open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарчиг

Гарчиг (Заголовок. Headline). Гарчиг нь латины head – “толгойлох, удирдах” гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг. Гарчиг бол тухайн эх бичвэрийн нэр бөгөөд нийтлэл, нэвтрүүлгийн агуулгыг ямар нэг хэмжээгээр илэрхийлсэн, уншигчийн сонирхлыг татахуйц товч мэдээлэл юм. Гарчиг хэмээх төвд гаралтай үгийг Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь”-д “Ном хэвлэл, бичиг зохиолын дотор багтаж орсон зүйлийн хураангуй томъёо” гэж тайлбарлажээ. Энэ бол агуулгын товч илэрхийлэл гэсэн санааг баталж байна. Гарчиг эх бичвэрийн талаар товч мэдээлэл өгөх, уншигчийг өөртөө татах “хөтөч” болох, материалыг ач холбогдлын дарааллаар хуваарилах, сонин, сэтгүүлийн нүүрийг чимэглэг зэрэг үүргийг гүйцэтгэдэг. Гарчгийг байрлал, ач холбогдолын хувьд энгийн гарчиг, дэд буюу давхар гарчиг, булан буюу дээд гарчиг, малгай гарчиг, уруудсан гарчиг, зэрэг буурсан гарчиг, зорилгын хувьд нэрлэн мэдээлэх гарчиг, зааварлан өдөх, уриалан өдөх, хандан өдөх, мэтгэлцэн өдөх, гоо зүй, сурталчилгааны гарчиг, эх бичвэртэй холбогдож байгаагийн хувьд бүтэн ил, бүтэн далд, хагас ил, хагас далд, хэлбэрийн хувьд босоо, хөндлөн, шаталсан, холимог, гурвалжин гэх мэтээр ангилдаг. Гарчиг эх бичвэртэйгээ тохирч байх явдал бол сэтгүүл зүйн нэг ёсны бичигдээгүй хууль юм. Гарчиг бол эх бичвэрээс төрсөн бүтээгдэхүүн бөгөөд хамгийн энгийнээр хэлэхэд нийтлэл, нэвтрүүлгийн нэр мөн. Тиймээс гарчгийг оновчтой, сонирхол татахуйц өгөх шаардлагатайн хамт түүгээр дамжуулан гол утга санаагаа гаргасан байх нь чухал юм. Манай сэтгүүл зүйн практикт энэ шаардлагыг хангасан шилдэг гарчиг, цөөнгүй бий. Тухайлбал, “Одос урамдах хязгаар”, “Парис хол боловч ойр мэт” (Л.Түдэв), “Далай ээж маань “цаазын тавцанд”, “Хүр хорхой үржүүлж, хөвөн тарих хүмүүсээ яах вэ?” (Ц.Балдорж), “Зарлигаар дархалсан ууланд зэрлэгээр халдах эрх олгожээ” (Ш.Цэен-Ойдов), “Шонхорыг шогнойлгож Монголыг монцойлгох нь”, “Чив чимээгүй Туул” (Ж.Мягмарсүрэн), “Баярын тухай гунигт бодол” (Ц.Дашдондов) г.м.

Ангилал:Хэвлэл
Деонтологи

**Деонтологи** (Деонтология. Deontology Грекийн deon – “үүрэг, хариуцлага”, logos – “сургаал, үг” гэсэн үгнээс гаралтай) үүрэг, хариуцлагатай холбоотой асуудлыг авч үздэг ёс зүйн онолын үзэл баримтлал, хэсэг мөн. Энэхүү нэр томъёо, ойлголтыг анх английн гүн ухаантан, хуульч И.Бентам (1748-1835) боловсруулж, шинжлэх ухаанд оруулжээ. Тэр “хувь хүний ёс зүй ба хууль зүйн урлаг ямагт хамт оршдог” гэж тэмдэглээд “деонтологийн гол зорилго нь нийгмийн зан байдалд хувь хүмүүсийн зан байдлын шинжийг хэвшүүлэхэд оршино” (177. 85) гэж тэмдэглэснийг харгалзан үзвэл “деонтологи” хэмээх нэр томъёог өргөн хүрээнд авч үзэх шаардлагатай юм. 

Мөн нэрт судлаач Я.Н.Засурский деонтологи бол “юуны өмнө батлагдсан хуулийг хэрэгжүүлэх, ухамсарлан ойлгох явдалтай холбоотой сэтгүүлчийн хариуцлага үүрэг, эрх мөн” (177. 86) гэж тодорхойлжээ. Ёс зүйн онолд үүрэг, хариуцлагын энэ асуудал хэдийгээр чухал боловч одоо хүртэл бүрэн шийдэгдээгүй юм. Учир нь энэ ойлголт хувь хүний төлөвшилд түүний үйл ажиллагааны утга учрыг, соёлын төвшнийг, нэгдмэл шинжийг бүрэн таньж мэдэх боломж олгодог онцлогтой. Деонтологи өөрийн гэсэн ойлголтын тодорхой аппараттай байдаг. Тэдний дотор үүрэг, хариуцлага, практик сонирхол, аз жаргалтай, сэтгэл ханамжтай, амь бие хайрлахгүй байх зэрэг ойлголт гол байр эзэлдэг. 

Деонтологийн үзэл баримтлалын үндсэн зорилго нь хувь хүний соёлд бодитой оршиж буй албан үүрэг, хариуцлагын үзэгдэлтэй ямар нэг хэмжээгээр тохирсон үүргийн “хамгийн шилдэг хэв маяг”-ийг боловсруулахад оршино. Өнөөдөр олон оронд деонтологийг уран бүтээлийн хэм хэмжээний тодорхой нэг хүрээтэй (ёс зүй, эсвэл эрх зүй г.м.), эсвэл тийм хэм хэмжээний нийлбэртэй (ёс зүй + эрх зүй + …), эсвэл янз бүрийн хэм хэмжээний “зааг дээр” оршдог (ёс зүй ба эрх зүй г.м.) гэж үздэг байна. Өөрөөр хэлбэл, сэтгүүлчийн үүрэг, зайлшгүй байх ёстой зан байдлын онцлогтой холбоотой бүх юмыг деонтологитой холбож тайлбарлах оролдлого түгээмэл юм. Үүнийг ОНМХ-ийн нийтлэл, нэвтрүүлгийн бодлогын биелэлтийн шинж чанарыг тодорхойлох хэм хэмжээний систем гэсэн өргөн утгаар нь авч үзсэн тохиолдолд хүлээн зөвшөөрч болно. Сүүлийн жилүүдэд сэтгүүл зүйн деонтологийн тухай олонтаа ярьж, энэ асуудалд сэтгүүлч, судлаачид илүү их анхаарлаа хандуулж байна. Сэтгүүл зүйн онол, практик, арга зүйн үүднээс авч үзвэл деонтологи гэдэг нь: 
# ХМХ-ийн уг мөн чанараас шалтгаалан сэтгүүлч нийгмийн тодорхой нэг нөхцөл, тохиолдолд үүргээ биелүүлэхэд зайлшгүй үйлчилдэг хэм хэмжээ, шаардлагуудын нийлбэр мөн. 
# Сэтгүүлчийн үйл ажиллагааны хариуцлагын системийн тухай шинжлэх ухаан мөн. 
# Хүлээн зөвшөөрөгдсөн хариуцлагын хэм хэмжээний системийг тусгасан баримт бичгүүдийн нийлбэрийг бас деонтиологи гэж ойлгож болно. 
# Сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны субъектуудын хариуцлагыг ухамсарлан ойлгосон, түүнийг практикт хэрэгжүүлэх явцад илрэх зан байдлын шинж чанар юм. Энэ чиглэл, төсөөллүүдийн зааг дээр деонтологийн тухай ойлголт жинхэнэ утгаараа бүрэлдэн тогтох болно.

Ангилал:Ёс зүйн онол
Диахрон ба синхроны арга

Диахрон ба синхроны арга (Методы диахрона и синхрона. Diachronic and Synchronic methods). Энэ бол эхлээд хэл шинжлэл болон утга зохиол судлалын өвөрмөц ойлголт байсан бөгөөд сүүлд нийгэм-хүмүүнлэгийн судалгаанд түгээмэл хэрэглэдэг өргөн утга бүхий ойлголт, арга болон хувирчээ. Өнөөдөр шинжлэх ухаанд, түүний дотор сэтгүүл зүйд өргөн хэрэглэдэг танин мэдэхүйн диахрон – синхроны тусгай аргын үндсийг энэ ойлголт бүрдүүлсэн гэж үздэг. Энэ нэр томъёонууд эртний герегийн “дундуур”, “одоо”, “цаг үе” гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд дараах утгыг илэрхийлдэг. 1. Диахрон гэж аливаа судлагдахуунд “цаг хугацааны үе шат, онцлогоор” дамжуулан хандахыг, 2. Синхрон гэж судлагдахууныг “тухайн цаг мөчид”, “одоо цагт”, гарал үүсэл, түүхээс салган хийсвэрлэн авч үзэхийг хэлдэг. Энэ аргын гол зорилго нь судалж буй зүйлийг түүх ба орчин үеийн нэгдэлд авч үзээд, тэдний харилцан нөлөөлөх, харилцан үйлчлэх механизмыг эрж хайхад оршино. Тийм “механизм”-ын үүргийг ихэнх тохиолдолд харилцан яриа (диалог), заримдаа олон талын яриа (полилог) гүйцэтгэдэг. Тийм нэгтгэн дүгнэх үйл явцын нэг илэрхийлэл бол хронотоп байдаг. Энэ бол цаг хугацааны ба орон зайн нэгдлийг тунгаан бодсоноор хийх, эсвэл судлагдахууны үүсэл гарлын үүднээс тусгах явдал юм. Синхроны арга тухайн цаг мөчийн мэдрэмж, тухайн үе дэх ахуйн байршил, одоо цагийн шинжийг зайлшгүй илэрхийлэх албагүй. Харин диахронаар буюу байр, орон зайд түр зуурын байршилаар дамжуулан илэрхийлж болно. Диахрон ба синхроны задлан шинжилгээг тус тусд нь хэрэглэж болно. Гэхдээ тэднийг хослон хэрэглэх нь хөгжил хөдөлгөөнд оршдог, нээлттэй системийг дүрслэн үзүүлдэг боломжоороо өргөн төдийгүй сонирхолтой гэдгийг анхаарах нь чухал юм.
Ангилал:Хэл шинжлэлийн ухаан
Догол мөртийн “дэгээ”

