Фоли-Бердже дэх баар

***Фоли-Бердже дэх баар*** ( ) нь Эдуард Манегийн хамгийн сүүлчийн томоохон бүтээл гэж тооцогддог уран зураг. 1882 онд зурагдаж тухайн жилийн Парисын салонд үзэсгэлэнд тавигдсан. Энэ нь Парисын Фоли Бердже шөнийн клубт болсон үйл явдлыг дүрсэлжээ. Уг зургийг Манегийн дотны найз, хөгжмийн зохиолч Иммануэль Шабрие эзэмших хугацаандаа төгөлдөр хуурынхаа дээр байрлуулсан. Одоо энэхүү зураг нь Лондон дахь Корталд Галлерейд байдаг.

## Уран зураг 
Энэхүү зураг нь Манегийн реализмд үнэнч байсны тод жишээ бөгөөд тухайн үеийн бодит амьдралыг нарийн дүрсэлжээ. Зураг дахь олон дүрслэлийн элементүүд нь шүүмжлэгчдийг эргэлзүүлж байсан боловч дийлэнх нь үндэслэлтэйгээр няцаагдаж олон алдартай эрдэм шинжилгээний өгүүллэгийн сэдэв болсон.  

Анхны нийтлэлүүдээс хойш шүүмжлэгчид гол дүр нь толины өмнө зогсож байгаа эсэх талаар маргаж байсан. Шүүмжлэгчид Манег алслалтын тухай огт мэдлэггүй гэж буруутгаж, зураг дээрх хэд хэдэн элементүүдийг боломжгүй хэмээн үзсэн. Гэвч 2000 онд  Манегийн зурсан өнцгөөс тухайн нөхцөл, үйл явдлыг давтан харуулж гэрэл зургаар баталсан.  Энэхүү ажлын дүнд "олон хүмүүсийн анх бодож байсан үйлчлэгч, эрхэм хоёрын хоорондох нүүр тулсан яриа нь толин тусгалын тоглолт болох нь батлагдсан. Тэрхүү эрхэм нь зураачийн харцнаас гадуур, зүүн гар талд нь зогсоод, үйлчлэгчээс эсрэг зүг харж байсан нь тогтоогдсон." Энэ нь Манегийн шүтэн биширдэг зураач Диего Веласкесийн бүтээл болох *Лас Менинастай*  учир холбогдолтой. Мишель Фуко нь *"Дараалал"* (1966) номондоо энэ сэдвийг дурьдсанаас хойш энэ сэдэв ихээхэн ахисан. 

Урлагийн түүх судлаач Жеффри Маярс алслалтаар тоглож, толины тусгалыг илт зөрчиж буй аргыг тайлбарласан: "Эмэгтэйн ард алтан хүрээтэй асар том толь 130 см өргөнтэй зургийг хөндлөгөөрөө эзлэдэг. Францын гүн ухаантан Морис Мерло-Понти толийг “юмсыг үзвэр, үзвэрийг юмс болгодог, намайг бусдад, бусдыг надад хувиргадаг ид шидийн багаж” гэж дурдсан. Үзэгч-бид лангууны ард дахь бүсгүйн өмнө зогсож, яг түүний юу харж байгааг толинд туссан тусгалаар харна... Нэгэн шүүмжлэгч Манегийн 'нооргон дээр эмэгтэй баруун захад байсан бол үндсэн зурган дээр төвд байрладаг.' Хэдийгээр Мане бүсгүйг баруунаас төв рүү шилжүүлсэн ч тусгалыг нь баруун талд хэвээр үлдээсэн. Эмэгтэй: толинд  үйлчлүүлэгтэйгээ ойртсон харагддаг; царайн дээрээ биеэ барьсан хөндий байдаг." 

Энэхүү зураг нь нийгмийн анги болон орчныг илэрхийлсэн олон нарийн нандин зүйлсийг агуулдаг. Сүзон гэдэг энэ эмэгтэй бол 1880-аад оны эхээр Фоли-Бердже бааранд үйлчлэгчээр ажиллаж байсан бодит хүн. Мане Сүзоныг өөрийн урландаа урин зуржээ. Урлаг судлаач Ларри Л.Лиго "Мане зурган дээрээ жүржийг биеэ үнэлэгчтэй холбодог зуршилтай байсныг харгалзан үзэж бүсгүйг Мане ийнхүү илэрхийлсэн" гэжээ. 

Өөр анхаарал татахуйц зүйл бол зүүн дээд буланд байрлах тавцан дээр сууж байгаа үйлчлүүлэгчид болон тэдний дээр тоглолтоо хийж буй уран акробатчийн хос ногоон гуталтай хөл. Шар айрагны шилэн дээрх улаан гурвалжин шошго нь Басс Пэел Эел мөн бөгөөд Германы шар айрагнаас Британийн энэхүү брендийг илүүд үздэг нь Франц-Пруссын дайнаас арваад жилийн дараах Францчуудын Германы эсрэг үзэл санааг илэрхийлсэн баримт гэхэд болно. 

