open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жон Корир

**Жон Корир** (Жон Черуйот Корир-тай эндүүрч болохгүй, 1996 оны 12-р сарын 2-нд Кени улсын Китале хотод төрсөн) — Кени улсын алсын зайны зам дээрх гүйлтийн тамирчин.  Кенийн өөр нэг алдартай марафонч Уэсли Корирын дүү. 2024 оны Чикагогийн марафонд 2:02:44 цагийн амжилтаар түрүүлсэн.

Тэрээр 2025 оны Бостоны марафонд 2:04:45 цагийн амжилтаар түрүүлсэн бөгөөд 2012 онд түүний ах Уэсли Корир мөн түрүүлсэн нь Бостонд түрүүлсэн анхны ах дүүс болсон юм.

2024 оны 10-р сарын байдлаар тэрээр дэлхийн хамгийн хурдан марафончдын эхний 10 багтсан байна.

Ангилал:1996 онд төрсөн
Ангилал:Кенийн холын зайн гүйгч
Ангилал:Кенийн марафон гүйгч
Ангилал:Амьд хүн
V Мехмед

**V Мехмед Решад** (осман. محمد خامس‎, тур. *Beşinci Mehmet, Reşat Mehmet,V Mehmed, Mehmed Reşad*; 1844 оны 11-р сарын 2-нд Стамбул хотод төрсөн —1918 оны 7-р сарын 3-нд Стамбулд нас барсан) — 1909-1918 онуудад Османы эзэнт улсыг удирдаж байсан 35 дахь султан.

## Намтар 
Мехмед султан I Абдул Межидийн хүү болж төрсөн юм. Тэрээр эцэг, авга ах Абдулазизын засаглалын үед нэлээд эрх чөлөөтэй амьдралаар амьдарч байжээ. 1876 ​​онд түүний эцэг нэгт ах II Абдул Хамид хаан ширээнд суусан байна. Уламжлал ёсоор Мехмед өв залгамжлагч болж, байнгын хяналтад байсан тул Абдул Хамид төрийн эргэлтээр засгийн эрхэнд гарсан том ах V Мурад шигээ бусдын хуйвалдаанаас ихэд айж байсантай холбоотой юм. Мехмед утсаар ч ярих эрхгүй байжээ. Мехмед энэ үед амь насныхаа төлөө байнга айдастай амьдарч байсан юм.

1909 оны 4-р сарын 27-нд Үндэсний ассамблей II Абдул Хамидыг огцруулж, угсаа залгамжлах хунтайж Мехмед Решад Эфендийг хаан ширээнд нь суулгахаар болсон. Абдул Хамидыг яаралтай галт тэргээр Салоники руу аваачсан байна. Ийнхүү V Мехмед 65 насандаа төрийн ажил хийх туршлагагүй, "залуу туркууд"-ын сүр хүч нэмэгдэж буй нөхцөлд хаан ширээнд суужээ. Тэрээр Османы эзэнт гүрний түүхэн дэх анхны Үндсэн хуульт хаан болсон онцлогтой юм. Тэрээр агуу визир, шейх уль-Исламыг томилох албан ёсны эрхээ хадгалсан боловч жинхэнэ эрх мэдэл нь залуу туркуудийн "Эв нэгдэл, дэвшил нам" (осман. إتحاد و ترقى‎ / *İttihâd ve Terakkî*, тур. *İttihat ve Terakki*) -д байсан юм.

Ангилал:Османы султан
Ангилал:Осман овог
Ангилал:Стамбулын хүн
Ангилал:1844 онд төрсөн
Ангилал:1918 онд өнгөрсөн
Серж Дассо

**Серж Дассо** (франц. *Serge Dassault*; 1925 оны 4-р сарын 4-нд Парис хотод төрсөн — 2018 оны 5-р сарын 28-нд Парист нас барсан) — Францын нөлөө бүхий бизнесмен бөгөөд консерватив улс төрч, тэрбумтан.

## Намтар 
Серж Дассо онгоц зохион бүтээгч, ажил хэрэгч Марсель Дассогийн хүү юм. Эцгээсээ "Dassault Group" группийг өвлөж авсан. Дассо гэр бүл еврей гаралтай бөгөөд 1950 оноос өмнө Блох овогтой байгаад католик шашинтан болоод Дассо гэх овогтой болжээ.

Дассо гэр бүлд харьяалагддаг компаниуд:

* Dassault Aviation (50,21%)
* Dassault Systèmes (45,1%)
* Lagardere Active (20,0%)
* Dassault Developpement
* Dassault Communication — холбоо
* Sogitec — технологи
* Dassault Falcon Jet — Фалкон бизнес-жет
* Dassault Falcon Service — нисэх онгоцны техникийн үйлчилгээ
* Dassault Multimedia — дизайн
* Dassault Investissements — санхүү
* SABCA — Бельгийн аэро сансар
* Socpresse (87%) — хэвлэлийн групп (*Le Figaro сонин*)

Ангилал:Францын бизнесмен
Ангилал:Парисын хүн
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Эрсдэл

**Эрсдэл** ( франц. *risquе* -«эрсдэл», итал. *risico,* орос. *риск*)  ямар нэгэн үйл явдал эсвэл нөхцөл байдлаас үүдэлтэйгээр төлөвлөж буй үр дүн эсвэл хүрэх зорилгод саад болж болзошгүй магадлал, гарч болзошгүй сөрөг үр дагавар, алдагдал, бүр хүндрэл үүсэх магадлал юм. Бизнес, санхүү, эрүүл мэнд гэх мэт олон янзын салбарт ашиглаж ирсэн нэршил бөгөөд аливаа үйл ажиллагаа эсвэл шийдвэрийн үр дүнд сөрөг үр дагавар үүсэх магадлалыг хэлдэг юм.

Эрсдэлийг үнэлэх, эрсдэл хүлээх нь зөвхөн тухайн хүний ​​сэтгэл зүйн асуудал биш юуны түрүүнд нийгмийн асуудал юм.

Эрсдэлийн онол нь даатгалын онолтой нягт холбоотой.

* "Урьдчилан бодож үзэх чадвар" гэдэг нь үйл явдлыг урьдчилан тогтоогоогүй гэдгийг харуулж байгаа бөгөөд энэ нь ирээдүйд тохиолдож болно эсвэл болохгүй гэсэн үг юм.
* "Урьдчилан бодож үзэх чадвар" нь таамаглалаар тодорхойлогдсон үйл явдлын магадлалын тодорхой шинж чанарыг илэрхийлдэг.
* "Урьдчилан бодож үзэх чадвар" нь энэ таамаглал нь сэтгэн бодохуйн оршихуйн ирээдүйн хараахан болоогүй үйл явдлын талаарх субьектив үзэл бодлын үр дүн гэдгийг харуулж байгаа юм.
* Тодорхойгүй байдлаас гадна "Хохирол учруулах, алдагдалд оруулах" нь болзошгүй үр дагаврын сөрөг шинж чанарыг илтгэнэ.
* Эрсдэлийн шинжлэх ухаан, эрсдэлийн удирдлагад учирч болзошгүй үр дагаврыг субъектив үнэлэх нь чухал учраас "хохирол, алдагдал" гэсэн ойлголтыг "сөрөг үр дагавар" гэж зориудаар орлуулахгүй.
* "Хохирол, алдагдал" гэдэг нь сэтгэл санааны уналт, материаллаг зардал, алдагдсан ашиг, дүр төрх, санхүүгийн алдагдал, эрүүл мэндэд хохирол учруулах зэрэг сөрөг үр дагаврыг хамгийн өргөн утгаар нь ойлгодог.
* Эрсдэл нь хүлээгдэж буй үйл явдал практик ач холбогдолтой бөгөөд дор хаяж нэг хүний ашиг сонирхолд нөлөөлж байвал эрсдэл үүсдэг. Эзэн биегүй эрсдэл гэж байдаггүй.
Фрэнк Найт

**Фрэнк Найт** (англ. *Frank Hyneman Knight*; 1885 оны 11-р сарын 7-нд АНУ-ын Иллиной мужийн Мак-Лейн хотод төрсөн — 1972 оны 4-р сарын 15-нд Чикаго хотод нас барсан) — Америкийн бизнес эрхлэгч, тодорхой бус байдал, эрсдэл, ашгийн тухай онолыг боловсруулсан эдийн засагч юм. Тэрээр ажлынхаа ихэнх хугацааг Чикагогийн их сургуульд өнгөрөөж, Чикагогийн дэг сургуулийг үүсгэн байгуулагчдын нэг болжээ.

1911 онд тэрээр Теннесси мужийн Миллиган коллежид бакалаврын зэрэг хамгаалсан бөгөөд 1913 онд Теннессийн их сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан. Дараа нь 1916 онд Корнелийн их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан. 1927-1955 онд Чикагогийн их сургуульд ажилласан байна.