**Догол мөртийн “дэгээ”** (“Крючок” абзаца. Paragraph “hook”). Сэтгүүлч бичиж байгаа нийтлэлийн “чиглэлийг” өөрчилж, дараагийн асуудал руу шилжихдээ уншигчдад энэ талаар дохио өгөх хэрэгтэй болдог. Үүнд догол мөртүүд тусалдаг боловч ихэнх тохиолдолд энэ нь хангалттай биш юм. Тиймээс найдвартай гинжин холбоос шаардлагатай болдог. Ийм холбоогүйгээр уншигч чиг шугамаа алдаж, будлих явдал олонтаа тааралддаг. Хэрэв чиг шугамаа алдах тохиолдол дахин дахин давтагдаж, удаан үргэлжилбэл бүх хөдөлмөр талаар өнгөрөх болно. Тиймээс уншигчийг чиглүүлж өгөхийн тулд ямар нэг хүчтэй нөлөөлөхүйц зүйл шаардлагатай болдог. Тийм аргын нэгдлийг “догол мөртийн ”дэгээ” гэж нэрлэнэ. Урьдах догол мөрийн хамгийн гол, эсвэл сүүлчийн үг дараагийн догол мөрийн эхний үг болж бичигдэнэ. Энэ бол шинэ санаа оруулахад туслана. Үг, эсвэл бүтэн өгүүлбэр ч “дэгээ” болж болно. Заримдаа “дэгээ” хэд хэдэн догол мөрийн өмнө орсон тохиолдол ч байдаг. Гэхдээ ойрхон байх нь чухал гэж үздэг. Учир нь уншигч урьдах санаагаа мартаагүй байхад дараагийн асуудал руу шилжихэд нөлөөлнө. Ямар ч нөхцөлд холбоос үг, хэллэг уншигчид зохиогчийн чиг баримжааг алдахгүй урагшлахад нөлөөлдөг сайн талтай. Бөх бат бүтэцгүйгээр нийтлэл хэзээ ч амжилт олохгүй. Туршлагатай сэтгүүлчид материалын бүтэц зохиомжийг онцгой анхаарч, асар их хүч хөдөлмөр зарцуулдаг нь тэдний амжилтын үндэс болдог юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Дорнод хязгаарын амьдрал

“**Дорнод хязгаарын амьдрал**” (“Жизнь на Восточной окраине”) сонин нь 1895 онд гарч эхэлжээ. 1895-1897 онд Оросын Чита хотод орос, монгол, буриад хэлээр долоо хоногт таван удаа, Буриадын баян худалдаачин П.А.Бадмаевын удирдлагаар гарч байсан, монгол хэлээр гарсан Монголын анхны сонин юм. Энэ сонин нь XIX зууны сүүл үеэс хаант Оросоос Алс Дорнод, тэр тусмаа Монголын талаар явуулах улс төрийн бодлогоо идэвхжүүлж эхэлсэнтэй холбоотой гарчээ. 

## Зорилго 
"Дорнод хязгаарын амьдрал" сониныг Оросын хаант засаг санхүүжүүлж байсан бөгөөд нийтлэлийн зорилго нь хөдөө аж ахуй, худалдаа, аж үйлдвэр, утга зохиол, улс төр, эдийн засгийн асуудлаар гурван хэлээр гарах, ойлгоход дөхөм байхад оршиж байв. Сонины мэдээ нийтлэлийг монголоор гаргахыг Б.Рабданов, хятадаас орчуулахыг Өнөбаяр, орос хэвлэлийг А.Синиткин зэрэг хүмүүс хариуцаж байжээ. Сонин Нийслэл хүрээ, Ховд, Улиастайд байнгын идэвхтэн сурвалжлагч суулгаж, Оросын өртөө шуудан болон орос иргэд, худалдаачдаар дамжин тарж байв. “Монголчууд тогтмол сонин хэвлэл гэгчийг мэдэхгүй, шарын шашны үзэл суртал ард түмнийг мунхруулж, манжийн Бадруулт төр хэмээх Гуан Сүн хааны бурангуй ёс ноёрхож, улс орон битүү түгжигдмэл байсан тэр үед монгол хэлээрх анхны хэвлэл “Дорнод хязгаарын амьдрал” сонин гарч, Монгол нутагт нэвтрэн тарж байсан нь хүн амын оюун санааны амьдралд гарсан нэгэн шинэ үзэгдэл байлаа” (29.362). 

## Бүтэц 
"Дорнод хязгаарын амьдрал" сонин “Хааны ордны буюу засгийн газрын албан мэдээ”, “Дорнод хязгаарын аж байдал болон орон нутгийн сонсгол”, “Дорнод хязгаартай хөрш зэргэлдээ улс орны тухай мэдээ” зэрэг байнгын долоон булантай байсан. Монгол орны дотоод байдлын талаар товч боловч мэдээллийн эх сурвалж болж, гадаадын шуурхай мэдээг монгол хэлээр гаргаж, уншигчид Монгол, Оросын аж байдлыг мэдэхэд тус нэмэр болж, хоёр орны холбоо харилцааг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэж байв. 

## Түүхэн үе 
Энэ сонин 1895-1897 онд нийт 450 дугаар гарч, 1897 оны 6 дугаар сарын 29-нд хаагджээ. Сонины хаагдсан шалтгааныг судлаачид П.А.Бадмаевын Монголыг Оросын хаант засгийн эрхшээлд татан оруулах гэсэн муйхар бодлого, тэр бодлогоо биечлэн гүйцэтгэх төв штаб болгох зорилгоор байгуулагдсан худалдааны компанийн ажил сүйрч баларсантай холбоотой гэж үздэг. 

“Дорнод хязгаарын амьдрал” сонин нь Монголд Оросын хувьсгалт ардчилсан үзэл дэлгэрэхэд зохих нөлөө үзүүлсэн, Оросын дэвшилт сэхээтнүүдийн эх суурийг нь тавьсан хэвлэлүүдийн илчлэн шүүмжлэх чиглэлийг хэрэгжүүлэхэд санаачилгатай ажилласан, бас гэгээрүүлэх шинжтэй, зарим талаараа дэвшилт ардчилсан үзэлтэй сонин байжээ. Энэ сонин нь “XIX зууны сүүл үеийн Монголын түүхийн чухал сурвалж болж, олон нийтийн ухамсар, мэдлэгийг ахиулахад нөлөөлж, тэдэнд дэвшилт үзэл төлөвшүүлэхэд зохих хувь нэмэр оруулахын хамт Монголын дэвшилт сэхээтнүүдээс тогтмол хэвлэл эрхлэн гаргахад үнэтэй үлгэр загвар болсон”(58.70) юм.

Ангилал:Монголын сонин
Ангилал:Монгол хэлээрx сонин
Ангилал:1895 онд анх хэвлэгдсэн
Захидал

]]
 (электрон захидалд зориулсан хаягны цонхтой)]]
**Захидал** (Письмо. Letter. Private). Захидал хэмээх нэр томьёог утга зохиол, сэтгүүл зүйд хэд хэдэн утгаар хэрэглэдэг. Сэтгүүл зүйн бичлэгийн зүйл, уран зохиолд баатрын дүрийг гаргахад ашигладаг зохиомжийн элемент, утга зохиол судлалд судалгааны эх сурвалж болдог онцлогтой юм. 

1. Сэтгүүл зүйд захидал гэдэг нэр томьёог маш өргөн утгаар хэрэглэдэг бөгөөд редакцын газарт илгээсэн бүх зүйлийг, түүний агуулгыг үл харгалзан захидал гэж үздэг. Ер нь редакцын газарт олон түмнээс ирж буй материалуудын ихэнх нь сэтгүүл зүйн бичлэгийн төрөл, зүйлд үл хамаарах хувийн сэтгэгдэл, санал бодол, эргэцүүлэл маягийн зүйл байдаг учраас захидал гэсэн ерөнхий нэрээр нэрлэж заншсан бөгөөд сэтгүүл зүйн хөгжлийн явцад бичлэгийн тодорхой нэг зүйл болж хэвшсэн юм. Уншигчдын захидал нь амьдралын гүнд нь болж байгаа үйл явдал, баримтын талаар үнэн бодитой мэдээлэл агуулдгийн хамт олон нийтийн санал бодол, хүсэл эрмэлзэл, дуу хоолой байдгаараа сэтгүүл зүйн олон нийтэч зарчмын илрэл, ил тод байдал, олон ургальч үзлийг хөгжүүлэх чухал хүчин зүйл болдог. Захидал редакцын газруудад өгч буй “нийгмийн захиалга”, сэтгүүлчдийн нийтлэл, нэвтрүүлгийн чухал эх сурвалж, ОНМХ-ийн болон нийгмийн бусад институтын үйл ажиллагааг хянаж буй олон түмний хяналтын нэг өвөрмөц хэлбэр, төр засагтай хөдөлмөрчдийг холбох үр нөлөө бүхий хэрэгслийн үүргийг гүйцэтгэдэг. Энэ утгаар нь авч үзвэл уншигчдын захидал иргэний нийгмийн үндсэн шинж болох иргэний сэтгүүл зүйн салшгүй хэсэг, түүнийг эрчимтэй хөгжүүлэхэд нөлөөлөх чухал хүчин зүйл юм. Манай орны тогтмол хэвлэлд уншигчдын захидалд онцгой анхаарал тавьж, түүнийг янз бүрийн арга хэлбэрээр нийтэлж ирсэн уламжлалтай. Орчин үед уншигчдын захидлын газар зүйн болон сэдвийн хүрээ эрс өргөжиж, тодорхой асуудлыг дэвшүүлэн тавьсан, шийдвэрлэх арга замын заасан, нийгмийн төлөө санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлсэн материалын тоо олширч байна. 

