open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алшазавр

***Алшазавр*** (*Alxasaurus*, "Алшаа цөлийн гүрвэл") нь Өвөр Монголд Доод Цэрдийн галавт амьдарч байсан, теринозаврынхан овгийн үлэг гүрвэлийн нэгэн төрөл юм. Теринозаврынхан овог дундаа эртнийхт тооцогдох боловч хожуу үеийн теринозавруудтай адил урт хүзүү, богино сүүл, урт хумстай байв. Бусадтайгаа ижилхэн хоёр хөлөөр явагч өвсөн тэжээлтэн алшазаврууд ургамлыг боловсруулахын тулд хоол боловсруулах систем нь хүчирхэг ажиллагаатай байжээ. Алшазаврын хэд хэдэн үлдэц олдсоноос хамгийн том нь 3.8 метр урттай байв.

thumb|150px|left|*Алшазавр*-ын хэмжээ хүнийхтэй харьцуулахад.
Уг үлэг гүрвэлийг анх Канадын палеонтологич Дэйл Расселл болон түүний Хятад хамтран зүтгэгч Дон Жимин нар 1993 онд хэвлүүлсэн бүтээлдээ тодорхойлж, нэр өгчээ. Гэхдээ анх хэвлэгдсэн Канадын Дэлхий Судлалын Сэтгүүлийн 1993 оны сүүлийн дугаар хэрэг дээрээ 1994 оны эхээр хэвлэгдэн гарсан тул зарим эх сурвалжид 1994 он гэж бичсэн байдаг.

*Алшазавр* хэмээх нэр нь Өвөр Монголын Алшаа цөл болон Грекийн *завр* ("гүрвэл") гэсэн үгнээс гаралтай. Өвөр Монголд мөн Алшаа аймаг гэж бий. Алшазаврын олдоод буй цорын ганц зүйл болох *A. elesitaiensis* нь уг үлэг гүрвэлийн яс олдсон газрын ойролцоо байх Элстэй хэмээх тосгоны нэрнээс үүдэлтэй аж.

Ангилал:Үлэг гүрвэлүүд
Намко

**Намко ХХК** (, *Кабүшики-гайша Намүко, Namco Ltd.*) бол видео тоглоом зохион бүтээдгээрээ алдартай, Японы томоохон корпораци юм. 2005 оны 9 сард Бандай компанитай нэгдсэнээр 2006 оны 3-р сарын 31-ээс эхлэн тоглоомууд нь **Намко Бандай Гэймз** гэх нэртэйгээр худалдаанд гарах болсон. Намко нь автомат тоглоомын төв болон хөгжөөнт тоглоомын хүрээлэнгийн үйл ажиллагаагаа дотооддоо үргэлжлүүлэхийн тулд дахин байгуулагдсан. Үүний төв байр нь Токиод байдаг.

Ангилал:Японы аж ахуйн нэгж
Ангилал:Японы тоглоомын программ хангамжийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:1955 онд байгуулагдсан
Өмнөд Вьетнам

**Өмнөд Вьетнам** нь одоогийн Вьетнам улсын өмнөд хэсэгт 1955-1975 оны хооронд оршин тогтносон улс юм. 1950 онд "Вьетнам Улс" (1949–55) гэгдэн олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн тус улс нь хожим "Бүгд Найрамдах Вьетнам Улс" (1955–75) гэдэг албан ёсны нэртэй болжээ. Нийслэл нь Сайгон буюу 1975 оноос Хошимин хот болсон. "Өмнөд Вьетнам" болон "Умард Вьетнам" гэх нэршил нь 1954 онд тогтсон, Вьетнамыг 17-р өргөргөөр коммунист болон коммунист биш бүсэд хуваасан Женевийн хурлаар хэвшсэн нэр томъёо болно.

* 1954—1955: Вьетнам Улс (Quốc gia Việt Nam) — (1949-1954 Вьетнамын бүх нутагт байсан улс)
* 1955—1975: Бүгд Найрамдах Вьетнам Улс (Việt Nam Cộng Hòa)
* 1975—1976: Өмнөд Вьетнамын Бүгд Найрамдах Улсын түр Засгийн газар (Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam).

Өмнөд Вьетнам нь Францын колоничлолын үед Францын Энэтхэг-Хятадын бүрэлдэхүүн дэх Вьетнамын өмнөд хэсэгт, гуравны нэгийг нь эзлэн орших Кошичина колониос улбаатай. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Хо Ши Минээр удирдуулсан Вьет Минчүүд Ханойд тусгаар тогтнолоо зарласан бөгөөд 1949 онд Вьетнамын коммунист биш улс төрчид Сайгонд хуучин эзэн хаан Бао Дайгаар удирдуулсан сөрөг Засгийн газрыг эмхлэн байгуулжээ. 1955 онд ерөнхий сайд Нго Дин Дьем Бао Дайг засгийн эрхээс зайлуулж, хуурамч тунхаглал гарган өөрийгөө Ерөнхийлөгч болгож авсан. Дьем 1963 онд цэргийн *эргэлт*-ээр албан тушаалаа алдсан бөгөөд түүний дараа богино настай хэд хэдэн Цэргийн Засгийн газар тогтож байлаа. Ингээд 1967 онд генерал Нгуен Ван Тьеу засгийн эрхэнд гарч, 1975 он хүртэл захирчээ. 1959 онд эхэлсэн Вьетнамын дайн болон Хойд Вьетнамын дэмжлэгтэй партизаны арми болох Вьет Конгийн хүч Өмнөд Вьетнамыг туйлдуулж байлаа. Дайн байлдааны явц 1968 онд оргилдоо хүрсэн бөгөөд мөн онд болсон Тетийн давшилтад Өмнөд Вьетнамын 1.5 сая гаруй, АНУ-ын 500,000 гаруй цэрэг оролцсон гэдэг. Оролцогч талуудын хооронд 3 жил үргэлжилжсэн яриа хэлэлцээний эцэст 1973 онд байгуулсан Парисын энхтайвны хэлэлцээрээр дайн зогссон хэдий ч тулалдаан үргэлжилсээр Умард Вьетнамын арми 1975 оны 4 сарын 30-нд Сайгоныг эзлэн авснаар Өмнөд Вьетнам улс үгүй болжээ. 

Парисын энхтайвны Хэлэлцээр байгуулсан гавьяаг үнэлж Х.Киссинжер, Ле Дык Тхо нар Нобелийн шагнал хүртсэн боловч Умардын талыг төлөөлөгч Ле Дык Тхо энхтайван гүйцэд тогтоогүй гээд шагналаас татгалзсан байна. 

## Цахим холбоос 
* www.pbs.org


Ангилал:Энэтхэг-Хятадын нэгдүгээр дайн
Ангилал:Вьетнамын дайн
Ангилал:Азийн түүхэн улс
Дэлхийн Гаалийн Байгууллага

**Дэлхийн Гаалийн Байгууллага** нь Бельги улсын Брюссель хотод байрладаг, дэлхийн 184 орон, бүс нутаг гишүүнээр нь элсэн орсон олон улсын Засгийн газар хоорондын байгууллага юм.

## Гадны холбоосууд
*Албан ёсны вэбсайт

Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага
Зондын арлууд

**Зондын арлууд** гэдэг нь Малайн олтригт багтах бүлэг арал юм.

Их Зонд болон Бага Зондын арлуудад хуваагддаг.

## Засаг захиргаа 
Одоогоор тус арлууд нь Бруней, Зүүн Тимор, Индонез, Малайз гэсэн дөрвөн улсын нутаг дэвсгэрт хуваагдана. Үүнээс ихэнх нь Индонезийн нутагт багтдаг. Борнео арал дээр Бруней, Индонез, Малайз гурван улс байдаг бол Тимор арал Зүүн Тимор болон Индонезид хуваагддаг. Мөн Зүүн Тиморын харьяаны хэдэн жижиг арал бий. 

## Арлуудын жагсаалт 
* Их Зондын арлууд
** Борнео
** Жава
** Суматра
** Сулавеси
* Бага Зондын арлууд, баруунаас зүүн тийш
** Бали
** Ломбок
** Сумбава
** Флорес
** Сумба
** Тимор
** Алор ольтриг
** Барат Даяагийн арлууд
** Танимбарын арлууд

Ангилал:Индонезийн арал
Мэй Саттон

**Мэй Годфри Саттон** (, 1886 оны 9 сарын 25 – 1975 оны 10 сарын 4) нь Америкийн теннисчин бөгөөд Вимблдоны ганцаарчилсан төрөлд түрүүлсэн анхны гадаад тамирчин юм.

## Намтар 
Мэй Саттон Английн Плимут хотод мэндэлж, 6 настайдаа гэр бүлийн хамт Калифорнийн Пасадена руу нүүж очжээ. Тэнд аав нь теннисний талбай байгуулж, Мэй болон эгч дүү нар нь теннис тоглодог байв. Мэй болон түүний эгч дүү нар болох Виолет, Флоренс, Этел нар Калифорнидоо эмэгтэй ганцаарчилсан төрөлд ноёрхож байсан. 1904 онд 18 настайдаа Мэй Америкийн аварга болжээ. Тэрээр мөн эмэгтэй хосын төрөлд Мириам Холлтой хослон тоглож түрүүлсэн төдийгүй холимог хосын төрөлд шувтаргын тоглолтод шалгарч  үлджээ.

1905 онд Вимблдонд оролцож, 2 дараалан түрүүлээд байсан Британийн од Доротеа Дугласс Чэмберсийг хожиж түрүүлэн, тус тэмцээнд түрүүлсэн анхны гадаад тоглогч болсон юм. Түүний тохойноос хойш хүртэл шуусан цамц, шагайгаа ил гаргасан юбка нь тухайн үедээ Британийн үзэгчдийг гайхашруулж байсан гэдэг. Дараагийн 2 жил нь мөнөөх Чэмберстэй шувтаргын тоглолтод өрсөлдөж, 1906 онд Чэмберс, 1907 онд Саттон ялж түрүүлж байжээ.

1912 онд тэр Америкийн АШТ-д эрэгтэй хосын төрлөөр 3 удаа аваргалж байсан Том Бандитай гэрлэж, гэр бүлдээ цаг заваа зориулахын тулд бараг зодог тайлжээ. Харин 1921 онд 35 настайдаа теннисний талбайд эргэн ирж, чансаагаараа АНУ-даа 4-рт бичигдэх хүртлээ дэвшжээ. 1925 онд бараг 40 насандаа Америкийн АШТ-ий эмэгтэй хосын төрөлд шувтаргын тоглолтод шалгаран үлдэж, энэ амжилтаараа АНУ-ыг төлөөлөн Вайтмэн цомд оролцох багт багтаж өрсөлдсөн түүхтэй. Мөн 1907 онд түрүүлснээсээ хойш оролцоогүй байсан Вимблдонд 1929 онд буюу 42 насандаа оролцож шөвгийн наймд шалгарчээ. 1928, 1929 онд өөрийн охин Дороти Ченитэй хослон тоглож байсан нь Америкийн АШТ-ий түүхэнд ээж-охин хослон тоглосон цорын ганц тохиолдол юм. Түүний зээ дүү Жон Доэг 1930 онд Америкийн, охин Дороти 1938 онд Австралийн АШТ-д түрүүлж байжээ.

1956 онд Саттон Олон улсын теннисний алдрын танхимд багтсан. Тэр теннисээ хэзээ ч орхиогүй бөгөөд 80 хол давсан насандаа ч тоглосоор байсан гэдэг.

Саттон 1975 онд нас барж, түүнийг Калифорни муж улсын Санта-Моника дахь Вүүдлауны дурсгалын оршуулгын газарт оршуулжээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Олон Улсын Теннисний Алдрын Танхимын гишүүн
Ангилал:АНУ-ын теннисчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1886 онд төрсөн
Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
Диваажингийн тоть

**Диваажингийн тоть** (*Psephotus pulcherrimus*) нь солонгорсон өвөрмөц өнгөтэй, дунд зэргийн хэмжээний тоть бөгөөд Австралийн зүүн хойд хэсгийн Квийнслэнд - Шинэ Өмнөд Вэльсийн хил орчмын бутлаг ойгоор нутагладаг байв. 1927 оноос хойш амьдаараа олдоогүй. Түүнээс хойш уг шувууг мөхсөн, оршин буй эсэх талаар судалгаанууд амжилтгүй болж, диваажингийн тоть мөхсөн эсэх талаар ямар ч нотолгоо олж чадаагүй байна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тотийнхон
Ангилал:Шинэ эринд устсан шувуу
Орда хан

**Орд** буюу **Орда** бол Зүчийн ахмад хүү юм. Түүний эх нь Хонгирадын Сартаг хатан байжээ. Тэрээр Бат ханы аян дайнд оролцож байсан бөгөөд Легницийн тулалдаанд оролцож байсан бололтой байдаг. Орд Цагаан ордны улсыг байгуулж, эзэн суусан бөгөөд түүний удам олон жилийн турш Цагаан ордны улсыг захирч байв. Цагаан ордны улс нь Алтан ордны улсын муж улс байсан бөгөөд одоогийн баруун Сибирь, Казахстан улсын зарим хэсэгт оршин тогтнож байжээ.

## Гэр бүл
* Эцэг: Зүчи хан
* Эх: Хонгирад аймгийн **Сартаг хатан**
### Хатад
# Хонгирад аймгийн Жүхэ хатан
# Хонгирад аймгийн Тубахан хатан
# Хонгирад аймгийн нэр тодорхойгүй хатан

### Үр хүүхэд
# Сартагтай
# Хүли
# Хурумши
# Хунгиран
# Чурамхай
# Хутугу

Ангилал:Их Монгол Улс
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Хан
Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн

Ангилал:Цагаан ордны хан
Богд хааны ирвэсийн арьсан гэр

300px|thumb
300px|thumb
300px|thumb
300px|thumb

**Богд хааны ирвэсийн арьсан гэр** нь Сэцэн хан аймгийн бэйс Сангилигдоржоос 1893 онд Богд гэгээний 25 насны ойд бэлэглэсэн бэлэг юм. Энэ гэрийн бүрээсэнд 150 ирвэсийн арьс орсон. Гэрийн хаалга, тооно, унийг үндэсний хээ зүмбэрлэж чимсэн ба тавилга, бурхан тахил, эд хэрэглэл уран хийцтэй. Гэрийг бороо хургүй цагт гадаа барьж VIII богд 10 хоног нямба бясалгал үйлддэг байжээ. Хаалган дээрээ Түмэннаст буюу Хас хээтэй байдаг нь гэрийн эзэн урт удаан наслаж үл чадагдахгүйн бэлгэдэл, дөрвөн баганыг дөрвөн хүчтэний нэг болох луугаар ороолгож, унийг хорол эрдэнээр чимжээ. Энэ гэр нь Богд хааны ордон музейд шинэхэн хэвээрээ оршиж байна.

Ангилал:Улаанбаатар хотын уран барилга
Ангилал:Олноо өргөгдсөн Монгол улс
Европын алтан шаахай

**Европын алтан бөмбөг** (, , хуучнаар *European Golden Boot*) нь Европын улсуудын үндэсний дээд лигийн тоглолтуудад хамгийн олон гоол оруулсан тамирчинд олгодог, хөлбөмбөгийн шагнал юм. 1967–68 оны улирлаас Францын *Лэкип* сэтгүүл уг шагналыг олгож эхэлсэн.

Киприйн Хөлбөмбөгийн Холбоо тус улсын лигт 40 гоол оруулсан тоглогч байсан гэж заргалдсаны дараа Лэкип сэтгүүл уг шагналаа 1996 оныг хүртэл албан ёсны бус гэж тооцох болсон бөгөөд тэр хоорондивээн тэтгэгч Адидас дангаараа шалгаруулж шагнал гардуулж байв. Мөн 1990–91 оны улирлын мэргэн бууч Дарко Панчев 2006 оныг хүртэл шагналаа гардан авч чадаагүй түүхтэй. 1996 оноос шинэ дүрмээр алтан шаахайн эзнийг тодруулдаг болсон байна. Тэр үеэс Европын Спортын Сэтгүүлүүд байгууллага Алтан бөмбөгийн эзнийг шалгаруулж шагнах болсон бөгөөд сул лигт олон гоол оруулсан тоглогчоос хүчтэй лигт цөөн гоол оруулсан тоглогч шагнал хүртэх магадлал өндөртэй системийг бий болгосон.

## 1968 - 1991 
]]
1968 - 1991 онд Европын алтан шаахай шагналыг Европын аль нэгэн улсын лигт хамгийн олон гоол оруулсан тамирчин хүртдэг байв. Үүнийг шалгаруулахад тоглож буй лигийн хүчтэй эсэх, хэдэн тоглолт явагддаг эсэхийг харгалздаггүй байлаа. Тэр үед Эйсебио, Герд Мюллер, Дуду Георгеску, Фернандо Гомеш нар 2 удаа хүртсэн.

## 1991 - 1996 
Завсрын үеийн, албан ёсны бус ялагчид:

## 1996 оноос хойш 
Европын тэмцээнүүдэд багуудын нь үзүүлсэн амжилтыг харгалзан тогтоодог УЕФА-гийн коэффициентээр лигүүдийг байр эзлүүлж, шилдэг 5 лигийн тоглогчдын оруулсан гоолыг 2-оор, 6-гаас 21-р байранд бичигдсэн лигийн тоглогчдын оруулсан гоолыг 1.5-аар үржүүлж тооцно.

Марио Жардел, Тьерри Анри, Диего Форлан нар 2 удаа хүртээд байна.

## Эшлэл 
## Гадны холбоос 
* European Sports Magazine
* 2009–10 standings at WorldSoccer.com
* UEFA coefficients list
* 

Ангилал:Хөлбөмбөгийн шагналууд
Валенсиа (хөлбөмбөгийн баг)

**Валенсиа Хөлбөмбөгийн Баг** ( буюу **Валенсиа**) нь Испанийн Валенси хотод байрладаг мэргэжлийн хөлбөмбөгийн баг юм. Ла Лигад тоглодог тус баг нь Испанийн хөлбөмбөг болон Европт хамгийн өндөр амжилтад хүрсэн багуудын нэг билээ. Тэд 6 удаа Ла Лигагийн аварга болж, 7 удаа Копа дель Рей цомыг хүртэж, УЕФА-гийн цомын хуучин хувилбар болох Фэйрс цомд 2 удаа түрүүлснээс гадна УЕФА-гийн цом, УЕФА Цомтой багуудын цомыг тус бүр 1 удаа, УЕФА Супер цомыг 2 удаа хүртэж байв. Мөн УЕФА Аваргуудын Лигийн шигшээ тоглолтод 2 дараалан шалгарсан амжилтыг үзүүлэхдээ эхний удаад нь буюу 2000 онд Ла Лигагийн өрсөлдөгч Реал Мадридад хожигдсон бол 2001 онд Германы Бавари Мюнхен багтай 1-1 харьцаатай тэнцээд, торгуулийн цохилтоор ялагдаж байжээ. Валенсиа нь Европын хөлбөмбөгийн тэргүүлэх багуудын G-14 бүлгийн гишүүн юм. Валенсиа баг Европын томоохон цомын тэмцээнүүдийн шувтаргад нийт 7 удаа шалгарч, үүнээс дөрөвт нь түрүүлж байжээ.

Ла Лигагийн бүх цаг үеийн түүхэнд үзүүлсэн амжилтаараа Валенсиа баг Реал Мадрид, Барселона багуудын дараа гуравт бичигддэг. Европын цомын тэмцээнүүдэд үзүүлсэн амжилт нь ч дээрх хоёр багийн дараа орох бөгөөд Испанийн багуудаас уг гурван баг л тивийнхээ цомыг 5 болон түүнээс дээш удаа хүртэж байв.

Валенсиа баг 1919 онд байгуулагдаж, 1923 оноос хойш 55,000 суудалтай Месталья цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглолтоо хийж байна. 2011 онд 75,000 үзэгчийн суудалтай Ноу Месталья хэмээх шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн нь хотын баруун хойд хэсэгт ашиглалтад орно. Валенсиа баг нь өөрийн хотын бас нэгэн баг болох Леванте, мөн Валенсиа Коммюнити бүст орших Эркулес, Вильярреал багуудтай олон жилийн турш өрсөлдөж иржээ.

Валенсиа нь хөгжөөн дэмжигчдийнхээ тоогоор Испанийн хөлбөмбөгийн багууд дунд мөн л Реал Мадрид, Барселона багуудын дараа ордог. Бүртгэлтэй дэмжигчдийн тоогоороо дэлхийд томоохонд тооцогдох тус багийн улирлын тоглолтыг үзэх эрхийг 50,000 гаруй хүн худалдаж авсан байдаг бөгөөд шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн ашиглалтад орох үед уг эрхийг худалдаж авахаар 20,000 гаруй хүн аль хэдийн захиалгаа өгөөд буй аж.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт    
* Шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн


Ангилал:Валенсийн нийгэмлэгийн хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Валенсийн байгууллага
Ангилал:1919 онд байгуулагдсан
Виториагийн тулалдаан

**Виториагийн тулалдаан** (, 1813 оны 6 сарын 21) нь Пиренейн хойгийн дайны үеэр болсон тулалдаан бөгөөд генерал Веллингтоны маркизын удирдсан Их Британи, Португал, Испанийн холбоотны арми Жозеф Бонапарт, маршал Жан-Баптист Жоурдан нарын удирдсан Францын армийг Испанийн Виториагийн орчимд ялж, дайнд давуу тал олж авсан билээ.

## Эшлэл
## Гадны холбоос
Ангилал:Пиренейн хойгийн дайн
Ангилал:Наполеоны дайнууд
Жамуха

**Гүр Хаан Жамуха** бол Тэмүүжиний дээд өвөг болох Бодончар мунхагт хүчээр ирсэн Монголчуудын эртний овог Жарчиуд хаданхан урианхай эмэгтэйгээс гарсан хүүхэд болох Жажирадайн үүсгэсэн Жадаран (харь гэсэн үг) аймгийн үр удам юм. Тэрбээр XII зууны сүүл үе, XIII зууны эхэн үед монголын газар нутагт амьдарч байсан нөлөө бүхий тал нутгийн язгууртан юм. Түүний харьяанд эхэн үедээ Хамаг Монголын ихэнх аймаг байсан ч, сүүлдээ Тэмүүжинд алдсаар, зөвхөн 5 цэргийн хамт үлдэж, эцэстээ Чингис хаанд цаазлуулсан.

## Гарал 
Жажирадайн хүү **Тугудай**, Тугудайн хүү **Бури-булчиру**, Бури-булчиругийн хүү **Хар-хадаан**, Хар-хадааны хүү **Гүр Хаан** Сэцэн Жамуха юм. Жамуха эцэг Хар-Хадаан баатрын хажууд суралцаж ноёны зэрэгт хүрсэн. Хар-Хадаан баатар нь Есүхэй баатартай анд байжээ. Тэр 13 настайдаа түүнээс гурав дүү Тэмүүжинтэй Онон голын хөвөөн дээр анх танилцаж андгай өргөн дотнын андууд болцгоосон аж. Жамуха нийтдээ гурван удаа Тэмүүжинтэй андгай өргөсөн ба хамгийн сүүлчийн удаа тэд алтан бүс, аргамаг хүлгээ солилцсон нь түүхийн судар бичигт тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг бөгөөд үүнээс хойш жил гаруй хугацаанд хамтдаа байгаад дараа нь 1182 онд Чингис хаан салж нүүснээр тэдний зөрчил эхэлж 20 гаруй жил үргэлжилсэн юм.

## Чингис хаантай тэмцэлдсэн он жилүүд (1187-1201 он) 
1187 оны орчим Жамуха Чингис хааны амжилтад атаархан, түүний эсрэг тэмцэхээр шийджээ. Энэ хооронд Тэмүүжин монгол овог аймгуудыг нэгтгэн, Хамаг Монголын хаан ширээнд залран, Чингис хаан цолтой болжээ. Түүнээс гадна Жамуха хоёр хүүхдээ бага залууд нь алдсан байхад Чингис хаан өнөр өтгөн гэр бүлтэй болсон байв.

1197 онд Жамухын дүү Тайчир Тэмүүжиний адуунаас хулгайлсны улмаас алуулсан нь тэднийх хоорондоо дайтахад хүргэсэн шалтгаан болов. Тэд Монголын 13 овог аймгаас бүрдсэн гурав гурван түмэн цэрэгтэйгээр Далан Балжуд гэх газар дайтав. Тэмүүжиний цэрэг илэрхий хүнд байдалд орсон тул Онон гол руу эргэн дутаав. 

## Хамаг Монголын хаан ширээний төлөөх тэмцэл (1201-1204 он) 
1201 онд Эргүнэ мөрөнд цутгах Хан мөрний хөвөөнд Татар, Салжиуд, Хонгирад, Горлос, Мэргид, Тайчуудын үлдэгдэл ноёд чуулаад Жамухыг «**Гүр Хаан**»-д өргөмжилж, хамтын хүчээр Тэмүүжинтэй дайтахаар шийдэв. Ингээд Онон, Хэрлэнгийн хооронд орших Хүйтэн хэмээх газар тулалдан Жамуха ялагдав. Энэхүү Хүйтэний тулалдаан нь Монголыг нэгтгэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн тулалдаан болсон юм. 

## Үхэл 
1204 оны Наху Гүний тулалдаанд Найман аймаг ялагдаж Таян хан амь үрэгдэхэд Жамуха Тангуд улсад дагаар оров. 1205 онд Жамуха өөрийнхөө дагуул цэргүүдэд баригдан Тэмүүжинд хүргэгдэв. Жамухыг барьж ирсэн хүмүүсийг Тэмүүжин хаан эзнээсээ урвалаа гэх шалтгаанаар бүгдийг хөнөөсөн байна. Жамухыг Тэмүүжин амьд үлдээж өөртөө зүтгүүлэхийг хүссэн ч гэсэн Жамуха тэгэхийг хүссэнгүй. Тэр Тэмүүжинд захирагдах сонирхолгүй, захирагдаж ч чадахгүй гэдгээ мэдэж байсан юм. Чингис хаан түүнийг цус гаргалгүй хороож, Хааны ёс оор оршуулжээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Хаан
Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Монголын түүхэн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:1205 онд өнгөрсөн
Сэнгүм

**Сэнгүм** бол Хэрэйдийн Ван ханы хүү юм. Түүний жинхэнэ нэрийг "Нилха Сэнгүм" гэдэг байв. Энэ нь эрх танхил өссөн, дураараа гэсэн утгыг илэрхийлдэг ажээ. Сэнгүм нь Ван ханы залгамжлагч болох ёстой хүн байв. Тэрээр Хэрэйд улсыг Чингис хааны эсрэг хандуулахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүн гэж болно. Рашид Ад Диний "Судрын чуулган"-д тэмдэглэснээр Хэрэйд улсыг Чингис хаан эзлэн авсны дараа Сэнгүм дорнод Түркестанд зугтаж очоод алагдсан ажээ. 