Ангилал:АНУ-ын эдийн засагч
Ангилал:Чикагогийн их сургуулийн багш
Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1972 онд өнгөрсөн
Ангилал:Корнелл Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Мон Пелерин нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Палестиныг чөлөөлөх байгууллага

**Палестиныг чөлөөлөх байгууллага** (**ПЧБ**) (араб. مُنَظَّمَةُ ٱلتَّحْرِيرِ ٱلْفِلَسْطِينِيَّة‎, *муназ̣з̣амат ат-тах̣рӣр аль-фалист̣ӣнийя*) — 1948 оны Араб-Израилын дайнаас өмнө Британийн мандат доорх Палестины газар нутагт оршин сууж байсан арабууд болон тэдний үр удмын ашиг сонирхолыг илэрхийлдэг байгууллага. 1964 онд Араб орнуудын Лигийн шийдвэрээр "Палестиныг чөлөөлөх", "Палестины араб хүн амд хууль ёсны эрх олгох" зорилгоор байгуулагдсан.
, Билл Клинтон, Ясир Арафат нар 1993 оны 9-р сард Цагаан ордны өмнө.]]
Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын мөрийн хөтөлбөр нь 1968 онд Каир дахь Палестины үндэсний зөвлөлөөс баталсан Палестины дүрэмд Израил улсыг татан буулгах, Палестин дахь сионистуудын оролцоог арилгахыг уриалж, Палестиныг "Их Британийн бүрэн эрхийн үед оршин байсан хил хязгаарт хуваагдашгүй бүс нутгийн нэгдэл" гэж үзсэн байдаг.

Тус байгууллагын Гүйцэтгэх хорооны анхны дарга Ахмед Шукайри (1964-1967), дараа нь Яхье Хаммуда энэ албан тушаалыг ердөө жил гаруйн хугацаанд хашсан. 1969 оноос 2004 онд нас барах хүртлээ ПЧБ-ын Гүйцэтгэх хорооны гурав дахь дарга нь ФАТХ-ын удирдагч Ясир Арафат байв. 2004-2015 онд Махмуд Аббас даргаар ажиллаж байсан. 2015 оноос Саиб Ерекат ажиллаж байна.

Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын бүрдүүлдэхүүнд ордог Палестины арабуудын цэрэг-улс төрийн байгууллагууд олон израилчууд болон бусад орны иргэдийг хөнөөсөн хэрэгт хариуцлага хүлээдэг. Улмаар хэд хэдэн улс орон тус байгууллагыг террорист байгууллага гэж үздэг.

Хүйтэн дайны үед ПЧБ Зөвлөлт Холбоот Улсыг дэмжсэн чиг баримжаатай ойр харилцаатай байсан бөгөөд Израилын оршин тогтнох эрхийг бүрэн үгүйсгэж, АНУ-тай албан ёсны харилцаа явуулдаггүй байв. Израил, АНУ-ын зүгээс Палестиныг чөлөөлөх байгууллагыг террорист байгууллага гэж үзэж байв. 1974 оны 6-р сард ПЧБ тэмцэлдээ зөвхөн террорист арга барил баримтлахгүй гэж мэдэгдсэн.

Одоогийн байдлаар ПЧБ хууль ёсны үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа бөгөөд НҮБ-д ажиглагчийн статустай. Ямар ч улс, тэр дундаа Израил улс ПЧБ-ыг террорист байгууллага гэж албан ёсоор зарлаагүй байна.

2001 оны 12-р сард Израилын Засгийн газар Ясир Арафат тэргүүтэй Палестины засаг захиргааг "терроризмыг дэмждэг байгууллага" гэж зарлаж байсан юм.

Палестиныг чөлөөлөх байгууллагын нэр нь Израил, Иордан хоёрын эсрэг үйл ажиллагаа явуулах хүсэл эрмэлзэлийг илэрхийлдэг, учир нь тэдгээр улс Палестиныг бараг бүхэлд нь (Египетийн эзэлсэн Газын зурвасыг эс тооцвол) хяналтад авсан байсан.


Ангилал:1964 онд байгуулагдсан
Ангилал:Партизаны байгууллага
Ангилал:Израил-Палестины мөргөлдөөн
1948 оны Араб–Израилын дайн

**1947-1949 оны Араб-Израилын дайн** (Израилд **Тусгаар тогтнолын дайн**, Еврей хэл: מלחמת העצמאות [milkhemet haatzmaut], Арабын орнууд болон Палестинчуудын дунд **Сүйрэл**, араб хэлээр: النكبة‎ буюу Накба) - НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөг зарласны дараа шууд эхэлсэн дайн. Энэ дайн хоёр үе шаттай байсан. Эхлээд Палестины еврей болон араб нийгэмлэгүүдийн хооронд иргэний дайн (эсвэл үндэстэн хоорондын мөргөлдөөн) болж эхэлсэн дараа нь ердийн дайн болон үргэлжилж, Арабын орнуудын арми шинээр байгуулагдсан Израил улс болон түүний арми болох Хагана руу довтолжээ. 1949 оны 1-р сард идэвхтэй байлдааны ажиллагаа зогссон бөгөөд 7-р сард дайн албан ёсоор дууссан юм.

## Дайн 
Эхний шатанд буюу 1947 оны 11-р сарын 30-наас 1948 оны 5-р сарын 14-ний хооронд Палестины Арабын дээд хороо, Арабын холбоо Их Британийн эрх баригчдын дэмжлэгтэйгээр Палестин дахь еврейчүүдийн тээвэр, суурин газрууд руу довтолж, бүсэлсэн нэгжүүдийг байгуулж эхэлсэн байна. Еврейн тал эхэндээ хамгаалалтын тактик баримталсан бөгөөд 1948 оны 3-р сарын сүүлчээс тэд довтолгоонд орж, замууд, командлалын төвүүд болон суурин газруудыг эзэлж эхлэв.

Дайны хоёр дахь шатанд Их Британийн мандат дуусгавар болсны дараа Израил 1948 оны 5-р сарын 14-нд тусгаар тогтнолоо зарласан. Арабын хэд хэдэн орон (Египет, Трансиордан, Сири, Ливан, Ирак, Йемен) НҮБ-ын Палестиныг хуваах төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхээс урьдчилан сэргийлэх, шинээр байгуулагдсан еврейн улсыг устгах, тэдний тунхаглалын дагуу "Палестины нэгдсэн улс" байгуулахыг эрмэлзэж, Палестин руу цэргээ оруулжээ. Израилчууд дайралтыг няцааж, Израилын оршин тогтнохыг хамгаалж, дайны эхний үе шатнаас ч илүү газар нутгийг эзлэн авсан байна. 

Дайн улмаас Палестины араб хүн ам Израилын хяналтад байсан нутгаас олноороо дүрвэсэн (340,000-700,000) юм. Үүний эсрэгээр, 800,000-аас 1 сая еврей Арабын орнуудаас хөөгдсөн эсвэл дүрвэсэн байна.
Югослав улсын задрал

**Югослав улсын задрал** - Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улс (ХБНСЮУ) бүрэн эрхт зургаан тусгаар улс, хэсэгчлэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн нэг улсад задран хуваагдсан 1991-2008 оны үйл явдлын ерөнхий нэршил. Улсын задралын үйл явц 1991-1992 онд зургаан бүгд найрамдах улсын дөрөв нь (Словени, Хорват, Босни ба Херцеговин, Македон) ХБНСЮУ-аас салснаар эхэлсэн юм. Тухайн үед НҮБ-ын энхийг сахиулах хүчнийг эхлээд Босни ба Херцеговин, дараа нь Косовогийн автономит мужид оруулж байрлуулсан байна.

Югослав улсад Серби болон Черногори гэх хоёр Бүгд найрамдах улс үлдсэн: 1992-2003 онд Югославын Холбооны Бүгд Найрамдах улс (ЮХБНУ), 2003-2006 онд Серби, Монтенегрогийн бие даасан Холбооны Улсын Холбоо.

1999 онд АНУ болон түүний холбоотнууд НҮБ-ын ивээлд байсан Косовогийн автономит улсад цэргийн ажиллагаа явуулжээ. Уг ажиллагаагаа хүмүүнлэгийн ажиллагаа гэж зөвтгөсөн боловч НҮБ-ын мандатгүйгээр явуулсан нь хууль ёсных нь талаар маргаан дагуулж, зарим шүүмжлэгчид цэргийн түрэмгийлэл гэж тодорхойлогдоход хүргэсэн юм.

2006 оны 6-р сарын 3-нд Монтенегро тус холбооноос гарснаар Югослав оршин тогтнохоо больсон.

2008 оны 2-р сарын 17-нд Бүгд Найрамдах Косово улс Сербээс тусгаар тогтнолоо дангаараа зарлаад байгаа юм.

## Сөргөлдөгч талууд болон удирдагчид 
* Сербүүд: удирдагч нь Слободан Милошевич;
* Боснийн сербүүд: удирдагч нь Радован Каражич;
* Хорватууд: удирдагч нь Франьо Тужман;
* Боснийн хорватууд: удирдагч Мате Бобан;
* Хорватын сербүүд: удирдагч Горан Хажич болон Милан Бабич;
* Боснякууд: удирдагч Алиа Изетбегович;
* Мусульман-автономчууд: удирдагч Фикрет Абдич;
* Косовогийн албанчууд: удирдагч Ибрагим Ругова (үнэн хэрэгтээ — Адем Яшари, Рамуш Хардинай, Хашим Тачи).

