Хэрэглээ

**Хэрэглээ** (англи. *consumption*, орос. *потребление*) гэдэг нь хэрэгцээг хангахын тулд бүтээгдэхүүнийг ашиглах явцыг хэлнэ. 

Товчдоо хэрэглээ гэдэг нь бидний хэрэгцээ, хүслийг хангахын тулд бараа, үйлчилгээг ашиглан хэрэглэх явдал юм. Энэ бол аливаа эдийн засгийн үргэлжилсэн гинжин үйл явц юм: хэн нэгэн нөөцийг олборлож, дараа нь хэн нэгэн бараа бүтээгдэхүүн болгон үйлдвэрлэж, улмаар хэн нэгэн зарж, эцэст нь та худалдаж авч, ашиглах үйл явцыг хэлнэ. 

Эдийн засгийн ухаанд хэрэглээг бараа бүтээгдэхүүн эсвэл үйлчилгээ худалдан авахтай адилтгадаг. Хэрэглээг орлого эсвэл хуримтлалаа зарцуулах замаар хангах боломжтой болдог байна. Хэрэглээ бол хэрэгцээг хангах үйл явц гэж үзэх ойлголт нь эдийн засгийн онолын үндсэн зарчимд суурилдаг байна. Мөн эдийн засгийн онолоос гадна эдийн засгийн социологи нь хэрэглээний асуудлыг мөн хөнддөг байна. "Хэрэглээг уламжлал ёсоор хүний ​​хэрэгцээнд суурилсан материаллаг үйл явц эсвэл бэлгэдэл, тэмдэг, кодод суурилсан идеал практик гэж үздэг байсан" гэж Их Британийн Кентийн Их Сургуулийн профессор Балихар Сангера лекцэндээ хэлжээ. Энэхүү мэдэгдэл нь эдийн засгийн онол болон эдийн засгийн социологийн хэрэглээнд хандах хандлагын хоорондох үндсэн ялгааг онцолж байгаа юм.

**1. Эдийн засгийн үүднээс авч үзвэл**

Эдийн засгийн хувьд хэрэглээ гэдэг нь тодорхой хугацаанд хүн амын худалдан авсан бараа, үйлчилгээний нийт хэмжээ юм. Энэ нь нэг удаагийн орлоготой (татварын дараа үлдсэн мөнгө) шууд холбоотой.

*Хувийн хэрэглээ*: Худалдан авсан хоол хүнс, хувцас, кино театр.

*Нийтийн хэрэглээ*: Зам, цагдаагийн үйлчилгээ, эсвэл үнэгүй боловсрол (засгийн газраас татаас олгодог) ашиглах.

*Үйлдвэрлэлийн хэрэглээ*: Үйлдвэр нь эд анги үйлдвэрлэхийн тулд ган худалдаж авахдаа шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийн тулд түүхий эдийг "хэрэглэдэг".

**2. Социологи, сэтгэл зүйн үүднээс авч үзвэл**

Энд хэрэглээг зүгээр л хоол хүнс худалдан авах гэж бус, өөрийгөө илэрхийлэх эсвэл нийгмийн байр сууриа илэрхийлэх хэрэгсэл гэж үздэг.

*Ил тод хэрэглээ*: Өөрийн амжилт, тодорхой нийгмийн давхаргад харьяалагдахаа харуулахын тулд статусын зүйлс (үнэтэй цаг, дизайнерын хувцас) худалдаж авах.

*Хэрэглэгчийн нийгэм*: Материаллаг бараа нь амьдралын гол үнэ цэнэ болж, хүний ​​үйл ажиллагааны утга учир нь шинэ зүйл олж авахад хүргэдэг нийгэм соёлын үзэгдэл.

Дэлхий ертөнц **ухамсартай хэрэглээ** (англи. *sustainable consumption*) рүү шилжиж байна. Энэ нь "худалдан авалтаа бүрмөсөн зогсоох" тухай биш, харин ухаалгаар худалдан авалт хийх тухай юм. Энэ нь энгийн санаан дээр суурилдаг: хэрэглэгчийн хувьд бидний хийдэг сонголт бүр байгаль орчин, эдийн засаг болон бусдын амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг ухамсарлан хийхийг эрмэлздэг гэсэн үг юм. Үүнд:

* Бага боловч илүү чанартайг худалдаж авах.
* Дахин боловсруулдаг бараа авах.
* Байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг багасгах.
* Энэ бараа үнэхээр хэрэгтэй эсэхийг ухамсарлах.

## Хэрэглээний субьектууд 
* ***Хэрэглэгч*** — захиалга өгөх, худалдан авахаар төлөвлөж буй, эсхүл зөвхөн хувийн, гэр бүлийн болон бизнесийн үйл ажиллагаатай холбоогүй хэрэгцээнд зориулж бараа/үйлчилгээ захиалж, худалдан авч, ашигладаг хувь хүн.
* ***Үйлдвэрлэгч*** — хэрэглэгчдэд борлуулах бараа, үйлчилгээ үйлдвэрлэдэг байгууллага (хууль эрх зүйн хэлбэрээс үл хамааран) эсвэл хувиараа бизнес эрхлэгч;
* ***Гүйцэтгэгч*** — хэрэглэгчдэд цалин хөлс, орлого авах гэрээний дагуу ажил гүйцэтгэж, үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага эсвэл хувиараа бизнес эрхлэгч;
* ***Худалдагч*** — борлуулалтын гэрээний дагуу хэрэглэгчдэд бараа нийлүүлдэг байгууллага эсвэл хувиараа бизнес эрхлэгч.