лл

Ангилал:Монгол хан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1154 онд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Хошууд

**Хошууд** бол Ойрадын нэгэн аймаг бөгөөд анхлан Чингис хааны байгуулсан Их Монгол Улсын цэргийн хошууч манлай ангийг бүрдүүлж байсан гэх аман түүхтэй юм. XV зууны үед Хасарын угсааны Өрөгтөмөр ноён харъяат албатаа дагуулан Ойрадын Тогоон тайшид дагаар орсноор Хошууд аймаг үүсчээ. XVI зууны үед дөрвөн Ойрадын холбоог Хошуудын ноёд захирч байлаа. XVII зууны үед Хошуудын зарим хэсэг Хөх нуур, Ижил мөрний эрэгт очиж суужээ. XVII зууны үед Хошуудын ноёд Ойрадын төрийн дээд эрхийг Чорос аймгийнханд алдсан боловч Хөх нуур, Төвөдийг захирсан Хошуудын хант улсыг байгуулж, оршин тогтносоор байжээ. XVIII зууны үед Хошуудын хант улс Зүүнгарын хаант улсын цэрэгт цохигдож мөхсөн бөгөөд Манжийн Чин улс Төвөдөөс Зүүнгарын цэргийг хөөн гаргаснаар Хөх нуур, Төвөдийн газар нутаг Манжийн Чин улсын захиргаанд оржээ.  Түүний дараа Хошууд, Төвөдүүд Манжийн эсрэг бослого гаргасан боловч дарагджээ. XX зууны үед Хошуудууд Хятадын ДИУ болон БНХАУ-ын захиргаанд орсон юм. Хошуудууд одоо үед Хөх нуур, Төвөд, Алшаа, Эзний гол зэрэг газарт голлон нутаглах бөгөөд Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Халимаг Улс, БНХАУ-ын Шинжаан-Уйгурын автономит нутаг, Монгол Улсын Ховд аймагт цөөн тоогоор оршин суудаг.

## Literature 
* *Санчиров В. П.* О Происхождении этнонима торгут и народа, носившего это название // Монголо-бурятские этнонимы: cб. ст. — Улан-Удэ: БНЦ СО РАН, 1996. C. 31—50. - in Russian
* *Ovtchinnikova O., Druzina E., Galushkin S., Spitsyn V., Ovtchinnikov I.* An Azian-specific 9-bp deletion in region V of mitochondrial DNA is found in Europe // Medizinische Genetic. 9 Tahrestagung der Gesellschaft für Humangenetik, 1997, p. 85.
* *Galushkin S.K., Spitsyn V.A., Crawford M.H.* Genetic Structure of Mongolic-speaking Kalmyks // Human Biology, December 2001, v.73, no. 6, pp.&nbsp;823–834.
* *Хойт С.К.* Генетическая структура европейских ойратских групп по локусам ABO, RH, HP, TF, GC, ACP1, PGM1, ESD, GLO1, SOD-A // Проблемы этнической истории и культуры тюрко-монгольских народов. Сборник научных трудов. Вып. I. Элиста: КИГИ РАН, 2009. с. 146-183. - in Russian
* [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2008_r.htm *Хойт С.К.* Антропологические характеристики калмыков по данным исследователей XVIII-XIX вв. // Вестник Прикаспия: археология, история, этнография. № 1. Элиста: Изд-во КГУ, 2008. с. 220-243.]
* *Хойт С.К.* Кереиты в этногенезе народов Евразии: историография проблемы. Элиста: Изд-во КГУ, 2008. – 82 с. ISBN 978-5-91458-044-2 (Khoyt S.K. Kereits in enthnogenesis of peoples of Eurasia: historiography of the problem. Elista: Kalmyk State University Press, 2008. – 82 p. (in Russian))
* [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2012_r.htm *Хойт С.К.* Калмыки в работах антропологов первой половины XX вв. // Вестник Прикаспия: археология, история, этнография. № 3, 2012. с. 215-245.]
* *Boris Malyarchuk, Miroslava Derenko, Galina Denisova, Sanj Khoyt, Marcin Wozniak, Tomasz Grzybowski and Ilya Zakharov* Y-chromosome diversity in the Kalmyks at theethnical and tribal levels // Journal of Human Genetics (2013), 1–8.
* хошууд тухай видео

Ангилал:Монгол овог аймаг
Барилгын төлөвлөлт

[right|225px|[Барилга нь төлөвлөлтөөс эхэлнэ.]]
[right|thumb|225px|Хот төлөвлөлтөнд [хүрээлэмжийн тэнцвэрт байдлыг Герман улсад онцгой анхаардаг.]]
 дахь улаан тоосгон орон сууцны төлөвлөлт]]
йн Бристол боомт дахь орон сууцны барилга]]
 дахь уламжлалт ба модерн стилийг хослуулсан төлөвлөлт]]
 дахь ус суваг ашиглалтын газрын барилга]]
 дахь эмэгтэйчүүдийн сүмийн купол дээвэр]]

**Барилгын төлөвлөлт** нь барилгын санааг хөгжүүлэх ба төлөвлөх үйл явц болно. Тэрхүү санаа нь архитектурын ба барилгын зураглал дээр гүйцэтгэгдэнэ. Төлөвлөлтөнд тухайн барилгын буурь, хөрсний хэлбэр ба шинж чанарыг харгалзан үзэх шаардлагатай. Төлөвлөлтийн хэрэгжих боломжтойг тооцоогоор баталгаажуулдаг. Барилгын төлөвлөлт нь барилгын үйл явцын эхний хэсэг ба барилгажилтын үед цаашид мөрдөгдөнө. Энэ төлөвлөлт нь барилгын зөвшөөрөл авахад зайлшгүй шаардлагатай.
## Барилгын төлөвлөлтийн төрлүүд 
Ерөнхийд нь барилгын төлөвлөлтийг 4 ангилна:
* Өндөр барилгын төлөвлөлт
* Инженерийн байгууламжийн төлөвлөлт
* Гүний байгууламжийн, ландшафтын ба зам талбайн төлөвлөлт
* Тусгай төлөвлөлт
Дээрх төлөвлөлтүүд нь хоорондоо нарийн холбоотой бөгөөд тэдгээрийг архитектор, ландшафтын архитектор ба барилгын инженерүүд хийдэг.

## Барилгын төлөвлөлт дэх журмууд 
Барилгын төлөвлөлтөнд хууль эрх зүйн болон техникийн төрөл бүрийн журмуудыг анхаарах ёстой. Хариуцаж буй төлөвлөгч нь барилгын салбарт хүлээн зөвшөөрөгдсөн техникийн журмуудыг мөрдөх ёстой.

## Төлөвлөлтийн үе шатууд 
Барилгын  төлөвлөлт нь дараах үе шатуудтай:
### Үндэслэлүүдийг тодорхойлох 
* Техникийн болон санхүүгийн асуудлууд, зургийн даалгаврыг тодорхойлох
* Барилга баригдах газрыг очиж үзэх
* Үр дүнг танилцуулах гэх мэт

### Урьдчилсан төлөвлөлт 
* Үндэслэлүүдэд дүн шинжилгээ гаргах
* Хөрсний төрлийн мэдээллийг авах
* Ерөнхий системчлэлийг гаргах
* Төлөвлөлтийн санааг гаргах
* Нэмэлт шийдвэрлэх боломжууд
* Өртгийг үнэлэх
* Үр дүнг танилцуулах
### Дизайн 
* хавсралтыг тооцож бэлтгэх
* Архитектурын зураглалуудыг *М1:100- ийн масштабаар* гүйцэтгэх
* Төслийн бичвэрийг гүйцэтгэх
* Өртгийг тооцох
* Үр дүнг танилцуулах

### Зөвшөөрөл авах төлөвлөлт 
* Зөвшөөрөл авахад шаардлагатай зураг төсөл, баримт бичгүүдийг бэлтгэх
* Холбогдох байгууллагуудтай уулзах
* Зураг, тайлбаруудыг нэгтгэх
* Барилгын холбогдох албан газраас зөвшөөрөл авах

### Ажлын зураг 
* Ажлын зургуудыг *М1:50, хэсэглэлүүдийг 1:1- ээс 1:20 масштабаар* гүйцэтгэх
* Ажлын зургийн тайлбарыг бичих

### Зургийг хүлээлгэж өгөхөд бэлтгэх 
* Зургуудын жагсаалтыг гаргах

### Зургийг хүлээлгэн өгөхөд оролцох 
* Саналуудыг шалгаж үнэлэх
* Үнийг тохиролцох

### Барилга барих үед хариуцсан байгууллагын зүгээс хийх хяналт шалгалт 
* Хүлээн зөвшөөрөгдсөн техникээр обьектийг төлөвлөлтийн дагуу явагдаж буй эсэхийг хянах
* Цагийн төлөвлөгөөг хянах, гүйцэтгэгчийн санхүүг хянахад оролцох
* Барилгыг хүлээж авах ба доголдлыг тогтоох
* Доголдыг засахад хяналт тавих

## Мөн үзэх 
* Барилгын өртөг
* Барилгын захиалагч болон барилгын ажил гүйцэтгэгчийн хоорондох гэрээ
* Барилгын зураг, барилгын хэмжилт  
## Нэмж унших 
* Frey, August, Günter: *Bautechnik Fachkunde Bau*. 10.&nbsp;Auflage. Europa Lehrmittelverlag, 2003. ISBN 3-8085-4460-0.