## Соёлын холбоо 
1934 онд бүжиг дэглээч Нинет де Валуагийн Шабриерийн хөгжимтэй *"Фоли-Бердже дэх баар"* балетыг Манегийн энэхүү зураг дээр үндэслэн бүтээжээ.   1947 оны *"Бэл Амигийн хувийн хэрэг"* киног *"Фоли-Бердже дэх баар"* зургаар сэдэвлэсэн. Киноны гол дүрүүд байгууламжид орж ирэх хорин есөн минутыг үйлчлэгч эмэгтэйтэй төстэй царайтай жүжүгчин, засал чимэглэл, болон үзүүлэнгийн тайзтай.

1951 оны Лондон дахь *"The Lyric Revue"* театрийн үзүүлбэрт тавигдсан алдартай дууг (Сидни Картерийн бичсэн байх магадлалтай) энэхүү зургаас сэдэвлэсэн.  "Өө, би хайрт Бриттанидаа буцаж ирэхийг ямар их хүсч байна ... Гэхдээ хувь тавилан намайг Фоли-Бердже бааранд авчирсан" гэж дуулдаг.

Австралийн зураач Жон Бракийн *"Баар"* (1954) зураг нь Фоли-Бердже дахь баарыг Мельбурн хотын баараар орлуулж илт бүдүүлгээр шоглож дүрсэлсэн. 

1988 онд гарсан Эдди Мерфигийн " *Америкт ирсэн нь"* кинонд баарын үйлчлэгч нар нь улаан даашинзтай өнгөт арьстай эмэгтэйчүүд, харин лангуун дээрх жүржийн оронд тавган дээр гамбургер байдаг хуурамч зургийг МакДауэлл резидент дээр өлгөөтэй харж болно. 

Канадын зураач Жефф Уолл " *Эмэгтэйчүүдэд зориулсан зураг"* (1979) бүтээлдээ *Фоли-Бердже дэх баарны* тухай дурдсан байдаг.   Түүний 1978-2004 оны хооронд авсан *гэрэл зургуудын* дээжийн "Тейт Модерн" галлерэйд 2005-2006 онд тавигдсан үзэсгэлэнгийн *"Бүсгүйчүүдэд зориулсан зураг"* зургийн тайлбар дээр Манегийн зураг хэрхэн нөлөөлсөн тухай тоймлон харуулсан:Манегийн зурган дээр баарны үйлчлэгч эмэгтэй зэхүүн эрийн ширтэлтэнд өртдөг. Бүх нөхцөл байдал арын толинд туссан мэт дүрслэгдэж, олон харах өнцгийг агуулдаг. 

Уолл нь Манегийн зургийн дотоод бүтцээс санаа авсан. Жишээ нь чийдэн орон зайн гүнийг бий болгодог. Фотозурган дээрх толинд арын үйл явдал мөн адилаар тусна. Бүх дүр толинд харагдана. Эмэгтэйн зогсолт болон харц нь Манегийн зурагтай ижилхэн. Харин эрийн дүрд зурагчин өөрөө орсон. 

Манегийн зураг дээр эрийн харц, эрэгтэй уран бүтээлч болон эмэгтэй моделийн хоорон дахь эрх мэдлийн харьцаа, үзэгчдийн гэрчийн байр суурь зэрэг нь далд байдаг бол Уолл зургийн аппаратыг бүтээлийнхээ төвд байршуулсан. Ийнхүү фотозургийг бүтээхдээ өөрөө наашаа харж байгаа мөчийг мөнхөлсөн.Их Британийн Оксфордын хүүхдэд зориулсан алдартай номын модонд багтсан "Парисын адал явдал" номд хүүхдүүд Эйфелийн цамхаг хаана байгааг лавлахаар 19-р зууны Парис руу аялж буй үйл явдалд зургийг тодорхой дурдсан байдаг.

## Нэмэлтээр 
*

## Ном зүй 
**Ишлэл**

**Эх сурвалжууд**

* Гари Тинтеров нар. *Манет/Велазкес: Испани уран зургийн Францын амт*, Метрополитен урлагийн музей, 2003 он.

## Гадаад холбоосууд 
 

* Зургийн илүү өндөр нарийвчлалтай хувилбар
* *Асран хамгаалагч*
* Брайан А. Оардын *"Гоо сайхан ба айдас"* номноос авсан энэхүү зургийн тухай эссэ 2010 оны 4-р сарын 10-нд   
* Courtauld Gallery каталогийн оруулга