open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Энхтайван

хот дахь энх тайвны билэг тэмдэг болсон тагтаан хөшөө.]]
ийн энх тайвны бурхан Эйренагийн баримал.]]
**Энх тайван** бол дайсагнал, хүчирхийлэлгүй эв найрамдлын төлөв байдал юм. Нийгмийн утгаараа энх тайван гэдэг нь ихэвчлэн зөрчилдөөн байхгүй (дайн гэх мэт) болон хувь хүн эсвэл бүлэг хоорондын хүчирхийллээс айх айдасгүй байхыг хэлнэ.

Энх тайвныг дэмжих нь олон гүн ухаан, шашин шүтлэг, үзэл суртлын үндсэн зарчим бөгөөд ихэнх нь үүнийг гүн ухааныхаа үндсэн зарчим гэж үздэг. Зарим жишээг дурдвал: Буддизм, Христийн шашин зэрэг шашнууд, Ганди шиг чухал зүтгэлтнүүд, Иммануэл Кантын бичсэн "Мөнхийн амар амгалан: Философийн тойм", Үэшиба Морихэйн "Энх тайвны урлаг" гэх мэт уран зохиолын бүх зохиолууд, эсвэл социоскопийн доторх Пацифизм гэх мэт үүнийг хатуу баримталдаг үзэл сурталууд. Энэ нь бэлгэдлийн сэдэв бөгөөд урлаг болон бусад соёлын уламжлалд онцгой байр суурь эзэлдэг.

Энх тайвны төлөөлөл нь соёл, нөхцөл байдал, түүхэнд тулгуурлан түүнд хамаарах олон янзын бэлгэдэл бүхий олон хэлбэрийг авсан; мөн чанар нь маш нарийн төвөгтэй байж болох өөр өөрийн бэлгэдэлтэй. Жишээлбэл, хүчирхийллийн дараах үед, хүчтэй сэтгэл хөдлөлийн нөхцөлд эдгээр тэмдэг нь эв нэгдэл, хамтын ажиллагааг өдөөж, бүлэг хүмүүсийг бахархал, харилцаа холбоогоор дүүргэх гэж тодорхойлсон боловч дарангуйлал, үзэн ядалт эсвэл бусад зүйлийг илэрхийлэх бэлгэдэл байж болно. Иймээс энх тайвны тухай бүх нийтийн тодорхойлолт нь бодитой байдаггүй боловч нөхцөл байдал, соёлд тулгуурлан өргөжин тэлж, идэвхтэйгээр тодорхойлогддог бөгөөд энэ нь бэлгэдлийн хувьд онцгой ач холбогдолгүй олон утгатай байж болно.

"Сэтгэл зүйн амар амгалан" (тайван сэтгэлгээ, сэтгэл хөдлөл гэх мэт) нь харьцангуй сайн тодорхойлогддоггүй боловч "зан үйлийн амар амгалан"-ыг бий болгоход зайлшгүй шаардлагатай урьдал зүйл байж магадгүй юм. Амар амгалан зан байдал нь заримдаа "амар амгалан дотоод зан чанар"-аас үүдэлтэй байдаг. Тайван байдал, тэвчээр, хүндэтгэл, өрөвч сэтгэл, эелдэг байдал, биеэ барих, зоригтой, даруухан, уучлах, дөлгөөн байх, том дүр зургийг харах чадвар зэрэг нь хүний ​​амьдралын гадаад нөхцөл байдлаас үл хамааран дотоод сэтгэлийн амар амгаланг бий болгодог гэж зарим хүмүүс магтдаг.


Ангилал:Ёс зүйн зарчим
Ангилал:Хүчирхийллийн эрх чөлөө
Ангилал:Пацифизм
Ангилал:Ариун журам
Симфони

**Симфони** бол барууны сонгодог хөгжимд ихэвчлэн найрал хөгжимд зориулсан өргөтгөсөн хөгжмийн зохиол юм. Эртний Грекийн эрин үеэс уг нэр томьёо нь олон утгатай байсан ч 18-р зууны сүүлч гэхэд энэ үг нь өнөөгийн нийтлэг утгатай болсон: ихэвчлэн хэд хэдэн ялгаатай хэсэг эсвэл хөдөлгөөнөөс бүрдэх, ихэвчлэн дөрвөн хэсэг, сонатын хэлбэрийн эхний хэсэгтэй бүтээл. Симфони нь утсан хэсэг (хийл, хийл, морин хийл, контрбасс), үлээвэр, модон үлээвэр, цохивор хөгжмийн зэмсгүүдээс бүрдсэн найрал хөгжимд зориулагдсан бөгөөд нийтдээ 30-100 орчим хөгжимчин багтдаг. Симфони нь хөгжмийн зэмсгийн бүх хэсгүүдийг агуулсан хөгжмийн партитанд тэмдэглэгдсэн байдаг. Оркестрын хөгжимчид зөвхөн өөрийн зэмсэгт зориулж тэмдэглэсэн хөгжмийг агуулсан хэсгээс тоглодог. Зарим симфони нь дууны хэсгүүдийг агуулдаг (жишээлбэл, Бетховены есдүгээр симфони эсвэл Малерын хоёрдугаар симфони).
Цахилгаан хөгжим

**Цахилгаан хөгжим** () гэдэг нь электрон хөгжмийн зэмсэг, хэлхээнд суурилсан хөгжмийн технологи, программ хангамж, эсвэл ерөнхий зориулалтын электроникийг (персональ компьютер гэх мэт) ашигладаг хөгжмийн төрөл юм. Үүнд электрон болон цахилгаан механик хэрэгсэл (цахилгаан акустик хөгжим) ашиглан хийсэн хөгжим хоёулаа орно. Цэвэр электрон хэрэгслүүд нь хэлхээнд суурилсан дуу чимээ үүсгэх, тухайлбал электрон осциллятор, термин, синтезатор гэх мэт төхөөрөмжүүдийг ашиглахаас бүрэн хамаардаг: ямар ч акустик долгионыг механик аргаар үүсгэж, дараа нь цахилгаан дохио болгон хувиргах шаардлагагүй. Нөгөөтэйгүүр, цахилгаан механик хэрэгсэл нь дууны долгион үүсгэдэг чавхдас эсвэл алх гэх мэт механик хэсгүүдтэй бөгөөд соронзон пикап, цахилгаан өсгөгч, чанга яригч зэрэг акустик долгионыг цахилгаан дохио болгон хувиргаж, боловсруулж, дууны долгион болгон хувиргадаг цахилгаан элементүүдтэй байдаг. Ийм цахилгаан механик төхөөрөмжүүдэд теллармониум, Хаммонд эрхтэн, цахилгаан төгөлдөр хуур, цахилгаан гитар орно.


Ангилал:19-р зууны хөгжим
Ангилал:20-р зууны хөгжим
Ангилал:21-р зууны хөгжим
Фолк хөгжим

**Фолк хөгжим** () бол 20-р зууны фолкийн сэргэн мандалтаас улбаатай орчин үеийн фолк болон уламжлалт фолк хөгжмөөс бүрдсэн хөгжмийн урсгал юм. Фолк хөгжмийн зарим төрлийг дэлхийн хөгжим гэж нэрлэж болно. Уламжлалт фолк хөгжмийг амаар дамжуулсан хөгжим, үл мэдэгдэх хөгжмийн зохиолчтой хөгжим, үндэсний хөгжмийн зэмсгээр тоглодог хөгжим, соёлын болон үндэсний онцлогийг харуулсан хөгжим, үе дамждаг хөгжим (ардын үйл явц), ардын аман зохиолтой холбоотой хөгжим, урт хугацааны туршид зан заншлаар гүйцэтгэсэн хөгжим гэж хэд хэдэн аргаар тодорхойлж болно. Энэ нь арилжааны болон сонгодог хэв маягаас ялгаатай. Энэ нэр томьёо 19-р зуунд үүссэн боловч америкийн ардын буюу фолк хөгжим үүнээс ч эртнийх юм.

20-р зууны дунд үеэс эхлэн ардын уламжлалт фолк хөгжмөөс нийтийн дууны шинэ фолк хөгжим бий болсон. Энэ үйл явц, үеийг (хоёр дахь) фолкийн сэргэн мандалт гэж нэрлэдэг бөгөөд 1960-аад онд оргилдоо хүрсэн. Энэхүү хөгжмийн хэлбэрийг өмнөх фолк төрлөөс ялгах үүднээс орчин үеийн фолк хөгжим эсвэл фолк сэргэн мандалтын хөгжим гэж нэрлэх нь бий. Дэлхийн бусад улс орнуудад ижил төстэй сэргэлтүүд бусад цаг үед тохиолдож байсан боловч фолк хөгжим гэдэг нэр томъёог эдгээр сэргэлтийн үеэр бий болсон шинэ хөгжимд ашигладаггүй. Энэ төрлийн фолк хөгжимд фолк рок, фолк металл болон бусад холимог төрлүүд бас багтдаг. Орчин үеийн фолк хөгжим нь уламжлалт фолк хөгжмөөс ерөнхийдөө ялгаатай төрөл зүйл боловч АНУ-ын англи хэлэнд энэ нь ижил нэртэй бөгөөд ихэвчлэн фолк хөгжимчид, фолк хөгжмийн орднууд аль алиныг нь тоглодог.