Ангилал:Барилгын гэрээний эрх зүй
Хубулай

**Хубулай** гэдэг нэршлээр:

# Хубилай ноён - Чингис хааны үеийн монгол жанжин.
# Хубилай хаан - Юань улсын анхны хаан.
Кострома гол

**Кострома** () нь Оросын Холбооны Улсын Европын хэсгээр урсах гол юм. Кострома, Ярославль мужуудын нутгаар урсаж, Кострома хот дахь Горькийн усан сангаар Ижил мөрөнд зүүн талаас нь ирж цутгана.

Горькийн усан санг байгуулснаар Кострома гол Ижил мөрөнд Кострома хотын орчимд нийлдэг болсон бөгөөд хуучин цутгал нь Ипатиевийн сүмийн орчинд байдаг аж.

354 км урттай, ус цуглуулах талбай нь 16000 м². Усны урсацын дундаж хэмжээ нь адгаасаа 124 км зайд, Буй хотын орчмоор 71 м³/сек, адагтаа 85 м³/сек байдаг.

11-р сард хөлдөж, 4-р сар эсвэл 5-р сарын эхээр гэсдэг байна.

Кострома мужийн Княжево Чухломского тосгоны орчмоос эх авсан түргэн урсгалтай, нарийн гол олон салаанаасаа ус цуглуулсаар томорч, 30 - 40 метр хүртэл өргөнтэй болдог. Улмаар Буй хотыг өнгөрсний дараа бүр 60 м өргөнтэй болно.

Кострома голын сүүлийн 50 км нь Ярославль болон Кострома мужуудын хил хязгаар болдог юм.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 

Ангилал:Европын гол мөрөн
Ангилал:Кострома мужийн гол мөрөн
Ангилал:Ярославль мужийн гол мөрөн
Барилгын техникч

right|thumb|Карлсруэ хот дахь нүүдэлчин нэрт сууц

**Барилгын техникч** нь улсын шалгалтанд тэнцсэн, өндөр ба гүний барилгын  техникч мөн. 
## Шалгуур 
Магадлан итгэмжлэгдсэн барилгын техникчид дараах шалгуурууд тавигдана:
* Дунд боловсрол эзэмшсэн байх
* Барилгын мэргэжлийн компанид дадлага хийсэн байх (Өрлөгчин, хуулбарлагч, плитачин, бетончин, зам баригч, мужаан, засал чимэглэлчин, дээвэр баригч гэх мэт)
* 1- 2 жил мэргэжлээрээ ажилласан байх
* 2 жил техникчийн сургуульд сурсан байх эсвэл техникчийн оройн сургуульд 4 жил суралцсан байх

## Төгсөлт 
Барилгын техникч нь тухайн мэргэжлийнхээ дагуу дээд сургуульд суралцах эрхтэй. 

Ангилал:Барилгын мэргэжил
Ангилал:Техникийн мэргэжил
Ангилал:Хүмүүс (Төлөвлөх ба барих)
Люси Пиндер

thumb|200px
**Люси Кэтрин Пиндер** (, 1983 оны 12 сарын 20-нд төрсөн) нь НВУ-ын гламурмодел юм.

## Гадны холбоосууд
* Албан ёсны вэбсайт
* 
* 

Ангилал:1983 онд төрсөн
Мишель Марш

200px|thumb
**Мишель Марш** (Англи хэл: *Michelle Marsh*, 1982 оны 9 сарын 30-нд төрсөн) нь НВУ-ын гламурмодел юм.

## Гадны холбоосууд
* Албан ёсны вэбсайт

Ангилал:1982 онд төрсөн
РҮҮТ!

**РҮҮТ!** (Англи хэл: *ROOT!*) нь Австралийн кантри-энд-вестөрн хамтлаг юм.

## Цахим холбоос 
* 
* 

Ангилал:Австралийн хамтлаг
Ангилал:Альтернатив рок хамтлаг
Ангилал:ТИЗМ хамтлаг
Олон улсын химийн олимпиад

**Олон улсын химийн олимпиад** () нь ахлах ангийн сурагчдын дунд жил тутам зохиогддог олимпиад юм.  

Монгол улс 2006 оноос оролцож эхэлсэн. Монгол улсаа төлөөлж 2006 онд Б.Баттөгс /Сэлэнгэ аймаг/, Г.Энхмаа /28-р сургууль/, И.Энхбаяр /52-р сургууль/, Б.Баатарцол /Дархан аймаг/ нар оролцож байсан юм.

Ангилал:Химийн арга хэмжээ
Ангилал:Сурагчдын тэмцээн
Ангилал:Шинжлэх ухааны олимпиад
Франк

thumb|Франк нутгийн тэлэлт

**Франк** (олон тоонд франкууд, лат. *Franci*, франц. *Francs*, герман. *Franken*) — Анх манай эриний 242 оны цаг тооны бичигт дурдагддаг, эртний Германы баруун хэсэгт оршиж байсан омог аймгуудын холбоо юм. Уг холбоо нь Хамави, Бруктери, Усипетес, Тенктери, Сикамбри, Хатти болон бусад аймгуудаас бүрддэг байжээ.

## Түүх 
Франкийн түүхч Турын Грегуарын (лат. *Gregorius Turonensis*, франц. *Grégoire de Tours*) бичсэн хамгийн нэр хүндтэй "Франкуудын түүх" (лат. *Historia Francorum*, франц. *Histoire des Francs*) номоос гадна 7-р зууны үеийн "Фредегарын шастир" болон зуун жилийн дараа 8-р зуунд бичигдсэн зохиогч нь үл мэдэгдэх "Франкуудын түүхийн ном" (лат. *Liber historiae Francorum*) зэрэг нь франкуудын гарал үүслийг дүрсэлсэн хоёр эртний эх сурвалж байдаг ажээ.

"Франкуудын түүхийн ном"-д Приам, Антенор нарын удирдсан 12,000 троячууд Тройгоос Дон мөрөн (орчин үеийн Орос) хүртэл, дараа нь Дунай мөрний эрэг дээр, Азовын тэнгисийн ойролцоо орших Паннониа руу хэрхэн явсан тухай өгүүлдэг. Тэнд тэд Сигамбриа хэмээх хотыг байгуулжээ. Троячууд Ромын армид дайснуудаа Меотисын намаг руу түлхэхэд нь тусалж, Франк ("зэрлэг" гэсэн утгатай) гэсэн нэрийг авчээ. 10 жилийн дараа ромчууд Приамыг алж, Приам, Антенор нарын хөвгүүд болох Маркомер, Суннон нарыг бусад франкуудын хамт хөөжээ.

Германд байрлаж байсан франкууд урагшилж 261 онд Рейн мөрнийг гаталжээ. Франкууд олон газар улс, аймаг болон байж байснаас I Хлодвиг (481—511) Франк улсыг байгуулж 496 онд христийн шашинд орсон түүхтэй. Франкууд эзэмшил газраа улам тэлж яваандаа Францын хант улсыг бүтээжээ. Их Карлын (800–814) үед бүр томорч байсан.


Ангилал:Герман овог аймаг
Барилгын даацын хийц төлөвлөгч

[miniatur|right|thumb|225px|Английн инженер Isambard Kingdom Brunel *[Great Eastern* хэмээх өөрийн зохион бүтээсэн аварга хөлөг онгоцныхоо өмнө тамхи татаж байгаа нь. Фото: Robert Howlett]]
**Барилгын даацын хийц төлөвлөгч** нь байшин болон инженерийн байгууламжуудын даацын хийцийг санхүү болон гоо зүйг харгалзсан төлөвлөн, тэдгээрийн барилгын статикийн тооцоог хийнэ. Тэрээр барилгын журмын дагуу техникийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн загварын дагуу бат бөхийн баталгааг гаргадаг. Мөн дулаан техникийн тооцоог хийн, гал тэсвэрлэлтийн баталгаажуулалтийг гүйцэтгэж болно. 

Ер нь барилгын даацын хийцийн төлөвлөгч нь барилгын инженер байдаг. Архитектурын сургалтанд мөн даацын хийцийн төлөвлөлтийн үндсийг заана. Барилгын техникийн сжргалтанд мөн статикийн үндсийг заадаг.  

## Нэмж унших 
* Konrad Zilch: *Bemessung im konstruktiven Betonbau.* Springer Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3-540-70637-3.

## Гадаад холбоос 
*HOAI Германы даацын хийц төлөвлөлтийн тухай хууль
*Статикчид

Ангилал:Барилгын инженер
Ангилал:Барилгын инженерийн салбар
Ангилал:Даацын хийц
Тэд Ньюжент

**Теодор Энтони "Тэд" Ньюжент** () нь АНУ-ын гитарчин, дуучин юм.

Ангилал:Рок гитарчин
Ангилал:Америкийн дуучин
Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин
Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ)
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Суси Сусанти

**Люсиа Франсиска Суси Сусанти** (, , 1971 оны 2 сарын 11-нд Баруун Жава мужийн Тасикмалаяад төрсөн) нь Хятад гаралтай, Индонезийн бадминтонч юм. Харьцангуй жижиг биетэй ч хурдан хөдөлгөөнтэй, цохилтын техникийг гарамгай эзэмшсэн тэрээр эмэгтэй тамирчдын дунд хамгийн өндөр амжилтад хүрсэн тамирчдын нэг билээ.

## Замнал
Сусанти Испанийн Барселонад зохиогдсон 1992 оны олимпод аваргалж, АНУ-ын Атлантад болсон 1996 оны олимпоос хүрэл медаль хүртсэн. 1997 оны 2 сард, мөн Барселоны олимпын эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан төрлийн аварга Алан Будикусуматай гэрлээд, зодог тайлжээ.

Сусанти 1990-д оны эхний хагаст эмэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан төрлөөр дэлхийд ноёрхож байсан бөгөөд Бүх Английн АШТ-д 1990, 1991, 1993, 1994, дэлхийн гран-прид 1990 - 1994, 1996, дэлхийн АШТ-д 1993 онд түрүүлсэн. Тэрээр олимп, дэлхий, Бүх Английн аварга цолыг бүгдийг хүртсэн цорын ганц эмэгтэй тоглогч юм. Түүнчлэн Японы нээлттэй тэмцээнд 3, Индонезийн нээлттэй тэмцээнд 5 удаа түрүүлжээ. Мөн 5 удаа бадминтоны дэлхийн цомын эзэн болж байсан. Сусанти Индонезийн багаа тэргүүлэн, өрсөлдөгчгүй гэгддэг Хятадын багийг 1994, 1996 оны Убер цомд (эмэгтэйчүүдийн багийн ДАШТ) түрүүлүүлж байв. 

Сусанти 2004 оны 5 сард Олон Улсын Бадминтоны Холбоо (одоогийн Бадминтоны Дэлхийн Холбоо)-ны алдрын танхимд багтсан бөгөөд 2002 онд Херберт Шееле Трофи хүртжээ.

## Зодог тайлсны дараа
Сусанти нөхөртэйгээ цуг "Астек" ("Алан-Суси Технологи") хэмээх, бадминтоны цохиурын брэндтэй болсон. Тэд өдгөө Хойд Жакартад бадминтоны клуб ажиллуулдаг.

Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Индонезийн бадминтончин
Ангилал:Индонезийн олимпын аварга
Ангилал:Индонезийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Индонезчүүд
Доминик Монами

**Доминик Монами** (, 1973 оны 5 сарын 31-нд Вэрвьерст төрсөн) нь Бельгийн мэргэжлийн теннисчин юм.

Тэрээр 1995 онд өөрийн дасгалжуулагч Барт Ван Рүүсттэй гэрлэж, охинтой болсон бөгөөд 2003 онд салах хүртлээ *Ван Рүүст* буюу *Ван Рүүст-Монами* гэдэг нэрээр тэмцээн уралдаанд ордог байв.

Монами Сидней хотод зохиогдсон 2000 оны зуны олимпод Элс Калленстэй хослон тоглож, хүрэл медаль хүртсэн нь түүний хамгийн том амжилт юм. Мэргэжлийн тамирчны замналдаа Монами 4 тэмцээнд түрүүлж, 1998 оны 10-р сард чансаагаараа дэлхийд 9-д бичигдэж, оргил амжилтаа үзүүлж байв.

## WTA (8)
## Цахим холбоос 
*
*
*Албан ёсны вэбсайт  

Ангилал:Бельгийн теннисчин
Ангилал:Бельгийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Бельгийн олимпын оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Бельгичүүд
Ангилал:1973 онд төрсөн
2010-11 оны УЕФА Аваргуудын Лиг хасагдах шатны тоглолт

**2010-11 оны УЕФА Аваргуудын Лигийн хасагдах шатны тоглолт** 2011 оны хоёрдугаар сарын 15-нд эхэлсэн ба аварга баг 2011 оны тавдугаар сарын 28-нд Английн нийслэл Лондон хотын Уэмблийн цэнгэлдэх хүрээлэнд шигшээ тоглолтоор тодорсон билээ.

## Хуваарь 
Тоглолтын оноолтыг Швейцарын Ньон хотноо байрлах Европын хөлбөмбөгийн холбооны (УЕФА) төв байранд тодруулсан юм.

## Шалгарсан багууд
### Bracket 
## Шөвгийн 16
Шөвгийн 16-гийн тоглолтуудын оноолт болон хуваарь 2010 оны арванхоёрдугаар сарын 17-нд гарсан. Эхний тоглолтууд 2011 оны хоёрдугаар сарын 15, 16 болон 22, 23-нд, мөн хоёр дахь тоглолт гуравдугаар сарын 8, 9 болон 15, 16-нд тус тус болсон.

 

|}

### Эхний тоглолт

----

----

----

----

----

----

----

### Хоёр дахь тоглолт

*Шахтёр Донецк хоёр тоглолтын нийлбэр 6–2 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Барселона хоёр тоглолтын нийлбэр 4–3 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Тоттенхэм хоёр тоглолтын нийлбэр 1–0 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Шальке 04 хоёр тоглолтын нийлбэр 4–2 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Манчестер Юнайтед хоёр тоглолтын нийлбэр 2–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Бавари Мюнхен хоёр тоглолтын нийлбэр 3–3 харьцаагаар ялалт байгуулсан.
----

*Челси хоёр тоглолтын нийлбэр 2–0 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Реал Мадрид 4–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
### Дөрөвний нэг шигшээн тоглолт 
Дөрөвний нэг шигшээд шалгарсан багуудын тоглолтын оноолт 2011 оны гуравдугаар сарын 18-нд Швейцарын Ньон хотноо байрлах Европын хөлбөмбөгийн холбооны төв байранд гарсан ба эхний ээлжийн тоглолтоо 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 5 болон 6-нд, хоёрдахь тоглолтоо дөрөвдүгээр сарын 12 болон 13-нд хийсэн юм.

|}

### Эхний тоглолт

----

----

----

### Хоёр дахь тоглолт

*Манчестер Юнайтед хоёр тоглолтын нийлбэр 3–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Барселона хоёр тоглолтын нийлбэр 6–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Реал Мадрид хоёр тоглолтын нийлбэр 5–0 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Шальке 04 хоёр тоглолтын нийлбэр 7–3 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*

### Хагас шигшээ тоглолт 
Эхний ээлжийн тоглолт нь 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 26 болон 27-нд, хоёрдахь тоглолт нь тавдугаар сарын 3 болон тавдугаар сарын 4-нд тус тус болсон юм.

|}

### Эхний тоглолт

----

### Хоёр дахь тоглолт

*Барселона хоёр тоглолтын нийлбэр 3–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.*
----

*Манчестер Юнайтед хоёр тоглолтын нийлбэр 6–1 харьцаагаар ялалт байгуулсан.''

### Шигшээ тоглолт 
2010-11 оны УЕФА Аваргуудын Лиг шигшээ тоглолт 2011 оны тавдугаар сарын 28-нд Английн Лондон хотод байрлах Уэмблийн цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон.

## Эшлэл
Хасагдах шатны тоглолт
Өмнөд Солонгосын сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ баг

**Солонгосын сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ баг** (**Бүгд Найрамдах Солонгос Улс**, **Өмнөд Солонгос**) нь Өмнөд Солонгосыг төлөөлж олон улсын тэмцээн уралдаануудад оролцдог.

Азийн хүчирхэг багуудын нэг болох тус баг Азийн АШТ-ээс 22 медаль хүртээд байгаа нь дээд амжилт юм.

## Мөн үзэх
* Солонгосын сагсан бөмбөгийн эмэгтэйчүүдийн үндэсний шигшээ баг

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*  Солонгосын Сагсан Бөмбөгийн Холбоо

Ангилал:Азийн сагсан бөмбөгийн холбооны үндэсний шигшээ баг
сагсан бөмбөг
үндэсний шигшээ баг
Дэн Линьлинь

**Дэн Линьлинь** (;  1992 оны 4 сарын 21-нд Аньхүй мужийн Фүянд төрсөн) нь Хятадын гимнастикч юм. Тэрээр нутагтаа буюу Бээжинд зохиогдсон 2008 оны зуны олимпод түрүүлсэн Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын багт багтаж алтан медаль зүүсэн бөгөөд дэлхийн цомын 3 удаагийн аварга. Мөн 2009 онд тэнцвэрийн төрлөөр дэлхийн аварга цол хүртжээ.

