Бага наадмын бөхийн барилдаан

## Сар шинийн барилдаан 
#### Бага наадмын түүх 
Анх “Нэгдэлчдийн өдөр”, “Малчдын сайн өдөр” хэмээн нэрлэж Мэдээлэл, Радио телевизийн улсын хорооны нэрэмжит болгон зохиож байсан цагаан сарын барилдаан 1963 оноос түүхээ эхэлсэн аж. 1963 оноос 64 бөх, 1971 оноос 128 бөх, 1991 оноос 256 бөх барилдуулж байгаа нь цагаан сарын бөхийн барилдаан чанар чансааны хувьд улсын наадмын дараа орох эрэмбэтэйг илтгэнэ. Гэхдээ зарим жилүүдэд бөхийн тоо өөрчлөгдөж байсан байна. Тухайлбал 1970 оны нохой жил 120 бөх, 1973 оны үхэр жил 104 бөх, 1976 оны луу жил 160 бөх барилдаж байсан гэдэг.

Хамгийн анхны буюу 1963 оны Нэгдэлчдийн баярын барилдаанд дархан аварга Ж.Мөнхбат шинэхэн улсын заан цолтой түрүүлж байв. Тэрээр ийнхүү цагаан сарын барилдаанд хамгийн залуу буюу 22 насандаа түрүүлсэн бөхөөр тодорсон бөгөөд түүний энэ амжилтыг өнөө хэр хэн ч эвдэж чадаагүй байна. Харин 1966 оны барилдаанд дархан аварга Х.Баянмөнх улсын заан цолтой дархан аварга Д.Дамдин, Ж.Мөнхбат нарыг орхиж анх удаагаа түрүүлсэн байдаг. Цагийг эзэлсэн хоёр Мөнх цагаан сарын барилдаанд дөрвөн удаа үзүүр түрүүнд таарахад Х.Баянмөнх гурван удаад нь давж байжээ.

Цагаан сарын барилдааны түүхийн бусад сонирхолтой статистик тоо баримтаас дурдвал, улсын харцага Ч.Өвгөнхүү 1969 онд Д.Дамдин, С.Цэрэн, Ч.Бээжин зэрэг гурван аваргыг дараалан хаян түрүүлж байсан удаатай. Энэ нь таван аваргатай барилдаанд улсын начин цолтой бөх түрүүлсэн анхны тохиолдол байв. Мөн цагаан сарын барилдаанд зодоглосон аваргуудаас түрүүлж үзээгүй нэг бөх нь Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат улсын аварга Ч.Бээжин юм.

Тэгвэл цагаан сарын барилдаанд түрүүлсэн жилийнхээ улсын баяр наадамд түрүүлсэн зургаан тохиолдол байдаг бөгөөд 1963, 1964 онд Ж.Мөнхбат, 1972, 1979, 1982 онд Х.Баянмөнх, 1978, 1983 онд Д.Цэрэнтогтох, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998 онд Б.Бат-Эрдэнэ, 2005 онд Г.Өсөхбаяр, 2013 онд Г.Эрхэмбаяр нар байна.

* **Хамгийн олон түрүүлсэн бөх** Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат дархан аварга Бадмааннямбуугийн Бат-Эрдэнэ 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2006 онуудад нийт 13 удаа түрүүлсэн.
* **Хамгийн олон үзүүрлэсэн бөх** Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат дархан аварга Дашдоржийн Цэрэнтогтох 1979, 1981, 1985, 1987, 1990 онуудад нийт таван удаа үзүүрлэсэн.
* **Хамгийн олон дараалан түрүүлсэн бөх**  Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат дархан аварга Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998 онуудад нийт 11 удаа дараалан түрүүлсэн.
* **Хамгийн олон дараалан үзүүрлэсэн бөх** Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харьяат улсын аварга Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар 2005, 2006, 2007 онуудад гурван удаа дараалан үзүүрлэсэн.
* **Хамгийн ахмад настай түрүүлсэн бөх**
* **Хамгийн залуудаа түрүүлсэн бөх** Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын харьяат дархан аварга Жигжидийн Мөнхбат 1963 онд 22 настайдаа улсын заан цолтой түрүүлсэн.
* **Улсын цолгүй түрүүлсэн бөх**

# Архангай аймгийн Хашаат сумын харьяат улсын аварга Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба 2010 онд цэргийн хурц арслан цолтой түрүүлсэн.
# Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат улсын харцага Шарын Мөнгөнбаатар 2011 онд аймгийн хурц арслан цолтой түрүүлсэн.
# Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат улсын начин Эрдэнэхүүгийн Мөнхжаргал 2022 онд аймгийн заан цолтой түрүүлсэн.

* **Улсын цолгүй үзүүрлэсэн бөх**
1.Увс аймгийн баруун туруун сумын харъяат у/а Б.Ганбат 98 оны үзүүр а/а цолтой
# Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумын харьяат улсын заан Цэрэндашдоржийн Магалжав 2000 онд аймгийн арслан цолтой үзүүрлэсэн.
# Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат улсын харцага Оргихын Хангай 2014 онд аймгийн арслан цолтой үзүүрлэсэн
# Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат улсын харцага Оргихын Хангай 2017 онд аймгийн арслан цолтой үзүүрлэсэн.

#### Түрүү үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
Түрүү үзүүр хүртсэн бөхчүүдийн цолыг одоогийн цолоор бичсэн бөгөөд түрүү, үзүүрт шалгаран үлдсэн бөхчүүдийн цолоор жагсаавал:

* Дархан аварга цолтон гучин зургаан түрүү, арван есөн үзүүр хүртсэн.
* Даян аварга цолтон нэг түрүү хүртсэн.
* Улсын аварга цолтон арван нэгэн түрүү, арван хоёр үзүүр хүртсэн.
* Улсын арслан цолтон дөрвөн түрүү, арван гурван үзүүр хүртсэн.
* Улсын гарьд цолтон хоёр түрүү, гурван үзүүр хүртсэн.
* Улсын заан цолтон зургаан үзүүр хүртсэн.
* Улсын харцага цолтон гурван түрүү, хоёр үзүүр хүртсэн.
* Улсын начин цолтон хоёр үзүүр хүртсэн.

#### Аймгуудын эрэмбэ 
## Аймаг цэргийнхний барилдаан 
#### Барилдааны түүх 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Аймгуудын эрэмбэ 
## Аймаг, цэргийн начингуудын барилдаан 
#### Барилдааны түүх 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Аймгуудын эрэмбэ 
## Сумын цолтон залуу бөхчүүдийн барилдаан 
#### Барилдааны түүх 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Аймгуудын эрэмбэ 
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт