open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ярилцлага

**Ярилцлага** гэдэг нь харилцан ярианаас бүрдэх бөгөөд нэг нь асууж, нөгөө нь хариулж байдаг. Ярилцлага нэг талаас идэвхтэй өрнөдөг яриа бөгөөд ярилцагч болон ярилцлага өгөгч буюу ярилцлагын "зочин" байна. 

Ярилцлага нь олон төрөл байна: ажилд орох ярилцлага, ямар нэг үйл явдлын гэрчээс авах ярилцлага гэх мэт.

## Тойм агуулга 
Ярилцлага нь олон янзын хувилбартай бөгөөд албан болон албан бус байна. 

### Албан ярилцлага 
Албан буюу албан ёсны ярилцлагаас дурдвал

* Ажлын ярилцлага
* Сэтгэл судлаачийн ярилцлага
* Судлаачийн ярилцлага
* Сэтгүүл зүйн ярилцлага

### Ажил олгогчийн ярилцлага 
Ажил олгогчийн ярилцлага буюу Ажлын ярилцлага гэж нийтлэг нэрлэдэг.  

Ажлын ярилцлага нь ажил олгогч ажилд горилогчоос ажилд шаардлагатай ур чадвар бий эсэхийг дүгнэж тодруулах зорилготой ярилцлага байдаг. 

### Сэтгэл судлаачийн ярилцлага 
Сэтгэл судлаачийн ярилцлага нь үйлчлүүлэгч, эмчлүүлэгчийнхээ сэтгэл зүйн байдлыг үнэлж дүгнэж, мэдэх зорилготой ярилцлага байна. 

### Судлаачийн ярилцлага 
Судлаачийн ярилцлага нь судалгааны зорилго төлөвлөгөөний дагууд сорил, сонжоо зэрэг олон арга барилаар хийдэг ярилцлага юм. 

### Сэтгүүл зүйн ярилцлага 
Сэтгүүл зүйн ярилцлага буюу Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн ярилцлага гэж бас нэршдэг. 

Сэтгүүлч мэргэжилтэй эсвэл сурвалжлагч хүн утсаар болон биечилж сэтгүүл зүйн асуулт ашиглаж олон түмэнд зориулан олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр түгээх зорилготой ярилцлага хийнэ. 

Сэтгүүл зүйн ярилцлага нь зорилгоосоо хамаарч дотроо олон төрөл байна.


Ангилал:Сэтгүүл зүйн дүрслэлийн хэлбэр
Ангилал:Радиогийн төрөл зүйл
Дамбын Лувсаншарав

**Дамбын Лувсаншарав** (1918-1995) нь Монголын хөгжмийн зохиолч. Төв аймгийн Улаанхужир (одоогийн Баянцогт) сумын нутагт мэндэлжээ. Ховд аймгийн ХДТеатрын удирдаач, хөгжмийн багшаар ажиллаж байхдаа Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн (1968-09-21. №199) цол хүртсэн.

Тэрээр 1920-иод оны хүнд бэрх цагийн аясыг өнгөрөөгөөд 1930-аад оноос урлаг, уран сайхны ажилд амьдралаа зориулах болжээ. 1933 -1948 онд Улсын төв театрт дуучин, хөгжимчин, хөгжмийн удирдаачаар ажиллажээ. 1948-1949 онд Дорнод аймгийн ХДТеатрт хөгжмийн багш, 1950-1990 онд Ховд аймгийн ХДТеатрын хөгжмийн багш, удирдаачаар олон жил ажилласан байна. "Шарай голын гурван хаан", "Жаргалыг хүссэн Мөнхөө" зэрэг олон жүжгийн хөгжмийг Улсын төв театрт удирдан тоглуулж, "Шинэ жил", "Ударник", "Саальчин" зэрэг нийтэд түгсэн 100 шахам дууны ая зохиож, зохиолынхоо "Алтайгаас дуулсан дуу" номыг 1985 онд Улаанбаатарт хэвлүүлсэн байна. Баруун монголын олон үндэстэн, ястны дуу хөгжмийг сурвалжлан цуглуулж судлах, сурталчлахад олон жилийн хөдөлмөр зүтгэлээ зориулж үр дүнд хүрчээ. 1962 онд Монголын хөгжмийн зохиолчдын холбоонд элсчээ. 

## Бүтээл
### Дуу
"Шинэ жил", "Ударник", "Саальчин" зэрэг 100 гаруй дууны ая туурвисан.

### Удирдан тоглуулсан
"Амарсанаа", "Хувьсгал", "Учиртай гурван толгой", "Хөхөө Намжил", "Шарай голын гурван хаан", "Жаргалыг хүссэн Мөнхөө" зэрэг дуурь болон хөгжмийн театрын бүтээлүүдийг удирджээ.

### Ном
*"Алтайгаас дуулсан дуу" (1985)

Ангилал:Монголын удирдаач
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Хөгжмийн багш
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Баянцогтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Арабын Нэгдсэн Бүгд Найрамдах Улс

**Арабын Нэгдсэн Бүгд Найрамдах Улс** нь арабын улсууд болох Египет ба Сири нэгдсэн, 1958 оноос 1961 оны хооронд оршин тогтносон улс юм.

Энэхүү холбоо нь 1958 оны хоёрдугаар сарын 1-нд байгуулагдсан. Эдгээр улсад 1958 оны гуравдугаар сарын 8-нд Йемений Хант Улс (Умард Йемен) нэмэгдэн, Арабын Нэгдсэн Улсыг байгуулав.

1961 оны есдүгээр сарын 28-нд уг холбооноос Сири Улс, мөн оны арванхоёрдугаар сард Умард Йемен Улс салан тусгаарласнаар уг холбоо задарчээ. Египет Улс 1972 оны сүүл хүртэл *Арабын Нэгдсэн Улс* гэх нэрээ хадгалан авч үлдэв.

## Түүх 
Бүгд Найрамдах Египет Улс байгуулагдсан 1952 онд төрийн тэргүүн Гамаль Абдел Насер нь бүх арабын улсуудыг нэгтгэх (панарабизм) улс төрийн бодлого баримтлах болов. Энэхүү бодлогын зорилго нь Ойрх Дорнод ба Умард Африк дахь америк, британи, францын нөлөөг шахан зайлуулах байв. Гэтэл консерватив үзэлт, хаант засагтай Саудын Араб, Ирак, Йордан гурвын эсэргүүцэлтэй тулгарав. Ганцхан Сири Улс л Египеттэй холбоотон боллоо.

Сири улсын үйлдвэрчний эвлэлүүд болон панарабист-социалист үзэлтэй Баас Намынхан уг холбоог социализмыг хурдацтай өөрчлөн байгуулахад зайлшгүй хэрэгтэй хэрэгсэл хэмээн үзэж байв. Сирийн ард түмэн ба тэднийг атгаж буй элитүүд нь холбооны хамтын эдийн засгийн хүчээр улсынхаа макро эдийн засгийг сайжруулна гэж найдаж байлаа.

## Ном зүй 
* *Густерин П. В.* Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.
* 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Арабын нэгдлийн эрмэлзлэл
Ангилал:Африкийн түүхэн улс
Ангилал:Египетийн улс төрийн түүх
Ангилал:Египет-Сирийн харилцаа
Ангилал:Египетийн эрх зүй
Ангилал:20-р зууны Сирийн түүх
Ангилал:Йемений улс төрийн түүх
Ангилал:Ойрх Дорнодын мөргөлдөөн
Ангилал:Өрнөд Азийн түүхэн улс
Ангилал:Шинэ эриний түүхэн улс
Ангилал:Урьдын Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
Борис Вознюк

**Борис Вознюк** (; *1943 оны зургаадугаар сарын 14*-нд Уфад) нь Украины театр, киноны жүжигчин юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Украины жүжигчин
Ангилал:Украины кино жүжигчин
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Монгол дохионы хэл

__NOTOC__

**Монгол дохионы хэл** бол Монгол Улсад хэрэглэдэг дохионы хэл юм. "Угсаатны зүй" (*Ethnologue*) сэтгүүлийн судалгаагаар 2019 оны байдлаар Монголд 9,000-15,000 орчим сонсголгүй хүн байдаг гэсэн тооцоо бий. 

Монгол дохионы хэлний товчлол МДХ гэнэ. Монгол дохионы хэл нь Орос улсын дохионы хэлтэй нэн төстэй болжээ. Хэдий тийм боловч хоёр дохионы хэл тусдаа хөгжиж ирсэн байна.

1995 онд 29 дүгээр сургуулийн багш У.Баднаа, Пис Корпс байгууллагын сайн дурын ажилтан Линда Белл нар "Монголын дохионы хэлний толь" хэвлүүлсэн бол 2007 онд Боловсрол, Соёл, Шинжлэх Ухааны Яамнаас ЮНЕСКО-гийн дэмжлэгтэйгээр, 3,000 орчим үгтэй Монгол дохионы хэлний зурагт толийг эрхлэн гаргажээ.

## Байгууллагууд 
* 29 дүгээр сургууль
* Дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчдын холбоо ТББ
* Сонсголгүй боловсрол ТББ
* Монгол Үндэсний Дохионы Хэлний Хөгжлийн Зөвлөл ТББ
* Монгол Улсын Сонсголгүй Иргэдийн Үндэсний Холбоо ТББ

### 29 дүгээр сургууль 
Монгол Улсын **Сонсголын бэрхшээлтэй хүүхдийн тусгай 29 дүгээр бүрэн дунд сургууль** нь хуучнаар Зөвлөлт холбоот бүгд найрамдах улсын тусламжтай 1964 онд байгуулагдаж байжээ. БНМАУ-ын сайд нарын зөвлөлийн 1964 оны 481 дугаар тогтоолоор хараагүй ба дүлий хүмүүсийн сургууль байгуулагдсан.

Сонсголын бэрхшээлтэй хүүхдийн тусгай 29 дүгээр сургууль Сонсгол, хэл ярианы бэрхшээлтэй хүүхдийг 21 аймаг нийслэлийн 9 дүүргээс элсүүлэн авч өөрийн дотуур байранд амьдруулан суралцуулаж байна. Тусгай 29 дүгээр сургууль нь 180 хүүхдийн багтаамжтай хүүхдийн дотуур байр, 500 хүүхдийн хичээлийн байртайгаар улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж байна.

### Дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчдын холбоо ТББ 
Дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчдын холбоо ТББ нь 2013 оноос хойш дохионы хэлний хэлмэрч бэлтгэх сургалтыг зохион байгуулж байгаа бөгөөд сонсголгүй иргэдийн мэдээллийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, иргэний нийгмийн байгууллагыг чадавхжуулах төслийг Финляндын ФЛОМ байгууллага, Монголын Дүлий Иргэдийн Үндэсний Холбоотой хамтран хэрэгжүүлж байна.

## Цахим холбоос 
*Дохионы хэлний хэлмэрч, орчуулагчид холбоо ТББ
*Монгол Улсын Сонсголгүй Иргэдийн Үндэсний Холбоо 
*Сонсгол, хэл ярианы бэрхшээлтэй хүүхдийн 29 дүгээр тусгай сургуулийн албан ёсны хуудас
*Хуруу дарам цөөн дохионы хэлний хэлмэрчтэй улс
*Дохионы хэлний зурагт толь бичиг хэвлэгдэн гарлаа
*Дохионы хэл хамтдаа сурах уу?
*Дохионы хэл бол...
*Дохионы хэл сурцгаая ФБ бүлэг
*Дохионы хэлний хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь чухал

Дохионы хэл
Ангилал:Дохионы хэл
Тогтмолын Мөнхсайхан

**Тогтмолын Мөнхсайхан** (1983 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -2020 оны 7-р сарын 8-нд Монгол Улсын Засгийн гишүүн, Эрүүл мэндийн сайдаар томилогдон 2021 оны 1-р сарын 29 хүртэл ажилласан. Төрийн соёрхолт мэс засалч.

## Боловсрол
*2000 онд Нийслэлийн 28 дугаар дунд сургууль
*2006 онд Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны их сургууль
*2013 онд Анагаахын шинжлэх ухааны Үндэсний их сургуулийг тус тус төгссөн. Хүний их эмч мэргэжилтэй. Анагаах ухааны магистр зэрэгтэй. 
*2017 -2021 онд докторын сургалтад суралцан 2021 онд Анагаах Ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. Клиникийн профессор, төрийн соёрхолт мэс засалч.
*Мэргэжил дээшлүүлсэн байдал.
** 2006-2008 онд мэс заслын резидент
** 2011 онд БНСУ-д Өвдөгний үе солих мэс засал,
** 2012 онд АНУ-д Дурангийн мэс засал,
** 2013 онд Франц улсад Удирдлагын менежмент,
** 2013 онд БНСУ-д Удирдлагын менежмент,
** 2015 онд БНСУ-д өвдөгний дурангийн мэс засал
** 2019 онд Нийгмийн эрүүл мэндийн удирдлагааар тус тус мэргэшсэн

## Намтар
Т.Мөнхсайхан 2008-2014 онд Гэмтэл, согог судлалын үндэсний төвд Их эмч, 2014-2016 онд Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвийн Мэс заслын тасгийн эрхлэгч, 2016-2018 онд Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвийн Ерөнхий захирал, 2019 оны 1-р сараас Улсын нэгдүгээр төв эмнэлгийн Ерөнхий захирлаар ажиллаж байв.

### Эрүүл мэндийн сайд
Т.Мөнхсайхан 2020 оны 7-р сарын 8-нд У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрын Эрүүл мэндийн сайдын албанд томилогдсон. Түүнийг алба хаших хугацаанд Монгол Улс коронавируст халдварыг дотооддоо алдсан бөгөөд тархалтыг хумих зорилгоор УОК, НОК-оос гаргасан шийдвэрүүдэд ард иргэд шүүмжлэлтэй хандаж, улмаар 2021 оны 1-р сарын 19-нд дөнгөж төрсөн эхийг хүүтэй нь хамт тусгаарлахаар авч явахдаа гаргасан алдааны улмаас 1-р сарын 20-нд Сүхбаатарын талбайд тайван жагсаал болж, УОК-ыг хариуцлага хүлээхийг шаардав. Энэ өдрийн орой Т.Мөнхсайхан болон шадар сайд бөгөөд УОК-ын дарга Я.Содбаатар нар хариуцлага хүлээж албан тушаалаасаа огцрохоо мэдэгдсэн ч дараагийн өдөр нь эрүүл мэндийн салбарынхан сайдыгаа огцруулахгүй хэмээн жагсаав. Гэсэн хэдий ч Ерөнхий Сайд Ухнаагийн Хүрэлсүх танхимаараа огцрох шийдвэр гаргаснаар, 1 сарын 29-нд шинээр эмхлэгдсэн Засгийн газарт Т.Мөнхсайхан багтаагүй.

Т.Мөнхсайхан сайдаар ажиллах богино хугацаандаа ахмадуудын хөнгөлөлттэй эм авах журмыг өөрчилсөн гэх мэт олон нийт болон салбарынхаа талархлыг хүлээсэн шийдвэрүүдийг гаргаж сайн менежер гэдгээ харуулсан байна.

Тэрээр 2021 оны 7 сараас Монгол улсын ерөнхийлөгчийн эрүүл мэнд, спорт, нийгмийн бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байна.

Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд
Ангилал:Монголын эмч
Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Ядамсүрэнгийн Үржнээ

**Ядамсүрэнгийн Үржнээ**  (1940 онд Москва хотод төрсөн- 2000 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) нь Монгол Улсын Төрийн шагналт зураач, уран бүтээлч байв. Анхны Ардын зураач Ү.Ядамсүрэнгийн хүү.

## Намтар 
Улаанбаатар хотын Зөвлөлтийн 1-р дунд сургууль 1959 онд төгссөн. 1970 онд ЗХУ-ын И.Е.Репины нэрэмжит уран зургийн академийг монументаль урлагийн мэргэжлээр төгсөөд Ардын армид цэргийн алба хаажээ

1956 оноос “Элдэв-Очир” кино театрт зураачаар болон Хэвлэл чимэглэлийн газар, В.И.Лениний музей, Хэлмэгдэгсдийн музейд ерөнхий зураачаар ажиллаж байсан. 

1995 оноос охиныхоо байгуулсан Дүрслэх Урлагийн “Анима” сургууль, 1999 оноос Кино Урлагийн дээд сургуульд багшилж байсан.

## Бүтээлүүд 
Театр, ардын урлагийн чиглэлээр сүүлийн 30 орчим жилүүддээ Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын концерт, МАХН, МҮЭ-ийн их хурал төрийн концертуудын тайз, хувцасны эхүүдийг хийж байв. 

### Дүрслэх урлагийн бүтээлүүд 
Дүрслэх урлаг, чимэх чимэглэх урлаг, зураасан зургаар үндэсний хувцасны цомог, ханын чимэглэл, цаг тооны бичиг, зурагт хуудас хэдэн зуугаар зурж бүтээснийг тоочиж барамгүй юм. 

### Монументаль урлагийн бүтээлүүд 
* Зөвлөлтийн дайчдад зориулсан “Зайсан” хөшөө
* В.Лениний музейн фасадын зэс хөөмөл
* ГХЯ-ны гол шатан дээрх Чингис хааны өнгөт чулуун шигтгэмэл /1993 он/
* МҮЭСТО-ны Янжинлхамын зээгт наамал 

### Хэвлэлийн бүтээлүүд 
“Пионерийн үнэн”, “Залуучуудын үнэн”, “Новости Монголии” зэрэг хэдэн арван сэтгүүлийн зурагт хуудас, хэдэн зуун чимэглэл, шуудангийн марк, ил захидал зурж бүтээжээ. 

### Киноны ажлууд 
* “Ардын элч”, “Эргүүн хунгийн домогт” кинонд оролцон тогложээ.
* “Зэрэг нэмэхийн өмнө” киноны зураачаар ажилласан байна.

## Гавьяа шагнал 
* Монгол Улсын Төрийн шагнал (1981 он) 
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* Засгийн Газрын хүндэт жуух
* Ардын хувьсгалын 50, 60 жилийн ойн медалиуд
* МУЭ-ийн шагнал
* МҮЭ-ийн хорооны шагнал 
* Зураач Б.Шаравын нэрэмжит диплом 

## Гэр бүл
Үржнээгийн аав нь Монгол улсын ардын зураач Үржингийн Ядамсүрэн.

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Очирын Мягмар

**Очирын Мягмар** (1930 онд төрж, 2009 онд нас барсан)нь  Монгол Улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цолтой зураач хүн юм. 

## Намтар 
Очирын Мягмар нь Дорнод аймгийн Баяндун сумын нутагт 1930 онд төржээ.

1939-1945 онд дунд сургууль,1945-1948 онд Уран зургийн дунд сургууль төгсөөд 1948-1956 онд Дүрслэх урлагийн газар зураачаар ажиллаж байв. 

1956-1961 онд Москва хотод Бүх Холбоотын кино урлагийн дээд сургуулийг профессор Б.В.Дубровский-Эшкегийн урланд П.Цогзолын хамт суралцаж төгсжээ. 

1961-1996 онд Монголкино үйлдвэрт зураач, ерөнхий зураачаар ажиллаж байлаа. 

О.Мягмар Жигжидийн нэрэмжит Кино Урлагийн Дээд сургуульд багшилж, ирээдүйн кино зураачдыг бэлтгэхэд өөрийн үнэт хувь нэмрээ оруулсан билээ. 

## Уран бүтээл 
Зураач О.Мягмар нь киноны тайз заслал, зураг авалтын орон зайг тооцон гаргаж, жүжигчний хувцас, жижиг хэрэгсэл зэргийг кинонд гарах тухайн цаг үеийн байдалд тохируулан зурж гүйцэтгэж байсан юм. ”Ичээнд нь” киноны Дамбийжаагийн гэрийн хэсэг, ”Их замын эхэнд” киноны Хөх чонын уулан дахь байр зэрэг нь гол дүрийг тодотгоход чухал ач холбогдолтой болсон юм. 

### Киноны уран бүтээл 
* 1961 он Гологдсон хүүхэн                                         
* 1962 он Толбот хивс                                                       
* 1964 он Амьдралын цуурай                                        
* 1965 он Сэтгэлийн дуудлагаар, Ус  
* 1966 он  Нөмрөг хадны цуурай, Үер
* 1968 он Өглөө, Өндөр ээж   
* 1970 он Талын цуурай  
* 1971 он  Улаан дарцаг, Тэмцэл, Дайсны цэргүүдээ Сонсоцгоо/Мосфильм/  
* 1972 он Ичээнд нь    
* 1973 он Моторын дуу 
* 1974 он Тамирын охин, Хөдөөгийн баясгалан
* 1975 он Сүхболдын яриа    
* 1976 он Хүний төлөө, Шинэ хотын гэрэл   
* 1978 он Газрын үнэр, Их замын эхэнд/2 анги/ 
* 1981 он Говь хянганд тулалдсан нь Мосфильм/ /2анги/  
* 1984 он Зарлаагүй дайны оршил 
* 1985 он Бид мартахгүй     
* 1987 он Мандах нарны туяа/2 анги/   
* 1989 он Алтан шонхор/2 анги/     
* 1990 он Хүн чулууны нулимс, Сүүн цагаан өргөө 
* 1991 он Эцгийн голомт
* 1993 он Ач тус, атаа хорсол /хамтарсан/  

##  Гавьяа шагнал 
* 1990 онд Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн цол 

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Баяндуны хүн
Ангилал:Дорнодынхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Дэмчигийн Мягмар

**Дэмчигийн Мягмар** нь Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналт уран зураач юм. 

## Намтар 
Шинэчүүл овогт Дэмчигийн Мягмар 1946 онд Бууцагаан сумын Нарангийн багийн нутаг “Тангадын арын бууц”-д төржээ.

1954 онд Баянбүрдний бага сургуульд орж улмаар төвийн 10 жилийн сургуульд суралцаж байгаад IX ангиасаа буюу 1963 оноос Баянхонгор аймгийн Монголын урчуудын эвлэлийн салбарт дагалдан зураачаар орж ажиллажээ. Анхны багш нь МУ-ын УГЗ Б.Санжид байжээ.

1970 онд ЗХУ-ын (хуучин нэрээр) Ленинград хотын И.Репиний нэрэмжит уран зургийн академид орж суралцсанаар мэргэжлийн багш нь ЗХУ-ын хөдөлмөрийн баатар, Уран сайхны академийн жинхэнэ гишүүн, ардын зураач Евсей Евсеевич Моисеенко болов. Д.Мягмар Е.Е.Моисеенко зураачийн гарын шавь нь болон суралцаж уран зураач, багш мэргэжил эзэмшжээ.

СУИС-ийн Дүрслэх урлагийн дээд сургуульд уран зургийн ахлах багшаар ажиллаж байгаад гавьяаны амралтаа авсан. Эдүгээ Завхан аймгийн урлагийн коллежид урилгаар багшилж байна. 

### Найз нөхөрлөл 
Д.Мягмарын дотны найз нөхдөөр зураач Цэндийн Монгол, Ёндонгийн Өлзийхутаг, Мижидийн Лхагвадорж зэрэг уран бүтээлч урлагийн хүмүүсийг дурдаж болно. 

## Уран бүтээл 
Зураач Д.Мягмар нь тосон будгийн мастер уран бүтээл юмн. Д.Мягмар зураачийн бүтээлүүдээс Монгол Улсын музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж байна.

### Музейн сан хөмрөгт 
* 1976 онд “Үймээний жил” 
* 1977 онд “Хөдөлмөрийн баатар Доржийн бригадынхан” 
* 1985 онд “Холбоочин” 
* 1986 онд “Хувьсгалын зураач” 
* 1990 онд “Жамуха” 
* 2007 онд “Чулуут гол” 
* 2008 онд “Өчил”, “Говийн орой” 
* 2010 онд “Эцгийн шүтээн”, “Насны намар”, “Шүтээн уул”, “Эргүүлж авах эрх”, “Б.Ренчин”, “Улаан дарс”, ”Хүлээлт” 
* 2011 онд “Эх Богдын магтуу”, “Сутай”, “Элч” 
"Тэмүүжин” уран бүтээл нь Монголын уран зургийн галерейн сан хөмрөгт хадгалагдаж байна. Дээрх жагсаалтаас гадна “Шагайлцах наадам”, “Хадланч”, “Үймээний жил” “Тэмүүжин”, “Холбоочин”, “Зүч”, “Бөртэ”, “Халх гол” бүтээлүүдийг дурдаж болно. “Зураач Д.Мягмар “Зүч”, “Бөртэ” бүтээлүүдээрээ Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналыг хүртсэн юм. 

## Гавьяа Шагнал 
* 1992 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* Ардын хувьсгалын ойн медалиуд

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Бууцагааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Larry King Live

**Larry King live** нь АНУ-ын CNN мэдээний сувгаар 1985 оны зургаадугаар сарын 3-наас 2010 оны арванхоёрдугаар сарын 16 хүртэл буюу 25 жилийн турш үргэлжилсэн ток шоу юм. 

## Нэвтрүүлэг хийх арга барил 
### Зочин сонголт 
Larry King live нэвтрүүлгийн сэдвээ гурван зарчмын дагуу сонгодог.

1. Олны анхаарал татаж байгаа маргаан будлиан ихтэй сэдэв хөндөх

2. Урьсан зочид нь санал зөрөөтэй байх

3. Нэг сэдвийн олон янзын шинжийг гаргах. Адилхан сэдвийг дахин сонгож болно. Гэвч оролцох зочин, ярилцлагын хэлбэр адилгүй байх ба адилхан зочноор өөр сэдэв яриулж болно.

### Хөтлөлтийн онцлог 
1. Албаны бус чөлөөт байдлыг эрхэмлэдэг

2. Санаанд оромгүй гэнэтийн байх

3. Үнэн бодит хэрнээ сонирхолтой байдлыг эрхэмлэдэг.

Ларри Кинг нэгэн ярилцлагадаа “Би хэн нэгнийг хана руу шахаж, гарах гарцгүй болгон чадах гэж байгаа маягаар ярилцлага хийдэггүй. Энэ бол миний хэв маяг биш" гэжээ.

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:АНУ-ын телевизийн нэвтрүүлэг
Ангилал:Телевизийн ток шоу
Ангилал:1980-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:1990-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:2000-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Батцэндийн Пүрэвсүх

**Батцэндийн Пүрэвсүх** (1948 онд Төв аймгийн Алдарбаян суманд төрж, 1991 онд нас барсан) нь Монгол Улсын Төрийн шагналт, Монголын урчуудын эвлэлийн шагналт зураач. “Мандухай сэцэн хатан”, “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” киноны ерөнхий зураач.  

## Намтар
Зураач Б.Пүрэвсүх нь ЗХУ-ын Ленинград хотын И.Е.Репиний нэрэмжит Уран зураг, уран баримлын академид суралцаж төгссөн. ЗХУ-ын Ардын зураач В.И.Орешниковын урланд суралцжээ.

Дүрслэх урлагийн сургуульд багшилсан. 

## Бүтээлүүд 
*"Шинэ цагийн босгон дээр" зураг. 1984 он
*“Амарсанаа” (Увс аймгийн музей)
*“Толбо нуурын тулаан” том диорам зураг (Баян-Өлгий аймгийн музей)
*“Саж ламыг баривчилсан нь” (Тагнуулын байгууллагын музей) 
*“Д.Сүхбаатар нутагтаа”
*“Хатанбаатар Магсаржав” 
*"Чингисийг хаан ширээнд өргөмжилж байгаа нь"
*"Батмөнхийг хаанд өргөмжилж буй нь"

## Гавьяа шагнал
*1989 онд Төрийн шагнал

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Төвийнхөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Уильям Рандольф Херст

**Уильям Рандольф Херст**  (hɜːrst) нь 1863 оны 4 сарын 29-1951 оны 8 сарын 14) бол Америкийн хамгийн том сонины сүлжээ, хэвлэл мэдээллийн "Hearst Communication" компанийг байгуулж хэгжүүлснээрээ алдартай Америкийн бизнесмен, сонин хэвлэн нийтлэгч, улс төрч байв. Түүний дуулиан шуугиан, хүний ​​ашиг сонирхлын нийтлэл мэдээг онцолж шар сэтгүүл зүйн гялалзсан аргуудыг хэрэглэж үндэснийхээ алдартай хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд нөлөөлсөн. 

Нью Йорк хот уруу нүүсэн Херст “New York Journal” хэвлэлийг олж авсан бөгөөд Жозеф Пулитцерийн “New York World” хэвлэлтэй борлуулалтаараа өрсөлдөхөөр хатуу дайтаж эхэлжээ. Херст гэмт хэрэг, авлига, секс, зөн совин зэргийг харуулсан гайхалтай нийтлэл мэдээн дээр аварга том гарчиг хэвлэн сониноо борлуулдаг байв. Олон тооны сонин эзэмших болсон Херст оргил үедээ Америкийн томоохон хотуудад 30 орчим сонин хэвлэлийн сүлжээ үүсгэсэн.

1898 онд Испанийн эсрэг дайн хийхийг уриалж байхдаа Куб дахь Испанийн харгислалын тухай дуулиан шуугиан тарив. Тэр АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын Ардчилсан намаас хоёр удаа сонгогдсон. 1904 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч, 1905, 1909 онд Нью-Йорк хотын захирагч, 1906 онд Нью Йоркийн захирагчийн албан тушаалд нэр дэвшиж амжилтад хүрч чадаагүй ажээ.

## Намтар 
Уильям Рандольф Херст дунд сургуулиа дүүргээд их сургуульд оржээ. Тэр үеэс Уильям Херстийн авьяас тодорч сургуулийнхаа “The Harvard Lampoon” буюу Гарвордын шог сонины эрхлэгч болж энэ салбартаа чамгүй амжилтад хүрсэн байна. 

1887 онд Уильям Херстийг Сан-Францискод эргэж ирэхэд аав нь бэлэг болгон “The San-Francisco Examiner” буюу “Сан-Францискогийн ажиглагч” сонинг худалдан авч өгчээ. Уильям сонины эзэн болоод, юуны түрүүнд “хэвлэлийн хаан” Жозеф Пулитцерийн арга барил, эрхлэн гаргадаг “New York World” сониныг нь иж бүрэн судалжээ. Авьяаслаг редактор, сурвалжлагчдыг өндөр үнээр хөлслөх болсон Херстын “San-Francisco Examiner” удалгүй өөрсдийн гэсэн уншигчидтай болов.

1895 онд У.Р.Херст “The morning Journal” сонинг  180 мянган доллароор худалдан авч эхэлжээ.

### Шар хэвлэл 
Өрсөлдөгч Жозеф Пулитцер шигээ Ульям Херст нийгмийн сөрөг үзэгдлийг эрс хатуу шүүмжилж эхэлсэн. Өөрийгөө радикал ардчилсан үзэлтэн гэж зарладаг тэрээр сониноо мөнгө хайрлалгүй сурталчилж амжилтад хүрчээ.

1897 оны хавар гэхэд У.Р.Хертс 3 хавсралт бүхий 80 нүүр “The Sunday Journal”-аа уншигчдын гарт хүргэжээ.

1933 он гэхэд У.Р.Херстын хэвлэл оргилдоо хүрчээ. Энэ үедээ 26 өдөр тутмын 17 долоо хоног тутмын сонин, 12 сэтгүүл, 2 кино компани эзэмшиж байжээ.

2016 онд Америкийн хамгийн чинээлэг 10 гэр бүлийн есдүгээрт Херстийн гэр бүлийнхэн багтжээ. Уильям Рандольф Херстийн амьдралаас сэдэвлэсэн "Иргэн Кейн" буюу Citizen Kane киног бүтээсэн байна.

## Цахим холбоос 
* 
* 
* William Randolph Hearst

Ангилал:19-р зууны хэвлэн нийтлэгч
Ангилал:20-р зууны хэвлэн нийтлэгч
Ангилал:19-р зууны бизнесмен
Ангилал:20-р зууны бизнесмен
Ангилал:АНУ-ын төлөөлөгчдийн танхим дахь Нью-Йоркийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Урлагийн бүтээл цуглуулагч
Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн бизнесмен
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1863 онд төрсөн
Ангилал:1951 онд өнгөрсөн
Boy story

## Түүх 
### Дебют хийхээс өмнөх  
2017 оны 9-р сараас эхлэн "Бодит! Төсөл" Тусгай төлөвлөгөөг дөрвөн синглтэйгээр 2018 оны 9-р сард албан ёсоор дэбют хийхээр гаргасан бөгөөд анхны сингл нь "How Old R U" байв. Хоёрдахь сингл нь 2017 оны 12-р сарын 15-нд гарсан "Can't Stop", гурав дахь сингл нь 2018 оны 3-р сарын 30-нд гарсан "Jump Up" байв. Дебют хийхийн өмнөх хамгийн сүүлийн синглийг JYP-ийн үүсгэн байгуулагч гаргажээ. Үзвэр үйлчилгээ, Park Jin-young . "Handz Up" дуу нь 2018 оны 6-р сарын 12-нд гарсан.

### 2018 - одоогоор: *Enough-* тай дебют хийлээЗасах 
Хөвгүүн түүх тэдний анхны мини цомог нь есдүгээр сарын 21-2018-нд албан ёсны анхны тоглолтоо хийсэн *нь хангалттай* өмнөх анхны ганцаарчилсан болон "хангалттай" дебют дуу бүх боломжуудтай.  2018 оны 10-р сарын 21-нд хамтлаг "Stay Magic" (奇妙 里) -ийг гаргасан. Дараагийн сард Boy Story нь BOSS (fandom) -д зориулсан "For U" дууг дуулав. Boy Story хамтлаг нь 2019 оны 3-р сарын 29-нд "Oh My Gosh" дуугаараа, дараа нь 2019 оны 7-р сарын 26-нд "Too Busy" хамтлагтай дахин нэг comeback-аа Жексон Вангтай хамтран гаргасан бол 2020 оны 1-р сарын 6-нд Boy Story цомог "I = U = WE 序 "  

## Гишүүд 
## Цомгууд 
Mини албум
* [Enough](https://pt.m.wikipedia.org/wiki/Enough_(EP)) (2018)
* I=U=WE :序    (2020)
Single 
* How Old R U  (2017)
* Can't Stop  (2017)
* JUMP UP  (2018)
* Handz UP  (2018)
* Enough  (2018)
* 奇妙 里 (Stay Magical) (2018)
* For U  (2018)
* Oh My Gosh (2019)
* Too busy (2019)
* Intro: BOY STORY (2020)
* 如果(Rú Guǒ) – If  (2020)
* Energy (2020)
* 序告白(Xù Gào Bái) - Prologue (2020)
* Outro: 彼此(Bǐ Cǐ) - Each Other (2020)
* Change (2020)

## Эх сурвалж 
Ангилал:Поп хамтлаг
Ангилал:Хөвгүүдийн хамтлаг
Ангилал:Хятадын хамтлаг
Чимбэгийн Сугар-Очир

**Чимбэгийн Сугар-Очир** (1956 онд төрсөн) нь Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цолтой тэмээчин юм.

## Намтар 
Чимбэгийн Сугар-Очир Баянхонгор аймийн Баянлиг суманд 1956 оны бичин жил Шинэ Ус хэмээх газар мэндэлжээ. Удам дамжсан тэмээчин тэрбээр Баянлиг сумын түүхэн дэхь цорын ганц Хөдөлмөрийн баатар нь юм. Таван настайгаасаа морь, тэмээ унаж сурсан Ч.Сугар-Очир ботго, тором хариулаж тусад орсон нь хожмоо сайн малчин, улмаар баатар цолд хүрэхэд нь нөлөөсөн гэдэг. Тэрбээр Баянлиг сумынхаа дунд сургуульд суралцаж улмаар цэргийн алба хааж ирээд 1977-1990 онуудад “Улаан оч” нэгдэлд тэмээчнээр ажиллажээ. 

Хөдөө аж ахуйн нэгдэл тарж, мал хувьчлахад эм, эр нийлсэн 10 тэмээ өмчилж үлдсэн бөгөөд тэр цаг үеэс хойш 14 жилийн дараа хагас мянга болтол нь өсгөж, үржүүлсэн гавьяатай нэгэн. 

Хоёр жилд ганцхан удаа ботголдог тэмээ бол таван хошуу мал дундаас хамгийн их тэвчээртэй, өл дааж, ган, зуд тэсвэрлэхдээ сайн зэрэг олон давуу чанартай боловч холын бэлчээртэй, эдлэж, сургахад бие томтой, чац томтой зэрэг маллахад чамгүй хүндрэлтэй. Ч.Сугар-Очир дан ганц тэмээ бус бод, бог нийлсэн 1000 гаруй малыг зэрэгцүүлэн маллаж ирсэн юм. 

## Гэр бүл 
Ч.Сугар-Очир нийт 10-аад өрхийг малжуулсан бөгөөд нийт 500 гаруй малыг хүмүүст бэлэглэж байжээ. Гэргий Р.Нансалмаа нь Монгол улсад анх удаа 103 ботго бойжуулсан амжилтаараа 2006 онд “Алтан төлийн эзэн” болж байсан төдийгүй 10 хүүхэд төрүүлж, өсгөсөн юм. Өдгөө гурван хүү, нэг охин нь удам залган мал маллаж буй. Хос бөхт тэмээн сүргийн тоо толгой ховордож 200 гаруйхан мянгаар тоологдож байх үед Ч.Сугар-Очир тэмээг хамгаалах, тус амьтны ашиг шим, ач холбогдолын талаар өөрийн дуу хоолойгоо өргөж, тэмээг хамгаалах чиглэлээр чамгүй олон арга хэмжээг зохион байгуулалцаж ирсэн байдаг. Ламын гэгээний “Жижиг улаан” омгийн тэмээг өсгөж, үржүүлэн малын удмын санд бүртгүүлэх ажил ч түүний санал, санаачилгаар явагдаж байгаа. Ийн тэмээн сүргээ өсгөж яваа баатар маань бас шаггүй сайн уяач юм. Түүний уяж сойсон тэмээ нь сум төдийгүй бүсийн уралдаануудад хэдэнтээ айраг, түрүүг авч байжээ.

## Дүү нар 
МУ-ын Хөдөлмөрийн баатар тэмээчин Ч.Сугар-Очирын дүү Аймгийн арслан, Алтангадас одонт Ч.Даваасүрэн, отгон дүү Аймгийн начин, Аймгийн алдарт уяач Ч.Бямбаа нар юм. 

## Гавьяа шагнал 
* 2002 онд 631 тэмээ тоолуулан Улсын сайн малчин болж байсан. 
* 2002-2006 он хүртэл таван жилийн турш тэмээнийхээ тоо толгойгоор улсдаа тэргүүлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2006 оны 7 сарын 6-ны өдрийн 200 дугаар зарлигаар Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар хэмээх эрхэм цолны эзэн болжээ. 
* 2003 оны “Улсын шилдэг малчин”-аар тодорсон төдийгүй эмнэг сургалтын төрлөөр “Спортын мастер” цол хүртэж байжээ. 

## Цахим холбоос 
Монгол улсын сайн малчин, хөдөлмөрийн баатар ЧИМБЭГИЙН СУГАР-ОЧИР
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:Монголын малчин
Ангилал:Баянлигийн хүн
Ангилал:Баянхонгорынхон
Баодин чөлгөө

**Баодин чөлгөө** (хятадаар:保定路; пиньинь:Bǎodìng lù) бол Юань улсын Төв бичгийн мужийн шууд захиргаанд байсан нэгэн чөлгөө юм. 1275 онд хуучин Алтан улсын Шүньтянь чөлгөөний нэрийг **Баодин чөлгөө** болгон өөрчилж, Чинюань шяньд төвлөрүүлсэн. Энэ нь одоогийн БНХАУ-ын Хэбэй мужийн Тайхан нурууны зүүн, Жүлун гол, Тан гол, Жюма голын дундах нутаг, мөн Диншинь, Шиньчөн, Шюнь шянь, Шэньзө, Шэнь шянь, Зөлү, Баодин хот гэх мэтийн нутгийг хамран оршиж байв. 1368 онд Мин улсын цэрэгт эзлэгдсэний дараа Баодин фу болгов.    

Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
Чанчунь бомбын өрнө зүгт аялсан тэмдэглэл

**Чанчунь бомбын өрнө зүгт аялсан тэмдэглэл** (хятадаар:長春真人西遊記; пиньинь галиг:Zhǎngchūn zhēnrén xīyóu jì) бол 13-р зууны эхэн үеийн Монголын түүх, тэр дундаа Чингис хааныг амьд ахуйд уулзаж байсан Чанчунь бомбын Хятадын Шаньдун мужаас баруун зүгийн Гиндукушийн нуруунд байсан Чингис хааны аяны орд, түүнээс Алтан улсын нутагт буцан ирэх хүртэлх үйл явдлыг бичсэн аяны тэмдэглэл юм. Энэ номыг түүнийг дагаж явсан шавь Ли Жичан 1228 онд эмхтгэж бичсэн. 
## Орчуулсан нь
Ингэж хэвлэгдсэн ч 500 гаруй жил мартагдаад, 1795 онд Чин гүрний үед алдарт түүхч, яруу найрагч Цянь Дашинь, Дюань Юцай хоёр Сүжөүд байсан Сюаньмяо сүмээс олж илрүүлээд, Цянь Дашинь өөрийн гараар хуулан, тайлбар бичиж хэвлүүлжээ. Ингэж дахин хэвлэгдсэн энэ тэмдэглэлийг 1866 онд Оросын шашны хуврага, эрдэмтан Палладий Кафаров орос хэл рүү орчуулж, 1888 онд Балтийн Герман эрдэмтэн Эмил Бретшнайдер хятад хэлнээс Англи хэл рүү орчуулжээ. 
Харин 1997 онд Хятад хэлнээс Ц.Урангуа, 2010 онд Я.Ганбаатар, Ц.Ганбаатар нар Монгол хэл рүү орчуулж, тайлбар зүүлт хийж ном болгон хэвлүүлсэн. 

## Холбоотой өгүүлэл
* Чанчунь бомбо
* Палладий Кафаров

Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Эх сурвалж судлал
Ангилал:Аяллын уран зохиол
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Утга зохиол (даоизм)
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Хятад хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Сүн улс
Ангилал:Жинь улс (265-420)
Ангилал:Юань улс
Ангилал:13-р зуун
Оксана Охлобыстина

**Оксана Охлобыстина** (; *1973 оны зургаадугаар сарын 24*-нд Москвад) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Лувсанлхагвын Дашням

**Лувсанлхагвын Дашням ** (1940 оны 5 сарын 15-нд Булган аймгийн Сайхан суманд төрж, ? онд нас барсан) нь 3 олимпод эх орноо төлөөлж оролцсон, Монголын тэшүүрчин. 1971 оны 7 сарын 6-ны 31 тоот зарлигаар Спортын гавьяат мастер цол хүртжээ.

Дашням 1958 оноос тэшүүрийн спортоор хичээллэж, 1964, 1968, 1972 оны өвлийн олимп, 1962, 1963 оны Дэлхийн АШТ-д оролцсон. Улсын 5 удаагийн аварга, Бүх Ард Түмний Спартакиадын 5 удаагийн аварга, улсын дээд амжилтыг 20 удаа шинэчлэн тогтоож байв. Мөн олон улсын "Интернациональ" тэмцээнээс 1 алт, 2 мөнгө, 4 хүрэл медаль хүртжээ.

Тэрбээр 1977 онд Москвагийн Биеийн Тамирын Дээд Сургуулийг дүүргэсэн. Зодог тайлаад дасгалжуулагчаар ажиллаж байв.

## Эшлэл
*Дэмжлэг Менежмент Систем дэх намтар

Ангилал:Монголын тэшүүрчин
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:1964 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:1968 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:1972 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын тэшүүрийн улсын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Булганыхан
Ангилал:Сайханы (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Цэдэнжавын Лхамжав

**Цэдэнжавын Лхамжав** (1940 оны 9 сарын 12-нд төрж, 2019 оны 2 сарын 15-нд нас барсан) нь Монголын тэшүүрчин эмэгтэй. 1964 оны өвлийн олимп, 1959, 1961, 1962, 1963 оны Дэлхийн АШТ-д эх орноо төлөөлөн оролцож байсан тэрээр 1971 онд Спортын гавьяат мастер цол хүртсэн анхны эмэгтэй болжээ. Тэрбээр улсын 9, Монголын бүх ард түмний спартакиадын 4 удаагийн аварга бөгөөд улсын дээд амжилтыг 32 удаа шинэчлэн тогтоосон. Лхамжав тэшүүрээс гадна цана, сагсан бөмбөг, волейбол, гандбол, унадаг дугуй, мотоспорт, хөнгөн атлетик зэрэг 9 төрлийн спортоор хичээллэж, спортын мастер цол хүртэж байв.

Ц.Лхамжав нь Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын уугуул. 1956 оноос Батлан хамгаалах Яамны харьяа Биеийн тамир спортын "Алдар" нийгэмлэгт тамирчин, тамирчин дасгалжуулагч, биеийн тамирын арга зүйч зэрэг ажлыг хийж байгаад 1987 онд гавьяаныхаа амралтад гарчээ.

Ангилал:Монголын тэшүүрчин
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:1964 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын тэшүүрийн улсын аварга
Ангилал:Төвийнхөн
Ангилал:Мөнгөнморьтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Монгол 2018 оны Өвлийн Олимпод

Монгол Улс 2018 оны 2 сарын 9-нөөс 25-ны хооронд Өмнөд Солонгосын Пёнчанд зохион байгуулагдсан 2018 оны өвлийн олимпод эрэгтэй, эмэгтэй тус бүр 1 тамирчнаа гүйлтийн цанын төрлөөр өрсөлдүүлсэн.

## 30px Гүйлтийн цана 
Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч улсуудын багийн бүрэлдэхүүн
өвлийн олимп 2018
Ангилал:Монголын өвлийн спорт
Дашзэвэгийн Сэнгээ

Монголын утга зохиолын нэрт төлөөлөгч **Дашзэвэгийн Сэнгээ** (1918-1959) 1918 оны тавдугаар сарын 9-нд одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сумын нутагт мэндэлжээ. 

Яруу найраг, жүжиг, үргэлжилсэн үгийн зохиолч, орчуулагч тэрбээр 1936 онд Улаанбаатар хотноо багш нарыг бэлтгэх сургууль, 1951 онд Москва хотноо А.М Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургууль төгсчээ. 1943-1946 онуудад Монголын зохиолчдын эвлэлийн түр хорооны нарын бичгийн дарга, 1954-1959 онд зохиолчдын хорооны даргаар ажиллаж байв. Д.Сэнгээ БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын депутатаар хэд хэдэн удаа сонгогдож МАНХ-ын их хурлуудад төлөөлөгчөөр оролцож Төв хорооны гишүүнээр сонгогдож байв. 1932 оноос эхлэн уран зохиолч бичих болжээ. Түүний туурвисан бүтээлүүдийн дотор дайныг эсэргүүцсэн иргэний болон эх орны уянгын шүлэг түлхүү байрыг эзэлдэг. Олон сайхан уянгын дууг нь эдүгээ ч ард түмэн дуулсаар буй. Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театрын тайзан дээр “Үнэн” дуурь нь олон жил тоглогдсоор байгаа билээ. Д.Сэнгээ Монголын залуу зохиолчдод ихээхэн анхаарал халамж тавьж байсан юм. Л.Түдэв, С.Эрдэнэ, Б.Явуухулан, Ц.Гайтав, С.Дашдооров, Д.Гомбожав, Д.Маам, Д.Пүрэвдорж нар түүний гарын шавь юм. Зохиол бүтээлүүд нь орос, хятад болон бусад олон хэлээр орчуулагдан хэвлэгджээ. 1947 онд “Аюуш” туужаараа, 1954 онд “Тагтаа”, “Өвгөн партизаны яриа” шүлгээрээ төрийн шагнал буюу Чойбалсангийн шагнал хоёр удаа  хүртэж байжээ.

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Сэлэнгийнхэн
Ангилал:Хушаатын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Кидан хэл

Кидан хэл нь прото-Монголын бүлгийн ард түмэн болох Киданчуудын хэл юм. Орчин үеийн Дагуурууд өөрсдийгөө Киданчуудын шууд удам гэж үздэг.

## Бичиг үсэг 
Киданчууд их бага гэсэн 2 төрлийн бичигтэй байсан. Эдгээр нь одоог хүртэл бүрэн тайлагдаагүй

*Их бичиг (Хятад нэр) 
Хятан улсыг үндэслэгч Елюй Амбагян 920 онд энэ үсгийг анх үндсэлэжээ. Хятад хананаас гаралтай.Ихэнхдээ дүрс хэрэглэж байсан гэгдэх боловч үсэг хэрэглэж байсан ч байж болох юм.

*Бага бичиг (Хятад нэр) 
Абаожийн дүү Елюй Диэла 925 онд Уйгур бичгээс гаралтай.
Сэтгүүл

**Сэтгүүл** нь гялгар болон шохойтой цаасан дээр, эсвэл электорон хэлбэрээр хэвлэгддэг (заримдаа цахим сэтгүүл гэж нэрлэдэг) тогтмол хэвлэл юм. Сэтгүүлүүд олон төрлийн агуулгаар гардаг бөгөөд ерөнхийдөө тогтмол хуваарийн дагуу хэвлэгдэж байдаг. Сэтгүүл нь ерөнхийдөө зар сурталчилгаа, худалдан авалт, урьдчилсан захиалга, эсвэл энэ гурвыг хосолсон хэлбэрээр санхүүждэг. 

Гэрэл зургийн агууламж өндөр бөгөөд гэрэл зургийн чанар өндөр байхыг шаарддаг хэвлэл юм. 

## Дэлхийн сэтгүүл Монголд 
Дэлхийн томоохон сэтгүүлийн албан ёсны хувилбар гарч байна. Үүнд: 

* Cosmopolitan
* Форбс

## Төрөл ангилал 
Судлаачид сэтгүүлийг олон янзаар ангилсан байдаг. 

### **Ерөнхий сэдвийн ангилал** 
* Хүүхдийн сэтгүүл
* Анагаах ухаан, эрүүл мэндийн сэтгүүл
* Гэр бүлийн сэтгүүл
* Урлаг, спортын сэтгүүл
* Нийгэм, эдийн засгийн сэтгүүл
* Улс төр, эдийн засгийн сэтгүүл
* Эдийн засгийн сэтгүүл
* Хууль эрх зүйн сэтгүүл
* Мэргэжлийн салбарын сэтгүүл

### Хүүхдийн сэтгүүл Монголд 
* Алтантүлхүүр сэтгүүл
* Багваахай сэтгүүл
* Би өөрөө сэтгүүл
* Бяцхан цох сэтгүүл
* Ногун сэтгүүл
* Цох сэтгүүл
* Сурагч сэтгүүл
* Явуугийн найзууд сэтгүүл
* Cool сэтгүүл
* МOST/ МОСТ сэтгүүл
* Wow сэтгүүл гэх мэт

## Монголын сэтгүүлүүдээс 
* Монголжингоо сэтгүүл (Монголын эмэгтэйчүүдийн анхны хэвлэл бөгөөд сүүлд салбарын сонин болсон)
* The Mongolian Mining journal сэтгүүл
* Гоо даль сэтгүүл
* Гялбаа сэтгүүл
* Uptown сэтгүүл
* Гэрэг сэтгүүл
* Сэтгүүлч сэтгүүл
* Монголын эмэгтэйчүүд
* Гранд сэтгүүл 
* Соронз сэтгүүл
* Компьютер таймс гэх мэт

## Мөн үзэх 
Монголын сэтгүүлүүдийн жагсаалт

## Цахим холбоос 
* Гэрэг сэтгүүл
* Сэтгүүл


Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн бүтээгдэхүүн
Чанчунь бомбо

**Чанчунь бомбо** хэмээх **Чю Чүжи** (хятадаар:丘處機, пиньинь галиг:Qiūchùjī) （1148-1227 7 сарын 23） нь Алтан улсын сүүлд үед амьдарч байсан Бомбын шашны 7 их аршийн нэгд тооцогдож байсан нэгэн юм. Мөн тэрээр Их Монгол Улсын Чингис хаантай уулзахаар урт замыг туулж аялсан түүх нь одоо үед түүнийг алдаршуулах нэгэн гол хөшүүрэг болсон. 

## Түүхэн тойм
Тэрээр 19 настайдаа бомбын шашны Ван Чунян аршид шавь орж, олон жил Даогийн ёсны номлолыг 13 жил шамдан бясалгасаар тухайн цагтаа 30 гаруй настайдаа бомбын шашны аршийн нэгд тооцогдох болж, олон шавь дагагчтай болсон. Ингэж алдартай хүн болсны дараа өнөөгийн Шаньдун мужийн Фэнлай тосгонд төвлөрөн сууж байлаа. Тэр Алтан улс, Сүн улсын олон хаад, ноёдын урилга гуйлтаас татгалзаж байсан гэдэг.    
1219 оны 5 сарын 19 нд Чанчунь бомбо Чингис хааны Лю Жунлу тэргүүтэй элчид өгч явуулсан захидалыг хүлээн авч, замд гарахаар болсон. Тэр Монгол нутагт их хаантай уулзахаар Чингай балгасанд ирсэн ч, Чингис хаан Сартуул улсыг эзлэхээр явсан байснаар Чанчунь бомбо улам цаашлан Чингис хааны аяны ордост очиж уулзсан байна. Ингэж явах замд хааны томилсон элч нарын ахлах Лю Жунлу, Чингай ноён хамт бараа болохоор явж, Боорчу ноёныг 1000 цэргийн хамт хамгааллуулахаар Чанчунь бомбо руу илгээсэн байв. Чингис хаантай уулзаад буцах замдаа Тангуд улсын нутгаар дамжиж нутагтаа харьжээ. Энэ аялал нь нийтдээ 3 жил гаруйн хугацааг зарцуулсан юм. Нутагтаа ирээд 1227 оны 8 сарын 22 нд Яньжин хотын Чанчунь ордонд нас баржээ. Хожим нь түүний дагуулж явсан 18 шавийнх нь нэг Ли Жичан аяны тэмдэглэлээ эмхэтгэн **长春真人西遊记** （пиньинь галиг:Zhǎngchūn zhēnrén xīyóu jì）буюу **Чанчунь бомбын өрнө зүгт аялсан тэмдэглэл** гэх ном бичсэн нь одоо цагт хадгалагдан үлдсэн.