2. Уран зохиолын баатрын зан төрх, санаа бодол, хоорондох харилцааг илэрхийлэх, үйл явдал, үзэгдлүүдийг хооронд нь холбох, учир зүйн холбоог оновчтой болгох зорилгоор ашигласан зохиомжийн элементийг утга зохиол судлалд захидал гэж нэрлэдэг. Мөн зохиол бүтээлээ захидал маягаар зохиомжлон бичих арга байдаг. 

3. Зохиолч, сэтгүүлч, эрдэмтэн болон нийгэм, улс төрийн зүтгэлтнүүдийн найз нөхөд, хамаатан садан, бусад хүмүүст хандаж бичсэн хувийн захидал нь уран бүтээлчийн өв, судалгааны чухал эх сурвалж болдог. Хожим тийм захидлуудыг эмхэтгэж, бие даасан бүтээл болгон гаргах явдал түгээмэл юм. Жишээ нь: “Монголын уран зохиолын дээжис” 108 ботийн 2 ботийг монголын зохиолчдын хувийн захидалд зориулсан байна.

## Цахим холбоос 


Ангилал:Цаасан бүтээгдэхүүн
Ангилал:Зурвас
Жана өмир сонин

**“Жана өмир”** буюу “Шинэ амьдрал”) сонин. Монгол Улсын Баян-Өлгий аймгийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийн харъяа сонин. Монголын анхны аймгийн (орон нутгийн) сонинуудын нэг бөгөөд МАХН-ын Х-р Их хурлын заалтын дагуу 1941 оны 12 дугаар сарын 19-нд “Өркендеу” (“Хөгжил”) нэртай Өлгий хотод казах хэлээр 1000 хувиар хэвлэгдэн гарч эхэлжээ. 

МАХН, Төр засгаас үндэсний цөөнхийн соёлыг хөгжүүлэх зорилгоор казах хэл дээр гаргасан энэ сонин өнөөдөр хүртэл тасралтгүй гарч байгаа цөөхөн сонины нэг юм. 1956 оны нэгдүгээр сараас нэрээ өөрчилж “Ж. ө.” (“Шинэ амьдрал”) нэртэй болжээ. “Хэвлэл мэдээллийн чөлөөт байдлын тухай” Монгол Улсын хуулийн дагуу 1999 оноос харъяаллаа өөрчилж, аймгийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийн харъяалалд шилжсэн байна. Сонин олон жилийн турш казах, монгол хэлээр 7 хоногт 2 удаа 5000-10000 хувиар хэвлэгдэж байв. Одоо 7 хоногт 1 удаа 1000 гаруй хувиар хэвлэгдэн гарч байна. Анхны эрхлэгч нь зохиолч, сэтгүүлч Х.Махфуз байжээ. Мөн Баян-Өлгий аймагт утга зохиолын “Шугыла” (“Туяа”) сэтгүүл 1957 оноос эхлэн казах хэлээр улирал тутам гарч байна. Орон нутгийн тогтмол хэвлэлийн эх суурийг тавьсан “Ж. ө.” сонины дараа МАХН-ын Төв Хорооны 1944 оны 11 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 72 дугаар тогтоолоор “Хөдөлмөрийн төлөө” (Өвөрхангай), “Хөдөрмөр” (Ховд), “Алтайн хөгжил” (Говь-Алтай), “Сүхбаатарын зам” (Сүхбаатар), “Туяа” (Завхан), “Дөл” (Дорнод), “Говийн мэдээ” (Өмнөговь), “Тэргүүний малчин” (Увс), “Ялалт” (Дорноговь) , “Эрх чөлөө” (Хөвсгөл) зэрэг аймгийн сонин гарч эхэлжээ. “Архангайн үнэн” (Архангай) сонин 1947 оноос, “Лениний зам” (Баянхонгор), “Урагшаа” (Хэнтий), “Сүхбаатарын туг” (Сэлэнгэ), “Анхдугаар таван жил” (Төв), “Дэвшилт” (Булган), “Улаан туг” (Дундговь) зэрэг сонин 1948 оноос гарч эхэлснээр манай бүх аймаг сонинтой болж, орон нутгийн сонин хэвлэлийн систем бүрэлдэн тогтсон онцлогтой юм. 1990 оноос орон нутгийн сонин, сэтгүүлийн тоо нэмэгдэж, өнөөдөр орон нутагт 60 гаруй сонин хэвлэл тогтмол гарч байна.
Ангилал:Монголын сонин
Зүйл (сэтгүүл зүй)

**Зүйл** (Виды жанра. Kinds of genres). Сэтгүүл зүйд мэдээллийн, шинжлэлт, уран сайхны, туслах гэсэн бичлэгийн дөрвөн төрөл байдаг. Төрөл бүр дотроо бие даасан олон тооны зүйлтэй байна. Тухайлбал, мэдээллийн бичлэгийн төрөлд нь мэдээ, тайлан, ярилцлага, сурвалжлага, захидал гэх мэт зүйлүүдийг өөртөө агуулдаг. Ийнхүү нэгэн төрлийн доторх ялгааг зүйл гэнэ. Зүйл болгон бичлэгийн арга, зорилго, хамрах хүрээ, зорилго, хэл найруулга, хэмжээ, үнэлэлт дүгнэлт зэрэг олон онцлог шинжээрээ нэг нь нөгөөгөөсөө ялгардаг. Гэхдээ төрлийн ерөнхий шинж чанарыг ямагт хадгалах онцлогтой юм. Тухайлбал, мэдээллийн бичлэгийн төрлүүд болж байгаа үйл явдлын талаар шуурхай мэдээлэх, шинжлэлт бичлэгийн төрлүүд тухайн үйл явдлыг задлан шинжилж, нэгтгэн дүгнэх замаар, шалтгаан, үр дагаварыг гаргаж, үнэлэлт, дүгнэлт өгөх, нийтлэл – уран сайхны бичлэгийн төрлүүд үйл явдлыг уран сайхны аргаар дүрслэн үзүүлэх зорилго тавьдаг зэрэг шинжийг хадгалдаг онцлогтой юм.

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ивээн тэтгэгч

**Ивээн тэтгэгч** буюу **спонсор **(,  – “даалгах, үүрэг болгох” гэсэн үгнээс гаралтай) нь анх өөртөө ямар нэг алдаа мадаг, буруу зөрүү юмны төлөө хариуцлага хүлээхийг дааж авсан хүнийг буюу батлан даагчийг илэрхийлж байжээ. Шашны хүрээнд хүүхдийн шашны боловсролын төлөө хариуцлага хүлээсэн загалмайлсан эцэг, эсвэл эхийг нэрлэдэг байв. Ажил хэргийн хүрээнд энэ нэр томьёог анх аливаа бараа бүтээгдэхүүнийг сурталчилсан радио тайлбарлагчид хөлс төлөх харилцаанд хэрэглэж эхэлжээ. Орчин үед ивээн тэтгэгч хэмээх ойлголтыг маш өргөн утгаар хэрэглэх болж, ямар нэгэн хөдөлгөөн, санаачилга, байгууллага, хувь хүнд санхүүгийн болон бусад төрлийн тус дэмжлэг үзүүлж буй хувь хүнээс эхлээд компани, пүүс, янз бүрийн сан, нийгэмлэгийн үйл ажиллагааг хэлдэг байна. Ялангуяа сонгуулийн кампанит ажлын үед ивээн тэтгэх үйл ажиллагаа өргөн хүрээнд өрнөдөг. Томоохон компани, байгууллага, хувь хүмүүс янз бүрийн арга хэмжээ болон сурталчилгааны материалуудыг сонин хэвлэлд нийтлэх, радио телевизээр нэвтрүүлэх, бие даасан сонин гаргах ажлыг ивээн тэтгэдэг. Сүүлийн үед урлагийн “оддын” тайлан тоглолт, шоу цэнгээний үйл ажиллагааны мэдээллийн ивээн тэтгэгчээр хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд ажиллах явдал өргөжиж байна. Ивээн тэтгэх үйл ажиллагааг нэг удаагийн, байнгын, урт хугацааны, тохиолдлын шинжтэй гэж ангилдаг. Тухайлбал, АНУ-д их, дээд сургуулиудыг янз бүрийн хувийн сангуудын тусламжтайгаар байнга санхүүжүүлэх явдал түгээмэл юм. Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг дэмжих, хамтран ажиллах явдал өргөжиж байгаа нь чөлөөт хэвлэлийг хөгжүүлэх, санхүүгийн чадавхыг сайжруулах, идэвх санаачилгыг дээшлүүлэхэд эерэг нөлөө үзүүлж байна.
Идэвхтэй мэдээлэл

**Идэвхтэй мэдээлэл** (Активная информация. Active information). Сэтгүүл зүйн мэдээллийг зохиогчийн тусгаж буй аргын хувьд идэвхтэй, идэвхгүй мэдээлэл гэж ангилдаг. Сэтгүүлчийн уйгагүй хөдөлмөрийн үр дүнд эрж хайж олж авсан мэдээ баримтыг үндэслэж бичсэн мэдээллийг идэвхтэй мэдээлэл гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл, идэвхтэй үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон мэдээлэл гэсэн утга санааг илэрхийлдэг. Харин утсаар авсан, хэн нэгний хэлж өгсөн, захидал, илтгэл гэх мэт бэлэн баримтыг ашиглан бичсэн мэдээллийг идэвхгүй мэдээлэл гэж нэрлэдэг. Идэвхтэй болон ашигтай мэдээлэл ямагт харилцан нөлөөлөлтэй байдаг бөгөөд идэвхтэй мэдээлэл ашигтай, ашигтай мэдээлэл идэвхтэй байх магадлал нь өндөр юм. Идэвхгүй мэдээллийн эх сурвалж нь ихэнх тохиолдолд баталгаатай бус, цаг алдсан байдаг учраас ашиггүй байх явдал түгээмэл юм. Орчин үед дэлхий дахины болон манай орны сэтгүүл зүйн өмнө тавигдаж буй тулгамдсан зорилтын нэг бол ашигтай болон идэвхтэй мэдээллийн тоог нэмэгдүүлж, мэдээллийн багтаамжийг дээшлүүлэх асуудал болж байна.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Интерактив телевиз

**Интерактив телевиз** (). Үүнийг заримдаа ярианы телевиз гэж нэрлэдэг. Өөрийнхөө нэвтрүүлэгт хэрэглэгчдийн хүсэлтээр эх бичвэр, график болон бусад мэдээллийг ашиглаж, түүнийг гэрийн телевиз эсвэл дисплейд гаргадаг телевизийн нэмэлт үйлчилгээний систем юм. Утас эсвэл кабелийн тусгай шугамаар хэрэгждэг хоёр талын харилцаа нь хэрэглэгчид гэрээсээ гаралгүй худалдаа хийх, бусад үйлчилгээнд оролцох боломж олгодог. Мөн үүнийг теленэвтрүүлгийн хүртээмж, чанарын талаарх түүвэр судалгаанд өргөн хэрэглэдэг. Интерактив телевизийн системийн тодорхой жишээ бол АНУ-ын “Кьюб”, Их Британийн “Вьюдейта”, Канадын “Телидон” телевиз юм.

Ангилал:Телевизийн техник
Инфомершиал

**Инфомершиалс** (Infomer-cials). Англи хэлний information commercials буюу мэдээлэл, сурталчилгааны зарлал хэмээх хоёр үгийн нийлбэрээс гарсан нэр томъёо юм. ХХ зууны сүүлийн 25 жилд агуулгын хувьд төрөлжсөн олон арван суваг бүхий кабелийн телевиз эрчимтэй хөгжиж, өргөн дэлгэрсэн нь арилжааны сурталчилгааг тодорхой хаягаар хүргэх боломж эрс нэмэгджээ. Үүнтэй холбоотой ОНМХ-ийн практикт инфомершиалс хэмээх нэр томьёо идэвхтэй нэвтэрсэн бөгөөд энэ нь нэвтрүүлгийг зориулж буй хүлээн авагчдын бүлгийн бүх шалгуурт маш нарийн «тохируулсан» телевизийн шоу хэлбэрээр явуулдаг төлбөртэй сурталчилгаа юм.
Ангилал:Зар сурталчилгаа
Ангилал:Телевизийн нэвтрүүлэг
Зөвлөмж

**Зөвлөмж** (Рекомендация. Recommendation). Сонин хэвлэлд зөвлөмж (зөвлөгөө) нэртэй материал тогтмол гардаг. Практикт тулгарч буй аливаа асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэгдсэн зөвлөмжийг агуулсан эх бичвэрүүд хүлээн авагчдын мэдээллийн эрэлт хэрэгцээ, хүсэл сонирхолтой холбоотой бий болжээ. Хэрэв зөвлөмж, зөвлөгөөний агуулгыг бүрдүүлж буй мэдээллийг хэв маяг, төрлийн хувьд авч үзвэл энэ нь ихэнх тохиолдолд хөтөлбөрийн шинжтэй мэдээлэл болдог. Тусгаж буй асуудлын үндэслэл, учир шалтгаан, үнэлэлт дүгнэлт, хэтийн төлөв зэргийг тусгадаг шинжээрээ зөвлөмж шинжлэлт бичлэгийн төрлийн олон шинж чанарыг өөртөө агуулдаг. Мөн баримтуудад дүн шинжилгээ хийж, харьцуулан үзүүлэх замаар хүлээн авагчдыг итгүүлэх үнэмшүүлэх зорилго тавьдаг. Зөвлөмжийг мэдээлсэн, шинжлэлт, тодруулах шинжтэй гэж ангилж болно. Манай тогтмол хэвлэл, радио, телевизд гарч буй зөвлөмжийн ихэнх нь сонгож авсан сэдвийг тайлбарлах, сурталчлах, анхны мэдэгдэхүүн өгөх шинжтэй мэдээлсэн болон тодруулсан зөвлөмжүүд юм. Зөвлөмжийн өөр нэг онцлог шинж нь тэдний зохиогч нь тодорхой салбар, чиглэлийн мэргэжилтнүүд байдаг явдал мөн. Шинжлэлт зөвлөмжийг цуврал маягаар тогтмол өгдөг тохиолдол түгээмэл ажиглагддаг. Гол төлөв сурган хүмүүжүүлэгч, сэтгэл судлаач, эмч, хуульч зэрэг мэргэжлийн хүмүүсийн бичсэн номын хэсгээс цуврал болгон нийтэлдэг. Зөвлөмж нь мэдээллийн багтаамж, танин мэдүүлэх ач холбогдол сайтай, олон нийтийн сэтгэл зүйд нөлөөлөх чадвар нь өндөр байдаг онцлогтой юм. Сүүлийн үед дан зөвлөмжийн шинжтэй материалуудаас бүрдсэн, төрөлжсөн сонин, сэтгүүлийн тоо нэмэгддэг хандлагатай байна.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Индукци

**Индукци** (*лат.* ˌinducereˈ - “шалтгаалах, нөлөөлөх, нэвтрүүлэх, эргээд гарах, мэдээд гарах”) нь ямарваа нэгэн үзэгдэл буюу ерөнхий ухагдахуун эсвэл байгалийн хуулийг ажигласаны үндсэн дээр түүнээсээ ерөнхий ойлголт болон туршлага суух утгыг илэрхийлдэг. Энэ бол ажиглалт болон туршилтын дүгнэлттэй холбоотой танин мэдэхүйн арга юм. Логикийн үүднээс авч үзвэл нэгж, эсвэл тусгай баримжааны үндсэн дээр онцгой дүрэм журмын дагуу гаргаж авсан ерөнхий санаа бодлыг агуулсан оюун дүгнэлт гэж ойлгож болно. Шинжлэх ухаанд болон өдөр тумын амьдралд нийтлэг шинжтэй олон зүйл нь тусгай баримтуудыг эзэмшсэний үр дүнд бий болдог. Нэгж болон тусгайгаас ерөнхий руу шилжих үйл явц хүний оюун санаандаа явагддаг. Тухайлбал, XYII зууны эхэнд Кеплер: “Аливаа гариг эллипсийн дагуу хөдөлдөг бөгөөд түүний аль нэг цэгт Нар оршин тогтдог” (Сүүлд үүнийг Кеплерийн нэгдүгээр хууль гэж нэрлэх болсон) гэдгийг баталсан байдаг. Энэ дүгнэлтийг Газар, Ангараг, Сугар зэрэг тусгай гариг бүрийн хөдөлгөөнийг судалсаны үндсэн дээр хийжээ. Үүний дараа энэхүү индукцийн аргыг шинжлэх ухааны аль ч салбарт түгээмэл хэрэглэдэг болжээ. Индукцийн тусламжтайгаар нийтлэлийн мэдээлэл олж авах объектив үндэслэл бол ерөнхий зүй тогтлын холбоогоор нэгдсэн үйл явдлуудын давтамж байдаг бөгөөд түүний үндсэн дээр нэгж, тусгай баримтуудад тулгуурлан ерөнхий хуулийг тогтоож болно. Индукцийн тусламжтайгаар хийж буй дүгнэлтээ илүү найдвартай, үнэмшилтэй болгохын тулд дараах шаардлагуудыг хангасан байх шаардлагатай. Үүнд: а. урьдчилсан нөхцөл, баримжааны төвшинд авч үзэж буй зүйлийн (судлагдахуун) тоо аль болохоор олон байх, б. энэ зүйлүүд аль болохоор олон төрөлтэй байх, в. тэд дүгнэлтэнд тусгаж буй зүйлийн ангилал, төрлийн шинж чанарыг илэрхийлж, төлөөлж чадахуйц байх, г. учир зүйн өгүүлэхүүн хэмжээний хувьд аль болохоор их, дүгнэлтийн субъект аль болохоор бага байх, д. дүгнэлтэнд өгүүлж буй зүйлүүдийн нийлбэрийг илэрхийлж байгаа шинж тэмдгүүд тэдний хувьд маш чухал байх зэрэг болно. Орчин үед индукцийн аргыг сэтгүүл зүйн онол, арга зүй, практикийн асуудлуудыг судлахад өргөн хэрэглэж байна.

Ангилал:Логик
Ангилал:Танин мэдэхүйн онол
Ангилал:Шинжлэх ухааны онол
Кабелийн телевиз

**Кабелийн телевиз** (). Хиймэл дагуулаас дамжуулсан нэвтрүүлгийг кабелийн сүлжээний тусламжтайгаар хүлээн авдаг телевизийг кабелийн телевиз гэж нэрлэдэг. Төв станциас хүлээж авсан нэвтрүүлгийг үйлчилгээний болон тоног төхөөрөмжийн хөлсийг тогтмол төлдөг захиалагчдад дамжуулж байдаг кабелийн телевизийн систем гэж ойлгож болно. Анх 1980 онд сансрын теле нэвтрүүлгийг Америкийн бизнесмен Тэд Тернерийн байгуулсан Сable news Network (CNN) телекомпани АНУ-ын кабелийн сүлжээгээр дамжуулж эхэлжээ. Америкийн телекомпанийн түүхэнд эргэлтийн үе болсон 1985 он хүртэл нэвтрүүлгийг гол төлөв Америкийн хүлээн авагчдад зориулж байжээ. Наяад оны хоёрдугаар хагаст хилийн чанадад CNN-ийн 40 гаруй сурвалжлах төв нь ажиллах болж, өөрийнхөө үйл ажиллагаагаар дэлхий дахиныг хамарсан теле мэдээллийн алба болж хувирсан юм. 1989 онд Баруун Европт Intelsat хиймэл дагуулаар дамжуулан РАL системээр нэвтрүүлэг цацаж эхэлжээ. CNN Зөвлөлтийн хиймэл дагуулын холбооны боломжийг ашиглах замаар өөрийн нэвтрүүлгийг дамжуулах хүрээг мэдэгдэхүйц өргөтгөсөн бөгөөд 80-аад оны эцэст түүний нэвтрүүлгийг дэлхийн 89 оронд үзэж байжээ. CNN-ний нэвтрүүлэг Африк, Ойрхи Дорнод, Энэтхэг, Өмнөд ба Дорнод Азид олон түмний хүртээл болж чадсан юм. Зөвхөн мэдээллийн оройн нэвтрүүлэг бэлтгэдэг АНУ-ын бусад телекомпанитай харьцуулахад 24 цагийн турш мэдээлэл цацдаг CNN ямар ч өрсөлдөгчгүй байсан гэж хэлж болно. Шууд сурвалжлагыг гол төлөв онцгой чухал үйл явдлын халуун цэгээс дамжуулдаг бөгөөд хиймэл дагуулын авсаархан хүлээн авагч, дажуулдаг тоног төхөөрөмжөөр зэвсэглэгдсэн СNN-ий сурвалжлах хэсгийн дамжуулсан нэвтрүүлэг нь тэр чигээр нь эфирт цацагддаг онцлогтой юм. Үндэсний хэмжээний телекомпаниудын мэдээллийн оройн нэвтрүүлэг эфирт гарахаас өмнө СNN болсон үйл явдлын талаар аль хэдийд мэдээлж амжсан байдаг. CNN өөрийнхөө үйл ажиллагааны цар хүрээ, мээдэллийн багтаамж, шуурхай, хүртээмжтэй чанараар дэлхий нийтийг хамарсан мэдээллийн телекомпани болон хувирчээ. 1997 онд түүний нэвтрүүлгийг дэлхийн 210 орны 170 сая өрх үзэж байв. СNN-ий 24 цагийн турш мэдээлэл дамжуулдаг албын амжилт нь дэлхийн зарим медиа-магнат тийм мэдээллийн суваг байгуулж, түүнтэй өрсөлдөх оролдлого хийхэд хүргэжээ. 1996 онд Р.Мэрдокийн «Ньюз корперейшн» корпораци АНУ-д 24 цагийн турш мэдээлэл дамжуулдаг Fox News Channel кабелийн сувгийг оруулж ирсэн юм. Мөн «Майкрософт» болон «Женерал Электрик» корпорациуд хамтран 24 цагийн турш мэдээлэл өгдөг өөр нэг кабелийн телевизийн суваг – МSNВC-ийг байгуулжээ. Орчин үед кабелийн телевиз маш эрчимтэй хөгжиж байгаа бөгөөд Их Британийн ВСС World, BskyB, Eurosport, MTV Europa, Children's Channel, Паневропын телемэдээллийн Олон үндэстний Euronews, Германы Deutsche Welle сувгууд онцгой байр эзэлдэг. Манай оронд кабелийн телевиз өнгөрсөн зууны 90-ээд оны дунд үеэс ажиллаж эхэлсэн бөгөөд өнөөдөр хот, хөдөөд “Сансар”, Хийморь”, “Сүлжээ”, ЛХА, “Super vision” зэрэг 30 орчим кабелийн телевиз үйл ажиллагаа явуулж байна.

Ангилал:Телевизийн техник
Ангилал:АНУ-ын шинжлэх ухаан
Контекст

**Контекст** (). Латины contextus – “нягт уялдаа холбоо, нэгдэл” гэсэн утгатай үгнээс гаралтай нэр томъёо. Агуулж буй үг бүр (эсвэл өгүүлбэр, хэллэг г.м.) нь тухайн эх бичвэртэй шууд холбоотой тодорхой утга санааг илэрхийлдэг эх бичвэрийн харьцангуй төгс хэсэг (хэллэг, өгүүлбэр, мөчлөг, бадаг г.м.) мөн. Контест эх бичвэр, үг ярианд бүрэн гүйцэд дууссан утга санаа өгч, эх бичвэрийн уран сайхны нэгдлийг хангахад нөлөөлдөг. Тийм учраас аливаа үг эсвэл хэллэгийг зөвхөн контекстийн тусламжтайгаар үнэлэх боломжтой юм. Хэрэв энэ ойлголтыг өргөн утгаар нь авч үзвэл тухайн бүтээл, эх бичвэрийг бүхэлдээ контекст гэж хэлж болно.

Ангилал:Утга зохиолын нэр томьёо
Ангилал:Хэл шинжлэлийн ухаан
Инфотейнмент

**Инфотейнмент** (infotainment). Өнгөрсөн зууны 1980-90-ээд оны үед теле нэвтрүүлгийн арилжааны шинж улам гүнзгийрч, хөгжөөн баясгах элементүүд сэтгүүл зүйн бичлэгийн гол гол төрлүүдэд нэвтэрч, тэдний хэлбэр, зохиомжийг эвдэхэд нөлөөлж, мэдээллийн нэвтрүүлэгт инфотейнмент хэмээх үзэгдэл ажиглагдах болжээ. Энэ бол «мэдээлэл», «зугаа цэнгэл» (information+еntertainment) гэсэн хоёр үгнээс бүтсэн ойлголт бөгөөд хүлээн авагчдад мэдээлэл хэмээх нэрийн дор бодит мэдээллийн ямар ч шинж, ач холбогдолгүй цэвэр зугаацуулах утга агуулга бүхий зүйлийг өгч буй материалын төрөл юм. Мөн инфотейнментийн төрөлд шоу, ток-шоу хэлбэрээр өгч байгаа нийгмийн ач холбогдолтой шинэ мэдээллээр хомс, утга агуулгын хувьд тааруу мэдээллийн зугаацуулах нэвтрүүлгүүд багтдаг.
Ангилал:Хэвлэл
Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Үзвэр үйлчилгээ
Эшлэл

**Эшлэл** зохиогч өөрийнхөө дэвшүүлэн тавьж буй санаа бодлыг батлах, хэн нэгний дүгнэлт, санаа бодлыг үгүйсгэх, маргах зорилгоор бусдын зохиол бүтээл, хэлсэн үг, баримт бичгээс тэр хэвээр нь, эсвэл гол утга санааг сонгон авч бүтээлдээ гарч болгон ашигласан үг, өгүүлбэр, догол мөрийг эшлэл гэж нэрлэдэг. Эшлэлийг шууд ба дам гэж ангилдаг. Шууд эшлэл гэдэг нь тухайн үг, өгүүлбэр, догол мөрийг ямар ч өөрчлөлтгүйгээр тэр хэвээр нь хашилтад авч хэрэглэсэн эшлэлийн төрөл юм. Хэрэв бусдын бичсэн, хэлсэн үгийн гол утга санааг авч, өөрийн үгээр найруулан бичиж хэрэглэсэн бол дам эшлэл болно. Эшлэлийн аль ч төрөлд хэний, хэдэн онд хэвлэгдсэн, ямар бүтээлийн, хэд дэх талаас авсныг тодорхой заан тэмдэглэх шаардлагатай. Эшлэлийг судалгаа шинжилгээний бүтээл болон тогтмол хэвлэлд түгээмэл ашигладаг. Хэрэв зүүлт хийлгүйгээр хуулан ашигласан, эсвэл тодорхой нэр заагаагүй бол бүтээлийн хулгай гэж үздэг юм.

