Никотин

**Никотины метаболизм**

Никотины метаболизм гэдэг нь тамхинд агуулагдах донтуулагч бодис болох никотиныг бие махбодид задалж, гадагшлуулах үйл явц юм. Энэ нь никотиныг үндсэн метаболит болох котинин болон хэд хэдэн жижиг метаболит болгон хувиргах хэд хэдэн ферментийн урвалыг хамарсан нарийн төвөгтэй процесс юм.

**Урвалын дараалал**

Никотины солилцоонд оролцдог үндсэн ферментүүд нь цитохром P450 2A6 (CYP2A6) ба флавин агуулсан монооксигеназа 3 (FMO3) юм. Эдгээр ферментүүд нь дараах урвалын дарааллыг хурдасгадаг.

1. Никотин → Котинин

2. Котинин → Транс-3'-гидроксикотинин

3. Транс-3'-гидроксикотинин → 2'-гидроксикотинин

4. 2'-гидроксикотинин → Глюкуронидын коньюгатууд

**Үүрэг**

Никотины метаболизм нь никотиныг биеэс зайлуулах үүрэгтэй бөгөөд энэ нь никотин нь эрүүл мэндэд олон тооны сөрөг нөлөө үзүүлдэг хортой бодис учраас чухал юм. Никотины солилцооны үндсэн үүрэг нь:

 Никотиныг хоргүй, биеэс амархан ялгардаг котинин болгон хувиргана

 Котининыг биеэс гадагшлуулж болох бусад метаболит болгон задлах

 Бие махбодоос никотиныг аль болох хурдан арилгах

**Үе шатууд**

Никотины солилцоо нь хоёр үе шаттай үйл явц юм.

1-р шат: Никотиныг котинин болгон хувиргах

Никотины метаболизмын эхний үе шат нь никотинийг котинин болгон хувиргах явдал юм. Энэ урвалыг CYP2A6 ба FMO3 катализатороор гүйцэтгэдэг. CYP2A6 нь никотины солилцоог хариуцдаг үндсэн фермент бөгөөд FMO3 нь бага үүрэг гүйцэтгэдэг.

2-р үе шат: Котининыг бусад метаболит болгон задлах

Никотины солилцооны хоёр дахь үе шат нь котининыг бусад метаболит болгон задлах явдал юм. Эдгээр метаболитуудад транс-3'-гидроксикотинин, 2'-гидроксикотинин, глюкуронидын коньюгатууд орно. Котинины задралыг CYP2A6, FMO3, UDP-глюкуронозилтрансфераза (UGT) зэрэг олон төрлийн ферментүүд катализдаг.

**Холбоотой өвчин**

Никотин нь тамхины утааны гол бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд тамхины хэрэглээ нь дэлхий даяар урьдчилан сэргийлэх боломжтой нас баралтын тэргүүлэх шалтгаан болдог. 

Никотины солилцооны хурд нь цусан дахь никотины түвшинд нөлөөлж, улмаар никотины донтолтын хүнд байдалд нөлөөлдөг. Никотиныг илүү удаан метаболизмд оруулдаг хүмүүс никотиныг хурдан метаболизмд оруулдаг хүмүүстэй харьцуулахад никотинд донтох магадлал өндөр байдаг

Никотин нь хэд хэдэн өвчинтэй холбоотой байдаг бөгөөд үүнд:

* Уушигны хорт хавдар

* Зүрхний өвчин

* Тархины цус харвалт

* Уушгины архаг бөглөрөлт өвчин (COPD)

* Ам, хоолой, улаан хоолойн хорт хавдар

* Давсагны хорт хавдар

* Нойр булчирхайн хорт хавдар

* Бөөрний хорт хавдар

* Умайн хүзүүний хорт хавдар

* Цусны хорт хавдар

**Нээлт**

Никотиныг анх 1828 онд Германы химич Карл Сигизмунд Георг Людвиг Поссельт тамхинаас ялгаж авчээ. Гэвч 1833 он хүртэл "никотин" гэдэг нэрийг гаргаж ирээгүй бөгөөд 16-р зуунд Францад тамхи нэвтрүүлсэн Францын дипломатч Жан Никогийн нэрээр нэрлэгдсэн байна.

**Лавлагаа**

[1] Никотины бодисын солилцоо. Үүнд: Касаретт ба Доуллийн хор судлал: Хордлогын үндсэн шинжлэх ухаан (9-р хэвлэл). МакГроу-Хилл; 2013 он.

[2] Никотины бодисын солилцоо, байрлал, фармакодинамик. Үүнд: Туршилтын фармакологийн гарын авлага. Спрингер; 2016 он.

Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд хордуулах бодис
Ангилал:Сэргээгч
Ангилал:Сэтгэцэд нөлөөтэй бодис
Ангилал:Тамхи
Ангилал:Эмийн бодис