open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэлгэрсайханы Амарсайхан

**Дэлгэрсайханы Амарсайхан** нь Булган аймгийн Сэлэнгэ суманд 1989 оны 1-р сарын 7-нд төрсөн, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### 1. Шөвгөрсөн амжилт
#### 2. Дөрөв давсан амжилт
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Сэлэнгийн (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Батцэнгэлийн Чимэдвандан

**Батцэнгэлийн Чимэдвандан** нь Завхан аймгийн Их-Уул сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## *Барилдааны амжилт*
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Тайлбар 
Ангилал:Улсын начин
Бадрахын Ганзориг

**Бадрахын Ганзориг** нь Увс аймгийн Тэс сумын харъяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр

**Шоовдойхүүгийн Шинэбаяр** ( Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харьяат) үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх. Түүний аав Доржпаламын Шоовдойхүү мөн улсын начин цолтой.

#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улсын начин
Ганболдын Баасандорж

**Ганболдын Баасандорж** нь Завхан аймгийн Баянхайрхан сумын харъяат. Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх

#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Алтангэрэлийн Алтанхуяг

**Алтангэрэлийн Алтанхуяг** нь Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт
Ардын хувьсгалын ойн жилүүдэд төрийнхөө их баяр наадмын зүлэг ногоон дэвжээнд 94 жилийн ойгоор Төв аймгийн Заамар сумын харьяат улсын өсөх идэр начин Жанчивын Отгонбаяраар гурав, Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат улсын харцага Найдангийн Түвшинбаяраар дөрөв, Увс аймгийн Баруунтуруун сумын харьяат улсын аварга Сүхбаатарын Мөнхбатаар тав давж шөвгөрөн   "Монгол улсын начин " хэмээх эрхэм цолыг гучин долоон насандаа хүртсэн билээ. 

Мөн Ардын хувьсгалын 87, 89, 90 жилийн ойнуудаар дөрөв давж тавын даваанд өвдөг шорооджээ.                

#### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Монголчууд
Чагнаадоржийн Ганзориг

**Чагнаадоржийн Ганзориг** нь Архангай аймгийн Булган сумын харъяат. Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх

## *Үндэсний бөх* 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Улсын наадамд шөвгөрсөн амжилт 
Ардын хувьсгалын 94 жилийн ойн баяр наадмаар Увс аймгийн Хяргас сумын харьяат сумын заан Ц.Мөнх-Эрдэнээр нэг, Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат аймгийн арслан Н.Батсайханаар хоёр, Баянхонгор аймгийн Богд сумын харьяат аймгийн арслан Б.Бат-Оршихоор гурав, Булган аймгийн Бүрэгхангай сумын харьяат улсын заан М.Өсөхбаяраар дөрөв давж тавын даваанд  Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат аймгийн арслан О.Хангайтай тунан барилдаж даван " Монгол улсын начин " хэмээх эрхэм цолыг хүртсэн. 

#### Улсын наадамд барилдсан амжилт 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Эрдэнэбатын Даш

**Эрдэнэбатын Даш** (Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай суманд 1992 оны гуравдугаар сарын 23-нд төрсөн) үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх.

Эцэг Эрдэнэбат, эх Энхжаргал нар нь малчин хүмүүс байдаг. Эхийн аав буюу өвөг эцгийн ах нь цэргийн заан Цэвээндаш гэж хүн байжээ. Эцгийн талд бөхийн удам байхгүй гэжээ. 

Анхны багш нь аймгийн арслан Д.Дэлгэрбат. 2008 оноос Дэлгэрбат багшийн бөхийн секцэнд хичээллэж, бөх болох гараагаа эхлүүлжээ.

Аварга Биеийн тамирийн дээд сургуульд сурч төгссөн.

Биеийн өндөр 182 см, жин 120 кг орчим.

## Амжилт
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:Эрдэнэдалайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Чулуунбаатарын Батчулуун

**Чулуунбаатарын Батчулуун** нь Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.

## *Үндэсний бөх* 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Улсын наадамд шөвгөрсөн амжилт 
Ардын хувьсгалын 93 жилийн ойн баяр наадамд Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат залуу бөх Ф.Мөнхсүхээр нэг, Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат аймгийн арслан Н.Батсайханаар хоёр, Төв аймгийн Заамар сумын харьяат улсын өсөх идэр начин Ж.Отгонбаяраар гурав, Дорноговь аймгийн Эрдэнэ сумын харьяат улсын харцага А.Цацабширээр дөрөв, Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын харьяат улсын заан Б.Сайнбаяраар тав давж шөвгөрөн " Монгол улсын начин " хэмээх эрхэм цолыг хүртсэн.

Ардын хувьсгалын 96 жилийн ойн баяр наадамд Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат сумын начин О.Бат-Эрдэнээр нэг, Дундговь аймгийн Говь-Угтаал сумын харьяат аймгийн арслан А.Саруулсайханаар хоёр, Булган аймгийн Гурванбулаг сумын харьяат аймгийн арслан Д.Амаржаргалаар гурав, Завхан аймгийн Нөмрөг сумын харьяат улсын харцага Д.Бат-Эрдэнээр дөрөв, Завхан аймгийн Их-Уул сумын харьяат улсын гарьд Б.Гончигдамбаар тав давж шөвгөрөн начин цолоо батлан " Өсөх идэр " чимэг нэмсэн.

#### Улсын наадамд барилдсан амжилт 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Базаргүрийн Бадамсүрэн

**Базаргүрийн Бадамсүрэн** нь Завхан аймгийн Алдархаан сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Дизель хөдөлгүүр

**Дизель хөдөлгүүр** нь дотоод шаталтын хөдөлгүүрт орох ба энэ хөдөлгүүрийг 1893 онд зохион бүтээсэн Рудольф Дизелийн нэрээр нэрлэгджээ. Энэ хөдөлгүүр нь агаарыг шахалтаар халаан, халсан агаарт  шатахууныг тоосруулан өгснөөр өөрөө ноцдог онцлогтой. 

Дизель энэхүү технологио Аугсбургын машины үйлдвэр дээр зохион бүтээсэн ба тус фабрик нь сүүлд байгуулагдсан MAN үйлдвэрийн суурь байв.

Дизель хөдөлгүүрүүд нь хоёр тактын болон дөрвөн тактын цилиндр хувилбар байдаг.

## Технологи 
### Зарчим 
Бензин хөдөлгүүр нь шатах хөндийд тухайн чадалд шаардагдах шатах түлш-агаарын-холимогийг хэмжээгээр нь тунчлан өгдөг бол дизель хөдөлгүүрийн хувьд цилиндрийн хөндийд үргэлжийн дүүрэн агаараар (эсвэл агаар+шатсан агаарын холимог) дүүргэгдэх ба энэхүү агаарын даралт нь турбо дизель хөдөлгүүрт хоёр бар хүртэл даралттай байна. Тус агаарыг шахах тактаар 20:1 хэмжээгээр шахан нягтруулах ба уг шахалтын улмаас 700-аас 900°C хүртэл хална (шахалтын дулаан).

## Түүх 
## Ном 
* Рудольф Дизель: *Theorie und Konstruktion eines rationellen Wärmemotors zum Ersatz der Dampfmaschine und der heute bekannten Verbrennungsmotoren.* Springer, Berlin 1893.
* Рудольф Дизель: *Die Entstehung des Dieselmotors.* Springer, Berlin 1913.

## Цахим холбоос 
* 150 жил - Рудольф Дизель ба түүний дизель хөдөлгүүр

Ангилал:Дотоод шаталтын хөдөлгүүр
Феррари ЛаФеррари

**Феррари ЛаФеррари** нь Италийн спорт загварын автомашин үйлдвэрлэгч Феррари компанийн супер спорт автомашин ба түүнийг 2013 оны гуравдугаар сарын 5-нд Женевийн автомашины үзэсгэлэн дээр шинэ шилдэг загварын тэрэг хэмээн танилцуулсан байна. Ферраригийн анхны эрлийз хөдөлгүүртэй цуврал загвар нь *HY-KERS* гэж Феррарид нэрлэгдэх ба энэ нь Формула-1-ийн KERS технологиос гаралтай юм. ЛаФерраригийн өмнөх үеийн загварт Феррари Энцог тооцдог байна. Нийт 708 кВт-ын (963 морины хүч) чадалтайгаараа Феррари маркийн хамгийн чадалтай хоёр суудалт автомашин юм.
## Ерөнхий
Энэ тэрэг нь Ферраригийн дизайны хэлтсээс гаргасан олон цуврал загварын үр дүн ба түүнийг МкЛарен P1 болон Порше 918 Спайдертэй адилтгаж болно.

## Зургийн цомог

LaFerrari at Goodwood 2014 001.jpg|Феррари ЛаФеррари
2013-03-05 Geneva Motor Show 8278.JPG|ЛаФеррари ар талаасаа

## Цахим холбоос 
* Ferrari.com: герман хэлний цахим хуудсан дахь Феррари ЛаФеррарийн мэдээлэл

## Эшлэл
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
ЛаФеррари
Ангилал:Купье
Ангилал:Родстер
Феррари Калифорниа

**Феррари Калифорниа** нь Италийн спорт загварын автомашин үйлдвэрлэгч Феррари компанийн спорт автомашин юм.

## Зургийн цомог

Ferrari California – Frontansicht (1), 12. August 2013, Düsseldorf.jpg|Феррари Калифорниа
2014-03-04 Geneva Motor Show 1452.JPG|Калифорниа ар талаасаа

## Цахим холбоос 
* Ферраригийн албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Калифорниа
Ангилал:Кабриолет
Лхагвын Лха-Очир

**Лхагвын Лха-Очир** нь Завхан аймгийн Алдархаан сумын харъяат, Үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх. 

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:Монголчууд
Шкода Авто

**Шкода Авто** (чехээр ***Škoda Auto***, ) нь Чехийн автомашин- болон хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч бөгөөд 1895 онд Лаурин & Клемент нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан нь ба энэ салбартаа хамгийн эртний аж ахуйн нэгжийн тоонд ордог. Дэлхийн нэгдүгээр дайны улмаас хямралд орсон байсан тус компанийг 1925 онд машин үйлдвэрлэгч концерн Шкода худалдан авчээ. Тус концерн 1945 онд улсын мэдэлд очсон аж.

1991 онд *Шкода автомобилова, а.с.* гэх нэртэй байсан компанийн хувьцааг Фолксваген ХК эхлээд цөөн хувийг эзэмших болсон ба сүүлд 100 % эзэмшсэн. Үүнээс гадна өнөөдөр *Шкода Транспортацион а.с.* гэдэг машин үйлдвэрлэлийн компани байх ба түүний үндсэн бүтээгдэхүүнд зүтгүүрийн галт тэрэг, автобус, трамвай зэрэг орно. Тус компани нь Шкода Автын адил Шкода концерноос үүсэлтэй.

2016 онд Шкода нийт 1.127.700 тээврийн хэрэгслийг борлуулжээ. 2014 онд анх удаагаа Шкода нэг жилийн дотор 1 сая гаран автомашиныг борлуулсан байна (1.037.226). 2013 оны хоёрдугаар сарын 8-нд Шкода компани 15 сая дахь автомашинаа үйлдвэрлэн нийлүүлсэн баяраа тэмдэглэв. 2013&nbsp;онд Шкода дэлхий даяар 920.750&nbsp;автомашиныг нийлүүлжээ. Компанийн нэр нь аж үйлдвэржүүлэгч Эмиль Шкодагийн нэрээр нэрлэгдэж явдаг.

## Түүх 
### 1895-1905 он: Лаурин & Клементийн үүсэл 
Энэхүү аж ахуйн нэгжийг 1895 оны арванхоёрдугаар сарын 18-нд номын худалдаач Вацлав Клемент болон унадаг дугуйн механикч Вацлав Лаурин нар Млада Болеславд үндэслэн байгуулжээ. Лаурин унадаг дугуйн засварын газрыг хамтран эзэмшигч байсан байна. Компанийг үүсгэх шийдвэрийг Клемент анх гаргажээ. Тэрбээр Дрездений унадаг дугуй үйлдвэрлэгч Зайдел & Науманнаас авсан унадаг дугуйнхаа эвдрэлийг засуулахаар чех хэлээр гомдол гаргасаныг нь үл тоосон учир өөрийн гэсэн дугуй засварын газартай болохоор шийджээ. 

Эхэндээ тэд Славиа маркийн унадаг дугуйг үйлдвэрлэх болон засварлах ажлыг гүйцэтгэж байгаад гурван жилийн дараагаастуслах хөдөлгүүртэй загваруудыг бас үйлдвэрлэжээ. 1898 онд Млада Болеславын гадна талд жижигхэн фабрик байгуулан 40 ажилчинтайгаар үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсэн байна.

## Бэлгэдэл 
### Шкодагийн логоны зураг

13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-176.jpg|Индиан хүний толгойн дүрстэй лого
Skoda-logo-muzeum-mlada-boleslav.jpg|Далавчтай сум 1936
13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-225.jpg|Энэ логог маш цөөн хэрэглэжээ
Škoda logo from 2011.jpg|Одооны загвар нэрийн хамт
13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-233.png|2013 (Одооны тээврийн хэрэгслүүд дээрээ хэрэглэж буй лого)

## Цахим холбоос 
* *Шкода компанийн албан ёсны цахим хуудас*

## Эшлэл 

Ангилал:Маркийн нэр
Ангилал:Млада Болеслав
Ангилал:Моторт спортын баг
Ангилал:Хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч
Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Чехийн автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:1895 онд байгуулагдсан
Талх чихэр ХК-ны нэрэмжит барилдаан

**Талх чихэр ХК-ны нэрэмжит барилдаан** - 2006 оноос хойш жил бүр явагдаж буй Цагаан сарыг угтсан үндэсний бөх барилдаан.

## Түрүү, үзүүр 
Ангилал:Үндэсний бөхийн цол олгодоггүй барилдаан
Хавсалемийн Асен

**Хавсалемийн Асен** нь Ховд аймгийн Булган сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Булганы (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Хавидений Айдос

**Хавидений Айдос** нь Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын харъяат, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх

### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Монголчууд

Ангилал:Цэнгэлийн хүн‎
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Казахууд
Элбэгийн Баасандорж

**Элбэгийн Баасандорж** нь Завхан аймгийн Баянтэс сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг

**Чавхдаст хөгжим** гэж, чавхдасыг нь чичиргэж дуугарган тоглодог хөгжмийн зэмсэг юм. 

Чавдаст хөгжмийн чавхдасыг юугаар чичиргэж байгаагаас нь хамаарч чавхдаст чимхүүр (ятга, шудрага), чавхдаст нумт (морин хуур, хуучир, шанаган хуур), чавхдаст цохилуур (ёочин) хөгжим гэж ялгана.
Чинзоригийн Эрдэнэсайхан

**Чинзоригийн Эрдэнэсайхан** нь Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын уугуул, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## *Барилдааны амжилт*
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл

**Булган-Эрдэнийн Түмэндэмбэрэл** нь Булган аймгийн Орхон сумын уугуул, Үндэсний бөхийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.

## Амжилт
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Орхоны (Булган) хүн
Ангилал:1992 онд төрсөн
Хишгээгийн Алтансүх

**Хишгээгийн Алтансүх** нь Дорнод аймгийн Сэргэлэн сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
Жаргалсайханы Дагва-Очир

**Жаргалсайханы Дагва-Очир** нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан

**Эрдэнэбилэгийн Энх-Амгалан** нь Булган аймгийн Могод сумын харьяат. Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Гэр бүл
Энх-Амгалангийн төрсөн ах нь улсын өсөх идэр начин Эрдэнэбилэгийн Энхбат юм.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Могодын хүн
Гансүхийн Хишигбат

**Гансүхийн Хишигбат** нь Ховд аймгийн Алтай сумын харъяат. Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Алтайн (Ховд) хүн
Рон Уизли

**Рон Уизли** () нь Английн зохиолч Жоанна Роулингийн "Харри Поттер" 7 цуврал номын дүр юм. Түүний бүтэн нэрийг **Роналд Билиус Уизли** гэх ба цэвэр цусны шидтэн юм. Артур ба Молли Уизлигийн бага хүү тэрбээр 5 ах, нэг охин дүүтэй. Улбар шар үстэй, сэвхтэй Рон нь Хогвартс Ид Шид, Илбэ Увидастны сургуульд 1991 онд элсэн орж, эр зоригтнуудын сурдаг "Гриффиндор" тэнхимд хуваарилагдсан (Уизлигийн гэр бүл бүгдээрээ Гриффиндор тэнхимд хуваарилагддаг). Хогвартсад сурч байх үедээ Харри Поттер, Хэрмаини Грэнжертэй найзууд болж, Лорд Волдемортын эсрэг хамтдаа эрэлхгээр тулалдсан юм. Гэр бүл нь ядруухан амьдардаг учраас үргэлж ах нарынхаа хуучин юмнуудыг хэрэглэдэг.
 
*Нүдний өнгө: Цэнхэр
*Үсний өнгө: Улаан
*Боггарт: Арагог аалз
*Патронус: Жэк Рассил Терир (Жижиг Нохой)
*Ажил: Ид шидийн яаманд Аврор (хар шидтэнүүдтэй тэмцдэг шидтэнүүд)

Роналд Уизли нь Хэрмаини Грэнжертэй гэрлэж Рөүз, Хюго гэсэн хоёр хүүхэдтэй юм. Түүний дүрд Английн жүжигчин Руперт Гринт тогложээ.

Ангилал:Харри Поттер
Ангилал:Утга зохиолын дүр
Ангилал:Зохиолын дүр
Батсүхийн Зоригтбаатар

**Батсүхийн Зоригтбаатар** (1995 оны 3 сарын 25 нд төрсөн) нь Монгол Улсын Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харьяат үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой, "**Цахилгаан Зоригоо**" нэрээр ард түмэнд танигдсан уран барилдаантай бөх. Тэрээр 2013 онд сумын заан, 2016 онд бүх цэргийн наадамд 5 давж цэргийн начин, 2017 онд Архангай аймгийн наадамд 6 давж шөвгөрөн аймгийн харцага, 2018 онд Налайх дүүргийн наадамд үзүүрлэн аймгийн заан, мөн онд Орхон аймгийн наадамд түрүүлж аймгийн арслан цолыг дараалан хүртэж амжилтаа ахиулсан. 2020 оны Ардын Хувьсгалын 99 жилийн ойн баяр наадмаар 6 давж улсын харцага цол хүртэж, 2022 оны улсын баяр наадамд зургаа давж цолоо батлан чимэг хүртсэн. 

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Эшлэл 
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:1995 онд төрсөн
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Батцэнгэлийн хүн
Очирпүрэвийн Оюунбаатар

**Очирпүрэвийн Оюунбаатар** нь Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн заан
2016 оны Дархан-Уул аймгийн наадам

Тулгар төрийн 2225, Их Монгол Улсын 810, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, Дархан-Уул аймгийн баяр наадамд хүчит 224 бөх барилдаж нэг хурц арслан, аймгийн заан нэг, аймгийн начин цолтон гурав төрөн гарчээ. 

### Шөвгөрсөн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
**Наймын даваа**
# **А.а Г.Ганням** - с.з С.Очирбат

#
Янь Лянькэ

**Янь Лянькэ** (**Ян Лиан Кэ**, ) бол 1958 онд Хэнань мужид төрсөн, Хятадын орчин үеийн хамгийн алдартай зохиолчдын нэг билээ. 1979 оноос зохиол бүтээлээ туурвиж эхэлсэн тэрээр 1985 онд Хэнаний их сургуулийн утга зохиолын анги, 1991 онд Цэргийн урлагийн их сургуулийн утга зохиолын салбарыг тус тус төгсчээ. Тэрээр “Дин тосгоны зүүд”, “Баяр баясгалан”, “Дөрвөн судар”, “Ард түмэндээ үйлчлэх нь”, “Эцэг” гэх мэт 20 гаруй өгүүллэг, тууж, роман хэвлүүлснээс зарим нь кино зохиол болон гарчээ.

Зохиолч Янь Лянькэ нь дэлхийн хэмжээний  шагнал болох Чехийн "Франц Кафкагийн шагнал 2014" болон Хятадын хамгийн нэр хүндтэй "Лү Шүнь утга зохиолын шагнал", "Лао Шэ утга зохиолын шагнал", Япон дахь "Твиттерийн олон улсын уран зохиолын шагнал 2014" гэх мэт нэр хүндтэй шагналууд хүртсэн юм. Мөн дэлхийд алдартай Английн "Бүүкэрийн олон улсын шагнал 2013" шувтаргын шатанд тэнцсэн билээ. 
Түүний уран бүтээл Англи, Америк, Франц, Герман, Итали, Швед, Голланд, Испани, Португал, Турк, Япон гэх мэт олон оронд хэвлэгдэн уншигчдын хүртээл болсон. 

Тэрээр Хятадын утга зохиолын хүрээнд абсурд төрлийн мастер хэмээгддэг бөгөөд Нобелийн шагналд нэр дэвшсэн амжилттай зохиолч билээ. 

## Шагнал
*Франц Кафкагийн шагнал 2014
*Бүүкэрийн шагнал 2013, шувтаргын шатанд тэнцсэн
*Дэлхийн хятад хэлт утга зохиолын Хуа Зүн шагнал 2013
*Лао Шэ утга зохиолын шагнал 2004
*Японы олон улсын Твиттерийн шагнал 2015

### Шагналд өрсөлдсөн
*Чөлөөт гадаад өгүүллэгийн шагнал 2012
*Прикс Фемина Этранжэр 2012
*Ази эр хүн утга зохиолын шагнал 2011

Ангилал:Хятадын зохиолч
Ангилал:1958 онд төрсөн
Дамдины Хаянхярваа

**Дамдины Хаянхярваа** (**Дамдингийн Хаянхярваа** гэж харьяалахын тийн ялгалыг дүрмийн бусаар хэрэглэж дуудах нь олон, 1960 оны 1 сарын 7-нд төрсөн) нь Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Сангийн сайдаар ажиллаж байсан улс төрч. 2020 оны 10 сарын 12-нд "Эрдэнэс Монгол" төрийн өмчит компанийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдсон.

## Намтар 
### Бага нас 
### Ажил 
*1986 - 1989 онд Дархан хотын Угсармал барилга үйлдвэрлэлийн нэгдэлд Эдийн засагч
*1989 - 1990 онд Дархан хотын Монгол Ардын Хувьсгалт Намын хорооны зааварлагч
*1990 онд Дархан хотын БУН-ын харьяа НАБУС-н дарга
*1990 - 1991 онд Дархан хотын Ардын депутатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргаанд эдийн засагч, орлогч дарга
*1991 - 1993 онд Дархан хотын Төмөрлөгийн үйлдвэрт эдийн засагч, орлогч дарга
*1993 - 2000 онд Дархан хотын Ардын депутатуудын хурлын гүйцэтгэх захиргаа, аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын хэлтсийн дарга
*2000 - 2008 онд Дархан-Уул аймгийн Засаг дарга
*2008 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2010 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны дарга
*2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Сангийн сайд
*2012 - 2020 онд  Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2016 - 2018 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Улсын Их Хурал дахь Монгол Ардын Намын бүлгийн дарга
*2020 оны 10 сараас Эрдэнэс Монгол компанийн гүйцэтгэх захирал

### УИХ-ын гишүүн 
### Сангийн сайд 
## Шагналууд 
*1996 онд Эдийн засгийн тэргүүний ажилтан
*2002 онд Үйлдвэр, худалдааны тэргүүний ажилтан
*2003 онд Алтангадас одон
*2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
*2008 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын сангийн сайд
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Их-Уулын (Завхан) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Канадын радио

**Канадын радио** нь Канад улсад 1918 онд Монреал хотоос радио станц нэвтрүүлэг цацаж эхэлжээ. 1932 онд тус улсад Радио нэвтрүүлгийн байгуулага ”BSS” үүсжээ. 1936 онд Канадын парламент энэ байгуулагын тухай хууль баталжээ. 1968 онд баталсан нэвтрүүлгийн тухай хуулинд SBS  бол үндэсний хэмжээний өргөн нэвтрүүлгийн алба гэж тунхагласан байна. SBS  бол Канадын хамгийн хүчирхэг, нөлөө бүхий өргөн нэвтрүүлгийн корпораци бөгөөд олон нийтийн боон арилжааны радио телевизийг эгнээндээ багтаасанаараа онцлогтой. Канадад хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлийн үйл ажиллагааг “Канадын радио телевиз, холбоо харилцааны хороо” гэдэг байгуулага зохицуулдаг. Энэ байгуулага нь радио, телевиз төдийгүй,компьютерийн технологи, кабелийн болон хиймэл дагуулыг ашиглахтай холбоотой асуудлыг шийддэг. “CBC”  корпорацийн мэдэлд 800 радио станц, дахин дамжуулах техникийн төв байдаг. “CBC” корпорацийн мэдлийн радио телевиз нь англи, франц хэлээр нэвтрүүлэг дамжуулдаг. “CBC” корпорацийн мэдэлд “RADIO of CANADA”  багтдаг. “RADIO of CANADA”  нь гадаадын орнуудад зориулан дамжуулах нэвтрүүлгийг хариуцдаг. Боловсрол сургалтын нэвтрүүлгийг канадын орон нутгийн телевиз, радиогийн сувгууд нэвтрүүлэх үүрэг хүлээсэн. “CBC” корпорацийн бүрэлдэхүүнд багтдаггүй арилжааны жижиг радио, телевиз нь төрөөс ямар нэгэн дэмжлэг авдаггүй. Арилжааны радио станц нь зөвхөн зарлал сурталчилгаанаас олж байгаа орлогоор санхүүждэг. Харин “CBC” корпорацийн төсвийн 80 хувийг Засгийн газар,  үлдсэн 20  хувийг зарлал сурталчилгаа бүрдүүлдэг. 1953 оноос хойш хураамж авахаа больжээ. Канад улс нь эдийн засаг, улс төр, соёлын гээд бүх салбарт үндэсний хараат байдлаа хадгалахыг хичээдэг. Жишээ нь Канадын радиогоор нэвтрүүлж байгаа дуу хөгжмийн 30 хувь нь Канад байх ёстой гэсэн заалтыг мөрддөг байна.
Хятадын радио

Хятадын төв радио 1940 оны 12 сарын 30 нд анхны нэвтрүүлгээ явуулжээ. Энэ өдрийг БНХАУ-д радиогийн өдөр болгон өргөн тэмдэглэдэг байна. 1941 оны 12 сарын 3 нд Хятадын олон улсын радио байгуудагжээ. Гадаадын орнуудад  зориулан нэвтрүүлэг дамжуулдаг Хятадын цорын ганц радио нь энэ юм. Хятадын олон улсын радио байгуулагдсаны дараах эхэн vед єдєр бvр 15 минутын Япон хэлний нэвтрүүлэг явуулж байснаа, жар гаруй жилийн хөгжилтөөр өдөр бvр 38 гадаад хэл, Хятадын 4 нутгийн аялгуугаар дэлхийн олон газар руу 211 цагын нэвтрvvлэг цацдаг болжээ. 1949 онд БНХАУ-д 49 радио станц байсан бол 1961 онд энэ тоо 138 болж нэмэгдсэн юм. 
Хятадын удирдагч Мао Цэ Дун соёлын хувьсгал хийх үед радио, телевизийн үйл ажиллагаа олон хүндрэлтэй тулгарсан байна. Телевиз хаагдсан бол ердоо 25 радио үйл ажиллагаа явуулж байлаа. Харин 1970 аад оноос радиог нэвтрүүлэг эргэн сэргэжээ 1978 онд БНХАУ-д 385 радио ажиллаж радиогийн нэвтрүүлэг дахин дамжуулах 624 станц ажиллаж байлаа. 

1990 онд Хятадад 100 сая радио хүлээн авагч ашиглагдаж байлаа. 80 аад оны эхээр хятад улсад 1000 хүн тутамд16 радио хүлээн авагч ноогдож байлаа. 1984 оноос Хятадын олон улсын радио улсын дотооддоо гадаад хэлний нэвтрvvлэг явуулж эхлэн, FM91.5, дунд долгионы 1251 герцын долгионы байраар єдєр бvр 06:00-24:00 цагуудад Англи хэлний нэвтрvvлэг, FM88.7-гоор єдєр бvр 06:00-24:00 цагуудад Англи, Испани, Франц, Герман, Солонгос, Япон, Орос, Хятадын Гунжау аялгуу зэрэг 9 хэлний нэвтрvvлэг явж байна.Хятадын олон улсын радио дэлхийн олон тивийн 27 газар сурвалжлагч суулган Хятадын дотоодын олон муж, хот, єєртєє засах район тэрчлэн Шянган, Оомэнд сурвалжлагч суулган асар том мэдээ мэдээлэлийн системийг бvрдvvлжээ. 
80-аад оны эцэст Хятад улсад радио хүлээн авагч хийдэг 180 үйлдвэр ажиллаж байлаа. 1990 онд хятадын хүн амын 80 хувь нь радио нэвтүүлэг сонсдог байв. Хятадын ардын төв радио нь хэд хэдэн сувгаар нэвтрүүлэг явуулдаг. Хятадын төв радио үндэстэний цөөнхөд тооцогддог хүмүүст зориулан мрнгол, түвд, уйгар, казах, солонгос хэлээр нэвтрүүлэг дамжуулдаг сувагтай. Хятадын радиогийн 1-р сувгийн нэвтрүүлгийн 40 хувийг мэдээ эзэлдэг. Тайваньд зориулсан хоёр ч радио станц тунпунхуа болон өмнө зүгийн хятад хэлний аялагаар хоногт 38 цаг нэвтрүүлэг явуулдаг. 

1987 оноос Хятадын олон улсын радио Англи, Франц, Швейцарь, Орос, Испани, Канад, Мали, Бразил, Куба, Америк зэрэг арваад орны радиотай хамтран ажиллаж эхэлжээ. Хятадын олон улсын радиогийн Умарт Америк, Латин Америк, Европ, Африк, Баруун Азид зориулсан 20 гаруй хэлээр нэвтрvvлгийг дамжуулж байдаг. 1998 оны эцсээр Хятадын олон улсын радио интернэтээр нэвтрүүлгээ дамжуулдаг болжээ.
Японы радио

1925 оны 3 дугаар сарын 22 нд Токио хотод туршилтын журмаар радио нэвтрүүлэг хийжээ. Гэвч 1925 оны 6 сарын 12 ны өдрөөс тогтмол радио нэвтрүүлэг явуулж эхэлсэн юм. Санхүүгийн хүндрэлтэй тулгараад байсан Засгийн газар радио нэвтрүүлгийг явуулах эрхийг хувийн компанид олгожээ. Гэхдээ сонсогчдоос хураамж авахыг зөвшөөрсөн байна. Гэхдээ радио нэвтрүүлэг хараат бус байна гэж тунхагласан ч засгийн газар өөрийн хяналтаас радио нэвтрүүлгийг бүрэн гаргаагүй юм. Японы харилцааны яам хөтөлбөрийн агуулгад ценүур тогтоох эрхтэй байв. 

1926 оны 8 дугаар сарын 20 нд Япон улс “NHK” корпорацийг байгуулжээ. “NHK” корпораци Токио, Осака, Нагоя хотод ажиллаж байсан радиостанцийг эгнээндээ нэгтгэсэн байна. “NHK” өөрийн үйл ажиллагаагаа тогтмол өргөжүүлж байлаа. Радио станцйн тоо ч нэмэгджээ. Японд радио нэвтрүүлэг үүсэн бий болоод нэвтрүүлгийн сүлжээнд уран сайхны хөтөлбөр зонхилох байр суурьтай байв. Театрын тоглолтыг ч шууд дамжуулан агаарын долгионоор нэвтрүүлж байлаа. Романыг радиогоор уншиж сонсгох нь ч түгээмэл байлаа. 1931 оны хүртэл Японы радиогийн уриа нь “Хүнийг дээдлэе” гэж байсан бол цэргийн эрх мэдэлийг өргөжүүлж, Япон улс Манжуурыг эзлэн авсаны дараа “Төрийг дээдлэе” гэж уриа дэвшүүлжээ. Цэргийн хүмүүс радио нэвтрүүлэгт нөлөө үзүүлэх болжээ. 