## Гадны холбоосууд
*Албан ёсны сайт
* 

Ангилал:1992 онд төрсөн
Ангилал:Хятадын гимнастикч
Ангилал:Хятадын олимпын аварга
Ангилал:Хятадууд
Мэрилин Мэнсон

**Мэрилин Мэнсон** (*Marilyn Manson*) хэмээх тайзны нэрээрээ алдаршсан **Брайан Хью Уорнер** (, 1969 оны 1 сарын 5-нд төрсөн) нь Америкийн дуучин, хөгжимчин, уран бүтээлч бөгөөд ижил нэртэй хамтлаг "Мэрилин Мэнсон"-ы гоцлол дуучин юм. Түүний тайзны нэр нь 1960-д оны Америкийн соёлын гол төлөөлөгчид болох жүжигчин Мэрилин Монро, цуврал аллагын эзэн, гэмт хэрэгтэн Чарльз Мэнсон нарын эсрэг туйл болсон хүмүүсийн нэрнээс үүдэлтэй.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*Албан ёсны вэбсайт


Ангилал:Рок хөгжимчин
Ангилал:Рок дуучин
Ангилал:АНУ-ын найруулагч
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Америкийн дуучин
Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1969 онд төрсөн
Тагүчи Нобүтака

нь Эхимэ мужийн Шүүсо-гүн Нюүгава (одоогийн Сайжо) хотын уугуул, Японы усанд сэлэлтийн тамирчин юм. Мэлхий сэлэлтээр мэргэшсэн тэрээр Мюнхений олимпоос алт, хүрэл медаль хүртжээ. Өдгөө Каноя Биеийн Тамирын Их Сургуульд багшлахын хажуугаар тус сургуулийн номын сангийн дарга, сургуулийн орлогч захирлын албан тушаалыг хашдаг. Сайжо хотын хүндэт иргэн.

## Намтар 
Тагүчи 12 настайдаа Хирошима мужийн Михара руу шилжиж, Михарагийн 3-р дунд сургуульд суралцах болсон бөгөөд тус сургуулийн усанд сэлэлтийн баг байгуулагдаад дөнгөж 5 дахь жилдээ буюу 1964 онд Японы аварга болсон бөгөөд Тагүчи уралдах болгондоо шахуу дунд сургуулийн сурагчдын улсын дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоодог байв.

Ономичи ахлах сургуульд байхдаа шигшээ багтаа багтан Мехикогийн олимпод оролцжээ. 100 метрийн мэлхий сэлэлтийн төрөлд хагас шигшээ уралдаанд 1:07.1 гэсэн амжилтаар дэлхийн дээд амжилтыг давсан ч түүний бий болгосон "Тагүчи тийрэлт" хэмээх хөлийн хөдөлгөөн нь эрвээхэй сэлэлтийн "далайн гахай тийрэлт"-тэй ижил гэж шүүгчид үзэж, дүрэм зөрчсөн хэмээн Тагүчиг хассан байна.

Ахлах сургуулиа төгсөөд Хирошима Худалдааны Их Сургууль (одоогийн Хирошима Шүүдо Их Сургууль)-д ээлсэн орсон Тагүчи "Тагүчи тийрэлт", мөн шүглийн дуутай зэрэгцэн үсрэх "пуужин гараа"-ны техникээ сайжруулан, 3-р курсийн оюутан байхдаа оролцсон Мюнхений олимпоос алт, хүрэл медаль зүүжээ. 100 метрийн зайд хагас шигшээ, шигшээ уралдаанд дэлхийн дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоосон байна.

4 жилийн дараа Монреалийн олимпын хагас шигшээ уралдаанд 2 удаа хуурамч гараа хийсний улмаас хасагдаж, дахин медаль хүртэх боломжоо алджээ. Тус олимпын дараа зодог тайлж, магистрын зэрэг хүртэн их сургуулиа төгсөөд Фүжита Коогёо компанид ажиллах болов. 1984 оноос Кагошима мужид шинээр байгуулагдсан Кагошима Биеийн Тамирын Их Сургуульд багшлах болжээ. Тэрээр 1987 онд олон улсын усанд сэлэлтийн алдрын танхимын гишүүн болсон байна.

Ангилал:Японы усанд сэлэгч
Ангилал:Японы олимпын аварга
Ангилал:Японы олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:1951 онд төрсөн
Минами Масаюки

**Минами Масаюки** (, 1941 оны 7 сарын 8 - 2000 оны 4 сарын 7) нь Японы волейболчин, дасгалжуулагч байв. Фүкүока мужийн Фүкүока хотод төрсөн.

## Намтар 
Минато Фүкүока ИС-ийн дэргэдэх Оохори ахлах сургуулийг төгсөөд 1960 онд Асахи Касэй компанид ажиллах болсон. 196 см өндөртэй тэрээр 1961 онд анх Японы шигшээ багт багтжээ. Шигшээ багтайгаа хамт 1964 оны Токиогийн олимпоос хүрэл, 1968 оны Мехикогийн олимпоос мөнгө, 1972 оны Мюнхений олимпоос алтан медаль хүртэж, медалийн цуглуулгатай болжээ.

Зодог тайлаад улсынхаа  шигшээ багийн дасгалжуулагч, өсвөрийн шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагчаар ажиллаж байгаад 1989-1990 онд шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагчаар ажилласан. Мөн Асахи Касэй компанидаа волейболын багийн ахлах дасгалжуулагч, хэлтсийн дарга зэрэг ажил эрхэлж байв. Хожим хүү Кацүюки нь шигшээ багтаа багтсан сайн волейболчин болжээ. Бас нэг хүү Хироюки нь ч волейболчин юм.

Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд чихрийн шижин өвчнөөр өвчилж, 1999 онд гол судасны бүдүүрэл гэсэн оноштойгоор мэс засал хийлгэх зэргээр байнга эмчилгээ хийлгэж байсан ч 2000 оны 4 сарын 7-ны 23:24 цагт Фүкүока хотын нэгэн эмнэлэгт зүрхний шигдээсээр нас нөгчжээ.

## Эшлэл
*sports-reference

Ангилал:Японы волейболын үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Японы волейболын дасгалжуулагч
Ангилал:Японы олимпын аварга
Ангилал:Волейболын олимпын аварга
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:Фүкүокагийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Виллиам Холланд

**Виллиам Жозеф Холланд** (, 1874 оны 3 сарын 3 – 1930 оны 11 сарын 20) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч юм.  

Жоржтаун Их Сургуульд анагаах ухааны чиглэлээр суралцаж байсан Холланд 26 настайдаа Францын нийслэл Парист зохиогдсон 1900 оны зуны олимпын 400 метрийн зайн гүйлтийн төрөлд 49.6 секундын амжилт үзүүлэн, алтан медаль хүртсэн багийн анд Макси Лонгоос дөнгөж 0.2 секундын дараа барианд орж, мөнгөн медаль хүртжээ.

Түүнээс гадна 200 метрийн зайд 4-р байр эзэлсэн бөгөөд 22.9 секундын амжилт үзүүлсэн нь хүрэл медаль хүртсэн Стэнли Роулигийн амжилттай адил, мөнгөн медаль зүүсэн Норман Притчардаас 0.1 секундээр хоцорч барианд орсон аж. Мөн 60 метрийн зайд өрсөлдсөн ч шигшээ уралдаанд шалгарч чадаагүй юм.

Тэрээр их сургуулиа төгсөөд эмч болж, Массачусеттстаа амьдарч байгаад 1930 онд өөд болжээ.

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын 200 метрийн гүйгч
Ангилал:АНУ-ын 400 метрийн гүйгч
Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1900 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1874 онд төрсөн
Ангилал:1930 онд өнгөрсөн
Жэй-Жэй Окоча

**Августин Азука "Жэй-Жэй" Окоча** (, 1973 оны 8 сарын 14-нд Энугуд төрсөн) нь Нигерийн хөлбөмбөгчин, довтлох чиглэлийн хагас хамгаалагч юм. Тэрээр Туркийн Супер Лигийн Фенербахче багт тоглож байхдаа "Мухаммет Явуз" гэдэг нэрээр  Туркийн иргэншилтэй болсон.

## Үзүүлэлт
|-
|1992–93||rowspan="4"|Айнтрахт Франкфурт||rowspan="4"|Бундеслиг||20||2||||||||||||||||
|-
|1993–94||19||2||||||||||||||||
|-
|1994–95||27||7||||||||||||||||
|-
|1995–96||24||7||||||||||||||||

|-
|1996–97||rowspan="2"|Фенербахче||rowspan="2"|Туркийн Супер Лиг||33||16||||||||||||||||
|-
|1997–98||30||14||||||||||||||||

|-
|1998–99||rowspan="4"|Пари Сен-Жермен||rowspan="4"|Францын Лиг 1||25||4||||||||||||||||
|-
|1999-00||23||2||||||||||||||||
|-
|2000–01||16||2||||||||||||||||
|-
|2001–02||20||4||||||||||||||||

|-
|2002–03||rowspan="4"|Болтон Уондерерс||rowspan="4"|Английн Премьер лиг||31||7||||||||||||||||
|-
|2003–04||35||0||||||||||||||||
|-
|2004–05||31||6||||||||||||||||
|-
|2005–06||27||1||||||||||||||||

|-
|2006–07||Катар СК||||41||6||||||||||||||||

|-
|2007–08||Халл Сити||Лигийн АШТ||18||0||||||||||||||||
|-
90||18||||||||||||||||
63||30||||||||||||||||
80||12||||||||||||||||
142||15||||||||||||||||
41||6||||||||||||||||
402||80||||||||||||||||

|-
|1993||3||1
|-
|1994||11||0
|-
|1995||5||1
|-
|1996||1||0
|-
|1997||5||0
|-
|1998||5||0
|-
|1999||1||0
|-
|2000||7||4
|-
|2001||8||1
|-
|2002||12||1
|-
|2003||3||1
|-
|2004||8||4
|-
|2005||2||1
|-
|2006||2||0
|-
!Нийт||73||14
|}

## Мөн үзэх
*Жэй Жэй Окоча цэнгэлдэх хүрээлэн

## Эшлэл
## Гадны холбоос
*

Ангилал:Нигерийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Туркийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Нигерийн олимпын аварга
Ангилал:Нигеричүүд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Дорнын балт зөгий

**Дорнын балт зөгий** буюу **Азийн балт зөгий** (***Apis cerana***) нь Хятад, Энэтхэг, Япон, Малайз, Балба, Бангладеш, Папуа Шинэ Гвиней зэрэг, Азийн зүүн болон зүүн өмнөд хэсгээр тархсан, жижиг балт зөгий юм.

Ангилал:Шавж
Газар шорооны байгууламж

[right|thumb|225px|[Европын эргийн байгууламж]]
**Газар шорооны байгууламж** нь геотехник ба барилгын инженерийн салбарын нэг хэсэг юм. Аливаа үйл ажиллагаа нь барилгын хөрсөнд явагдана. Газар шорооны байгууламжийн тооцоог хөрсны статикаар тооцоолох ба хөрсний механик нь түүний онолын үндэслэл болно. 

Газар шорооны байгууламж нь барилгын суурь, барилгын буурь ба бусад төстэй байгууламжуудын бат бөх, төлөвлөлт, тооцоо, гүйцэтгэлийг судална.
Газар шорооны байгууламжийн үүргүүдийг 5 ангилна:
* Барилгын суурь
* Түшиц хана
* Далан ба шуудуу
* Туннел, шугам хоолой ба мухар хонгил
* Хогны шуудуу ба хорт бодис зайлуулах газар

Үүнээс гална газар шорооны байгууламжид дараах салбарууд хамаарагдана:
* Зам тээврийн байгууламж
* Дренаж ба гүний усан дахь байгууламж
* Үерийн усны хамгаалалт, эргийн хамгаалалт ба боомтын байгууламж

Гүний байгууламжийн төлөвлөлт нь барилгын хийц ба барилгын арга барил нь тухайн барилгын хөрс нь ямар технологи шаардахаас хамаарна. 

## Мөн үзэх 
* Газар шорооны ажил
* Хөрсний статик
* Хөрсний механик
* Барилгын инженерийн салбарууд:
** Геотехник
** Барилгын статик
** Инженерийн геологи
* Чулуулгын байгууламжууд: хонгилын байгууламж, хадны механик
* Гүний байгууламж
* Усны инженерийн байгууламж
 


Ангилал:Хөрсний механик

Шороон байгууламж нь мөн усны барилгын нэг салбар хэсэг юм. Үүнд шороон боомт гэж байх энэ нь услалтын, ус хангамжийн, усан цахилгаан станцын зориулалтаар хэрэглэддэг.
Нарны толбо

thumb|250px|right|2004 оны 6 сарын 22-нд ажиглагдсан нарны толбо
**Нарны толбо** гэдэг нь Нарны фотосфер дээр заримдаа бий болдог, эргэн тойронтой нь харьцуулахад харлаж харагддаг үзэгдэл юм.

Ангилал:Нар (од)
Микронезийн Холбооны Улс

**Микронезийн Холбооны Улс** () нь баруунаас зүүн тийш Яп, Чуук, Понпей, Косраэ гэсэн дөрвөн улсаас бүрдсэн холбооны, арлын улс юм. Баруун Номхон далайгаар тархсан, ойролцоогоор 702 км² нутаг дэвсгэр бүхий 607 арал дээр оршдог.

Тус улсын бүрэлдэхүүн дөрвөн улс нь бүгд нэг эсвэл хэд хэдэн гол галт уулын арлаа тойрон тогтсон атоллуудаас бүрэлдэнэ. Микронезийн Холбооны Улс нь Микронезийн бүс нутгийн Каролины арлуудад багтах арлууд дээр оршино.

Микронезийн Холбооны Улс нь Номхон далайн арлуудын итгэмжлэгдсэн нутаг дэвсгэр гэсэн нэрийн дор НҮБ-ээс Америкийн Нэгдсэн Улсын захиргаанд итгэмжлүүлсэн нутаг дэвсгэр байгаад 1979 оны 5 сарын 10-нд өөрийн засаг захиргаатай болж, улмаар 1986 оны 11 сарын 3-нд тусгаар тогтножээ.

## Түүх 
4000 орчим жилийн өмнөөс Микронезид хүн суурьшиж эхэлжээ. Анх бие даасан жижиг жижиг хэсгүүд байсан ч яваандаа Япад төвлөрсан, эдийн засаг, шашны эзэнт улс бий болсон аж.
 
Сувгуудын сүлжээгээр холбогдсон хиймэл арлуудаас тогтох Нан Мадолыг Номхон далайн Венец гэх нь бий. Понпейн арлын ойролцоо орших тус газар нь Понпейн 25,000 орчим хүн амыг нэгтгэн, МЭӨ 500 оноос 1500 он хүртэл буюу төвлөрсөн систем задрах хүртэл захирсан Сауделеур династийн улс төр, ёслол хүндэтгэлийн төв болон ашиглагддаг байв.

Европын аялагчдаас анх португалчууд Халуун Ногооны арлуудыг хайх замдаа нээж, дараа нь испаинчууд 16 зууны үед Каролины арлуудад хүрч, хяналтаа тогтоосон ч 1899 онд Германд заржээ. 1914 онд Японд эзлэгдэж, Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Америкчуудын хяналтад орсон тус бүс нутаг дайны дараа 1947 онд НҮБ-ын хяналт дор АНУ-ын Номхон далайн арлуудын итгэмжлэгдсэн нутаг дэвсгэр гэгдэх болжээ.
 
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Японы усан флот Трак Лагонд байрлаж байсан ба тус дайны тэнгисийн чухал тулаануудын нэг болох Хэйлстон ажиллагааны үеэр Японы маш олон усан онгоц, нисэх онгоц сүйрчээ.

1979 оны 5 сарын 5-нд Номхон далайн арлуудын итгэмжлэгдсэн нутаг дэвсгэр шинэ үндсэн хуультай болж, Микронезийн Холбооны Улс бий болоход Палау, Маршаллын арлууд, Хойд Марианы арлууд оролцоогүй аж. Улмаар АНУ-тай "Чөлөөт холбооны гэрээ" байгуулж, тэр нь 1986 оны 11 сарын 3-нд хүчин төгөлдөр болсноор албан ёсоор тусгаар тогтносон бөгөөд уг гэрээг 2004 онд шинэчилжээ.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Холбооны бүрэлдэхүүн дөрвөн улс:

## Газар зүй 
Микронезийн Холбооны Улс нь Филиппиний зүүн талд орших Каролины арлуудын, 2900 км бүст сунан тогтсон 607 гаруй арал дээр оршино. Дөрвөн арлын бүлгээс тогтоно: Яп, Чуук (1990 оны 1 сар хүртэл Трак), Понпей (1984 оны 11 сар хүртэл Понапе), Косраэ (хуучнаар Кусайэ). Эдгээр нь тус Холбооны Улсын далбаан дээр дөрвөн одоор төлөөлөгддөг.

Албан ёсны долоон хэлтэй: англи, улит, волеай, яп, понпей, косраэ, чуук.

## Зам тээвэр 
Микронезийн Холбооны Улс нь олон улсын нисэх онгоцны дөрвөн буудалтай:
* Понпейн олон улсын нисэх онгоцны буудал
* Чуукийн олон улсын нисэх онгоцны буудал
* Косраэгийн олон улсын нисэх онгоцны буудал
* Япын олон улсын нисэх онгоцны буудал

## Эшлэл 

Ангилал:Арлын орон
Ангилал:Австрали ба Далайн орон
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Цусны ийлдэс

**Цусны ийлдэс** гэдэг нь цусны эс (ийлдэс нь цусны улаан, цагаан эсийг агуулдаггүй), нөжрүүлэгчийн аль нь ч биш бөгөөд цусны сийвэнгээс фибриногенийг ялгаснаар гарган авдаг.

Ангилал:Цус