open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өргөмжит консул

**Өргөмжит консул** - гэж томилогдсон улсын нэрийн өмнөөс хүлээн авагч улсын тодорхой нэг хэсэг нутаг дэвсгэрт консулын тодорхой зарим чиг үүргийг гүйцэтгэдэг консулын орон тооны бус этгээдийг хэлнэ.

Өргөмжит Консул нь томилсон орны Гадаад хэргийн яамны Консулын газраас томилогдож, түүний удирлага дор ажилдаг. 

Монгол Улсын Өргөмжит Консулын үйл ажиллагааг Монгол Улсын Засгийн газрын тогтоолоор баталсан "Монгол Улсын Өргөмжит консулын тухай журмаар" зохицуулагдана. 

Өргөмжит консул гэж Монгол Улсын гадаад харилцаа эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас гадаадын тодорхой улс, бүс нутаг, хот (цаашид тойрог гэх)-д Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу томилсон Монгол Улсын болон хүлээн авагч орны иргэнийг хэлнэ.

Өргөмжит консулыг томилох асуудлыг Монгол Улсаас тухайн улсад суугаа Дипломат төлөөлөгчийн болон Консулын газар, Гадаад хэргийн яамны чиглэлийн болон консулын асуудал эрхэлсэн нэгжийн санал, дүгнэлт, Өргөмжит консулын суух улсын Засгийн газрын зөвшөөрөл зэргийг үндэслэн Гадаад хэргийн сайд шийддэг байна. 

Өргөмжит консулыг Гадаад хэргийн сайд 2 жилээр томилж, ажлын үр дүнг харгалзан үзэж 2 тутам сунгадаг байна.  

Өргөмжит консул нь тухайн улсын болон Монгол Улсын төрийн албан хаагч болон өөр нэг орны Өргөмжит консулаар давхар ажиллаж болохгүй.

## Хүлээх үүрэг 
* Тойрогт нь байгаа Монгол Улсын байгууллага, иргэдэд хүлээн авагч орны хууль тогтоомж, зан заншил, эдлэх эрх, хүлээх үүрэг хариуцлагын талаар тодорхой мэдээлэл өгч байна.
* Хүлээн авагч орон, тойргийн худалдаа, эдийн засаг, шинжлэх ухаан-техник, соёл, боловсрол, хүмүүнлэгийн салбарын байдал, хууль тогтоомжийн талаар монголын байгууллагад байнгын болон цаг үеийн мэдээлэл өгч байна.
* Монголын байгууллага иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах, зөрчигдсөн эрхийг сэргээх талаар шаардлагатай арга хэмжээ авч тусламж, дэмжлэг үзүүлж байна.
* Гадаад хэргийн яамнаас өгсөн чиглэлийн хүрээнд Монгол Улсын өргөмжит консулын үүрэг гүйцэтгэж, үйл ажиллагаа явуулна.
* Монгол Улсыг бүх талаар сурталчлан таниулах ажил зохиож байх г.м.
Ангилал:Консул
Ангилал:Улс төрийн байгууллага
Хайфон

**Хайфон** (вьетн. *Hải Phòng* — *Хайфонг*) — Вьетнам улсын зүүн хойд нутагт орших Тонкины булан дахь боомт хот. Вьетнамын төвийн статустай 5 хотын нэг бөгөөд хүн амаараа Хошимин, Ханой хотын араас гуравт ордог байна. 2019 оны байдлаар тус хот 2.029 сая хүн амтай байсан. 

## Эдийн засаг 
1980-аад оны сүүлийн хагаст эдийн засгийн үндэс нь хөлөг онгоцны засвар, авто засвар, хүнс, ундаа, хөнгөн, цементийн үйлдвэрүүд байв.

Загас агнуур хөгжсөн. Энэ бол Халонг булан руу явах жуулчдын эхлэх цэгүүдийн нэг юм. Батлан ​​хамгаалах яамны Z189 (189-р хөлөг онгоцны компани) төрийн өмчит усан онгоцны үйлдвэр байдаг.

## Тээвэр 
Хайфон хот нь Ханой хотоос зүүн хойш 108 км зайд оршдог бөгөөд түүнтэй төмөр зам болон төлбөртэй хурдны замаар холбогддог.

Вьетнамын хоёр дахь том далайн боомт. "Катби" олон улсын нисэх онгоцны буудалтай.


Ангилал:Вьетнамын суурин
Винсент ван Гогийн мүзей

**Винсент ван Гогийн мүзей** (нидерл. *Van Gogh Museum*) —Амстердам хот дахь Винсент ван Гог болон түүний үеийн зураач Поль Гоген, Жорж-Пьер Сёра, Поль Синьяк, Клод Моне, Анри Тулуз-Лотрек, Пабло Пикассо нарын уран бүтээлийн хамгийн том цуглуулгатай мүзей. Мүзей анх 1973 оны 6-р сарын 2-нд нээгдсэн байна. Тус мүзейн барилгын зургийн төслийг Геррит Ритвельд, Кисё Курокава нар бүтээжээ. Тус мүзейд дэлхийн хамгийн их ван Гогийн уран зургийн цуглуулга байдаг бөгөөд Нидерландын хоёр дахь хамгийн их үзэгчид зочилдог мүзей юм. 

## Түүх 
1890 онд Винсент ван Гог нас барсны дараа түүний зарагдаагүй байсан бүх бүтээлүүд дүү Теогийн өмч болсон. Дүү Тео өөрөө Винсентийг нас барснаас хойш 6 сарын дараа мөн нас барж, бүх хөрөнгөө эхнэр Иоханна Гесина ван Гог-Бонгерт үлдээжээ. Йоханна нөхрийнхөө өв залгамжлалыг үргэлжлүүлж, Винсент ван Гогийн бүтээлийг сурталчилж, хадгалан үлдээжээ. Иоханна Эмил Бернардтай нөхөрлөсний ачаар музейд уран зургийн үзэсгэлэн гаргах боломжтой болжээ. Тэрээр Винсент ван Гогийн бүтээлийг Европ даяар түгээхэд гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүн юм. Иоханнаг нас барсны дараа зургийн цуглуулгыг 1925 онд түүний хүү Винсент Виллем ван Гог өвлөн авсан бөгөөд эцэст нь Хотын музейд (Амстердам) зээлээр олгосон байна. 1962 онд уг цуглуулгыг төрийн санаачилан байгуулсан "Винсент ван Гогийн сан"-д шилжүүлжээ.

## Үзмэрүүд 
Ван Гогийн музейд түүний зургийн дэлхийн хамгийн том цуглуулга байдаг. Энэ нь зураачийн 200 уран зураг, 400 зураг, 700 захидлаас бүрддэг. Гол цуглуулга нь Винсент ван Гогийн амьдрал, ажлын янз бүрийн талыг өгүүлдэг. Уг цуглуулгад "Төмс идэгчид"(англи. *The Potato Eaters*, нидерл. *De Aardappeleters*), "Наранцэцэг" (франц. *Tournesols*) зургийн гурван хувилбарын нэг болох "Арле дахь өрөө" (франц. *La Chambre à Arles*; нидерл. *Slaapkamer te Arles*) зэрэг олон алдартай зургууд байдаг юм. Музей нь мөн 19-р зууны урлагийн түүхийг харуулсан үзэсгэлэнг мөн зохион байгуулдаг байна.
Маркизын арлууд

**Маркизын арлууд** (франц. *Îles Marquises*) — Номхон далайн төв хэсэгт орших Францын Полинезын бүрэлдэхүүнд ордог галт уулын гаралтай арлууд. Арлуудын хамгийн өндөр цэг бол— далайн түвшингээс 1230 м өндөрт орших Оаве оргил юм. 

2007 оны 8-р сарын хүн амын тооллогоор арлуудын дээр 8632 хүн оршин сууж байжээ.

## Түүх 
Тэднийг 1595 онд ивээн тэтгэгч, Перугийн дэд хаан Гарсиа Хуртадо де Мендозагийн эхнэр, Каньетегийн Маркизын нэр хүндэд зориулан Испаний далайчин Альваро де Менданья ийнхүү нэрлэжээ. Менданья эхлээд Фату Хива, дараа нь Тахуата хотод очиж Соломоны арлуудад хүрч байжээ.

1842 онд Франц улс орон нутгийн овгуудын нэгний удирдагч Тахуата арлын хаан ширээнд суусан дүр эсгэгчдийн дэмжлэгтэйгээр Полинезчуудыг ялж Маркизын арлуудыг эзлэн, Нуку Хива 1859 онд суурин байгуулжээ. 1870 онд Францчууд Маркизын арлуудыг эргүүлэн авч, дараа нь Францын Полинезийн нэг хэсэг болсон байна.

## Цаг агаар 
Хур тунадас нь арал бүрт ихээхэн ялгаатай байдаг бөгөөд цаг агаарын хэмийг агаарын салхи зохицуулдаг байна. Салхитай эрэг нь чийглэг байдаг бөгөөд хүн амьдрахад тохиромж муутай байдаг. 