Дэлхийн 2-р дайн хүртэл Японы хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл цэргийн номлолыг дэлгэрүүлэх чухал хэрэгсэл болж байлаа. 1950 оноос Японы парламент электрон хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлийн тухай хууль баталжээ. Энэ хуулиар Япон улсад арилжааны радио, телевиз байгуулах эрх зүйн үндэсийг бүрдүүлжээ. Хамгийн анхны арилжаан радио станц 1950 онд нээгджээ. Орчин үеийн Японы теле, радио нэвтрүүлгийн бүтэц нь хоёр туйлтай. Японы NHK  корпораци улсдаа хамгийн хүчирхэг нь болж чаджээ. 90-ээд оны эхээр Япон улсад 1269 радио станц ажиллаж байснаас 856 нь NHK корпорацийн мэдэлд байв. NHK  телевиз нь үзэгчдээс авсан хураамжаас санхүүждэг бол харин радио нь 1968 оноос цуцлагджээ. NHK-д зарлал сурталчилгаа үзүүлэхийг хориглосон байдаг. Арилжааны радиогоос хамгийн хүчирхэг нь “JAPAN”,”NIPPON” юм. Японд үйл ажиллагаа явуулж байгаа бүх радио, телевиз нь: нийгмийн амгалан тайван байдлыг хангах, улс төрийн асуудлаар тэнцвэртэй, дундыг баримтлах, тулгамдсан асуудлаар нийгмийн бүх бүлэг давхрааны үзэл бодолыг тусгах, мэдээлэл, танин мэдэхүй, сургалт, уран сайхны, цэнгээнт нэвтрүүлгийн хоорондын харьцааг тохируулах ёстой гэсэн журам мөрдөж ажилладаг.
Радио Улаанбаатар 102.5 ФМ

**Улаанбаатар Радио 102.5** нь 1995 оны 4-р сарын 8-нд байгуулагдаж хэт богино долгионы  радио өргөн нэвтрүүлгийг явуулах болсноор нийслэлд төдийгүй Монгол улсдаа анхны хувийн, стерио  дуугаралттай радио болсон бөгөөд Монголын  радио мэдээллийн салбарт томоохон шинэчлэлийг хийсэн  юм. Бид  Монголын хамгийн анхны Поп цомог болох МУГЖ Б.Сарантуяагийн “Return to desert ”, Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар Лувсаншаравын “Хэрлэнгийн эгшиг” , “Best of Mongolia” шилдэг дууны түүвэр, Монгол Улсын морин хуур чуулгын хөгжимчин СТА Б.Шинэбаярын “Хийморь” ардын хөгжмийн цомгуудыг дэмжин гаргасан.Манай хамт олон сонсогчиддоо шинэ мэдээ мэдээллийг хүргэхийн зэрэгцээ нийгэмд чиглэсэн нэвтрүүлгүүдийг бэлтгэн хүргэж байна. Тус радио нь эдийг засаг, нийгэм улс төр, шинжлэх-ухаан мэдээлэл,урлаг соёл,гоо сайхан,боловсрол эрүүл мэндийн асуудлыг хөндсөн нэвтрүүлгүүд явуулсаар ирсэн.     Эфирээр цацагдаж байгаа нийт цагийн ихэнх хувийг Монголын болон гадаадын,орчин үеийн,хуучны хит дуунууд  эзэлдэг  ба сонсогчиддоо цаг алдалгүй,шинэ содон мэдээ мэдээлэл, танин мэдэхүйн нэвтрүүлгүүд, шууд ярилцлагууд, радио шоу нэвтрүүлгүүдийг хүргэж байна.Манай радио нь үргэлж шинэ уран бүтээлчдийг дэмжиж, Монголын хөгжмийн ертөнцөд шинээр таниулах зорилготойгоор Ата Боргужин,Реппер  Thunder, Maberrent дуучин Ука, Хишигдалай,    Namone,Naagii,RataBuzz,Jiijah,Producer DJ Man on  the   Moon,Henza,Odonbat  гэх мэт уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллаж байна.Улаанбаатар Радио 102.5  нь “Цагийн  салхи” “UB Radio Top 20 Singles Chart" “Ялалтын   Парад”,  Repper’s Delight, “Mand Podcast “,“Tamiraa’s Mix”,“The Official UK Top 40 Singles Chart “, “Billboard Hot 100 “ "Golden Songs",Кино ертөнц,Music Mix зэрэг   хөгжмийн  хөтөлбөрүүдийг “Юу   сонсоно  түүгээр   хөгжинө ” гэсэн уриатайгаар өргөн нэвтрүүлгийн контентуудыг сонсогч нартаа хүргэдэг. Мөн  манай радиог  дэлхийн өнцөг булан бүрт online-р болон таблетнаас радиогийн App татан сонсох боломжтой. Өөрөөр хэлбэл App store-с УБ Радио 2.0 гэж  бичиж хайгаад, татан авч дуртай үедээ Iphone, Ipad, Ipod-г ашиглан УЛААНБААТАР РАДИО 102,5 -г сонсоно. Цаашид Дэлхийн жишигт хүрсэн Радио болох зорилгыг дэвшүүлэн ажиллаж байна.
Ангилал:Монголын радио станц
Шинэ долгион ФМ 107.5

**Шинэ долгион ФМ 107.5** нь Билэг санаа ХХК-ийн дэргэдэх радио станц юм. Энэ радио станц  1998 оны 5 сарын 15- наас нийт Улаанбаатар хот даяар ба тvvнд ойролцоох хотуудад хєгжим мэдээллийн нэвтрvvлгээ цацжээ. FM 107,5 нь хєгжим мэдээллийн, хувийн, арилжааны радио ба тус байгууллагад захирал, менежер, нягтлан бодох, 3 найруулагч, 3 хєтлєгч, 2 редактор, утасны оператор зэрэг нийт 11 хvн ажилладаг юм. Нийслэл хотод ажилладаг нийт FM радиостанцаас зєвхєн хоёр нь 24 цагийн нэвтрvvлэг цацдагийн нэг нь 107.5. Нийт нэвтрvvлгийн ихэнх хувийг монголын болон гадаадын поп, рок дуу, хуучны хит дуунууд эзэлдэг боловч бид манай 25-45 насны сонсогчдын сонсох дуртай мэдээ мэдээлэл, танин мэдэхvйн нэвтрvvлгvvд, шууд ярилцлагууд, радио шоу зэрэг олонд танил болсон олон нэвтрvvлэгтэй. Радио нэвтрvvлгийн хувьд “Гэртээ ганцаараа”, “Эрдэнийн хорол” зэрэг нь олны танил хэдийнэ болж єєрийн сонсогч олонтой юм. Мєн жолооч нарт зориулсан “Жолооны ард” хэмээх радио шоуг анх удаа vндэсний телевизтэй хамтран явуулж байсан. мєн цэцэрлэгийн насны хvvхдvvдэд зориулсан “Yлмэдэх цэцэгхэн хотхонд“ нэвтрvvлгийг UBS телевизтэй хамтран теле хувилбар болгон долоо хоногт 2 удаа нэвтрvvлж олон нийтийн хvртээл болгосон юм. “Ностальжи”, “Радио кола”, “Орос дуунд дуртай юу”, “Азийн дуу хоолой” зэрэг гадаад дуу хєгжмийн нэвтрvvлэг бэлтгэн цацдаг юм. Байгуулагдсан цагаасаа хойш хоёр удаа нийт 700 сонсогчдын дунд санал асуулга явуулж тэдний насны онцлог, ихэнхдээ хаана, хэзээ, ямар нэвтрvvлэг сонсох дуртай, реклам сурталчилгаанд яаж ханддаг тухай тодорхой хэмжээний мэдээлэлтэй болсон буюу жил болгон тодорхой тооны сонсогчдийн дунд санал асуулга явуулж нэвтрvvлгийнхээ бодлогод єєрчлєлт хийдэг байна.

Ангилал:Монголын радио станц
Хай-Фай Радио ФМ 98.9

Монголиан Мюзик Медиа ХХК-ийн дэргэдэх **Хай-Фай Радио FM 98.9** нь 2005 оны 1-р сарын 24-нд анхны нэвтрүүлгээ  нийслэлчүүддээ хүргэж эхэлсэн түүхтэй. Өнгөрсөн 4 жилийн турш тус радио 32 мянга гаруй цагийн эфир, 60 гаруй нэвтрүүлгийг сонсогчиддоо хүргэсэн байна. Хай-Фай Радио FM 98.9 нь дэлхийн болон монголын шилдэг альтернатив, рок шинэ дуу хөгжмийг сонсогчиддоо хамгийн түрүүнд хүргэдэг, хотын соёлыг сурталчилдаг, хөгжмийн боловсролыг дээшлүүлэх зорилготой ажилладаг.  Улаанбаатар хотод хөгжмийн хамгийн олон урсгал, тухайлбал, рок, жааз, сонгодог, поп, регги, ар-н-би соул, альтернатив, металл, чилл аут, электро, электо рок, хип-хоп гэх мэт 10 орчим урсгалаар дагнасан хамгийн олон хөгжмийн хөтөлбөртэй радио станц юм.

Hi-Fi 98.9  радио нь жил бүр “PLAYTIME” хөгжмийн наадам зохион байгуулдаг. Өнөөдөр манай орны радио нь өмчийн хэлбэрээр нь олон нийтийн, арилжааний хувийн, улсын гэсэн хоёр ангилагдаж байна. Нэвтрүүлэг дамжуулж байгаа аргаар нь  агаарын долгионоор, радио релейний шугамаар, хэт богино долгионы гэж хувааж болно. Сонсогчдийг хамрах хүрээгээр нь орон даяар нэвтрүүлэг цацдаг, орон нутгийн /аймаг, хотын/ гэж ангилж үздэг.

Ангилал:Монголын радио станц
Элгэн нутаг радио ФМ 96.9

**Элгэн нутаг радио ФМ 96.9** 2003 оны 1 сарын 14 нд анх удаа fm-100,1 долгионоор Элгэн нутаг радиогийнхоо эфирийг нээж 8 хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр ажиллаж сонсогчиддоо нэвтрүүлгээ хүргэж эхэлсэн. Ардын хувьсгалын 84-86, 90 ойн баяр наадмын хурдан морины уралдааныг Хүй долоо худагаас, мөн японы Сумо бөхийн барилдааныг шууд дамжуулж байсан зэрэг нь тухайн цаг үедээ радиогийн түүхэнд анх удаагийн үйл явдал байлаа. Сонсогч олныхоо хүсэл сонирхолыг дээдлэн хошин зохиомжит, монголын үе үеийн хаадууд, монгол улсын баатрууд, ерөнхий сайдууд, бурханы ном, уран уншлага, шүлэг өгүүллэгэн ролик, шторко нэвтрүүлдэг нь бидний онцлог юм. Мөн Монголын Нууц Товчоо түүхэн судар бичиг, Монгол нутгийн Чоно, Буурал анчны тэмдэглэл, Тунгалаг тамир, Алтайд зэрэг зохиол бүтээлүүдийг радиогийн бүтээл болгон нэвтрүүлжээ. Улмаар 2007 онд Тунгалаг Тамир романаараа Монголын анхны МР3 хос CD худалдаанд гаргасан билээ. Тус ЭХ ЭЛГЭН НУТАГ ХХК нь 2009 онд Харилцаа Холбооны Зохицуулах Хорооноос зарласан тендерт амжилттай оролцож 96,9 үелзэл дээр үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл авч 2010 оны 7 сарын 14 эхлэн FM-96,9 үелзэллээр нэвтрүүлгээ түгээж байна. Мөн хот хөдөөд шинээр фм радиогийн тоног төхөөрөмж нийлүүлэхээс гадна дууны фондоор ханган сургалтанд хамруулдаг. Бид цаг ямагт сонсогч олон түмнийхээ хүсэл сонирхолд нийцэхүйц зохиол бүтээл, дуу хуур, нэвтрүүлгүүдээр үйлчилж ажиллах болно. Элгэн нутаг радио нь Эх дэлхийд гэсэн уриатайгаар дэлхий даяар түгээж байна.

Ангилал:Монголын радио станц
Бага тархи

**Бага тархи**, cerebellum, төв мэдрэлийн тогтолцооны нэг чухал хэсэг бөгөөд булчингийн агшилтын ээлж дарааллыг зохицуулах ба тэнцвэрийг удирдана. Бага тархи нь их тархины дагзны хэсгийн ар доор, fissura transversa cerebri-гээр тусгаарлагдана. Бага тархи нь баруун зүүн хоёр хагас бөмбөлөг тэднийг хооронд нь холбох өтөнцөр хэсгээс, vermis бүтнэ. Доод талаас нь харахад тодорхой заагтай боловч дээд талаасаа тодорхой зааггүй хөндлөн атираа нэгээс нөгөөд тасралтгүй шилжиж байгаа харагддаг.
Бага тархины бор эд, substantia grisea, нь гадуураа болон төвдөө цагаан бодис нь corpus medullares дотроо байрлана.
Бага тархинд ховил, sulcus атираа, gyrus олон бий. Үүний дотроос хамгийн гүн нь fissura horisontalis үүгээр бага тархи дээд, доод хэсэг болж хуваагдана. Бага тархины өмнө талын сэтэрхий incisura an¬terior нилээд өргөн, үүгээрээ тархи багана (гүүр ба уртавтар тархи) -ыг бүсэлж, ороож бүтсэн ба ар талын сэтэрхий incisura pos¬terior нь чөлөөт байдалтай байна.  Бага тархи аа толгойноосоо гаргаад зажилаж байгааад  хийвэл нисдэг болдог гэж ангил эрдэмтэн 1985 онд Аналчико баталжээ
Их тархи

**Их тархи**, *Telencephalon*, нь анхандаа доод шатны амьтанд үнэрийг л мэдэхэд зориулагдсан төдий байснаа, амьтны цаашдын хөгжил, амьдралын шаардлагаас шинэ хэсэг анги нэмэгдэн түүний дотор төвүүд бий болж ирсэн түүхтэй гэдгийг дээр дурдсан билээ.
Их тархийг бүтэц, үйл ажиллагааны байдлаар нь дор дурдсанаар хуваана. Үүнд:
# Үнэрийн тархи, rhinencephalon, тархины өвөр талд нь байдаг хамгийн эртний (хуучин) жижиг хэсэг юм.
# Суурийн зангилаа. Эртний тархи, paleaencephalon,
# Тархины бор гадар, cortex, шинэ тархины neoencephalon хэсэг хамгийн гадуур хучиж байдаг учраас цув нөмрөг pallium, гэж ч нэрлэнэ.

Амьтдын амьдралын зан төлвийг тодорхойлон удирдах системд байдаг хоёр төрлийн рефлексээс гадна, хүмүүст гуравдах хэлбэрийн хамтын шинжтэй ухамсарт рефлекс байдаг юм.
Их тархи нь хувьсал хөгжлийн явцад, бусад бүх хэсгүүдээс түргэн хөгждөг учраас хамгийн том хэсэг нь буюу баруун зүүн хоёр тал бөмбөлгөөс, hemispherium cerebralis dexter et sinister тогтоно. Дагуу завсрын гүнд хөндлөн оршиж, хоёр тал бөмбөлгийг холбодог, хавтгай цагаан биеийг эвэрлэг бие, corpus callosum, гэнэ. Эвэрлэг биеийн хойд үзүүрийн зузааныг splenium, гэх ба их бие truncus corporis callosi, өвдөг, genu, өмнөд үзүүрт нугарсан хошуу rostrum, хошууны ялтас lamina rostralis, болон улмаар lamina terminalis гэсэн олон хэсэгтэй. Эд бүгд тархийг тууш завсрын дагуу зүсэхэд тодорхой үзэгдэнэ.
Эвэрлэг биеийн доод гадаргуу дээр, дагуу хоёр нимгэн бор эд бий. Эвэрлэг биеийн доогуур fornix гэдэг хоёр нуманцар махир цагаан бодис байрладаг. Үүний дунд хэсгийг их бие, corpus fomicis, эвэрлэг биеэс салан, дотогш өвөр тал руу үргэлжлэх хэсгийг нь багана, columna fomicis, харин хойшоо үргэлжлэх хэсгийг нь хөл, crus fomicis, гэх ба энэ нь хажуугийн ховдлын доод эвэрт, hyppocampus төгсөнө.

Хоёр хөлийн хоорондох тушаа маягийн хендлен ширхэгийг commissura fomicis гэнэ. Далайн морьны емнед үзүүр буюу багана нь, corpora mamillaria, хехенцер биед тегсөне. Баганын ар талд нь Монройн нүх байрлах ба түүний өмнөд тал нь тархины өмнөд холбоос, commissura cerebri anterior байрлана. Эвэрлэг биеийн доогуур далайн морь нь наалдан явж байгаад багана болон салахын хамт хооронд нь үүссэн гурвалжин зайг хааж (хажуугаас харахад) татагдсан хавтгай хаалт эдийг, septum pellucidum, түүний хоёр хавтгайн дундах (хооронд) босоо завсрыг cavum septi pellucidi, гэнэ. Тархины бор гадарга нь бусдаа далдлах учир суралцахад дөхөмтэйг бодож, тархийг хөгжлий нь эсрэг буюу гадар талаас дотор тал руу нь судлах нь зүйтэй юм.


Ангилал:Нейробиологи
Насангийн Лувсанжумба

"Жум" хэмээх **Насангийн Лувсанжумба** (1912-1996) нь Монголын сэхээтэн лам юм.