Ангилал:Югославын түүх
Ангилал:Сербийн түүх
Ангилал:Хорватын түүх
Ангилал:Словенийн түүх
Ангилал:Босни ба Херцеговины түүх
Ангилал:Монтенегрогийн түүх
Ангилал:Умард Македоны түүх
Ангилал:Косовогийн түүх
Радован Каражич

**Радован Каражич** (серб. *Радован Караџић*, босн. *Radovan Karadžić*; 1945 оны 6-р сарын 19-нд Югославын Холбооны Черногори улсын Петница хотод төрсөн) — Боснийн сербийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн гэмт хэрэгтэн. Боснийн дайны үед, 1992 оны 4-р сарын 7-ноос 1996 оны 7-р сарын 19-ний хооронд Бүгд Найрамдах Спрска Улсын Ерөнхийлөгч. 2016 онд хуучин Югославын асуудлаарх Олон улсын эрүүгийн шүүх Каражичийг геноцид, дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, 40 жилийн хорих ял оноосон. 2019 онд давж заалдах хүсэлтийн дагуу Радован Каражичид бүх насаар нь хорих ял оноожээ.

1995 оны 7-р сарын 25-нд НҮБ-аас хоёр жилийн өмнө байгуулсан Хуучин Югославын асуудлаарх Олон улсын эрүүгийн шүүхээс Радован Каражич, генерал Ратко Младич нарыг дайны гэмт хэрэг, тэр дундаа Боснийн лалын шашинтнууд болон хорват үндэстний эсрэг геноцид үйлдсэн хэрэгт буруутгааад дараа жил нь тэднийг баривчлах тушаал гаргажээ.

Хуучин Югославын асуудлаарх Олон улсын эрүүгийн шүүхээс Р.Каражичийг хаана байгаа талаар мэдээлэл өгсөн хүнд 5 сая ам.долларын шагнал амласан юм.

12 жилийн турш Каражич Олон улсын шүүхээс амжилттай зугтаж чадсан байна. 2008 оны 7-р сарын 21-ний орой (түүний өмгөөлөгч Светозар Вуячичийн хэлснээр, түүний үйлчлүүлэгчийг баривчлах ажиллагаа 7-р сарын 18-ны баасан гаргийн орой болсон) түүнийг Белградын автобуснаас баривчилж, Белград хотын Дайны гэмт хэргийн шүүхэд хүргэсэн. Улмаар 2008 оны 7-р сарын 30-нд Р.Каражичийг онгоцоор Хааг хот руу шилжүүлэн өгсөн.

Каражичийг шүүх хурал 2009 оны 11-р сард эхэлсэн ч шүүгдэгчийн хүсэлтээр шүүх хурал хэд хэдэн удаа хойшилсон. Сербийн удирдагч асан хэргийн материалтай танилцахад илүү хугацаа шаардсан. Бүгд найрамдах Сербскийн ерөнхийлөгч асан түүнийг дахин хойшлуулахаас татгалзсаны дараа шүүх хурал 2010 оны 4-р сарын 13-нд дахин эхэлсэн юм. 

2016 оны 3-р сарын 24-нд Хуучин Югославын асуудлаарх Олон улсын эрүүгийн шүүх Радован Каражичийг 10 зүйл ангиар буруутгаж, 1992-1995 оны Боснийн дайны үеэр үйлдсэн дайны гэмт хэрэг, геноцидын хэргээр 40 жилийн хорих ял оноосон байна. Сүүлд 2019 онд давж заалдах хүсэлтийн дагуу шүүх Радован Каражичид бүх насаар нь хорих ял оноожээ.

Ангилал:Дайны гэмт хэрэгтэн
Ангилал:1945 онд төрсөн
Пётр Григоренко

**Пётр Григоренко** (укр. *Петро́ Григо́рович Григоре́нко*; орос. *Пётр Григо́рьевич Григоре́нко,* 1907 оны 10-р сарын 16-нд Оросын эзэнт улсын Бердянск мужийн Борисовка тосгонд төрсөн — 1987 оны 2-р сарын 21-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод нас барсан) — ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчний зүтгэлтэн, хошууч-генерал (1959), ЗХУ-ын төрийн тэрс үзэлтнүүдийн хөдөлгөөний гишүүн, Зөвлөлт Холбоот Улсад хүний эрх хамгаалах хөдөлгөөн үүсгэгч, Украины Хельсинкийн бүлгийг үндэслэгч, Москва-Хельсинкийн бүлгийн гишүүн. 

Тэрээр Крымын татарууд болон албадан гаргасан бусад зөвлөлтийн ард түмнийг өмгөөлөн үг хэлж тэмцэж байжээ. 1964 онд хүний ​​эрхийн хууль ёсны үйл ажиллагаа явуулсных нь төлөө түүний цолыг "байлдагч" хүртэл бууруулж, төрийн бүх шагналыг хураан авчээ. Тэрээр Зөвлөлтийн "сэтгэцийн эмнэлэг", шорон гянданд сууж байсан юм.

Петр Григоренко 1939 онд ЗХУ-ын Алс Дорнодод цэргийн штабад офицероор алба хааж байгаад 1943 оноос Зөвлөлтийн Эх орны дайнд оролцож, дайны дараа ЗХУ-ын Фрунзегийн нэрэмжит Цэргийн академид багш, тэнхимийн эрхлэгч зэрэг алба хааж байжээ. 

1977 оны11-р сард ЗХУ-ын эрх баригчдын албан ёсны зөвшөөрлийн дагуу тэрээр эхнэр Зинаидагийн хамт ЗХУ-д ноцтой гэж тооцогдох шаардлагатай хагалгаа хийлгэхээр болон Нью-Йоркт амьдарч байсан хүүтэйгээ уулзахаар АНУ руу явсан. 3 сарын дараа Л.Брежневийн гарын үсэг зурсан Дээд Зөвлөлийн зарлигаар түүнийг ЗХУ-ын иргэншлээс хасжээ. Түүнд АНУ-аас улс төрийн орогнол олгосон юм.

Ангилал:1907 онд төрсөн
Ангилал:1987 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:ЗХУ-ын тэрс үзэлтэн
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Цэргийн инженер-техникийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан
Түшээт хан Дашням

**Түшээт хан Дашням** нь 1885 онд Дэмчигдоржийн гэрт мэндлэсэн. Түшээт хан Насанцогтыг бие барсны дараа 1904 онд 19 настай хүү Дашням Түшээт ханы цолыг залгамжилсан. 1912 онд VIII Богд Живзундамбыг хаан болсны дараахан бусдын гарт цэл залуугаараа нас баржээ. Түүний хүү Доржсүрэнхоролжав Түшээт ханы хэргэмийг залгамжилсан.

Ангилал:Түшээт хан
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1912 онд өнгөрсөн
Төв мэдрэлийн систем

**Төв мэдрэлийн систем** (англи. *Central nervous system,* орос. *Центральная нервная система*) — нь мэдрэлийн эсүүд, тэдгээрийн үйл явц, нэмэлт glia-аас бүрддэг амьтан, хүний ​​мэдрэлийн системийн үндсэн хэсэг юм. Сээр нуруугүйтний хувьд энэ нь хоорондоо нягт уялдаатай мэдрэлийн зангилааны системээр (ганглиа), сээр нуруутан амьтдад (хүнийг оруулаад) нугас, тархиар илэрхийлэгддэг байна.

Төв мэдрэлийн систем нь салбар мэдрэлийн системээр дамжуулан биеийн бүх эрхтэн, эд эсүүдтэй холбогддог бөгөөд үүнд сээр нуруутан амьтдын тархинаас гарах гавлын мэдрэл, нугаснаас гарах нугасны мэдрэл, нугасны завсрын зангилаанууд багтдаг. Автономит мэдрэлийн системийн салбар хэсгүүд - тэдгээрт ойртож, сунадаг мэдрэлийн утас бүхий зангилаанууд хоорондоо холбоотой байдаг. Төв мэдрэлийн системд мэдрэлийн эсийн бодисын солилцоонд оролцдог мэдрэлийн системд дэмжлэг, хамгаалалтын функцийг гүйцэтгэдэг нейроглия орно. Тархи ба нугас нь гурван тархины хальсаар хүрээлэгдсэн байдаг. Тархи нь хамгаалалтын бүрхүүл дотор - гавлын яс, нугас - нугаламын баганад байрладаг байна.