## Тээвэр 
Онгоц: Маркизын арлуудад дөрвөн нисэх онгоцны буудалтай. Тэд Нуку Хива, Уа Поу, Уа Хука, Хива Оа арлууд дээр байдаг. Тэдэнд Air Tahiti болон Air Moana компаниуд үйлчилдэг байна.

Усан онгоц: Архипелаг Арануи, Тапора29 ачааны завиар тогтмол нийлүүлдэг, Те Ата о Хива завь нь өмнөд хэсэгт, Каоха Тини хойд хэсэгт арлууд хоорондын тээврийг хангадаг.

Такси болон автомашинууд байнга сайжруулж буй бетонон замаар тээвэр хийдэг.

Морь нь зарим арлуудад ашиглагддаг тээврийн хэрэгсэл хэвээр байна.
Самбуу Дөвчин

/1897-1932 ОН/Чимэдийн Самбуу Засагт хан аймгийн Ахай бэйсийн хошуу буюу одоогийн Хөвсгөл аймгийн Тосонцэнгэл суманд 1897 онд төрсөн. Бага залуугаасаа лам болж хүрээнд сууж байсан бөгөөд 1932 он гэхэд Асгатын хүрээний гэсгүй байжээ. Зэвсэгт бослогод бэлтгэхэд 1931 оноос эхлэн идэвхитэй оролцож байсан бөгөөд голлох зохион байгуулагчдын нэг. Баруун дөрвөн аймагт гарсан 1932 оны зэвсэгт бослогыг 4 сард эхлүүлсэн удирдагчдын нэг байжээ. Очирбатын яамыг байгуулсан хүмүүсийн нэг бөгөөд босогчдын бүх цэргийн жанжнаар томилогдсон байна. Бослогын гол хүчийг 1932 оны 8 сард дарснаас хойш цэргээсээ үлдсэн цөөн тооны хүний хамт уул хадаар нуугдан байж байгаад 1932 оны 11 сард Булнайн нуруунаас баригдсан байна.
Боожоогийн Лакшмий

**Боожоогийн Лакшмий** (1972 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Монгол улсын эдийн засагч.  2010 онд "Монголын эдийн засгийн чуулган"-ыг Монгол Улсын Засгийн газартай хамтран, амжилттай зохион байгуулсан бөгөөд энэ арга хэмжээ жил бүр зохион байгуулагдаж, Монгол Улсын эдийн засгийн дүр төрхийг зурж, чиг харааг тодорхойлж байна.

### БОЛОВСРОЛ 
*2018 оноос*      МУИС-ийн Олон улсын харилцаа, нийтийн удирдлагын тэнхимийн докторант.

*2011 – 2012*     ХБНГУ-ын Фрайберг хотын Уул уурхайн их сургуулийн Докторант.

*1998 – 2002*     ХБНГУ-ын Берлин хотын Техник, эдийн засгийн дээд сургууль (мастер – эдийн засаг).

*1994 – 1998*     ХБНГУ-ын Дрезден хотын Техник, эдийн засгийн дээд сургууль (бакалавр – эдийн засаг).

*1991 – 1994    *  ХБНГУ-ын Форст хотын Эдийн засгийн мэргэжлийн сургууль ( мэргэжлийн диплом – эдийн засгийн туслах ажилтан).

*1990 – 1991    *  ХБНГУ-ын Нордхаузен хотын бэлтгэл анги/коллежи.

*1989 – 1990    *  МУИС-ийн Германы Техникумын бэлтгэл анги.

*1979 – 1989*     Улаанбаатар хотын Зөвлөлтийн 3-р бүрэн дунд сургууль.

### АЖЛЫН ТУРШЛАГА 
*2013 одоо хүртэл      * Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадвар судалгааны төвийн захирал

*2010 – 2013*      Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадвар судалгааны төвийн Менежер

*2008 – 2010*      Наран Моторс ХХК, маркетингийн албаны дарга, захирал

*2004 – 2006*       Мигма ХХК маркетингийн менежер

#### Мэргэжлийн холбоодын гишүүнчлэл: 
*2004 – 2008*      Герман-Монголын Гүүр ТББ-ийн УЗ гишүүн

*2015 – 2018*      Улаанбаатар хөгжлийн корпорацийн УЗ-ийн хараат бус гишүүн

*2015 оноос*      Эмэгтэй захирлуудын клубын гишүүн
Сугарын Эрдэнэцэцэг

**Сугарын Эрдэнэцэцэг** бол 1969 онд Улаанбаатар хотод төрсөн Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин, уртын болон зохиолын дуучин юм. 1992-2001 он хүртэл МУГЖ, дуучин У.Далантайн хамт **"Сэтгэлийн үг, Учрах тавилан, Сэтгэлийн булаг"** зэрэг дууг хослон дуулснаар Монгол даяар танигдсан алдарт дуучин болсон.  

## Тойм 
1988 онд Улсын Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Чуулгад өлгүүрчнээр ажилд орж, 3 сарын дараа тус чуулгын дуучны шалгалтад тэнцэж, гоцлол дуучин болсон. 1990-ээд оны эхээр Монголын уран сайхны "Би эндээс явахгүй", "Эргүүлэг" зэрэг хэд хэдэн киноны дуу дуулж, "Догшин хутагтын сахиус" киноны Мядаг, "Хааны сүүлчийн хатан" киноны хатан зэрэг киноны дүрийг амжилттай бүтээсэн.  

"Учиртай гурван толгой" дуурийн Нансалмаа, "Сүнжидмаа" дуулалт жүжгийн Дэжид зэрэг гол дүрд тоглож, "Нарны домог", "Бөртэ чоно" зэрэг бүжгийн жүжгүүдэд жүжиглэсэн байна. Мөн чуулгынхаа томоохон уран бүтээл болох "Монгол түмний дуулал 1, 2", "Монгол түмний ая эгшгийн зээ нийлэх найр" зэрэг олон концертод "Дөрвөн цагийн тал", "Дэлхий минь, хүмүүс минь", "Насны хань" зэрэг 150 шахам дууг чадварлаг гоцлон дуулсан. 2004 онд Улаанбаатар хотноо болсон "Зууны манлай уртын дууч" Ж.Дорждагвын мэндэлсний 100 жилийн ойд зориулсан уртын дуу дуулаачдын олон улсын наадмын тэргүүн шагнал алтан медаль, ОХУ-ын Улаан-Үд хотод болсон уртын дуу дуулаачдын олон улсын наадмаас тэргүүн шагнал Гран при хүртсэн чадварлаг дуучин юм.

## Уран бүтээл 
### Дуу 
* 1993 онд Сэтгэлийн үг - У.Далантайтай хамтран дуулсан
* 1996 онд Сэтгэлийн булаг - У.Далантайтай хамтран дуулсан 
* Учрах тавилан - У.Далантайтай хамтран дуулсан
* 1997 онд Цагаан дуганы гэгээ - киноны дуу, У.Далантайтай хамтран дуулсан
* Итгэл сэтгэл  - У.Далантайтай хамтран дуулсан
* Хайрыг хүндэтгэж яваарай - У.Далантайтай хамтран дуулсан
* "Дөрвөн цагийн тал" 
* "Дэлхий минь, хүмүүс минь"
* "Насны хань" 

### Кино 
* Би эндээс явахгүй
* 1989 онд Эргүүлэг
* 1997 онд Догшин хутагтын сахиус киноны **Мядаг**-т
* 2000 онд Хааны сүүлчийн хатан 

### Жүжиг 
* "Учиртай гурван толгой" дуурийн **Нансалмаа**
* "Сүнжидмаа" дуулалт жүжгийн **Дэжид**
* "Их хатад" бүжгийн жүжгийн Чимбай хатан
* "Нарны домог" 
* "Бөртэ чоно" 

## Эшлэл 
Ангилал:1969 онд төрсөн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Сократын арга

Сократик арга ( эленхийн арга буюу Сократик мэтгэлцээн гэдгээрээ мэдэгддэг) нь маргаантай асуултад хариулах болон асуухад зориулагдсан хувь хүмүүсийн дундах хэлбэр юм. Платоны “Театоп” харилцан яриандаа Сократын аргын “эх барих” хэлбэр бөгөөд учир нь ярилцагчдын эхийн хэвлийд өсөж буй хүүхэдтэй адилтган хөгжүүлэхэд тусладаг . Сократын арга нь нийтлэг итгэл үнэмшлээс эхэлнэ. Тэдний дотоод тууштай байдал аналаг болон бусад итгэл
үнэмшилтэй хамт бүгдэд үнэнтэй ойр дөхлийг авчирдаг. Үүний өөрчлөгдсөн хэлбрүүд нь өнөөдрийн сурган хүмүүжүүлэх ухаанд одоог хүртэл ашиглагддаг. 

## Өсөлт дэвшил
НТӨ 5-р зууны хоёр дугаар хагаст , софистууд багш нар байсан философи болон риторик эсвэл үзэгчдэд сэтгэгдэл төрүүлэхийг зөвшөөрдөг мэтгэлзэгчийн үзэл бодлоор мэргэшицгээжээ. Сократууд Карефаноос ирсэн залуу найз ийм шийдвэрт оролцож , Афинчууд Дельфийн зөнчтэй зочилж уулзаад , Грект Сократуудаас илүү ухаалаг залуу байхгүйг баталсан.
Сонгодог домог зүй

Сонгодог домог зүй, Грек болон Ромын домог зүй гэдэг нь эртний Ром болон Грекийн хамтын цогц судлал юм. Домог зүй нь барууны хожуу үеийн соёлд сонгодог эртний үеэс үлдэж чадсан бүтээлүүдийн нэг билээ. Грекийн “mythos” гэдэг нь үг яриаг илэрхийлдэг ч , түүх, үдгэр өгүүллэгийг мөн илэрхийлдэг. Эртний эрний өмнөх сүүлийн хоёр зуун болон түүнээс хойш зууны турш Ромчууд Грекийг эзлэсний дараагаар өөрийн гэсэн бурхдаа өөрсдийн Роман(латин) бурхадын нэрээр хадгалан Грекчүүдээс олон домгийн түүхийг шууд хүлээн авч байжээ. Үүний үр дүнд Ром Грекийн сахиуснууд түүх болон уран зохиолтой тэнцэхүйц болсон. Жишээлбэл, Ром болон тэнгэрийн бурхан Бархасбадь эсвэл Жав Грекийн Зевстэй адилтгасан . Ромын үржил шимийн бурхан Сугар гарагийг Грекийн Афродита бурхантай хамт, Ромын далайн бурханг Далай ван , Грекийн бурхан Пасейдонтой. Дундад зууны болон сэргэн мандалтын үед Европт латин хэл давамгайлсан хэвээр байсан нь Ромын эзэнт гүрнийг өргөн болоход голлон нөлөөлсөн.
Гучин жилийн энх тайван

Гучин жилийн энх тайван нь МЭӨ 446/445 онд эртний Грекийн Афин болон Спарта хот улсуудын хооронд байгуулсан гэрээ юм. Энэ гэрээ нь нэг дүгээр дайн гэгддэг мөргөлдөөний төгсгөлийг авчирсан, МЭӨ 460 оны зөрчилдөөний үеэр.

## Шалтгаан
Гэрээний зорилго нь дайн гарахаас урьдчилан сэргийлэх . Эцсийн эцэст энх тайвны гэрээ зорилгодоо хүрэн МЭӨ 431 онд Палопоннесийн 2р дайны эхлэлээр амжилттай болсон. Афин бүх өичлөлийг өгөхийг Палопонесээс шаардан Мегарын боомтууд Нисаса , Тразений хэсгийг оролцуулаад гэхдээ татгалзахаас өөр аргагүй болсон боловч Спартанчууд Афинчуудад Наупактусыг байлгах шуналтай болжээ. Мөн хоёрын ядаж нэг нь арбитрт оролцохыг хүсвэл Спарта болон афины
хооронд зэвсэгт мөргөлдөөн гарахыг үгүйсгэсэн. Спарта асвэл Афины аль алинд нь нэгдэж болох ба энэ нь талуудын холбоотнуудын хувьд албан ёсны жагсаалт байсан гэсэн үг юм. Афин болон Спарта нар бусад бүх нутаг дэвсгэрт арбитрын шүүх хурлаар үлдээх болно. Энэ нь хоёуланд нь хууль ёсны гэж хүлээн зөвшөөрсөн нь Афин болон түүний Эгийн тэнгист шинээр байгуулагдсан хаант улсын хувьд түлхэц болжээ.

Гучин жилийн энх тайван нь ердөө арван таван жил үргэлжилсэн бөгөөд Спартанчууд Афинчуудтай дайн зарласны дараа дуусав. Энх тайвны үеэр Афинчууд МЭӨ 435онд Эпидамнус , Каркира хоёрын маргаанд оролцох , Спартагийн холбоотон болох Каринфчуудыг өдөөн , эвлэрлийг эвдэх алхам хүртэл хийсэн.
Пермиан

**Пермиан** (англи. Permian) нь геологийн нэгэн эрин бөгөөд стратеграфийн системд Карбонифросийн эриний төгсгөлөөс 47 жил үргэлжилж буюу 298,9 сая жилийн өмнөөс Триасикийн эриний эхлэл хүртэл буюу 251,9 сая жил хүртэл үргэлжилсэн. Энэ нь Палеозойн эрин үеийн төгсгөл хэсэгт хамаарах ба Триасикийн эринг араас Мезозойн эрин эрин хүртэл үргэлжилсэн гэсэн үг юм.
Термианы үзэл баримтлал 1841 онд геологич Эрхэм Родерик Мурчисон танилцуулж байсан , үүний дараагаар бүс нутгийг Орос дахь Пери хэмээн нэрийджээ.
Термиан амниотуудыг төрөлжүүлсэн , синапсид болон сауропсид (хэвлээр явагчид ). Дэлхий энэ цагт Супер тив болох Пангея , Еурамерипа болон Гандванагийн мөргөлдөөн Нүүртөрөгчийн үед үүссэн. Пангея , супер далай болох Панталассагаар хүрээлэгдсэн . Нүүрстөрөгчийн ширэнгэн ойн
унат цөлийн өргөн уудам хэсгийг ардаа үлдээжээ. ( эх газрын дотоод засалтайгаар ) Амиатууд, эдгээр хуурай нөхцлийг илүү дээрээр даван туулж , хоёр нутагтан өвөг дээдсээ газарт давамгайлалтай болгожээ. Янз бүрийн хоёр нутагтан дор хаяж 3 , магадгүй 4 үйл явдалтай таньдаг ажээ.
Тициан Вечеллио

**Тициан Вечеллио** (итали. *Tiziano Vecellio*, 1488/1490 онд төрж, 1576 оны 8-р сарын 27-нд Венецид нас барсан) — Италийн Дээд болон хожмын Сэргэн мандалтын үеийн венецийн дэг сургуулийн уран зургийн томоохон төлөөлөгч. Тициан Сэргэн мандалтын үеийн Леонардо да Винчи, Рафаэль, Микеланжело нарын нэгэн адил алдартай зураач юм. Тэрээр библийн болон домог зохиолын сэдвээр зурдаг байсан бөгөөд цээж зургийн зураач гэдгээрээ алдаршсан байна. Тицианыг 30 нас хүрээгүй байхад нь Венецийн хамгийн сайн уран зураач гэдэг алдар хүртээсэн байна. 

## Намтар 
Арав, арван хоёр настайдаа зурах чадвараа эрт харуулсан Тициан цаашид уран зургийн чиглэлээр суралцахаар Венец рүү явжээ. Эхлээд тэрээр хотын гол сүм болох Сан Маркогийн сүмийн захиалгыг гүйцэтгэгч Себастиано Зуккатогийн цехэд дагалдангаар ажилд орсон. Дараа нь тэрээр ах дүү Жентиль, Жованни Беллини нарын урлан руу нүүжээ. Энэ үед тэрээр Венецид амьдардаг янз бүрийн уран зургийн сургуулийг төлөөлж байсан олон зураач, оюутнуудтай уулзаж байжээ. Тэдний дунд Лоренцо Лотто, Себастиано дель Пиомбо зэрэг авьяаслаг хүмүүс байсан. Тэрээр Беллинигийн урланд суралцаж байсан Жоржионотой дотно, бүр найрсаг харилцаатай байсан.

1508 онд Венецийн Бүгд Найрамдах Улсын Сенатын тушаалаар Тициан, Жоржионо нар "Германы нэгдэл"-ийн гадаад ханыг чимэглэсэн байна.

Рафаэль, Микеланжело нарын бүтээлийг анхааралтай судалж, Тициан аажмаар өөрийн хэв маягийг бий болгосон. "Энэ хугацаанд зураач замбараагүй байдал, динамикаар дүүрэн монументаль зохиолуудыг илүүд үздэг байв. Тэрээр гэрэл гэгээтэй амин хүч шингэсэн зургуудыг бүтээж, диагональ байдлаар зургийнхаа найрлагыг бүтээж, тэдгээрт хурдан хөдөлгөөн шингээж, хөх, улаан өнгийн толбоны хурц тод ялгаатай байдлыг ашигласан. Энэ хугацаанд зураач шашны болон домог судлалын сэдвээр гайхалтай бүтээлүүдийг туурвижээ. Үүнд:

* Венецийн Санта Мария Глороса деи Фрари сүм дэх "Мадонна буюу Ассунтагийн ерөөсөн". (латин. *Assumptio Beatæ Mariæ Virginis*) 1516-1518;
* Анкона дахь "Хүүхэдтэй Мадонна ба Гэгээнтэн Фрэнсис, Тулузын Луи, хандивлагч Луижи Гоцци нартай". 1520;
* "Бакко, Арианна хоёр" (итали. *Bacco e Arianna*) 1520-1523 он. Үндэсний галерей, Лондон;
* "Андреане" 1523-1524 он.

1525 онд Тициан хоёр дагвар хүүхэдтэй Сесилия Солданотой гэрлэсэн боловч тэрээр 1530 онд Тицианы хоёр дахь охин Лавинияг төрүүлж байхдаа нас баржээ.

