Бээжин

**Бээжин** (; хятадаар 北京 - Běijīng, «умард/хойд нийслэл») — Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын нийслэл; улсынхаа улс төр, соёл, боловсролын төв; ямар нэгэн нэгжид (муж г.м) харьяалагддахгүй шууд Улсын хэмжээний дөрвөн хотын нэг. 

Сүүлийн жилүүдэд Бээжин хотын хүн амын тоо огцом өсч байгаа. 1953 онд 2.8 сая, 1982 онд 9.2 сая, 2000 онд 13.6 сая хүн амтай байсан бол 2010 онд 19.6 сая, 2020 оны БНХАУ-ын 7 дахь үндэсний тооллогоор 21.893 сая оршин суугчтай болоод байгаа ажээ. Энэ нь улсдаа Шанхайн дараа, дэлхийд эхний 10-т багтах үзүүлэлт юм. 

2008 онд Бээжинд Зуны Олимпын тоглолт, Параолимпын тоглолт, 2015 онд Хөнгөн атлетикийн Дэлхийн аврага, 2022 онд Өвлийн Олимпын, Параолимпын тоглолтууд болсон байна.  

## Нэр 
Орчин цагт ямар ч хэлээр энэ хотын нэрийг доорх хоёр янзаар тэмдэглэдэг. 
#, ,  *be-i-jing* гэх мэтээр жишээлж болох хятад хэлний умард аялгууг баримталсан хэлбэр байдаг. 北京-г пинь-инь галиг (1982 оноос)-аар *Běijīng* («умард нийслэл») гэнэ. 北 *běi* - «умард», 京 *jīng* - «нийслэл» гэх хоёр дүрс ханз үсэг юм. Монгол хэлнээ **Бээжин**,  20px гэж хэвшин тогтсон нь үүнд багтана.
#, ,  гэх мэт нь адилхан 北京 гэж бичдэг ч өмнөд нутгийн аялгуунд тулгуурласан Дундад Иргэн Улсын үед (1912 он) зохиогдсон галигаас тухайн хэлэнд анх орсноороо үлдэж хоцорсон хэлбэр юм.   

Дээрх орчин цагийн нэрийг олохоосоо өмнө олон нэртэй байсан. Улсын нийслэл болсон X зуунаас эхлэн тоочъё. 938 оноос Кидан Улсын 南京 *Нань-жин* «өмнөд нийслэл», 1122 оноос цөөхөн жил Сүн улсын 燕山 *Янь-шан*, 1153 оноос Алтан улсын 中都 *Жүндү* «дунд нийслэл», 1271 оноос Юань улсын 大都 *Да-ду* «их балгас/нийслэл» (монголчуудын хувьд *Дайду*). Энэ үед алдарт аялагч Марко Поло хотын нэрийг *Cambuluc* (магадгүй «хан балгас») гэж тэмдэглэсэн байдаг. Дээрх нэрс цөм хятад ханзынх тул шууд үнэмшихэд бас л бэрх юм. 1368 оноос 北平 *Бэй-пин* «умардын амар түвшин», 1403 оноос одоогийнхоо нэрийг Мин улс, Чин улсын үеийг дамжин, 1928 оноос ДИУ-ын үед дахин *Бэйпин* нэртэй болсон бол эцэстээ 1949 оноос БНХАУ байгуулагдахад одоогийнхоо Бээжин нэрийг эргэн авсан байна. 

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Тээвэр 
### Төмөр зам
Бээжин мэдээж Хятадын төмөр замын сүлжээний зангилгаа юм. Бээжингээс Шанхай, Гуанжоу, Хонконг, Харбин, Өвөр Монголын Бугат, Циньхуандао, Чэндэ, Юаньпин хүрэх  8 үндсэн чиглэл байдаг. Мөн саяхнаас хурдны төмөр замтай болсон. 2011 онд Бээжин-Шанхай, 2008 онд Бээжин-Тяньжин чиглэл нээгджээ.

Бээжин хотод төмөр замын 40 өртөө байна. 2010 онд 7 сард төв өртөөнд (1959 онд баригдсан) нь өдөртөө 173, баруун өртөөнд (1996 оных) 232 галт тэрэг, хурдны замын өмнөд өртөөнд (2008 оных) 163 галт тэрэг хүлээн авсан байна. 1909 онд баригдаж, 2009 онд өргөтгөгдсөн умард өртөөнд энэ тоо харин 22 байна. 

Бээжингээс төмөр замаар дотоодын томоохон ямар ч хот руу очих боломжтой. Монгол, Орос, Вьетнам, Умард Солонгос руу зорчих олон улсын зорчигч тээврийн үйлчилгээ бий. Зорчигчийн тоо чиглэлээсээ хамаараад янз бүр байдаг. 

## Засаг захиргааны хуваарь 
 **Өнгө бүрийн тайлбар**
* Хуучин цагт хэрмээр хүрээлэгдэж байсан, одоо 2-р тойруугийн доторх хотын дүүрэг
* 2-р болон 5-р тойруугийн дотор хотлодог барилгажсан дүүрэг
* 6-р тойруугаар бөгжлөгддөг цөөн газраа барилгажсан хотын захын дүүрэг
* Хотоос алс дүүрэг, хөдөө газар буюу шянь (шянь гэдгийг хятад хошуу гэж ойлгож болно)

## Зураг

File:Gugun panorama-2005-1.jpg
File:200401-beijing-tianan-square-overview.jpg
File:Panorama Beijing.jpg
File:Forbidden City1.JPG

## Мөн үзэх 
* Бээжингийн олимп
* Хятад улсын 50 том хот

## Тэмдэглэл 
## Мэдэгдсэн сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Бээжингийн засгийн газрын цахим хуудас (Хятад)
* Бээжингийн засгийн газрын цахим хуудас (Англи)


Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Хятадын төрд шууд захирагдах хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот