу Удын чуулганд захируулжээ.

Монголын эртний түүхийн бичгүүдийн нэг болох XVIII  зууны үед зохиосон Болор эрих буюу "Дай-Юан улсын болор эрих" судрын зохиогч Рашпунцаг бол Баарин аймгийн Хиад Боржигин овгийн хүн болно.

## Холбоотой мэдээлэл
* Зуу Удын чуулган
* Бодончар

Ангилал:Монгол овог аймаг
Багтаамал

## Багтаамал 
Харь элкенээс баядын дотор орж үүссэн хүмүүсийн удмыг багтаамал (багтсан) хэмээн хэлэлцдэг байжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Барлагууд

## Барлаг
Барлаг гэдэг нь ядуу зарц, бусдын боол гэсэн утгатай тул анхандаа хэсэг ядуу хүмүүсийг өөлд, дөрвөд, баядууд ингэж нэрлээд хожим тэдний удам угсааныхан овоо чинээлэг болсон ч яс үндэс, уламжлалаа бичиг данс, аман ярианд барлагууд гэж тэмдэглүүлснээр ирсэн байж болно.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Бархай

## Бархай
Долоон хүүтэй Бархаа гэдэг ядуувтар айлаас салбарласан үржвэр овгийнхон, өөрөөр хэлбэл хүний нэрээс үүссэн нэр аж.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Батнай

## Батнай
Хорь түмэдийн батнай овог нь монгол хэлний "бат" гэдэг үгээс үүсэлтэй юм. Батнай хэмээх нь бөх батаас гадна хүний нэр болох бөгөөд гуайлан хүндэлсний Батнай ч байж болно.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Баягид, баягууд

## Баягид, баягууд
Эдүүгээгийн монгол үндэстэний барга аймгийг Юан улсын үед баягууд буюу баягуужин гэдэг байжээ. Баягууд гэдэг нь барга гэсэн үгийн эртний дуудлага гэж зарим номд бичсэн  байна. Зарим ном бичигт баягууд гэдэг аймагын нэрнээс одоогын баяд ястан буюу баяд гэсэн үг үүссэн гэж бичсэн байдаг.  

Ангилал:Монгол овог аймаг
Бодонгууд

## Бодонгууд
Харь түмэдийн нэгэн эцэг болох бөгөөд эл овгийн нэрийн гарал онгон тотемтой холбоо бүхий юм. Энэ нь зэрлэг гахай бодонг онгон шүтээн болгосноос үүдэн бодонгууд хэмээх нэртэй үүсч гарсан байна

Ангилал:Монгол овог аймаг
Булгадар

## Булгадар (Булагад)
Тэдний эрхлэх гол ангийн (булга) нэрээс булгадар хэмээх нэртэй болсон түүхтэй. Рашид-ад-дины судрын чуулганд "Боржигон төхөмд булгачин аймаг нутаглаж байсан" гэж тэмдэглэсэн бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Бурдууд

## Бурд, Бурдууд
Түүхийн сурвалж бичгээс үзвэл Зүүнгарын хаант улсын эрх баригчид 16 зууны хоёрдугаар хагасаас Енисей мөрний хавийн киргисийг эрхшээлдээ авч, тэднийг нутагтаа авчран алба нийлүүлэх нэгэн отог байгуулжээ. Тэдний өрх 1000 шахам болоод байхад дөрөв хувааж Тэнгэр уул, Ишиг, Хөл нуурын хавиар нутагладаг түрэг угсааны киргис гэдгийг ойрадууд тэнгэр уулын бурдууд хэмээн нэрлэдэг байсан гэж зарим түүхч бичсэн байдаг. Бурд гэдэг нь Бөрт буюу чоно гэсэн утгатай чоно онгон шүтээнтний нэр болно.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Бууч

**Бууч** бол Ханхөхий д нутаглаж байгаа Элжигэн халхуудын дийлэнх халх овог юм.Буучийн дээд өвөг нь Өгөдэй хааны үед амьдарч байсан Солоом бааатар бөлгөө.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Галзууд

