open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдмунд Хиллари

**Сэр Эдмунд Персиваль Хиллари** (, 1919 оны 7 сарын 20&nbsp;– 2008 оны 1 сарын 11) нь Шинэ Зеландын уулчин, аялагч юм. 1953 оны 5 сарын 29-нд 33 настайдаа ширваа газарч-уулчин Дэнзэн Норгайн хамтаар хүн төрөлхтний түүхэнд анх удаа Эверест оргилд гарсан билээ. Тэд Эверест рүү авирсан, Жон Хантаар ахлуулсан Британийн 9 дэх экспедицийн бүрэлдэхүүнд багтаж байсан. Түүнийг *Тайм* сэтгүүл 20-р зууны хамгийн нөлөөтэй 100 хүний нэгээр нэрлэжээ.

Хиллари дунд сургуульд байхаасаа ууланд авирах сонирхолтой байж, 1939 онд анхны томоохон авиралтаа хийж, Олливье оргилд авирчээ. Тэрээр Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Шинэ Зеландын Эзэн Хааны Агаарын Цэргийн Хүчинд штурманаар ажиллаж байв. 1953 онд Эверестийн оргилд гарахаасаа өмнө 1951 онд тус оргилын судалгааны экспедиц, мөн 1952 онд Чо Оюу оргил руу амжилтгүй дайралт хийсэн экспедицийн бүрэлдэхүүнд багтаж байсан. Мөн 1958 онд Хамтын Нөхөрлөлийн Орнуудын Транс-Антарктикийн Экспедицийн бүрэлдэхүүнд Өмнөд туйлд хүрснээс гадна хожим Умард туйлд аялж байсан аж.

Эверестийн оргилд гарснаасаа хойш Хималайн Итгэл хэмээх байгууллага байгуулж, амьдралынхаа ихэнхийг ширваа нарын амьжиргааг сайжруулахын төлөө үйл хэрэгт зориулжээ. Түүний хүчин зүтгэлээр Балбын бөглүү хэсгүүдэд олон сургууль, эмнэлэг баригдсан билээ.

## Сонирхолтой баримтууд
* Сэр Эдмунд Хиллари нь Шинэ Зеаландын үндэсний баатар, бахарал болж өргөмжлөгдсөн хүн байсан ба Шинэ Зеаландын үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн 10 долларын нүүрэн талд түүний хөргийг дүрсэлсэн байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Шинэ Зеландын уулчин
Ангилал:20-р зууны аялагч
Ангилал:Шинэ Зеландын дипломатч
Ангилал:Шинэ Зеландын элчин сайд
Ангилал:Жомолунгма
Ангилал:Өөрийн намтар
Ангилал:Бангладеш дахь элчин сайд
Ангилал:Балба дахь элчин сайд
Ангилал:Энэтхэг дэх элчин сайд
Ангилал:Шинэ Зеландын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Зөгийчин
Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн хүлэг баатрын командлагч шагналтан
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Падма Вибхушан одон шагналтан
Ангилал:Шинэ Зеландын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Шинэ Зеландчууд
Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Жэймс Ватсон

**Жэймс Деви Ватсон** (, 1928 оны 4 сарын 6-нд төрсөн) нь Америкийн молекул биологич, амьтан судлаач бөгөөд ДНХ-гийн бүтцийг Фрэнсис Криктэй хамт 1953 онд нээснээрээ алдаршсан эрдэмтэн юм. Ватсон, Крик болон Морис Вилкинс нар 1962 онд "Цөмийн хүчлийн молекул бүтцийг тодорхойлж, амьд материалуудын мэдээлэл дамжуулах зарчмыг тодорхойлоход оруулсан хувь нэмрийг үнэлж" физиологи, анагаах ухааны салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртсэн. Тэрээр Чикагогийн Их Сургууль болон Индиана Их Сургуульд суралцаж байсан бөгөөд Английн Кэмбрижийн Их Сургуулийн Кавендишийн Лабораторид ажиллаж байгаад ирээдүйн хамтран зүтгэгч, дотны анд Фрэнсис Криктэйгээ танилцжээ.

## Цахим холбоос 
* 

## Эшлэл 
Ангилал:АНУ-ын биохимич
Ангилал:АНУ-ын генетикч
Ангилал:Харвардын их сургуулийн багш
Ангилал:Физиологи эсвэл анагаах ухааны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Копли медаль шагналтан
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Ломоносовын нэрэмжит Их Алтан Медаль шагналтан
Ангилал:Альберт Ласкерын шагналтан
Ангилал:Олон Улсын Гайрднер шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Европын Академийн гишүүн
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн өргөмжит хүлэг баатрын командлагч шагналтан
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Геномын дараалалтай организм
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Клинтон Дэвиссон

**Клинтон Жозеф Дэвиссон** (, * 1881 оны 10 сарын 22-нд Блүмингтон, Иллиной ; † 1958 оны 2 сарын 1-нд Шарлотсвилл, Виржини) нь  Америкийн физикч, электрон дифракцийг нээснийхээ төлөө 1937 оны физикийн салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртсэн эрдэмтэн юм. Дэвиссон түүнтэй бараг нэгэн зэрэг, гэхдээ түүнээс тусдаа электрон дифракцийг нээсэн Жорж Пажет Томсонтой хамтдаа уг шагналыг хүртсэн билээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:АНУ-ын физикч
Ангилал:20-р зууны физикч
Ангилал:Физикийн Нобелийн шагналтан
Ангилал:Виржини их сургуулийн багш
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Принстон их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Пердью их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Лионы их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1881 онд төрсөн
Ангилал:1958 онд өнгөрсөн
Эшли Янг

**Эшли Саймон Янг** (, *1985 оны долоодугаар сарын 9-нд төрсөн*) нь Английн хөлбөмбөгчин юм. Тэр Манчестер Юнайтед багт жигүүрийн довтлогчийн байрлалд хоёрдугаар довтлогчоор тоглодог. Түүний ах Льюис Янг хөлбөмбөгийн «Бертон Альбион» багт мөн адил довтлогчоор тоглодог ажээ. Английн зүүн нутгийн Хартфордшир бүсэд өсч торнисон Янг Уотфорд багаас мэргэжлийн гараагаа 2003 онд эхлүүлсэн бөгөөд *2005-06* оны улиралд багийн түлхүүр тоглогчийн хувиар оролцож, Лигийн АШТ-ээс Премьер лигт дэвшиж байсан бөгөөд 2007 оны нэгдүгээр сард Астон Вилла багт 9,6 сая фунт стерлингээр худалдагдан очсон. «Вилла Парк» цэнгэлдэхдээ тоглохоос гадна Английн шигшээ багт 15 удаа дуудагдан тоглож, 2 гоол оруулаад байна. 2011 оны 6 сарын 23-нд Янг Манчестер Юнайтед багтай гэрээ байгуулсан бөгөөд цалингийн хэмжээ нь нийтэд зарлагдаагүй.
thumb|200px|right|Янг «Вилла Парк» цэнгэлдэхдээ бэлтгэлээ хийж буй нь.

## Үзүүлэлтүүд
### Клуб
**2011 оны 6 сарын 23-ны байдлаар**

### Шигшээ баг
*2011 оны 6 сарын 25-ны байдлаар*

|-
|2007||1||0
|-
|2008||3||0
|-
|2009||3||0
|-
|2010||4||0
|-
|2011||4||2
|-
!Нийт||15||2
|}

## Шагналууд
;Уотфорд

*Лигийн АШТ-ий Плэй-офф: 2005–2006 оны улирлын түрүү

;Астон Вилла
*Peace Cup: 2009 оны түрүү
*Лигйин цом: 2009–2010 оны улирлын хоёрдугаар байр

;Хувийн

*Уотфорд багийн Оны шилдэг тоглогч: 2004–2005
*Лигийн АШТ Оны шилдэг баг: 2005–2006
*Сарын онцлох тоглогч: (IV сар) 2008
*Сарын онцлох тоглогч: (IX сар) 2008
*Сарын онцлох тоглогч: (XII сар) 2008
*Премьер лигийн Оны шилдэг залуу тоглогч: 2009
*Премьер лигийн Оны шилдэг тоглогч: 2007–2008, 2008–2009
*Peace Cup: 2009 (Алтан бөмбөг шагнал)

## Эшлэл
## Холбоос
*Эшли Янг Астон Вилла багийн албан ёсны вэбсайт дахь профайл
*Эшли Янг Английн хөлбөмбөгийн холбооны албан ёсны вэбсайт дахь профайл
*
*Interview Мэргэжлийн хөлбөмбөгчидийн холбоо (PFA) (1)
*Interview Мэргэжлийн хөлбөмбөгчидийн холбоо (PFA) (2)

Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин
Memcached

**Memcached** бол санах ой нөөцлөх системийн товчилсон нэр юм. Энэхүү системийг Danga Interactive компани LiveJournal бүтээгдэхүүндээ зориулж хөгжүүлсэн хэдий ч, өнөөдөр олон веб сайтуудад хэрэглэгдэж байна. Динамик өгөгдлийн сан бүхий веб сайтууд өгөгдлийг нөөцлөх, ТСО-д уншигдах ёстой обьектууд буюу гадаад өгөгдлийн эх (өгөгдлийн сан, API гэх мэт)-ийн тоог багасгахаас гадна ихэвчлэн программын ажиллагааны хурдыг ихэсгэхэд хэрэглэж байна. Memcached нь Unix, Windows, MacOS үйлдлийн системүүд дээр ажилдаг ба чөлөөт программ хангамжийн лицензээр зохицуулагддаг.

## Гадны холбоос
* Албан ёсны вэбсайт

## Эшлэл
Ангилал:Санах ойн менежмент
Ангилал:Чөлөөт прокси программ хангамж
Ангилал:Чөлөөт өгөгдлийн сангийн менежментийн систем
Эзэн Хаан Коонин

**Эзэн хаан Коонин** (, 709 оны 11 сарын 18 &ndash; 782 оны 1 сарын 11) нь Японы уламжлалт тооллоор тус улсын 49 дэх эзэн хаан.

Тэрээр 770-аас 781 он хүртэл төр барьжээ.

## Эшлэл
Ангилал:Японы эзэн хаан
Ангилал:709 онд төрсөн
Ангилал:782 онд өнгөрсөн
Франсиско Карбахал

**Франсиско С. Карбахал** (1870 оны 12 сарын 9&ndash; 1932 оны 9 сарын 20) нь Мексикийн хуульч, улс төрч бөгөөд 1914 онд богинохон хугацаанд тус улсын ерөнхийлөгчөөр ажилласан хүн юм. Викториано Уэртагийн засаглалын үед Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байгаад, түүнийг огцроход ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ.

1870 онд Кампечед төрсөн Карбахал хууль зүйгээр суралцжээ. Тэрээр ерөнхийлөгч Порфирио Диасын үеэс чухал албан тушаалд дэвшин ажиллах болжээ. 1911 оны 5 сарын 3-нд Диас түүнийг үндсэн хуулийн босогч Франсиско Мадеротой хийсэн хэлэлцээрийг ахлуулахаар томилсон аж. 1913 онд Викториано Уэрта Мадерог түлхэн унагасныхаа дараа Карбахалыг Дээд Шүүхийн ерөнхийлөгчөөр томилов. Улмаар 1914 оны 7 сарын 10-нд Гадаад хэргийн сайдаар томилон, засгийн газрын бүрэлдэхүүндээ багтаажээ. Гэвч 7 сарын 15-нд нь Уэрта огцорч, Карбахал түүнийг залгамжилсан байна.

Сарын настай түүний засаглалын үед Венустиано Карранца болон түүний удирдсан Үндсэн хуулийнхний талын арми хүчирхэгжиж, Теолоюканы гэрээ ёсоор Карбахал 1914 оны 8 сарын 13-нд албан тушаалаа шилжүүлэн, Карранца 8 сарын 20-нд тангараг өргөсөн байна.

Огцорсныхоо дараа Карбахал АНУ руу гарч, Нью-Орлеанст байхдаа Луиз Мартинтай танилцан гэрлэжээ. Тэд 1918 оны 10 сарын 19-нд Франсиско хэмээх хүүтэй болсон байна. Карбахал 1922 онд Мехикод эргэн ирж, хуулийн мэргэжлээрээ ажиллаж байгаад 1932 онд нас нөгчжээ.

## Эшлэл
* "Carvajal, Francisco," *Enciclopedia de México*, vol. 6. Mexico City, 1996, ISBN 1-56409-016-7.
* García Puron, Manuel, *México y sus gobernantes*, v. 2. Mexico City: Joaquín Porrua, 1984.
* Orozco Linares, Fernando, *Gobernantes de México*. Mexico City: Panorama Editorial, 1985, ISBN 968-38-0260-5.

## External links
* Товч намтар 

Ангилал:1870 онд төрсөн
Ангилал:Мексикчүүд
Ангилал:Мексикийн улс төрч
Ангилал:Мексикийн ерөнхийлөгч
Маруан Шамах

**Маруан Шамах** (, ; 1984 оны нэгдүгээр сарын 10-нд Францын Тоннен хотод төрсөн) — Мароккогийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Кристал Пэлас» болон Мароккогийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.

## Замнал 
Шамах 2000 онд Францын Бордо багт элсэн орж өсвөрийн багт тоглож байгаад 2002-03 улиралд залуучуудын багт дэвшин мэргэжлийн гараагаа эхлүүлж байв. Бордо багт найман жил тоглохдоо хамгийн том гавъяагаа 2007 онд «Францын лигийн цомд» түрүүлэхэд байгуулсан гэдэг. Бордод *230* тоглолтонд оролцохдоо *56* гоол оруулсан Шамахтай 2010 оны тавдугаар сарын 21-нд Арсенал багийн удирдлага арилжаа наймааны фри статусаар дөрвөн жилийн гэрээ байгуулан эгнээндээ элсүүлсэн юм. Премьер лиг урьтал 2010 оны долоодугаар сарын 17-нд Английн «Барнет» багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд Арсеналын бүрэлдэхүүн дэх анхны гараагаа хийсэн Шамах арав хоногийн дараа Австрийн Нейсидл багтай хийсэн тоглолтонд анхны гоолоо оруулж байжээ. 2010 онд зохиогдсон «Emirates Cup» тэмцээний сорилын тоглолтын үеэр талбай дээрээ Италийн Милан багийг хүлээн авч тоглосон тоглолтонд Арсеналын нэрийн өмнөөс гоолдов. Харин наймдушаар сарын 15-нд Премьер лигийн нэгдүгээр тойргийн Ливерпүүл багтай 1-1 харьцаагаар тэнцсэн тоглолтонд Шамах лигийн анхны гараагаа хийж, боломжийн тоглолт үзүүлсэнийг тоглолтын үндсэн цаг өндөрлөхийн өмнөхөн хөндлөн дамжуулалтаар ирсэн бөмбөгийг мөргөж хаалгач Пепе Рейнагаар өөрөөр нь тэнцээний гоолыг оруулуулсан гэдгээс харж болох юм. 2010 оны наймдугаар сарын 21-нд Блэкпүүл багийг «Эмиратс» цэнгэлдэхдээ хүлээн авч 6-0 харьцаагаар бут ниргэсэн тоглолтонд Шамах Премьер лигийн анхны гоолоо хийсэн билээ. 

2013 оны нэгдүгээр сарын 4-нд Шамах «Вест Хэмд» 2012/13 он дуустал зээлээр ирэв.

2013 оны наймдугаар сард «Кристал Пэласт» жилийн гэрээгээр элссэн. 2014 оны долоодугаар сард гэрээгээ 2016 оны зун хүртэл сунгасан.

## Амжилт 
 **Бордо**

* Францын аварга: 2008/09
* Францын лигийн цомын эзэн

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Үзүүлэлт - Soccerbase 
* Профайл - «Фулхэм» 

Ангилал:Мароккогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Бордо багийн тоглогч
Ангилал:Арсенал багийн тоглогч
Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Кристал Пэлас багийн тоглогч
Ангилал:Мароккочууд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Хосе Мануэль Рейна

**Хосе Мануэль Рейна Паэс** (; 1982 оны наймдугаар сарын 31, Мадрид), **Пепе Рейна** — Испанийн хөлбөмбөгчин, Италийн «Наполи» багийн хаалгач. 

Эцэг — «Барселона» болон «Атлетико Мадрид» багуудын хаалгач асан Мигель Рейна

## Замнал
Түүний эцэг Мигел Рейна нь Барселона болон Атлетико Мадрид зэрэг багуудад тоглож байсан Европын шилдэг хаалгачдын нэг юм. Барселона багийн өсвөрийн багаас хөлбөмбөгчиний гараагаа эхлүүлсэн Рейна залуучуудын багт элсэн орж *2000-01* оны улирлаар Испаний хөлбөмбөгийн тэргүүн лиг болох Ла лигт анхны гарааг хийж байв. Улмаар Испанийн Вильярреал багт 2002-2005 оны хооронд тоглож байсан ч албан ёсны гэрээгээ энэ багтай 2004 онд байгуулж байсан байх юм. 2005 оноос нутаг нэгт дасгалжуулагч Рафэль Бенитезийн удирдлаган дор Ливерпүүл багт алба хаших болсон юм. 2006 онд Ливерпүүлд ирсэнээс хойшхи анхны томоохон тэмцээн «АХХ-ны цомын» тэмцээнд түрүүлсэн бол 2007 онд Аваргуудын Лигийн шигшээ тоглолтонд шалгарч эцгийнхээ амжилтыг давтсан ч Милан багт ялагдаж байсан билээ. Рейна Ливерпүүлийн түүхэн үзүүлэлтийг давтсан хаалгач бөгөөд Премьер лигийн шилдэг хаалгачид олгодон «Алтан бээлий» шагналыг дөрвөн удаа хүртсэн тоглогч юм.

Олон улсын гарааны хувьд Испанийн 17 наснаас доошхи насныхны шигшээ багаас шигшээ багийн гараагаа эхлүүлж, 1999 онд «17 наснаас доошхи насныхны Европын АШТ-д» түрүүлээд амжсан нэгэн юм. Залуучуудын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд шигшээ багийн хаалгач Икер Касильясийн нөөц хүч болон 2005 онд багтах болж 2006 оны ДАШТ-д гарааны бүрэлдэхүүнд багтан оролцож байсан бол олон улсын тэмцээний анхны томоохон түрүүгээ Евро 2008 тэмцээнд авч байсан ажээ. 2010 оны ДАШТ-д Испанийн багийн бүрэлдэхүүнд багтаж түрүүлсэн бөгөөд энэ үед тэрээр гараанд хараахан гарч амжаагүй юм.

## Амжилт 
### Вильярреал 
* Интертото цом: 2002/03, 2003/04

### Ливерпүүл 
* УЕФА Супер цом: 2005
* Английн цом: 2006
* Английн супер цом: 2006
* Лигийн цом: 2012
* Аваргуудын лигийн мөнгөн медаль: 2007

### Наполи 
* Италийн цом: 2013/14

### Бавари 
* Германы лиг: 2014/15

### Испанийн шигшээ 
* ЕАШТ: 2008, 2012
* ДАШТ: 2010

### Хувийн 
* Английн Премьр лигийн алтан бээлий: 2005/06, 2006/07, 2007/08
* «Ливерпүүлийн» шилдэг тоглогч: 2009/10

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - «Ливерпүүл» 
* Профайл - LFCHistory.net 
* Өгүүлэл - BBC Sport 
* Үзүүлэлт - soccerbase.com 

Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач
Ангилал:Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга
Ангилал:Хөлбөмбөгийн Европын аварга
Ангилал:Барселона багийн тоглогч
Ангилал:Вильярреал багийн тоглогч
Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Одко

**Odko** Mongolian Одко нь 2004 оноос Английн Лондон xотод үүссэн En Route хамтлагаас уран бүтээлийн гараагаа эхэлсэн бөгөөд 2007 оноос бие даан бүтээлээ туурвиж эхэлсэн, Монголын xип xоп уран бүтээлч xун юм. Түүний анхны цомог нь *B Production* дуу бичлэгийн студид 2008 онд бичигдэж. Улмаар 2008 онд тэрээр "*Pessimist to Optimist*" анхны цомгоо худалдаанд гаргажээ.

## Цомгууд
### Pessimist to Optimist
#Intro
#Анчин feat. Мөнxжин
#Rap Party feat. Antivirus
#Хэв маяг ёж үг feat. Antivirus
#We Did it Энxзөл
#Даван Тэс
#Алтны нулимс
#Улаанбаатараас яриж байна feat. Enhzol
#Only I Love You feat.Nice
#Дайчин feat. Quiza

## Клипүүд
#Даван Тэс (2007)
#Intro (2008)
#Only I Love you (2008)
#Rap Party (2008)
#Хэв маяг ёж үг (2008)
#Алтны Нулимс (2009)

## Гадны холбоосууд
* фэйсбүүк фэн xуудас
* майспэйс фэн xуудас
* emusic.mn фэн xуудас

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Рэп дуучин
Брайан Малрони

**Мартин Брайан Малрони** (; 1939 оны 3 сарын 20 - 2024 оны 3 сарын 1) нь Канадын 18 дахь ерөнхий сайдын албан тушаалыг 1984 оны 9 сарын 17-ноос 1993 оны 6 сарын 25-нд хашсан улс төрч юм. 1983-аас 1993 онд Канадын Дэвшилтэт Консерватив Намын дарга байв. Тэрбээр Канад-АНУ-ын чөлөөт худалдааны гэрээ, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний татвар зэрэг хэл ам дагуулсан эдийн засгийн шинэчлэлийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Брайан Малронийн намтар

Ангилал:Канадын ерөнхий сайд
Ангилал:Канадын Доод Танхимын гишүүн
Ангилал:Канадын Нууц Зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Канадын Дэвшилт Консерватив Намын гишүүн
Ангилал:Канадын өмгөөлөгч
Ангилал:Канадын одон шагналтан (компаньон)
Ангилал:Кэбэкийн Үндэсний одон шагналтан (их офицер)
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Лавалийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Диваажингийн баримт бичиг
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1939 онд төрсөн
Ангилал:2024 онд өнгөрсөн
Орландо (Флорида)

**Орландо** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Флорида мужийн төвд орших хот юм. Газар зүйн байршлын хувьд «Оринж» хязгаарын харьяа болон 2,082,628 хүн амаараа Америкийн Нэгдсэн Улсдаа 27 дугаарт эрэмбэлэгдэх метрополитан «Их Орландогийн» зүрхэн хэсэгт байрладаг. Тус хотод 235,860 хүн оршин суудаг ба хотын хүн амын суурьшлаараа улсдаа 80 дугаарт бичигддэг бол Флорида муждаа тавдугаарт бичигддэг. Орландо хот нь Нэгдсэн улсын бүрэлдэхүүнд 1875 оны долоодугаар сарын 15-нд багтаж, 1885 онд хотын статустай болжээ. 

Нимбэгний төрлийн жимс ургах гол бүс нутаг Орландо хотын өнгө төрхөд үлэмж хувь нэмрээ оруулсаар ирсэн хэд хэдэн томоохон үйлдвэр, үйлчилгээний газрууд энд үйл ажиллагаагаа явуулдаг ажээ. Америкийг зорих жуулчдын ихэнхи нь аялалын томоохон бүс нутаг болох «Universal Pictures» кино үйлдвэрийн эдэлбэр бүс «Universal Orlando Resort» болон амьтны хүрээлэндээ дэлхийд томоохонд тооцогдох «SeaWorld Orlando», «Уолт Дисней» кино компаниар овоглогддог «Lake Buena Vista» хэмээх бага хот, «Диснейуорлд» зэрэг кино дэлгэцнээ түгээмэл гардаг байгалийн ч болоод хүний ч хөдөлмөрөө бүтсэн цэцэрлэг хүрээлэнгүүдийг үзэж сонирхох нь олонтаа. Боловсролын салбарын тэргүүлэгч их дээд сургуулиудын нэгд зүй ёсоор тооцогдох «Флоридагийн Их сургуулийн» төв нь мөн энэ хотод байрладаг.

## Хүн ам 
2000 оны байдлаар Орландо хотын оршин суугчдын 50.8 хувийг цагаан арьстан, 17.5 хувийг латин-америк, 26.9 хувийг африк-америк, 2.7 хувийг ази хүмүүс тус тус бүрдүүлж байсан нь өдгөө төдийлөн өөрчлөлт ороогүй болов уу. 

## Газар зүй 
261.5 км2 талбай бүхий хотын нийт газар нутгийн 7,5 хувь буюу 19,3 км2 талбайг ус эзэлдэг ба далайн түвшнээс дээш 30 метрийн өндөрт оршдог байна. 

### Уур амьсгал 
Цаг агаарын хувьд Орландо нилээд халуун уур амьсгалтай. Жилийн туршид +22°C болон +28°C хооронд температур тогтмол заах ба зуны улиралд температур +33°C хүрдэг бол өвөлдөө Атлантын далайн хүйтэн агаарын нөлөөгөөр +10°C болон 16°C хооронд хэлбэлздэг ажээ.

## Зураг 

Lake Eola from East Central Blvd., Orlando, FL.jpg|Эола нуур, 1911 оны зураг
Seaworld-Orlando-Tower-1473.jpg|thumb|left|120px|«Seaworld SkyTower»
Orlando Amtrak Station Platform.JPG|«Orlando Amtrak Station»

## Цахим холбоос 
* Орландо хотын албан ёсны цахим хуудас
* Орландо метро бүсийн Эдийн засгийн хөгжлийн хороо
* Орландо жуулчлал
* Худалдааны танхим
* Central Florida Memory is a unique digital collection where visitors can discover the history of Orlando and surrounding areas of Central Florida.

## Эшлэл
Ангилал:Флоридагийн суурин
Ангилал:Хойд Америкийн суурин

Ангилал:Флоридагийн тойргийн төв
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот
Ангилал:Оринж тойрог (Флорида)
Хенри Петерсен

**Хенри Петерсен** (, 1900 оны 10 сарын 1 &ndash; 1949 оны 9 сарын 24) нь Данийн хөнгөн атлетикч, олимпын мөнгөн медальтай тулгууртай харайлтын тамирчин юм.

Тэрээр Бельгийн Антверпен хотод зохиогдсон 1920 оны зуны олимпоос тулгууртай харайлтын төрөлд 3.70 метр дээгүүр харайж, Фрэнк Фоссын ард орон мөнгөн медаль зүүжээ. Петерсен мөн 4 жилийн дараа 1924 оны зуны олимпод оролцож, хүрэл медаль зүүсэн АНУ-ын тамирчин Жим Брүүкертэй ижил 3.90 метр гэсэн амжилт үзүүлсэн хэдий ч товх харайлтад ялагдаж, 4-р байр эзэлжээ.

Ангилал:Данийн тулгууртай өндрийн харайгч
Ангилал:Данийн гимнастикч
Ангилал:Данийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Данийн олимпын оролцогч
Ангилал:1920 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1924 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Даничууд
Ангилал:1900 онд төрсөн
Ангилал:1949 онд өнгөрсөн
Канад улс Олимпод

Канад (CAN) улс бүх өвлийн олимп, 1896, 1980 оны зуны олимпоос бусад бүх зуны олимпод тамирчдаа илгээж байв. Тэд оролцсон олимп болгоноосоо ядаж нэг медаль хүртэж байжээ.

## Олимп зохион байгуулсан нь
Канадчууд нутагтаа олимпын наадмыг 3 удаа зохион байгуулж байсан.

## Медалиуд
### Зуны олимп
### Өвлийн олимп
*Канад улс мөн 1906 оны зуны олимпоос 1 алт, 1 мөнгөн медаль хүртсэн бөгөөд ОУОХ-ноос уг олимпийг албан ёсных гэж тооцдоггүй тул энэхүү хүснэгтэд оруулаагүй болно.*

### Спортын төрлөөр
## Эшлэл

Ангилал:Олимпын түүх
Үндэсний Фашист Нам

**Үндэсний Фашист Нам** (*Partito Nazionale Fascista*; PNF) нь Бенито Муссолинигийн үндэслэсэн, Италийн улс төрийн нам бөгөөд фашизмыг үндсэн үзэл баримтлалаа болгосон нам байв (*Фаши*; *мөн Италийн фашизм өгүүллийг үзнэ үү*). Тус нам Италийн засгийн эрхийг 1922-оос 1943 он хүртэл авторитари, тоталитари дэглэмтэйгээр барьсан билээ.

1921 оны 11 сарын 9-нд байгуулагдаж, 1943 оны 7 сарын 27-нд татан буугдсан.

Өдгөө Италийн үндсэн хуульд шинэчлэн зохион байгуулахыг нь хориглосон байдаг цорын ганц нам болно: "Татан буугдсан фашист намыг ямар ч хэлбэрээр дахин зохион байгуулахыг хориглоно" ("Transitory and Final Provisions", Disposition XII). Энэхүү заалт нь мөн Бүгд Найрамдах Фашист Намын тухайд мөн адил үйлчилдэг.

## Эшлэл 

Ангилал:Италийн фашист байгууллага
Ангилал:Италийн түүхэн нам
Ангилал:Ромын түүхэн байгууллага
Ангилал:Хориглосон нам
Ангилал:Фашизм
Ангилал:Фашист нам
Ангилал:1921 онд байгуулагдсан
Ангилал:1943 онд татан буугдсан
Авьяас

**Авьяас** бол уран бүтээлчийн үйл ажиллагаанд илэрдэг аливаа зүйлийг хүлээж авах, нийгмийн чухал, хурц асуудалд зоригтой хандах, амьдралын үзэгдэл, үйл ялдал, баримтыг тусгах, мэдрэх, сэтгэх, бодох, илэрхийлэх өвөрмөц чанар, чадваруудын нийлбэр юм. Өөрөөр хэлбэл, хүний хурц сэргэлэн, ажигч чанар, идэвхтэй бөгөөд зоримог уран санал, гүн гүнзгий уужим саруул ой ухаан, уян хатан бодол сэтгэлгээ, сэтгэлийн төрөлх мэдрэмтгий чадварыг авьяас гэж хэлдэг. Гэхдээ авьяас гэдэг нь зөвхөн дуу бүжиг урлагаар илрэхгүй. Авьяасын урьдач нөхцөл нь байгалиас заяасан ер бусын чадвар буюу сэтгэн бодох мэдрэлийн үйл ажиллагаа, нэг дэх болон хоёр дахь дохионы системийн харилцан нөлөөллийн хөгжил, мэдрэлийн үйл ажиллагааны хөдөлгөөн, харилцан шилжилт, ой тогтоох, тунгаан бодох, хурдан шуурхай тусгах чадварын өсөлт байдаг. Энэхүү урьдач нөхцөлийг хөгжүүлэх, амьдралд хэрэгжүүлэх явдал нийгмийн нөхцөл байдал, хувь хүний амьдралын зорилго, онцлогоос шууд шалтгаалдаг. Авьяасыг хөгжүүлэх, боловсронгуй болгох гол үндэс бол тааламжтай нөхцөлөөс гадна уран бүтээлчийн уйгагүй хөдөлмөр, хүн төрөлхтний эрх ашгийн төлөө гэсэн хүсэл эрмэлзэл, мэдлэг, боловсрол, туршлага, ур чадварыг дээшлүүлэх хичээл зүтгэл байдаг. Авьяасын шалгуур нь шилдэг бүтээл туурвих, оюуны үнэт зүйл бүтээх явдал мөн. Авьяасын түвшин, хэм хэмжээ нь утга зохиол, сэтгүүл зүйн хөгжлийн түвшин, түүний хөгжлийн хандлага, өөрчлөлтийг тодорхойлдог онцлогтой. Төрөлх авьяас нь бичиг зохиолын алдартныг төрүүлдэг бөгөөд тэрхүү авьяас хөдөлмөр зүтгэлийн үрээр төлжин төгөлдөрждөг. Авьяас билгийн үндэс нь “зөн билиг” (интуиция) болно. Онолч Дандин “Зохист аялгууны толь” хэмээх алдарт бүтээлд авьяасын тухай “Төрөлхийн ухаан, мохошгүй хичээл зүтгэл, тээнэгэлзэлгүй үлэмж их мэдлэг нь хотол төгссөн зохист аялгууны учир шалтгаан болно” (21. I. 101-103-р зүйл) гэж тайлбарлажээ. Энэ нь эдүгээ ч онолчдын номлодог шилдэг бүтээлийг бий болгодог гурван гол учир шалтгаан болсон төрөлхийн авьяас мэдлэг, уйгагүй хичээл оролдлого буюу уран бүтээлчийн хөдөлмөрийг хэлсэн хэрэг юм. Авьяас зохист аялгуучтай хамт төрж, бас үгүй болно. Сонирхлоор авьяасыг бий болгож болохгүй. Харин авьяас багатай ч төрөлхийн их ухаанаа ашиглан уйгагүй хөдөлмөр хичээл оролдлогоор зохист аялгууг бүтээх бололцоо байдаг.
Ангилал:Танин мэдэхүй
Агуулга ба хэлбэрийн нэгдэл

**Агуулга хэлбэрийн нэгдэл** ( Единство содержания и формы. Contents and form compound). Агуулгагүй хэлбэр, хэлбэргүй агуулга орших боломжгүй гэдгийг шинжлэх ухаан онолын хувьд, нийгмийн амьдрал туршлагын үүднээс баталсан байдаг. Тийм учраас сэтгүүл зүйн онолд нийтлэл, нэвтрүүлгийн аливаа төрөл агуулга хэлбэрийн нэгдэл төдийгүй сэтгүүлчийн ур чадварын шалгуур гэж үздэг. 

## Сэтгүүл зүйн үйл ажиллагаанд 
Сэтгүүлч сонгож авсан сэдвийн хүрээнд агуулгыг илэрхийлэхийн тулд ямар нэгэн хэлбэрийг урлан бүтээсний үндсэн дээр нийтлэл, эсвэл нэвтрүүлэг төрдөг. Ийм бүтээл агуулга хэлбэрийн үл салах нэгдлийн үр дүн болдог онцлогтой. Агуулга, хэлбэр салшгүй нэгдмэл бөгөөд агуулга нь хэлбэрийн хувьд гол зүйл боловч хэлбэрийг идэвхгүйд тооцож бас болохгүй. Хэлбэр нь агуулгынхаа хөгжлийг түргэсгэх буюу удаашруулах замаар идэвхтэй нөлөөлнө. Агуулга хэлбэртэйгээ, хэлбэр агуулгатайгаа зөрчилдөх явдал ч гарна. Ийм тохиолддолд хэлбэрийг хаяж, агуулгыг голлох шаардлагатай. 

Агуулга ихэнх тохиолдолд хэлбэрээс түрүүлж хөгжих зүй тогтолтой. Бүрэн төгс агуулгатай сайн нийтлэл бичихийн хөрс суурь нь баримтыг (амьдралыг) нарийн тодорхой судлах явдал юм. Хэлбэрийг хэт шохоорхсоноос агуулга нь орхигдож болохын дээр бас агуулгыг голлоод тохирох хэлбэрийг олоогүйгээс үлбэгэр нийтлэл гардаг. Энэ бол ур чадвар мөхсийн илрэл юм. 

## Нөлөөлөх хүчин зүйлс 
Агуулга, хэлбэрт нөлөөлөх өөр олон хүчин зүйл бий. Энэ нь: 

* Амьдрал, баримт, тэдгээрийн түгээмэл тодорхой илрэлүүд.
* Зохиогчийн үзэл бодол, авьяас билэг, бичих өвөрмөц онцлог, эрдэм мэдлэг, туршлага. 
* Хэвлэлийн (Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн) чиглэл, хандлага 
* Уншигчийн эрэлт хэрэгцээ, нийтлэл дэх уран сайхны байгууламж зэрэг нь шууд нөлөөлөгч хүчин зүйл болдог. 

## Уран сайхны байгууламж 
Нийтлэлийн агуулга, хэлбэрийн нэгдлийг хангахад анхаарах нэг гол зүйл бол уг нийтлэлийн уран сайхны байгууламж юм. Томоохон хэмжээний нийтлэл нь өөрийн эхлэл, зангилаа, өрнөлт, туйл, төгсгөлтэй байна. Нийтлэлийг "яаж эхлэх вэ" гэдэг том урлаг юм. Оновчтой зөв эхлэл уншигчийг шууд хөтөлдөг. Ингэж хөтөлж эс чадвал уул нийтлэлийг цааш уншихгүй. Нийтлэлийн байгууламжийн гол ноён нуруу болж буй баримтыг амьдрал дундаас сонгож олох, заримыг нь орхиж гээх, товчлон цомхотгох, хэсэглэн бүлэглэх, дэс дарааллыг нь олж тунг нь тааруулах, харилцан шүтэлцээг нь тогтооход их анхаарах ёстой. Ингэхийн тулд баримтыг төстэйгээр нь бүлэглэх, харьцуулан жишиж үзэх, задлан шинжлэх, нэгтгэн дүгнэх, тодотгох, загварчлах аргыг чадмаг хэрэглэж сурах шаардлагатай юм. Энэ бүхнээс үзэхэд сэтгүүлчийн ур чадвар гэдэг нь уйгагүй хөдөлмөр, нарийн чимхлүүр ажлын үр дүн юм.

Ангилал:Гүн ухаан
Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Хэвлэл
Ангилал:Нийтлэл
Хорхе Рафаэл Видела

**Хорхе Рафаэл Видела Редондо** (, 1925 оны 8-р сарын 2-нд Буэнос-Айресын Мерседес дүүрэгт төрсөн, 2013 оны 5-р сарын 17-нд Буэнос-Айрес мужид нас барсан) нь Аргентин улсын 43 дахь ерөнхийлөгчөөр 1976-аас 1981 онд ажилласан улс төрч, цэргийн зүтгэлтэн юм. Тэрээр Изабел Мартинес де Пероныг түлхэн унагаж, төрийн эргэлтээр засгийн эрхийг авчээ. Ардчилал эргэн тогтсоны дараа тэрээр түүний засаглалын үед гарч байсан хүч хэрэглэх, хуулиас гадуурх аллага, улс төрийн эсрэг үзэлтнүүд, тэдний гэр бүлийг нууц хорих лагерьт тамлан зовоодог байсан гэх зэрэг хүний эрх зөрчсөн, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгт холбогдон шүүгдэж байсан билээ. Мөн олон хүүхдийг хулгайлан, тусгай хорих газарт цагддаг байв. Эдгээр хэргүүдийнхээ улмаас тэрээр 2008 оны 10 сарын 10-ныг хүртэл гэрийн хорионд байсан бөгөөд улмаар цэргийн шоронд хоригджээ. 2010 оны 7 сарын 5-нд Видела түүний засаглалын үед армийнхны хийсэн бүх үйлдлийн бүрэн хариуцлагыг хүлээхээ мэдэгдсэн байна. Тэрээр Аргентины шүүхийн танхимд "Би дотоодын дайн самууны үеэрх цэргийн дээд эрх мэдлийг барьж байсныхаа хувьд хариуцлагаа хүлээн зөвшөөрч байна. Доод албан тушаалтнууд миний тушаалыг дагаж байсан." гэж мэдүүлжээ. 2010 оны 12 сарын 22-нд Виделаг иргэний шүүхээс төрийн эргэлт хийснийхээ дараа 31 хоригдлыг хороосон хэргээр бүх насаар нь хорих ялаар шийтгэсэн.

## Эшлэл
Ангилал:Аргентины ерөнхийлөгч
Ангилал:Аргентины дэслэгч генерал
Ангилал:Чөлөөлөгч Сан Мартины одон шагналтан
Ангилал:Аргентинчууд
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Анкетын асуулга

**Анкетын асуулга** (Анкетный опрос. Questionnaire). Судалгаанд хамрагдагсдын санал бодол, харьцаа, үнэлэмж, шалтгаан зэрэг субъектив хандлагатай холбоотой шинж чанаруудыг мэдэх, тодруулах зорилго бүхий судалгааны аргын нэг төрлийг анкетын асуулга гэж нэрлэнэ. Анкетын асуулгын үр дүнд бас сонин хэвлэл захиалах эсэх, радио хүлээн авагч, телевиз бий эсэх, унших, сонсох, үзэх хугацааны давтамж, үргэлжлэл зэрэг объектив шинжтэй асуултуудад хариу авч болдог. Асуултыг анкетын, аман асуулга гэж хоёр ангилдаг. Анкетын асуулгад бусад судалгааны нэгэн адил асуултаа зөв, оновчтой боловсруулах, судалгааны объект, судлагдахууныг сонгох, зорилго ба зорилтуудыг тодорхойлох, ойлголтуудыг тайлбарлах, хөтөлбөр боловсруулах, шалгуур, аргуудыг тогтоох зэрэг олон шаардлага тавигддаг. Анкетын асуулгад тавигдах гол шаардлагын нэг бол шинжлэх ухааны үндэстэй хийгдсэн, асуултын зорилгод яв цав нийцсэн байх явдал юм. Мөн зориулж буй хүлээн авагчдын онцлогийг маш нарийн харгалзан үзсэн, товч тодорхой, хүртээмжтэй, энгийн байх шаардлагатай. Анкетын асуулга нь судалгааны зорилго, ач холбогдол, хариулт өгөх арга, буцаах хугацаа зэргийг тодорхой тайлбарласан оршил хэсэг, дараа нь асуултууд нь эхлээд энгийнээс хүнд руу чиглэгдсэн хамгийн хүнд асуудлыг дунд нь оруулсан үндсэн хэсэг, төгсгөл хэсэг нь тухайн хүний өөрийн талаар мэдээлэл авахад чиглэгдсэн энгийн асуултуудыг багтаасан байдаг. Анкетэд хаалттай, нээлттэй, хагас нээлттэй асуултуудыг ашигладаг. Хагас нээлттэй асуултууд өгөгдсөн хариултаас сонголт хийх эсвэл өөр саналыг нэмж бичихийг шаардсан шинжтэй юм. Мөн асуултууд эзэн биетэй ба эзэн биегүй, шууд ба дам, үндсэн ба хяналтын, төслийн шинжтэй байж болно. Төслийн шижтэй асуулт гэдэг нь тодорхой нэг тохиолдлыг өгч, энэ талаар өөрийн саналыг илэрхийлэхийг хүссэн асуулт юм. Энэ нь асуулгад хамрагдагч ямар нэгэн сэтгэл зүйн бэрхшээлээс зайлсхийхэд туслахын хамт заримдаа анкетыг улам сонирхолтой болгодог. Мөн зарим тохиолдолд алтернатив буюу эсрэг тэсрэг хоёр асуултын аль нэгийг сонгох зорилготой асуултыг оруулсан байдаг.

Ангилал:Туршлагад үндэслэсэн нийгмийн судалгаа
Ангилал:Сэтгэл судлалын үнэлгээ
Ангилал:Статистикийн мэдээллийн хэрэглүүр
Ардын үндэсний эрх сонин

**Ардын үндэсний эрх сонин** 1932 оны 9 дүгээр сарын 26-наас 1941 оны 11 дүгээр сарын 13 хүртэл 9 жил орчим хугацаанд гарч байсан БНМАУ-ын Засгийн газрын хэвлэл. Энэ сонин тэргүүн, дагавар өгүүллээс гадна Улсын бага хурал, Сайд нарын зөвлөлийн тогтоол шийдвэр, яамдын тушаал заавар, засаг төрийн олон шатны байгууллагын ажлын тухай мэдээ зэрэг материалуудыг голлон нийтэлж байв. Тус сонин “Гадаад мэдээ”, “Засаг захиргааны анги”, “Соёл боловсролын бүлэг”, “Уран сайхны анги”, “Шүүмжлэл”, “Аж ахуйн бүлэг” зэрэг байнгын 8 булантай байсан бөгөөд явцынхаа дундаас “Эрдэм шинжилгээ”, “Эмнэлгийн зүйл”, ”Хотын мэдээ”, “Хөдөө орон нутгийн мэдээ”, “Сонины мөрөөр”, “Сонин уншигчдад тусламж” зэрэг булангуудыг нэмж хөтөлдөг болсон байна. “А. ү. э.” сонин 7 хоногт эхний үед хоёр, сүүлдээ гурван удаа 4 нүүрээр гарах болж, баяр ёслолын үеэр хэмжээгээ томруулж, зураг чимэглэлтэй, заримдаа жижиг хавсралтай гарч байв. Сониныг Ц.Баттөмөр, Өлзий-Очир нар эрхлэн гаргаж, С.Буяннэмэх, Ө.Чимид, Н.Цэенжав, Л.Цэнд-Очир, Д.Цэвэгмид, Х.Пэрлээ, Ч.Дашням нарын зохиол, нийтлэл голлон гарч байжээ. “А. ү. э.” сонин тухайн үед нам, засгаас хэрэгжүүлж буй бодлогыг идэвхтэй сурталчилж, түүний учир утгыг тайлбарлан таниулахад чухал үүрэг гүйцэтгэж байсны хамт оршиж буй алдаа дутагдал, учирч буй саад бэрхшээлийг илчлэн шүүмжилж, арилгах талаар санал зөвлөмжийн шинжтэй, асуудал хөндсөн материалуудыг олноор нийтэлж байв. Энэ сонин хурц, чухал асуудлыг хөндсөн нийтлэл, өгүүллийг гол төлөв нууц нэрээр гаргадаг байжээ. Сонины гол нийтлэл нь товч, дэлгэрэнгүй мэдээ, өгүүлэл, ярилцлага байсан бөгөөд найруулал, шог найруулал, уран нийтлэл зэрэг нийтлэл-уран сайхны төрөл зүйл ховор нийтлэгддэг байв. Мөн үе үе уран зохиолын бүтээл, шүлэг, шүүмж, уран сайхны киноны тайлбар гардаг байсан байна. 1936 оноос тус сонинд улс төрийн болон ахуй амьдралын сэдэвт шог зураасан зураг, үйлдвэр, аж ахуйн газрын дотоод байдал, тэргүүний хүмүүсийн хөрөг, сурвалжлан авсан гэрэл зургууд олон гарч эхэлжээ. Нийтдээ 1043 дугаар гаргаж, төр засгийн бодлогыг зүйл бүрээр сурталчилж байсан энэ сонин тухайн үеийн нөлөө бүхий томоохон хэвлэл байсан юм.

Ангилал:Монголын хэвлэгдэхээ больсон сонин
Ангилал:Монгол хэлээрx сонин
Ангилал:1932 онд анх хэвлэгдсэн
Ангилал:1941 онд хэвлэгдэхээ больсон
Бангладеш така

**Така** (Бенгал: টাকা) (тэмдэглэгээ: **৳**, **Tk** ; код: **BDT**) нь Бангладешийн мөнгөний нэгж юм. Бангладеш Банк буюу тус улсын төв банк 1, 2 такагийн дэвсгэртүүдээс бусад бүх мөнгөн тэмдэгтийн хэвлэлийг хариуцдаг бөгөөд 1, 2 такагийн дэвсгэртийг Бангладешийн засгийн газар буюу Сангийн Яам нь хариуцдаг байна. Такагийн хамгийн өргөн хэрэглэгддэг тэмдэглэгээ нь Tk, ৳ болно. Нэг така нь 100 пойшад хуваагддаг.

Энэтхэгт, "така" гэдэг нь Энэтхэг рупийн бенгал, ассам хэлээрх нэр бөгөөд Энэтхэгийн мөнгөн тэмдэгтүүд нь тус улсын албан ёсны хэлнүүдээр бичигдсэн байдаг тул бенгал, ассам хэлээр така хэмээн бичигдсэн байдаг аж.

Бенгал хэлээр "така" гэдэг нь мөнгө гэдэг утгыг илэрхийлнэ.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Бангладеш така (Цаасан дэвсгэрт)   
* Бангладешийн Үнэт Цаасны Хэвлэлийн Корпораци
* Бангладеш Банк

Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Бангладешийн эдийн засаг
Асуудал дэвшүүлсэн ярилцлага

**Асуудал дэвшүүлсэн ярилцлага** (Проблемное интервью. Interview -article). Ярилцлагын энэ хэлбэр нь нийгмийн амьдралд тулгарсан ээдрээ төвөгтэй асуудалд мэргэжлийн болон эрх мэдэл бүхий хүмүүсийн үгээр хариу өгөхөд чиглэсэн сэтгүүл зүйн нэг төрөл юм. Нэрнээс нь бодож үзсэн ч ярилцлагын энэ хэлбэр амаргүй гэдэг нь ойлгомжтой. Ийм ярилцлагад их төлөв нэг л асуудлыг тал бүрээс нь задлаж даацтай хэлэлцдэг. Тэр нь үнэхээр шийдвэр хүлээж, хариу нэхсэн асуудал байдаг онцлогтой юм. Үүнийг заримдаа өгүүлэл-ярицлага гэж нэрлэдэг бөгөөд аливаа үйл явдал, асуудал, үзэл бодол, баримтын талаарх ярилцлага нийтлэл юм. 

Энэ төрөл 1936 онд Нью-Иоркийн “Herald” сонины сурвалжлагч аллагад оролцсон биеэ үнэлэгчээс ярилцлага авснаар сэтгүүл зүйд орж ирсэн гэж үздэг. Гол онцлог нь асуудал дэвшүүлэн тавьсанд оршино. Асуудал дэвшүүлсэн ярилцлагыг үр дүнтэй хийхэд сэтгүүлчийн ерөнхий мэдлэг, амьдралын туршлага, урьдчилсан судалгаа, бэлтгэл их чухал үүрэгтэй. Сэтгүүлч ярианд идэвхтэй оролцож, асуултаа зөв тавьдаг байхын зэрэгцээ хүмүүсийн яриаг удирдах чадвар зайлшгүй хэрэгтэй. Туршлагатай сэтгүүлчид шийдвэрлэх гэсэн асуудалдаа хариу авахуйц асуултыг урьдчилан боловсруулж, ярианы явцад гарах элдэв бэрхшээл, сэдвийн өөрчлөгдөлтөөс яаж гарахаа төлөвлөж бэлдсэн байдаг. Бас ярилцах хүнээ судалж тогтоох, урьдчилан уулзаж сэдэв, чиглэлээ тохиролцож бэлтгүүлэх зэргээр нэлээд ул суурьтай хандах хэрэгтэй болдог. Өнөөдөр нийгмийн анхаарал татаж байгаа үндэсний үйлдвэрлэлийг сэргээх, ажилгүйдлийг багасгах, ядуурлыг бууруулах, гэмт хэрэгтэй тэмцэх гэх мэт олон асуудал байна. Эдгээрийн аль нэгийг сонгож авлаа гэж бодоход чадвал уг асуудлыг шийдвэрлэх үр ашигтай санааг дэвшүүлэх, эс чадвал асуудлын шалтгаан, үндсийг тодруулахыг хичээх хэрэгтэй. Ингэхгүй бол ярилцлагын зорилго хангагдахгүйд хүрнэ. Ер нь харьцангуйгаар асуудалгүй нийтлэл гэж байдаггүй. Түүнийг хөндөх, сэдэх, гарц гаргалгаа дэвшүүлэх гэх мэтээр үр дүнгийн төвшин харилцан адилгүй байдаг. Дэвшүүлэх гэдэг нь мэдээллийн хэрэгслийн хувьд эцсийн зорилго юм. Учир нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл асуудлыг шийддэг газар биш учраас шийдвэрлэх гэсэн ойлголт байж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл, оновчтой дэвшүүлсэн асуудлаараа нөлөөлөх зорилт тавьдаг. Сэтгүүлч У.Амарсайхан, Нанж.Лхагва, Б.Ганчимэг нарын зарим ярилцлага энэ төрөлд багтдаг.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Аудиометрийн арга

**Аудиометрийн арга** (Аудиометрические методы. Methods of audiometrics). Дэлхийн сэтгүүл зүйн практикт хүлээн авагчдыг судлахад өргөн хэрэглэдэг аргуудын нэг. Энэ бол эздийн зөвшөөрлийн дагуу радио хүлээн авагч, телевизд нэвтрүүлгийг үзсэн, эсвэл сонссон цаг хугацааг хэмжих зорилго бүхий тусгай төхөөрөмжийг байрлуулах арга юм. Ийм төхөөрөмжийг байрлуулах айл өрхийг нийгэм-хүн ам зүйн тодорхой шинж тэмдгийг харгалзан сонгож авдаг. Төхөөрөмжид заагдсан үзүүлэлт, баримт, мэдээллийг ярилцлага, сонсогч, үзэгчдийн өдрийн тэмдэглэлээс авсан мэдээллээр баяжуулж, шинжлэх ухааны үндэстэй, практик ач холбогдол сайтай дүгнэлт хийж, зөвлөмж гаргадаг байна.