Тициан ордны зураачийн хувьд Мантуагийн гүн Федерико Гонзагагийн ивээлд байв. Түүний ачаар 1529 онд Пармад Тициан Ариун Ромын эзэнт гүрний тэргүүн, эзэн хаан V Чарльзтай уулзаж чадсан бөгөөд тэрээр түүнийг ивээн тэтгэхээ амласан юм. 1533 онд Болонья хотод болсон тэдний хоёр дахь уулзалтын үеэр эзэн хаан Тицианыг гүн Палатин цолд өргөмжилж, "Загалмайтны баатар" цолоор шагнажээ.

Ангилал:Италийн зураач
Стэнли Хоффман

**Стэнли Хоффман** (англи. *Stanley Hoffmann,* 1928 оны 11-р сарын 27-нд Вена хотод төрсөн –2015 оны 9-р сарын 13-нд нас барсан) - Францын улс төр судлаач, Францын улс төр, нийгэм, Европын улс төр, АНУ-ын гадаад бодлого, олон улсын харилцааны чиглэлээр мэргэшсэн Харвардын Их Сургуулийн Пол, Кэтрин Буттенвизерийн Их сургуулийн профессор юм. 

## Намтар 
Хоффман 1928 онд Вена хотод төрсөн бөгөөд дараа жил нь гэр бүлийн хамт Франц руу нүүжээ. Түүний эцэг Америк , эх нь Австри хүн байжээ.  Франц улс германы нацистуудад эзлэгдсэний дараа Хоффман болон түүний эхийг германууд еврейчүүд гэж үздэг байсан тул 1940 онд Парисаас дүрвэхэд хүргэсэн бөгөөд тэд Францын өмнөд хэсэгт орших Ламалу-ле-Бенс тосгон руу дүрвэн тэндээ гестапочуудаас нуугдаж дайныг өнгөрөөжээ. 1947 оноос хойш Францын иргэн болсон Хоффман бага насаа Парис, Ницца хотуудын хооронд өнгөрөөж, Sciences Po-д суралцаж, 1953 онд Парисын хуулийн ангид докторын зэрэг хамгаалжээ.

1955 онд Хоффманн Харвардын төрийн удирдлагын тэнхимийн багш болжээ. Хэдэн жилийн дараа тэрээр Францын соёл иргэншлийн профессор болсон. Тэрээр 1964 онд Америкийн Урлаг Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүнээр сонгогдон 1969 онд Харвардын Европ судлалын төвийг (дараа нь Минда де Гунзбургийн Европ судлалын төв) үүсгэн байгуулжээ. 

Түүний мэргэшсэн гол салбарууд нь Францын улс төр ба нийгэм, Европын улс төр, АНУ. гадаад бодлого, олон улсын харилцаа. Тэрээр 1981 онд Америкийн Философийн Нийгэмлэгт сонгогдсон. 1997 онд Хоффманыг Пол, Кэтрин Баттенвизерийн нэрэмжит их сургуулийн профессор гэж зарласан. Хоффман багшлах, уран бүтээлээ туурвихаас гадна 2000 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн дараа Бушийн засаг захиргаанд гарсан хямралын талаар "Бушийн ертөнц" кинонд шинжээчээр оролцсон. 1996 онд Хоффманн Итали, Швейцарийн Олон улсын Балзан сангаас улс төрийн шинжлэх ухаан: Орчин үеийн олон улсын харилцааны чиглэлээр Балзаны шагнал хүртсэн. 

2015 оны 9-р сарын 13-нд Хоффман 86 насандаа Массачусетс мужийн Кембридж хотод нас барсан байна. 

## Бүтээлүүд 
* *Le Mouvement Poujade*, (Paris, Armand Collin, 1956)
* *The State of War: Essays on the Theory and Practice of International Politics* (Praeger, 1965).
* ''Gulliver's Troubles: or, the Setting of American Foreign Policy* (McGraw-Hill, 1968).
* "International Organization and the International System," *International Organization*, Vol. 24 No. 3, Summer 1970.
* *Decline or Renewal? France since the 1930s* (Viking Press, 1974).
* *Primacy or World Order: American Foreign Policy since the Cold War* (McGraw-Hill, 1978).
* *Duties beyond Borders: On the Limits and Possibilities of Ethical International Politics* (Syracuse University Press, 1981).
* *Dead Ends: American Foreign Policy in the New Cold War* (Ballinger Publishing, 1983).
* *Janus and Minerva: Essays in the Theory and Practice of International Politics* (Westview Press, 1987).
* *The European Sisyphus: Essays on Europe, 1964-1994* (Westview Press, 1995).
* *World Disorders: Troubled Peace in the Post-Cold War Era* (Rowman & Littlefield, 1998).
* *World Disorders: Troubled Peace in the Post-Cold War Era'' Updated ed.,(Rowman & Littlefield, 2000).
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Нарциссизм

**Нарциссизм** (англи: *Narcissism*, франц: *Narcissisme,* орос: *Нарциссизм*) - өөрөө өөртөө болон өөрийн хэрэгцээ шаардлагад хэт их анхаарал хандуулдаг, ихэнх тохиолдолд бодит байдалтай нийцдэггүй бөгөөд бусдыг хохироодог хүний зан чанар юм.

Энэ нэр томьёо нь эртний Грекийн домогоос гарал үүсэлтэй юм. Уг домогт горхины усан дахь өөрийн тусгалдаа дурлаж, "Цуурай" (англи. *Echo*) дагинын хайрыг үгүйсгэсэн гол мөрний хаан Кефисийн хүү, үзэсгэлэнт залуу Нарциссын (латин. *Narcissus* ← эрт. грек. Νάρκισσος) тухай гардаг. Өөрийнхөө тусгалд дурлаж Цуурай дагиныг үгүйсгэсэнд шийтгэл болгож түүнийг цэцэг болон хувиргасан байна. Тэрхүү цэцгийг "Нарцисс" гэж нэрлэх болжээ. 

## Сэтгэл судлаачдын үзэл бодол 
Хэт их нарциссизм нь хувь хүний ноцтой сэтгэцийн эмгэг гэж сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд үздэг. "Нарциссизм", "нарциссист", ер нь "нарцисс" гэсэн үгсийг ихэвчлэн сөрөг үг болгон ашигладаг бөгөөд энэ нь дэмий хоосон, хэт их өөртөө ач холбогдол өгдөг, хувиа хичээсэн байдал гэсэн санааг илэрхийлдэг байна. Нийгмийн бүлэгт хэрэглэх үед тэд заримдаа элитизм эсвэл бусад хүмүүсийн асуудалд хайхрамжгүй хандаж өөрийгөө дөвийлгөх дээд давхаргынхныг хэлдэг. 

Алдарт сэтгэл судлаач Зигмунд Фройд бага зэрэг ч болов нарциссизм нь хүн бүрт төрөхөөс байдаг салшгүй зүйл гэж үздэг байсан бөгөөд энэ нэр томьёог сэтгэл судлалд анх ашигласан байна. 

Сэтгэл судлаач Отто Кернберг (герман. *Otto Friedmann Kernberg*) нарциссизмын эмгэгийг нарийвчлан судалсан. Улмаар тэрээр 3 шатлалтай нарциссизмыг тодорхойлсон байна. Үүнд: ердийн нялхсын нарциссизм, хэвийн төлөвшсөн нарциссизм, эмгэгт нарциссизм гэж. Эмгэгт нарциссизм нь "Би" гэсэн өөрийгөө төгс төгөлдөр, хамгийн агуу ухаан билэгт гэж үздэг дээд түвшний эмгэг юм байна.
Усны-Эхийн Далантай

**Усны-Эхийн Далантай** (1974 оны 6 сарын 7 нд Завхан аймгийн Тосонцэнгэл суманд төрсөн) Монгол Улсын Гавьят жүжигчин, ардын, зохиолын болон дуурийн дуучин юм. 

Уртын дуучин МУГЖ С.Эрдэнэцэцэгтэй хамтран дуулсан **"Сэтгэлийн үг"** дуугаар олон нийтэд алдаршсан.

## Товч тойм 
Дуучин Далантай нь 1974 онд Завхан аймагт төрсөн Монгол Улсын зохиолын, дуурийн дуучин. 1992 онд Завхан аймгийн Тосонцэнгэл суманд болсон Ардын залуу дуучдын тэмцээнд оролцсоны дараа Улсын Ардын Дуу Бүжгийн Чуулгад элсэн орж гоцлол дуучин болсон. 1992-2001 онд тус чуулгад ажиллах үедээ уртын дуучин С.Эрдэнэцэцэгтэй **"Сэтгэлийн үг", "Сэтгэлийн булаг"** зэрэг 10 гаруй дууг хамтран дуулснаар Монгол даяар алдаршиж, ард түмний хайртай дуучин болсон. 

2001-2009 онд Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театрын дуурийн дуучин болсны дараа 2001 онд П.Словцовын нэрэмжит олон улсын дуурийн дуучдын уралдаанаас тэргүүн байрын гранпри авсан Монгол улсын анхны дуурийн дуучин болсон. 2002-2003 онд Итали улсын Санта Сицили их сургуульд мэдлэг дээшлүүлсэн. 2003 онд "Зүйрлэн санах нутаг", 2014 оны 3-р сарын 29 нд "Дуусашгүй дуу минь" нэртэй анхны бие даасан тоглолтоо хийж байсан. 