**Галзууд** бол Буриадын нэгэн аймаг юм. 
## Туух
Галзуу гэдэг үгэнд "д" дагавар залгаж олон тоот үг болсон нь лавтай. Г.Н.Румняцев галзуд гэх үгийг морь азарга онголох, тотемчлохтой холбоотой гэж үзсэн байхад Цыдендамбаев монгол туургатны дунд морь азарга тотемчлох ёс байгаагүй гэж санал зөрж харин морь биш нохой тотемчлохтой салшгүй гэж бичээд ихиритийн дотор буй нохой урагтантай холбоотой бөгөөд  иймээс "галзуу нохой" гэсэн хувилбар гарсан гэжээ. Өөр нэг хувилбар бол гал шүтэх бишрэлээс үүссэн гал хэмээх үг, түүний бурханы тоо (зуу) хоёр нийлж галзуу гэх нэр үүссэн гэдэг. Эсвэл мөн сэргэлэн цовоо, авхаалж самбаатай (гал) хүн байсны нэр ч байж болох аман уламжлалаа бодож үзүүштэй. Хори буриадууд галзуд, шарайд, гучид, хувсай, хөвдүүд5 овгоо таван шар галзуутан гэж бас нэрлэдэг. Буриадын Баргу баатрын отгон хөвгүүн Хорилдойн ууган хүү Галзутын нэрээс үүсэл гаралтай ч гэдэг. Энэ нэрийг нутаг нутагт галзат, галзуд, галзцогт гэж өөр өөрөөр нэрлэдэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Гөлгөд

## Гөлгөд
Нэг айлын үр хүүхэд нь тогтохгүй болохоор шинээр төрсөн хүүдээ Гөлөг гэж нэр өгч тэр нь тогтсон тул хойшид гарсан хүүхдийг Гөлөг гэж нэрлэсээр сүүлдээ олон тооны нэр үүсгэн Гөлгөд болгосон гэдэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Гүнийхэн

## Гүнийхэн
Баядаас хамниганы дунд орж явсан гүн Сандагийн удамынхан гэсэн таамаглал бий.
1696 онд гүнийхэн овогтон Нерчинск хэмээх нутагт шилжин очсон бөгөөд тэд Хэрлэн мөрний хавиар аж төрж явсан монгол хүмүүс ажээ. Эхний үедээ 60 хүнийг толгойлсон Сандаг гүн байсны улмаас түүний хэргэмийн нэрээр гүнийхэн гэх овог үүссэн түүхтэй гэдэг. Энэ домог бодит байдалд нийлэмж муутай гэдэг хүмүүс ч бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Башгид

## Баши, Башгид
Энэ нэрийг зарим судлаачид Башкир гэдгийн олон тооны хэлбэр гэж үзсэн байдаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Дагаахан

## Дагаахан
Х.Пэрлээ Дорно өрнийн судлаачдын бүтээлийг нягтлан үзээд Дагаахан нэрийн Да-Хэ нь Монголоор их, эхэн гэсэн үг гээд Хятан нар аймгийн  тэргүүлэгчээ Да хэ гэж нэрлэдэг ба хожим нь аймгийн нэр болж улмаар Хятанд ноёлж байсан овгийн нэр болсон хэмээн судалжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Дархан овог

## Дархан
Зүүнгарт төр шашны үүлсэд гавьяа байгуулсан зарим хүнд заргүй улаа унах, зоог шүүс хэрэглэх эрх олгож улсын алба татвараас чөлөөлснийг дархан гэдэг байжээ...

Ангилал:Монгол овог аймаг
Дархчуул

## Дархчуул
Хөвсгөл аймгийн Галт сумын нутагт дархны хушуу гэдэг газар нутгийн дархчуул нэг дор суурилан ур дархаа бүтээдэг байсан ажээ. Мөнгө, ган төмрийн дархан хийдэг хүмүүсийн угсаа дархчуул овогтой болжээ.Мөн одоогийн Сүхбаатар аймгийн Хятадтай хиллэх хилийн бүс дагуу Улсынхаа тусгаар тогтнолын төлөө хүчин зүтгэж явсан тайж угсааны түмнийг ийн нэрлэдэг байж.Учир нь Төрд гавъяа байгуулж алдар нэрээ дуурсгасан ч хэрэг өдүүлэх явдал нь төдий чинээ юмсанж. Хожим хилийн байдал тогтмогц тэднийг одоогийн Говьалтай аймагт нутаг заан цөлсөн ба аварч ч болдоггүй,алж ч болдоггүй Дархан эрх эдэлсэн овгийг Дархчуул хэмээн овголжээ. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Заргач