Тэрээр 1912 оны усан хулгана жил Түшээт Хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуунд аж төрж байсан Насан буюу нутгийнхандаа "Өндөр мээм" хэмээн алдаршиж хүндлэгдсэн эмэгтэйн анхны хүү болон мэндэлжээ. Сүүлд 1967 онд Монгол улсын төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч Сормууниршийн Дашдооров Өндөр мээмийн амьдралаар Өндөр ээж хэмээх тууж зохиож, 1968 онд бид бүхний сайн мэдэх Өндөр ээж уран сайхны кино бүтсэн түүхтэй.

Тэрээр бага наснаасаа эхлэн Өндөр гэгээний Авай ээждээ зориулан байгуулсан Цахиуртын жас Дорждамба дацанд шавилан сууж, бурханы номд шамдан суралцаж Човомбо, Голч лам зэргээр хурж байгаад их хэлмэгдүүлэлтийн үед мөн бусад лам, мяндагтнуудын адил баривчлагдан байцаагдаж, тухайн үед тодорхой хугацаагаар хоригдож хэлмэгдэн, арга буюу энгийн амьдралаар замнаж Г.Догоосүрэнтэй гэр бүл болж Л.Юндэндорж, Л.Ишханд гэх хүү, охин хоёртой болсон билээ. 

Ийнхүү 1950-иад оны сүүлээр одоогийн Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын "Их зам" нэгдэлд малаа нийгэмчилж, Цахиуртын бригадад аж ахуйн эрхлэгчээр, гэргий Г.Догоосүрэн нь бригадын үйлчлэгч зэрэг хөдөлмөр эрхэлж байгаад 1980-аад оны сүүлээр тэтгэвэртээ гарсан. Энэ хугацаанд түүний хөдөлмөрийг үнэлж төр засгаас Ардын хувьсгалын 50, 60 болон 70 жилийн ойн медалиуд, Таван жилийн гавшгайч цол тэмдэг болон баярын бичиг дипломуудаар шагнагдаж байсан. 

1980-аад оноос эхлэн бурхан шашныхаа үйл хэргийг үргэлжлүүлэн ном барлаж, эм барьж, одоогийн судлаач, эрдэмтэн мэргэд тухайн үед түүнтэй зөвлөлддөг, тэдэнд ном эрдмээ харамгүй зааж сургадаг байлаа. Мөн Цахиуртын жас, Дорждамба дацанг сэргээн шинээр дугана сүм байгуулах нөр их ажилдаа сэтгэл шулуудан нутгийн гучаад лам хуврагыг уриалан дуудаж мөн бага залуу лам нарт бурханы номыг заан сургаж, тус дацангийн ловон ламаар сууж, хурал номын дэг жаягаа сэргээн Майдар эргэж, Ганжуур залж, Шүтээнээ сэргээн тахиж нутгийн Номт овоо тахилгын уламжлалыг үргэлжлүүлэн, орон нутгийнхаа зон олондоо "Жум" хэмээн авгайлуулж хүндлэгдэн дээдлэгдэж байлаа. 

Тэрээр шашин номын үйл хэргээ үргэлжлүүлэн сэргээсээр шинээр баригдах дуганыхаа шавыг тавьж хараахан барьж чадалгүй 1996 онд хүнд өвчны улмаас мөнх бусыг үзүүлж түүний үр хүүхдүүд нь өвөөгийнхөө зорьж сэргээн босгох гэж байсан Дорждамба дацанг шав тавьсан суурин дээр нь барьж алдар хүндийг нь мөнхлөн дээдэлж буяны үйл хэргийг нь үргэлжлүүлэн явуулсаар ирсэн билээ.

Ангилал:Монголын буддын шашны лам
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Драгүн

**Драгүн**( — «драгун», буюу «луу» ) гэж европын зарим улсын армид байсан морьт цэргийн нэгэн төрөл юм. Драгүн цэрэг нь морьтой төдийгүй явган байлдах чадвартай тусгайлан сургагдсан морьт цэрэг.
 Нижегородын Драгуны хороо, 1797 — 1800 годов.]]
ы үед Оросын тугийг олзолсон Францын драгун ]]
 ын хамт]]

## Мөн үзэх
* Carabinier
* Gendarmerie
* Dragonnades

## Эшлэл
## Лавлах
* 
* 
* 

## Цаашид унших
* 

## Нэмэлт холбоос 
* Napoleonic Cavalry: Dragoons, Cuirassiers
* Saskatchewan Dragoons (Canada)
* British Columbia Dragoons (Canada)
* First Regiment of Cavalry (USA)
* The Society of the Military Horse
* “Field Marshal Nieto” Regiment of Cavalry (Perú)
* Perú 1970: Changing of the Dragoon Guard

Ангилал:Морьт цэрэг
Ангилал:Түүхэн цэргийн төрөл
Ангилал:Явган цэрэг
Аюушийн Түмэнсайхан

**Аюушийн Түмэнсайхан** (1939 оны 2 сарын 17-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монгол Улсын хамгийн анхны босоо ятга (Арфа) хөгжмийн хөгжимчин, Монгол Улсын соёлын тэргүүний ажилтан юм.

## Дурсамж
## Хөгжимдсөн уран бүтээлүүд
## Гавьяа шагнал
* Монгол Улсын "Соёлын тэргүүний ажилтан"
* Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз - "Радио телевизийн тэргүүний ажилтан"
* Монголын ахмадын холбоо - "Ахмадын алдар" тэмдэг
* Монгол Ардын Нам - "Хүндэт тэмдэг"

Ангилал:Ардын хөгжимчин
Ангилал:Босоо ятгачин
Ангилал:Монголын хөгжимчин
Ангилал:Ятгачин
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1939 онд төрсөн
Галуун гичгэнэ

** Галуун гичгэнэ ** - (), ()

Галуун гичгэнэ ишнийхээ зангилаануудаас үндэслэдэг нарийхан мөлхөө иш бүхий олон наст өвслөг хэвтээ ургамал. Ээрүүл хэлбэрийн бүдүүрсэн цардууллаг үндэснүүдтэй. Тасархайтсан өдлөг навч, хурц шар цэцэгтэй. Үржлийн найлзуур нь 15-60 см өндөр байна.

Хэт их намагжаагүй нугын чийглэг хөрсөнд ургах дуртайгаас гадна хужирлаг чийгтэй хөрсөн дээр ургаж чадна.

## Ашигласан материал 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Сөөгөн боролзгоно

** Сөөгөн боролзгоно ** - (), ()

1-1,5 метр өндөр, эгц босоо буюу заримдаа дэлгэмэл хэлбэртэй байдаг олон наст сөөгөн ургамал. Үелсэн хальстай саарлавтар хүрэн мөчрүүд нь нялх байхдаа торгомсог үслэгтэй байна. 3-5 заримдаа 7 жижиг навч бүхий хос бус өдлөг навчтай. Жижиг навчис нь уртавтар хэлбэртэй бөгөөд нилээд унгарилтсан байдаг. Мөчрийнхөө өвөрт ганц ганцаараа суусан хурц шар цэцэгтэй.

Ойн зах цоорхой, нугын хээрийн ургамалтай энгэр, гол горхины хөндий, намгархаг нуга зэрэг ургах орчны хамгийн олон янзын нөхцөлд зохицон ургадаг ургамал. Үүнээс шалтгаалж навчлалт, навчны унгиралт зэрэг тэжээлийн ач холбогдолтой хэсэг нь ихээхэн хувирамтгай байна.

