Энэтхэг

**Энэтхэг**, албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улс** (БНЭУ) (, *Bhārat Gaṇarājya*, *Бхарәт Гәнәражй*), бол Өмнөд Азийн Энэтхэгийн хойгт орших бүрэн эрхт улс юм. Мөн дэлхийн 7-рт орох том газар нутагтай, хүн амын тогоороо 2024 оноос дэлхийд 1-рт тэргүүлж, эдийн засгаараа 4-рт ордог гүрэн гэгдэнэ. Пакистан, Хятад, Балба, Бутан, Бангладеш, Мьянмар зургаан улс оронтой хуурай газраар хил залгаж, Энэтхэгийн далайгаар хүрээлэгдэн оршдог. Бас Энэтхэгийн далайд Мальдив, Шри Ланка, Индонез гурван улстай усаар хиллэдэг бол Пакистаны хянаж буй нутгийг Жамму-Кашмир мужийнх гэж зүтгэдгээр болвол Афганистантай бас хиллэнэ.

Энэтхэгийн хойг, Энэтхэг орон бол Энэтхэгийн соёл иргэншил болон бусад эртний соёл иргэншил үүсэн цэцэглэсэн өлгий нутаг бөгөөд түүхийн ихэнх үед худалдааны замын зангилаа болж, суурин иргэншил, соёл, шашин цэцэглэн хөгжиж байжээ. Энэтхэгт Хиндү, Будда, Сикхизм, Жайна дөрвөн шашин үүсч хөгжиж байв. 

Энэтхэг 18-р зууны эхнээс 20-р зууны дунд үе хүртэл алхам алхмаар Британийн колони орон болсоор л байсан юм. 1947 онд тусгаар тогтносны дараа эдийн засаг, цэргийн хүчин маш ахицтайгаар хөгжсөн, одоо нэрлэсэн үнээр дэлхийн 12-р, худалдан авах чадвараар тэгшитгэснээр дэлхийн 4-р их жилийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнтэй улс болжээ. Гэхдээ тэрбум илүү хүнтэйн хувьд ядуурал, бичиг үсэг тайлагдалтын хувь доогуур зэрэг сул талуудтай байсаар байгаа.

## Нэр 
Тус орны **Энэтхэг** (мо.б *энэдхэг*, *enedkeg*) гэсэн монгол нэр дундад зууны согд хэлний ''yntk'k* гэсэн үгнээс гаралтай. Энэ нь цаашилбал эртний перс хэлнээ *«хиндү»* гэснээс гаралтай. *Хиндү* гэдэг бол «Инд мөрний газар орон» гэсэн утгатай юм. Самгарди хэлээр *«синдү»* гэдэг байв. Өрнөдөд перс, араб, грек, латинаар дамжин *«инд-иа»* гэсэн бүтэцтэй түгсэн. Их Могол Улсын хаад газар орноо лалын шашинтнаа өргөн тархсан дагавар залгаж *«индү-стан»* гэж нэрлэж байв. 

Бас нэгэн монгол нэр **Жагар** (мо.б. *жагар*, *jayar*) юм. Энэ нь төвөд хэлний *rgyadkar* үгнээс гаралтай бөгөөд үгчилбэл «цагаан улс» гэсэн утгатай. «Арван цагаан буянт номын цагаан түүх» номонд Энэтхэгийг «Замбуутив» гэсэн. Муж улсууд доод тал нь нэг албан ёсны нутгийн хэлтэй байдгаас гадна холбооны хоёр нутгийн адил (Пүдүчэрри, нийслэл Дели) өөрсдөө засгийн газраа сонгон байгуулах эрхтэй. Үлдэх холбооны таван нутаг улсын ерөнхийлөгчийн шууд хяналтанд байж төвөөс засаг даргыг нь томилдог. 1956 онд хүн амын зонхилох хэлийг харгалзан муж улсуудыг өөрчлөн байгуулсанаас хойш бараг өөрчлөгдөөгүй байна.
Холбооны нэгж тус бүр дотроо тойргуудад ( *zilā*, ; ) хуваагддаг. Өнөө үед улсын хэмжээнд 642 тойрог байна. Цаашилбал, дүүргийг хэд хэдэн техсил болгон хуваадаг.