Ангилал:Хөгжмийн жанр
Регги

**Регги** () нь 1960-аад оны сүүлээр Ямайкад үүссэн хөгжмийн төрөл юм. Энэ нэр томьёо нь мөн Ямайка болон түүний диаспорагийн орчин үеийн алдартай хөгжимд хамаарна. Toots and Maytals хамтлагийн 1968 онд гаргасан "Do the Reggay" дуу нь регги гэдэг үгийг хэрэглэсэн анхны алдартай дуу бөгөөд энэ төрөл жанрыг үр дүнтэй нэрлэж, дэлхийн үзэгчдэд таниулсан юм.


Ангилал:Хөгжмийн жанр
Ангилал:Биет бус соёлын өв
Ангилал:1960-д оны хөгжим
Мянга нэгэн шөнийн үлгэр

**Мянган нэг шөнийн үлгэр** (), Альф Лайла ва-Лайла) нь Исламын алтан үед араб хэлээр эмхэтгэсэн Ойрх Дорнодын ардын үлгэрийн цуглуулга юм. Англи хэлээрх анхны хэвлэлээс (1706–1721 он) The Arabian Nights гэж ихэвчлэн нэрлэх бөгөөд энэ нь **Арабын шөнүүд** гэсэн утгатай юм.

Энэхүү бүтээлийг Баруун Ази, Төв Ази, Өмнөд Ази, Хойд Африкийн янз бүрийн зохиолч, орчуулагч, эрдэмтэд олон зууны турш цуглуулсан. Зарим үлгэр эртний болон дундад зууны үеийн араб, перс, месопотамийн уран зохиолоос эх үндсээ авч үздэг. Гэсэн хэдий ч ихэнх үлгэр нь Аббасид ба Мамлюкийн үеийн ардын түүхүүд байсан бол зарим нь, ялангуяа хүрээний түүх нь Пехлави Персийн "Хезар Афсан" (, 'Мянган үлгэр') зохиолоос авсан байх магадлалтай бөгөөд энэ нь зарим талаараа Энэтхэгийн элементүүдэд тулгуурласан.

Уг цуглуулгын бүх хэвлэлд нийтлэг байдаг зүйл бол захирагч Шахрярын тухай, түүний эхнэр Шехеразада үлгэрийг хүүрнэх бөгөөд орой болгонд нэг үлгэр ярьж өгдөг. Энэхүү анхны үлгэрээс түүхүүд гардаг; зарим нь бусад үлгэрийн хүрээнд хийгдсэн байдаг бол зарим нь бие даасан байдаг. Зарим хэвлэлд хэдхэн зуун шөнийн түүх өгүүлсэн байдаг бол зарим хэвлэлд 1001 ба түүнээс дээш удаа өгүүлдэг. Шүлэг нь дуу, оньсого, сэтгэл хөдлөлийг илэрхийлэхэд хааяа хэрэглэгддэг ч зохиолын ихэнх хэсэг нь үргэлжилсэн үгийн зохиол юм. Ихэнх шүлэг нь дан хос, дөрвөлжин шүлэг байдаг ч зарим нь урт байдаг.

Мянга нэгэн шөнийн үлгэртэй холбоотой зарим түүх, ялангуяа "Аладдин ба Гайхамшигт дэнлүү", "Али Баба ба дөчин дээрэмчин" зэрэг нь анхны араб хувилбарын цуглуулгын нэг хэсэг биш байсан ч Францын орчуулагч Антуан Галланд Сирийн зохиолч Ханна Диябаас Парист айлчлах үеэр сонссоныхоо дараа цуглуулгад нэмж оруулсан байна. "Далайчин Синдбадын долоон аялал" зэрэг бусад түүх цуглуулгад нэмэгдэхээс өмнө бие даасан байсан.


Ангилал:Исламын утга зохиол
Ангилал:Арабын соёл
Ангилал:Арабын үлгэр домог судал
Ангилал:Перс хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Ираны үлгэр домог судлал
Сэрээтэрийн Болдхэт

**Сэрээтэрийн Болдхэт** (1952 онд төрсөн) Монголын "Наран Трейд" ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга. 2017 онд "Монгол Улсын Худалдааны гавьяат ажилтан" цол хүртсэн. Монголын Филателийн Холбооны Ерөнхийлөгч.

С.Болдхэт 1976 онд ЗХУ-д Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг олон улсын эдийн засаг мэргэжлээр төгсөж, БНМАУ-ын Гадаад Худалдааны Яамны дэргэд Монголимпекс, Монголэкспорт нэгдэлд мэргэжилтэн, конторын дарга хийсэн. БНМАУ-аас Япон, Сингапур улсад суух Элчин сайдын яаманд худалдаа, эдийн атташе, худалдааны зөвлөх зэрэг албыг хашиж байсан. 

1990 онд Наран Шоп дэлгүүрийг нээн эхлүүлсэн энэ компани өдгөө 13 охин компани, 810 гаруй ажиллагсадтай болоод байгаа бөгөөд дэлхийн алдарт Timberland, Seiko, Tag Heuer, Omega, Swarovski, Adidas, Esprit, Yves Rocher гэх мэт 100 гаруй брэнд бүтээгдэхүүнийг Монголын зах зээлд албан ёсны онцгой эрхтэйгээр нийлүүлдэг. 1996-2000 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдож байсан юм.

Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулгын орон тооны бус зөвлөх байсан. 

## Хувийн амьдрал 
Тэрээр Монголын алдарт марк цуглуулагч Ө.Сэрээтэрийн хүү. 

1975 онд "Наран Трейд" ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Д.Удвалтай гэрлэсэн. Тэд 3 хүүхэдтэй.
1269 он

**1269 он** (**Нэгэн мянга** **хоёр зуун жаран есдүгээр он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1269-р он, жил. Билгийн тооллоор 5-р жарны "Шороон" Могой жил.

## Болсон үйл явдлууд 
Хубилай хааны зарлигаар Пагва лам дөрвөлжин бичиг зохиож төрийн хэрэгт хэрэглэх болсон.
Себастьен Лекорню

**Себастьен Лекорню** (франц. *Sébastien Lecornu*; 1986 оны 6-р сарын 11-нд Францын Өбонн хотод төрсөн) — Францын улс төрийн зүтгэлтэн, 2025 оны 9-р сарын 9-нд Францын Ерөнхий сайдаар томилогдсон. 

Тэрээр залуугаасаа улс төр сонирхож, 16 настайгаасаа "Ардын хөдөлгөөний төлөөх холбоо" намын идэвхтэн болсон. Намын залуучуудын хөдөлгөөний нэг хэсэг болгон 2004 онд Вернон хотод болсон бүсийн сонгуульд оролцож, Пантеон-Ассасын их сургуульд хууль зүйн бакалавр, дараа нь хуулийн магистрын зэрэг хамгаалсан. 2005 онд Францын Үндэсний Ассамблейн гишүүн Франк Жиларын туслахаар ажиллаж эхэлжээ. Үүний зэрэгцээ тэрээр Францын Үндэсний Ассамблейн өөр нэг гишүүн Бруно Ле Мэйртай хамтран ажиллаж эхэлсэн бөгөөд Ле Мэйр Европын асуудал эрхэлсэн Төрийн нарийн бичгийн дарга болсны дараа тэрээр түүний ажлын албанд ажиллахаар болжээ. Себастьян Лекорню 23 настайдаа Франсуа Фийоны засгийн газрын гишүүний хамгийн залуу туслах болсон юм.

Лекорню 2014 онд Вернон хотын засаг захиргааны сонгуульд намын жагсаалтыг тэргүүлж, хотын даргын сонгуульд ялалт байгуулсан байна.

2022 оноос Зэвсэгт хүчний сайд, 2020-2022 онд Францын далайн чанад дахь газар нутгийн сайд байсан. Социал-либерал «Сэргэн мандалт» (франц. *Renaissance*) улс төрийн намын гишүүн.

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Францын ерөнхий сайд
Ангилал:Францын сайд
Ангилал:Францын батлан хамгаалахын сайд
Гуулин үлээвэр хөгжмийн зэмсэг

**Гуулин үлээвэр хөгжмийн зэмсэг** (англи. *brass instrument,* орос. *Медные духовые инструменты*) -багажийн хоолойд байрлах агаарын чичиргээгээр үүсдэг дуу чимээ гаргадаг хөгжмийн зэмсэг юм.
1207 он

Аргын тооллын (Нийтийн он тооллын, Манай эриний) **1207 он** (**Нэгэн мянга хоёр зуун долоодугаар он**) хэдийнээ улиран оджээ. Тэр жил Даваа гарагаар эхлээд мөн Даваа гарагаар төгссөн 365 хоногтой жил байжээ. Билгийн тооллоор шороон гахай жил байсан.

