Степан Разин

**Степан Разин** (орос. *Степан Тимофеевич Разин* мөн *Стенка Разин* гэгддэг. ойролцоогоор 1630 Оросын хаант улсын Черкаскт төрсөн - 1671 оны 6-р сарын 6-нд Москвад нас барсан) - Оросын Доны казак бөгөөд Донын цэргийн атаман, I Пётр хаанаас өмнө Орост гарсан хамгийн том "1670-1671 оны бослогын" удирдагч.

## Намтар 
1661 онд Фёдор Будан болон хэд хэдэн Дон, Запорожье казакуудын хамт Оросын харьяатыг хүлээн зөвшөөрсөн Халимаг тайж нартай Крымын хаант улс, Нагайн эсрэг хамтарсан ажиллагааны талаар хэлэлцээ хийжээ. Мөн онд тэрээр Соловецкийн хийдэд мөргөл хийх зөвшөөрөл авчээ.

1662-1663 онд Доны казакуудын отрядын толгойд тэрээр Запорожье казакууд, халимагуудтай хамт Крымын татаруудын эсрэг кампанит ажилд оролцсон. Нэгдсэн хүчнүүд Молочные Воды замын ойролцоо (Зөвлөлтийн Мелитополь хотоос холгүй) тулалдаанд ялалт байгуулсан. 

1663 онд тэрээр Дон казакуудын отрядын толгойлж, казакууд, халимагуудтай хамт Перекопын ойролцоо Крымын татаруудын эсрэг кампанит ажил хийжээ.

1654-1667 оны Орос-Польшийн дайны үеэр хааны амбан захирагч хунтайж Юрий Долгоруков 1665 онд Оросын армиас зугтсан тул Степаны ах Иван Разиныг цаазлах тушаал өгчээ. Энэ үйл явдал Степан Разины цаашдын үйл ажиллагаанд нөлөөлсөн: Долгоруков болон хааны засаг захиргаанаас өшөө авах хүсэл нь түүний удирдлаган дор казакуудын эрх чөлөөтэй, чинээлэг амьдрах хүсэл эрмэлзэлтэй хосолсон байна. 

## Бослого 
Разины хөдөлгөөн нь казакуудын бүс нутаг, ялангуяа Дон дахь нийгмийн байдал хурцадсаны үр дүн байв.

1638 онд Сулема, Павлюк нарын үймээн самууны сэтгэгдэл дор Польш-Литвийн хамтын нөхөрлөлийн Сейм бүртгэлтэй казакуудыг эс тооцвол (ойролцоогоор 6 мянга) бүх казакуудыг хамжлага болгон хувиргах хуулийг баталжээ.

1649 онд тариачдыг бүрэн боолчлох Зөвлөлийн хуулийг баталсны дараа Оросын дотоод мужуудаас дүрвэсэн тариачдын нэгдэх шилжилт хөдөлгөөн нэмэгдэв. Дон руу ирсэн тариачид казак болж байв. Бүх казакуудын үндсэн ажил нь хулгай, дээрэм болж байсан - Дон, Терек, Яицки. Шинээр ирсэн оргодлуудын улмаас тоо нь нэмэгдэхийн хэрээр өөрийгөө ​хамгаалах үйл ажиллагаа улам идэвхжсэн.

1654 онд Оросын засгийн газар Оросын муж дахь казакуудын эрх, эрх чөлөөг баталгаажуулсан "Гуравдугаар сарын нийтлэлүүд" хуулийг батлав.

1666 оны хавар-зун - бослогын өмнө атаман Василий Уса (700 орчим хүн) Москва руу чиглэсэн довтолгоо амжилттай өрнөв. Дедиловский, Скопинский, Тула болон бусад дүүргүүд дээрэмджээ.

1667 онд Степан Разин казакуудын удирдагч болжээ. Мөн оны хавар 500-800 казакууд Паншин, Качалин хотуудын ойролцоох Волга-Доны гарам орчимд цугларсан бөгөөд шинэ хүмүүс нэмэгдсээр 2000 хүрчээ. Тэд олз хайхаар доод Ижил мөрөн, Яик руу 1667 оны 5-р сарын 15-нд явжээ. Иловля, Камышинка голуудаар дамжин Разиныг дагагчид Ижил мөрөнд хүрч, Царицын дээгүүр зочин В.Г. Шорин болон бусад худалдаачдын хөлөг онгоцууд, мөн Патриарх Йоасафын хөлөг онгоцуудыг дээрэмджээ. Энэ бүхэн нь казакуудын Ижил мөрөнд ихэвчлэн хийдэг байсан хязгаарт хэвээр байв. Гэвч Разинчуудын дараагийн үйлдлүүд нь казакуудын ердийн хулгай дээрмээс давж, Оросын засгийн газрын эсрэг жагсаал болж хувирав.

### Тариачдын дайн 
1670 оны хавар атаман Степан Разин Ижил мөрний эсрэг шинэ кампанит ажил зохион байгуулсан нь нээлттэй бослогын шинж чанартай байв. Тэрээр эрх чөлөөг эрэлхийлж, түүнд үйлчлэхийг хүссэн бүх хүмүүсийг өөрийнхөө талд дуудсан захидал тараан илгээжээ. Тэрээр Царь Алексей Михайловичийг түлхэн унагах бодолгүй байсан ч өөрийгөө бүхэл албан ёсны засаг захиргааны дайсан гэж зарлаж, захирагчид, бичиг хэргийн ажилтнууд, сүмийн төлөөлөгчдийг хаанаас "урвасан" гэж буруутгав.

Разинчуудын эзэлсэн бүх хот, цайзуудад казак удирдах тогтолцоог нэвтрүүлж, төв засгийн газрын төлөөлөгчдийг устгаж, захиргааны албан бичиг баримтуудыг устгасан. Ижил мөрний дагуу явж байсан худалдаачдыг саатуулж, дээрэмдэж байжээ.

Босогчдын армийн тусламжтайгаар Астрахань, Царицын, Саратов, Самара, түүнчлэн хэд хэдэн жижиг цайзуудыг эзлэн авсны дараа Степан Разин намар Симбирскийг бүслэн амжилттай дуусгаж чадаагүй юм. Цар Алексей Михайлович бослогыг дарахын тулд 60 мянган хүний бүрэлдэхүүнтэй арми илгээжээ. 1670 оны 10-р сарын 3-нд Симбирскийн ойролцоо захирагч Юрий Барятинскийн удирдлаган дор хаант улсын арми Разинчуудад хүнд цохилт өгч ялжээ. 1670 оны 10-р сарын 4-нд Степан Разин цайз руу хийсэн амжилтгүй довтолгооныхоо дараа хоёр шарх авч, хэсэг нөхдийнхөө хамт Дон руу буцаж ирээд Кагалницкий хотод бугжээ. Шархаа эдгээгээд тэрээр дахин шинэ кампанит ажилд дэмжигчидээ цуглуулна гэж найдаж байв.

1671 онд цэргийн атаман Корнила Яковлев (Разины загалмайлсан эцэг) тэргүүтэй чинээлэг казакууд Разины үйлдлүүд бүх казакуудад хааны уур хилэнг хүргэж болзошгүйг ойлгон 1671 оны 4-р сарын 13-нд Кагалницкий хот руу дайрч, ширүүн тулалдаж маргааш нь Степаныг Разин болон түүний дүү Флорыг барьж авав. 

1671 оны 4-р сарын сүүлчээр Разиныг дүү Фролын хамт Донын эрх баригчид Москва дахь хааны захирагчдад хүлээлгэн өгчээ - атаман Корней Яковлевын удирдлаган дор түүнийг 6-р сарын 2-нд Москвад хүргэж өгсөн байна.

С.Разин болон түүний дүү Москвад ирээд маш хүнд эрүү шүүлтэнд өртсөн. 1671 оны 6-р сарын 6-нд Степан Разиныг дөрөв мөчийг нь салгах ял өгч Болотная талбайд цаазласан юм.

Разиныг Дон руу ухарч, цаазлагдсаны дараа Волга дахь бослого үргэлжилсээр байсан. Василий Ус, Федор Шелудяк атамануудын удирдлаган дор босогчид Астраханаас Симбирск хүртэл амжилтгүй кампанит ажил хийв. 1671 оны 11-р сарын 27-нд засгийн газрын цэргүүд Разинчуудын нийслэл болсон Астраханыг эзлэн авав. Бослогын үеэр босогчид болон хааны цэргүүд хоёулаа онцгой харгислал үзүүлж 11 мянга гаруй босогчийг цаазласан юм.