2004 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн №192-р зарлигаар Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин цол, тэмдэгээр шагнуулсан.

## Уран бүтээл 
# 1993 онд Сэтгэлийн үг
# 1996 онд Сэтгэлийн булаг: "Хайрын хонгор зул" сонины нэрэмжит уралдааны тэргүүн байрт шалгарсан.
# Аав, ээж хоёр минь 
# Очирваанийн бүсгүйчүүд, 
# Ийм нэгэн сэтгэл
# Молор эрдэнийн хүлэг
# Итгэл сэтгэл - дуучин Эрдэнэцэцэгтэй хамтран дуулсан
# Даншиг зээрд
# Хоньчин баатар
# Аав минь намайгаа санаа даа
# Завхан нутаг минь 
# Хүний заяа
# Цагаан Дуганы гэгээ - Дуучин Эрдэнэцэцэгтэй хамтран дуулсан

## Ажилласан газар 
1992-2001 онд Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын гоцлол дуучин

2001-2009 онд Дуурь бүжгийн эрдмийн театрын гоцлол дуучин

2009-2012 онд Соёлын төв өргөөний гоцлол дуучин

2012-2019 онд Уран бүтээлчдийн “Очирваань” холбооны Гүйцэтгэх захирал

2019-2020 онд “Нийтийн дуучдын нэгдсэн холбоо”-ны тэргүүнээр ажиллаж байсан юм.

## Шагнал 
* 2001 онд "П.Словцовын нэрэмжит олон улсын дуурийн дуучдын уралдаан"-аас тэргүүн байрын "Гранпри" шагнал 
* 2002 онд БНАСАУ-д зохиогдсон "Хаврын баяр" олон улсын наадамаас "Гранпри" шагнал
* 2004-12-28 нд Монгол Улсын №192-р зарлигаар Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин цол, медаль

## Эшлэл 
Ангилал:1974 онд төрсөн
Ангилал:Тосонцэнгэлийн (Завхан) хүн
Ангилал:Монголын дуурийн дуучин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Жюль Мишле

**Жюль Мишле́** (франц. *Jules Michelet*; 1798 оны 8-р сарын 21-нд Парист төрж, 1874 оны 2-р сарын 9-нд Францад нас барсан) — Францын түүхч, нийтлэгч, түүхийн субъектив зохиолууд бичсэн. «Ренессанс» («Сэргэн мандалт») гэх нэр томьёог анх зохиож эргэлтэнд оруулсан хүн. 

## Намтар 
Тэрээр өөрөө "баян бус тариачин гэр бүл"-д төрсөн гэж дурссан байдаг. Эцэг нь Парис руу нүүж, өөрийн үүсгэн байгуулсан хэвлэх үйлдвэрийн орлогоор амьдарч байжээ. Анхны Францын Бүгд Найрамдах Улсын үед хэвлэл харьцангуй эрх чөлөөг эдэлж, хэвлэх үйлдвэрийн бизнес цэцэглэн хөгжсөн боловч эзэнт гүрэн байгуулагдсанаар Мишлегийн гэр бүл уй гашуу, ядууралд өртөх болсон учраас түүний өвөө, эцэг, эх, 12 настай Жюль нар хэвлэлийн бүх ажлыг өөрсдөө хийдэг байжээ. 

Эцэг эх нь сүүлчийн хөрөнгөө шавхан Мишле хүүг Шарлеманы коллежид оруулсан байна. Ядуу байдлаасаа ичиж, нийгэмшээгүй Жюль хичээлдээ тааруу байсан ч түүний ихээхэн хичээл зүтгэлийг багш нар нь анзаарчээ. Тэд түүний авьяасыг, ялангуяа уран зохиолд чадвартайг олж таньсан юм.

Түүний бичсэн Францын түүхийн эхний 6 ботид (1831-1843) ухамсартай мэдлэг, эх сурвалжийн баримт бичгийн гүн гүнзгий мэдлэгийг харуулсан бөгөөд нэгэн зэрэг баатруудын сэтгэлд нэвтэрч, тэднийг эргүүлэн авчирдаг бүтээлч суут ухаантай байв. Хожим нь сэтгүүлчийн урсгалд автсан тэрээр дундад зууны амьдралын тухай ийм ойлголт руу буцаж очихоо больсон байна.

Ангилал:Францын түүхч
Ангилал:Францын зохиолч
Ангилал:1798 онд төрсөн
Ангилал:1874 онд өнгөрсөн
Пётр Чаадаев

**Пётр Яковлевич Чаадаев** (1794 оны 5-р сарын 27-нд Москвад төрж, 1856 оны 4-р сарын 14-нд нас барсан) — Оросын гүн ухаантан (өөрийнх нь тодорхойлолтоор — «христианы гүн ухаантан»), нийтлэгч.

1829—1831 онуудад хамгийн гол бүтээл болох "Гүн ухааны захидлууд" (орос. Философические письма) бүтээлээ франц хэлээр бичсэн юм. Түүнийг 1836 онд "Телескоп" сэтгүүлд хэвлэсэн нь Оросын эрх баригчдын уур хилэнг хүргэж хурц дургүйцлийг төрүүлжээ. Сэтгүүлийг хааж, хэвлэгч Николай Иванович Надеждиныг цөллөгт явуулж, Чаадаевыг галзуу гэж зарласан юм.

Ангилал:Оросын гүн ухаантан
Ангилал:1794 онд төрсөн
Ангилал:1856 онд өнгөрсөн
Давидын од

**Давидын од** (еврей. מָגֵן דָּוִד‎ *Маге́н Дави́д* — «Давидын бамбай») — зургаан хошуут од (зургаан өнцөгт) хэлбэртэй, хоёр ижил талт гурвалжин нэг гурвалжингийн орой нь дээшээ, нөгөө нь доош харж бие биенийхээ дээр давхарлаж байрласан, нийлээд ердийн ижил зургаан өнцөгтийн хэлбэртэй эртний бэлгэдэл юм.  

Бэлгэдлийн нэрийн гарал үүслийн талаар Давид хааны дайчдын бамбайн хэлбэрийн тухай домогтой холбосон янз бүрийн хувилбарууд байдаг. Үүний өөр нэг хувилбар нь "Соломон хааны тамга" гэж мөн нэрлэгддэг.

19-р зуунаас хойш Давидын одыг еврейчүүдийн бэлгэдэл гэж үздэг. Давидын одыг Израилын төрийн далбаан дээр дүрсэлсэн бөгөөд тус улсын гол бэлгэдлийн нэг юм. Зургаан хошуут од нь бусад улс, орон нутгийн бэлгэдэлд бас байдаг.

## Түүх 
Энэхүү хексаграм буюу зургаан өнцөгт бол маш эртний гарал үүсэлтэй бэлгэдэл юм. Энэтхэгт үүнийг Анахата эсвэл Анахата-чакра, мөн Сударшана эсвэл Сударшана-чакра гэж нэрлэдэг. Энэ нь Энэтхэгт Ойрх Дорнод болон Европоос илүү эрт гарч ирсэн бололтой. Эхэн үедээ зургаан өнцөгт од нь еврейчүүдийн бэлгэдэл биш байсан бөгөөд иудаизмтай ямар ч холбоогүй байжээ.
Отто Кернберг

**Отто Фридманн Кернберг** (герман. *Otto Friedmann Kernberg*; 1928 оны 9-р сарын 10-нд Вена хотод төрсөн) — Орчин үеийн алдартай бөгөөд тэргүүлэгч сэтгэл зүй судлаач. 

## Намтар 
Тэрээр 1928 онд Вена хотод төрсөн. 1939 онд Кернберг гэр бүлийн хамт нацист Германаас дүрвэн Чили рүү цагаачилжээ. Тэнд тэрээр биологи, анагаах ухаан, дараа нь Чилийн психоаналитик нийгэмлэгт сэтгэл судлал, психоанализийн чиглэлээр суралцжээ.

1959 онд Кернберг "Рокфеллерийн сан"-гийн тэтгэлэгт хамрагдаж, Жонс Хопкинс эмнэлэгт анх удаа Жером Фрэнктэй хамтарсан судалгаа хийхээр АНУ-д ирээд АНУ-д цагаачилж, тэнд Menninger Memorial эмнэлэгт ажилд орж, дараа нь тус эмнэлгийн дарга болсон байна. 

Үүний зэрэгцээ тэрээр Канзас мужийн Топека хот дахь Сэтгэл судлалын хүрээлэнгийн удирдагч, сургалтын шинжээчийн албыг хашсан бөгөөд "Мэнингер сан"-гийн сэтгэл зүйн эмчилгээний судалгааны албаны захирлаар ажилладаг байв.

1973 онд Кернберг Нью-Йорк руу нүүж, Сэтгэцийн эмгэг судлалын хүрээлэнгийн клиник тэнхимийн захирлаар ажиллаж байжээ. 1974 онд тэрээр Колумбын их сургуулийн эмнэл зүйн сэтгэл судлалын профессор байсан бөгөөд Колумбын их сургуулийн Психоаналитик сургалт, судалгааны төвд удирдагч, сургалтын шинжээчээр ажиллаж байжээ. 1976 онд тэрээр Корнеллын их сургуулийн сэтгэцийн эмгэг судлалын профессор, Нью-Йорк эмнэлэг-Корнелл анагаах ухааны төвийн Хувь хүний ​​эмгэг судлалын хүрээлэнгийн захирал болжээ.

Отто Кернберг 1997-2001 онд Олон улсын сэтгэл судлалын нийгэмлэгийн (англи. *International Psychoanalytical Association*) ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан.

## Ололт амжилт 
Отто Кернберг бол хилийн зан чанарын эмгэгийн чиглэлээр тэргүүлэгч нарийн мэргэжилтнүүдийн нэг юм. Кернбергийн ажил нь сэтгэл судлалын дүн шинжилгээний эмчилгээний үр нөлөөг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Сонгодог сэтгэл судлалын аргуудаас зайлсхийж, энэ хүнд хэцүү чиглэлээр илүү удаан хугацаанд амжилтад хүрэх боломжийг олгодог хүний экспрессив сэтгэл зүйн эмчилгээний арга нь онцгой анхаарал татсан байна.

Тэрээр хувь хүний ​​тухай орчин үеийн сэтгэл судлалын онолыг бий болгосон юм.

Отто Кернберг хэвийн болон эмгэгийн нөхцөлд эмгэгийн нарциссизм, түрэмгийлэл, үзэн ядалт, хайр ба бэлгийн харилцааны асуудлыг судлан хөгжүүлдэг. Түүний хэд хэдэн бүтээл нь сэтгэцийн эмгэгийг ангилах асуудалд зориулагдсан болно.

## Бүтээлүүд 
* *Кернберг, Отто Фридманн.* Severe Personality Disorders: Psychotherapeutic Strategies.
* *Кернберг, Отто Фридманн.* Agression in Personality Disorders and Perversions.
* *Кернберг, Отто Фридманн.* Love Relations. Normality and Pathology.
* Бүлэгт болон байгууллага доторх зөрчилдөөн, давамгайлал бөгөөд үзэл суртал: Отто Ф. Кернберг
* *Кернберг, Отто Фридманн; Кларкин, Джон; Йоманс Фрэнк.* = Transference-focused psychotherapy for borderline personality disorder: a clinical guide.

Ангилал:Германы сэтгэл судлаач
Фридрих Эберт

**Фридрих Эберт** (герм: *Friedrich Ebert*; 1871 оны 2-р сарын 4-нд, Германы эзэнт гүрний Хайдельберг хотод төрж, 1925 оны 2-р сарын 28-нд Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын Берлин хотод нас барсан) - Германы социал демократ, SPD-ийн тэргүүлэх зүтгэлтнүүдийн нэг, түүний барууны "ревизионист" жигүүрийн удирдагч. 1918 оны 11-р сарын хувьсгалаас хойших Германы анхны Райхын канцлер, Германы анхны Ерөнхийлөгч (Ваймарын Бүгд Найрамдах Улс, 1919-1925 он), мөн Германы түүхэн дэх анхны ардчилсан төрийн тэргүүн.

Ангилал:Германы ерөнхийлөгч
Ангилал:1871 онд төрсөн
Ангилал:1925 онд өнгөрсөн
Бүхүм

**Бүхүм** (ханз: 不忽木; пиньинь: Bù hū mù; 1255-1300) бол Монголын Юань улсад зүтгэж байсан, канли гаралтай бичгийн түшмэл юм. Тэрээр Хубилай хааны цэргийн түшмэл Элжингийн хоёрдугаар хөвгүүн.

## Угсаа гарал 
Юань улсын судрын 130-р дэвтрийн Бүхүмийн шастирт бичсэнээр Бүхүмийн өвөө Хайланбай (海藍伯) нь Хэрэйдийн Тоорил ханы харьяат байснаа, Тоорил хан тэнгэрт хальж Хэрэйд улс мөхөх үед мянга гаруй хүнээ дагуулан баруун хойш зугтан очсоны дараа, Чингис хаан тэднийг ирж захирагдахыг дуудсан ч татгалзав. Харин Хайланбайн 10 хүүхэд эцгийнхээ үгээс зөрж Чингис хаанд дагаар оров. Тэрхүү 10 хүүхдийн отгон Элжин (燕真) бээр 6 настай байсан учир Тулуйн ордод хүмүүжжээ. Элжин өссөний хойно Тулуйн хөвүүн Хубилайн харьяат болж 1260 онд нас барах хүртлээ зүтгэсэн. Элжингийн хоёрдугаар хөвгүүн болбоос Бүхүм бөгөөд бага наснаас Чингим хунтайжийн дэргэд шадарлаж өссөн. Бүхүм бага наснаас Ван Хун, Сюй Хэн зэрэг эрдэмтдээр хятад хэл, бичиг заалгаж байсан. 1277 онд бичгийн түшмэл болж, 1278 онд Яньнань-Хэбэй замын дэд заргач болсны дараа хааны зарлигаар Төвөдөөс лам залж явсан элч Тогто нар Жэндин чөлгөөг дайран явахдаа өртөөг дээрэмдэн тоносон хэрэг гарсныг Бүхүм мэдээд лам нарыг барьж шоронд хорьжээ. Элч Тогто энэ хэргээр Бүхүмтэй маргалдаж, Хубилай хаанд хов зөөн лам нарыг суллахыг гуйсанд, Хубилай хаан Тогтоог буруутган Бүхүмийг сайшаасан байдаг. хааны дэргэд шадарлаж, сүүлчийн гэрээсийг сонссон хүмүүсийн нэг нь Бүхүм байсан. Ингээд тус жил Шанду хотод Төмөр Өлзийт хааныг их сууринд залах ажилд голлон оролцсон. Өлзийт хааны үед өмнөх хааны итгэлт сайд гэж хүндлэгдэж байсан ч, Өлзийт хааны ивээлд орсон Төвөдийн Дамба ламтай үзэл бодлын хувьд зөрчилдсөнөөр төрийн хэргээс хөндийрөх болов. 1296 онд Өлзийт хааны зарлигаар төр, цэргийн хэргийг хавсарган мэдүүлэв. 1298 онд зарга шийтгэх яамны дундад түшмэл, 1299 онд ёслолын хэлтэсийг давхар захируулав. 1300 оны 6 сард өвчнөөр 46 насандаа таалал төгсөхөд эзэн хаан, түшмэд уйлан гашуудав. Хүлэг хааны үед түүнийг төрийн хүндэт сайд, тайфу, дээд улсын түшээ, лу гуо гүн цолоор нэхэн өргөмжилсөн.  

Бүхүм нь Хуйхуй (回回), Күйкүй (巙巙) гэдэг хоёр хөвүүнтэй байсан. Хуйхуй нь Шаньши синшэнгийн пинжан жэнши түшмэл, Күйкүй нь Жяньжэ синшэнгийн пинжан жэнши түшмэл, бичгийн утгач зарлигийн түшмэл зэрэг албан тушаалыг хашиж явсан. 

## Эшлэл 
Ангилал:1255 онд төрсөн
Ангилал:1300 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Ангилал:Юань улсын хүн
Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан
Гэгээн Софиагийн цогчин дуган (Алматы)

thumb
**Гэгээн Софиагийн цогчин дуган** нь Вера, Надежда, Любовь (Итгэл, Найдвар, Энэрэл) гурван гэгээн болон тэдний эх Ромын Софиад зориулж босгосон, Казахстаны Алматы хотод байх цогчин дуган юм.

## Түүх
Газар хөдлөлтийг тэвсрлэн даах чадварын хувьд хөнгөн, уян хатан чанараараа модон барилга бусад материалаас онцгой юм. Өнөө үед хөнгөн, бат бэх пластмасс зэрэг барилгын материал бий болж байгаа ч мод анхаарал татсан хэвээр байна. Газар хөдлөлтийг тэсвэрлэн даах чадвараараа дэлхий даяар гайхагддаг нэгэн барилга байгууламж Казахстан улсын Алматы буюу хуучнаар Верный хотын Софиа цогчин дуган юм. 1904 онд барьж дуусгаж 1907 онд аравнайлсан энэхүү уран барилгын гайхамшигт бүтээлийн нэр алдар удтал хав дараастай байна.

1887 онд Верный хотод арван минутын зайтай хоёр удаа хүчтэй газар хөдөлж 1800 орчим тоосгон барилга нурж эвдэрсэн атал 800 орчим модон байшин хэвээр үлдсэн байв. Орон нутгийн барилгачид модон байшин илүү тэсвэртэйг ойлгож хотыг сэргээн барихдаа дан модон байшин барилга босгожээ. Хоёр дахь газар хөдлөлт 1911 онд болоход ганц ч модон барилга эвдэрч сүйдээгүй ажээ. Анхны газар хөдлөлтөөр нурсан тоосгон цогчин дуганыг модоор сэргээн барьсан нь мөн яг хэвээр байв. Гагцхүү сүмийн бөмбөгөөр оройны төмөр хэрээсүүд нь ганхалтаас болж, махийсан байв. Верный Софиа цогчин дуганы хоёр давхар шувуун нуруу бүхий дээврийн дор хэрээсүүдтэй нэг том захын дөрвөн бөмбөгөр орой байна. Тэдгээрийн дор өргөн тэгш өнцөгт цонхнууд бүхий найман өнцөгт намхан хөндийнүүд байна. Гол бөмбөгөр оройны голч нь 13 метр, захын дөрвөн бөмбөгөр оройны голч нь 6.5 метр ажээ.