Хүний тархи нь гавлын ясны тархины хэсэгт байрладаг. Дундаж жин нь 1300-1400 гр. Тархины өсөлт нь 20 нас хүртэл үргэлжилдэг байна. Энэ нь урд тархи, хоёр тал, дунд тархи, хойд тархи, урт тархи гэсэн 5 хэсгээс бүрдэнэ. Тархины дотор тархины ховдол гэж нэрлэгддэг хоорондоо холбогдсон дөрвөн хөндий байдаг. Тэдгээр нь тархи нугасны шингэнээр дүүрсэн байдаг. Филогенетикийн хувьд илүү эртний хэсэг нь тархины иш юм. Тархины ишэнд уртасгасан тархи, гүүр, дунд тархи, диенцефалон орно. Тархины ишний хэсэгт 12 хос гавлын мэдрэл байрладаг.
Пулитцерын шагнал

**Пулитцерын шагнал** (англи. *Pulitzer Prize*) — утга зохиол, сэтгүүл зүй, хөгжим, театрын салбар дахь АНУ-ын хамгийн нэр хүндтэй шагналуудын нэг юм.

## Түүх 
1911 оны 10-р сард унгар-еврей гаралтай сонины магнат Жозеф Пулитцер (1847-1911) нас барсан. Тэрээр өөрийн нэр дээр хоёр сая долларын сан байгуулахыг гэрээсэлж үлдээжээ. Гэрээслэлийг 1903 оны 8-р сарын 17-нд гүйцэтгэсэн бөгөөд энэ нь Пулитцерын шагналыг үүсгэн байгуулсан өдөр гэж тооцдог байна.

1917 онд Пулитцерын шагналыг сурвалжлах төрөлд (англи. *Pulitzer Prize for Reporting*) хүртсэн анхны хүн нь Америкийн сэтгүүлч Херберт Байрд Своуп байв. Тэрээр 1916 оны 10-р сард хэвлэгдсэн "Германы эзэнт гүрний дотроос" нэртэй "The New York World" сэтгүүлд цуврал нийтлэл бичсэнийхээ төлөө энэхүү нэр хүндтэй шагналыг хүртжээ.

1917 оноос хойш жил бүрийн 5-р сарын эхний даваа гарагт Нью-Йорк хотын Колумбын их сургуулийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нар уг шагналыг гардуулдаг. Шагналыг 15,000 доллар дагалддаг байна.

## Сэтгүүл зүй салбарт өгдөг сэдвүүд 
* Нийгэмд үйлчлэхийн төлөө
* Онцгой сенсацтай материалыг мэдээллийн төлөө
* Гайхалтай эрэн сурвалжлах мэдээллийн төлөө
* Өндөр чадварын төлөө
* Орон нутгийн мэдээний төлөө
* Үндэсний хүрээний мэдээний төлөө
* Олон улсын мэдээний төлөө
* Онцлог мэдээний төлөө
* Онцгой тайлбарын төлөө
* Шүүмжлэлийн төлөө
* Редакцийн тайлбарын хувьд
* Хошин элэглэл зургийн төлөө
* Мэдээний гэрэл зургийн төлөө
* Уран сайхны гэрэл зургийн хувьд
* Аудио мэдээний төлөө

Албан ёсны цахим хуудас:- https://www.pulitzer.org/


Ангилал:1917 онд байгуулагдсан
Александр Гинзбург

**Александр Гинзбург** (орос. *Алекса́ндр Ильи́ч Ги́нзбург,* 1936 оны 11-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн — 2002 оны 7-р сарын 19-нд Парис хотод нас барсан) — сэтгүүлч, хэвлэгч, ЗХУ дахь тэрс үзэлтнүүдийн хөдөлгөөний гишүүн. Москвагийн Хельсинкийн бүлгийн гишүүн. 

Тэрээр 1979-1990 онд "Синтаксис" Самидат буюу нууцаар өөрөө хэвлэлийн анхны цуглуулгуудын нэгийг эмхэтгэгч, "Континент" сэтгүүлийн редакцийн зөвлөлийн гишүүн байсан.

## Намтар 
Тэрээр 1936 оны 11-р сарын 21-нд Москва хотод төрсөн. Түүний эцэг архитектор Сергей Чижов 1936 онд зохиомол хэргээр баривчлагдаж, Александрыг хоёр сартай байхад буюу 1937 оны эхээр мөрдөн байцаалтын явцад цагдан хоригдож байгаад нас баржээ. Түүний эцгийн талын өвөг эцэг археологич 1918 онд Улаан террорын үеэр Москвад нас баржээ. Түүний эмэг эх 1920-иод оны сүүлээр Лубянка шоронд 2 жил орчим хоригдсон. Түүний эх Людмила Ильинична Гинзбург залуудаа архитекторч байсан бөгөөд дараа нь үйлдвэрийн эдийн засагчаар ажиллаж байгаад сүүлд 1981 онд Парист цөллөгт байхдаа нас барсан.

Тэрээр Москвагийн хөвгүүдийн 12-р сургуульд сурч, театрт дуртай байсан. Сургуулиа төгсөөд Новосибирскийн залуучуудын театрт жүжигчин, найруулагчаар ажиллахаар явсан.

1956 онд Александр Гинзбург сэтгүүл зүйг сонирхож, Москвагийн Улсын Их Сургуулийн Сэтгүүл зүйн ангид элсэн орж, "Московский комсомолец" сонинд ажиллаж байхдаа эчнээгээр суралцжээ. Тэрээр хэзээ ч Зөвлөлтийн суртал ухуулга, үзэл суртлын сэдвээр нийтлэл бичээгүй гэж дурсаж байжээ.

1959-1960 онд тэрээр олон жилийн мөрөөдлөө биелүүлж, найз нөхөд, танилууддаа "Синтакс" хэмээх самиздатын яруу найргийн цомгийг эмхэтгэж, тараажээ. Цомогт Генрих Сапгир, Игорь Холин, Сергей Чудаков, Николай Глазков, Александр Аронов, Булат Окуджава, Белла Ахмадулина нарын хэвлэгдээгүй шүлгүүд, Иосиф Бродский болон бусад яруу найрагчдын шүлгүүд анх удаа хэвлэгдсэн байна. Уг цомгийн дугаар бүрд 10 зохиолч тус бүр таван шүлэг оруулсан байна. Гэсэн хэдий ч яруу найрагчид сэтгүүлд илүү их бүтээл ирүүлсэн байдаг. "Синтакс"-ийн нийт 3 дугаар хэвлэгдсэн бөгөөд Гинзбург хэвлэгдээгүй их хэмжээний яруу найргийг цуглуулсан байна.

1960-1979 оны хооронд тэрээр 3 удаа "баримт бичиг хуурамчаар үйлдсэн, Зөвлөлтийн эсрэг суртал ухуулга хийсэн" зэргээр хоригдож байжээ. 

1979 онд Зөвлөлт, АНУ-ын хооронд удаан үргэлжилсэн яриа хэлэлцээний үр дүнд түүнийг болон 4 улс төрийн хоригдлыг АНУ-д Зөвлөлтийн талд тагнуул хийсэн 2 хүнээр сольжээ. 

Александр Гинзбург гадаадад гараад эхлээд АНУ-д, дараа нь Францад амьдарч байжээ. Тэрээр эхнэр Арина Жолковская-Гинзбург (1937–2021) болон хоёр хүүхдийн хамт Парист амьдарч байсан. Тэрээр Монгерон дахь Оросын соёлын төвийг удирдаж, дараа нь 1980-аад оны дунд үеэс 1997 оны 10-р сар хүртэл "Русская мысль" сонинд тоймчоор ажилласан байна.

Тэрээр 2002 оны 7-р сарын 19-нд Парис хотод 66 насандаа таалал төгссөн байна.

Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын яруу найрагч
Ангилал:ЗХУ-ын тэрс үзэлтэн
Ангилал:Оросын еврей хүн
Ангилал:Оросын сэтгүүлч
Белла Ахмадулина

**Белла Ахмадулина** (орос. *Изабе́лла (Бе́лла) Аха́товна Ахмаду́лина,* 1937 оны 4-р сарын 10-нд Москва хотод төрсөн —2010 оны 11-р сарын 29-нд Москва мужийн  Переделкино тосгонд нас барсан) Зөвлөлт ба Оросын яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч. 20-р зууны хоёрдугаар хагас ба 21-р зууны эхэн үеийн Зөвлөлт ба Оросын хамгийн агуу уянгын яруу найрагчдын нэг юм.

Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Ангилал:Москвагийн зохиолч
Ангилал:Оросын яруу найрагч
Ангилал:Зөвлөлтийн яруу найрагч
Ангилал:Төрийн шагналтан (ОХУ)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийн төгсөгч
Цөл рүү буцах

***Цөл рүү буцах*** () нь 2021 оны Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Клэр Найт болон Харри Криппс найруулж Исла Фишер, Тим Минчин, Эрик Бана, Гай Пирс, Миранда Тапселл, Ангус Имри, Кит Урбан болон Жеки Уивер нар тогложээ.

## Дүрүүдэд 
* Исла Фишер — Мэдди
* Тим Минчин — Хөөрхөн хүү
* Эрик Бана — Чаз Хант
* Гай Пирс — Фрэнк
* Миранда Тапселл — Зои
* Ангус Имри — Найжел
* Кит Урбан — Даг
* Жеки Уивер — Жеки
* Дизель Ла Торрака — Чаззи Хант
* Кайли Миноуг — Сюзан
* Рэйчел Хаус — Жасинта
* Лахлан Пауэр — Дэйв
* Аарон Педерсен — Клайв
* Сэлест Барбер — Скайлар
* Гиа Каридес — Дорин
* Жек Чарльз — Грег
* Уэйн Найт — Фил

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2021 оны кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Канадын кино
Ангилал:Австралийн кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Дайн ба энх

**«Дайн ба энх»** (орос. *Война и мир*) — Оросын алдарт зохиолч Лев Толстойн бичсэн, Наполеоны эсрэг 1805-1812 оны дайны үеийн Оросын нийгмийг харуулсан роман. Тэрээр уг романыг 1863-1869 онуудад бичсэн байна.

Гол сэдэв нь 1812 оны эх орны дайны үеийн Оросын ард түмний түүхэн хувь тавилан бөгөөд зохиолд зохиомол болон түүхэн 550 гаруй дүрийг багтаасан байна. Лев Толстой өөрийн шилдэг баатруудыг бүх оюун санааны нарийн төвөгтэй байдал, үнэнийг байнга эрэлхийлж, өөрийгөө сайжруулахыг эрмэлздэг байдлаар нь дүрсэлсэн байдаг.

Ангилал:Лев Толстой
Ангилал:1869 оны ном
Ангилал:Роман
Шарль Монтескье

**Шарль Монтескье** (франц. *Charles Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu*; 1689 оны 1-р сарын 18-нд Францын Бордо хот орчим төрсөн — 1755 оны 2-р сарын 10-нд Парис хотод нас барсан) — Францын гүн ухаантан, төрийн эрх зүйч бөгөөд Сэргэн мандалтын үеийн зохиолч. Либерализмын үзэл суртлыг үндэслэгчдийн нэг. Тэрээр "эрх мэдлийг хуваах тухай онол"-ыг боловсруулсан юм. Тэрээр рококо хэв маягийн зохиолын зохиолч гэдгээрээ тийм их алдартай биш юм.

Монтескье 20 гаруй жил ажилласан "Хуулийн сүнсний тухай" зохиолоо нэрээ нууцлан Швейцарт хэвлүүлсэн юм.

Монтескьегийн бүхэл бүтэн улс төр, эрх зүйн онолын гол сэдэв, түүний эрхэмлэдэг үндсэн үнэт зүйл бол улс төрийн эрх чөлөө юм. Энэхүү эрх чөлөөг хангах зайлшгүй нөхцөл бол шударга хууль, зөв ​​зохион байгуулалттай төр юм. Эрх чөлөөг зөвхөн хуулиар баталгаажуулж чадна гэж Монтескье үзэж байсан: "Эрх чөлөө бол хуулиар зөвшөөрсөн бүхнийг хийх эрх юм". Тэрээр: "Уур амьсгалын ялгаанаас үүдэлтэй хэрэгцээний ялгаанаас амьдралын хэв маяг, амьдралын хэв маягийн ялгаанаас хууль тогтоомжийн ялгаа үүсдэг" гэж тэрээр батлав.

Ангилал:Францын гүн ухаантан
Ангилал:Францын зохиолч
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1689 онд төрсөн
Ангилал:1755 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францын роман зохиолч
Ангилал:Нэвтэрхий толь зохиогч (1751-1772 он)
Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Францын чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Францын Академийн гишүүн
Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Эрх зүйн гүн ухаантан
Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг

**Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг** нь Монголын яруу найрагч, утга зохиол судлаач, улс төрч хүн юм. 

## Намтар 
Дорноговь аймгийн Хатанбулаг суманд 1973 онд төржээ. 

### Боловсрол 
1991 онд Дорноговь аймгийн 1 дүгээр дунд сургуулийг төгссөн. 1995 онд Улсын Багшийн их сургуулийг утга зохиол судлаач, сэтгүүлч мэргэжлээр, бакалавр зэрэгтэй төгсжээ. 2013 онд Монгол улсын их сургуулийн Улаанбаатар сургуулийг хэл шинжлэлийн магистрын зэрэг хамгаалжээ. 

Англи хэлтэй.

### Ажилласан байдал 
* 1995-1998 онд “Засгийн газрын мэдээ” сонинд сурвалжлагч
* 1999-2000 онд “Зууны мэдээ” сонинд албаны дарга
* 2000-2004 онд “Нью Майнд” ХХК-д хэвлэл мэдээллийн ажилтан
* 2004-2009 онд “Нью Майнд” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал
* 2009-2016 онд Монголын Зохиолчдын эвлэлийн гүйцэтгэх захирал
* 2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2022-2023 онд Монгол Улсын Их хурлын Боловсрол,соёл, шинжлэх ухаан, спортын байнгын хорооны дарга

## Гавьяа Шагнал 
*2009 онд Алтан гадас одон

## Гадаад холбоос 
*Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг ФБ хуудас

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Хатанбулагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Майя Санду

**Майя Санду** (рум. *Maia Sandu*; 1972 оны 5-р сарын 24-нд ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Зөвлөлт Молдав улсын Фалешт мужийн Рисипены тосгонд төрсөн) — Молдавын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2020 оны 12-р сарын 24-нөөс Молдав улсын Ерөнхийлөгч. Бүгд Найрамдах Молдав Улс 1991 онд тусгаар тогтносноос хойших анхны эмэгтэй Ерөнхийлөгч.

2012 оны 7-р сараас 2015 оны 7-р сар хүртэл Бүгд Найрамдах Молдав Улсын Боловсролын сайд 2014 оны 12-р сарын 9-өөс 2015 оны 2-р сарын 20, 2019 оны 3-р сарын 9-өөс 7-р сарын 26-ны хооронд Бүгд Найрамдах Молдав Улсын Парламентын гишүүн. 2019 оны 6-р сарын 8-наас 11-р сарын 12-ны хооронд Бүгд Найрамдах Молдав Улсын Ерөнхий сайд.

1989-1994 онд Молдавын Эдийн засгийн боловсролын академийн удирдлагын факультетад суралцсан. 1995-1998 онд Бүгд Найрамдах Молдав Улсын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Төрийн удирдлагын академид олон улсын харилцааны магистрын зэрэг хамгаалсан. 2010 онд АНУ-ын Кембриж хотын Жон Кеннедийн нэрэмжит Харвардын Төрийн удирдлагын сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан.

Тэрээр румын, орос, англи, испани хэлээр ярьдаг. Тэрээр Бүгд Найрамдах Молдав, Румын улсын давхар иргэншилтэй.

Майя Санду ганц бие, хүүхэдгүй. Тэрээр Кишинёв хотод 74 ам метр талбайтай хоёр өрөө байранд амьдардаг.

М.Санду 1994 оны 7-р сараас Молдавын Эдийн засгийн яамны гадаад эдийн засгийн хамтын ажиллагааны газрын Европын Холбоотой хамтран ажиллах хэлтсийн ахлах мэргэжилтнээр ажиллаж байсан.

Тэрээр 1998—2005 онуудад Кишинёв дахь Дэлхийн банкны төлөөлөгчийн газар — зөвлөх, эдийн засагч байсан.

2010-2012 онд АНУ-ын Вашингтон хот дахь Дэлхийн банкны Гүйцэтгэх захирлын зөвлөхөөр ажиллаж байсан.

2012 оны 7-р сараас 2015 оны 7-р сар хүртэл Бүгд Найрамдах Молдав Улсын Боловсролын сайд. 

2015 оны сүүлээр Санду өөрийн Европыг дэмжигч "Майя Сандутай хамт нэг алхам хийе" хэмээх улс төрийн хөдөлгөөн байгуулснаа зарлаж, хожим нь "Үйл ажиллагаа ба эв нэгдлийн нам" болсон. 2016 оны 5-р сарын 16-нд болсон намаа үүсгэн байгуулах их хурлаар Майя Сандуг даргаар нь санал нэгтэй сонгосон.

2019 оны 6-р сарын 8-нд тэрээр Бүгд Найрамдах Молдав Улсын 13 дахь Ерөнхий сайдаар сонгогдсон боловч маргааш нь Үндсэн хуулийн цэц болиулсан байна.

2020 оны 12-р сарын 24-нөөс Молдав улсын Ерөнхийлөгч болсон.

Ангилал:Молдавын ерөнхийлөгч
Ангилал:Молдавын ерөнхий сайд
Ангилал:Молдавын боловсролын сайд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг)
Тереза Мэй

**Тереза Мэй** (англи. *Theresa Mary May, Baroness May of Maidenhead*, гэрлэхээс өмнө *Брейзьер* (*Brasier)*; 1956 оны 10-р сарын 1-нд Их Британийн Сассексын Истборн хотод төрсөн) — Британийн улс төрч, дипломат, төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2024 оноос "насан туршийн язгууртан" цолтон. 2016—2019 онд Их Британийн Ерөнхий сайд байсан. 

Тэрээр Оксфордширт өссөн бөгөөд Гэгээн Хьюгийн коллежид суралцаад Оксфордын их сургуулийг газар зүйн чиглэлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. 1977 онд сургуулиа төгсөөд Английн Банк болон Төлбөрийн клирингийн үйлчилгээний нийгэмлэгт ажиллаж байсан. Хоёр удаа амжилтгүй оролдлого хийсний дараа тэрээр 1997 оны бүх нийтийн сонгуулиар Мэйденхед хотоос Британийн Нийтийн танхимын (*House of Commons)* гишүүнээр сонгогдсон байна. 2000-аад онд тэрээр сүүдрийн Засгийн газрын хэд хэдэн албан тушаал хашиж байсан. 2002-2003 онд Их Британийн Консерватив намын даргаар ажиллаж байсан.

Ангилал:Их Британийн ерөнхий сайд
Ангилал:Их Британийн улс төрч
Ангилал:1956 онд төрсөн
Чимэдийн Базар

**Чимэдийн Базар** нь сэтгүүлч, сэтгүүл зүйн доктор хүн юм. 

## Намтар 
Хөвсгөл аймгийн Мөрөн суманд төрж, Галт суманд өсөж торнижээ. 

### Боловсрол 
МУИС-ийн Сэтгүүл зүйн ангийг төгссөн. 2003 онд Удирдлагын академийг Төрийн удирдлагын менежер мэргэжлээр төгссөн.

2004 онд “Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн өнөөгийн байдал, цаашдын хөгжлийн хандлага” сэдвээр Сэтгүүл зүйн ухааны доктор PhD зэрэг хамгаалсан.

Ч.Базар нь УИХ-ын гишүүн асан С.Оюуны улс төрийн зөвлөхөөр ажиллахдаа “Авлигын эсрэг тэмцэх тухай” хуулийн төслийг бичилцэж, улмаар 9 удаа өргөн барьж, 9 удаа буцаагдсаны эцэст батлуулжээ.

Ч.Базар 2020 онд УИХ-ын сонгуулийн 17-р тойрогт нэр дэвшиж байсан. 

### Ажилласан байдал 
Чимэдийн Базар нь сэтгүүл зүй болоод улс төрийн удирдлагаар нарийн мэргэшин ажиллаж ирсэн. 
* 1987–1994 онд Дээд сургууль төгсөөд Монголын радиод сурвалжлагч, редактор, хариуцлагатай редактор
* 1995–1997 онд Монголын Үндэсний ТВ-ийн “MM” агентлагт сурвалжлагч, парламентын тоймч, ерөнхий редактор
* 1997–2001 онд Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн Лавлах, судалгааны албаны дарга
* 2002–2004 онд УИХ дахь Цэнхэрийн Хэвлэл мэдээллийн албаны дарга
* 2004–2005 онд УИХ дахь “Эх орон–Ардчилал” эвслийн ХМА-ны дарга
* 2005–2008 онд ИЗНН-ын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, ИЗНН-ын УИХ дахь зөвлөх
* 2008–2012 онд УИХ-ын Тамгын газрын Судалгааны төвд шинжээч
* 2012–2015 онд ГХЯ-нд Олон нийт, хэвлэл мэдээлэл хариуцсан хэлтсийн дарга
* 2015 оны 2 сарын 14-нээс Нийгэм, сэтгэл судлал дээд сургуулийн захирал 

## Бүтээл 
Ч.Базар нь ном бүтээл, судалгаа шинжилгээний ажил хийж ирсэн. Үүнээс дурдвал: 
* 2003 онд “Үндэсний шударга ёсны үзүүлэлт” номын “Хэвлэл мэдээлэл ба авилга” бүлэг 
* 2004 онд “Хэрхэн эрэн сурвалжлах вэ” 2 бүлэгт ном 
* 2007 онд “Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй: Монгол ба бусад” 3 бүлэгт ном 
* 2008 онд Соросын сангийн захиалгаар “Монголд эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн хөгжилд дэмжсэн эрх зүйн болон үйл ажиллагааны орчин бүрдүүлэх арга зам” бодлогын судалгааны тайлан
* 2010 онд ИЗНН-ын түүх “Сайн цагийн төлөөх тэмцэл”
* 2012 онд “Авлигыг хэрхэн эрэн сурвалжлах вэ” 3 бүлэгт ном
* 2013 онд “Байгаль орчны тулгамдсан асуудал, хариулт” аппликэйшн, онлайн ном
* 2014 онд “Сайн цагийн төлөө” хөтөлбөрийн ном 
* 2019 онд “Оюутны хөтөч” 

### Судалгааны ажлууд 
* “Монголын хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний байдал”
* “Чөлөөт хэвлэлийн нийтлэлийн ёс зүйн байдал”
* “Монголын сонгуулийн тогтолцоонд шинжилгээ хийх нь”
* “Хүйсийн тэгш байдлын тухай хуулийн хэрэгжилт”
* “Уул уурхайн баялгийн сангийн хуваарилалт – бусад орны жишиг”
* “Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний зүйл заалтыг задлан шинжлэх нь”
* “Бичил уул уурхайн өнөөгийн байдал, цаашид баримтлах бодлого”
* “Баялгийн сан бий болгох нь”

## Гавьяа Шагнал 
* 2010 онд Алтан гадас одон
* 1997, 2001 оны Шилдэг сэтгүүлч
* 1999 онд Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан цол, тэмдэг 
* 2004 онд ШДХ-ны “Мөнх тэнгэрийн одон” 
* 2005 онд Ардчиллын одон
* 2014 онд Байгаль орчны тэргүүний ажилтан цол, тэмдэг 

## Гадаад холбоос 
*Сонгуулийн албан ёсны ФБ хуудас

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Мөрөнгийн (хот) хүн
Ангилал:Монголчууд
Хуучин франц хэл

**Хуучин франц хэл** (франц. *ancien français*) нь орчин үеийн Францын умар хэсэгт ойролцоогоор 8-14-р зууны сүүл хүртэл хэрэглэж ярьдаг байсан, Ойл хэлний бүлгийн роман аялгын цуглуулга хэл юм.

Энэ нь франк хэлний нөлөөн дор хэлбэрээ өөрчилсөн ард түмний ярианы латин хэлний хойд галль хэлний аялгын хувьслын үр дүнд үүссэн гэж үздэг.

Хуучин франц хэл нь орчин үеийн франц хэлнээс авиа зүй, дүрмийн хувьд ихээхэн ялгаатай байжээ.

Энэ хэл нь Ромоос хойших дэлхий даяар ярьдаг ардын латин хэлний Ром хэлнээс гаралтай. Хуучин франц хэл нь дундад зууны франц хэл болж хөгжсөн. Энэхүү үечлэлийг орчин үед нэвтрүүлсэн бөгөөд зарим талаараа дур зоргоороо байдаг. Төрөлх франц хэлээр ярьдаг хүмүүсийн үзэл бодлоос харахад энэ хувьсал бараг эсвэл бүрэн ялгагдахааргүй байсан, учир нь латин хэл аажмаар, удаан хугацааны туршид франц хэл рүү шилжсэн тул хэлний хөгжлийн янз бүрийн үе шатуудын хоорондын ялгаа ердөө л анзаарагдахгүй өнгөрч байв.

Ангилал:Хэл судлал
Ангилал:Франц хэл
Түрэг орнуудын байгууллага

**Түрэг орнуудын байгууллага** (азерб. *Türk Dövlətləri Təşkilatı*, каз. *Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы / Türkı Memleketterınıñ Ūiymy*, кирг. *Түрк Мамлекеттер Уюму*, тур. *Türk Devletleri Teşkilatı*, узб. *Turkiy Davlatlar Tashkiloti / Туркий Давлатлар Ташкилоти*) — Түрэг улс орнуудын хооронд иж бүрэн харилцаа, хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх зорилгоор нэгтгэдэг олон улсын байгууллага юм.

2009 оны 10-р сарын 3-нд анх **Түрэгийн Зөвлөл** (азерб. *Türk Şurası*, каз. *Түркi Кеңесі / Türk Keñesı*, кирг. *Түрк кеңеши*, тур. *Türk Keneşi*, узб. *Turkiy Kengash / Туркий Кенгаш*), англ. *Turkic Council*) нэртэйгээр Азербайжаны Нахичеван хотод байгуулагдаж байжээ. 

2021 оны 11-р сарын 12-нд Истанбул хотноо болсон Түрэг хэлтэн орнуудын хамтын ажиллагааны зөвлөлийн дээд хэмжээний уулзалтаар Түрэгийн зөвлөлийг "Түрэг орнуудын байгууллага" болгон нэрийг нь өөрчилсөн байна.

2019 оны 10-р сард Баку хотноо Түрэг хэлтэн орнуудын хамтын ажиллагааны зөвлөлийн 7 дугаар дээд хэмжээний уулзалт болсон бөгөөд тус дээд хэмжээний уулзалтад Туркийн Ерөнхийлөгч Режеп Тайип Эрдоан, Азербайжаны Ерөнхийлөгч Ильхам Алиев, Киргизийн Ерөнхийлөгч асан Сооронбай Жээнбеков, Унгарын Ерөнхий сайд Виктор Орбан, Казахстаны Ерөнхийлөгч асан Нурсултан Назарбаев, Узбекистаны Ерөнхийлөгч Шавкат Мирзиёев нар оролцсон байна.

Ангилал:2009 онд байгуулагдсан
Ангилал:Олон улсын улс төрийн байгууллага
Ангилал:Улс төрийн систем
Жеймс Каллаген

**Леонард Жеймс Каллаген , Кардиффын барон Каллаген** (англи. *Leonard James Callaghan, Baron Callaghan of Cardiff*; 1912 оны 3-р сарын 27-нд Английн Портсмут хотод төрсөн — 2005 оны 3-р сарын 26-нд нас барсан) — Их Британийн улс төрч-лейборист намын зүтгэлтэн, 1976-1979 онд Их Британийн Ерөнхий сайдаар ажилласан. 

## Намтар 
Леонард Каллаген 1912 онд Английн Портсмут хотод ирландын католик шашинтан Жеймс Каллагены хүү болж төрсөн. Эцэг Жеймс Каллаген Ирландаас зугтаж 1890-ээд онд Англид очоод Гароган овогоо Каллаген болгож сольж Эзэн хааны усан цэрэгт офицер болтол алба хааж байжээ. 

Леонард Жеймс Каллаген 1930-1940-өөд оны үед Үйлдвэрчний эвлэлийн хөдөлгөөний ажилтан байсан. Тэрээр Дэлхийн хоёрдугаар дайнд тулалдаж байсан бөгөөд 1945 онд анх Их Британийн парламентад сонгогдсон байна. Тэрээр 1947-1950 онд Тээврийн яамны Парламентын асуудал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга, 1950-1951 онд Усан цэргийн асуудал эрхэлсэн парламентын нарийн бичгийн дарга байсан. 1951-1964 онд Их Британийн Лейборист намын сүүдрийн кабинетуудад янз бүрийн албан тушаал хашиж байсан юм. Мөн Харолд Вилсоны танхимд Сангийн яамны канцлер (1964–1967), Дотоод хэргийн сайд (1967–1970) зэрэг албан тушаалуудыг хашиж байжээ.

1973 онд Леборист намын даргаар сонгогдоод 1974-1976 онд Их Британийн Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байгаад 1976-1979 онд Их Британийн Ерөнхий сайдын алба хашсан байна. 

Тэрээр Их Британи Европын Эдийн засгийн нийгэмлэгт оролцохыг идэвхтэй дэмжигч байсан. 1978/1979 оны өвлийн эдийн засгийн хямрал, ажил хаялтын дараа буюу 1979 оны 3-р сарын 28-нд парламент Жеймс Каллагены танхимд итгэл үзүүлэхгүй байх санал хураалт явуулж, 5-р сард болсон бүх нийтийн сонгуульд Маргарет Тэтчер тэргүүтэй Консерватив нам шийдвэрлэх ялалт байгуулсан юм. 1980 онд тэрээр мөн намын удирдлагаа алджээ.

1983-1987 онд тэрээр Британийн парламентын Нийтийн танхимын "эцэг" байсан (парламентын хамгийн ахмад гишүүн; түүний бүрэн эрх 1945 оноос эхэлдэг). Нийтийн танхимаас гарсны дараа 75 насныхаа төрсөн өдрөөр тэрээр Хатан хаанаас Гартийн одонгоор шагнуулж, Барон Кардифф цол хүртсэн нь түүнд парламентын Лордуудын танхимд суух боломжийг олгосон юм.

Жеймс Каллаген Их Британийн түүхэнд Ерөнхий сайд, Сангийн яамны канцлер, Дотоод хэргийн сайд, Гадаад хэргийн сайд гэсэн дөрвөн том албыг (англи. *Great offices of State*) бүгдийг нь хашиж байсан цорын ганц улстөрч юм.

Ангилал:Их Британийн ерөнхий сайд
Ангилал:Их Британийн сангийн сайд
Ангилал:Их Британийн дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Их Британийн гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Их Британийн улс төрч
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:2005 онд өнгөрсөн
Роберт Уолпол

**Роберт Уолпол, Орфордын 1-р гүн** (англи. *Robert Walpole*; 1676 оны 9-р сарын 5-нд Английн хаант улс дахь Норфолк эдлэнд төрсөн — 1745 оны 3-р сарын 29-нд Лондоны Сент-Жеймс дүүрэгт нас барсан) — Британийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. Тэрээр 1720-1730-аад оны Их Британийн улс төрийн амьдралын хамгийн хүчирхэг хүн байв.

Тэрээр Испанийн өв залгамжлалын төлөөх дайны үеэр анх Тэнгисийн цэргийн яаманд ажиллаж улс төрчийн хувьд нэр хүндтэй болсон. 1708 оны 2-р сард тэрээр Дайны Төрийн нарийн бичгийн дарга, 1710 онд Тэнгисийн цэргийн ерөнхий санхүүчаар томилогдсон. 1711 онд Торичууд засгийн эрхэнд гарсны дараа тэрээр албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөж, Виконт Болингброкийн өдөөн хатгалгаар хээл хахуулийн хэрэгт буруутгагдаж, шоронд хоригджээ. Суллагдсаныхаа дараа тэрээр Хэнри Болингброктой улс төрийн ноёрхлын төлөө тэмцэлд орсон байна. 

1721 онд тэрээр Төрийн сангийн Тэргүүн лорд болсон ба 1730 оноос Лорд Тауншэнд огцорсны дараа 1742 он хүртэл засгийн газрын тэргүүн хэвээр байсан бөгөөд тэрээр Их Британийн түүхэн дэх хамгийн урт хугацаанд засгийн газрыг удирдсан бөгөөд Их Британийн анхны ерөнхий сайд гэж тооцогддог. Энэ нэр томьёог хараахан ашиглаагүй байсан ч Уолпол дараачийн ерөнхий сайд нарынхтай адил кабинетад нөлөө үзүүлдэг байжээ.

1742 оны 2-р сард Уолполын өрсөлдөгчид түүнийг огцрохыг албадсан байна. Тэрээр Орфордын гүн цол хүртэж, их хэмжээний тэтгэвэр авч байсан ч түүний нэртэй холбоотой хүчирхийллийн хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулахад Төрийн ордонд саад болж чадаагүй юм. Хөгширсөн сайд тэтгэвэртээ гарч өөрийн эдлэн болох Хоутон Холл руугаа явжээ. Гэвч тэндээсээ хаанд  үргэлжлүүлэн зөвлөж, ойрын хүн Хенри Пелхамаар (тухайн үед Ерөнхий сайд байсан) дамжуулан төрийн хэрэгт нөлөөлсөн хэвээр байв.

Тэрээр уран зураг ихэд сонирходог бөгөөд ихээхэн хөрөнгөө зураг цуглуулахад зориулжээ. Тэрээр Европын хамгийн агуу урлагийн цуглуулагчдын нэг байсан. Түүний цуглуулга 18-р зууны Английн цуглуулагчдын сонирхлыг тусгасан байв. Эхэндээ уг цуглуулгыг Их Британийн Ерөнхий сайдын Лондон дахь янз бүрийн харшуудад, тэр дундаа Даунинг-стрит дэх албан ёсны оршин суух газар, Челси, Вестминстерийн байшинд байрлуулсан байв. Дараа нь бүх бүтээлийг Хоутон Холл (Норфолк, Зүүн Англи) руу шилжүүлжээ. Түүний уран зургийн галерейг "Англи дахь хамгийн алдартай урлагийн цуглуулга" гэж нэрлэдэг байв.

Ангилал:Их Британийн ерөнхий сайд
Ангилал:1676 онд төрсөн
Ангилал:1745 онд өнгөрсөн
Их Британийн Парламент

**Их Британийн Парламент**, бүрэн нэр нь — **Их Британи Умард Ирландын Нэгдсэн хаант улсын парламент** (англи. *Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*) —Нэгдсэн хаант улс болон Хаант улсын хилийн чанад дахь газар нутгийн хууль тогтоох дээд байгууллага. 

Их Британийн Үндсэн хуулийн "Парламент дахь титэм"  (англи. *Crown-in-Parliament*) зарчмын дагуу Их Британийн хаан нь мөн парламентын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг юм.  

Их Британий Парламент нь Лордуудын танхим (англи. *The House of Lords)* гэх дээд танхим, Нийтийн танхим (англи. *House of Commons*) гэх доод танхимаас бүрддэг байна. 