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 1207—1208 — Чингис хаан өөрийн ууган хүү Зүчиг Сэлэнгэ мөрнөөс хойш Енисей хүртэл оршиж байсан «ойн ард түмэн»-ийг эзлэхээр явуулжээ.
* 1207—1208 — Ся улсыг Монголын цэрэг дайлсан хоёр дахь довтолгоон болсон. 

## Энэ онд төрөгсөд 
* 10 сарын 1 — III Хенри, Английн хаан (1216—1272).

## Энэ онд нас барагсад 
* 10-р сарын 8 — Калоян, Болгарын хаан (1197—1207).
III Хенри

**III Хенри** (англи. *Henry III*; 1207 оны 10-р сарын 1-нд Уинчестер хотод төрж, 1272 оны 11-р сарын 16-нд Вестминстерт нас барсан) — 1216 оноос Плантагенет угсааны Английн хаан бөгөөд Аквитанийн гүн, "Газаргүй" Жон (англи. *John Lackland)* болон Ангулемын Изабелла нарын ууган хүү. Хенри 56 жил эрх барьсан (дундад зууны Англид хамгийн удаан).

Ангилал:1207 онд төрсөн
Ангилал:1272 онд өнгөрсөн
Ангилал:Английн хан
Томас Моркунас

**Томас Моркунас** (1991 оны 1 сарын 15-нд Ку́пишки хотод төрсөн) нь Литвийн улс төрч бөгөөд Улсын Их Хурлын гишүүн, Паневежисийн тойргийг төлөөлдөг. Тэр боловсрол, нийгмийн бодлого, залуучуудын оролцооны чиглэлээр идэвхтэй ажилладаг.

## Намтар 
Томас Моркунас 1991 оны 1 сарын 15-нд Ку́пишки хотод төржээ. 1998–2005 онд Ку́пишкийн Повилас Матулёнисийн сургуульд сурч, дараа нь Паневежисийн „Рожино“ гимназид дунд боловсрол эзэмшсэн. 2013 онд Паневежисийн коллежийг төгсөж, олон нийтийн удирдлагын бакалаврын зэрэг хамгаалжээ.

## Улс төрийн замнал 
Моркунас оюутан байх үеэсээ улс төрийн хөдөлгөөнд оролцож, Литвийн залуучуудын холбооны идэвхтэй гишүүн байсан.  
2016 онд Паневежисийн хотын зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдсон. Тэнд тэр орон нутгийн боловсролын төсөл, спортын дэмжлэгийн хөтөлбөрүүдийг санаачилжээ.  

2020 онд тэр Улсын Их Хуралд анх удаа сонгогдож, Нийгмийн асуудал, хөдөлмөрийн байнгын хороонд ажиллах болсон. Тэр боловсролын чанарыг нэмэгдүүлэх, бүс нутгийн хөгжлийг дэмжих бодлогыг хамгаалан ажиллаж байна.

## Эшлэл 
Ангилал:1991 онд төрсөн
Пентагон

**Пентагон** (англи. *The Pentagon,* грек. πεντάγωνον «таван өнцөгт») зөв таван өнцөгт хэлбэртэй барилгад байрладаг АНУ-ын Батлан ​​хамгаалах яамны төв байр юм. Албан ёсны хаяг нь АНУ-ын Виржини мужийн Арлингтон хот 22202.

Пентагон (барилгын хэлбэрээр нь нэрээр нэрлэгдсэн) нь нэг эзэмшигчтэй дэлхийн хамгийн том оффисын барилга байсан (энэ тохиолдолд АНУ-ын Батлан ​​хамгаалах яам). Энэ нь дэлхийн хамгийн том барилга, байгууламжийн жагсаалтад 14-т (дотоод өрөөнүүдийн талбайгаар) ордог. 

АНУ-ын Батлан ​​хамгаалах яам байрладаг уг барилгын ажил 1941-1943 он хүртэл үргэлжилсэн. Барилгын таван тал тус бүр нь 281 м урт, периметр нь ойролцоогоор 1405 м, коридорын нийт урт 28 км, таван давхар барилгын нийт талбай нь 6004,0 м² юм. Энэхүү барилга нь газар дээрх 5 давхар, газар доор 2 давхартай (зарим мэдээгээр газар доор 10 давхар байгаа гэдэг) бөгөөд газрын дээрх хэсэг нь 23.5 м өндөртэй. Барилга нь 7754 цонхтой бөгөөд энэ дотор 26 мянга орчим хүн ажилладаг.

Пентагон нь 116,000 м² талбайг эзэлдэг бөгөөд үүнээс гадна барилгын дотоод талбай нь 21,000 м² юм.

Ангилал:Виржинийн зэвсэгт хүчний байгууламж
Ангилал:1943 онд байгуулагдсан
Хэнри Хадсон

**Хэнри Хадсон** (англи. *Henry Hudson,* 1565 оны орчим төрсөн – 1611 оны 6-р сарын 23-нд ор сураггүй алга болсон) - 17-р зууны эхэн үед Английн далай судлаач, далайчин байсан бөгөөд одоогийн Канад болон АНУ-ын зүүн хойд хэсгийн зарим нутгийг хайгуул хийснээрээ алдартай болсон хүн.

Хэнри Хадсон 1607, 1608 онд хоёр удаа Английн худалдаачдын даалгавараар Хойд туйлаар Хятад руу гарах зүүн хойд гарц хайжээ. 1609 онд тэрээр Голландын "Нэгдсэн Зүүн Энэтхэг компани" (англи. *The United East India Company)*-ийн захиалгаар Хойд Америкт газардаж, одоогийн Нью-Йорк хотын эргэн тойрон дахь бүс нутгийг судалсан ажээ. Хадсон Ази руу гарах баруун хойд гарцыг хайж «Halve Maen» (Тал сар) хөлөг онгоцоор Хадсон голоор (сүүлд түүний нэрээр нэрлэгдсэн гол) өгссөн нь Голландын бүс нутгийг колоничлох үндэс суурийг тавьсан байна. Түүний Шинэ ертөнцийг судлахад оруулсан хувь нэмэр асар их юм. Түүний аялал нь европчууд болон Хойд Америкийн уугуул ард түмний хооронд холбоо тогтоож, худалдаа арилжааг хөгжүүлэхэд нэмэр болсон юм. 

Х.Хадсон сүүлчийн аяллын үеэрээ Баруун хойд гарцыг хайж байхдаа Хадсоны хоолой болон асар том Хадсон буланг үзсэн анхны европ хүн болжээ. 1611 онд Жеймсийн булангийн эрэг дээр өвөлжсөний дараа Хэнри Хадсон баруун зүг рүү явахыг хүссэн ч багийн ихэнх далайчид бослого гаргасан байна. Босогчид Хадсон, түүний хүү болон багийн бусад 6 хүнийг орхиж зөнд нь хаясан ажээ. Дараа нь Хадсон болон бусад багийнхан ор сураггүй болсон түүхтэй юм.

Ангилал:Английн далайчин
Ангилал:Английн аялагч
Ангилал:1560-д онд төрсөн
Ангилал:1610-д онд өнгөрсөн
Францын Үндэсний Ассемблей

**Францын Үндэсний Ассемблей** (франц. *Assemblee nationale*)- Францын Парламентыг бүрдүүлдэг доод танхим нь юм. Дээд танхим нь Сенат. Үндэсний Ассамблей Парис хотноо Сена мөрний зүүн эрэгт, Эв нэгдлийн талбайн /Плас де ла Конкорд/ эсрэг талд байрлах Бурбон ордонд хуралддаг. Palais Bourbon нь 1728 онд баригдсан бөгөөд 1798 оноос хойш депутатууд тэнд ажиллаж байна.

Ассамблей нь хоёр үе шаттайгаар явагддаг бүх нийтийн шууд сонгуулиар 5 жилийн хугацаатай сонгогдсон 577 депутатаас бүрддэг. Сенаторуудын нэгэн адил депутатууд хоёрдмол үүрэг гүйцэтгэдэг: тэд Ассамблейд бичгээр болон амаар тайлагнадаг засгийн газрын үйл ажиллагааг хянадаг бөгөөд шинэ хууль баталдаг.

Үндэсний ассамблейн дарга нь голдуу сонгуульд тэргүүлсэн намын төлөөлөл байдаг. Түүнд дэд ерөнхийлөгч, ихэвчлэн өөр намын төлөөлөгч тусалдаг. Үндэсний Ассемблейн гишүүдийн бүрэн эрх 5 жилийн хугацаатай байдаг ч Францын Ерөнхийлөгч өмнөх онд тараагаагүй бол түүнийг тарааж, ээлжит бус сонгууль зарлаж болдог ажээ.

Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
Үндэсний Ассемблей
Карл Цайс

**Карл Цайс** (герман. *Carl Friedrich Zeiss*) 1816 оны 9-р сарын 11-нд Ваймар хотод төрсөн — 1888 оны 12-р сарын 3-нд Иейн хотод нас барсан) — Германы инженер бөгөөд шинжлэх ухааны тоног төхөөрөмж буюу оптик бүтээгч бөгөөд 1846 онд шилэн оптикийн «Цайс» үйлдвэрийг үндэслэгч. Тэрээр физикч Эрнст Карл Аббетай хамтран ажиллаж оптикийн онол болон микроскоп хийхэд хувьсгал хийсэн юм. Эдгээр дэвшлийг өргөжүүлэх гэсэн тэдний эрэл хайгуулын ажлын үр дүнд Отто Шотт оптик шилний үйлдвэрлэлд хувьсгал хийсэн байна. Карл Цайсын пүүс дэлхийн хамгийн том, хамгийн нэр хүндтэй оптикийн фирмүүдийн нэг болтлоо өргөжин тэлсэн юм. «Хааны ордны болон их сургуулийн механик» албан тушаалтай байсан. 

## Намтар 
Карл Цайс 1816 оны 9-р сарын 11-нд Ваймар хотод хүүхдийн тоглоом үйлдвэрлэгчийн гэр бүлд төржээ. Карлын эцэг Иоханн Готфрид Август Цайс (1785-1849) 100 гаруй жил гар урлал эрхэлж ирсэн гэр бүлээс гаралтай бөгөөд Растенберг хотод төрсөн байна. Август эцэг эхийнхээ хамт Ваймар хотоос хойд зүгт орших жижиг бүс нутгийн нийслэл Баттштедт руу нүүж, Иоханна Антуанетта Фридерик Шмидтэй (1786–1856) гэрлэжээ. 

Карл Цайс Ваймар дахь их гүнгийн техникийн сургуульд лекц сонсож, эцэст нь мастер машинист мэргэжлээр дагалдан суралцахаар шийдсэнийхээ хэрээр техникийн судалгаанд маш их сонирхолтой болсон юм. Дараа нь 1835 онд Йенагийн их сургуульд элсэж математик, физик, антропологи, оптик, минералогийн чиглэлээр сурчээ. 7 жилийн дараа тэрээр оптик үйлдвэрлэдэг жижиг бизнес нээсэн боловч түүний бүтээгдэхүүнүүд 1847 он хүртэл эрэлт хэрэгцээгүй байсан юм.

1847 оноос хойш Карл Цайс туршилтын ажилд зориулсан дан нэг линзтэй микроскоп үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. Эхний жилдээ зөвхөн 23 ширхэг микроскоп зарагдсан. Удалгүй тэрээр илүү боловсронгуй микроскоп үйлдвэрлэж 1858 онд "Stativ I" микроскоп зах зээл дээр гарч ирсэн түүхтэй юм.

Ангилал:Германы инженер
Ангилал:Германы зохион бүтээгч
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1816 онд төрсөн
Ангилал:1888 онд өнгөрсөн
Ангилал:Ваймарын хүн
Альберто Моравиа

**Альберто Моравиа** (итал. *Alberto Moravia*; 1907 оны 11-р сарын 28-нд Ром хотод төрж, 1990 оны 9-р сарын 26-нд Ромд нас барсан) — Италийн зохиолч бөгөөд сэтгүүлч.

## Намтар 
Альберто Моравиа еврей гаралтай Италийн архитектор, зураач Карло Пинкерле (Венецид төрсөн) ба Тереза ​​Игиниа де Марсанич нарын хүү. Түүний жинхэнэ овог Пинкерле байсан бөгөөд хожим авсан Моравиа хэмээх нууц нэр нь еврей эмээгийнх нь овог байжээ. Альберто нь эгч Адрианагийн дараа гэр бүлийн хоёр дахь хүүхэд байсан бөгөөд 1909 онд дүү Елена, 1914 онд дүү Моравиа Гастон нар мэндэлжээ.

Ирээдүйн зохиолч 9 настайдаа ясны сүрьеэ өвчнөөр өвдөж, 17 настайдаа л эдгэрч чадсан юм. Энэ өвчин Моравийн хувийн шинж чанарыг төлөвшүүлэхэд маш хүчтэй нөлөөлсөн. Тэрээр Итали, Австри, Германы янз бүрийн уулын сувиллын газруудад таван жил хэвтэрт байсан. Өвчнийхөө үеэр Альберто маш их уншиж, ялангуяа XVII-XVIII зууны сонгодог зохиолуудад татагдаж, гадаад хэл сурч, хамгийн чухал нь зохиолчийн карьераа эхлүүлсэн байна.

Ангилал:1907 онд төрсөн
Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италийн зохиолч
Ангилал:Италийн жүжгийн зохиолч
Ангилал:Ромын хүн
Ангилал:Италичууд
Лютециа

**Лютециа** (лат. *Lutetia*), заримдаа **Лютетиа Паризиорум** (лат. *Lutetia Parisiorum*) — Өнөөгийн Парис хотын оршиж буй газар дахь эртний суурин. Лютециа бол кельт болон париз омгийнхны төв суурин байжээ. Энэ нэршил Ромын эзэнт гүрэнд эзлэгдсэний дараа ч хэвээр үлдсэн юм. 

Лютециа суурингийн тухай анх НТӨ 1-р зуунд Юлий Цезарь тэмдэглэн үлдээсэн байна. Цезарь уг сууринг Секвана (Сена мөрөн) голын арал дээрх паризуудын хот (лат. *Lūtētia Parīsiōrum, oppidum Parīsiōrum*) гэж тэмдэглэсэн байдаг. Хагас зуун жилийн дараа грек-ромын түүхч Страбон паризууд Секвана голын эрэг дээрх Лукотокиа (эртний грек. *πόλις Λουκοτοκία*) хотод төвлөрөн амьдардаг гэж тэмдэглэсэн байна. 

300 он орчим Парисиум (латин. *Parisium*) гэх нэр анх дурдагдсан байдаг. Лютетиа улс төрийн чухал үүргээ хэвээр хадгалсан: 355 оноос хойш энэ нь 360 онд Август хэмээн тунхаглагдсан Цезарь Жулианы төвлөрөн суух газар байв. 365-366 онд Лютетиа нь Германы Флавий I Валентинианы кампаниудын ажлын байр байв.

Ангилал:Ромын хот
Ангилал:Парисын түүх
Майя Плисецкая

**Майя Плисецкая** (орос. *Ма́йя Миха́йловна Плисе́цкая,* 1925 оны 11-р сарын 20-нд Москва хотод төрж, 2015 оны 5-р сарын 2-нд Мюнхен хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн болон Оросын балетчин, балетмейстер, бүжиг дэглээч, 1948-1990 онд Большой театрын прима балерина юм. ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1959), Социалист хөдөлмөрийн баатар (1985), Лениний шагнал (1964) хүртсэн. Мессерер-Плисецкий гэх театрын удмын төлөөлөгч бөгөөд 20-р зууны хамгийн агуу балетчидын нэг гэж тооцогддог. 

Майя Плисецкая бол илэрхий уян хатан байдал, гайхалтай үсрэлт, уян хатан нуруу, хөнгөн алхам, өндөр хөгжмийн мэдрэмж, чадвартай юм. Тэрээр "бөгж" гэх мэт үсрэлтийг балетын үгсийн санд анх оруулсан хүн юм.

Большой театрын тайзнаа тоглосон дүрүүд: "Дон Кихот"-од Китри, "Хунт нуур"-т Одетта, Одил, "Ромео Жульетта"-д Жульетта, Шурале дахь Сюимбике, ижил нэртэй балетын Рэймонда, "Бяцхан бөхтгөрт морь" жүжгийн Цар охин, Уулын гүнж Аврораугийн гүнж, "Хунт нуур" кинонд Жульетта. "Чулуун цэцэг", "Хайрын домог дахь Мехмене-Бану", "Спартак" дахь Эгина, Фриги.

1960 онд Галина Уланова тайзнаас буусны дараа тэрээр Большой театрын прима балерина болжээ.

Ангилал:Оросын балетчин
Ангилал:ЗХУ-ын балетчин
Ангилал:Большой театр
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь)
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Финландын Арслан одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Оросын еврей хүн
Пётр Урусов

Гүн **Пётр Урусов** (орос. *Пётр Васильевич Урусов,* 1733—1813) — Москва мужийн прокурор, Оросын антрепренёр буюу театрын зүтгэлтэн. 

Оросын генерал Гүн Василий Алексеевич Урусовын хүү.

Ангилал:Оросын продюсер
Ангилал:Оросын прокурор
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1733 онд төрсөн
Ангилал:1813 онд өнгөрсөн
Кельтүүд

**Кельтууд** (грек. Κελτοί, латин. *Celtae, англи. The **Celts***) - Эрт дээр үед Баруун болон Төв Европын өргөн уудам нутаг дэвсгэрт нутаглаж байсан, хэл, соёлын хувьд ижил төстэй Энэтхэг-Европ гаралтай овог аймгууд юм.

Өнөө үед Кельт ард түмэн голчлон Уэльс, Английн Корнуолл, Бретань, Мэн арал, Ирланд болон Шотландад амьдардаг. Тэд кельт хэлээр ярьдаг байна.

Кельтүүдийн гарал үүслийн талаар олон янзын таамаг онолууд байдаг ч бүх судлаачид кельтүүд нь Энэтхэг-европчуудын Европ руу нүүдэллэн ирсэн хэсэг байсан гэдэгтэй санал нийлдэг байна.