Ангилал:Сонсгол
Ангилал:Чих, хамар, хоолой судлалын оношлогооны арга
Ашигтай мэдээлэл

**Ашигтай мэдээлэл** (Полезная информация. Useful information). ОНМХ-ээр дамжуулсан бүх мэдээллийг уншигч бүр хүлээж авах, тэр тусмаа ажил хэрэг болгох боломжгүй байдаг. Үүнээс үүдэн ашигтай, ашиггүй мэдээлэл хэмээх ойлголт гарч ирнэ. Энэ бол тухайн мэдээллийн хэрэгслийг ашиглаж буй хувь хүнтэй шууд холбоотой бөгөөд сонинд нийтлэгдсэн, радио телевизээр нэвтрүүлсэн бүх мэдээлэл тухайн уншигчийн хувьд зуун хувь ашигтай болох баталгаа хаана ч байдаггүй. Байх ч албагүй. Хүн бүрийн ухамсар, мэдлэг боловсролын төвшин, мэдээлэл хүлээж авах боломж, амьдралын нөхцөл байдал, тухайн орны хөгжлийн ерөнхий төвшин харилцан адилгүй зэрэг олон хүчин зүйл үүнд нөлөөлнө. Тухайн хүлээн авагч тухайн мэдээллийн хэрэгслээс олж авч байгаэа аливаа шинэ зүйл, шинэ мэдлэг, эсвэл хуучин мэдлэгийг улам гүнзгийрүүлж, баталгаажуулж байгаа мэдээлэл нь ашигтай мэдээлэл болно. Урьд нь өөр мэдээллийн хэрэгслээс мэдсэн, хуучин баримтыг давтсан, шинэ зүйл агуулаагүй, мэдлэгийн хүрээнд ямар ч нөлөөгүй мэдээлэл нь ашиггүй мэдээлэл юм. Өнөөдөр дэлхий дахины сэтгүүл зүйд ашигтай мэдээллийн тоог нэмэгдүүлэх явдал тэргүүн зэргийн шаардлага болон тавигдаж байна. Манай орны сэтгүүл зүйд ашигтай мэдээллийн тоо тодорхой хэмжээгээр нэмэгдэх хандлагатай боловч ашиггүй, идэвхгүй мэдээлэл давамгайлсан хэвээрээ байна. Ашигтай мэдээллийн коэффициентийг дараах томъёогоор тодорхойлж болно. Үүнд: А м.к. = А х.м.: А б.м. х 100% А м.к. – ашигтай мэдээллийн коэффициент, А.б.м. – тухайн мэдээллийн хэрэгсэлд нийтлэгдсэн (дамжуулсан) бүх мэдээлэл, А х.м. – тухайн уншигчийн хувьд ашигтай гэж үзсэн, бодит мэдээлэл. Тухайлбал, “Өдрийн сонин”-д нийт 40 материал нийтлэгдсэний 10 нь тухайн уншигчдад шинэ мэдээлэл өгч чадсан гэж үзвэл: А м.к. = 10 : 40 х 100% = 25% байна. Хэдийгээр энэ томъёог уншигч болгоны хувьд ашиглах боломжтой боловч нийт уншигчийн дунд судалгаа явуулах замаар тухайн мэдээллийн хэрэгслийн үйл ажиллагааны үр дүнг хэмжих бүрэн боломжтой. Ашигтай мэдээлэл хэмээх ойлголт эх бичвэрийн мэдээллийн багтаамжтай шууд холбоотой. Өөрөөр хэлбэл, эх бичвэрийн агуулж буй суурь мэдээллийн хэмжээ, түүний нөлөөллөх чадвар сайн, цаашид бодит мэдээлэл болж чадах магадлал нь өндөр байх ёстой гэсэн үг юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл

**Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл** (Проблемная статья. Background article). Нийгмийн амьдралын аль нэг шинэ сэргэг, шийдвэрлэхийг нийгмийн тухайн үеийн хөгжил, нөхцөл байдал, хэрэгцээ шаардсан чухал асуудлыг ул суурьтай судлан, түүний ирээдүйн төрх төлөвийг тодорхой гаргаж, шийдвэрлэх арга замыг эрж хайсан өгүүллийн хэлбэрийг асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл гэж нэрлэнэ. Энэ бол нийтлэлийн нэлээд идэвхтэй, цаг үеийн томоохон асуудлыг хөндсөн төрөл бөгөөд амьдралаас урган гарсан шинэ сэргэг зүйлийн ач холбогдол, учир шалтгааныг тайлбарлан таниулж, нэгтгэн дүгнэж тухайн цаг үеийн хувьд онцгой ач холбогдолтой асуудлыг олон нийтээр хэлэлцүүлэх замаар үр дүнд хүрэх, шийдвэрлэхийг зорилго болгодог шинжлэлт бичлэгийн өвөрмөц төрөл юм. Тиймээс зарим асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл маргаан, мэтгэлцээний шинжтэй, шүүмжлэн хэлэлцэх хэлбэрээр бичигдсэн байдаг. Асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл хөндөж буй сэдвийн хүрээнд цогц баримтыг сонгон авч, дүн шинжилгээ хийх замаар асуудлын үндэслэл, шалтгаан, үр дагавар, ач холбогдол, учир утгыг гарган, уншигчдад нөлөөлж, итгүүлэн үнэмшүүлэхийн хамт асуудлын талаар санал бодлоо хэлж, эргэцүүлэн бодоход уриалсан шинжтэй байдаг. Өгүүллийн энэ хэлбэр нь мэдээллийн багтаамж, үнэлэлт, дүгнэлт сайтай, танин мэдүүлэх ач холбогдол өндөр, асуудлыг тал бүрээс нь нээн харуулах зорилгоор нэлээд чөлөөтэй хандсан, бас бусад зарим бичлэгийн төрлийн шинж тэмдгийг агуулдаг онцлогтой юм. Асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн асуудал хөндсөн нийтлэлийн бусад төрөл, зүйлтэй харьцуулахад дэвшүүлж буй асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг эрж хайсан, зохиогч энэ талаарх өөрийнхөө санаа бодлыг чөлөөтэй илэрхийлсэн байдаг. Асуудал дэвшүүлсэн сурвалжлага, тэмдэглэл, сурвалжилсан тэмдэглэлд зохиогч заавал ийм зорилт тавьдаггүй бол энэ нь асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн үндсэн шинжийг нэг мөн. Сүүлийн жилүүдэд манай сонин, сэтгүүлд нийгмийн ээдрээтэй хурц асуудлыг хөндсөн, баримт нотолгоо, үндэслэл сайтай өгүүлэл олширч байна. Ялангуяа өөрчлөлт шинэчлэлтийн эхлэл тавигдаж, ардчиллын уур амьсгал нэвтэрч эхэлсэн наяад оны дунд үеэс Ц.Балдоржийн “Далай ээж маань “цаазын тавцанд”, “Хүр хорхой үржүүлж, хөвөн тарих хүмүүсээ яах вэ?”, Г.Жамцын “Эх орны ногоон хүрэм сэглэгдэж байна”, “Ууршуулж шатаасан шингэн алт хайран”, Ц.Дашдондовын “Баярын тухай гунигт бодол”, “Дээд комиссийн доод ажил”, Ц.Дашдоржийн “Авьяас тэтгэвэрт гардаг юу уу?”, Х.Цэвлээгийн “Хариулт хүлээсэн зарим асуудал”, Л.Түдэвийн “Цагаан ямаа”, О.Хахаарын “Дундаж сэхээтэн” зэрэг олон өгүүлэл гарч, нийгмийн сэтгэл зүйд хүчтэй нөлөө үзүүлж, зарим нь томоохон үр дүнд хүрч байсан. Энэ бүхэн нь асуудал дэвшүүлсэн өгүүлэл улс оронд болж байгаа цар хүрээ бүхий том өөрчлөлт, дэвшлийн үед улам ихээр гарч ирдгийн тодорхой жишээ юм. Өөрчлөн байгуулалтын эхний жилүүдэд гарсан асуудал дэвшүүлсэн өгүүллийн ихэнх нь энэ бичлэгийн төрлийн шилдэг жишээ болж чадсан бөгөөд манай сэтгүүл зүйн асуудал дэвшүүлсэн нийтлэл, нэвтрүүлгийг улам эрчимтэй хөгжүүлж, ур чадварыг сайжруулахад томоохон хувь нэмэр оруулжээ.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Бүтээлийн хулгай

**Бүтээлийн хулгай** (францаар *plagiaire* - монголоор ‚оюуны өмчийн хулгай‘, латины *plagiārius* – ‚сүнсний худалдаач, хүн дээрэмдэгч‘) гэдэг нь бусдын бүтээлийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүйгээр бүхэлд нь болон хэсэгчлэн авч өөрийн нэрээр гаргахыг бүтээлийн хулгай буюу плагиат гэж нэрлэдэг. Заримдаа үүнийг оюуны хулгай гэж нэрлэдэг тохиолдол ч бий. Бусдын бүтээлийг бүхэлд нь буюу ихэнх хэсгийг, эсвэл гол үндэслэлийг санаатайгаар ашиглаж, өөрийн болон гурав дахь хүний нэрээр гаргахыг оюуны хулгай буюу эрүүгийн гэмт хэрэг гэж үздэг. Зохиогчийн эрхийг зөрчсөн аливаа үйлдлийг хуулиар зохицуулдаг бөгөөд шүүхийн шийдвэрээр зохиогчийн жинхэнэ нэрийг сэргээхийн хамт зөвшөөрөлгүй бүтээлийг хэвлэн тараахыг хориглож, зохиогчийн хүсэлтээр залруулга, тодруулга хийх, өөрчлөлт оруулах, зохиогчид болон түүний өв залгамжлагчид учирсан эд хөрөнгийн хохирлыг нөхөн төлүүлэх болно. Харин иргэдээс нийгмийн хүртээл болсон бүтээлийг зохиогчийн зөвшөөрөлгүй, үнэ хөлс төлөхгүйгээр өрх гэрийнхээ хүрээнд ашиглах явдлыг зохиогчийн эрхийн тухай хууль тогтоомж зөрчсөн гэж үзэх үндэслэлгүй юм.

Хэн нэгэн хэзээ ч бусдын контент, мэдээ мэдээллийг хялбархан хуулж, хувилж чадна. Үүнийг санаа болон бүтээлийн хулгай (**plagiarism**)
Цэрэн-Очирын Дамбадорж

**Цэрэн-Очирын Дамбадорж** (1899 онд Хүрээнд төрсөн- 1934 онд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан). “Ардын эрх”, “Үнэн” сонин, “Монгол ардын нам” сэтгүүлийн анхны эрхлэгч, сэтгүүлч, зохиолч, Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ гишүүн, төр нийгмийн зүтгэлтэн.

## Намтар 
Ц.Дамбадорж нь Улаанбаатар хотод төрсөн. Хүрээний манж сургуульд сурч байгаад автономит засгийн үед Гадаад яамны дэргэд байгуулсан орос, монгол хэл бичгийн сургуульд орж, дараа нь Орост очиж  12 настайдаа Богд хаант засгийн үед 1910-аад оны эхээр Оросын Троцкосавскт сурч цахилгаан мэдээний бичээчийн мэргэжил эзэмшжээ.

1921 онд Алтанбулаг хотноо очиж Ардын хувьсгалт нам ба ардын журамт цэрэгт нийлж, улмаар Намын Төв Хорооны гишүүн, нарийн бичгийн даргаар сонгогдон ажиллаж байжээ. Энэ үед Ардын түр засгийн газраас Баруун хойт хязгаарыг тохижуулах төлөөний түшмэлээр томилогдож, цагааны цэрэгтэй байлдан хүндээр шархдаж явжээ. Улаанбаатарт эргэж ирээд Намын Төв Хорооны дэд, тэргүүн даргын албыг хашиж, Улсын бага хурлын гишүүн, тэргүүлэгчээр сонгогдож байжээ. 

1925 онд МАХН-ын дарга Ц.Дамбадорж, Судар бичгийн хүрэээлэнгийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга Ц.Жамсранноров, Цэргийн явдлын яамны сайд Хатанбаатар Магсаржав, Гэгээрлийн яамны сайд Эрдэнэбатхаан тэргүүтэй хариуцлагатай алба хашиж байсан хүмүүс монгол хүүхдүүд өрнөдөд боловсрол эзэмшихээр явуулах ажлыг зохион байгуулжээ. Ийнхүү Гэгээрлийн яамны сайд Эрдэнэбатхаан, Банзарын Ишдорж нар 1926 оны 5 дугаар сарын 25-26-нд анхны 35 хүүхдүүдийн хамт хөдөлж Берлин хүргэж өгсөн байна. 

1928 оны сүүлээс ЗХУ дахь Монголын элчин төлөөлөгчийн газарт худалдааны төлөөлөгч, 1929-1932 онд Москвагийн Улс ардын аж ахуйн дээд сургуулийг төгсч янз бүрийн ажил эрхэлж байв. Ц.Дамбадорж нам, засгийн төв хэвлэл “Ардын эрх”, “Үнэн” сонин, “Монгол ардын нам” сэтгүүлийн анхны эрхлэгчээр ажиллаж, Монголын хувьсгалт хэвлэлийг хөгжүүлэхэд томоохон хувь нэмэр оруулсан ардын ардчилсан шинэ Монгол улсын авьяас билэгтэй анхны сэтгүүлчдийн нэг байсан. 

1934 оны 6 дугаар сард Москвад нас барсан. 

## Уран бүтээл 
“Толбо нуур” түүхэн баримтат тууж, “Майн нэгний өдөр” зэрэг хэд хэдэн ном бичсэн зохиолч юм.

Ф.Энгельсийн “Өрх гэр, өмчит хөрөнгө хийгээд засаг төрийн үүсгэл” зэрэг улс төр, утга зохиолын олон бүтээлийг орчуулсан шилдэг орчуулагч байв.

Ц.Дамбадорж сэтгүүлчээр ажиллаж байсан хугацаандаа нийгэм, улс төрийн сэдвээр 100 гаруй өгүүлэл, найруулал, нийтлэл хэвлүүлж, Монгол ардын хувьсгалын анхны илүүдийн баатарлаг үйл явдлыг үнэн мөнөөр нь тусгаж, хойч үеийнхэнд үлэмж арвин бүтээл үлдээсэн байна.

Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга
Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1934 онд өнгөрсөн
Ангилал:БНМАУ-ын Улсын Бага хурлын гишүүн
Дедукци

**Дедукци** (латин. *deductio* «илрүүлж авах», англи. *Deduction,* орос. *Дедукция*)- Шинжлэх ухаан, танин мэдэхүйд түгээмэл хэрэглэдэг судалгааны логикоор тунгаан, ургуулан бодох арга юм. Өргөн утгаар нь авч үзвэл ерөнхий мэдлэгээс тусгай, эсвэл нэгж мэдлэгт шилжих үйл явцыг агуулдаг тунгаан бодох логик арга мөн. Энэ утгаараа нэгжээс ерөнхийд шилжих арга болох индукцийн эсрэг ойлголт гэж үзэж болно. Орчин үеийн шинжлэх ухааны арга зүй болон логикт дедукцийг нэлээд явцуу утгаар нь авч үздэг болж, баримжаанаас дүгнэлтэд шилжих замаар эхнийх үнэн байвал сүүлчийнх үнэн байдаг гэсэн баталгааны үндсэн дээр дүгнэлт гаргах үйл явц гэж тодорхойлж байна. 

Дедукцийг шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн аргын хувьд шинжлэх ухааны онолыг боловсруулахад өргөн хэрэглэдэг нэг арга юм. Энэ аргыг голлон хэрэглэдэг шинжлэх ухааныг дедуктив шинжлэх ухаан гэж нэрлэдэг. Үүнд юуны өмнө математик болон логик багтдаг. Дедукцийн үйл явцыг танин мэдэхүйн онол, сэтгэл судлал, логикийншинжлэх ухаан судалдаг юм. Танин мэдэхүйн онол дедуктив үйл явцыг мэдлэгийн хөгжилтэй холбон авч үзэж, шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн аргуудын систем дэх тэдний эзлэх байрыг тодорхойлж, гарвал зүйн үүднээс судалдаг онцлогтой. Сэтгэл судлал дедуктив үйл явц хувь хүний сэтгэхүйд яаж явагдаж, яаж бүрэлддэгийг судалдаг. Тэгвэл логикийн судлагдахуун нь дедукцийн хуулиуд ба зарчмууд, тэдний хоорондын харьцаа, энэхүү хуулиуд болон зарчмуудын тогтолцоо болдог. Логикийн илрүүлсэн дедуктив үйл явцуудын формаль шинж чанар нь тэднийг компьютерын техникийг ашиглах замаар автоматжуулах буюу хиймэл оюун хэлбэрээр ашиглах боломж олгодог байна.