Лордуудын танхимын гишүүд сонгогддоггүй бөгөөд шашны Лордууд (англи. *Lords Spiritual*), дээд угсаатнуудын Лордууд (пэрүүд), Давж заалдах шатны Лордуудаас бүрддэг бөгөөд тэдний ихэнх нь удам дагаж уламжлагдсан байдаг. Харин Нийтийн танхим нь ардчилсан зарчмаар нэг мандаттай тойргоос сонгогдсон 650 гишүүнээс бүрддэг байна. Лордуудын танхим ба Нийтийн танхим Лондон дахь Вестминстер ордонд тус тусын танхимд хуралддаг. Ер нь Ерөнхий сайд гэлтгүй бүх сайд нарыг зөвхөн парламент дотроос сонгодог уламжлалтай.

Орчин үед Лордуудын танхимын эрх мэдэл ихэд хязгаарлагдмал байдаг бөгөөд Нийтийн танхимын олонхи нь хэд хэдэн удаагийн хэлэлцүүлгээр дэмжигдсэн ямар ч хуулийн төслийг Лордуудын танхим саад учруулах боломжгүй байдаг.

Ангилал:1707 онд байгуулагдсан
Барон

**Барон** (хуучин франц хэл. *baron*, лат. *barō* — "чөлөөт хүн, цэрэг" болон эртний герман хэлний *baro* — "эрэгтэй хүн" зэрэг үгнээс үүсэлтэй) — Дундад зууны үеийн феодалын Баруун Европт нөлөө бүхий томоохон газар эзэмшигч язгууртан, феодал ноён, хожим зүгээр л хүндэт язгууртны цол байсан. Жишээлбэл, Англид "барон цол" (энэ нь өнөөг хүртэл хадаглагдаж байгаа) нь дээд язгууртнуудын цолны шатлалд виконт цолноос доогуур ордог бага цол юм. Германд барон цол нь "граф" буюу Гүн цолноос доогуур эрэмбэлэгддэг байна.

## Их Британид 
Англид Норманы байлдан дагуулалтаас өмнө "барон" цолыг зөвхөн феодалуудад олгодог байсан бол байнгын парламент бий болсноор энэ нь язгууртны удамшиж авдаг цол болж хувирсан. Хаан Лордуудын танхимд албан ёсоор зарлан дуудаж оруулахын тулд уг цолыг олгох боломжтой болсон. Феодалын эрх мэдэл аажмаар буурч, 1660 оны Парламентын актаар уг цолыг олгох явдал бүрмөсөн хүчингүй болсон. Одоогийн байдлаар удамшлын барон цолыг зөвхөн хааны гэр бүлийн гишүүдэд олгодог бөгөөд хамгийн түгээмэл цол бол насан туршийн барон цолыг Их Британийн парламентын Лордуудын танхимд оруулах зорилгоор улс төр, олон нийтийн зүтгэлтнүүдэд олгодог байна. 

## Польшид 
Польшид энэ цолыг канцлер, воевод, кастеллан, улсын сан хөмрөг хариуцагч, шүүгч гэх мэт эрх мэдэлтнүүдэд олгодог байв. Барон цолыг эрэгтэй үр удам дамжин өвлөгдөж эзэмшдэг байжээ. Тэд ноёдын тэтгэлэг хэлбэрээр суурин хүн амтай, харьяат иргэдийнхээ дээд эрх мэдэл бүхий газар эзэмшиж, тэднээс янз бүрийн алба гувчуур авдаг байв.


Ангилал:Сурвалжит язгууртны цол
Дархан юнайтед

**Дархан Юнайтед** (англ. *Darkhan United*) нь Монгол Улсын Дархан-Уул аймгийг төлөөлдөг мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн клуб юм. 

## Түүх 
*(Эх үүсвэр: клубын албан ёсны төлөөлөл, орон нутгийн хэвлэл мэдээлэл, тэмцээний статистик)*

Клуб нь Дарханы спортын хөгжлийг мэргэжлийн спортын тавцанд дуурьсгах, төрөлх хотынхоо нэрээр овоглосон мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн клубийг үүсгэн байгуулахаар ажилласны үр дүнд “Бүх Дархан Одод” НҮТББ-ийн дэргэд “Дархан Юнайтед”  (Darkhan United) клубийг байгуулан Монголын Сагсан бөмбөгийн Холбооны  “M Development league/ М Хөгжлийн лиг”-ийн 2023-2024, "Үндэсний дээд лиг - The League"-ийн 2023-2024, 2024-2025, 2025-2026 оны улирлын тоглолтуудад амжилттай оролцож байна.

Тамирчдыг мэргэжлийн төвшинд дасгалжуулах, олон улсын системээр бэлтгэл сургуулилтыг хангах зорилгоор “Дархан Юнайтед” клубийн ахлах дасгалжуулагчаар ФИБА-гийн албан ёсны лицензтэй Литва улсын сагсан бөмбөгийн мэргэжилтэн Андриус Мазутисыг урин ажиллуулж байгаа ба мөн Дархан-Уул аймгийн өсвөрийн сагсан бөмбөгийн тамирчид, дасгалжуулагчдын ур чадварыг дээшлүүлэх зорилгоор Серби улсын ФИБА-гийн албан ёсны лицензтэй сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Петар Шашлияг 2023-2024 улиралд, Огньен Мольевичийг 2024-2025 улиралд, Бранислав Грегорич, Драгана Свитлица нарыг 2025-2026 оны улиралд тус тус урин хамтран ажиллаж байна. 

2025 онд баг нь Монголын сагсан бөмбөгийн холбооны U23 ангиллын улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсэн. 

## Darkhan United Arena 
Darkhan United Arena нь Дархан хотод байрлалдаг нийт 7,700мкв талбайг хамрах Дархан хотын спортын хамгийн том цогцолбор ба 1,930 хүний суудалтай спорт танхимд улсын болон олон улсын тэмцээн уралдаан зохион байгуулагдах бүрэн боломжтой цогцолбор юм. 

## Багийн бүрэлдэхүүн 
## Амжилтууд 
* U23 улсын аварга — 2025 (түрүүлсэн / эх сурвалж мэдээллээр). 
* Монголын дээд лиг, *The League* зэрэг тэмцээнд тоглосон (тухайн улирлын тоглолтуудын үр дүн, тэмцээн дэх байрлал улирлаар өөрчлөгдөнө). 

## Улирлын статистик 
#### 2024–2025 улирал 
## Хөгжлийн хөтөлбөр, нийгмийн оролцоо 
Дархан Юнайтед нь орон нутгийн өсвөр үеийг хөгжүүлэх U13–U23 чиглэлийн академи, сургалтын хөтөлбөр явуулж, нутгийн тэмцээнүүдийг дэмжин ажилладаг. 

## Эх сурвалжууд 
* Darkhan United — Instagram 
* MSports багийн профайл (жишээ):
Хаммурапи

**Хаммурапи** (*Аккад хэл*:𒄩𒄠𒈬𒊏𒁉) бол МЭӨ -с  онд Эртний Вавилонийн улсын төрийг барьж байсан Амореи гаралтай зургаа дахь хаан. Өөрийн эцэг Син-мубаллитын орыг залгаж, хаан суух хугацаандаа Ларса, Эшнунна, Мари зэрэг хот улсуудыг дагуулсан. Ассирийн улсын хаан I Ишме-Дагантай олон жил тэмцэлдэн унагаж, түүний хөвүүн Мут-Ашкурыг хараат болгосноор Месопотамийг Вавилонийн нэгдсэн захиргаанд оруулав.

Тэрээр Хаммурапи хааны цааз хэмээх хуулиа тунхагласан байдаг ба Вавилонийн шударга ёсны бурхан Шамашаас хүлээн авсан хэмээн өгүүлдэг. Шумерын Ур-Наммугийн цааз зэрэг урьдын хуулиуд гэмт хэргийн хохирлыг барагдуулах дээр голлосон байдаг бол Хаммурапи хааны цаазад гэмт хэрэг бүрт оногдуулах шийтгэлийг нарийн тусгажээ. Мөн гэм буруугүйд тооцох зарчмыг анх нэвтрүүлснээр сэжигтнийг гэм буруутай нь тогтоогдох хүртэл залхаан цээрлүүлэхгүй байх болжээ. Хаммурапи хааны цааз Торад дурьдагдсан Мосегийн хуульд бичигдсэн олон төстэй заалт бий.

Түүнийг амьд ахуйд нь бурханчлан шүтэж байв. Өнгөрснийх нь хойно түүнийг соёл иргэншлийг түгээсэн агуу их эзэн хэмээн хүндэлж, Мардук бурхныг улс даяар тахин шүтэх болсон. Тэрээр байлдан дагуулагч бус шударга хууль тогтоосон хаан хэмээн дуурсагдан үлджээ. Хожим нь түүний байгуулсан улс гүрэн мөхсөн ч алдар суу нь тод үлдэж, Ойрх Дорнодын олон хаад өөрсдийгөө түүний удам гэдэг байв. Орчин цагийн археологичид 19-р зууны сүүлчээр Хаммурапи хааны тухай олж мэдсэн бөгөөд хууль эрх зүйн түүхэн дэх чухал хүн гэж үздэг болсон.

## Эшлэл
## Ном зүй
* 
* 

Ангилал:МЭӨ 19-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 18-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Вавилонийн хан