Кельт хэлний хамгийн эртний маргаангүй жишээ бол МЭӨ 6-р зууны үеийн Лепонтын бичээсүүд юм. Эх газрын кельт хэлийг бараг зөвхөн бичээс, газар нутгийн нэрээр баталгаажуулдаг. Арлын кельт хэлүүд нь эрт дээр үеэс яригдаж байсан ч Огам бичээсүүдэд МЭ 4-р зууны үеэс нотлогдсон байдаг. Кельтийн утга зохиолын уламжлал нь МЭ 8-р зууны үеийн Хуучин Ирландын бичвэрүүдээс эхэлдэг байна.
Салман Рушди

Сэр **Ахмед Салман Рушди** (англи. *Ahmed Salman Rushdie*, урдү أحمد سلمان رشدی‎, хинди अहमद सलमान रुश्‍दी; 1947 оны 6-р сарын 19-нд Британийн Энэтхэгийн Бомбей хотод төрсөн) — Энэтхэг гаралтай, Британийн зохиолч. Тэрээр 1981 онд "Шөнө дундын хүүхдүүд" романаараа "Букер шагнал" хүртсэн. Шүүмжлэгчид зохиолчийг ид шидийн реалист гэдэг.

Түүний дөрөв дэх роман болох "Сатаны шүлгүүд" (1988) нь томоохон маргааны сэдэв болж, хэд хэдэн орны исламын шашинтнуудын эсэргүүцэлтэй тулгарсан байна. 1989 оны 2-р сарын 14-нд Ираны дээд удирдагч Аятолла Хомейни түүнийг харааж алахыг уриалан заналхийжээ. Улмаар Британийн засгийн газар Салман Рушдиг хамгаалалтдаа авсан.

1983 онд Рушди Британийн утга зохиолын дээд байгууллага болох Хатан хааны утга зохиолын нийгэмлэгийн гишүүнээр сонгогджээ. 1999 оны 1-р сард тэрээр Францын Ордре дес Урлаг ба дес Летресийн командлагчаар томилогдсон. 2007 оны 6-р сард Хатан хаан II Элизабет түүнийг утга зохиолд оруулсан гавьяаных нь төлөө "Сэр" цолоор өргөмжилжээ. 2008 онд "The Times" сонин түүнийг 1945 оноос хойших Британийн хамгийн шилдэг 50 зохиолчийн жагсаалтын 13-рт бичжээ.

Ангилал:Мумбайн хүн
Ангилал:Энэтхэг гаралтай британичууд
Ангилал:1947 онд төрсөн
Ангилал:Их Британийн зохиолч
Ангилал:Их Британийн роман зохиолч
Ангилал:АНУ-ын роман зохиолч
Ангилал:Атеизмын төлөөлөгч
Ангилал:Их Британийн кино зохиолч
Ангилал:Кембрижийн Кингс Коллежийн төгсөгч
Ангилал:Шашин шүүмжлэгч
Ангилал:Бүүкерийн шагналтан
Ангилал:Британи-Ираны харилцаа
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Хүндэт нөхрийн одон шагналтан
Тутанхамон

**Тутанхамон** (Эртний Египет хэл:*twt-ꜥnḫ-jmn*) бол  хооронд Эртний Египетийн арван наймдугаар династийн төрийг барьж байсан фараон юм. **Тутанхатон** нэртэй төрсөн тэрээр эртний Египетийн шашныг эргэн дэлгэрүүлж, төрийн шашин болгожээ. Энэхүү өөрчлөлт нь түүний Шинэчлэлтийн гэрэлт хөшөөнд тэмдэглэгдсэн байдаг. Түүний хаанчлалын үеэр Египетийн уламжлалт соёл сэргэн мандсан.

Тебэс хотод Амон бурхныг дахин тахиж, хаан хатан хоёр нэрнийхээ  -атон төгсгөлийг сольж Тутанхамон, Анхесенамон гэх болсон. Тутанхамон хаан суумагцаа ордноо Ахенатены нийслэл Амарна хотоос эртний нийслэл Мемфис хот руу нүүлгэсэн. Митанни улстай дипломат харилцаа тогтоож, өмнө зүгт хөх, шар Нил мөрний бэлчир Нубиаг, умард зүгт Ойрх Дорнодыг дайлж байжээ. Тэрээр амьд ахуйдаа бурханчлан шүтэгдэж байсан эртний Египетийн цөөн хаадын нэг билээ. Хаадын хөндий дэх бунхан, хийдийг барих ажлыг мөн эхлүүлжээ.

МЭӨ 1323 онд 18 насандаа нас барсан ба үхлийн шалтгаан нь тодорхой бус. Хумхаа өвчнөөс, эсвэл хөлний гэмтлээсээ болж өнгөрсөн гэх таамгууд бий. Харин өнгөрөх үед нь хааны бунхныг барьж дуусаагүй байсан учир арай жижиг бунханд оршуулжээ. Түүний орыг төрийн сайд везир Эйе залгасан боловч төд удалгүй нас барж, Тутанхамон хааны бүх цэргийн жанжин Хоремхеб хаан ширээнд суусан.

1922 онд Их Британы египет судлаач Ховард Картерын судалгааны баг Тутанхамоны бунхныг нээн илрүүлснээр Тутанхамон фараон алдартай болсон юм. Эрт цагаас хэд хэдэн удаа тоногдож байсан ул мөр бий хэдий ч фараоны мумми болон ихэнх олдвор нь аюулгүй хадгалагдан үлджээ. Уг нээлтийг орон орны сонин сэтгүүл сурвалжлан олон нийтэд хүргэж, дэлхий дахины анхаарлыг татсан ба Эртний Египетийн бэлгэ тэмдэг болсон Тутанхамон хааны багийг Египетийн музейд залсан. Тухайн олдворуудыг үзэх хүсэлтэй хүмүүсийн хүслийн дагуу дэлхийг тойрон аялуулж, улмаар 1961 онд хааны бунхныг хүртэл аялуулах зөвшөөрлийг Египетийн засгийн газраас өгчээ. Бунхныг нь илрүүлсний хойно түүнийг **Тут Хаан** гэх болсон.

## Эшлэл
## Ном зүй
* 
* 
* 

Ангилал:МЭӨ 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 14-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Фараон
Ангилал:Археологийн олдвор
Ангилал:Мумий
Бертольт Брехт

**Бертольт Брехт** (герм. *Bertolt Brecht*; бүтэн нэр -**Ойген Бертхольд Фридрих Брехт**, *Eugen Berthold Friedrich Brecht*, 1898 оны 2-р сарын 10-нд Аугсбург хотод төрж, 1956 оны 8-р сарын 14-нд Берлинд нас барсан) - Германы жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, театрын зүтгэлтэн, урлагийн онолч, "Берлинер чуулга" театрыг үүсгэн байгуулагч. 

Яруу найрагч, жүжгийн зохиолч Брехтийн бүтээл туульсийн театрын онол, улс төрийн үзэл бодол нь үргэлж маргаан дагуулсаар ирсэн. Гэсэн хэдий ч 1950-иад онд Брехтийн жүжгүүд Европын театрын тайзнаа бүрэн тоглогдож байжээ.

## Б.Брехтийн зохиосон алдартай жүжгүүд 
* 1918 — «Ваал» (герман. *Baal*)
* 1920 — «Шөнө дундын бөмбөрүүд» (герман. *Trommeln in der Nacht*)
* 1926 — «Хүн бол хүн» (герман. *Mann ist Mann*)
* 1928 — «Хямдхан дуурь» (герман. *Die Dreigroschenoper*)
* 1931 — «Гэгээн Иоанна» (герман. *Die heilige Johanna der Schlachthöfe*)
* 1931 — «Эх» (герман. *Die Mutter*); Максим Горькийн зохиолоор
* 1938 — «Гурав дахь эзэнт улсын айдас ба цөхрөл» (герман. *Furcht und Elend des Dritten Reiches*)
* 1939 — «Кураж эх ба түүний хүүхдүүд» (герман. *Mutter Courage und ihre Kinder* )
* 1939 — «Галилейн амьдрал» (герман. *Leben des Galilei*, хоёр дахь хувилбар — 1945)
* 1940 — «Пунтила ноён ба Матти зарц» (герман. *Herr Puntila und sein Knecht Matti*)
* 1941 — «Артуро Уи» (герман. *Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui*)
* 1941 — «Сычуанаас ирсэн сайн хүн» (герман. *Der gute Mensch von Sezuan*)
* 1943 — «Швейк дэлхийн хоёрдугаар дайнд» (герман. *Schweyk im zweiten Weltkrieg*)
* 1945 — «Кавказын шохойн тойрог» (герман.. *Der kaukasische Kreidekreis*)
* 1954 — «Турандот буюу цагаатгагсдын чуулга уулзалт» (герман.. *Turandot oder Der Kongreß der Weißwäscher*)

Ангилал:Германы зохиолч
Ангилал:Аугсбургийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1898 онд төрсөн
Ангилал:1956 онд өнгөрсөн
Ангилал:Германы яруу найрагч
Ангилал:Утга зохиол шүүмжлэгч
Ангилал:Театрын найруулагч
Ангилал:Марксист онолч
Ангилал:Германы жүжгийн зохиолч
Ангилал:Германы кино зохиолч
Бяцхан ханхүү

**Бяцхан ханхүү** *(*франц. *Le Petit Prince) -*Францын нэрт зохиолч Антуан де Сент-Экзюперигийн хамгийн алдартай зохиомж үлгэр юм.

Бяцхан хунтайж сансар огторгуйн төрөл бүрийн гаригууд, тэр дундаа Дэлхий дээр зочилж буй үйл явдлын тухай өгүүлдэг. Энэхүү ном нь ганцаардал, нөхөрлөл, хайр дурлал, хагацлын сэдвүүдийг хөнддөг байна. Хүүхдийн номын хэв маягаар бичсэн боловч номын баатар амьдрал, хүний ​​мөн чанарыг авч үздэг юм. 

Энэ зохиол нь анх 1943 оны 4-р сарын 6-нд Нью-Йорк хотод хэвлэгдсэн бөгөөд дэлхий даяар 140 сая гаруй хувь борлогдсон нь хамгийн их борлуулалттай номын нэг болжээ. Номонд орсон зургуудыг зохиолч өөрөө зурсан бөгөөд номноосоо дутахааргүй алдартай болсон юм. "Бяцхан ханхүү"-ийн өвөрмөц зургууд нь хэлний бэрхшээлийг арилгаж, хүн бүр ойлгохуйц  болсон юм.

"Бяцхан хунтайж" зохиолын орчуулгууд дэлхийн 300 гаруй хэлээр хэвлэгдсэн нь Библийн дараа (600 хэлээр орчуулагдсан) хоёрт бичигддэг.

2011 он гэхэд "Бяцхан хунтайж"-ын нийт хэвлэлт 140 сая хувь давжээ.

## Үйл явдал 
Нисгэгч Сахарын цөлд ослын буулт хийж, ер бусын бөгөөд нууцлаг хүү - өөр гаригийн Бяцхан ханхүү - В-612 астероидтой таарчээ. Бяцхан хунтайж дэлхий дээрх адал явдлуудынхаа талаар ярьж, жижиг гариг ​​дээрээ үлдээсэн гайхалтай сарнай, хоёр идэвхтэй, нэг унтарсан, сарнай гэсэн гурван галт уул байдаг астероид дээрх амьдралынхаа тухай ярьдаг (энэ бол өргөстэй гоо үзэсгэлэн байсан - бардам, сэтгэл хөдлөм, энгийн сэтгэлтэй. Бяцхан хунтайж түүнд дурласан ч харгис хэрцгий мэт санагдсан). Тэрээр эх дэлхийгээ цэгцэлж, гүн гүнзгий үндсийг нь авч, эргэн тойрон дахь бүх зүйлийг дүүргэхийг эрмэлздэг баобаб модыг устгахад цаг зарцуулдаг юм. Бяцхан ханхүү нар жаргахыг харах дуртай бөгөөд түүний жижигхэн гариг ​​дээр өдөрт хэдэн арван удаа (дэлхийн тооллогоор) харж болно. Бяцхан хунтайж аз жаргалгүй байгаагаа мэдэрч, орчлон ертөнцийн бусад газруудтай танилцаж, суралцахаар нисэв. Өөр хэд хэдэн астероид дээр очсоныхоо дараа тэрээр олон хачирхалтай том хүмүүстэй уулздаг: хаан (оддыг захирдаг гэж боддог), амбицтай хүн (бусдад гайхагдахыг хүсдэг), архичин (уухаас ичдэгээ мартахын тулд архи уудаг), бизнесмен (оддыг байнга тоолж байдаг, тэднээс илүү их гэрэл худалдаж авахыг хүсдэг) түүний үг, дэнлүүгээ минут тутамд асааж, унтраадаг) болон газарзүйч (аялагчдын түүхийг номонд бичдэг, гэхдээ өөрөө хэзээ ч аялдаггүй). Газарзүйч мэргэжилтний зөвлөснөөр Бяцхан хунтайж дэлхий дээр зочилж, сүйрсэн онгоцны нисгэгчээс гадна бусад дүрүүдтэй уулзаж, тэдэнтэй харилцахдаа олон чухал зүйлийг сурч авдаг байна.
20-р зууны 100 ном (Le Monde)

**20-р зууны 100 ном** - 1999 онд Францын *"Le Monde"* сониноос санал асуулгаар гаргасан хамгийн сонирхолтой 100 номын жагсаалт. Энэ жагсаалтыг францчууд дундаас шалгаруулсан учраас франц зохиолууд түлхүү орсон гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.
Гранада

**Грана́да** (исп. *Granada* [ɡɾaˈnaða]) — Испанийн өөртөө засах Андалуси нутгийн Гранада мужийн нийслэл хот. Энэ хот нь 88.02 км2 талбайг эзэлдэг бөгөөд 232,208 хүн амтай (2018 оны байдлаар) байсан.

## Түүх 
Гранада нь МЭӨ 500 оноос хойш Иберийн болон Финикийн "Илиберра" суурин гэгддэг байсан. Эргэн тойрон дахь уулсын дунд нөмөр нөөлөгтэй, маш үржил шимтэй хөрстэй уг газарт бүр ч эрт суурин байсан юм. Ромчууд Иберийн хойгийг эзлэн авсны дараа Илиберра хэмээх суурин оршин байсан нь эх сурвалжийн баримтаар нотлогддог юм. Ромын эзэнт гүрэн задран унасны дараа тус бүс нутаг Хойд Африкийн Вандал улсын нөлөөнд орж, 534 онд задран унаснаас хойш хэдэн арван жилийн турш Византын эзэнт гүрний мэдэлд орсон ба 7-р зууны эхэн үеэс Иберийн вестготуудын буюу "баруун готтуудын" мужид харьяалагдаж байв.

711 онд хотыг маврууд эзлэн авч, хотыг араб маягаар "Илбира" гэж нэрлэх болсон байна. 756 онд Мадинат Илбира хот нь зүүн хойд зүгт 10 км-ийн зайд мужийн төв болж, хуучин суурингийн нутаг дэвсгэр нь Калат Гарната гэж нэрлэгддэг болсон бөгөөд хотын орчин үеийн нэр үүнээс гаралтай юм.

1066 оны 12-р сард энэ хотод мусульманчууд 4 мянга орчим еврейчүүдийг хядсан байна.

1492 оны 1-р сарын 2-нд Насридын захирагч XII Мохаммед (Боабдил) Гранада хотыг бүсэлж байсан испаничуудад бууж өгч, хотыг шилжүүлэн өгчээ.

## Хүн ам 
## Түүхэн үзмэрүүд 
Гранада нь маврын эрин үеэс өвлөгдөж ирсэн олон түүхэн уран баримлын дурсгалуудаараа алдартай бөгөөд Готик ба Сэргэн мандалтын үед хамаарагддаг юм. Энэ хот нь урлангууд, гитар үйлдвэрлэгчдээрээ алдартай.


Ангилал:Испанийн суурин
Турины их сургууль

**Турины их сургууль** (итал. *Università degli Studi di Torino,* англи. *The University of Turin*) — Италийн Турин хотод байрлах дээд боловсролын байгууллага. Италийн томоохон судалгааны олон нийтийн их сургуулиудын нэг. 

Тус их сургууль нь 1404 онд Савой гүн нарын санаачилгаар байгуулагдсан. Их сургуулийг байгуулахыг "Авиньон пап" XIII Бенедикт баталсан. Улс төрийн тогтворгүй байдлын улмаас тус их сургууль нь Чиери (1427-1434), Савиглиано (1434-1436) хотод хэсэг хугацаанд ажиллаж байжээ.

16-р зууны дундуур Франц Италийн мужуудыг эзэлсний улмаас их сургууль түр хаагдсан.

Антонио Грамши, Пьеро Гобетти, Пальмиро Тольятти, Массимо Бонтемпелли зэрэг 20-р зууны Италийн улс төр, нийгмийн амьдралын олон нэрт зүтгэлтнүүд Турины их сургуулийг төгссөн. Төрөл бүрийн салбаруудын ачаар Турины их сургууль нь сургалтын хатуу байдал, бие даасан байдал, өвөрмөц үйлчилгээ, Европын соёлд нээлттэй байх үндсэн дээр өөрийн гэсэн соёлын онцлогийг үргэлж хадгалсаар ирсэн.