Сүмийн тэнхлэгийн дагуу орох гол хаалганы дээхэн тэгш өнцөгт хэлбэртэй хонх байна. Гол бөмбөгөр оройны дээрх хэрээсний үзүүрээс суурин чулуун тавцан хүртэл 40 метр өндөр, хонхны дээд талаас суурийн тавцангийн хавтан хүртэл бараг 45 метр буюу 15 давхар байшин шиг өндөр юм. Сүмийн шувуун нуруу, дээвэр, хана гээд бүгдийг нь тянь-шаний гачуур модоор урлажээ. Энэхүү сүмийг 1930-аад оны үед олон нийтийн байгуууллагуудын мэдэлд шилжүүлж, хонхыг нь Алматы хотын анхны радио нэвтрүүлэг хийхэд ашиглаж байв. Хожим сүм дотор Казахстаны Төв музей, концертын танхим байрлуулан ашиглаж байсан ч 1990-ээд оны үед үнэн алдартны шашны сүм болгон сэргээжээ. Энэ сүмийн барилга зуу гаруй жил оршин тогтнож хэд хэдэн удаагийн газар хөдлөлтөд тэсэж модон уран барилгын сонгодог уран бүтээл болон алдаршсаар байна.

Ангилал:Алматы
Хар хун (онол)

**«Хар хун» онол**— (англи. *The Black Swan theory*) - урьдчилан таамаглахад бэрх, онцгой үр дагавартай ховор үйл явдлууд онцгой шинж чанартай байдаг гэсэн онол юм. Онолыг үүсгэгч нь Нассим Николас Талеб юм. Тэрээр өөрийн 2007 онд бичсэн «Хар хун. Урьдчилан таамаглах боломжгүй шинж тэмдэг дор» (англи. *The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable*) номдоо уг нэр (англи. *The Black Swan*) томьёог анх ашиглажээ. 

## Онолын зохиогчийн санал болгосон шалгуурын дагуу 
* Түүх, шинжлэх ухаан, санхүү, технологийн ердийн хүлээлтээс давсан өндөр түвшний, урьдчилан таамаглахад хэцүү, ховор үйл явдлуудын пропорционал бус үүрэг.
* Шинжлэх ухааны аргуудыг ашиглан дараагийн ховор тохиолдлуудын магадлалыг тооцоолох боломжгүй (бага магадлалын мөн чанараас шалтгаалан).
* Түүхэн үйл явдалд ховор тохиолдлуудын тодорхой бус байдал, чухал үүрэг ролийг хувь хүн болон хамт олны аль алинд нь сэтгэл зүйн өрөөсгөл ойлголт үүссэнээс ирээдүйд болох зүйлийг олж хардаггүй.

Зохиогчийн үзэж буйгаар бараг бүх шинжлэх ухааны томоохон нээлт, түүхэн болон улс төрийн үйл явдал, урлаг, соёлын ололт амжилт нь "Хар хун" юм. Ийм үйл явдлын жишээ: Интернет бий болсон явдал, Дэлхийн 1-р дайн, ЗХУ задран унасан, 9-р сарын 11-ний халдлага, дэлхийн эдийн засгийн хямрал зэрэг үйл явдлууд юм.

Н.Талеб: -"Интернет үүссэн болон даяаршил нь дэлхийг харилцааны нарийн ээдрээтэй сүлжээ болон бусад нягт холбоотой хүчин зүйлсээс бүрдсэн цогц систем болгон хувиргасан. Энэхүү хэцүү төвөгтэй байдал нь "хар хун"-гийн магадлалыг нэмэгдүүлээд зогсохгүй энгийн үйл явдлуудыг ч урьдчилан таамаглахад хэцүү болгоод байна". 

## Нэрийн гарал үүсэл 
1697 он хүртэл хун шувууг зөвхөн цагаан өнгөтэй байдаг гэж үздэг байсан ч Виллем де Вламинк (Willem Hesselsz de Vlamingh, 1640 –1702) тэргүүтэй Голландын аялагчид Баруун Австралид хар хунг шинжлэх ухааны үндэстэй илрүүлсэн байдаг. 

Хэдийгээр энэ зүйрлэл нь гүн ухаанд өмнө мэдэгдэж байсан ч чухал үр дагавартай ховор, гэнэтийн үйл явдлуудыг дурдахдаа Талеб үүнийг ашиглаж эхэлсэн. Түүнээс гадна "хар хун" нь зөвхөн сөрөг үйл явдлууд төдийгүй урьдчилан таамаглах аргагүй "эерэг аз" байж болно гэж үздэг.

***"Саарал хун"*** гэж ойлголт мөн байдаг. Энэ нь мэдэгдэж байгаа боломжтой боловч магадлал багатай гэж үздэг үйл явдалыг хэлдэг юм. Энэ нэр томьёо нь "хар хунгийн онол"-оос гаралтай юм.
Нойшванштайн шилтгээн

thumb
Альпийн уулсын цасан оргилуудын дунд театрын тайзны чимэглэлийг санагдуулсан нэгэн үлгэрийн шилтгээн бий. Австрийн Фюссен хотын ойролцоо, Германы Хохеншвангау тосгоны нутагт, модорхог дов дээр орших **Нойшванштайн шилтгээн** (, өмнөд бавар хэл: *Schloss Neischwanstoa*) хэмжээний хувьд том хийгээд түүнийг 17 жилийн хугацаанд барьжээ. Баварын хоёрдугаар Людвиг хаан энэ гайхамшигт шилтгээнийг босгохдоо түүний уран барилгын дэгээр романтизмын тухай төсөөллөө харуулахыг зорьжээ. 

Шилтгээний эзнийг зарим нь жигтэй хүн, зарим нь хоорондоо зөрчилтэй олон зуун зарлиг гаргаж байсан тул мунхаг гэж хочилдог байжээ. Хоёрдугаар Людвиг хаан ухаан нь орон гаран хүн байсан нь үнэн ажээ. Рыцарийн тухай роман тууж, эртний германы туульс уншиж өссөн ирээдүйн хаан багадаа эцэг, Хоёрдугаар Максимилиан хааны Охеншвангуа ордны хананд дүрсэлсэн зоригт рыцарь Зигфрид, гүнж Кримхильда нарын дурлалын тухай, алтны эрэлчин Нибелунгийн тухай зургийг сонирхон хэдэн цагаар зогсдог байжээ. Энэхүү шилтгээн юуны өмнө сүрлэг байдал, хурц шовх үзүүртэй цамхгуудаараа алдартай. 

Өндөр чулуун гишгүүр бүхий нүсэр том шатаар өгсөж шилтгээнд хүрнэ. Уужим том үүдний танхимаас хоёр жигүүр хуваагдана. Хэрээсний хүнхэр шиг хэлбэр бүхий таазыг гоёлын зургаар чимж шалыг хавтан суулган хийжээ. Шилтгээний дотор талын чимэглэл нь мавритан, гот, барокко гээд олон дэгийн нийлмэл юм. Энэ шилтгээн халаалтын шилдэг аргаараа өвөрмөц төдийгүй түүнд хүйтэн, халуун ус дамжуулах хоолой тавьсан байна. Ёслолын гантиган хаалга өндөр давхар хаалгаар дамжин явсаар хааны албан ажлын танхим, өрөөнүүд рүү очно. Хаалганы дээд талд Баварын хаант улсын алтадмал сүлд Виттельсбах, Швангуа рыцаруудын нэрийн сүлд байна. Хааны унтлагын, хоолны, зочдын өрөө, ажлын танхимууд, сүм нь сийлмэл царсан самбар бүхий хана, нүсэр модон эдлэл, алтан утсаар чимсэн улаан, ягаан, цэнхэр өнгийн торгон хөшигнүүдтэй юм. Лааны суурь, чийдэнгийн бүрхүүлийг алтадмал бронзоор өнгөлжээ. Унтлагын өрөөнд Готфрид Страсбургийн “Тристан ба Изольда” найраглалын үйл явдлыг дүрсэлсэн хананы хивс байна.
CN цамхаг

thumb
**CN цамхаг** (, ) нь Канадын Онтарио мужийн Торонто хотноо сүндэрлэх, 553.3 метр өндөртэй, бетон бүтэцтэй, цахилгаан холбооны болон аялал жуулчлалын зориулалттай цамхаг юм. 1976 онд баригдсан тус цамхаг Торонто хотын төвд, хуучин төмөр замын дүүрэгт байрлана. "CN" хэмээх нэр нь тус цамхгийг бариулсан Канадын үндэсний төмөр зам буюу Canadian National Railway гэдгээс гаралтай. 1995 оны төмөр замын хувьчлалын өмнө тус компанийн үндсэн үйл ажиллагаатай холбоогүй хөрөнгийг тусад нь гаргахад тус цамхгийг засгийн газрын үл хөдлөх хөрөнгийг хариуцдаг холбооны титмийн компани болох Канада Лэндс компанид шилжүүлжээ.

CN цамхаг нь 1975 оноос 2007 он хүртэл 32 жилийн хугацаанд дэлхийн хамгийн өндөр байгууламж байсан. Одоо тус цамхаг нь өндрөөрөө дэлхийд 10-т, баруун хагас бөмбөрцөгт 1-т орно. 1995 онд Америкийн иргэний барилгын нийгэмлэг CN цамхгийг орчин үеийн дэлхийн долоон гайхамшгийн нэгээр нэрлэжээ.

Торонтогийн бэлгэ тэмдэг болсон тэнгэр баганадсан байгууламж болох тус цамхагт жилд 2 сая гаруй жуулчид зочилдог. Уг цамхагт ажиглалтын 7 тавцан, эргэлддэг зоогийн газар, мөн зугаа цэнгээний газрууд бий.

Гоолиг хээнцэр, сүрлэг сайхан CN цамхаг ойролцоогоор 32080 тонн жинтэй. Цамхаг дотор дээшээ секундэд 6 метрийн хурдтай хөдлөх дөрвөн цахилгаан шат байх ба цагт нэг чиглэлд 200 хүнд зэрэг үйлчилж чадна.

## Түүх
Энэхүү цамхгийг гураван жил хагасын хугацаанд босгожээ. Торонто хотын тэнгэр баганадсан байшингууд саад болохгүйгээр дохио хүлээж авч дамжуулах бололцоотой өндөр байшин барихаар анхандаа сэджээ. Түүнээс гадна зугаа цэнгэлийн төв, жуулчдын үзэх дуртай дурсгалт газар, хамгийн гол нь Торонто хотын бэлгэ тэмдэг болгох зорилгыг мөн тавьсан. Цамхгийг босгох нүсэр ажлын эхний үе шатанд олон тооны уран барилгач оролцож тоймгүй олон санал дэвшүүлж уралдсаны үр дүнд хоорондоо гүүрээр холбогдсон гурван цамхгийн төслийг анх сонгожээ. Гэвч удсангүй төслийг дахин хэлэлцэж өнөөдөр боссон төслийг баталжээ. Цамхгийг барихад 40522 шоо метр бетон, 129 шоо метр төмөр бетон, 5080 тонн ган оржээ. Барилгын ажилд 1537 ажилчин оролцож хамгийн түрүүнд 15 метр гүнзгий тогоо ухаж 63000 тонн хөрс шороо, занарын шаврыг дээш нь зөөн гаргажээ.

## Эшлэл
Ангилал:Торонто
2022 он

**2022 он** (**MMXXII**) буюу **Хоёр мянга хорин хоёр он** нь Бямба гарагаар эхэлсэн ердийн жил юм. Григорийн тоолол буюу Нийтийн тоолол ёсоор Манай эриний 2022 дахь он бөгөөд 3 дахь мянган болон 21-р зууны 22 дахь он болно.

## Үйл явдал 
## Цахим холбоос 

#
Луи Люмьер

**Луи Жан Люмьер** (франц. *Louis Jean Lumière*; 1864 оны 10-р сарын 5-нд Безансон хотод төрж, 1948 оны 6-р сарын 6-нд Бандолд нас барсан) — кино зураг авах төхөөрөмжийн зохион бүтээгч, Францын кино үйлдвэр, кино найруулгыг үндэслэгч (төрсөн ах Огюстын хамт).      

1919 оноос Парисын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн. 

Ах Огюст Люмьер нь голчлон зохион байгуулагч, менежерийн үүргийг гүйцэтгэж байсан бол Луи өөрөө кино зураг авах, техник зохион бүтээх талаар илүү ажилладаг байжээ. 

## Намтар 
Тэрээр аж үйлдвэрлэлийн сургууль төгсөөд гэрэл зурагчин болж эцгийнхээ эзэмшдэг гэрэл зургийн материалын үйлдвэрт ажиллаж байсан. 1895 онд Луи Жан Люмьер арилжааны зориулалтаар ашиглахад тохиромжтой "хөдөлгөөнт гэрэл зураг" авах, проекц хийх зориулалттай кино камер зохион бүтээжээ. Энэ төхөөрөмж нь "кино" гэсэн нэрээр патент авсан бөгөөд энэ нь Томас Эдисоны "кинетограф"-ыг боловсронгуй болгосон хувилбар байсан юм. 1895 оны 12-р сарын 28-нд Парисын Капучинуудын өргөн чөлөө (франц. *Boulevard des Capucines*) дэх "Гранд кафе"-ны хонгилд анх олон нийтэд төлбөртэй кино үзүүлсэн түүхтэй юм.  

Энэхүү анхны кино үзүүлэлтээр ах дүү Люмьерууд "Үйлдвэрээс гарч буй ажилчид" (франц. ''La Sortie de l'usine Lumière à Lyon*, 1895), "Ла Сиота өртөөнд галт тэрэг ирэх мөч" (франц. *L’Arrivée d’un train en gare de la Ciotat, 1895*), "Хүүхэд хооллолт" (франц. *Repas de bébé*, 1895), "Алтан загас барих" (франц. *La Pêche aux poissons rouges*, 1895), "Морин дээрх үзүүлбэр" (франц. *La Voltige*, 1895) зэрэг зураг авалтыг ихэвчлэн газар дээр нь авсан тойм зургуудыг үзүүлэв.  "Цэцэг услагч" (франц. *L'Arroseur arrosé'') богино хэмжээний инээдмийн киноны зэрэг байжээ. 1896 онд ах дүү хоёр өөрсдийн шинэ бүтээлээрээ дэлхийг тойрон аялан Лондон, Нью-Йорк, Бомбей хотуудад киногоо үзүүлсэн байна. 

1898 оноос хойш Луи Люмьер зөвхөн киноны тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэх чиглэлээр ажиллаж байсан бөгөөд хэдэн жилийн дараа тэрээр патентаа зарсан боловч өргөн дэлгэцийн болон өнгөт киноны чиглэлээр туршилтаа үргэлжлүүлсэн байна. 

Францад жил бүр шилдэг баримтат кинонд Луи Люмьерийн нэрэмжит шагнал олгодог байна.

1903 онд ах дүү Люмьер "автохром" (франц. Autochrome Lumière) хэмээх өнгөт гэрэл зураг авах аргыг патентжуулж авчээ.

Луи Жан Люмьер 1948 онд нас барахад Лион хотын Гийотьер оршуулгын газар нутаглуулжээ.

Ангилал:Францын зохион бүтээгч
Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Болор ордон

thumb
**Болор ордон** () Их Британийн Викториа хатан хаан (1837-1901) Лондон хотод бүх дэлхийн үзэсгэлэн анх удаа зохион байгуулахад зориулж 1851 онд босгосон ордон юм. Энэ ордон нь битүү шиллэсэн төмөр сараалжин байгууламж байлаа. 

Түүний урт нь 564 метр, 125 метр өргөн ба битүүлсэн дээврийн нийт талбай нь 100000 хавтгай дөрвөлжин метр байлаа. Энэ барилгыг “шил, төмөр” гэсэн дэгээр барьсан нь уран барилгын хөгжилд шинэ үе шатыг нээсэн юм. Болор ордныг барихад 3300 ширмэн багана угсарч, 300000 ширхэг адилхан хэмжээтэй шил, модон жааз, төмөр дамнуурга ашигласан нь өнөө үед өргөн дэлгэрсэн нэг загварын байшингуудын анхных нь болсон юм. Ордон дотор ямар нэгэн хаалт хийгээгүй, цэлийсэн том танхимтай. Болор ордныг цаг үеийн урлагийн гайхамшигт бүтээл гэж шагшин магтаж байв. Ордон дотор бас Египтийн, Грекийн танхим, Мавритани улс дахь Арслан хаалгатай Альгамбра ордон, загасны цөөрөм, Амьтны хүрээлэн, цэцгийн хүлэмж байлаа. 

Ордноос гарч доод, дээд саравчит тагтаар дамжин явсаар цэцэрлэгт хүрээлэнд очно. Дээд саравчит тагт дотор ордныг бүтээсэн Ж.Пакстоны цээж баримал байна. Энэ тагтны буланд жижиг төмөр зам тавьсныг хүүхдүүд их сонирхоно. Доод саравчит тагт дотор итали дэгээр зассан цэцгийн мандал, 27 метр өндөрт ус цацруулдаг усан оргилууртай усан сан байв. Харин төв усан сан доторх усан оргилуур усыг 45 метр өндөрт цацдаг ажээ. Пүрэв, Бямба гаргуудад галын наадам зохион байгуулдаг байв. Одны хоёр цамхгийн нэг дээр гарахад Эссекс гүнлэг хүртэл үргэлжлэх Темза мөрний сав газар бүхэлдээ харагдана. Хамгийн харамсалтай нь Болор ордон 1936 он болсон аймшигт түймэрт сүйдсэн билээ.