**Заргач** (Монгол бичиг:), Зарга тэмцэл хийхдээ чадамгай: заргач хүн (хэргийн учрыг олохоор махран тэмцдэг хүн)

## Заргачин
Зүүн гарын хаант улсад шүүх заргын ажил гүйцэтгэдэг заргач хэмээх албан тушаал байсан. Заргач албан тушаалтны угсаа гэдэг. 

Ангилал:Цол
Монголмууд

## Монголмууд
**Монголмууд** гэдэг овгийнхон байдаг тухай Рашид-ад-Диний "Судрын чуулган"-д тэмдэглэсэн байдаг. Бөртэ чину 8-дугаар зууны үед Бурхан Халдунд ирээд Гуа маралтай ханилан тэднээс гарсан хүмүүсийг монгол, монголмууд гэх болжээ гэсэн домог бий. Ижил мөрний хавьд халимагуудын дотор бас монголмууд гэдэг овогтон байдаг. Төв аймгийн Баянжаргалан суманд монгол, их монгол, бага монгол, Увсын тэс суманд монголмууд овгийнхон бий гэж бүртгэгджээ. Монгол гэдгээс монголмууд, монголайхан гэсэн үржвэр овгийнхон үүсчээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Мээрэн

**Мээрэн** буюу **Мэйрэн** (манж хэл: , галиг: meiren i ejen/meiren i janggin; хятадаар: 梅勒额真/梅勒章京, пиньинь галиг: méilè é'zhēn/méilè zhāngjīng) хэмээх нь манжийн Чин гүрний үеийн хошууны засаг ноёнд туслах үүрэгтэй албан тушаалтан бөгөөд санхүү, тамгын газрын бичиг хэргийг эрхлэх дэд түшмэл мөн. 
## Товч тойм
Энэ албан тушаалыг анх Нурхач баатарын үед манж найман хошууны эзэн ноёны аливаа үйл хэрэгт туслах үүрэгтэй зүүн, баруун гарын тус бүр нэг мэйриний эзэн (, meiren i ejen) албан тушаалтан томилогдож байсан. 1634 онд Абахай хааны зарлигаар мэйрэний эзэн гэх нэрийг нь мэйрэний жангин (, meiren i janggin) хэмээн өөрчлөн нэрлэжээ. Мэйрэний жангин хэмээх нь манж хэлэнд **дэд жанжин** гэх бөгөөд хятад хэлэнд фу дутун (副都统; fù dūtǒng) гэж орчуулан хэрэглэх болсон шалтгаан нь манжууд хятадын Мин улстай удаан хугацаанд дайн хийж байсан нь нөлөөлжээ.  

1647 онд Эеэр засагч хааны зарлигаар мэйрэний жангин гэх албан тушаалыг **асханы хафан** (манжаар: , ashan i hafan; хятадаар: 阿思尼哈番; ā'sīní hāfān) гэж өөрчлөн нэрлэсэн нь Чин гүрэн нэгэнт хятадын ихэнх газрыг эзэлж эхэлсэн тул цэргийн гэхээс илүүтэй иргэний засаг захиргааны бүтэц шаардлагатай болсноор асханы хафан гэх шинэ албан тушаалыг буй болгожээ. Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны зарлигаар 1736 онд асханы хафан цолыг хятад хэлнээ нань (男; *nán*) гэх уламжлалт үгтэй дүйцүүлэн хэрэглэхийг зөвшөөрчээ.   