## Ашигласан материал 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Сүүлчийн төрсөн өдөр

*** Сүүлчийн төрсөн өдөр *** - 2015 оны 10 сарын 17-нд нээлтээ хийсэн Монголын уран сайхны кино. Киног Г.Гантулга найруулж, гол дүрд Б.Чингүн, Б.Билгүүн нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2015 оны кино
Гацуурхан (кино)

*** Гацуурхан *** - 2016 оны 12 сарын 31-нд Монгол ТВ сувгаар гарсан инээдмийн Монголын уран сайхны кино.

Дүрүүдэд
* Ц.Чулуунбат
* С.Чимгээ
* Н.Түвшинбаяр

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2016 оны кино
Эх орон дуудаж байна

*** Эх орон дуудаж байна *** - 2014 оны 8 сарын 22-нд нээлтээ хийсэн түүхэн, зөгнөлт Монголын уран сайхны кино. Киног Д.Ангараг, В.Агар нар найруулж, гол дүрд Э.Ууганбаяр, Т.Баттулга, Г.Дөлгөөн-Аюуш нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2014 оны кино
Үхээд өгөөч хайрт минь

*** Үхээд өгөөч хайрт минь *** - 2017 оны 3 сарын 7-нд нээлтээ хийсэн тулаант, уянгын Монголын уран сайхны кино.

Киног Г.Бандицэрэн найруулж, гол дүрд Д.Төмөрчөдөр,	Р.Хонгорзул, Г.Бандицэрэн нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Хоёр амь

*** Хоёр амь *** - 2017 оны 2 сарын 3-нд нээлтээ хийсэн уянгын Монголын уран сайхны кино.

Киног Б.Ганболд найруулж, гол дүрд С.Болд-Эрдэнэ, Г.Гүндбилгүн, Д.Пүрэвсүрэн нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Хайрын дугуйлан

***Хайрын дугуйлан*** - 2016 оны 4 сарын 12-нд нээлтээ хийсэн хайр дурлалт, уянгын Монголын уран сайхны кино.

Киног Э.Аззаяа, Т.Лхагважав нар найруулж, гол дүрд Ц.Номин, Х.Ганхүлэг, Н.Анужин нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2016 оны кино
Азийн орнуудын жагсаалт

**Азийн орнуудын жагсаалтад** Ази тивд орших бүх улс орнуудыг жагсаан оруулав. 

Эдгээр улсуудаас гурав нь буюу Оросын Холбооны Улс, Казахстан, Туркийн газар нутгийн зарим хэсэг нь европ тивд бас оршдог. Евразийн хилийн зурвасыг яаж татсанаас шалтгаалан Гүрж, Азербайжан бүр цаашлаад Арменийн газар нутгийн хэсгийг нь Европ тивд оруулах нь бий. Египетээс зөвхөн Синайн хойг Ази тивд орших ба үндсэн газар нутаг нь Африк тивд оршино. Индонез болон Папуа Шинэ Гвинейн зарим хэсэг нь Австрали тивд байдаг.

## Эшлэл 
Ази тив
!
Цахиуртын жас

Дундговь аймаг Дэлгэрцогт сум дахь **Дорждамба дацан** буюу **Цахиуртын дацан**. / Дорждамба дацан, Далай ээжийн жас/

Дэлгэрцогт сумын төвөөс 28 км, Цахиурт багийн төв Номт овоо хэмээх газар энэхүү дацан хурал оршин тогтнож байжээ. Цахиуртын дацан хурал үүсэн байгуулагдсан нөхцөл шалтгаан он цагийн тухайд Үндэсний Төв архивын гар бичмэлийн фондод дараахи эх бичиг хадгалагдан үлджээ. Үүнд “ ... Цахирт дацан үүний уг эх нь Түшээт хаан Гомбодоржийн хатан Ханджамцад аягачин болж явсан эгч дүү хоёр хүүхэн байв. Тэр цагт Өндөр Гэгээнтэн Түшээт хааны агь болон мэндлэхэд хоёр аягачин хүүхний эгчээр эх бариулж аваад энхрийлэн өсгөв. Бага хүүхний хоёр хөхнөөс гэнэтэд шалтгаангүй байтал их сүүн асгаран гарсныг Өндөр Гэгээн шимэн зооглож лагшин өрнөн боловсроод их хүүхнийг Авайэжий, бага хүүхнийг Далай эжий хэмээн нэрийдэж Өндөр Гэгээнтнээс 32 сүүдэр зооглосон Энх Амгалангийн тавдугаар /1666/ онд өөрийн мутраар хар торгон дээр есөн зүйлийн эрдэнэсээр зурсан Балданлхам сахиус гайхамшигийн адистадтай нэгнийг хайрлав. Далай эжийд мөн тэр мэт бүтээсэн Махагал сахиус нэгнийг хайрлав. Тэр цагаас эхлэн хоёр аягачин, садан төрөл, отог хамжилгын хүмүүс нийтээр тэр хоёр сахиусыг өргөө байгуулан залж өдөр бүр жасаа хурлыг хурдаг заншил тогтсон. Бас Халх нийтээр Манжийн хааны төрд орохын үест Өндөр Гэгээнтэн Авай эжий, Далай эжий хоёрт хятад барын шунхан Ганжуур гүйцэд нэг нэгийг хайрласныг хойно Авай эжийг Үйзэн засаг Хаймчигийн үед манай хошууны Аавхүү ноён хэмээх тайжид худ худгай болгон өгч дацан хурал хамжлага сэлттэй уул хошуунд нийлүүлэн захируулсан ба бас Далай эжийг Дээрхийн шавийн Дархан ноёнд худ худгай болгон өгч хувийн хурал хамжлага сэлттэй Их шавьд нийлүүлсэний дараа хар шар олон сүсэгтэн өглөгийн эзэд Цахиурт хэмээх газар хурлын дуган барьж бурхан шүтээн олныг бүтээгээд жас сан байгуулан үргэлжийн хурал гаргасан амуй. ..” гэжээ. Уг дацан нь 20-р зууны эх буюу 1910-аад оныг хүртэл 5-6 ламтай цагийн хурал хурж байгаад тодорхой бус шалтгаанаар хаагджээ. Дуганыг хэзээ нураасан нь тодорхойгүй ба одоо дуганын туурь тус газарт Жум хэмээх нутгийн лам хуучин дуганыг сэргээн засварласан болно.
Ангилал:Дундговь аймгийн газар зүй
Ангилал:Дэлгэрцогт сум
Ангилал:Монголын хийд
Бугатти Вейрон 16.4

**Бугатти Вейрон 16.4** (фр. *Bugatti Veyron*) нь Францын автомашин үйлдвэрлэгч Бугатти Автомобилесийн супер спорт тэрэг бөгөөд автомашин үйлдвэрлэгч концерн Фолксваген ХК-иас Бугатти маркийн нэрээр хөгжүүлэн гаргажээ. Энэхүү тэрэг хэд хэдэн хурдны дээд амжилтыг  тогтоосон автомашин юм.

## Ерөнхий 
### Онцлог 
Бугатти Вейрон 16.4 супер спорт загварын тэрэгт олон онцлог бий. Үүний тоонд нэрийн нэг хэсэг болох 640 кг хүнд 16 цилиндр бүхий хөдөлгүүр (хурдны хайрцгийг оролцуулахгүйгээр 530 кг), цилиндрийн байршил нь давхар Ү-салаалсан хэлбэртэй (гэхдээ жинхэнэ W-хөдөлгүүр биш), 110 кг жин бүхий 7-араат давхар холбогч бүхий хурдны хайрцаг, дээд чадал нь 883 кВт (1200 м.x.), дээд хурд 431 км/цаг, дөрцөн турбо цэнэглэгч, 10 хөргөгч, дээд хэрэглээ нь 100 км-т 100 литр бензин, дээд мушгих момент 1500 Нм болон хурдатгал нь 0-с 100-км/ц-г 2,5 секундэд хүрдэг гэх мэт. 

Энэхүү хүнд тэргийг зогсоохын тулд карбон-керамик тоормосны дискийг угсарсан ба 100 км/цагаас зогсох хүртлээ 2,3 секундэд 31,4 метрийн замд туулна. 

### Өмнөх түүх 
1998 оны тавдугаар сард Фолксваген концерн урьдны автомашин үйлдвэрлэгч Бугатти маркийн нэрийн эрхийг худалдан авчээ. Яг тэр жилдээ энэхүү маркийг дахин амьдруулахын тулд анхны концепт тэрэгний загвараа нийтэд танилцуулсан нь дөрвөн суудалтай Бугатти EB 118 байв. Дараа жил нь EB 218 загвар болон дөрвөн хаалгатай дундын хөдөлгүүртэй лимузин EB 18/3 Хироны загваруудыг гаргажээ.

Bugatti Veyron 16.4 – Heckansicht (3), 5. April 2012, Düsseldorf.jpg|Ар талаасаа
Bugatti Veyron 16.4 – Innenraum, 5. April 2012, Düsseldorf.jpg|Дотор тал
Bugatti Veyron 16.4 2.JPG|Вейрон 16.4 концепт тэрэг

## Цахим холбоос 
* Бугаттигийн албан ёсны цахим хуудас

Вейрон 16.4
Ангилал:Купье
Ангилал:Суудлын автомашины загвар