**Энэтхэгийн 28 муж улс**

**Холбооны 8 нутаг**

## Эдийн засаг 
Энэтхэг нь 20-р зууны дунд үе хүртэл Британы эзэнт гүрний колони байгаад 1947 онд тусгаар тогтнолоо олж авч эдийн засаг болон цэрэг дайны салбар хүчтэй хөгжиж ялангуяа сүүлийн 20-д жилийн хугацаанд дээрх салбаруудад ихээхэн амжилт гарсан ажээ. 

Энэтхэгийн эдийн засаг нь номиналь ҮНБ-р тооцвол 12-т, худалдан авах чадварын паритетаар тооцвол дөрөвт жагсдаг. Эдийн засгийн шинэчлэлийн үр дүнд өсөлтөөрөө дэлхийд хоёрт ордог боловч ядуурал, бичиг үсэгт тайлагдахгүй байх, хоолны хомсдол зэрэг нь элбэг байна.

Эдийн засгийн хувьд амьжиргааны түвшнээс доогуур хүн ам 25% (2002), инфляци 4,2% (2004), хөдөлмөрийн чадвартай хүн ам 482,2 сая (2004), ажилгүйдэл 9,2% (2004), аж үйлдвэрийн өсөлт 7,4% (2004), цахилгаан энерги үйлдвэрлэл 547,2 миллиард. кВт.цаг (2002), цахилгаан энергиин хэрэглээ 510,1 миллиард. кВт.цаг. (2002) байна.

### Экспорт 
Нийт экспорт нь 2012 оны байдлаар 69,18 миллиард доллар. Үүнээс АНУ — 20,3%, Хятад — 6,3%, Их Британи — 5,2%, Хонконг — 4,7%, Герман — 4,3%.

### Импорт 
Нийт импорт нь 2003 оны байдлаар 89,33 миллиард доллар. Үүнээс АНУ-аас — 6,7%, Бельгиэс — 5,9%, Их Британиас 5%, Хятадаас — 4,5%, Сингапураас — 4,2%.

## Хүн ам 
[thumb|[Инд-Гангын нам доор газар|Инд-Гангын нам доор газраархүн ам шигүү суурьшдаг.]]
Дэлхийд Хятадын дараа хоёрдугаар олон хүн амтай улс бол Энэтхэг 2014 оноос тэргүүлэх болсон. 2010 оны тооллогоорх хүн амын тоо - 1 тэрбум 210 сая. Үүнээс 70% нь хотод бус хөдөө нутагтай. 2011 онд 53 саятан хоттой байгаагаас Мумбай (хуучнаар Бомбей), Дели, Бангалор, Хайдарабад, Ахмадабадад хамгаас олон оршин суугчтай. Хүн амын 64.8% бичиг үсэг тайлдагдсанаас хамгийн ихдээ Керала муж улсад 91%, хамгийн багадаа Бихарт 47% байна.

Энэтхэг бол олон хэлтний өлгий нутаг. Үндсэндээ Энэтхэг-Ари (хүн амын 74%), Дравид (24%) хоёр хэлний бүлэгт хамаардаг. Энэтхэг-Ари бүлгээс Хинди (41.0%), Бенгал (8.1%), Маратхи (7.0%), Урдү (5.0%), Гужарат (4.5%), Ория (3.2%), Панжаби (2.8%), Дравид бүлгээс Тэлүгү (7.4%), Тамил (5.9%), Каннада (3.7%), Малаялам (3.2%) хэлнүүд түгээмэл тархжээ.

Энэтхэгийн хүн амын 80.5% нь Хиндү, 13.4% нь Ислам, 2.4% нь Христ, 1.8% нь Сикх, 0.7% нь Будда, 0.4% нь Жайна шашны шүтлэгтэй юм байна.

## Мөн үзэх 
* Энэтхэгийн хөдөө аж ахуй

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* 
* Энэтхэг улсын Засгийн газар&nbsp;– (Англи хэлээр)
* Энэтхэг *UCB Libraries GovPubs'' дахь мэдээлэл

Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл

Ангилал:Азийн орон
Ангилал:БРИКС-ийн гишүүн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Парламентын засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс