open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жан-Бедель Бокасса

**Жан-Бедель Бокасса** (, 1921 оны 2 сарын 22 - 1996 оны 11 сарын 3) нь Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч (1966 - 1976), Төв Африкийн Эзэнт Улсын хаан (**Бокасса I** гэсэн нэрээр 1977 - 1979 онд хаанчилсан).

## Намтар 
Бокасса дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Эрх чөлөөт Францын армид алба хаан, африкчуудаас хамгийн өндөр цол болох хурандаа цолтой болжээ.

Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс тусгаар тогтнолоо олоход анхны ерөнхийлөгч нь болсон, Бокассагийн үеэл Давид Дако түүгээр армиа удирдуулсан аж. 1969 онд цэргийн ерөнхий командлагч Бокасса төрийн эргэлт зохион байгуулж, эдийн засгийн амжилтгүй бодлогын улмаас нэр хүнд нь муудаад байсан Дакогийн засаглалыг унаган, өөрийн дарангуйллыг тогтоов. 1972 онд өөрийгөө насан туршийн ерөнхийлөгчөөр зарлаж, 1976 онд улсаа хаант улс болгон, хаан ширээнд суусан юм.

Хаант улс байгуулагдсаны 1 жилийн ой буюу 1977 оны 12 сарын 4-нд улсынхаа жилийн төсвөөс 2 дахин их мөнгө буюу 25 сая ам. доллар зарцуулан Наполеон Бонапартын адил сүртэй ёслол хийн, "Эзэн хаан Бокасса I" гэгдэх болжээ.

Хуучин эзэн орон Францын дэмжлэг тусламжийг хүртэхийн тулд тэр үеийн ерөнхийлөгч Валери Жискар д'Эстьенд асар үнэтэй бэлэг нууцаар илгээсэн бөгөөд тэр нь ч ашгаа өгч Франц улс түүний байгуулсан хаант улсыг хүлээн зөвшөөрч, эдийн засгийн тусламж үзүүлэхээр болсон байна.

Тэрээр өөрийг нь эсэргүүцэгчдийг барьж хорих зэргээр дарангуй засаглалыг барьж байсан боловч эдийн засгийн байдал муудсан, мөн шилдэг сэхээтнүүдээ барьж хорисноос хүн хүчээр дутмаг болсон зэрэг нь нөлөөлж хаант улс уналтынхаа зам руу оров.

Бокассагийн гэр бүлийн эзэмшдэг компанийн үйлдвэрлэдэг дүрэмт хувцсыг бүх сурагч өмсөх үүргийг хуульчилж өгсөн боловч 1979 оны 1 сард эсэргүүцэл гарсныг нь зэвсэг хэрэглэн дарахад 400 гаруй хүний амь үрэгдсэн юм. Олон улсын зүгээс ч Бокассаг шүүмжлэх нь ихэсч, Франц улс Бокассаг хаан ширээнээс нь түлхэн унагах төлөвлөгөө хэрэгжүүлж эхэлсэн байна. Бокасса шинэ холбоотон хайж Ливид айлчилж байх үед нь 9 сарын 20-нд Францын арми цус урсгалгүйгээр төрийн эргэлт зохион байгуулж, хаант ёсыг халан, бүгд найрамдах улсыг сэргээж, Габонд дүрвээд байсан Дако дахин ерөнхийлөгч болжээ.

Харин Францчууд Бокассаг нутагтаа орогнохыг зөвшөөрсөн юм. Бокасса улс төрийн эрх мэдлээ буцааж авахыг Францын ерөнхийлөгчөөс шаардсан ч биелээгүй бөгөөд үүнд уурссан Бокасса д'Эстьенд маш үнэтэй бэлэг өгч байснаа нийтэд дэлгэжээ. Ийнхүү нэр хүнд нь эрс унасан д'Эстьен ерөнхийлөгчийн сонгуульд Франсуа Митеранд ялагдсан юм. 1986 онд нутагтаа буцаж очсон ч тэр даруйдаа баривчлагдан, 1987 онд цаазаар авах ял сонссон байна. Гэвч 1993 онд суллагдаж, 1996 онд нас баржээ.

Ангилал:Төв Африкийн БНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:Фельдмаршал
Ангилал:Цаазлуулах ялтай хүн
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн
Ангилал:Францын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Францын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Хаан
Ангилал:Төв Африкчууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Латвийн ерөнхийлөгч

**Латвийн ерөнхийлөгч** нь Латвийн Бүгд Найрамдах Улсын төрийн тэргүүн бөгөөд зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч юм. 1997 оныг хүртэл сонгуульт хугацаа нь 3 жил байсан бөгөөд одоо сонгуульт хугацаа нь 4 жил. Ерөнхийлөгчийг эзгүйд Сеймийн дарга орлодог. Густавс Земгалс, Карлис Улманис нар 2 удаа ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байсан аж. Тус улс дахин тусгаар тогтнолоо олсон эхний 2 жил ерөнхийлөгчийн суудал эзгүй байсан бөгөөд энэ хугацаанд Сеймийн дарга Анатолис Горбуновс уг үүргийг гүйцэтгэж байжээ.

; Намууд
Латви

**Латви** () албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Латви Улс** () Умард Европт оршдог Балтын 3 орны нэг юм. Латви хойгуураа Эстони (хилийн урт 343 км), урдуураа Литва (588 км), зүүнээрээ Орос (276 км), Беларусь (141 км) гэх дөрвөн улстай газраар хиллэхээс гадна баруун талаараа Балтын тэнгисээр өрнө зүгийн Шведтэй усан хил тогтсон байдаг. Латви нь 64,589 км2 газар нутагтай бөгөөд 1,957,200 хүн амтай. Нийслэл хот нь Рига ба Даугавпилс, Лиепая, Елгава, Юрмала хотууд томд тооцогддог байна.  

Хэдэн зууны Швед, Польш-Литва, Оросын ноёрхлын дараа ба Дэлхийн 1-р дайны дараа Бүгд Найрамдах Латви Улс 1918 оны 11-р сарын 18-нд Оросын эзэнт гүрнээс салж тусгаар тогтнолоо зарласан. Хориод жил тусгаар байсны сүүлчээр дэлхийн II дайны дараа ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд орж ЗХУ-ын нэг Бүгд Найрамдах улс бол 45 жил ЗХУ-ын эрх мэдэлд багтаж байсан.  

1987 оноос эхлэн тайван "Дуулж буй хувьсгал" нь Балтийн улсуудыг Зөвлөлт холбоот улсаас чөлөөлөгдөхийг уриалж, Коммунист дэглэм хууль бусаар булаан авсныг буруушааж байв. 1990 оны 5-р сарын 4-ний өдөр Бүгд Найрамдах Латви Улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглаж, 1991 оны   8-р сарын 21-ний өдөр де-факто тусгаар тогтнолоо сэргээсэн. Латви нь тусгаар тогтносон, бүгд найрамдах засаглалтай улс. Нийслэл Рига нь 2014 онд Европын Соёлын төв болж байсан. Улсын албан ёсны хэл нь латви хэл юм. Латви хэл бол Балт төрлийн одоогоор оршин байгаа хоёр хэлний нэг.  

XIII-XX зууны үед харийн эрхшээлд байсан хэдий ч Латви үндэстэн нь хэл, хөгжмийн уламжлалаараа үе дамжин өөрийн онцлог шинжийг хадгалсаар ирсэн. Гэсэн хэдий ч олон зуун жилийн турш үргэлжилсэн Оросын ноёрхлын үр дүнд (1710-1918), дараа нь Зөвлөлтийн ноёрхлын үр дүнд, Латви улсын хүн амын 26.9%-г оросууд эзэлж байна. Дэлхийн 2-р дайн хүртэл Латви улсад цөөн тооны герман, еврей үндэстнүүд амьдарч байсан.  

2011 оны тооллогоор хүн амын 62.1% (1,284,194)-ийг Латвичууд, 26.9-ийг Оросууд, 11.0%-ийг бусад яс үндэст хүмүүс эзлэж байна.  Гэхдээ бас дээр үед Эстонийн өвөг дээдэстэй нэг улсад багтан явсан түүх байдаг.  

Латви улс нь 119 ширхэг, үүний 110 нь Латвиар *"novads"* гэх нэгж, 9 нь *"republikas pilsēta"* () нэгжид хуваагддаг. Эхнийхийг дүүрэг харин хоёр дахь нь «улсын хот» юм.  

Латви нь өндөр хөгжилтэй, эдийн засагтай, хөгжингүй орон юм, Хүний хөгжлийн индексээр 39-д жагсаж байна. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад 1991 оны 9 сарын 17-нд, Европын Холбоонд 2004 оны 5 сарын 1, НАТО-д 2004 оны 3 сарын 29-нд элсчээ. 2014 оны 1-р сарын 1-ий өдрөөс еврог мөнгөн тэмдэгт ашиглаж эхэлсэн.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Европын орон
Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Xолбооны ерөнхийлөгч (Австри)

**Австрийн Холбооны Улсын Ерөнхийлөгч** () нь Австрийн холбооны улсын төрийн тэргүүн юм. Бүх ард түмний шууд сонгуулиар, 6 жилийн хугацаатай сонгогддог. Вена хот дахь Хофбург Эзэн Хааны Ордны Леопольдин жигүүрт албан хэргээ хөтлөн явуулдаг.

Тус улсын ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байсан хүмүүс бүгд маш өндөр нэр хүндтэй байсан бөгөөд дахин сонгуулиар ялагдаж байсан тохиолдол өдийг хүртэл гарч байгаагүй. 2016 оноос уг албан тушаалыг Александер Ван дер Беллен хашиж байна.

## 12 ерөнхийлөгч 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт
* Austria: Heads of State: 1918-1938

Ангилал:Төрийн тэргүүний цол

Австри #Xолбооны ерөнхийлөгч
Амударья

т цутгадаг байсан үеийн газрын зураг]]

**Амударья** (Персээр آمودریا) нь Памирын тэгш өндөрлөгөөс эх авч, Хиндүкүшийн нурууг нэвтлэн, баруун хойш урсдаг мөрөн юм. Хуучин Арал тэнгист цутгадаг байсан боловч одоо замдаа цөлд ширгэдэг болсон. Урт нь 1450 км (анх 2400 км урттай байсан).

Дарья гэдэг нь тэнгис, мөрөн гэсэн утга бүхий перс үг турк хэл рүү хувьсч орсон үг тул "Аму мөрөн" гэсэн утгатай болно.

Каракумын цөл, Кызылкумын цөлийг заагладаг тус гол нь Арал тэнгисийн өмнөд эргээр үржил шимт өргөн хөндийг бий болгож байв. 4-5 мянган жилийн өмнөөс хүн амьдрах болж, газар тариалан эрхэлж байсан нь археологийн олдвороос тодорхой болоод байгаа. Амударья нь урсгалаа маш олон удаа өөрчилж байсан тул тэр болгонд нь хүмүүс хот балгасаа нүүлгэдэг байсан аж. Зөвхөн зүүн эрэгт нь л гэхэд 1000 гаруй хот балгасын туурь олдоод байгаа.

## Хүний хүчин зүйлээс үүдсэн уршиг 
)]]
1960-аад оноос хойш хуучнаар Зөвлөлт Холбоот Улсад "Байгалийг өөрчлөн байгуулах төлөвлөгөө" хэрэгжиж, уг төлөвлөгөөний дагуу Каракумын сувгийг барьж, атрыг эзэмшсэн байна. Гэвч уг суваг нь усны алдагдал ихтэй, цөлийн уур амьсгалтай тус бүс нутаг дахь усны ууршлыг улам ихэсгэсэн нь эцэстээ давсжилтыг бий болгож, голын адаг ширгэжээ. 

Үүний улмаас Амударьяа мөрний цутгадаг байсан Арал тэнгисийн хэмжээ эрс багасч, устах аюулд ороод буй.


Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Афганистаны гол мөрөн
Ангилал:Тажикистаны гол мөрөн
Ангилал:Туркменистаны гол мөрөн
Ангилал:Узбекистаны гол мөрөн
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Тампере

**Тампере** (, ) нь Финландын Баруун Суомид орших хот юм. Эртний швед хэлний damber (далан) ＋ fors (түргэн урсгал) гэдэг үгнээс гаралтай.

220 мянга орчим хүн ам бүхий, тус улсын 3 дахь том хот бөгөөд Пирканмаа мужийн төв болно.

Насиярви, Пюхаярви нууруудаар хашигдсан нарийн зурвас газарт, тэдгээр нуурыг холбосон түргэн урсгалт Таммеркоски голын эрэг дээр байрлана. Голын түргэн урсгалыг ашиглан усан цахилгаан станцууд баригдсан байдаг бөгөөд цаас, арьс шир боловсруулах, ээрмэлийн үйлдвэрлэл ихэд хөгжсөн. Сүүлийн жилүүдэд Нокиа зэрэг IT-ийн салбар, түүнийг ашигласан тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрүүд голлох болжээ. Турку хотоос зүүн хойш 140 км, нийслэл Хельсинкигээс баруун хойш 160 км зайд оршино.

## Түүх 
18-р зууны сүүлийн хагаст Шведийн хаан Густав III-ын зарлигаар байгуулагджээ. Финланд улс Оросын Хаант Улсын захиргаанд орсноос хойш аж үйлдвэрийн салбарууд хөгжжээ. 1876 онд төмөр зам тавигдсан байна. Аж үйлдэржилтийн үрээр хүн амын тоо нэмэгдэж, үйлдвэрийн ажилчдын дунд социализм, коммунизмын үзэл санаа дэлгэрсэн аж. Владимир Ленин анх Иосиф Сталинтай Тамперед танилцаж байсан гэдэг. Дэлхийд ганцхан байдаг Лениний музей тус хотод бий. 1917 онд Тамперед байхдаа Ленин "Улс орон ба хувьсгал" зохиолоо бичсэн юм. 1918 онд гарсан Финландын иргэний дайны хамгийн ширүүн тулаан Тамперед болж байжээ.

## Ах дүү хотууд 
* , Кемниц
* , Эссен
* , Линц
* , Оломоуц
* , Брашов
* , Каунас
* , Киев
* , Копавогур
* , Лодзь
* , Мишкольц
* , Доод Новгород
* , Норркёпинг
* , Оденсе
* , Сиракюз
* , Тарту
* , Тронхейм

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт (фин, англи хэлээр)

Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Пирканмаа мужийн коммун

Ангилал:Финландын суурин
Ангилал:Финландын хот
Ангилал:1775 онд байгуулагдсан
Москва муж

**Москва муж** () буюу **Подмосковье** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч Холбооны субъектуудын нэг юм. Хүн амаараа тус улсад Москва хотын дараа 2-т ордог. 45,900&nbsp;км² буюу харьцангуй жижиг нутагтай бөгөөд хүн амын нягтшил ихтэй муж болно.

Москва муж нь металл боловсруулах, газрын тос, механик инженер, хүнс, эрчим хүч, химийн үйлдвэрлэлийн салбарууд өндөр хөгжсөн муж юм.

## Түүх 
Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдэхүүнд 1929 оны 1 сарын 14-нд **Төв Аж Үйлдвэрийн муж** () гэдэг нэртэйгээр байгуулагдсан бөгөөд Москва, Рязань, Тула, Тверь губернуудыг халж, мөн Калуга, Владимир губернуудын газар нутгийн нэг хэсгийг оролцуулан байгуулж байжээ. Мөн оны 6 сарын 3-нд одоогийн нэрээрээ нэрлэгдэх болсон байна.
1937 оны 9 сард Москва, Рязань, Тула мужуудыг байгуулснаар одоогийнхоо хил хязгаараар тогтжээ.

## Газарзүй 
Москва муж нь хойд талаараа Тверь муж, зүүн хойд талаараа Ярославль муж (1 цэгээр), зүүн талаараа Владимир муж, зүүн өмнө талаараа Рязань муж, өмнө талаараа Тула муж, баруун өмнө талаараа Калуга муж, баруун талаараа Смоленск мужтай хиллэх бөгөөд Москва хот голд нь оршино. Хэдийгээр Москва хот засаг захиргааны төв нь боловч улсын чанартай, тусгай статустай юм.

### Цагийн бүс 
Москва муж нь Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүст орших бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
* Москва мужийн албан ёсны вэбсайт

Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Опава

**Опава** (, , ) нь Бүгд Найрамдах Чех Улсын зүүн хойд хэсэгт орших хот юм. Чех Силезийн түүхэн нийслэл тус хот нь өдгөө Морави-Силези мужийн төв болно.

## Газар зүй 
Хот далайн түвшнээс дээш 247 метрийн өндөрт, Опава голын баруун хөвөөнд оршино.

## Tүүх 
### Дундад зуун 
12-р зуунд Моравицийн цайзын хойд хэсгээр Морави-Польшийн худалдааны зам Опава голыг анх гатлав. Голын цаад талын тэгш хөндийд энэ зууны төгсгөл хүртэл Хенрих I-ийн нутагтаа авчирсан германы цагаачдыг суурьшуулжээ. 1195 онд хамгийн анх энэ хот нь „Опави“ хэмээх нэрээр дурдагдсан байдаг байна.

Худалдаа ба гар урлалын хурдацтай хөгжсөнөөр тун удалгүй төв суурин болон хөгжсөн учраас Бохемийн хан Оттокар Магдебургийн хотын эрхийг авч Бохемийн Хант Улс болжээ. Оршин суугчдын дийлэнх германчууд байснаас гадна чехүүд болон еврейчүүд бас амьдарч байлаа.

