open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монгол хуланжороо

**Монгол хуланжороо** (***Podoces hendersoni***), урьд **Хулан жороо** гэж байсан, нь Хэрээнийхэн овгийн шувуу юм. Тэд Хятад, Казахстан, Монголд нутаглана.

## Гадаад төрх 
Энэ шувуу нь урт, махийсан хошуутай ба магнай хэсэгт хар судалтай. Холоос харахад зулай, сүүлний үзүүр, далавчны ирмэг нь хар мэт боловч сайн харвал гялалзсан гүн ногоон өнгөтэй, цагаан судалтай, нисэхэд далавчин дээрх цагаан судал нь илүү том тод харагддаг. Тэд суурин амьдарна. Биеийн урт 26-28 см, харьцангуй биерхүү, элсэн шаргал бордуу өнгөтэй, хошуу хөл нь хар байдаг. 

Говийн уул толгодын бэл, томоохон заг, бут, ихэвчлэн бүйлс бараадан амьдрах бөгөөд зун хоол тэжээл элбэгшихээр тархан алга болоод өвөл цас их унаж хоол тэжээл ховордвол айл бараадан ирдэг. Ялангуяа малчдын хүнс махны цагаар айлын гадуур ирж дэлгэсэн өөх тосноос хооллодог аж. Цангинасан чанга, исгэрэх мэт дуу гаргадаг. Айлын гадуур жирэлзэн гүйж айлд гадны хүн ирэхэд хамгийн түрүүнд чанга, цовоо дуугаар жиргэн дохио өгдөг. Бут дамжин явгалан хурдан гүйх бөгөөд ихэнхдээ хосоор амьдардаг сэргэлэн, сонор соргог шувуу юм.

Монгол хуланжороо голдуу гүрвэл, голио царцаа, бүйлсний хонгорцгоор хооллодог.

## Цахим холбоос 
* Image

Ангилал:Хэрээнийхэн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Бидэрт самарчшаазгай

**Бидэрт самарчшаазгай**, (***Nucifraga caryocatactes***), урьд **Самарч шаазгай** гэж байсан, нь Хэрээнийхэн овгийн шувуу бөгөөд Цагчаа ятгашаазгайнаас биеэр арай том юм.

## Гадаад төрх 
[thumb|left|[Польш (*Nucifraga caryocatactes*)]]
[thumb|left| [Энэтхэгт. ]]

Энэ шувуу нь хар бордуу зүстэй ба өргөн далавч, богино сүүлтэй. Нүүр, хүзүү, дал нуруу, өвөр хэсэгт цагаан цоохор бидэртэй. Уртавтар нарийн хар хошуу нь хурц үзүүртэй ба зүйлээс шалтгаалан уртын хэмжээ өөр байна. Нүдний цөцгий, хөл, сарвуу нь хар. 
Биеийн урт 32–38 см (хошуунаас сүүлний үзүүр хүртэл) ба далавчаа дэлгэхэд 49–53 см болно.

## Дэд зүйлүүд 
Нийт 10 дэд зүйл бий:

* *caryocatactes* (Линней, 1785) Скандинав, Европ;Кавказ болон Казахстан; Оросын өмнөд хэсэгт өвөлждөг; 
* *macrorhynchos* (Brehm, 1823) хойд ба зүүн хойд Ази; Ираны хойд хэсэг, Солонгос, Хятадын хойд; Турк
* *rothschildi* (Hartert, 1903) Казахстан, Хятад;
* *japonica* (Hartert, 1897) Хоккайдо, Япон;
* *owstoni* (Ingram, 1910) Тайвань;
* *interdicta* (Kleinschmidt and Weigold, 1922) Хятадын уул нурууд;
* *multipunctata* (Gould, 1849) Пакистан, Энэтхэг;
* *hemispila* (Vigors, 1831) Гималайн нуруу;
* *macella* (Thayer and Bangs, 1909) Төвд, Хятад, Балба;
* *yunnanensis* Хятадын зүүн өмнөд.

## Зан авир 
### Идэш тэжээл 
Гол идэш тэжээл нь янз бүрийн нарс модны самар бөгөөд тэр дундаа томхон үртэй 
Хятадын цагаан нарс, P. armandii, Швейцар нарс, P. cembra, Солонгос нарс, P. koraiensis, Японы цагаан нарс, P. parviflora, Сибирийн давжаа нарс, P. pumila, Сибирийн нарс, P. sibirica болон Хөх нарс, *P. wallichiana* гэх мэт юм. 

thumb
Илүү гарсан үрээ нууж нөөцлөх зантай тул энэ нь шинэ мод ургахад чухал үүрэгтэй. Мөн олон янзын шавьж, жижиг шувуу, өндөг, мэрэгч, улай сэг гэх мэтээр хооллодог. 

### Үржил 
Тэд үүрээ голдуу өндөр шилмүүст модонд засах ба үргэлж наран талд зассан байдаг. 2-4 өндөг гаргаж, 18 хоног дарна. Эцэг эх хамтдаа ангаахайгаа өсгөж тэжээдэг.

## Тархалт 
Бидэрт самарчшаазгай Скандинаваас Европ, Сибирь, Монгол болон зүүн Ази, Японы ой мод, хөвч, тайгад нутгалана. Тэд өргөн уудам газар тархан амьдрах ба 10,000,000км² орчим талбай эзэлнэ гэсэн тооцоо бий. Мөн өдгөө Европт 800,000-1,700,000 ш байна. 

## Цахим холбоос 
* Norwegian Cyberbirding Nutcracker webpage
* Spotted Nutcracker photographed in Panbos by Rene van Rossum on 2 November 1985

Ангилал:Хэрээнийхэн
Ангилал:Евразийн шувууд
Гялааномруут харзлай

**Гялааномруут харзлай** (*Cinclus cinclus*) , урьд **Гялаан омруут** гэж байсан, нь Харзлайнхан овгийн шувуу бөгөөд Европ болон Азийн баруун хэсэгт тархан нутаглана. Энэхүү шувууны өнгө зүсээр ялгагдсан хэд хэдэн дэд зүйл бий. 

## Гадаад төрх 
Гялааномруут харзлай нь бөөрөнхий бие, богино сүүлтэй ба биеийн урт 18 см. Толгой, биеийн дээд хэсэг нь хар, цээж хоолой нь цагаан байна. Нас бие гүйцээгүй шувууд нь бор сааралдуу зүстэй. 

## Зан авир 
Тэд усанд маш чадварлаг бөгөөд сайн шумбана. Нислэг нь хурдан, шулуун юм.

## Идэш тэжээл 
Гол хоол тэжээл нь усны элдэв хорхой шавьж, нялцгай биетэн болон жижиг загас зэрэг болно.
Мөн жижиг үет хөлтөн, сам хорхой зэрэг идэх дуртай. 

## Үржил 
Усны ойролцоо үүрээ засна. Дугуй эсвэл зууван хэлбэртэй байх ба хөвд хаг, өвс, навчаар хийнэ. 3-5 сарын үед 3-6 цагаан өндөг гаргадаг. 

## Цахим холбоос 
* ITIS - Cinclus
* White-throated Dipper videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Боршувуутан
Алтан хөмрөг

**Алтан хөмрөг**, *Emberiza citrinella*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Ази, Монголд тархан амьдардаг. 1862 онд Шинэ Зеландад аваачиж нутагшуулсан ба сайн өсөж үржин суурьжшээ. Европ, Азийн ихэнх шувууд нь суурин боловч, хойд зүгийн зарим нь өвөл нүүдэллэн өмнө зүгт өвөлждөг. 

## Гадаад төрх 
Алтан хөмрөг нь  15.5-17 см урт, ургамлын үр идэхэд зохицсон бүдүүн хошуутай. Эрэгчин нь тод шар толгой, нуруун хэсэг нь бор судалтай шар өнгөтэй. 

## Идэш тэжээл 
Голдуу элдэв ургамлын үр идэх ба ангаахайгаа өсгөх үед хорхой шавьж иднэ. 
* Өвс ургамал Овьёос, Түлдэг халгай, Хурган чих, Бөдөнгийн сүүл *Polygonum aviculare*, Лууль *Chenopodium album*,  Бөөрөлзгөнө, Гиш өвс, Гэрийн хошоонгор,  Багваахай цэцэг, Хонгорзул цэцэг, Шаралзгана *Cicerbita*, Олон навчит, Таван салаа *Plantago*

Шавж хорхой : 

* Ялаа, дэвхрэг, жоом, цох, аалз,  чийгийн улаан гэх мэт.