Харин 1636 онд өмнөд монгол, 1691 онд халх монгол, 1757 онд ойрад монгол манжид эзлэгдснээр манжийн төрийн байгууламжийн нэг хэсэг болсон мэйрэн манж нэрийг нь шууд авч хэрэглэхдээ хошууны засаг ноёны өдөр тутмын бүхий хэрэг явдалд туслах чиг үүрэгтэйгээр ажиллаж байлаа. 

## Түүхэнд алдаршсан хүмүүс 
* Гаадаа мэйрэн: Хорчины дархан чин вангийн хошууны газар нутагт хятад нутагт тариа тарихыг эсэргүүцсэн монгол үндэстэний баатар
* Дорж мэйрэн: 1921 онд хятадын гамингийн эсрэг тэмцэгч, уран зохиолын нэрт зүтгэлтэн

Ангилал:Монгол овог аймаг
Ангилал:Чин улс
Ангилал:Цол
Соёдууд

## Соёд
**Соён** гэдэг нь монголын умард хязгаарын нэгэн их уулын нэр бөгөөд уг үгийн гарал нь Соёго буюу уйгураар битүү "Ой ширэнгэтэй уул" гэсэн үг.
Потанины "Монголын Баруун Хойд Нутаг" номын 17с-18-р хуудасны зүүлбэр тайлбарт Түнхийн соёдуудын 1 хэсгийг Ирхит-отогон гэдэг" гэж гадаг. Энэхүү тайлбараас харахад тэд 1 бол Мэргэд угсааны улс гэж харагдах.
Соёд гэдэг нь Хөвсгөлийн Урианхай ястны овог юм. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Тэдний тухай  Польшийн аялагч зохиолч Антоний Фердинанд Осенденовскийн  «Араатнууд ба, хүмүүс, Бурхадын орноор" зохиолд анх Тувагаас Монголын хил давахад учирснаар гардаг. 
Тэд Хөвсгөлийн зүүн эрэг, ОХУ-н Өвөр Байгалаар нутагладаг. Нийт Соёд овогтой хүн Монгол Улсад 400 гаран бүртгэгдсэн байдаг.
Солоон, Солонгод

## Солоон, Солонгод
**Солонгод** нь нийт алтай язгуурын хэлний "зүүн этгээд, зүүн зүг, зүүнтэйнх" хэмээх утгатай "сол"-оос үүсэлтэй. ..... түрэг төрлийн хэлнүүдэд энэ үг одоо ч тэр утгаараа үлдсэн байна. .........Солон, Солонгод, солонгос гэх мэтийн нэрс нь нэг эхтэй. Эдгээр овог аймаг хэдийгээр угсаа гарал тусдаа боловч монголын өндөрлөгийн зүүн бие, зүүн захаар оршсоор иржээ. Сол+олон тооны дагавар= сол+н-солон гэж нэрлэж байгаад хожим нь н-олон тооны утгаа алдахад -д, -с, -ийг шинээр залгаж хэрэглэх болжээ. Тэгвэл солон эвенк, солон барга-ыг зүүн эвенк, зүүн барга гэсэн утгатай гэж үзэж болно. Энэ үг монгол хэлэнд солгой гэсэн нэг л үгэнд үлдэн хоцоржээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Тавнан

**Тавнан** () гэдэг үгийг XV-XVII зууны үед Монголын хаад ноёдын Бэхи, Гүнж, Авай нартай гэрлэсэн хүргэд хэрэглэх болсон.
## Үүсэл
Тавнан гэсэн үгийг Монголын ихэнх судлаач нар Таван ван буюу тав гэсэн монгол үг, Ван гэсэн хятад үгийн нийлмэл гэж үздэг. Учир нь Чингис хааны 11-р онд (1217) Жалайрын Мухулайд **улсын ван** цол өгөхдөө Мангуд, Уруд, Жалайр, Хонгирад, Ихирэс гэсэн 5 аймгийг захируулж, таван түшээ аймаг гэж нэрлээд, Алтан улсыг дайлах хэргийг хариуцуулсан. Энэ үеэс эхлээд Хиад Боржигин овгийнхон энэ таван аймгаас их хатан сонгож иржээ. Юань улсын үед тэдгээр аймгийн ахлагчдад **ван** цол шагнаж, нийтэд нь таван ван буюу монголоор танан ун гэж нэрлэж байсан нь Даян хааны үед тавнан (tabunang) болж өөрчлөгдсөн. Галдан туслагчийн бичсэн Эрдэнийн эрих гэх сурвалжид Чингис хааны их хатан Бөртэг Модон хотын Мухар бор хулгайлсанд, Урианхайн Зэлмэ аргаар оргуулж, зугтааж яваад шөнө дөлөөр амгаланг үүсгэж, нэгэн хүү төрснийг Чингис хааны тавдугаар хүү гэж цээрлэн нэрлээд, хожмын үед Харчин гурван хошуу, Түмэдийн нэг хошуу, Зостын чуулганы ноёдын дээд өвөг боллоо гэж дурдсан байдаг. Мөн ийм учраас Зэлмийн үрс Боржигин овгоос эхнэр авч, тавнан болдог гэх үг байдаг.

## Эрх мэдэл, байр суурь
Тавнангууд ямар нэг хаан, хан, эсвэл тайж ноёдын хүргэн болж тавнан гэж нэрлэгдэх болсон үе нь XV-XVII зууны үед болж өрнөсөн. XVI-XVIII зуунд бичигдэж үлдсэн бичгийн дурсгалд тэдгээрийн тухай цухас дурджээ. Даян хаан, Далан түрүүн гэх газарт баруун гурван түмний их цэргийг дарсан тулаанд гавьяа байгуулсан Халх Жаруудын Баасунд их дарх, ал (улаан) жуух, "Manduqai secen qatun-u yayca abqai Toroltu gungju-yi" өгчээ. Энэ Баасун тавнан бол Урианхайн Зэлмийн хойчис бөгөөд Жарууд отгийн эзэн юм. Ийм маягаар хаад, хунтайж, тайж нарын охидтой гэрлэх замаар тавнан буюу хүргэн болж, ургийн холбоогоо бататгаж, хадмын эрх ашгийн төлөө үйлчилдэг хэсэг бүлэг дунд давхаргын ноёдыг хэлдэг байжээ. XVI зууны сүүл үед гадагш дайн хийх нь багассан учраас тавнан нар нь их, бага цааз батлахад тайжийн дараа, сайд ноёдын дээр бичигдэж, отог хошууны захиргааны түшмэл болох ажил үүрэг гүйцэтгэж байв. Чуулган чуулахад тавин адуу, таван тэмээгээр торгох болсон. Халх 7 хошуунд тавнан гэх үг нь бэлгэдэл, зэрэг зиндааг илтгэж байсан бол, Өмнөд Монголын Харчин 3, Түмэд 1 хошууны тухайд хэрэглээ гэхээсээ илүү хэргэм цол, эрх мэдлийг илтгэж байв. XVII зууны сүүл үед Галдан бошигтын дайнд Халх, Өвөрлөгчийн нутгаас хэсэг тавнангууд Буриадын нутагт зугтан гарснаар буриадын Табунгууд овог үүсэхэд хүрсэн.

## Түүхэнд үлдсэн тавнангууд
* Ойрадын Батула Чинсан тавнан, Элбэг нигүүлсэгч хааны хүргэн

* Халх Жаруудын Баасун дархан тавнан, Даян хааны хүргэн
* Хутагтай хошууч тавнан, Бошигт жононгийн хүргэн
* Ламсав тавнан, Бошогт жононгийн хүргэн
* Эрэхэй тавнан, Бошогт жононгийн хүргэн
* Далбай тавнан, Асудын ноён

     

## Холбоотой мэдээлэл
* Монгол ноёдын цол хэргэм
* Хүргэн
* Эфү

## Эшлэл
Ангилал:Цол
Ангилал:Ураг төрөл

Ангилал:Монгол үг хэллэг
Тандылар

## Тандылар
Энэ овгийнхон Баян-Өлгий Урианхайн долоон хошуунд ббий. Танды-Өндөр уул, тайга гэсэн үг бөгөөд өндөр уулынхан гэсэн утгатай

Ангилал:Монгол овог аймаг