Ангилал:Зохиогчийн эрх зүй
Ангилал:Шинжлэх ухааны ажил
Монголын Ардын Нам (сэтгүүл)

“Монголын Ардын Нам”. Монголын хувьсгалт хэвлэлийн түүхэнд тогтмол хэвлэлийн уламжлалт хэлбэр болох сонинтой зэрэгцэн гарсан анхны сэтгүүл юм. МАН-ын II их хурлын шийдвэр ёсоор 1923 оны 10 дугаар сараас эхлэн сар тутам 5-6 хэвлэлийн хуудастай номын хэлбэрээр гарч эхэлжээ. “Улс төр, гэгээрэл”, “Эдийн засаг”, “Нам эвлэлийн байгууллага”, “Монгол Ардын Намын түүх” зэрэг тогтмол булантай энэ сэтгүүл намын II их хурлын шийдвэрийг тайлбарлах, ард олон, ялангуяа, Намын гишүүдийн улс төрийн идэвхийг өрнүүлж, нам олон түмний холбоог бэхжүүлэх үйлсэд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Сэтгүүл II их хурлын үндсэн бүх материалыг нийтэлсний дотор их хурлаас В.И.Ленинд явуулсан цахилгаан утсыг хэвлэжээ. “М. А. Н.” сэтгүүл намын байр суурийг хамгаалж, түүний бодлогыг мушгин гуйвуулах аливаа илрэлтэй шийдвэртэй тэмцэж байв. “Монголын Залуучууд”-ын “Манай нам” сэтгүүлд гарсан нэгэн нийтлэлийг буруушаан шүүмжилсэн “Үнэнч шударга байвал зохих тухай” гэсэн гарчигтай өгүүлэл нь манай хэвлэлийн түүхэнд зэрэгцэн гарч байгаа хэвлэлүүд нэг нэгнийхээ нийтлэлийг үнэлж дүгнэсэн анхны оролдлого бөгөөд хэвлэлийн тойм, шүүмж судлалын эхлэл байжээ” (58.225). Энэ шүүмж нь ардын намыг дайрч давшлах оролдлогыг няцаахын хамт цаашид тогтмол хэвлэлийг хэрүүл маргаан, хов жив, аар саар асуудлаар хөөцөлдөх талбар болгохоос сэрэмжлүүлж, мэдээллийн зарчимч шударга хэрэгсэл болгон төлөвшүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн байна. “М. А. Н.” сэтгүүл, сонин сэтгүүл хоёрын дүр төрх, зааг ялгааг тодруулан төлөвшүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байсан төдийгүй тогтмол хэвлэлийн өвөрмөц төрөл болох сэтгүүлийг монголын сэтгүүл зүйд хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ.
Ангилал:1923 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын сэтгүүл
Ангилал:Монгол Ардын Нам
Монгол ардын үндэсний соёлын зам

**Монгол ардын үндэсний соёлын зам** нь 1934 оны нэгдүгээр сараас гарч эхэлсэн “үндэсний оюутан, идэвх анхаарлыг татсан уран зохиол, уран сайхны олон нийтийн зурагт сэтгүүл” бөгөөд Монгол Улсын тусгаар тогтносон хувьсгалт төрийн бодлогод нийцүүлэн, өөрийн үндэсний соёлыг хөгжүүлэх” (58.250) зорилготой байжээ. Сэтгүүлийн нийтлэлийн бодлого нь империализм, феодализмыг эсэргүүцсэн хувьсгалыг туйлд нь хүргэх, улс орны эдийн засгийг хөгжүүлэх, ард түмний аж байдлыг сайжруулах, соёл урлагийг хөгжүүлэх үйлсэд утга зохиол, урлагийн бүтээлээр үйлчлэхэд чиглэгдэж байсан бөгөөд 1934-1940 онд нийт 30-аад дугаар гарчээ. Манай орны утга зохиолын хөгжилтөд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн энэ сэтгүүл “Улс төр”, “Уран зохиол”, “Урлаг”, “Шүүмжлэл” гэсэн тогтмол булан ажиллуулж, тухайн үеийн нийгэм-улс төрийн үйл явдлыг намын бодлогын үүднээс уран зохиолын элдэв хэлбэрээр дүрслэн харуулсан бүтээлүүдийг голлон нийтэлж байв. Д.Нацагдорж, Д.Цэвэгмид, Д.Наваан-Юндэн, С.Буяннэмэх, М.Ядамсүрэн, Г.Сэр-Од, Н.Цэенжав зэрэг зохиолчдын бүтээлийн хамт М.Горькийн “Эх” роман, “Салхич шувууны дуун” зэрэг сонгодог зохиолуудыг орчуулан нийтэлж байжээ. 

Сэтгүүлийн бүтэн дугаарыг заримдаа улс, нийгмийн чанартай томоохон үйл явдалд зориулж сэдэвчилсэн байдлаар гаргаж байсан нь тухайн үед нэн шинэлэг зүйл байв. Энэ сэтгүүл нь зураг чимэглэлийн хувьд нэлээд сайн гарч байсан бөгөөд гар, гэрэл зургийг тогтмол нийтэлдэг байв. Монголын хувьсгалт хэвлэлийн нийтлэл гучаад онд урьдаас баяжиж, бичлэгийн шинэ төрөл, зүйлүүд гарч, орчин үеэ чадварлаг тусгасан өгүүллэг, найруулал, тэмдэглэл, шог найруулал зэрэг зүйлүүд цоо шинээр үүсэн буй болж байсныг энэ сэтгүүлийн нийтлэлээс ажиглаж болно. Тус сэтгүүлд шинэ үеийн уран зохиолыг үндэслэгчид Д.Нацагдорж, Ц.Дамдинсүрэн, С.Буяннэмэх нарын хүмүүс ажиллаж байжээ. “М. а. ү. с. з.” сэтгүүл уран зохиолын судлал, шинжлэлд зориулсан тусгай булан ажиллуулж, шинээр гарсан бүтээлийн талаар санал бодлоо солилцох, зохиолыг хэрхэн сайн бичих, уран зохиол бүтээх арга замыг сүвэгчлэх тухай санал зөвлөгөө өгөх зорилгоор шүүмж гаргадаг байв. Мөн театрын урлаг, дуу хөгжмийн асуудалд ихээхэн анхаарал тавьж, энэ талаар олон материал нийтэлсэн байдаг. Сэтгүүлийн өөр нэг онцлог нь өөрийн захиалгын рекламыг дугаар бүртээ тогтмол нийтэлж байсан явдал юм. Энэ сэтгүүл 1930-1940-өөд оны үеийн урлаг, уран зохиолын сэтгүүлүүдийн дотор гол байр суурийг эзэлдэг томоохон хэвлэл байсан бөгөөд тухайн үед утга зохиол, урлагийн асуудлыг хамгийн өргөн хүрээтэй хамарч, Монголын болон гадаадын зохиолчдын шилдэг бүтээлүүдтэй олон түмний танилцуулж, хүн ардыг гэгээрүүлж боловсруулах, эрдэм мэдлэгийг дэлгэрүүлэх, театрын урлаг, утга зохиолын судалгаа, шүүмжлэлийн хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулжээ. Мөн урлаг, уран зохиолын тусгай хэвлэл цаашид бүрэлдэн хөгжихөд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлж, сэтгүүл зүйн шинэ бичлэгийн төрлүүд төлөвшиж, улам баяжин хөгжихэд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ.

Ангилал:1934 онд анх хэвлэгдсэн
Ангилал:Монголын хэвлэлийн түүх
Ангилал:Монгол хэлээрх хэвлэл мэдээлэл
Ангилал:1940-д онд хэвлэгдэхээ больсон
Монголын үнэн

**Монголын үнэн** -сонин нь 1920 оны 11 дүгээр сарын 10-нд Зөвлөлт оросын Эрхүү хотод анх хэвлэгдэн гарч, 1921 оны 4 дүгээр сарын 19 хүртэл нийт 6 дугаар гарч байжээ. Монголын хувьсгалчид Коминтерны Алс Дорнодын нарийн бичгийн дарга нарын газраас тусламж авахаар Эрхүү хотод байх хугацаанд тэдний идэвхтэй тус дэмжлэгээр гаргаж байсан анхны хувьсгалт нууц сонин юм.  

Энэ сонин 38х54 см-ийн хэмжээтэй, 4 нүүртэйгээр чулуун бараар дугаар бүрийг 3000 хувь хэвлэж, ардын хувьсгалын партизан цэргүүдээр дамжуулан олон түмэнд тарааж байв. 

“Монголын үнэн” сонин “Орон бүхний пролетари нар нэгдэгтүн!” гэсэн уриатай, “Энэхүү Монголын үнэн хэмээх сэтгүүлийг дэлхий дахины эв хамтын интернационал намын Алс дорнодын хорооны монгол, төвдийн хэлтсээс тараана” гэсэн тайлбар бичээстэй хэвлэгдэж байжээ. Тус сонин Монголын феодалын засаг төр, түүний мөн чанарыг илчилж, харийн булаан эзлэгчдийн түрэмгий ажиллагааг эсэргүүцсэн, Монгол орны гадаад байдал, Октябрийн социалист хувьсгал болон ард түмэн эрх чөлөөгөө олж авах арга зам, шинээр байгуулах засаг төрийн мөн чанар зэрэг асуудлыг олон талаас нь тайлбарлан таниулж, гадаадын эзлэн түрэмгийлэгчид, дотоодын дарлагчдаас улс орноо чөлөөлөх, ард түмний эрх ашгийг хамгаалах, Ардын журамт цэрэг элсүүлж, зэвсэгт тэмцэлд бэлтгэх, МАН-ын бодлого зорилтыг сурталчилж, хувьсгалын үйл хэргийг зохион байгуулах чухал хэрэгсэл болж байжээ.

ХХ зууны эхэн үеийн Монгол орны түүхийн нэн эгзэгтэй үед гарч байсан энэ сонин Монголын ард түмнийг хувьсгалт тэмцэлд уриалан дуудах, хувьсгалчдын үзэл бодлыг нэгтгэх, Ардын намыг байгуулж бэхжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд манай орны далаад жил үргэлжилсэн хувьсгалт хэвлэл, коммунист сэтгүүл зүйн эхлэлийг тавьсан юм. 

Энэ сониныг Д.Сүхбаатар, Х.Чойбалсан, Д.Лосол зэрэг хувьсгалчид Алс Дорнодын коминтерны нарийн бичгийн дарга нарын газрын дарга Б.З.Шумяцкий, коминтерны төлөөлөгч С.Борисов, Э.Ринчино нарын тус дэмжлэгээр гаргаж байжээ. Мөн сонины ажилд зохиолч С.Буяннэмэх, бичээч Ч.Пүрэв, Б.Ишдорж, С.Данзан зэрэг хүмүүс оролцож байсан байна. 

Ангилал:Монголын сонин
Ангилал:Монгол хэлээрx сонин
!
Ангилал:1920 онд анх хэвлэгдсэн
Монголын мэдээ

***Монголын мэдээ*** нь Монголын өдөр тутмын сонин нэг юм.

## Түүхэн тойм 
“Монголын мэдээ” нь  “Эрэл” ХХК-ийн захирал, “Эх Орон-МАШСН”-ын дарга Б.Эрдэнэбатын санаачлагаар 1998 оны 12 дугаар сарын 9-нд эх сууриа тавьж, анхны дугаар нь тухайн сарын 18-нд хэвлэгдэн гарчээ. Анх улс төрийн гуравдагч хүчний байр суурь, дуу хоолойг нэмэгдүүлэх, өдөр тутмын сонины зах зээлд өөрийн гэсэн шинэ орон зайг бий болгох зорилгоор үүссэн гэж үздэг.

### Давтамж 
7 хоногт 5 удаа, А2 форматаар 8 нүүрээр хэвлэгдэн гардаг. 

## Бүтэц зохион байгуулалт 
“Монголын мэдээ” сонины эрхлэгч Д.Сандагсүрэн, тус сонин нь долоон алба, нэг төвтэй.

* Эрэн сурвалжлах алба, 
* Шуурхай мэдээллийн алба, 
* Улс төр, гадаад мэдээллийн алба, 
* Бизнес, эдийн засгийн алба, 
* Урлаг, соёл, боловсрол, шинжлэх ухааны алба, 
* Зар сурталчилгааны алба,
* Гэрэл зургийн алба, 
* Компьютерийн төвд нийт 50 гаруй уран бүтээлч, техник ажилтан ажилладаг. 

Нийгэм-улс төрийн томоохон хэвлэлийн байр сууринаас аливаа асуудалд хандахдаа сэдвийн явцуу хүрээнээс гарч, нийгмийн бүхий л давхаргын эрх ашгийг адил төвшинд хөндөх, түүнд олон ургальч үзлийн үүднээс хандах, улс төрийн “сөрөг хүчний” дуу хоолой, үйл ажиллагааг нийгэмд мэдрүүлэх зорилгоор “Эх Орон” намын үйл ажиллагааг сурталчлах, олон түмний улс төрийн идэвхийг сэргээх, үзэл бодлын индэр болох, олон нийтийн дуу хоолойг төр засагт хүргэхийг чухалчилдаг. Үүнийг сонины нийтлэлийн гол бодлого гэж хэлж болно.

## Сонины булан нүүр 
Сонины нийтлэлийг шуурхай мэдээлэл, улс төр, бизнес эдийн засгийн, гадаад мэдээллийн зэргээр сэдвийн дагуу төрөлжүүлэн байрлуулдаг.

* “Дугаарын 60 мөр”, 
* “Халуун мэдээ”, 
* “Top news”, 
* “Нам хөдөлгөөний амьдрал”, 
* “Сенсаац”, 
* “Хэн нь хэн бэ?”, 
* “Чөлөөт индэр”, 
* “Долоо хоногийн улс төр” зэрэг тогтмол булантай. 

Өдөр тутмын бусад сонинуудтай харьцуулахад мэдээллийн багтаамж тааруу, сэдвийн хүрээ явцуу, бичлэгийн төрөл, зүйл хомс, нэлээд улс төржсөн шинжтэй сонин. Нийгмийн хурц асуудлыг хөндсөн асуудал дэвшүүлсэн, шүүмжлэлт өгүүлэл, танин мэдэхүйн болон гэгээрүүлэх шинжтэй томоохон материал харьцангуй ховор нийтэлдэг. 

## Гадаад холбоос 
Монголын мэдээ сонин 
Монголын мэдээ сонин

Ангилал:Монголын сонин
Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
Мэдээллийн валюатив шинж

**Мэдээллийн валюатив шинж** (Валюативность информации. Information value). Сэтгүүлчийн идэвхтэй үйл ажиллагааны, бүтээлч хөдөлмөр, эрэл хайгуулын үр дүнд үнэ цэнэтэй, ашигтай, идэвхтэй өөрөөр хэлбэл, валюатив (латины valeo, италийн valita – “үнэ өртөг, үнэ цэнэ” гэсэн үг) шинж бүхий мэдээллийг бий болгодог. Сэтгүүлчийн үнэлэлт, дүгнэлт шууд өгөгдсөн, эсвэл материалын байрлалын шинж чанараар илэрхийлэгдсэн байж болно. Сэтгүүлч заримдаа санаа бодлоо болж байгаа үйл явдалд түшиглэн илүүтэй өгөх, эсвэл зөвхөн баримтад дүн шинжилгээ хийх замаар илэрхийлдэг. Аль ч тохиолдолд мэдээллийн үнэ цэнийг тэргүүн зэргийн шаардлага болгодог онцлогтой юм. Сэтгүүлч бодит байдлыг, үнэн бодитой зүйлийг өөрийн хүссэн хэрэгцээнд чиглүүлэхийн тулд түүнд хүрэх арга замын талаар тодорхой төсөөлөлтэй байх шаардлагатай.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Мэдээллийн дескриптив шинж

**Мэдээллийн дескриптив шинж** (Дескриптивность информации. Descriptive character of Information). Мэдээллийг семантикийн (үз) үүднээс авч үзвэл түүний мэдээллийн багтаамжийг дээшлүүлэхэд нөлөөлдөг олон хүчин зүйл үйлчилдэг бөгөөд тэдний дотор мэдээллийн дескриптив (латины descriptio – “дүрслэх, дүрслэн зурах” гэсэн үг) шинж онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Энэ бол олон түмэнд орчин тойрон, дэлхий дахинд болж байгаа бүх үйл явдал, үзэгдэл, зүй тогтол, үйл явц болон хүмүүсийн харилцаа, хувь заяа, зан байдал зэргийг бүхэлд нь дүрслэн харуулж, энэ талаар тодорхой төсөөлөл өгч буй мэдээлэл юм. Эх бичвэр дэх дүрслэлт мэдээлэл нь сэтгүүлчийн дараа дараагийн үйл ажиллагааны эх үндэс болдог онцлогтой. Учир нь байгаа юмыг байгаагаар нь мэдээлэх явдал сэтгүүлчийн ажлын гол зорилго юм. Баримтад түшиглэх нь сэтгүүл зүйн гол хуулиудын нэг. Гэхдээ сэтгүүлчид нэг баримтын талаар өөр өөр төсөөлөлтэй байж, өөр өөр үнэлэлт дүгнэлт өгөх нь амьдралд цөөнгүй тааралддаг. Энэ бол сонгож авсан баримт сэлтийг тусгах, дүрслэх, түүний учир утгыг ойлгох нь сэтгүүлчийн тухайн үеийн нийгмийн байр суурь, зорилготой холбоотойг харуулж байна.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Мэдээллийн нийгэм

**Мэдээллийн нийгэм** (информационное общество, information society). Энэ нэр томъёог хэд хэдэн утгаар хэрэглэдэг. Үүнд: 1. Аж үйлдвэржсэний дараах нийгмийн хамгийн сүүлчийн төрлийн нэг. 2. Аж үйлдвэржсэн нийгмийн хөгжлийн хамгийн сүүлчийн үе шат. 3. Нийгэм-эдийн засгийн формацийн өвөрмөц төрөл. 4. “Мэдээллийн соёл иргэншил” болох хүн төрөлхтний хөгжлийн шинэ үе гэх мэт. Мэдээллийн нийгмийн тухай нийгэм-улс төрийн үзэл баримтлал хэд хэдэн хөгжингүй орнуудад 70-аад оны эцэс, 80-аад оны эхэнд бараг нэгэн зэрэг үүсчээ. Энэ чиглэлийн хамгийн нэртэй төлөөлөгчид бол А.Турен, П.Серван-Шрайбер, М.Понятовский (Франц), М.Хоркхмайер, Ю.Хабермас, Н.Луман (Герман), М.Маклюэн, Д.Белл, З.Бжезинский, О.Тофлер (АНУ), Д.Масуда (Япон) юм. Мэдээллийн нийгмийн тухай бүх үзэл баримтлалд тодорхой хэмжээний ялгаа байгаа боловч энэ нийгмийн хамгийн гол онцлог шинж, бүрэлдэн төлөвших нөхцөл нь үндэсний, бүс нутгийн, глобаль хүрээнд үйлчилдэг өндөр технологийн мэдээллийн сүлжээ мөн гэдгийг бүгд хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Мэдээллийн нийгмийн эдийн засгийн гол салбар нь мэдээллийн үйлдвэрлэл байдаг бөгөөд мэдээлэл таваарын үндсэн төрөл, нийгмийн үнэт зүйлийн нэг болдог онцлогтой юм. Энэ бүтээгдэхүүний ач холбогдол, үнэ цэнэ нь бараа таваарын “уламжлалт” төрлүүдтэй харьцуулахад эрс өвөрмөц, ер бусын шинжтэй байдаг. Судлаачдын үзсэнээр эдийн засгийн энэ салбар ирээдүйд аливаа орны тэргүүлэх чиглэл болж, хөгжлийн хамгийн гол хүчин зүйл болдог байна. Мэдээллийн нийгэмд мэдээллийг зохион байгуулах, үйлдвэрлэх, түгээхэд хэвлэл, радио, телевиз болон ОНМХ-ийн бусад төрөл, хэлбэрийг, мөн цэрэг-аж үйлдвэрийн иж бүрэн нэгтгэлийг хамарсан хил дамнасан компаниуд гол байр суурийг эзэлдэг. Мэдээллийн нийгэмд үндэсний уламжлал, ёс заншил соёл ихээхэн өөрчлөгдөж, шинэ агуулгаар баяжин хөгждөг байна. Үүнийг Оросын эрдэмтэн А.А.Зиновьев “баруунчлагдах үйл явц” гэж нэрлэсэн бол Америкийн судлаач Ю.Хабермас “дотоод ертөнцийн колоничлол” гэж тодорхойлсон байдаг. Мэдээллийн нийгмийн талаарх энэхүү үзэл баримтлалыг технократ үл гүйцэлдэх үзэл, компьютопи буюу компьютерийн үл биелэгдэх мөрөөдөл гэж үзээд шүүмжлэлтэй хандах явдал түгээмэл ажиглагдах болов. Компьютопи бол орчин үед шинжлэх ухаан-техникийн хөгжилтэй холбоотой гарч ирсэн нийгмийн бодит үйл явцад хандах “аж үйлдвэржсэн нийгмийн дараах” ухамсрын нэг илрэл юм. Ийм хандлагын нэг бодит илрэл бол мэдээллийн салбарын ашиг орлого нь урьд өмнө үзэгдээгүй төвшинд хүрч, хөдөлмөрчдийн ихэнх хэсгийн нийгмийн байдал улам бүр доройтож байгаа явдал юм. Тухайлбал, АНУ-д ажилчдын бараг тал хувь нь мэдээллийн салбар буюу инфохүрээнд ажилладаг боловч тэдний оюуны соёл улам бүр гүнзгий уналтанд орж байгааг судлаачид хүлээн зөвшөөрдөг байна.

Ангилал:Мэдлэг
Ангилал:Нийгмийн загвар
Ангилал:Компьютерын шинжлэх ухаан ба нийгэм
Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн судалгаа
Ангилал:Сурган хүмүүжүүлэхийн мэргэжлийн салбар
Мэдээллийн норматив шинж

**Мэдээллийн норматив шинж** (Нормативность информации. Normative character of information). Сэтгүүлчийн сонгож авсан амьдралын бодит баримтын үнэ цэнэ, ач холбогдлоос шалтгаалан “юу хийх вэ?” гэсэн асуултанд хариу өгөх зорилготой норматив (латины norma – “хэвийн” гэсэн үг) мэдээлэл бий болдог. Үүнээс үзэхэд сэтгүүлчийн эх бичвэр нь агуулга, мэдээллийн багтаамжаас шалтгаалан (агуулга хэлбэрийн нэгдлийг бүрэн хангасан тохиолдолд) олон түмэнд дескриптив (бүрэн төгс тусгасан), прескриптив (урьдчилж харсан), валюатив (үнэт зүйлийг харуулсан) болон норматив (бодит зүйлийг байгаагаар нь илэрхийлсэн) мэдээлэл дамжуулдаг байна. Сэтгүүлчийн бүтээлийн эх бичвэрийг дескриптив (d), валюатив (v), норматив (n), прескриптив (p) гэх мэт мэдээлэл агуулдаг тэмдэгтүүдийн систем (s) гэж үзээд s (d, p, v, n) гэж тэмдэглэж болох байна. Сэтгүүл зүйн ерөнхий мэдээлэлд ингэж хандах нь сэтгүүлчийн аливаа бүтээл нь үндсэн дөрвөн элементийн нийлбэрээс бүрдэх олон талт өвөрмөц онцлогийг харуулахын хамт сэтгүүл зүйн мэдээллийн үйл ажиллагааны агуулга, арга хэлбэрийг зөв ойлгоход зарчмын чухал ач холбогдолтой юм. Уран бүтээлийн онол болон бодит мэдээлэлд хандах явцад энэхүү гинжин хэлхээ янз бүрийн шинж тэмдэгээр баяжиж, агуулга хэлбэрийн нэгдлийг хангах амин сүнс нь болдог. Гэхдээ аливаа бүтээлийн үндсийг бүрдүүлэгч их бие, мэдээллийг авч яваа гол бүтэц, зохиомжийг олж харах нь чухал юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Мэдээллийн харилцаа

**Мэдээллийн харилцаа** (Коммуникация. Сommunication). Мэдээллийн харилцааг мэдээлэл дамжуулагч нь харилцагчдад (хувь хүн, хүлээн авагчид г.м.) үйл явдал, удирдлагын шинжтэй шийдвэрийн тухай мэдээлж, янз бүрийн төсөөлөл, үзэл бодол, хүсэл сонирхол, мэдрэмж, удирдамж, сэтгэгдэл зэрэг зүйлийг солилцох үйл явц гэж ойлгох явдал түгээмэл юм. Нийгмийн мэдээллийг зөөгч нь сонссон эсвэл үзсэн үг байдаг. Энэхүү олон талт өвөрмөц шинжийг агуулсан дохио нь хүн төрөлхтний нийгмийн мэдээллийн логик утга, агуулгыг материаллаг хэлбэрт оруулдаг бөгөөд түүний тусламжтайгаар нийгмийн мэдээлэл бүрэлдэн тогтох, хөгжих, хадгалагдах, дамжих, хүлээн авах үйл явц явагдах болно. Хүмүүс үүнийг бүх төрлийн үйл ажиллагаанд, түүниий дотор олон нийтийн мэдээллийн харилцааны үйл ажиллагаанд өргөн ашигладаг. Судлаачид олон нийтийн мэдээллийн харилцааны асуудалд хандахдаа мэдээллийг гол төлөв техник хэрэгслийн тусламжтайгаар тараадаг олон нийтийн харилцааны төрлийг, түүний дотор ОНМХ-ийн үйл ажиллагааг бүхэлдээ авч үздэг. Заримдаа бүр өргөн хүрээнд мэдээллийн харилцаа, түүний шинж чанар, бүтцийн элементүүд, олон нийтийн харилцааны тусгай хэсгүүдийг авч үзэхийг зорилго болгодог. Орчин үеийн практик, нийгмийн үйл ажиллагааны бүх хүрээг газар сайгүй мэдээлэлжүүлэх үйл явц, олон нийтийн харилцааны бүх үе шатын технологижилт нь “олон нийтийн мэдээллийн харилцаа” хэмээх ойлголтыг утга агуулга, арга зүйн үүднээс нарийвчлан судалж, зарим тодруулга хийхийг зүй ёсоор шаардаж байна. Тухайлбал, өнөөдөр шинжлэх ухааны хувьд хамгийн чухал асуудал бол хүлээн авагчидтай тогтоох эргэх холбооны асуудал болж байна. Энэ нь газар сайгүй телевизийн хиймэл дагуулын нэвтрүүлэг энгийн үзэгдэл болж, компьютер болон телевизийн технологитой салшгүй холбоотой хөгжиж байгаагаар тайлбарлагдана. Үүний үр дүнд эргэх холбооны асуудал цоо шинээр тавигдах болж, судлаачид “мэдээллийн нийгэм” хэмээх ойлголтын хүрээнд олон нийтийн мэдээллийн харилцааны мэдээллийн талд илүү их анхаарал тавьж байна. Тэгвэл олон нийтийн мэдээллийн харилцааг мэдээллийн (агуулгын тал) хамт дохио зангаараа илэрхийлэх хэлбэрүүд, техникийн сувгууд, мэдээллийг тараах, хадгалах, боловсруулах, илрүүлэх зорилготой байнга шинэчлэгдэж буй орчин үеийн хэрэгслүүдийг хамардаг нэгдмэл үйл явц гэж үзэж болно.

## Цахим холбоос
Мэдээллийн онол

**Мэдээллийн онол** нь мэдээллийн квантчлалын талаар тайлбарладаг хэрэглээний математик, цахилгааны инженерчлэл, компьютерийн шинжлэх ухааны салбар.

АНУ-ын эрдэмтэн Клод Шэннон 1948 онд мэдээлэл нь бие даасан шинжлэх ухаан мөн гэдгийг баталж, түүний онолыг боловсруулж, аливаа мэдээллийн хэмжээг мөрийн тоо, цаг хугацаагаар бус агуулгаар нь хэмжиж болно гэсэн дүгнэлт хийжээ. Тэрээр аль нь ч үнэн байж болох хоёр боломжийн нэгийг тодруулсан хариунд багтаж буй мэдээллийг нэг бит хэмжээтэй гэж үзээд, түүнийг хэмжих дараах томъёог боловсруулсан байна. Үүнд: H = log² n Энд H – бит хэмжигдэхүүн, n – боломж бүхий тохиолдлууд юм. Үүнийг орчин үеийн мэдээллийн шинжлэх ухаанд өргөн ашиглаж байгаагийн хамт зарим тохиолдолд сэтгүүл зүйн практик ч хэрэглэдэг байна.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Кибернетик
Ангилал:Оюун ухаан судлал