## Зургийн цомог 

Goldammer Emberiza citrinella.jpg|
Emberiza citrinella -New Zealand -North Island-8.jpg|
Yellowhammer-Mindaugas Urbonas-1.jpg|
Emberiza citrinella MHNT.ZOO.2010.11.216 Le Monetier05.jpg|
File:Nederlandsche_vogelen_(KB)_-_Emberiza_citrinella_(114b).jpg
Zingende geelgors-4961611.webm| thumb|Emberiza citrinella

## Цахим холбоос 
* ARKive - images and movies of the yellowhammer *(Emberiza citrinella)*
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Цагааншанаа хөмрөг

**Цагааншанаа хөмрөг**, *Emberiza leucocephalos*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Азийн сэрүүн бүсэд тархан амьдрах ба нүүдлийн үедээ Энэтхэгийн хойд, Хятадын өмнөд хэсэгт таарна. Ховор тохиодолд баруун Европт хэрмэл таарах ч Италийн Тоскана мужид өвөлжих нь элбэг. 

## Гадаад төрх
энэхүү шувуу нь 16-17.5 см урт, ургамлын үр идэхэд зохицсон бүдүүн хошуутай. Эрэгчин нь нэрнийхээ дагуу шанаа хэсэг нь цагаан ба хоолой, магнай нь хүрэн өнгөтэй. Нуруун хэсэгт бор судалтай юм. 

## Идэш тэжээл
Тэд голдуу ургамлын үрээр холлох ба үржлийн үедээ хорхой шавьж иднэ. Газар үүрээ засаж 4-6 өндөг гаргана. 

## Цахим холбоос 
*OBC  Six photographs (see pulldown menu at page bottom).

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Цагаанхөмсөг хөмрөг

**Цагаанхөмсөг хөмрөг**, *Emberiza cia*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Африкийн баруун хойд, өмнөд Европ, зүүн ба төв Ази, Монгол, Гималайн нуруу зэрэг газраар тархан амьдардаг. 
Цагаанхөмсөг хөмрөг нь задгай, хад чулуутай уулархаг хуурай газар нутаглана. Газар эсвэл намхан бутанд үүр засаж, 3-5 сааралдуу өндөг гаргах ба ангаахайгаа өсгөх үедээ хорхой шавьж барьдаг. Бусад үед голдуу үр тариагаар хооллоно. 

## Гадаад төрх 
Энэхүү шувуу нь 16 см урт, үржлийн улирлын үед эрэгчингийн нуруун хэсэг хүрэн, толгой нь цайвар саарал өнгөтэй ба хар судалтай байдаг. 

Эмэгчин нь өвөр хэсэг нь цайвар, бор сааралдуу нуруутай ба нас бие гүйцээгүй залуу шувуутай адил зүстэй байна. Гэхдээ залуу хөмрөгийн толгой нь судалтайгаар ялгаатай. 
Өдний өнгө зүсээр ялгасан нийт 4 угсаа бий.

## Цахим холбоос 
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Годлевскийн хөмрөг

**Годлевскийн хөмрөг** (***Emberiza godlewskii***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд
Хятад, Пакистан, Энэтхэг, Казахстан, Монгол, Мьянмар, Орос зэрэг улсын нутагт таарна. Биеийн урт нь 17 см.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Шархөмсөг хөмрөг

**Шархөмсөг хөмрөг** мөн **Шар хөмрөг** (*Emberiza cioides*) гэгддэг энэ шувуу нь Хөмрөгийнхөн овог юм.  

## Гадаад төрх 
Тэд  15 -16.5 см урт, эрэгчин нь бор шаргалдуу ба нуруундаа хар судалтай. Сүүлний гадаад өднүүд нь цагаан ба хөл нь бор ягаандуу байна. Эмэгчин нь төстэй ч, нэг янзын өнгөтэй юм. 

## Тархалт 
Шархөмсөг хөмрөг Сибирийн өмнөд хэсэг, Хятадын зүүн хойд, Казахстаны дорнод нутаг, Киргиз, Монгол, Солонгос болон Японд таарна. Голдуу суурин амдрах ч хойд зүгийн хэсэг нь өвөл нүүдэллэдэг.  
Ганцаар буюу цөөн тоогоор сүрэглэн тариалангийн талбай, ой модны ойролцоо, өвст тал зэрэг задгай талбайт газар амьдарна. 
Намхан бут сөөг эсвэл газар үүрээ засаж 3-5 өндөг гаргах ба 11 хоног дарна. 

## Цахим холбоос 
*Oriental Bird Images:  Meadow Bunting

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Янковскийн хөмрөг

**Янковскийн хөмрөг** (***Emberiza jankowskii***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Хятад, Хойд Солонгос, Орос зэрэг улсын нутагт таарна.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Хөхлөрийн хөмрөг

**Хөхлөрийн хөмрөг** (***Emberiza buchanani***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Афганистан, Армени, Азербайжан, Бутан, Хятад, Хонконг, Энэтхэг, Иран, Казахстан, Монгол, Пакистан, Оман, Орос, Сири, Тажикистан, Турк, Туркменистан, Узбекистан зэрэг орноо таарна. Биеийн урт нь 15 см.

## Эшлэл
* BirdLife International 2004.  Emberiza buchanani.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 25 July 2007.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Олон Улсын Славяны Суваг

**Олон Улсын Славяны Суваг**  
Лого200px
Үйл ажиллагаа эхэлсэн1994 оны 12 сарын 14
Эзэмшигч Иваненко В. В.
Улс 
Цацагдах хүрээ Украин
Төв Киев
Вебсайт slav.tv

**Олон Улсын Славяны Суваг** нь Украины телевизийн суваг юм. 24 цагийн турш нэвтрүүлгээ цацдаг Украины анхны телевиз.

Тус телевиз нь 1994 оны 12 сарын 14-нд байгуулагдсан, Украин улсад үйл ажиллагаагаа явуулдаг телевиз.

## Гаднын холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Украины телевизийн суваг
Ангилал:Украины аж ахуйн нэгж
Ангилал:Украин хэлээрх телевизийн суваг
Самнаа хөмрөг

**Самнаа хөмрөг** (***Emberiza tristrami***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд 
Хятад, Япон, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос, Лаос, Мьянмар, Орос, Монгол,Тайвань, Тайланд, Вьетнам зэрэг улсын нутагт таарна.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Алаг хөмрөг

**Алаг хөмрөг**,  *Emberiza hortulana*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ болон Азид тархан нутаглах ба өвөл болоход Африкийн халуун дулаан газар өвөлждөг. 

## Гадаад төрх 
Алаг хөмрөг 16 см урт, 20-25 гр жинтэй. Гадаад байдал нь Алтан хөмрөгтэй төстэй ч толгой нь тод шар биш ногоовтор саарал байна. Жиргэх дуу нь адил төстэй юм. 

Тэд үүрээ газар, намхан бут сөөгөнд засдаг. Гол идэш тэжээл нь ургамлын үр бөгөөд ангаахайгаа тэжээх үед хорхой шавьж ангуучилна. Өдгөө  нийт 400,000-600,000 хос бий гэсэн тооцоотой.

## Цахим холбоос 
* emberiza hortulana
* Image from Hamburg University
* Episode of This American Life with a feature about eating Ortolan
* Oiseaux Photographs, text, map; 

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Борлог хөмрөг

**Борлог хөмрөг**, ***Emberiza pusilla***, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.

## Гадаад төрх 
Энэхүү жижиг хөмрөг нь 12-13.5 см урт. Ар нуруун хэсэг нь судалтай бор ба өвөр хэсэг нь бараан судалтай цагаан өнгөтэй. Нүүр нь хүрэн, нүдийг тойрсон цагаан, хацар шанааг хүрээлсэн хар судалтай. Эрэгчин эмэгчин өнгө зүсээр адил болно.

Тэд зүүн хойд Европ, Азийн хойд хэсгийн ой тайгад нутаглах ба өвөл болоход Энэтхэг, Хятадын өмнөд хэсэгт өвөлждөг. 
Хус, уд мод холилдсон шилмүүст модот газар амьдран үрээ засаж 4-6 өндөг гаргана. ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж барих ба бусад үед голдуу ургамлын үр зэргээр холлодог. 

## Цахим холбоос 
* OBC 29 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Сондуу хөмрөг

**Сондуу хөмрөг**, *Emberiza chrysophrys*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Сибирийн зүүн хэсэг, Монголд нутаглаж төв ба өмнөд Хятадад өвөлждөг. Ховор тохиолдолд баруун Европт хэрмэл байдлаар таарна. 

Сондуу хөмрөг ой, тайгын бүсэд амьдарж 4 өндөг гаргадаг. Голдуу ургамлын үр зэргээр хоолодог ч ангаахайгаа тэжээх үед хорхой шавьж ангуучилна. 

## Гадаад төрх 
Тэд Цагаанхүзүүт хөмрөгөөс биеэр жижиг боловч харьцангуй том толгойтой. Биеийн урт 15.5 см. Нуруун хэсэг нь судалтай бор, өвөр хэсэг нь цагаан ба хажуу бөөр хэсэгт улбар шар байна. Мөн бараан судлуудтай. Бахим бүдүүн хошуу нь ягаан өнгөтэй юм.
Үржлийн улиралд эрэгчин нь цагаан титэмт хар толгойтой байна. Нүдний дээр тод шар хөмсөг мэт судалтай.
Эмэгчин болон бага залуу шувууд нь бор толгойтой байх ба Борлог хөмрөгтэй андуурагдахуйц юм. Гэхдээ шар хөмсөгтэй, мөн толгойн оройдахь цагаан судлаар ялгагдана. 

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Харшанаа хөмрөг

**Харшанаа хөмрөг**, *Emberiza rustica*, урьд **Цагаан хөмсөгт хөмрөг** гэж байсан, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Азийн хойд хэсгээр нутаглаж, зүүн өмнөд Ази, Япон, зүүн Хятадад өвөлждөг. Ховор тохиолдолд баруун Европт хэрмэл байдлаар таарна.

Харшанаа хөмрөг чийглэг шилмүүст модон ойд амьдрах ба үүрээ газар, бутанд засаж 4-6 өндөг гаргадаг. Ангаахайгаа тэжээх үед хорхой шавьж авлах ба бусад үед голдуу ургамлын үрээр хооллодог. 

## Гадаад төрх 
Энэхүү шувуу нь Цагаанхүзүүт хөмрөгтэй хэмжээгээр адил юм. Өвөр хэсэг нь цагаан ба хажуу бөөр нь улаавтар. Хөл, эрүү нь ягаан байна. Зуны улиралд эрэгчин хөмрөг хар толгой, цагаан хоолойтой болдог. 

Эмэгчин нь судалтай бор нуруу, бор нүүр, хажуу бөөр нь улаавтар судалтай.

## Цахим холбоос 
* OBC 11 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Тавт хөмрөг

**Тавт хөмрөг** (***Emberiza elegans***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.
Тэд  Хятад, Япон, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос, Мьянмар, Орос, Монгол, Тайвань зэрэг улсын нутагт таарна. Тавт хөмрөг нь сэрүүн бүсийн ой мод болон дулаан орны хуурай ой шугуйд амьдардаг.

## Цахим холбоос 
* BirdLife International 2004.  Emberiza elegans.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 25 July 2007.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Шарэлэгт хөмрөг

**Шарэлэгт хөмрөг**, ***Emberiza aureola***, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу бөгөөд Евразид нутагладаг. 

## Гадаад төрх 
Биеийн урт 14-15 см, Цагаанхүзүүт хөмрөгтэй адил боловч илүү урт хошуутай. Үржлийн улиралд эрэгчин нь тод шар хэвэл, хажуу бөөрөнд хар судлуудтай ба нуруун хэсэг нь бор, нүүр нь хар, доод эрүү нь ягаан байна. 

Эмэгчин нь судалтай бор саарал нуруу, хэвлийн шар хэсэг нь арай бага юм. Нүүр нь цагаан, толгойн орой нь бараан, нүд, хацрын орчимд судалтай.

Шарэлэгт хөмрөг бут сөөгт задгай газар, усны ойролцоо газарт үүрээ засаж 4-6 өндөг гаргана. Ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж авлах ба бусад үед голдуу ургамлын үрээр хооллодог.

## Цахим холбоос 
* OBC 24 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Орхимжит хөмрөг

**Орхимжит хөмрөг** (*Emberiza rutila*) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.

## Гадаад төрх 
Энэхүү шувуу нь  14 -15 см урт. Сүүл нь богинодуу ба захын өд нь бага зэрэг цагаан байна. Үржлийн улиралд эрэгчин нь тод хүрэн бор өнгийн толгой нуруутай, цээж хэвэл нь шар ба хажуу талаар судалтай байдаг. Эмэгчин нь нэг янзын бордуу зүстэй ба өвөр хэсэг нь цайвар шардуу юм. Тэдний жиргэх дуу нь богино ба Борлог хөмрөгтэй төстэй.

Орхимжит хөмрөг Сибирь, Монголын хойд хэсэг, зүүн хойд Хятадад нутаглана. Нүүдлийн шувуу бөгөөд хол зай туулан Хятадын өмнөд хэсэг, Энэтхэгт өвөлждөг. 

## Цахим холбоос 
*Oriental Bird Images:  Chestnut Bunting

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Хартолгой хөмрөг

** Хартолгой хөмрөг**, *Emberiza melanocephala*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.
Тэд зүүн өмнөд Европ, Иран хүртэл нутаглана. Нүүдлийн шувуу бөгөөд Энэтхэгт өвөлждөг. 

Хартолгой хөмрөг  өвс бут ихтэй задгай газар, тариалангийн талбайн ойролцоо зэрэгт мод, эсвэл бутанд үүрээ засаж 4-6 өндөг гаргана.  Ангаахайгаа тэжээх үед хорхой шавьж авлах ба бусад үед голдуу ургамлын үр иддэг. 

Биеийн урт 17 см, Цагаанхүзүүт хөмрөгөөс биеэр том ба урт сүүлтэй. Үржлийн улиралд эрэгчин нь тод шар хэвэл, хүрэн нуруутай ба толгойн орой хэсэг нь хар байдаг. 

 

## Цахим холбоос 
* Black-Headed Bunting From Turkey
*OBC 16 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг

**Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг** нь Монгол улс, мөн Монголын Хөлбөмбөгийн Холбоонд харьяалагддаг, 1959 онд байгуулагдсан, гэвч 1960-1998 он хүртэл ямар нэгэн тоглолт хийсэнгүй. Монголын цэнгэлдэх хүрээлэн нь «МХХ Хөлбөмбөгийн төв» ба ерөнхий дасгалжуулагч нь Масэ Шүүичи хэмээх эрхэм юм.

## Түүх
Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг нь 1959 онд байгуулагдсан.

## Тэмцээн 
### Дэлхийн АШТ 
*1930–1998 он — *анхнаасаа ороогүй*
*2002-2018 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*

### Азийн АШТ 
* 1956–1996 — *анхнаасаа ороогүй*
* 2000 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*
* 2004 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*
* 2007 он — *анхнаасаа ороогүй*
* 2011 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*
* 2015 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*

### Азийн сорилго цом 
* 2006 он — *оролцохоор нэрлэгдсэн боловч дараа нь өөр багаар солигдсон*
* 2008 он — *оролцохоор болсон боловч, оролцохгүй гэж өөрсдөө шийдсэн*
* 2010 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*
* 2012 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*
* 2014 он — *урьдчилсан шатыг даваагүй*

### Дорно Азийн АШТ 
* 2003 он - *орж чадаагүй* (урьдчилсан шатанд 4-р байр)
* 2005 он - *орж чадаагүй* (урьдчилсан шатанд 4-р байр)
* 2008 он - *орж чадаагүй* (Урьдчилсан шатанд 5-р байр)
* 2010 он - *орж чадаагүй* (Урьдчилсан шатанд 2-р байр)
* 2015 он - *орж чадаагүй* (Урьдчилсан шатанд 3-р байр)

## Дасгалжуулагч 
## Алдартай хөлбөмбөгчин 
*Ганбаатарын Төгсбаяр — Монголын шигшээ багийн төлөө 6 гоол хийсэн
*Доноровын Лүмбэнгарав — Монголын шигшээ багийн ахлагч, 7 гоол хийсэн

## Одоогийн бүрэлдэхүүн
Монгол улсын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн гарааны бүрэлдэхүүн.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Азийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг

хөлбөмбөгийн шигшээ
Наран хөмрөг

**Наран хөмрөг** (***Emberiza yessoensis***) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Хятад, Монгол, Хонконг, Япон, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос, Орос зэрэг улсын нутагт таарна.

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Цагаанхүзүүт хөмрөг

**Цагаанхүзүүт хөмрөг**, *Emberiza schoeniclus*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ болон Азийн сэрүүн бүсийн нутагт амьдарна. Нүүдлийн шувууд бөгөөд дулаан зөөлөн уур амьсгалтай өмнө зүгт өвөлждөг. 

## Гадаад төрх 
Энэ хөмрөг нь дундаж хэмжээний ба 13.5-15.5 см урт биетэй, жижиг боловч ургамлын үр идэхэд зохилдсон бахим хошуутай. Эрэгчин нь хар толгой хоолойтой ба цагаан хүзүүтэй, бор нуруу нь судалтай байдаг. эмэгчин нь судалтай бор толгой, өнгө алаглаагүй бордуу зүстэй.  

Тэд голдуу ургамлын үрээр хооллох ба ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж агнадаг. 5-7 сард мод буюу бут, өндөр өвсний угт хатсан мөчир, өвс эвлүүлэн үүрээ засаж 4-7 өндөг гаргана. 1--14 хоног дараад ангаахай гардаг.

## Зургийн цомог 

EmberizaSchoeniclusNaturalHabitat.jpg|
Reed Bunting.jpg|Эмэгчин
Emberiza_schoeniclus_1_tom_(Marek_Szczepanek).jpg|Эрэгчин
Emberiza schoeniclus MHNT.ZOO.2010.11.218. Bréhal.jpg|
Emberiza schoeniclus.ogg|Дуу

## Цахим холбоос 
* ARKive Stills, Video
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Лапланд буулгатхөмрөг

**Лапланд буулгатхөмрөг**, *Calcarius lapponicus*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Ази, Канад, АНУ-н хүйтэн сэрүүн бүсэд нутаглана. Нүүдлийн шуву бөгөөд Оросын тал нутаг, АНУ-н өмнөд зүг, Шведийн өмнөд арлууд, Дани, Их Британид өвөлждөг. Энэхүү буулгат хөмрөг нь Евразийн ганц зүйл юм.

## Гадаад төрх 
Энэ шувуу нь бахимаг бие, ургамлын үр идэхэд зохилдсон бүдүүн хошуутай. Зуны улиралд эрэгчин нь хар толгой, хоолой, нүдний ард дээд талаас дагзруу чиглэсэн цагаан судалтай, өвөр хэсэг нь цагаан, нуруу нь судалтай хар саарал зүстэй байдаг. Бусад үед  бор шаргалдуу толгой, бордуу нуруутай. 

Лапланд буулгатхөмрөг хус, уд модтой чийглэг газар, ууланд амьдарч газар үүрээ засах ба 2-4 өндөг гаргана. Голдуу ургамлын үр идэх ба ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж агнадаг. 

## Цахим холбоос 
*Avibase links in turn to Flickr Handguide pics.
*Lapland Longspur Species Account - Cornell Lab of Ornithology
*Lapland Longspur - *Calcarius lapponicus* - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
*Lapland Longspur Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
**Calcarius lapponicus* videos on the Internet Bird Collection
*Stamps (for Canada) with Circum-Polar Range-Map
*"Lapland Longspur" photo gallery VIREO
*OBC 5 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Жет Ли

**Жет Ли** хэмээх тайзны нэрээрээ алдаршсан **Ли Ляньже** (1963 оны 4 сарын 26-нд төрсөн) нь Хятадын тулааны урлагийн мастер, жүжигчин, вушугийн аварга, кино од юм. БНХАУ-ын нийслэл Бээжинд төрсөн тэрээр 2009 онд Сингапур улсын иргэншилтэй болжээ.

## Ном зүй 
* Ducker, Chris, and Stuart Cutler. *The HKS Guide to Jet Li*. London: Hong Kong Superstars, 2000.
* Marx, Christy. *Jet Li*. Martial Arts Masters. Rosen Publishing Group, 2002. ISBN 0-8239-3519-1.
* Parish, James Robert. *Jet Li: A Biography*. New York: Thunder's Mouth Press, 2002. ISBN 1-56025-376-2.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт
* 

Ангилал:Хятадын кино жүжигчин
Ангилал:Хятадын уран бүтээлч
Ангилал:Бээжингийн хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Энэтхэг наж могой

**Энэтхэг наж могой** (***Naja naja***) нь хорт могойн нэгэн зүйл бөгөөд Пакистан, Энэтхэг, Бангладеш, Шри Ланка зэрэг Энэтхэгийн хойгт тархсан амьтан юм. Энэтхэгт могойд хатгуулсны улмаас нас бардаг хүмүүс гол төлөв 4 зүйл могойд хатгуулсан байдаг бөгөөд тэдний дундаас Энэтхэг наж могойн хор нь хамгийн хүчтэй байдаг, их аюултай амьтан болно. Бусад наж могойн адил, *N. naja* нь өрсөлдөгчөө айлган сүрдүүлэхийн тулд шилээ дэлгэдгээрээ алдартай. Энэтхэг наж могой нь Энэтхэгийн соёл, домогт элбэг тааралддаг. Энэтхэгийн засгийн газрын зэрлэг амьтдыг хамгаалах тогтоол ёсоор 1972 оноос тусгай хамгаалалтад орсон аж.

## Эшлэл
Ангилал:Могойнууд
Хүрэнтолгойт хөмрөг

** Хүрэнтолгойт хөмрөг**, *Emberiza bruniceps*, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.
Тэд төв Азид нутаглах ба Энэтхэгт өвөлждөг.

Энэ шувуу нь бут сөөгтэй задгай газар амьдрах ба мод бутанд үүрээ засаж 3-5 өндөг гаргана. Гол хоол тэжээл нь ургамлын үр бөгөөд ангаахайгаа тэжээх үедээ элдэв шавьж ангуучилдаг. 

## Гадаад төрх 
Хүрэнтолгойт хөмрөг 17 см урт, Цагаанхүзүүт хөмрөгөөс арай том ба урт сүүлтэй. Үржлийн улиралд эрэгчин хөмрөг тод шар хэвлий, ар нуруу хэсэг нь ногоон ба нүүр цээж нь улаан хүрэн болдог. 

Эмэгчин нь ийм тод өнгө алаглаагүй, цайвардуу хэвлий, бор саарал нуруутай ба саарал толгойтой. 

## Зургийн цомог 

Red-headed_Bunting.jpg|Эрэгчин
Red-headed Bunting (Emberiza bruniceps) W.jpg|Залуу хөмрөг.
Emberiza bruniceps MHNT.ZOO.2011.11.219 Ferghana.jpg|
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.15.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Emberiza bruniceps* - Museum specimen

## Цахим холбоос 
*OBC 22 photographs (see pulldown menu at page bottom)

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Чойжид дагина

**Чойжид дагина** нь Буддизмын хэв шинжийг агуулсан бүжгэн жүжиг бөгөөд хөгжмийг төрийн шагналт, урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Э.Чойдог бичиж, цомнолыг ардын уран зохиолч Ш.Сүрэнжав, төрийн шагналт, ардын жүжигчин Б.Жамъяндагва нар туурвисан.

## Үйл явдал 
Өвчинд шаналсан Чойжид бүсгүй насан эцэслэхэд Эрлэг Номун хааны элч түүний сүнсийг бурхны элчтэй булаацалдан байна. Нүгэл үйлдсэн хүмүүс хэрхэн тарчилж байгааг харуулахаар Чойжид дагиныг тамын оронд илгээв. Улаан, хар өмсгөлтэй бүжигчид тамын зовлонгийн халуун, хүйтнийг үзэгчдэд мэдрүүлэх агаад найрал хөгжмийн аялгуу Эрлэг Номун хааны өршөөл, шийтгэлийг ялгана...

... Бурхны орон. Хөшиг нээгдэхэд тайз хадган цэнхэр, бас улбар шар өнгөөр сүлэлдэж, Азийн соёл хийгээд буддын гvн ухаан, шашны ариун дагшин сүр хүчинд уусна. Бадамлянхуан өмсгөлт Дарь-Эх, дагинас мөргөлийн бүжигт Чойжид дагиныг урилаа. Буян үйлдсэн хүмүүсийн жаргал, цэнгэлийг биеэр мэдэрсэн Чойжид бурхны зарлигаар эх дэлхий рүү буцна. Тэрбээр хүн төрөлхтөнд нүгэл, буяны ялгааг тайлбарлаж өгөхөөр ирлээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Бүжгэн жүжиг
Туйлын цасчхөмрөг

**Туйлын цасчхөмрөг** (***Plectrophenax nivalis***), нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст, хүйтэн сэрүүн уур амьсгалтай туйлын бүсээр тархан нутаглана. Нүүдлийн шувуу бөгөөд өвлийн улиралд богино зайг туулан өмнө зүгт очиж өвөлждөг.

## Гадаад төрх 
Энэхүү шувуу нь томхон, урт далавчтай хөмрөг ба **15-18 см** урт, далавчаа дэлгэхэд **32-38 см** болно. Биеийн жин **26-50 гр** юм. Нисэх үед далавчин дээрх том цагаан толбо нь харагдана. Үржлийн улиралд эрэгчин нь харахад андашгүй. Хар нуруунаас бусад биеийн бүх хэсэг нь цагаан болдог. Эмэгчингийн нуруу нь хар саарал байна. Өвлийн улиралд хошуу нь хар үзүүртэй шар байх ба зун болоход эрэгчинийн хошуу нилдээ хар байдаг. 

Тэд хад цохионд овор ихтэй үүр засаж, бор толботой цэнхэр ногоондуу өндөг гаргах ба 12-13 хоног дараад ангаахай гардаг. 

## Дэд зүйлс 
Нийт 4 дэд зүйл бий. Үржлийн улиралдах эрэгчингийн өд сөдний ялгаагаар ангилжээ.

**Plectrophenax nivalis nivalis*. Европ, Хойд Америкийн туйлын бүсэд. Толгой нь цагаан, нуруу нь хар, багахан цагаан хэсэгтэй.
**Plectrophenax nivalis insulae*. Исланд, Шотланд. Цагаан толгой, хар хүзүү, нуруу нь хар. 
**Plectrophenax nivalis vlasowae*. Азийн туйлын бүсэд. Цагаан толгой, нуруу гуя нь ихэнхдээ цагаан.
**Plectrophenax nivalis townsendi*. Камчатка, Сибирийн зүүүн хэсэг. *vlasowae*-с биеэр арай том ба төстэй.

## Зургийн цомог 

Plectrophenax nivalis2.jpg|Үржлийн улирлын эрэгчин *insulae*, Исланд.
Plectrophenax nivalis3.jpg|Эрэгчин, өвлийн өд сөд.
Snow Bunting Cairngorm.jpg|Үржлийн улирлын эрэгчин, Шотланд.
Plectrophenax nivalis nivalisMHNT.ZOO.2010.11.218. Kingsbay, Ny-Ålesund Naurois.jpg|

## Цахим холбоос 
* Snow Bunting Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* Snow Bunting *Plectrophenax nivalis* - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Stamps (with world range map)
* Snow Bunting videos on the Internet Bird Collection
* ARKive Images

Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Хөхтүрүүт хөмрөг

**Хөхтүрүүт хөмрөг**, *Emberiza spodocephala *, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.

Тэд Сибирийн өмнөд хэсэг, Монгол, Хятад ба Японы хойд зүгээр нутаглана. Нүүдлийн шувуу бөгөөд Энэтхэг, Хятадын өмнөд хэсэгт өвөлждөг. Ховор тохиолдолд хэрмэл байдлаар баруун Европт таарна.

Энэхүү шувуу нь ой тайгын гол горхитой газар амьдарж газар, эсвэл модонд үүрээ засах ба 4-5 өндөг гаргана. Ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж авлах ба бусад үед ургамлын үрээр хооллодог. Өвөлжихдөө усны ойролцоох тариалангийн талбай, бут сөөгтэй задгай газар амьдарна.

## Гадаад төрх 
Хөхтүрүүт хөмрөг цагаанхүзүүт хөмрөгтэй хэмжээгээр адил буюу 16 см орчим урт. Үржлийн улиралд эрэгчин хөмрөг нүд, хошууны хооронд шар ногоон, хар холилдсон бараан саарал толгойтой байна. Нуруун хэсэг нь хар судалтай бор өнгөтэй. Өвөр хэсэг нь шардуу цагаан ба бор бидэртэй. Хошуу нь ягаан юм.
Эмэгчин болон залуу шувууд нь тод өнгө алаглаагүй, нуруун хэсэг нь цагаан шаргал өнгөтэй ба тод бор судлуудтай. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Стивен Хокинг

**Стивен Уильям Хокинг** (; 1942 оны 1-р сарын 8-нд төрж, 2018 оны 3-р сарын 14-нд нас барсан) Британийн онолын физикч. Бичсэн номнууд болоод олон нийтэд өгсөн ярилцлагууд нь түүнийг хамгийн нэр алдартай эрдэмтдийн нэг болгосон. Тэрээр Британийн Урлагийн Нийгэмлэгийн Хүндэт Гишүүн, Папын Шинжлэх Ухааны Академийн Насан туршийн гишүүн, 2009 онд АНУ-ын Иргэдийн хамгийн дээд шагнал болох Ерөнхийлөгчийн Эрх Чөлөөний Медалийг хүртсэн.

Стивен Хокинг нь 1979 оноос 2009 оны 10-р сарын 1-ний өдөр хүртэл гучин жилийн турш Кембрижийн их сургуулийн Лукасын нэрэмжит математикийн профессор байв.
Тэрээр мөн Кембрижийн Гонвилл ба Каиус коллежийн Нөхөр, Онтарио мужийн Уотерлүү дахь Периметрийн Онолын физикийн институтийн Судалгааны Онцгой Тэргүүлэгч. Тэрээр космологи ба квант татах хүчний чиглэлүүдэд, үүнд ялангуяа хар нүхний талаар судалгаа ололтоороо олны дунд танигдсан. Өөрийн боловсруулсан онолууд болоод космологийг ерөнхийд нь хэлэлцсэн нийтийн шинжлэх ухааны бүтээлүүдээрээ мөн амжилт олсон. Үүнд, Британийн *Сандэй Таймс*-н бестселлерийн жагсаалтад дээд амжилтыг эвдэн 237 долоо хоногийн турш байсан *Цаг хугацааны товч түүх* (*A Brief History of Time*) номоороо ихэд алдаршжээ.

Хокингийн шинжлэх ухааны гол бүтээлүүд нь Рожер Пенрөүзтэй хамт хийсэн харьцангуйн ерөнхий онолын тогтолцоо доторх татах хүчний сингуляр байдлын талаарх теоремүүд, мөн өнөө үед Хокингийн цацраглал (эсвэл Бекенстайн-Хокинкийн цацраглал) хэмээн нэрлэгдэх болсон хар нүх цацраг ялгаруулдаг гэж таамагласан онол юм. 

С.Хокинг нь хажуугийн хатингарт хатуурал өвчтэй бөгөөд тус өвчин нь жил бүр муудсаар түүнийг бараг бүрэн мэдээгүй болгосон байна.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Стивен Хокингийн вэб хуудас
* Academia.edu дахь хуудас


Ангилал:Одон орны физикч
Ангилал:20-р зууны физикч
Ангилал:20-р зууны одон оронч
Ангилал:21-р зууны одон оронч
Ангилал:21-р зууны физикч
Ангилал:Копли медаль шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч
Ангилал:Папын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Атеизмын төлөөлөгч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Дуулгат бужирга

**Дуулгат бужирга** (*Fringilla coelebs*, урьд **Дуулгат ээрүүл бялзуухай** гэж байсан) нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.

## Гадаад төрх
Энэ шувуу нь 14-16 см урт, далавчиндаа хоёр бүдүүн цагаан хөндлөн судалтай, ууц нуруу нь ногоон, үүлний үзүүр цагаан эмжээртэй байна. Үржлийн улиралд эрэгчин бужирга өвөр хэсэг нь улаавтар, толгойн орой хэсэг нь дуулгатай мэт хөх өнгөтэй болдог. 

Дуулгат бужирга Европт өргөн тархсан байдаг. Мөн баруун Ази, баруун хойд Африкт амьдарна. Шинэ Зеландад мөн таарах ба хүн аваачиж суурьшуулсан болно. Амьдрах бүсийн зөөлөн уур амьсгалтай хэсэг нь суурин ба бусад нь өвлийн улиралд нүүдэллэнэ. 

Модны мөчрийн ац, салаанд үүрээ засаж цэнхэр ногоондуу өнгийн 6 орчим өндөг гаргадаг. Гол хоол тэжээл нь ургамлын үр бөгөөд ангаахайгаа хорхой шавьжаар тэжээдэг байна. 

## Дэд зүйл 
**F. c. madeirensis* — Мадейра
**F. c. africana* — Умард Африк
**F. c. tintillon* — Канарын арлууд

## Зургийн цомог

FringillaCoelebsFemale.jpg|Эмэгчин
Female Chaffinch 800.jpg|Эмэгчин
Chaffinch (aka).jpg|Эрэгчин
Chaffinch_Madeira.jpg|Мадейрын
Fringilla coelebs male1.jpg|Эрэгчин
Pinson des arbres – Fringilla coelebs moreletti – Flamengos Fayal Açores 222.jpg|

## Цахим холбоос 
* Royal Society for the Protection of Birds 
* BBC Nature
* Birds of Britain
* Madeira Birds
* Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Жиргэх дууг нь сонсох:
* http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/chaffinch_song.ram
* http://www.bbc.co.uk/radio4/science/rams/birdsong-chaffinch.ram

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Нангиад ногоолдой

**Нангиад ногоолдой** , (*Carduelis sinica*), урьд **Нангиад алтан жигүүр** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм. 
Биеийн урт 14 см, далавчаа дэлгэхэд 24 см болно.
Тэд мод, бутанд үүрээ засаж 3-5 өндөг гаргана.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Эгэл ногоолзой

**Эгэл ногоолзой** (***Carduelis spinus***) нь Бужиргынхан овгийн жижиг шувуу юм. Тэд Европ, Азийн шилмүүст болон навчит модон ойд түгээмэл таарна.

Шилмүүст мод, тэр дундаа гацуур ихтэй газар үүрээ засаж, 2-6 өндөг гаргадаг. Эмэгчин нь өндгөө дарах ба 11-14 хоног ажээ.
Гол идэш тэжээл нь ургамлын үр бөгөөд үржлийн улиралд хорхой шавьж ангуучилна. 

## Гадаад төрх 
Эгэл ногоолзой жижиг биетэй, богино сүүлтэй. 11-12.5 см урт, далавчаа дэлгэхэд 20-23 см, 10-18 гр жинтэй юм.
Нуруун хэсэг нь ногоон саарал, өвөр хэсэг нь саарал судалтай цагаан байна. Далавч нь хар өнгөтэй ба шар хөндлөн судалтай, хар сүүлнийх нь хоёр хажуу нь шар. Эрэгчин нь шар нүүр, цээжтэй, толгойн орой нь хар. Эмэгчин ба залуу шувуу нь сааралдуу ногоон толгойтой.

## Зургийн цомог 

Mahiwa_fem.JPG | Female
Carduelis_spinus_2_tom_(Marek_Szczepanek).jpg | Эрэгчин
Carduelis_spinus_3_hen_(Marek_Szczepanek).jpg | Эмэгчин
Carduelis_spinus_1_tom_(Marek_Szczepanek).jpg | Эрэгчин
Carduelis spinus Jaroměř 2013 3.jpg | Female
Carduelis spinus MHNT.ZOO.2010.11 Anvers.jpg|

## Цахим холбоос 
* Eurasian Siskin videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Шунхан цэгцүүхэй

**Шунхан цэгцүүхэй**, *Carduelis hornemanni*, урьд **Шунхан зулайт бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм. Тэд тундрын хус модон ойд амьдарна. 

Нийт 2 дэд зүйл бий. 

1. *C. h. hornemanni* Гренланд, Канадын ойр орчимд.

2. *C. h. exilipes*, Хойд Америкийн хойд хэсгээр.

## Цахим холбоос 
* Oiseaux Photios, text, map.
* IBC Two videos (search - Hoary Redpoll)

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Улаан цэгцүүхэй

**Улаан цэгцүүхэй** (*Carduelis flavirostris*), урьд **Улаан бор бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.

## Гадаад төрх 
Энэ шувуу нь 13-13.5 см, нуруун хэсэг нь бор өнгөтэй бөгөөд хар судлуудтай. Ууц нуруу нь ягаавтар, өвөр хэсэг нь цагаан шаргал ба бор судлуудтай. Хошуу нь өвөл шар, зун саарал өнгөтэй болно.
Улаан цэгцүүхэй хойд Европ, Азийн төв хэсгээр нутаглана. Зарим хэсэг нь суурин амьдрах бол зарим нь өмнө зүгт нүүдэлэдэг.

Бутанд үүрээ засаж, 4-7 өндөг гаргана.

Гол идэш тэжээл нь ургамлын үр юм.

## Цахим холбоос 
*Oiseaux Photos

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Россын далайн хав

**Россын далайн хав** (*Ommatophoca rossii*) нь Чихгүй далайн хав овгийн хөхтөн бөгөөд ***Ommatophoca*** төрөлд хамрах ганц зүйл юм. Энэхүү далайн хав нь Антарктидад 2 ч удаа эрдэм шинжилгээний багийг удирдан явсан Жеймс Кларк Россын нэрээр нэрлэгджээ.

## Гадаад төрх
Бусад Антарктидын далайн хаваас биеэр жижиг, 3 м орчим урт, 214 кг жинтэй байна. Нурун хэсэг нь хар бордуу, өвөр хэсэг нь мөнгөлөг зүстэй. 7 см бүхий голчтой том нүдтэй юм.

Тэд усанд шумбан арваалж, наймаалж, загас, заримдаа сам хорхой зэрэг иднэ. Ялангуяа арваалж нь идэш тэжээлийн 3-ны 2-ыг эзлэх аж. Тэд бусад далайн хавын хувьд ч гол дайсан болох алуурчин халим, далайн ирвэсийн идэш болдог байна.

## Үржил 
11 сард эмэгчин далайн хав мөсөн дээр зулзагаа төрүүлнэ. Эх нь 28 орчим хоног хөхүүлэх ба түүнээс хойш бие даан 3 жил болоод нас бие гүйцдэг.  Россын далайн хав 20 орчим насалдаг ажээ.

## Гадаад холбоос 
*University of Michigan museum of zoology
*Seal conservation society webpage
*Fisheries Global Information System factsheet

Ангилал:Сэлүүр хөлтөн
Алаг бужирга

**Алаг бужирга**, *Fringilla montifringilla*, урьд **Алаг хуухуур бялзуухай** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.

## Тархалт 
Энэхүү шувуу нь Европ, Азийн хойд зүгийн ой модонд өргөн тархсан. Нүүдлийн шувуу бөгөөд өмнөд Европ, хойд Африк, Пакистан, Энэтхэг, Хятад, Япон зэрэг улсын нутагт өвөлждөг. 

## Гадаад төрх 
Биеийн хэмжээ, хэлбэрээр Дуулгат бужиргатай төстэй. Үржлийн улиралд эрэгчин нь хар толгой, нуруун хэсэг нь бараан, улбар шар цээж, цагаан гэдэс хэвэлтэй байна. Ууц нуруу нь цагаан, сүүл нь цагаан эмжээргүй юм.

## Зан авир 
Алаг бужирга голдуу ургамлын үр идэх боловч бусад бужиргаас илүүтэй ангаахайгаа шавьжаар хооллодог. Тэд модны мөчрийн ац, салаанд үүрээ засаж, гадна талыг нь хөвд хагаар нуун далдалдаг ба 4-9 өндөг гаргана. 

## Зургийн цомог 

Fringilla montifringilla 1 (Marek Szczepanek).jpg
Fringilla_montifringilla_3_(Marek_Szczepanek).jpg
Fringilla montifringilla.jpg
Fringilla montifringilla - Kajaani Finlande 222.jpg

## Цахим холбоос 
* Internet Bird Collection: Brambling
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Stamps Belgium, China, Taiwan

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Анри Матисс

он]]
**Анри Матисс** [], (, 1869 оны 12 сарын 31 - 1954 оны 11 сарын 3) нь Францын зураач. Фовизм урсгалын удирдагч тэрээр Фовизмын үйл ажиллагаа нь богино хугацаанд дууссан ч 20-р зууныг төлөөлөх урлагийн зүтгэлтэн болон төлөвшжээ. Байгальд маш дуртай, "Өнгөний шидтэн" гэгддэг байжээ.

## Товч намтар 
1869 онд Францын умард хэсэг дахь Пикардии мужийн Ле Като-Камбрези хотод төржээ. Эхлээд хуульч болохоор зорьсон ч, 1890 онд олгойн эмчилгээ хийлгэж байх үедээ зураг сонирхдог болж зураач болохоор шийдэн Гюстав Моро (франц. *Gustave Moreau) -*д шавь оржээ. Эхэн үеийн ажлууд нь реалист зураг олон байсан боловч Винсент ван Гог, Поль Гоген нарын нөлөөнд автан чөлөөт өнгө сонгон зурах болжээ.  

"Ногоон талын Матисс" (1905 он), "Бүжиг 1" (1909 он) зэрэг өвөрмөц өнгө зохицол бүхий бүтээлүүдээ туурвиж, Андре Дерень, Морис де Вламинк нартай зэрэгцэн фовистууд гэгдэх болжээ. Гэхдээ фовист хөдөлгөөн нь 3 жилийн дотор сарниж үгүй болсон ба түүнээс хойш намуухан, сэтгэл засам бүтээлүүд туурвиж эхэлжээ. Зураасыг дан болгож, өнгөний илэрхийллийг цэвэршүүлж зургаа зурж байсан нь эцэстээ "хэрчилт зураг буюу киригами" болжээ. Түүний хувьд хайч бол бийрнээс илүү бүтээлээ туурвихад нь хэрэг болж байжээ. Киригамигийн цуврал бүтээл болох "Жааз" гэх зэрэг олон бүтээл бий. 

## Цахим холбоос 
* Musée Matisse, Nizza (англи, францаар)


Ангилал:Францын уран зураач
Ангилал:Францын зураач
Ангилал:Фовизмын уран бүтээлч
Ангилал:Венецийн биенналед оролцогч
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч)
Ангилал:Америкийн Урлаг ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн
Ангилал:Ниццагийн хүн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1869 онд төрсөн
Ангилал:1954 онд өнгөрсөн
Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага

**Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага** (, ) нь төлөөллийн ардчилал, чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийн зарчмуудыг хүлээн зөвшөөрдөг 36 гишүүн орноос бүрдэх олон улсын байгууллага юм. Тус байгууллагын ихэнх гишүүд нь өндөр орлоготой эдийн засагтай, хүний хөгжлийн индекс өндөртэй, хөгжилтэй орнууд болно.

1948 онд Францын Роберт Маржолингаар удирдуулж Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Европыг сэргээн байгуулах Маршаллын төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх зорилгоор **Европын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллага** () нэртэйгээр байгуулагджээ. Хожим нь Европоос гадуур орнуудад гишүүнчлэл олгох болсон. 1961 онд 
Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн конвенцын дагуу Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага нэртэйгээр өөрчлөн байгуулагджээ.

Төв нь Парис дахь *Château de la Muette*-д байрладаг.

## Цахим холбоос 
* Organisation for Economic Co-operation and Development
* OECD форум
* The OECD Observer

### Видео бичлэгүүд 
* OECD-н YouTube суваг
* YouTube дээрх OECD-н хөгжлийн төв

## Эшлэл 

Ангилал:Европын улс хоорондын хамтын ажиллагаа
Ангилал:Олон улсын эдийн засгийн байгууллага
Ангилал:Олон улсын эрх зүйн байгууллага
Ангилал:1960 онд байгуулагдсан
Ангилал:1948 онд байгуулагдсан
Бүлгэм:Компьютер

__NOTOC__
__NOEDITSECTION__

**Танилцуулга**

Энэ портал нь Монгол хэл дээрх компьютер болон тооцоолон бодох шинжлэх ухаантай холбоотой бичлэгүүдийг өргөжүүлэгчдийн бүлгэм юм.

Бидний хийх үндсэн ажил бол жагсаалтыг болон жагсаал дахь бичлэгүүдийг өргөтгөн компьютертэй холбогдолтой Монгол хэл дээрх үнэгүй мэдээллийн агуулгыг тэлэх юм.

**Кампанит ажил**
 1 сарын 17-ноос 1 сарын 30 хүртэл 2 долоо хоногийг нээлттэй эхтэй холбогдолтой бичлэгүүдийг өргөтгөх компанит ажил болгохыг уриалж байна.

**Ангиллууд**

Програмын хэлнүүд - Компьютерын ухааны эрдэмтэд - Алгоритмууд - Үйлдлийн системүүд - Өгөгдлийн бүтцүүд
**Нэршүүлэлт**
Энд компьютерийн холбогдолтой оноосон нэр, хэллэг, хэлцүүдийг Монгол хэл дээр нэршүүлэх стандартын тухай мэдээллийг тавьж байя! Энд нэгэнт батлагдсан стандартуудыг тавьж байя, харин та өөрийн санаа оноогоо энэ бичлэгийн хэлэлцүүлэгт хуваалцана уу!
**Төлөвлөгөө**
Доорх өдрүүдэд тухайн сэдвийн талаарх бичлэгүүдийг эрчимтэй хөгжүүлэх кампанит ажил өрнүүлнэ!

**Хийх зүйлс**
* Линүкс
* Фэдора (#R: Федора)
* Дэбиан
* Убунту
* Туринг машин
* Юникс
* Юникод

Ангилал:Портал:
Андреа Бочелли

**Андреа Бочелли**,  GRANDE UFFICIALE OMRI   (, 1958 оны 9 сарын 22-) нь олон удаагийн Сонгодог Брит шагналт, олон удаагийн Грэмми, Эмми шагналд нэр дэвшсэн Италийн поп тенор, кроссовер дуучин юм.  Нүдны хараа муутай төрсөн тэрээр 12 настайдаа хөлбөмбөгийн осолд орж бүрэн сохорчээ. 

1994 онд Санремогийн Хөгжмийн Фестивалийн шинэ дуучны хэсэгт түрүүлснээсээ  хойш 13 ширхэг поп ба сонгодог хөгжмийн студийн цомог, хоёр шилдэг дууны цомог, найман бүрэн дуурь гаргаж дэлхий даяар 70 гаруй сая ширхэгийг борлуулжээ.  дуучин юм. 

1998 онд тэрээр People сэтгүүлийн хамгийн үзэсгэлэнт 50 хүний нэгээр тодорчээ.  1961 онд Лионтин Прайс тус шагналд нэр дэвшсэнээс хойш 1999 онд Грэмми шагналийн шилдэг шинэ дуучинд нэр дэвшсэн анхны сонгодог дуучин болжээ.  Мөн жил түүний Селин Дионтой хамтарч дуулсан *Камелотын эрэл* киноны *The Prayer* дуу нь Алтан Бөмбөрцгийн наадмын шилдэг дууны шагналыг хүртэж, мөнхүү төрлөөр Оскарын шагналд нэр дэвшжээ. 

*Sacred Arias* цомог нь дэлхий даяар 5 сая хувь борлогдсноор түүхэн дахь хамгийн олон хувь борлогдсон ганцаар дуучны сонгодог цомог болж  болон Европ, Латин Америкийн хэд хэдэн оронд гадаад дуучны хамгийн их борлогдсон цомог болж байв 

2006 онд Бочеллиг Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Order of Merit-ийн Их Офицер болж 

## Цомгууд 
* *Il mare calmo della sera* (1994) 
* *Bocelli* (1995)
* *Viaggio Italiano* (1995)
* *Romanza* (1997)
* *Aria - the opera album* (1997)
* *Hymn for the World* (1997)
* *Hymn for the World 2* (1998)
* *Sogno* (1999)
* *Sacred Arias* (1999)
* *Verdi* (2000)
* *Requiem (Verdi)* (2001)
* *Cieli di Toscana* (2001)
* *Sentimento* (2002)
* *Andrea* (2004)
* *Amore* (2006)
* *The Best of Andrea Bocelli: Vivere* (2007)
* *Incanto* (2008)
* *My Christmas* (2009)

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт


Ангилал:Тенор
Ангилал:Италийн дуучин
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их офицер)
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Эхо-Сонгодог шагналтан
Ангилал:Дээд амжилтын эзэн
Ангилал:Италийн хөгжимчин
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Хавайн далайн хав

**Хавайн далайн хав**, *Monachus schauinslandi*, нь Чихгүй далайн хав овгийн хөхтөн бөгөөд зөвхөн Хавайн арлуудад амьдардаг. 

## Гадаад төрх
Нас бие гүйцсэн далайн хав нь саарал зүстэй. Цээж, хоолой, хэвлий нь цайвар шаргал байна. Эрэгчин нь 200 кг жинтэй, 210 см урт ба эмэгчин нь 230 см урт, 270 кг жинтэй.
Тэд 25-30 насалдаг.

## Гадаад холбоос
* US National Marine Fisheries Service Hawaiian Monk Seal web page
* The Monachus Guardian
*NOAA Midway Island Captive Care & Release Project
* Kauai Monk Seal Watch website
* Monk Seal Video in Oahu
*["Watching Out for Makana" feature about Hawaiian monk seals on Maui by Hannah Bernard, ''Maui No Ka 'Oi Magazine(https://mn.wikipedia.org/wiki/Maui_No_Ka_%27Oi_Magazine),'' Vol.8 No.2 (July 2004).]

Ангилал:Сэлүүр хөлтөн
Ангилал:Хавай
Дулаанхаан уул

**Дулаанхаан уул** нь Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын нутагт орших уул юм. Дулаанхаан нь их, бага гэсэн нийлсэн 2 уулнаас бүрддэг. Далайн түвшнээс дээш 2300 орчим метр өндөрт өргөгдсөн, ан гөрөө, ховор эмийн ургамлаар арвин байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий бүс нутгийнхаа цэвэр усны хагалбар болсон уул юм. 

Нутгийн иргэд Дулаанхаан уулаа эрт дээр үеэс тахин шүтэж ирсэн бөгөөд жилийн дөрвөн улиралд тойрон мал аж ахуй эрхлэн амьдардаг. Дулаанхааныг тойрон байгалийн үзэсгэлэнт газруудаар аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нэн боломжтой. Суга, Өвөрбулаг, Ганц мод, Талын булаг, Асгат, Ац, Байц, Ёл, Талын ус, Хавчуу зэрэг тойрсон олон амуудтай, ам бүрдээ улаалзгана, үхрийн нүд, гүзээлзгэнэ зэрэг жимс жимсгэнээр баялаг. Буга, зэрлэг гахай, гөрөөс, чоно, хүдэр зэрэг ан амьтад элбэгтэй.

## Ам 
**Суга** хэмээх газар нь Дулаанхаан уулын зүүн урд ам юм.

Сугын эхээс ундран гарах багахан горхитой. Хойшоогоо даваад Хавчуугийн ам руу орж болно. Суга талаасаа Дулаанхаан уул өөд гархад их огцом байдаг.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Монголын уул
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн газар зүй
Хималайн зангалай

**Хималайн зангалай** (***Leucosticte nemoricola***), урьд **Хималайн цахир бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.

## Амьдрах орчин ба тархалт 
Энэхүү шувуу нь Афганистан, Бутан, Хятад, Энэтхэг, Казахстан, Мьянмар, Балба, Пакистан, Орос, Монгол, Тажикистан, Туркменистан зэрэг улсын нутагт таарна. Тэд сэрүүн бүсийн өвс ургамал элбэг газар нутагладаг. Үржлийн бус улиралд тэд өндөр хөндий, уулын ой, хадархаг хадан хясаа, тариалангийн талбай болон суурин газруудад тохиолдоно. Хималайн зангалай заримдаа далайн түвшнээс дээш 5300 м өндөрт хүртэл ажиглагддаг ч ихэвчлэн 2000 м орчимд үзэгддэг бөгөөд цаг агаарын эрс тэс нөхцөлөөс шалтгаалан хааяа 450–750 м хүртэл доош шахагддаг. Эдгээр шувууд нь суурин амьдралтай байх ч өндрийн дагуух нүүдэл хийдэг зүйл ч байж болно.

## Популяцийн чиг хандлага 
2021 оны байдлаар Хималайн зангалай дэлхийн хэмжээнд устах аюулд ороогүй. 2024 оны байдлаар тоо толгой тодорхойгүй бөгөөд популяцийн чиг хандлага тогтвортой байна.

## Эшлэл 
Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Арцны зангалай

**Арцны зангалай** (***Leucosticte brandti***), урьд **Цахир бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм. 
Энэхүү шувуу нь Афганистан, Балба, Бутан, Хятад, Монгол, Пакистан, Орос, Тажикистан, Туркменистан, Казахстан, Энэтхэг зэрэг оронд таарна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Занхгар зангалай

**Занхгар зангалай** (*Leucosticte arctoa*), урьд **Бухын дух бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.  
Энэхүү шувуу нь Хятад, Япон, Казахстан, хоёр Солонгос, Монгол, Орос зэрэг улсын нутагт таарна.
Тэд тундрын өвс ургамал элбэгтэй газар нутагладаг.
Биеийн урт 16 см. Гол идэш тэжээл нь ургамлын үр болно.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бужиргынхан
Үүрэн сүүлтзана

**Үүрэн сүүлтзана** (***Uragus sibiricus***) нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.  

Энэхүү шувуу нь Хятад, Монгол, Япон, Казахстан, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос,Орос зэрэг улсын нутагт таарна. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Улаавар бужмар

**Улаавар бужмар** (*Carpodacus erythrinus*), урьд **Улаавар шувуу** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу бөгөөд Европ, Азид өргөн тархжээ.  Тэд Дунай мөрний хөндий, Швед, Сибирь, Берингийн тэнгис, Кавказ, Иран, Афганистан, Пакистан, Гималайн нуруу, Төвөд, Хятад, Монгол, Япон зэрэг газар таарна. Өвлийн улиралд зүүн өмнөд Хятад, Энэтхэг, Бирм зэрэг улсруу нүүдэллэнэ.

## Гадаад төрх 
Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь тод ягаан толгой, цээж, нуруутай, бор далавч, цагаан хэвлийтэй байна. Биеийн урт 16 см. Эмэгчин ба залуу шувуудын ар хэсэг нь бор шардуу, саарал толгой, шаргал өвөртэй байдаг.

Тэд зуны улиралд ой модны зах хөвөө, голын ойролцоо өвс ургамалтай газар нутаглаж, өвөл цэцэрлэгт хүрээлэн  болон чийглэг газар, мөн царс модот хуурай газар таарна. Намхан бутанд үүрээ засаж 5 өндөг гаргадаг.

## Цахим холбоос 
*Oiseaux Photos
*OBC 39 photographs (see pulldown menu at page bottom)
*Avibase

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Бүлхэрээ бужмар

**Бүлхэрээ бужмар** (***Carpodacus pulcherrimus***), урьд **Бүлхэрээ бужирга** гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.
Энэхүү шувуу нь Бутан, Хятад, Энэтхэг, Монгол, Балба,  Пакистан зэрэг улсын нутагт таарна.

## Ном зүй 
* P. Clement, A. Harris, J. Davis: *Finches and Sparrows*, Helm Identification Guides, London 1993/1999, ISBN 0-7136-5203-9

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
М-Си-Эс Интернэйшнл

М-Си-Эс Группын ууган компани болох **М-Си-Эс Интернэйшнл** (MCS International) ХХК нь 1993 онд эрчим хүчний салбарт зөвлөгөө өгөх чиглэлээр байгуулагдсанаас хойш эрчим хүч, барилга, дэд бүтцийн салбарт ажиллаж ирсэн, Монгол улсын компани юм.

## Үйл ажиллагааны чиглэл
;Цахилгаан дамжуулах агаарын шугам, Цахилгаан дэд станц
*3х6МВт Цахилгаан станц
*220кВ хүртэлх ЦДАШ, Дэд станцын зураг төсөл, барилга угсралт
*Ил болон хаалттай хуваарилах байгууламж
*Хуваарилах сүлжээ 
;Үйлдвэрийн автоматжуулалт
*Цахилгаан станцын уурын зуух болон турбины автоматжуулалт
*СКАДА/SCADA систем
*Турбины өдөөлтийн систем
*Моторын удирдлага, хувиргах техник
;Дулааны шугам сүлжээ болон халаалт, агааржуулалт, хөргөлт
*Ялтсан бойлерын тооцоо, зураг төсөл, угсралт, суурилуулалт
*ДШС-ий гидравлик тооцоо, зураг төсөл, инженеринг
;Цахилгаан түгээлт борлуулалт
*Цахилгаан түгээх сүлжээ 
*Цахилгаан эрчим хүчний борлуулалт
;Сэргээгдэх эрчим хүч
*Усны эрчим хүч
*Нар болон салхины эрчим хүч
*Эрчим хэмнэлтийн төслүүд
;Худалдаа борлуулалт
*Эрчим хүчний бараа бүтээгдэхүүний борлуулалт
;Туршилт тохируулгын үйлдвэр
*Цахилгаан тоолуурын лаборатори
*Усны тоолуурын лаборатори
*Угсралтын цех
;Ажил үйлчилгээ
*Зураг төсөл
*Инженеринг
*Бараа материал ханган нийлүүлэлт
*Барилга угсралт
*Төслийн удирдлага
*Зөвлөх үйлчилгээ
*Төслийн санхүүжилт, урьдчилсан санхүүжилт

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж

Ангилал:MCS групп