## Бүтэц 
Их сургууль нь 12 факультеттай: 
* Газар тариалан
* Мал эмнэлэг
* Гадаад хэл, уран зохиол
* Хүмүүнлэгийн ухаан
* Математик, физик, байгалийн шинжлэх ухаан
* Анагаах ухаан
* Сурган хүмүүжүүлэх
* Улс төрийн шинжлэх ухаан
* Сэтгэл судлал
* Эм зүй
* Хууль
* Эдийн засаг

Ангилал:Турин
Ангилал:Италийн их дээд сургууль
Ангилал:1404 онд байгуулагдсан
Лопэ де Вега

**Феликс Лопэ де Вега Карпио** (исп. *Félix Lope de Vega Carpio*; 1562 оны 11-р сарын 25-нд Кастиль ба Леон хант улсын Мадрид хотод төрж, 1635 оны 8-р сарын 27-нд Мадрид хотод нас барсан) — Испанийн алдарт жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч, Испанийн алтан үеийн алдарт төлөөлөгч. Тэрээр 2 мянга орчим жүжгийн зохиол бичсэнээс 426 нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн бөгөөд 3 мянга шахам сонет, олон тооны роман, яруу найраг бичсэн байна. 

Тэрээр дархны гэр бүлд төрсөн бөгөөд бага наснаасаа бүтээлч чадвараа харуулсан (10 настайдаа тэрээр Клаудианы "Прозерпин хулгайлсан" зохиолыг шүлэг болгон орчуулсан). Лопэ де Вега Алкалагийн их сургуульд суралцсан байна. Түүний романсууд нэн даруй алдартай болсон: тэдгээрт бусад төрөл жанрын нэгэн адил Лопэ өөрийн гоо зүйн үзэл санааны илэрхийлэлийг олж харсан бөгөөд үүний дагуу байгаль үргэлж урлагийн дээгүүр байх ёстой гэж байсан. Гэвч тэр их сургуулиа төгсөж чадаагүй. Өөрийг нь хүлээж аваагүй амрагийнхаа гэр бүлийн тухай хошигнол бичсэнийх нь төлөө Мадридаас 10 жил цөлөх ял оноож байжээ.

## Уран бүтээл 
Лопэ де Вега 2000 гаруй жүжиг бичсэнээс 427 нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлджээ. Лопэ де Вега мөн Испанийн жүжгийн тогтсон уламжлалын эсрэг босож, тухайн үед хүлээн зөвшөөрөгдсөн газар, цаг хугацаа, үйл ажиллагааны нэгдмэл зарчмаас татгалзаж, жүжигтээ хошин болон эмгэнэлт элементүүдийг зоригтой хослуулж, испани жүжгийн сонгодог төрлийг бий болгосон алдартан юм.

Феликс Лопэ де Вегагийн жүжгүүд нь үйл явдлын урсгалд хөндлөнгөөс оролцож буй үйл явдал нь тайван үйл ажиллагааны явцыг алдагдуулж, драмын туршлагын хурцадмал байдлыг эмгэнэлт байдалд хүргэж, улмаар энэхүү догдолж буй хүсэл тэмүүлэл, өөрийн хүсэл зоригийн шуургыг хууль ёсны болон хатуу ёс суртахууны үндсэн урсгалд оруулахын тулд бүтээгдсэн байдаг.

2023 оны 1-р сарын 31-нд Ройтерс агентлаг Испанийн Үндэсний номын сангийн архивт хадгалагдаж буй "Франц Лаура" (испан. "La francesa Laura") нэргүй жүжиг нь Лопэ де Вегагийнх бөгөөд түүнийг 1635 онд нас барахаас хэдэн жилийн өмнө бичсэн гэж мэдээлсэн байна.

### Жүжгүүд 
* Бүжгийн багш (1594)
* Ард нь үлдээсэн хүн (магадгүй 1600-аад оны эхэн үе)
* Севиллийн эрэг (1604)
* Толедо дахь шөнө (1605)
* Валенсийн бэлэвсэн эмэгтэй (1604)
* Ухаалаг амраг (1604-1618 оны хооронд байх магадлалтай)
* Мадридын ус (1606-1612 оны хооронд байх магадлалтай)
* Периванес ба Оканагийн командлагч (ойролцоогоор 1609–1614)
* Фуэнте Овежуна (ойролцоогоор 1612–1614)
* Тэжээвэр нохой (1618)
* Шийтгэл бол өшөө авалт биш (1631)
* Түүний амрагийн боол (огноо тодорхойгүй)
* Бусдад тэнэг, өөртөө ухаалаг / La boba para los otros y discreta para sí
* Утаатай үүл / *La moza de cántaro*
* Хатагтай Боба / *La dama boba*
* Севиллийн од / La estrella de Sevilla
* Хетафегийн тариачин эмэгтэй / La villana de Getafe
* Шилдэг хотын дарга бол Хаан / *El mejor alcalde, el rey*

Ангилал:Испанийн зохиолч
Ангилал:Мадридын хүн
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1562 онд төрсөн
Ангилал:1635 онд өнгөрсөн
Ангилал:Испанийн жүжгийн зохиолч
Ангилал:Испанийн яруу найрагч
Ангилал:Мальтын одонгийн рыцарь
Николай Костомаров

**Николай Костомаров** (орос. *Никола́й Ива́нович Костома́ров*, 1817 оны 5-р сарын 16-нд Оросын хаант улсын Воронеж мужийн Юрасовка тосгонд төрж, 1885 оны 4-р сарын 19-нд Санкт-Петербургт нас барсан) — түүхч, угсаатан судлал, нийтлэгч, яруу найрагч, зохиолч, сурган хүмүүжүүлэгч бөгөөд нийгмийн зүтгэлтэн. Оросын болон Украины ардын уран зохиол цуглуулагч. Санкт-Петербургийн Эзэн хааны шинжлэх ухааны академийн гишүүн. Хаант Оросын нийгэм, улс төр, эдийн засгийн түүхийн судлаач, "Оросын түүх түүний хамгийн чухал хүмүүсийн намтар" олон боть бүтээлийн зохиогч.

Ангилал:Оросын түүхч
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1817 онд төрсөн
Ангилал:1885 онд өнгөрсөн
Ангилал:Воронеж мужийн хүн
Ангилал:Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндэсний Сургуулийн багш
Ардчилсан оюутны холбоо

**Ардчилсан оюутны холбоо** (товчоор **АОХ**) нь Ардчилсан Нам-ын дэргэдэх оюутан, залуусын улс төрийн байгууллага юм.

## Удирдлага 
* **Ерөнхийлөгч:** Сайнбилэгийн Мөнх-Эрдэнэ
* **Дэд тэргүүн:** *Баянбилэгийн Анужин*
* **Дэд тэргүүн:** *Мөнхнямын Хүслэн*
* **Дэд тэргүүн:** *Гансүхын Тэнгис*
* **Дэд тэргүүн:** *Батцэнгэлийн Мөнхнаран*
* **Дэд тэргүүн:** *Шакерханы Алтынбек*
* **Ерөнхий нарийн бичгийн дарга:** М. Дэлэгпэрэнлэй

Ангилал:Монголын улс төрийн байгууллагууд
Ангилал:Ардчилсан Нам

## Түүх 
* 2017 оны 5-р сард Улаанбаатар хотод Ардчилсан оюутны холбоо байгуулагдаж, анхдугаар чуулганд их, дээд сургуулийн төлөөлөл болсон олон зуун оюутан оролцсон.
* Байгуулагдсан цагаасаа хойш сургалтын төлбөр, оюутны тэтгэлэг, дотуур байр зэрэг асуудлаар дуу хоолой болж ажилласан.

## Зорилго 
* Оюутан, залуусын боловсрол, эрх чөлөө, нийгмийн идэвхтэй оролцоог дэмжих
* Ардчиллын үнэт зүйлсийг түгээн дэлгэрүүлэх
* Оюутны эрх ашгийг хамгаалах

## Лого 
## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын улс төрийн байгууллагууд
Ангилал:Ардчилсан Нам

## Холбоотой өгүүллүүд 
* Ардчилсан Нам
* Монголын оюутны холбоо

Ангилал:Монголын Ардчилсан Нам
Сайнбилэгийн Мөнх-Эрдэнэ

**Сайнбилэгийн Мөнх-Эрдэнэ** (1997 оны 6 сарын 6-нд Налайх дүүрэгт төрсөн) нь Сэтгэл зүйч, улс төр судлаач мэргэжилтэй. Тэрээр Ардчилсан нам болон түүний дэргэдэх оюутны байгууллагуудад удирдах албан тушаал хашиж ирсэн бөгөөд 2024 оноос хойш Ардчилсан оюутны холбооны ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.

## Боловсрол 
* 2014 онд Налайхын Эрдмийн оргил цогцолбор сургуулийг төгссөн.
* 2018 онд Идэр их сургуулийг сэтгэл зүйч мэргэжлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн.
* 2021 онд МУБИС-ийг боловсролын удирдлага мэргэжлээр магистрын зэрэг хамгаалсан.
* 2022 онд Стэнфордын их сургуульд улс төр судлалаар мэргэжил дээшлүүлсэн.

## Эрдэм шинжилгээ, бүтээл 
* “Хүүхдийн оролцоо төрийн удирдлагад нөлөөлөх нь”
* “EQ чадвар ажил мэргэжил сонгоход нөлөөлөх нь”
* *Бидний хөгжил эх орны ирээдүй* (ном)

## Улс төрийн үйл ажиллагаа 
* Налайх дүүргийн Ардчилсан оюутны холбооны тэргүүнээр ажиллаж байсан.
* 2023–2024 онд Налайх дүүргийн Ардчилсан намын дэд даргаар ажилласан.
* 2024 оноос Ардчилсан оюутны холбооны ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.

## Холбоотой өгүүллүүд 
* Ардчилсан оюутны холбоо
* Ардчилсан Нам

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:1996 онд төрсөн
Америк-Францын харилцаа

**АНУ-Францын харилцаа** -Америкийн Нэгдсэн Улс болон Францын хоорондох хоёр талын дипломат харилцаа юм.

Франц бол Их Британиас тусгаар тогтнолын төлөөх дайнд АНУ-ын гол холбоотнуудын нэг байв. 1942 онд Францын Вишигийн дэглэм Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр АНУ-тай дипломат харилцаагаа тасалсан байна. 1944 онд харилцаагаа сэргээсэн түүхтэй. НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын 5 гишүүн орны тоонд АНУ болон Франц улс хоёулаа ордог юм. 

АНУ, Францын харилцаа ойр дотно, найрсаг гэж тодорхойлогддог. Хоёр улс улс төр, эдийн засгийн ихэнх асуудлаар нийтлэг үнэт зүйл, үзэл бодолтой байдаг. Үзэл бодлын зөрүүг илэн далангүй ярилцаж, ерөнхийдөө хоёр орны харилцааг тодорхойлдог нягт хамтын ажиллагааны бүтцийг алдагдуулдаггүй байна.


Ангилал:Хоёр орны харилцаа (Франц)
Франц
Америк-Японы харилцаа

**Америк-Японы харилцаа**— Америкийн Нэгдсэн Улс, Япон Улсын хоорондын хоёр талын харилцаа. 2010 оны эхэн үеийн байдлаар хоёр улс маш нягт харилцаа, холбоотой хамтран ажиллаж байна. Япон бол АНУ-ын хоёр дахь том зээлдүүлэгч юм. Америкийн засгийн газрын Японд төлөх өр 2016 оны байдлаар 1.1 их наяд доллар байсан. Үүнээс гадна Японд Америкийн хэд хэдэн цэргийн анги, байгууламж байдаг.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Япон, АНУ-ын аюулгүй байдлын тухай гэрээ (англи. *Japan-United States Securely Treaty*) 1951 онд байгуулсан. 1960 онд хоёр улсын харилцан хамтын ажиллагаа, аюулгүй байдлын гэрээнд гарын үсэг зурав. Энэ нь 1951 оны "Аюулгүй байдлын тухай" гэрээ болон дараагийн хэд хэдэн гэрээг шинэчилсэн юм. Шинэ гэрээний дагуу АНУ Японы нутаг дэвсгэрт зэвсэгт хүчин, цэргийн баазаа хадгалах эрхээ Японоос баталгаажуулж авсан. Япон дахь АНУ-ын цэргийн анги, байгууламж, нутаг дэвсгэр, статусын тухай хэлэлцээрт мөн гарын үсэг зурсан юм.

Хүйтэн дайн дууссанаас хойш Япон-Америкийн аюулгүй байдлын үзэл баримтлалд томоохон өөрчлөлт орж, түүний тэргүүлэх чиглэл нь "Японыг хамгаалах"-аас "Ази, Номхон далайн бүс нутгийн энх тайван, тогтвортой байдлыг хангах" руу шилжсэн юм.

2021 оны 2-р сарын 11-нд Японы Гадаад хэргийн сайд Тошимицү Мотеги АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Антони Блинкентэй утсаар ярьж, Австрали, Энэтхэг улстай дөрвөн талт хамтын ажиллагааны талаар ярилцсан байна.

2021 оны 11-р сарын 2-нд Окинава мужийн захын арлуудад Японы өөрийгөө хамгаалах хүчин болон АНУ-ын зэвсэгт хүчний хамтарсан сургуулилт болсон. Хээрийн сургуульд Японы 400, АНУ-ын 100 орчим цэргийн албан хаагч оролцжээ. Японы эрх баригчид энэхүү сургуулилт нь батлан ​​хамгаалахтай холбоотой ямар нэгэн үр дагавартайг үгүйсгэж, уг арга хэмжээний зорилго нь гамшгийн үед хариу арга хэмжээ авах явдал гэж мэдэгдсэн юм.

2022 оны 5-р сарын 23-нд Японы эзэн хаан Нарухито АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жозеф Байденыг Токио дахь өргөөндөө хүлээн авч уулзсан. Энэ үеэр Байден хоёр орны ард түмний гүн гүнзгий харилцаанд үндэслэсэн АНУ-Японы харилцаа бат бөх болохыг онцлон тэмдэглэсэн юм.

2023 оны 2-р сарын 7-нд АНУ Хятадтай Ази, Номхон далайн бүс нутагт хүчний тэнцвэрийг хадгалахын тулд газар-газар ангиллын хэт авианы пуужин болон Томахавк далавчит пуужингуудыг нутаг дэвсгэртээ байрлуулах зөвшөөрлийг Японоос хүссэн.

Японы засгийн газар боломжит дайсны эсрэг “хариу цохилт өгөх” зорилгоор АНУ-аас 400 хүртэлх “Tomahawk” далавчит пуужин худалдаж авахаар төлөвлөж байгаа ажээ. Эдгээр пуужингуудыг Японы тэнгисийн өөрийгөө хамгаалах хүчний байлдааны хөлөг онгоцонд байрлуулах ажлыг 2026 онд хийхээр төлөвлөж байна.


Ангилал:Хоёр орны харилцаа (Япон)
Япон
Америк-Өмнөд Солонгосын харилцаа

**Америк-Өмнөд Солонгосын харилцаа** — Америкийн Нэгдсэн Улс, Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын хоёр талын дипломат харилцаа. Өмнөд Солонгос, АНУ-ын хооронд 1949 онд дипломат харилцаа тогтоосон. 

## Түүх 
1882 онд АНУ, Солонгосын Жусон гүрэн Энхтайван, найрамдал, худалдаа, навигацийн гэрээ  (англи. *Treaty of Peace, Amity, Commerce, and Navigation*) байгуулан дипломат харилцаа тогтоож, 1883 онд Америкийн анхны дипломат төлөөлөгч Солонгост хүрэлцэн очсон ажээ. 1910 онд Солонгост Японы колоничлолын 35 жилийн ноёрхол эхэлсэн. 1945 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайны төгсгөлд Япон бууж өгсний дараа Солонгосын хойг 38-р параллель дагуу хоёр бүсэд хуваагджээ. Өмнөдийг АНУ, хойд хэсгийг ЗХУ эзэлсэн түүхтэй. 1948 онд хуучнаар нэгдсэн Солонгос улсын нутаг дэвсгэр дээр өмнөд хэсэгт БНСУ, хойд талд БНАСАУ гэсэн хоёр улс байгуулагдсан юм. 

1950 оны 6-р сарын 25-нд Хойд Солонгосын арми Өмнөд Солонгос руу довтлов. АНУ тэргүүтэй НҮБ-ын 16 орны эвсэл Өмнөд Солонгосыг батлан ​​хамгаалахаар болсон. Дараа нь Хятад Хойд Солонгосын талд дайнд орж, мөргөлдөөн удаан үргэлжилсэн үе шатанд ороод 1953 оны 7-р сарын 27-нд дайны идэвхтэй үе дуусаж, энхийн гэрээ байгуулаагүй юм. Солонгосын дайн дууссанаас хойш Хойд болон Өмнөд Солонгосын харилцаа хүнд хэвээр байж ирсэн.
, Пак Жон Хи нар]]
1953 онд Солонгосын дайн дууссаны дараа АНУ нь Өмнөд Солонгостой хоёр талын эвслийн гэрээ байгуулжээ. АНУ, Өмнөд Солонгос улсууд нийтлэг үнэт зүйл, ашиг сонирхолд суурилсан найрамдал, хамтын ажиллагааны урт түүх туулж ирсэн. Хоёр улс бүс нутгийн болон дэлхийн хэмжээнд тулгарч буй аюул заналхийллийг даван туулах, эдийн засгаа бэхжүүлэх чиглэлээр хамтран ажилладаг. АНУ Өмнөд Солонгост цэргийн баазаа хадгалж, АНУ-Өмнөд Солонгосын харилцан хамгаалах гэрээний дагуу хүлээсэн үүргээ биелүүлэхийн тулд (өөрөөр хэлбэл, Өмнөд Солонгост гадны түрэмгийллээс өөрийгөө хамгаалахад нь туслах) үүрэг гүйцэтгэдэг. Хойд Солонгосын цөмийн асуудал болон Солонгосын хойгийг цөмийн зэвсгээс ангижруулах асуудлаар АНУ болон Өмнөд Солонгос хүчин чармайлтаа нягт уялдуулан ажилладаг. Дараагийн хэдэн арван жилд Өмнөд Солонгос эдийн засаг, улс төр, цэргийн асар их өсөлтийг туулсан.


Ангилал:Хоёр орны харилцаа (Өмнөд Солонгос)
Өмнөд Солонгос