## Цахим хуудас 
* Опава хотын цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Опава окресын суурин

Ангилал:Морави-Силези мужийн коммун
Ангилал:Силезийн суурин
Ангилал:Чехийн хот
Ангилал:Чехийн онцгой статустай хот
Ангилал:Чехийн их сургуулийн хот
Ангилал:Чехийн урьдын нийслэл
Ангилал:1224 онд байгуулагдсан
Бертиль Олин

**Бертиль Готтард Олин** (, * 1899 оны 4 сарын 23-нд Клиппан; † 1979 оны 8 сарын 3-нд Володален) нь Шведийн эдийн засагч, улс төрч юм. 1929-1965 онд Стокхольмын эдийн засгийн сургуулийн профессор байв. Мөн 1944-1967 онд тухайн үеийн хамгийн том сөрөг хүчин болох Шведийн Либерал Ардын Намын даргын албыг хашсан бөгөөд дэлхийн хоёрдугаар дайны сүүлийн жилүүдэд (1944-1945) тус улсын эвслийн засгийн газарт Худалдааны сайд байв. Олон улсын эдийн засгийн ухааны хамгийн үндсэн теоремуудын нэг болох Хекшер-Олины теоремыг бий болгосон бөгөөд үүгээрээ 1977 онд эдийн засгийн салбарын Нобелийн шагнал хүртсэн.

## Цахим холбоос 
* Нобелийн сангийн албан ёсны цахим хуудас (англи хэлээр)

Ангилал:Шведийн эдийн засагч
Ангилал:Шведийн улс төрч
Ангилал:20-р зууны эдийн засагч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Эдийн засгийн шинжлэх ухаан дахь Альфред Нобелийн дурсгалын шагналтан
Ангилал:Шведийн худалдаа хөгжлийн сайд
Ангилал:Шведийн Риксдагийн гишүүн
Ангилал:Шведийн Либералчууд Намын гишүүн
Ангилал:Стокхольмын Худалдааны Дээд Сургуулийн багш
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Шведийн намын дарга
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Илмари Салминен

**Илмари Р.Салминен** (1902 оны 9 сарын 21 &ndash; 1986 оны 1 сарын 5) нь Финландын хөнгөн атлетикч, 1936 оны зуны олимпын 10000 метрийн гүйлтийн аварга юм.

Тэрээр 1930-аад оны холын зайн шилдэг гүйгчдийн нэг байсан бөгөөд 1934 онд Италийн Туринд зохиогдсон анхны Европын аварга шалгаруулах тэмцээнээс 10000 метрийн гүйлтийн төрөлд алт, 5000 метрийн гүйлтийн төрөлд хүрэл медаль авч олон улсын тэмцээний гараагаа эхэлжээ.

Берлинд зохиогдсон зуны олимпод эхлээд 5000 метрийн зайд хурд сорьж 6-р байр эзлэв. Дараагийн өдөр нь 10000 метрийн зайн гүйлтийн шигшээ уралдаан болоход нутаг нэгт Арво Аскола, Волмари Исо-Холло нараас дөнгөж 0.2 секундын урд барианд орж, алтан медаль хүртсэн байна. 

1937 онд Салминен 10000 метрийн зайд 30:05.6 амжилт үзүүлж, дэлхийн дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоов. Түүнээс гадна 6 милийн зайн гүйлтэд дэлхийн дээд амжилт эзэмшиж байжээ. Мөн тэр 1938 оны Европын аварга шалгаруулах тэмцээний 10000 метрийн зайн гүйлтийн төрөлд алтан медаль хүртсэн бөгөөд дараагийн жил нь зодог тайлжээ.

## Гадаад холбоос
*Профиль

Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн европын аварга
Ангилал:Финландын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Финландын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Финландын олимпын аварга
Ангилал:Финландын олимпын оролцогч
Ангилал:1936 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Финландчууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Альфред Сислей

thumb|200px|right|Альфред Сислей
[thumb|200px|right|Альфред Сислей ([Пьер Огюст Ренуар|Ренуарын бүтээл)]]
[thumb|200px|right|Альфред Сислейгийн гэр бүлийн хөргийг түүний дотны анд [Пьер Огюст Ренуар|Огюст Ренуар зуржээ.]]

**Альфред Сислей** (, 1839 оны 10 сарын 30 - 1899 оны 1 сарын 29) нь Францад төрсөн Английн зураач.

Тэрээр Парист төрж өсөн, амьдралынхаа ихэнх хэсгийг Францад өнгөрөөсөн боловч Их Британийн иргэн юм. Түүний аав нь торгоны бизнесмен, ээж нь урлаг, уран зурагт хайртай, урлаг, хөгжмийн талаар өргөн мэдлэгтэй, өндөр боловсролтой сэхээтэн бүсгүй байв.

Сиблей 1857-1861 онд Лондонд худалдааны эрдэмд суралцсан ч 1862 онд зураач болохоор шийдэн Парис руу буцсан байна. Зургийн дугуйланд орж, Моне, Ренуар нартай танилцсан аж. Тэдэнтэй хамт байгалийн зураг голчлон зурж, 1874 онд анхны импрессионист үзэсгэлэнд бүтээлүүдээ дэлгэж байжээ. 1874 оны 7 сараас 10 сар хүртэл Англид байсан бөгөөд Франц руу буцаж, Сена мөрний орчмын нутгаар аялан, байгалийн зургууд зурж үлдээжээ. 
Сиблей 1899 онд Море-сур-Луанд нас нөгчжээ.

Түүний бүтээлүүдийн ихэнх нь Парис орчмын байгалийг сэдэвлэсэн, амгалан тайван байдлыг дүрсэлсэн байдаг бөгөөд импрессионист урсгалын тод төлөөлөгч билээ.

## Бүтээлүүд

Зураг:Alfred Sisley 001.jpg
Зураг:Alfred Sisley 020.jpg
Зураг:Alfred Sisley 050.jpg|*Молесей дэх дарвуулт завины уралдаан*, 1874
Зураг:Alfred Sisley 008.jpg
Зураг:Alfred Sisley 009.jpg
Зураг:Alfred Sisley 018.jpg
Зураг:Alfred Sisley 023.jpg|*Сено мөрний эрэг дагуух тосгон*
Зураг:Alfred Sisley 026.jpg|*Лувесьеннегийн эрт орсон цас*, 1871-1872
Зураг:Allee de chataigniers - Alfred Sisley.jpg|*Ла Селле-Сент-Клодын орчмын модот өргөн чөлөө*, 1865
Зураг:Alfred Sisley 043.jpg
Зураг:Alfred Sisley 066.jpg|*Хэмптон Курт дахь гүүрэн доор*, 1874
Зураг:Alfred Sisley - Street of Marlotte aka Women Going to the Woods.jpg
Зураг:Alfred Sisley 009.jpg|*Хэмптон Курт дахь гүүр*, 1874
Зураг:Sisley Molesey Weir-Morning.jpg|*Молесей Вуарын өглөө*, 1874
Зураг:Sisley-Regatta at Hampton Court.jpg|*Хэмптон Курт дахь дарвуулт завины уралдаан*, 1874
Зураг:Alfred Sisley 062.jpg|*Порт-Марли дахь үер*, 1876
Зураг:Alfred Sisley 033.jpg|*Үер ба бяцхан завь*,　1876

## Цахим холбоос 
Ангилал:Францын уран зураач
Ангилал:Английн уран зураач
Ангилал:Импрессионизмын уран зураач
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1839 онд төрсөн
Ангилал:1899 онд өнгөрсөн
Гленн Хардин

**Гленн Фостер Хардин** (, 1910 оны 7 сарын 1 &ndash; 1975 оны 3 сарын 6) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч, 1936 оны зуны олимпын 400 метрийн халхалттай гүйлтийн төрлийн аварга юм.

Хардин 1932 оны зуны олимпод анх оролцож, 400 метрийн халхалттай гүйлтийн төрөлд 52.0 секундын амжилт үзүүлэн мөнгөн медаль хүртэж, дэлхийн дээд амжилтын эзнээр тодорчээ. Тэр үеийн дүрмээр саадыг унагавал дээд амжилтыг тооцдоггүй байсан тул алтан медаль авсан Ирландын Боб Тисдаллын амжилтыг дээд амжилтад тооцоогүй аж. Гэхдээ Хардлин 1934 оны Сонирхогчдын Хөнгөн Атлетикийн Нэгдлийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 51.8 секундын амжилт үзүүлсэн бөгөөд мөн оны эцэст Стокхольмд болсон уралдаанд 50.6 секундын амжилтаар дэлхийн дээд амжилтыг ахиулсэн юм. Тэр амжилт нь 19 жилийн турш эвдэгдээгүй билээ.

Тэрээр 1932-оос 1936 оны олимпын хооронд ялагдал хүлээсэнгүй. Хардлин спортын замналаа Берлинд болсон олимпод Канадын Жон Лоурингийг 0.3 секундээр давамгайлж алтан медаль хүртсэнээр өндөрлөсөн юм.

Ангилал:400 метрийн саадтай гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын 400 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1932 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1936 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1910 онд төрсөн
Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
Чарга

**Чарга** нь гулгамтгай тэшүүр буюу улыг гулгуулах замаар ямар нэгэн зүйлийг зөөхөд туслах хэрэгсэл юм.

Цас, мөсөн дээгүүр, бартаа саад цөөтэй газарт тохиромжтой, мөн нуга, зүлгэн дээр ч хэрэглэж болдог. Түүнчлэн гадаргыг нь зүлгэж тэгшилсэн чулуун дээр ч ашиглах боломжтой.

### Чарганы хэрэглээ 
Чаргыг үхэр, адуу, нохой зэрэг гэрийн тэжээвэр амьтдад хөллөн ашиглахаас гадна хүн түлхэх, татах зэргээр хөдөлгөдөг. 19-р зуунаас 20-р зууны эхэн үед голдуу Английн аялагчид туйлын судалгааг хийхдээ чарга ашиглан явдаг байв.

### Чаргаар наадах 
Мод, хуванцар, кардон цаасан хайрцаг зэргээр чарга хийж болдог бөгөөд түүгээр уулын уруу, налуу газарт гулсаж нааддаг.

### Спорт 
Чарганы төрлийн бобслей, люж, скелетоны спортууд өвлийн олимпын хөтөлбөрт албан ёсоор багтдаг. Мөн морин чарга, нохойн чарганы уралдаан зохиогддог газрууд бий.

### Санта-Клаус 
Зул сарын баярын битүүний шөнө Санта-Клаус хандгайнд хөллөсөн чаргаа хөлөглөн тэнгэрээр дүүлэн айлуудаар явж бэлэг тараадаг гэж Христийн шашинд үздэг.

## Гадаад холбоос
Психоанализ

**Психоанализ** () нь *сэтгэцийн задлан шинжилгээ* гэсэн үг юм. Хүний сэтгэл зүйн тухай онол болон сэтгэл зүйг эмнэх аргуудын цогц болно. З.Фройд анх шинжлэх ухааны түвшинд хүргэсэн.
Психоанализ бараг 150 гаруй жилийн өмнө үүсэж, хөгжжээ. Энэ нь өнөөдрийн ярьдаг нейросайнс, когнитив сэтгэл судлал, сэтгэц хэмжилзүйн дэргэд хэтэрхий “инээдтэй” гэмээр. Онолын түвшинд ч хүлээн зөвшөөрөгдөж чадаагүй л байна. Энэ талаар нэгэн түүхийг өгүүлэхэд америкийн сэтгэл судлаач Розенцвейг (1941) сэтгэц хөөрлийн дарагдлыг (репресс) лабораторид судалсан судалгааныхаа талаар Фройдод бичихэд хариуд нь психоаналитик бол маш олон тооны клиник ажиглалт дээр тулгуурласан учир туршилтаар шалгах ямар ч шаардлагагүй гэсэн байдаг.


Ангилал:Гүнзгий сэтгэл судлал ба сэтгэл судлалын анализ
Ангилал:Сэтгэл мэдрэлийн эмчилгээ
Ангилал:Анагаахын мэргэжлийн салбар
Ангилал:Утга зохиолын онол
Интеграл

**Интеграл тоолол** — Интеграл гэдэг нь нийлбэр гэсэн утгатай. Тиймээс Интегралаар нийлбэр боддоход ашигладаг. Харин Интегралыг тооцохдоо уламжлалын урвуу үйлдлээр тооцдог.

интеграл боддог веб сайт https://www.symbolab.com/

Ангилал:Математик анализ
Хоккейн спорт

**Хоккей** (хуучин франц хэлээр *hoquet,*буюу "Тахир саваа" гэсэн утгатай үг) бөгөөд нэг үзүүр нь тахир модон цохиураар, бөмбөг, шайб зэргийг цохиж эсрэг багийн хаалганд оруулж тоглодог, хамгийн өргөн хэрэглэгддэг багийн спортын тоглоомын нэг юм. 
Анх үүссэнээсээ эхлэн олон төрөл жанарыг бий болгож ирсэний хамгийн алдартай нь Талбайн хоккей, болон мөсөн хоккей юм. 
Европд талбайн хоккейг голцуу сонирхож тоглодог бол, АНУ, Канад зэрэг улсад мөсөн хоккейг маш ихээр тоглодог байна. 
Монголд социализмын үед мөсөн хоккей нь орж ирж дэлгэрсэн боловч хүчтэй хөгжиж чадаагүй юм. 

## Талбайн Хоккей 
thumb|left|220px|Талбайн хоккей

Энэ төрөл нь хүмүүсийн хамгийн тоглох дуртай, Олимп-д албан ёсоор орсон спорт юм. Энэ төрлөөр олимпд хамгийн их амжилт үзүүлдэг улсууд бол Герман, Энэтхэг, Пакистан, Нидерланд, Бельги, Испани болон Австрали улсууд юм. 
Мөн талбайн Хоккейтэй адил Заалны Хоккей гэж байна. Энэ нь зааланд тоглох, мөн талбайн зарим нэг хэмжээний өөрчлөлтөөрөө ялгаатайгаас биш дүрмийн хувьд яг ижил байдаг байна. 

thumb|right|220px|Мөсөн хоккей

## Мөсөн Хоккей 
Мөсөн хоккей нь таван тоглогч, нэг хаалгач нар 60м урт, 30м өргөн мөсөн талбай дээр Тэшүүрээр гулгаж тоглодог спорт юм. Мөсөн хоккей нь хамгийн хурдан багийн спортуудын нэг юм. Шайбыг хүчтэй цохих үед 190км/ц хүртэл хүрдэг байна. Мөн нэлээд их зодоон гардаг спортуудын нэг ажээ. 
Мөсөн хоккей нь 1840оос 1870 оны хооронд Канадад британы цэргүүд мөсөн дээр Shinty хэмээх шотландуудын модоор бөмбөг цохиж тоглодог тоглоомоос сэдэвлэн үүсчээ.

## Бусад төрлүүд 
Эдгээрээс гадна олон хоккейн спортууд үүсэж хөгжижээ. 

* Агаарын Хоккей
* Бөмбөгтэй хоккей
* Нэг дугуйт дээрх хоккей
* Floorballhockey
* Заалны хоккей
* Ролликтой хоккей
* Поло
* Rollhockey
* Sledge-Eishockey
* Unihockey
* Усан доорх хоккей

## Бусад
Соёл иргэншил

[thumb|right|200px|[Нью-Йорк хот. Хотууд нь орчин үеийн хүний соёл иргэншлийн гол хэсэг юм.]]
**Соёл иргэншил** (англи. *Сivilization*) гэдэг нь ёс суртахуун, шашин, боловсрол, урлаг, гүн ухаан, технологи, материаллаг баялаг болон олон зүйлийн дээд төвшин дэх нийлэмж юм.

Соёл иргэншил гэдэг нь заримдаа янз бүрийн утгыг илэрхийлдэг үг юм. Голчлон хэрэглэгддэг утга нь хүн төрөлхтний соёл болох материал болон хэрэгслийг агуулсан технологи, шинжлэх ухаан болон хүмүүсийн бүтээсэн эд зүйлсийн бүрдэл юм. Ихэнх соёл иргэншил нь ерөнхийдөө шаталсан мөн суурин соёлтой болсон байдаг. Нэг утгаараа иргэншсэн гэдэг нь варварчууд болон  зэрлэг хүмүүсээс ангид гэсэн үг ба өөр утгаараа уугуул иргэдийн эсрэг байр суурь юм. 
Соёл иргэншлийн хөгжлийн түвшин нь ихэнхдээ хөдөө аж ахуйн үйл явц,  худалдаа арилжаа, ажил мэргэжлийн ахиц, засаглалын анги бүлэг, хотжилт зэргээр тодорхойлогддог. Мөн эдгээрээс гадна соёл иргэншил нь хоёр дагч хүчин зүйлс болох хөгжсөн тээвэрлэх систем, утга зохиол, мөнгө, гэрээт болон эрхийн хуулийн систем, соёл урлаг болон архитектур, математик, шинжлэх ухааны ойлголт, төмөрлөгийн боловсруулалт, улс төрийн бүтэц, шашин зэрэг тодорхойлно. 

## Үгийн гарал зүй 
"Civilization" гэх үг нь латин хэлний "civilis" буюу иргэний, нийгмийн гэсэн утгатай. VI зууны үед Byzantine Emperor Justinian нь Ромын иргэний хуулийг бүтээсэн. Үүний үр дүнд "Corpus Juris Civilis"-ыг гаргаж ирсэн байдаг. 11-р зууны үед Болонийн Их сургуулийн анх үүссэн бөгөөд баруун европын их сургулиудын профессорууд  Corpus Juris Civilis-ыг дахин судлаж нийтэд гаргасан. Үүний нөлөө нь Европ даяар тархсан юм. 1388 онд civil гэх үг нь англи хэлэнд оршин суугчдын хамаарал гэсэн утга агуулсан ба 1704 онд "civilization" гэдэг үг нь гэмт хэргийн процессыг нийгмийн хувьд зохицуулах хууль болсон. Civilization гэдэг үг нь орчин үеийн утга болох зэрлэг хүмүүсийн эсрэг утгыг агуулдаггүй байсан. 

## Соёл иргэншилийн тодорхойлолт 
Соёл иргэншил бол нийгэмд бүрэлдсэн үнэт зүйл, соёл, ёс зан заншилыг цогцоор нь илэрхийлдэг. Зөвхөн нийгэм биш, үүнд агуулагдах онцлог шинжтэй үзэл санаа, зан заншил, өөрийн шинжээр цор ганц онцгой болгож чадсан урлаг соёл зэрэг багтана. Соёл иргэншил нь зан заншилын нарийн төвөгтэй хэсэг болох уран зохиол, мэргэжлийн урлаг, архитектур, шашин шүтлэг зэрэг нь өөрийн гэсэн үнэт зүйлийг бий болгоход  чиглэсэн байдаг.

## Соёл иргэншилийн төрлүүд 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Нийгэм судлал
Ангилал:Соёлын газар зүй
Ампер

**Ампер** (; богиноор **amp**, тэмдэглэгээ: **A**) нь цахилгаан гүйдлийн хүчийг хэмждэг Олон улсын нэгжийн систем-н үндсэн нэгж юм. Францын физикч Андре Мари Амперын нэрээр нэрлэгдсэн

## Тодорхойлолт
1 ампер нь ямарваа нэгэн цэгээр 1 кулон цахилгаан цэнэг 1 секундэд дамжин өнгөрөх хэмжээний цахилгаан гүйдлийн хүч юм.

:\rm 1\ A=1\tfrac C s. (Энд: С=кулон, s=секунд)

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн нэгж
Ангилал:Андре Мари Ампер
Гурван бүдүүн

**Гурван бүдүүн** нь Монгол улсын гурван гишүүн бүхий хамтлаг юм.

Ангилал:Монголын хамтлаг
Үнэхээр Монгол улсыг байлдан дагуулсан хамтлаг мөн.
11 сарын 3

**11 сарын 3** нь Григорийн тооллын жилийн 307 дахь (өндөр жил бол 308 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 58 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1912.11.03: Оросын Засгийн газрын бүрэн эрхт төлөөлөгч Иван Коростовец Монгол Улсын Богд хааны Засгийн газрын Ерөнхий сайд, Сайн ноён хан Намнансүрэн болон түүний Засгийн газрын таван сайдтай нийслэл хүрээнд Найрамдлын гэрээ байгуулан шинэ тутам байгуулагдсан Монгол Улс, Орос улсын харилцаа ямар байхыг тодорхойлов. 1912 оны аравдугаар сарын 21-нээс арваннэгдүгээр сарын 3-ныг хүртэлх хугацаанд үргэлжилсний эцэст  байгуулсан найрамдлын эл гэрээ Монголын олон улсын талбар дээр дахин төр улс болж гарч ирсний нэг илэрхийлэл болсон юм.
* 1928: Түрк хэлний шинэчлэлийн хүрээнд түрк хэл улс араб цагаан толгойноос татгалзаж латин цагаан толгой руу шилжсэн байна. 
* 1936: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгууль явагдаж Ф.Рузвельт хоёр дахь удаагаа ялалт байгуулсан. 
*1957: Зөвлөлт улс сансар огторгуйд Спутник-2 хөлгийн бүхээгт “Лайка” нохойг хөөргөсөн нь дэлхийн түүхэнд анх удаа болсон юм.  

* 1964: АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ардчилагч Линдон Жонсон ялжээ.

* 1969: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Ричард Никсон Өмнөд Вьетнамын газар нутгаас Америкийн хуурай замын анги нэгтгэлүүдийг бүгдийг нь гаргана гэжээ.

* 1978: Доминика тусгаар улс болов.

* 2014: Дэлхийн худалдааны төвийн шинэ нээлт болжээ.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 2007: Александр Дедюшко

## Тэмдэглэлт баярууд 
* Японд Соёлын өдөр 
* АНЭУ-д Төрийн далбааны өдөр
* Мальдивд Ялалтын өдөр 

----

1103
#03
11 сарын 8

**11 сарын 8** нь Григорийн тооллын жилийн 312 дахь (өндөр жил бол 313 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 53 хоног үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1893 — АНУ-ын Колорадо мужид эмэгтэйчүүд сонгууль оролцох эрхтэй болсон.
* 1895 — Вильхельм Рентген цахилгаан эрчим хүчээр туршилт хийж байхдаа цацрагийг нээсэн бөгөөд үүнийгээ рентген туяа гэж нэрлэжээ. Хожим нь түүний хүндэтгэлд "Рентген туяа" гэж нэрлэжээ.
* 1923 — "Мюнхен дэх Шар айрагны бослого" Германы Үндэсний социалист ажилны намын төрийн эрхийг булаан авах оролдлого.
* 2020 — Азербайжан улс Шуша хотод хяналтаа тогтоож Карабахын хоёрдугаар дайн дуусав.
*

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1802 — Бенжамин Холл (1867 онд нас барсан) британий инженер болон улс төрч, түүний дурсгалд Лондонгийн Биг Бэнийг нэрэлсэн байна.
* 1900 — Маргарет Митчелл (1949 онд нас барсан) америкийн зохиолч эмэгтэй, (англи. *Gone with the Wind* ) романы зохиогч.
* 1935 — **Але́н** Делон (2024 онд нас барсан) францын тайз, дэлгэцийн жүжигчин, кино найруулагч, зохиолч, продюсер,  «Сезар» шагнал хүртсэн.
* 1960 -  Олег Меньшиков, зөвлөлтийн болон оросын тайз, дэлгэцийн жүжигчин, театрын найруулагч, сурган хүмүүжүүлэгч, ОХУ-ын Ардын жүжигчин. 
* 1980 — Луис Фабиано, бразилийн хөлбөмбөгчин.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1986: Вячеслав Молотов

----

1108
#08
Хүчтэй харилцан үйлчлэл

**Хүчтэй харилцан үйлчлэл буюу цөмийн хүчтэй хүч** (, ) - физикийн тулгуур дөрвөн хүчний нэг.   

Кваркууд ба глюонууд, тэдгээрээс тогтох нийлмэл бөөм болох адронууд (барионууд ба мезонууд) хүчтэй харилцан үйлчлэлд орно. Ө.х. цөмийн хүчтэй хүч нь кваркууд ба глюонуудыг хооронд нь холбож байдаг хүч бөгөөд, кварк ба глюон нь протон, нейтрон болон бусад атомаас жижиг бөөмийг үүсгэдэг эгэл бөөмс юм. 

## Гадаад холбоос 
* MISN-0-280: *The Strong Interaction* (PDF file) by J.R. Christman for Project PHYSNET.
* *The Alice Experiment* at CERN is the heavy ion collaboration that will investigate aspects of the Strong Nuclear Force upon the completion of the building of the Large Hadron Collider at CERN. 
* The Star Experiment at the Relativistic Heavy Ion Collider at Brookhaven Nation Laboratory in New York, USA. Investigates many aspects of the Strong Nuclear Force including the theoretical Quark Gluon Plasma.

e:Strong interaction

Ангилал:Цөмийн физик
Рихтерийн шаталбар

**Рихтерийн шаталбар** нь газар хөдлөлтийн хүчийг хэмждэг хэмжигдэхүүн юм.

Ангилал:Геологи
Шансигийн газар хөдлөлт

**Шансигийн газар хөдлөлт** нь 1556 оны 1 сарын 23-нд Хятадын Шанси мужид гарсан бөгөөд 830,000 хүний амь насыг авч одсон юм. Түүхэн дэх хамгийн хүчтэй газар хөдлөлтөд тооцогддог.

Ангилал:Хятадын газар хөдлөлт
Ангилал:Шэньси
Ангилал:1556 он
Ангилал:16-р зууны байгалийн гамшиг
Цахилгаан соронзон харилцан үйлчлэл

**Цахилгаан соронзон харилцан үйлчлэл** буюу цахилгаан соронзон хүч нь тулгуур дөрвөн харилцан үйлчлэлийн (хүч) нэг юм. Уг харилцан үйлчлэл нь атомын протон ба электроныг хооронд нь тогтоон барина. 

## Мөн үзэх 
* Квант механик

## Гадаад холбоос 
* Electromagnetic Force - from Eric Weisstein's World of Physics
* Ties That Bind Atoms Weaker Than Thought - LiveScience.com
* Physics 221B notes – quantization
* Physics 221B notes – interaction
* Quarked Electromagnetic force - A good introduction for kids

Ангилал:Цөмийн физик
Хуулийн этгээд

**Хуулийн этгээд** (англи. *Legal entity,* орос*. Юридическое лицо*) гэдэг бол хөрөнгө төвлөрүүлэх, аж үйлдвэрийг хөгжүүлэх явцад бий болсон хуулийн ойлголт юм. **Хуулийн этгээд** гэдэг нь Монгол Улсын Иргэний Хуульд зааснаар өмчлөлдөө буюу эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхдээ тусгайлсан хөрөнгөтэй, өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээдэг, үйл ажиллагаанаасаа бий болох үр дагаварыг эд хөрөнгөөрөө хариуцдаг, нэхэмжлэгч,  хариуцагч  байж чадах, тодорхой зорилго бүхий, тогтвортой үйл ажиллагаа эрхэлдэг зохион байгуулалтын нэгдлийг хэлнэ гэсэн байдаг. Иргэний хуулийн 25.1-д хуулийн этгээдийн үндсэн шинжийг тодорхойлжээ.
# Өөрийн тусгайлсан эд хөрөнгөтэй.
# Өөрийн үйл ажиллагаагаараа эрх олж, үүрэг хүлээх чадвартай.
# Үйл ажиллагаанаасаа үүсэх үр дагаврыг эд хөрөнгөөрөө хариуцдаг.

Ангилал:Олон нийтийн эрх зүйн хуулийн хэлбэр
Ангилал:Монголын нийгмийн эрх зүй
Ангилал:Монголын эрх зүй
Ангилал:Хувийн эрх зүйн түүх
Албан ёсны бус боловсрол

**Албан ёсны бус боловсрол** гэдэг нь албан ёсны тогтолцооноос гадуур иргэнд боловсрол үзүүлдэг тэрхүү тогтолцоог хэлнэ.

Албан ёсны бус боловсрол буюу Албан бус боловсрол нь албан ёсны боловсрол шиг сургалтын хөтөлбөр, сургалтын төлөвлөгөөгүй бөгөөд магадлан итгэмжлэл, гэрчилгээ зэргийг олгохгүйгээр олон янзын бүтэцтэй бүлгийн суралцах нөхцлийг хэлнэ. Гэхдээ Амьдралын боловсрол шиг зөвхөн амьдрах орчин, аж байдал, туршлага зэргээс суралцах бус илүү тодорхой бүтэцтэй байна. 

## Нэр томьёо
Албан боловсрол нь англи хэлний formal learning, албан бус боловсрол нь англи хэлний nonformal learning гэдэг бол амьдралын сургалт нь informal learning гэж монгол хэлнээ буулгаж ашиглаж байна. Энэ бүгдийн цогц нийлбэрийг насан туршийн боловсрол гэнэ. 

Ангилал:Сурган хүмүүжүүлэхийн сэтгэл судлал
Ангилал:Суурь боловсрол
Албан ёсны боловсрол

**Албан ёсны боловсрол** гэж боловсролын албан ёсны байгууллагаар дамжуулан суралцагчийн ерөнхий болон зохих түвшний боловсрол эзэмших хэрэгцээг хангах боловсролын зохион байгуулагдсан үйл ажиллагааг хэлнэ.

Ангилал:Суурь боловсролын эрх зүй
Монголч эрдэмтэн

Монгол судлалын чиглэлээр эрдэм шинжилгээний ажил эрхэлдэг, бүтээл туурвин гаргадаг хүмүүсийг хэлнэ. Дэлхий дээр Орос, Герман, АНУ, Япон зэрэг улсууд монгол судлалаараа алдартай.
Adobe

**Adobe** *(**Эдөуби**)* нь 1982 онд Америкийн Нэгдсэн Улсын Сан Хосе хотноо үүсгэн байгуулагдсан компьютерын програм хангамж үйлдвэрлэгч компани юм. Бичгийн формат болох PostScript зохион бүтээсэн Жон Варнок, Чарльз Гешке нар энэ компанийг байгуулжээ. Adobe хэмээх нэрийг тэд байшингийх нь араар урсдаг байсан Adobe Creek гэдэг голын нэрээс авчээ. Adobe гэдэг нь испаниар *"хатаасан тоосго"* гэсэн үг юм байна. 

## Түүх 
Жон Варяок нь Xerox PARC-д ажиллаж байхдаа анх бичгийн хуудас тодорхойлон бичих хэл болох Interpress-г зохион бүтээжээ. Тэгээд үүнийгээ олон нийтэд танилцуулж, худалдаанд оруулах саналыг Xerox-д тавьсан боловч зөвшөөрөөгүй байна. Дараа нь тэр өөрийн Adobe компанийг байгуулан Interpress-г бага зэрэг өөрчлөн PostScript нэрээр гаргаж хэрэглээнд нэвтрүүлжээ. PostScript нь хэвлэлийн эх бэлтгэх үед маш бага зай эзэлдэг, техник хангамжаас үл хамааран ажиллах боломжтой зэрэг чанараараа тухайн үеийн бусад форматуудаас давуу байв. 
Компани байгуулагдсанаасаа эхлэн хэвлэлийн эх бэлтгэх програм дээр гол анхаарлаа хандуулан ажиллаж, ISO-н шаардлага хангаж, хэвлэх үйлдвэрийн стандарт болсон PDF-г зохион бүтээжээ. 

2007 оны байдлаар Adobe 6.800 гаран албан хаагчтай, 3,158 тэрбум долларын эргэлттэй ажиллаж байна. 

## Бүтээлүүд 
Өөрийн олон програмууд дээр 2005 оны 12 сарын 3-аас эхлэн Макромедиа компанийн Flash, Shockwave, Dreamweaver, Director зэрэг программыг өөрийн нэрээр гаргах болсон. Учир нь 2005 оны 4 сарын 18нд Adobe нь Macromedia-г 3,4 тэрбум доллараар худалдан авчээ. 
Мөн Алдус компаны PageMaker-г худалдан авч InDesign болгон өөрийн нэрээр хөгжүүлэх болжээ. 

## Гадны холбоосууд 
* 
* Adobe Албан ёсны вэбсайт (Англи хэлээр)
* MarketWatch-д дахь Adobe-н Видео бичлэгүүд


Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж
Ангилал:АНУ-ын программ хангамж үйлдвэрлэгч
Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:NASDAQ-100-ийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:1982 онд байгуулагдсан
Ховд сум (Ховд)

Ховд аймгийн **Ховд сум** нь 1946 онд Баян-Өлгий аймагт харьяалагдан байгуулагдсан, 1955 оноос Ховд аймагт харьяалагдсан. Газар нутгийн хэмжээгээр аймагтаа 13-д ордог (аймгийн төвийг оролцуулалгүйгээр). Баруун талаараа Баян-Өлгий аймаг, хойд талаараа Эрдэнэбүрэн, өмнө талаараа Буянт, зүүн талаараа Мянгад сумтай хиллэдэг. Улаанбаатар хотоос 1508 км, аймгийн төвөөс 30 км зайтай, газар нутгийн 1200 га-г тариалан, 273 мянган га-г бэлчээр, 260 га-г ой, 415 га-г ус эзэлдэг.

## Хүн ам 
Тус сумын Баянбулаг, Цагаанбургас, Дунд ус, Баруунсалаа, Улаанбураа хэмээх 5 багт нийт 739 өрхийн 3290 хүн амьдардаг. 2021 оны байдлаар нийт хүн амын 49.7 хувийг эрэгтэйчүүд, 50.3 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлдэг. 0-17 насны хүүхэд 1437 буюу 43.9 хувь, 18-35 насны залуучууд 1021 буюу 31 хувийг тус тус эзэлдэг. Хүн амын тоогоор Ховд аймгийн 17 сумаас эхнээсээ 8-д ордог. Ховд сум нь казах үндэстэн хүн амын ихэнхийг нь эзэлдэг Ховд аймгийн цорын ганц сум бөгөөд 96% нь казах болно. Үлдсэн нь чантуу (уйгар), өөлд, мянгад, торгууд, халхууд юм. Сумын хүн ам 1991 он хүртэл тасралтгүй өсөж байсан боловч Казахстан улс руу казах иргэд олноор шилжин суурьшсанаар 1992, 1993 оны үед эрс цөөрчээ. Тэр үед 1650 орчим хүн буюу сумын нийт иргэдийн 33% нь Казахстан улс руу нүүсэн гэсэн тооцоо бий. Түүнээс хойш зарим казах иргэд буцаж ирсэн, байгалийн өсөлт зэргийн улмаас сумын хүн ам өсөж байсан боловч сүүлийн жилүүдэд төв суурин газар руу шилжин суурьшигсдын тоо нэмэгдэж байгаа тул сумын хүн ам буурах хандлагатай байгаа.


Ангилал:Монголын сум
Ангилал:Ховд аймгийн сум
Grand Theft Auto

**Grand Theft Auto** (GTA) бол Дэвид Жонс ба Майк Даилли нарын бүтээсэн адал явдалт видео тоглоомын цуврал бөгөөд хожим нь ах, Дан, Сэм Хаусер, Лесли Бензис, Аарон Гарбут нар бүтээсэн. Үүнийг голчлон Британийн хөгжлийн байшин Rockstar North (урьд нь DMA Design) боловсруулж, түүний толгой компани болох Rockstar Games-ээс гаргасан болно. Цуврал нэр нь АНУ-д автомашины хулгайд ашигласан "их хэмжээний хулгай авто" гэсэн нэр томъёог дурджээ.

Цувралын ихэнх тоглоомууд нь ихэвчлэн Нью-Йорк, Майами, Калифорниа мужуудад байрладаг Либерти хот, Вице-Сити эсвэл Сан Андреас хотыг загварчилсан уран зөгнөлт хэсэгт байрлуулдаг. Эхний тоглоом нь гурван уран зохиолын хотыг хамарсан бол дараагийн гарчиг нь нэг тохиргоог онцлох хандлагатай байна. Тоглоомын үйл ажиллагаа нь адал явдалт, жолоодлоготой, гуравдагч этгээдийн буудах, машинаар тоглох, хааяа дүрд тоглох, хулгайлах, уралдах зэрэг бүх зүйлийг хамарсан үйлдлүүдээс гадна ерөнхий үйл явдлыг хөгжүүлэх зорилго бүхий сонгодог нээлттэй ертөнцөд төвлөрдөг. элементүүд. Энэ цуврал нь гэмт хэрэгтнүүдийн дунд өргөх гэж оролддог олон янзын дүрд чиглэсэн байдаг боловч тэдний хийх шалтгаан тоглоом бүрт өөр өөр байдаг. Энэ цуврал нь 16 битийн эрин үеийн өмнөх цохилтын тоглоомуудын элементүүдтэй. Антагонистууд нь гол дүрийг бүтээсэн эсвэл түүний зохион байгуулалтад урвасан дүрүүд эсвэл гол дүрийн баатрыг ахиулахад хамгийн их нөлөөлдөг дүрүүд юм. Кино, хөгжмийн ахмад дайчид Рэй Лиотта, Деннис Хоппер, Сэмюэл Л.Жексон, Жеймс Вудс, Дебби Харри, Аксл Роуз, Питер Фонда зэрэг дүрүүдийг дуу хоолойгоор илэрхийлсэн байна.

DMA Design нь цуврал гараагаа 1997 онд Grand Theft Auto нэртэйгээр эхэлсэн. 2019 оны байдлаар цуврал нь арван тусдаа тоглоом, дөрвөн өргөтгөлийн багцтай. Гурав дахь хронологийн гарчиг болох Grand Theft Auto III нь онцолсон гарчиг гэж тооцогддог тул цувралыг 3d орчин болон илүү туршлагад хүргэв. Дараагийн гарчгууд нь Grand Theft Auto III-д суурилсан үзэл баримтлалыг дагаж мөрдөж, боловсруулсан бөгөөд ихээхэн нэр хүндтэй болсон. Тэд бусад нээлттэй ертөнцийн үйл явдлуудад нөлөөлж, ижил төстэй тоглоомууд дээр Grand Theft Auto клоныг хүргэсэн.

Энэхүү цуврал нь маш их шүүмжлэлтэй, худалдааны хувьд амжилттай болж, 280 сая гаруй эд анги ачсан. энэ нь бүх цаг үеийн хамгийн өндөр борлуулалттай видео тоглоомын франчайз болох Нинтендо Марио, Покемон франчайзуудын араас гарсан ба Тетрис юм байна. 2006 онд Grand Theft Auto нь ВВС, Дизайн музейн хамтран зохион байгуулсан Их Британийн дизайны даалгаварт Их Британийн дизайны дүрсийн жагсаалтад багтжээ. 2013 онд The ​​Telegraph нь Их Британийн хамгийн амжилттай экспортын жагсаалтад Grand Theft Auto-ыг жагсааж байсан. Энэхүү цуврал нь насанд хүрэгчдийн мөн чанар, хүчирхийллийн сэдэвтэй маргаантай байсаар ирсэн.


Ангилал:Компьютерын цуврал тоглоом
Визант

**Визант** буюу **Константинополь** нь Зүүн Ромын эзэнт улс буюу Византын эзэнт улсын нийслэл юм. 5-р зууны үед, Баруун Ромын эзэнт гүрэн мөхөж, варварын хэд хэдэн вант улс болон задарчээ. Харин хамгийн баялаг бөгөөд соёлт мужууд Балканы хойг, Бага Ази, Сири, Палестин ба Египетийг багтаасан Зүүн Ромын эзэнт гүрэн нь нэлээд батжилтай байжжээ. Зүүн Ромын эзэнт гүрэн нь Баруунаасаа хүчирхэг бөгөөд баялаг байв. Өрнө дахинд хот, худалдаа унаж байсан үед Константинополь, Антиохи, Александр гэх мэтийн худалдааны том хотууд цэцэглэж байсан. Баруун Ром хоосрон сүйрч байхад Константинопольд хүн ам олшрон, багтахгүй болоод, хотыг нэмж барихад хүрч байжээ. Хотод үзэсгэлэнт сайхан барилгууд баригдаж усан боомтууд нь олон орны хөлөг онгоцууд шахалдаж байдаг байв. Византын гүрэн, Дорно дахины орнуудтай ердийн хөсгийн ба далайн худалдааг өргөнөөр явуулж Иран, Араб, Абиссин, Энэтхэг, Хятад орнуудаас үнэт чулуу, үнэртний зүйл, зааны яс, амтат боов болон торгыг авчирдаг байжээ. Византын гүрний хотуудад гар урчууд, шилэн сав, үнэт нэхмэл, алтан мөнгөн эдлэлийг хийдэг байв. 6-р зууны үеэс эхлэн, Византын гүрэнд хүр хорхой торго нэхэх болов. Визант нь маш олон хөлсний цэрэгтэй байсан ба эдгээр цэрэг нь эх оронч сэтгэлгээгүй байсан тул арми нь бат бөх биш байжээ. Юстиниан хааны үед хөгжлийнхөө оргилд хүрсэн гэж үздэг.

Ангилал:Константинополь
Ангилал:Стамбулын газар зүй
Ангилал:Туркийн археологийн олдворт газар
Ангилал:Эртний Грекийн хот
Ангилал:МЭӨ 1-р мянганд байгуулагдсан
Зураг төсөл

**Зураг төслийн** үндэс Францын эрдэмтэн Гаспар Монжийн (1746-1818) бүтээлүүдэд тусгалаа олсон нь техникийн зураг зүйн шинжлэх ухааны эхлэл болжээ. Проекц дүрслэл байгуулах анхны оролдлого манай эриний өмнөх үеэс эхэлсэн бөгөөд XIV-XVII зууны эцэс гэхэд проекц дүрслэл байгуулах төгс аргууд хэдийн бий болжээ. Эдгээр аргуудыг Францын эрдэмтэн Гаспар Монж анх нэгтгэн дүгнэснээр дүрслэх геометрийн шинжлэх ухаан үүссэн түүхтэй.

Ангилал:Зураг зүй
Алиша Кийз

thumb|right|Алиша Кийз
thumb|right|Алиша Кийз
thumb|right|Алиша Кийз
thumb|right|Алиша Кийз
Алиша Ожэлло Күүк () Алиша Кийз () хэмээх тайзны нэрээрээ алдартай. 1981 оны 1 сарын 25-нд Нью-Йорк хотын Манхэттэн дүүрэгт төрсөн.

## Цомгууд 
;Студид бичүүлсэн
* *Songs in A Minor* (2001)
* *The Diary of Alicia Keys* (2003)
* *As I Am* (2007)

;Амьдаар дуулсан
* *Unplugged* (2005)


Ангилал:АНУ-ын дуучин
Ангилал:Орчин үеийн ритм энд блюз дуучин
Ангилал:Соул дуучин
Ангилал:Дуучин-дуу зохиогч
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Афроамерикийн соёлын хүн
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Дарви сум (Ховд)

Ховд аймгийн **Дарви сум**. 1921 онд Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бэйсийн хошууг Хантайшир уулын аймгийн Сутай уулын хошуу хэмээн нэрлэж, хожим Дарви сум болгон өөрчилжээ.

## Түүх
Олхонууд, Бэсүд голлосон овгуудын нутаг Засагт хан аймгийн Эрдэнэ бэйсийн хошууг 1921 онд Хантайшир уулын аймгийн Сутай уулын хошуу хэмээн нэрлэжээ. Улсын анхдугаар их хурлын шийдвэрийн үндсэн дээр орон нутгийн засаг, захиргааны зохион байгуулалтад өөрчлөлт хийж Сутай уулын хошууг Дарви сум болгон нэрийдэж, 1927 онд сумын анхны бага сургуулийг байгуулжээ.

Дарви сумаас 1931 онд Хайрхан сум тасарч, 1932 онд Дарви, Хайрхан сумууд нийлж, 1934 онд дахин салж Мөнгөн аяга хэмээх газар төвлөрөх, 1938 онд дахин нэгдэх зэргээр явсаар 1940 онд 18 багтай 1100 гаруй өрхтэй, 150 мянга орчим малтай Дарви сум суурин айл болж, 1932 онд хүн эмнэлэг, 1936 онд мал эмнэлэг, 1957 онд телефон харилцаа үүсэн байгуулагджээ.

## Газарзүй
Дарви сум 549 мянга гаруй га газар нутагтайн 336 мянган га нь тариалангийнх, 54.0 га нь хадлангийнх, 6,4 мянган га нь ой мод, бусад ихэнх нутаг нь уул тал, говь хосолсон бэлчээр нутаг юм.

Далайн түвшнээс 4000 гаруй метр хүрэх Сутай, түүний салбар Хүрэн өндөр, Өлзийт, Жинстийн тасархай уул, Бумбат хайрхан, Музан Хөшөөтийн тасаг, тасаг салбар уулс, Хүйс, Тунгалаг, Дөргөн, Далан түрүүний тал, Буянт, Дэлгэр, Улаанбулагийн гол горхи байна. 

Улаан номд орсон хар сүүлт, бөхөн, зэгсний гахай, ирвэс, суусар, нүүдлийн 9 зүйл, суурин 26 төрлийн жигүүртэн амьдарна. Дарвийн Чулуутын нурууны булш, Долоотын давааны долоон чулуу, хүрэл үеийн хадны сүг зураг, Алтан гадас, Суврага хайрханы оромж зэрэг түүхийн ба өнө эртний дурсгалтай газрууд домог бий.

## Хүмүүс
Эрдэнэ засгийн хошуу ноён болоод богд хаант монгол улсын түшээ гүн Гүнсэнсүрэн Монгол улсын баатар Пунцагийн Чогдон, Ховд аймгийн анхны поркурор Д.Түдэвдорж, партизан Базарын Очир, Д.Дэлэг, Д.Даваа, Б.Пүрэв, П.Пүрэвжав, Л.Түндэв, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, төрийн шагналт хоньчин С.Цогтгэрэл, С.Лхагважав, Б.Гэндэнпил, Б.Галсандорж, Ш.Лхагва нарын хоньчин баатрууд, 100 шахам улс, аймгийн аварга цолтнууд, Монгол улсын ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Д.Мяасүрэн, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, төрийн шагналт Э.Чойдог, самбо бөхийн дэлхийн аварга, жүдо бөхийн олимпын хүрэл медальт, самбо, жүдо бөхийн улсынхаа 21 удаагийн аварга Р.Даваадалай, гавьяат жүжигчин Д.Найдан, З.Галсанданзан, З.Пүрвээ, гавьяат нэгдэлчин И.Даваа, МУ Цэцийн дарга, УИХ дэд дарга, УИХ гишүүн, гавьяат хуульч Доктор профессор Ж.Бямбадорж,гавьяат хуульч Б.Дагвадорж, хуульч/прокурор Шажинбат овогтой Чадраабалын Чунтсүрэн, гавьяат багш М.Цэрэнханд, гавьяат эмч Д.Самбуупүрэв, Б.Жав, Т.Эрхэмбаатар, худалдааны гавьяат ажилтан З.Цагаан, гавьяат уурхайчин Ц.Намжил, шинжлэх ухааны доктор Л.Дорж, Б.Цэрэндаш, Д.Жамбал, Н.Нямдаваа, Д.Данзан, С.Норовсамбуу зэрэг олон эрдэмтэн мэргэд төрөн гарчээ. 

Мөн Монгол улсын заан хадагт хар хэмээх Д.Рэнчиндорж, Ард Аюуш киноны зохиолч Д.Содном, Ази тивийн хүрэл медальт, дугуйн спортын олон улсын хэмжээний мастер Ш.Жамбал, дэлхийг тойрсон таван хуруу багийн гишүүн, олон улсын хэмжээний мастер Ёндондаш нарын бахархалт олон арван хүмүүс бий.


Ангилал:Монголын сум
Ангилал:Ховд аймгийн сум
Цагаан уул цэцэг

**Цагаан уул цэцэг** (), ( латин. *Leontopodium alpinum*), нь *Asteraceae* овгийн ургамал юм. Биологийн нэр  *Leontopodium* нь грек хэлний *leon* (арслан) , *podion* (савар) гэсэн үгнээс гаралтай ажээ.

Үхэшгүй мөнхийн билэгдэл болсон Цагаан уул цэцэг нь дэлхийн хамгийн ховор цэцэгсийн нэг юм.

Навч, цэцэг нь цагаан үсэрхэг бүрхүүлтэй байна. 7-9 сард 5-6 жижиг шар толгойтой од хэлбэрийн дэлбээтэй цагаан цэцэг гардаг. 
Энэхүү ургамал нь 3-20 см өндөр ба голдуу хад чулуурхаг ууланд 2000-2900 м өндөрлөг газар ургах нь элбэг. Хоргүй ургамал бөгөөд ардын эмчилгээнд хэрэглэх нь бий.

Монгол, Сибирийн нутаг, Альпийн нуруунд ургадаг ба Монголд ургаж байгаа нь Сибирийн төрөл зүйлд хамаардаг байна. 

Цагаан уул цэцгийг Монгол, Болгар, Хорват, Швейцар, Франц, Норвеги, Итали, Малайз, Индонез , Герман, Испани , Польш , Словак , Словени , Австри , Румын зэрэг олон оронд хуулиар хамгаалсан байдаг.

## Билэг тэмдэг 
200px|left
* Австрийн мөнгөн тэмдэгт 2 австри евро зоос нь цагаан уул цэцгийн зурагтай.
* Болгарын Жуулчны Холбооны билэг тэмдэг.
* Австрийн *Edelweiß* нь уг цэцгээр нэрлэгдсэн пивоны брэнд.
* Швейцар улсын албан ёсны бус үндэсний цэцэг.
* Монголын регбигийн холбооны билэг тэмдэг 

Ангилал:Ургамал
Ангилал:Ургамал судлал
Бозе-Эйнштейний конденцат

Бозе-Эйнштейн конденсацийн(БЭК) квант үзэгдэл байж болохыг онолын хувьд 1924 онд Энэтхэгийн физикч Бозе, Германы физикч Альберт Эйнштейн нар дэвшүүлсэн байна. Гэхдээ Бозе зөвхөн фотоны хийд, Эйнштейн масстай харилцан үйлчлэлгүй бозоны хий (атомын хувьд) өргөтгөн авч үзжээ. 

БЭК бол абсолют тэг температурт их ойрхон материйн хөлдсөн төлөв юм.

Ангилал:Физик
Ангилал:Альберт Эйнштейн
Хөндлөн бишгүүр

Монгол үндэсний хөгмийн зэмсэг. Монголчууд **лимбэ** хэмээн нэрлэж заншсан. Үлээх 1 нүх болон эгшиг хөг гаргах 6-н нүхтэй. Үүний дээр хөглөгөөний нэмэлт нүхнүүд доод талд байна. Хөндлөн барьж хөгжимдөнө. Нарийн шингэн дуутай. Авч явахад авсаархан. Монгол ардын урт болон богино дууг хөгжимдөхөд нэн тохиромжтой. Мөн бусад улс үндэстний болон өрнийн сонгодог аялгууг ч хөгжимдөж болно.     Гарал үүслийн хувьд бишгүүрдэх хөгжмийн төрөлд багтана. Хуучин цагт хулс, модоор, өнөө цагт хулс, гуйл, пласмаст материалуудаар хийн хэрэглэж байгаа. Хулсаар үйлдсэн зэрэгээс нь урд зүгийн хятадаас монголд нэвтэрсэн гэж ташаа ойлгож болохгүй. Харин ч хятадын хөгжмийн түүхэнд гаднаас орж ирсэн хөгжмийн зэмсэг хэмээн тэмдэглэгдсэн байдаг. Эртний түүхэнд "Ху нар (Монголчууд) **цуур**-ыг хулсны навчаар ороон үйлдчихүй" гэснээс үзвэл бишгүүрийн төрлийн хөгжмийн зэмсэгийг монголчууд өөрсдөө хийж хэрэглэж байсныг мэдэж болно. Хулс нь залаат ургамлын төрөлд багтдаг. Залаат ургамал нь 6000 гаруй зүйл байна. Түүний дотор хулсны төрлийн 200 гаруй зүйл бий. Энэ нь хөндий модорхог ургамал юм.  
Энэ хөгжмийн зэмсэг нь тархацын хувьд маш өргөн хүрээг хамардагаараа онцлог. Тиймээс ч дэлхийн олон орны үндэсний хөгжмийн зэмсэг болж байдаг. Ер нь бишгүүрдэх төрлийн хөгжмийн зэмсэгүүд нь хамгийн эртний хөгжмийн зэмсэгт тооцогддог.

Ангилал:Бишгүүр
Лимбэ

Монгол үндэсний хөгмийн зэмсэг "Хөндлөн бишгүүр"-ийн монголчууд нэрлэж заншсан нэр. **Лимбэ**. Төвөдөөр бишгүүрийн нэр. Монголд шарын шашин дэлгэрч сүм хийдүүд олноор бий болоход эрдэмтэй лам нар олон болж төвөдөөр ярих дэгжирхэж зарим зүйлийг төвөдөөр нэрлэх зэрэг байснаас ийн нэрлэх болсон байж болох. Гэвч сүм хийдэд хөндлөн бишгүүрээр хөгжимдөөд байдаггүй. Харин төвөд судар номонд бишгүүрийн тухай бичсэн зүйл олон бий. Төвөд бишгүүрийн нэрээр нэрлэх болсон шалтгааныг эндээс сурвалжилж болно.

Ангилал:Бишгүүр
Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг
Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв
Ангилал:Модон үлээвэр хөгжмийн зэмсэг