## Холбоотой өгүүлэл
* Бомбын шашин
* Чанчунь бомбын өрнө зүгт аялсан тэмдэглэл  
* Чингис хаан

Ангилал:1148 онд төрсөн
Ангилал:1227 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хятад хүн
Ангилал:Чингис хаан
Хайдавын Төмөрбаатар

**Хайдавын Төмөрбаатар** (1951 оны 9 сарын 15-нд Улаанбаатарт төрж, 2020 оны 9 сард нас барсан) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой дуучин.

1968 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургууль, 1974 онд ЗХУ-ын Львов хотын Хөгжмийн дээд сургуулийн төгөлдөр хуурын ангийг төгссөн. 1974 оноос Улсын Филармонийн "Баянмонгол", "Соёл-Эрдэнэ" чуулгад дуучин, уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байв.

Оюутан ахуйдаа 1972 онд Киев хотод болсон оюутан, залуусын эстрад дуучдын уралдаанд оролцож түрүүлснээр эстрад урлагийг сонгосон Төмөрбаатар "Бүсгүй минь чи инээмсэглэж яваарай”, "Сайн байна уу, Улаанбаатар минь", "Сэтгэлийн жигүүр" зэрэг олон хит дууг ард түмэндээ хүргэжээ. 1977 онд Сочид болсон “Улаан сарнай” тэмцээн, 1984 онд БНАГУ-ын Дресден хотод болсон “Рок Шлагер” олон улсын тэмцээний III, 1986 онд Братиславын цомын тэмцээний үзэгчдийн, мөн олон улсын “Ая дууны жигүүр”, “Орос дууг хэн сайн дуулах вэ” зэрэг уралдаан, тэмцээн, наадмын тэргүүн байрын шагналуудыг хүртэж байв.

## Гавьяа шагнал
*Алтан гадас одон (1991)
*Монгол улсын гавьяат жүжигчин (2000)
*Монгол улсын төрийн шагнал (2019)

## Гэр бүл
Аав Гонгорын Хайдав нь хөдөлмөрийн баатар, ардын жүжигчин, ах  Хайдавын Сэргэлэн нь хөгжмийн зохиолч. Охин дүү Хайдавын Алтансүх. Тэрбээр хүүдээ Баянмонгол, охиндоо Соёл-Эрдэнэ хэмээх нэр өгсөн.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын төгөлдөр хуурч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Ингэний сүү

**Ингэний сүү** нь хоормог хийх үндсэн түүхий эд болдог сүү юм.  

## Найрлага 
Ингэний сүүний найрлага нь уураг, альбумин, глобулин их хэмжээтэй, өөх тос амин дэмээр баялаг.  Тухайлбал, ингэний сүү нь тос, уургийн агууламжаар маш баялаг /тос 6%, уураг 5%/, В,С аминдэмээр үнээний сүүнээс их, уургийн бүрэлдэхүүн дэх ээдэмцэр, альбумины харьцааны хувьд гүүний сүүтэй ойролцоо.   

## Ач тус 
Хүний биеийн яс, шөрмөсийг чийрэгжүүлж, хийг арилгах увидастай аж. Сүрьеэ өвчнийг анагаах, мөн урьдчилан сэргийлэхэд хэрэглэдэг. Элэгний хийг анагаадаг. Халуунаар нь хэвлий хөөх, усан суваг хаван, хошногны гөвдрүү өвчнийг анагаах чадалтай аж. Ингэний сүүг хорт утаа ба архины хордлогын эсрэг одоогийн нөхцөлд ингэний сүү хэрэглэх нь хамгийн үр дүнтэй арга юм. 

Ингэний сүү нь олон амин дэмээр баялгаас гадна харшил, чихрийн шижин зэрэг олон төрлийн өвчнийг анагаагч гэдгийг Австралийн Засгийн газар 2016 онд мэдэгдэж ингэний сүүний үйлдвэрлэл, аж ахуйг дэмжихээр болжээ.

## Үйлдвэрлэл 
Ингэний сүү, цагаан идээ нь говь нутгийн хүн амын зөвхөн хоол ундны хэрэгцээг хангаад зогсохгүй бие махбодид зайлшгүй шаардлагатай кальци, фосфор, аминдэм болон үл орлох уургийн үндсэн эх үүсвэр болдгоороо онцлог. Сүүнд казин хэмээх бодис агуулагддаг. Энэ бодис хүний биед гаднаас орж буй хорт утаа, хорт бодисуудыг өөртөө шингээн хүний бие махбодиос гадагшлуулах үйлчилгээтэй.  

Ингэний сүүгээр цагаан идээн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл хийж байна. 

* Ингэний сүүн ундаа
* Хоормог
* Ааруул хурууд
* Аарц
* Өтгөрүүлсэн амтлаг сүү (молоко)
* Тараг зэрэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. 

## Гадаад холбоос 
Ингэний хатааж баяжуулсан сүү

Баянхонгорын брэнд - Ингэний сүүн бүтээгдэхүүн

Ингэний сүүгээр исэг идээ, хатаасан аарц үйлдвэрлэж байна

ВВС: Ингэний сүүг ууж болох уу?

Ангилал:Сүү
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй

**Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй** буюу Анагаах ухааны сэтгүүл зүй бол анагаах ухааны мэдээ, онцлог шинж чанаруудын тухай мэдээ мэдээлэх юм. Англи хэлээр Medical journalism эсвэл Health journalism гэж нэрлэж ирсэн бол монгол хэлнээ Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нэршлээр хэрэглэдэг. Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нь анагаахын шинжлэх ухааны мэргэжлийн судалгааны нийтлэл шүүмж болон эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүний сурталчилгаанаас ялгаатай байна. 

Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нь ерөнхийдөө олон нийтэд, иргэдэд хандсан анагаах ухаан, эрүүл мэндийн нийтлэл мэдээ эрүүл мэндийн чиглэлийн тусгай хэвлэлд юмуу, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн тусгай булан нүүр, хөтөлбөрт нийтэлж нэвтрүүлнэ. Үүний зэрэгцээ эмч, тусгай мэргэжилтнүүдийн эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн бүтээл нь ихэвчлэн мэргэжлийн судалгааны сэтгүүлд нийтлэгдэнэ. 

## Монгол Улсад 
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн үнэн зөв байдал харилцан адилгүй байдаг. Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн мэдээ нийтлэл хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хэд хэдэн янзаар гарч байна.  Үүнд: 

* Мэдээллийн вэб сайтад "Эрүүл мэнд" булангаар  
* Телевизэд гол төлөв тусгай хөтөлбөрөөр (Ёо-ёог анагаах нь, Цахим эмч, Дугархүү эмч зөвлөж байна...)

## Ном товхимол 
ХХ, Интерньюс, Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн үндэс, УБ 2006

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Хэвлэл
Ангилал:Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй
Сурвалжлагч

**Сурвалжлагч** бол  олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэлд буюу хэвлэл мэдээллийн байгууллагад ажиллаж мэдээлэл хайх, олох, бичих, засварлах үүрэг хүлээсэн албан тушаалыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл, сурвалжлагч нь мэдээ болох үйл явдал, сэдвийг хайх, олох, боловсруулж сонин, сэтгүүл эсвэл радио, телевиз зэрэг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр түгээдэг. Сурвалжлагч хүн сэтгүүлч мэргэжилтэй үгүй эсэхээс үл хамаарч сэтгүүл зүйн үндсэн үйл ажиллагааг эрхэлж байгаа хүн юм. 

## Төрөл ангилал 
Сурвалжлагчийг эрхэлж буй ажлын газар, байршил, хүлээж бүй үүрэг, хариуцан ажиллах хэсэг зэргээс шалтгаалж ангилж нэрлэдэг. 

### Мэдээллийн хэрэгслээр 
* Сонин сэтгүүлийн сурвалжлагч эсвэл Сонин хэвлэлийн сурвалжлагч, Сонины сурвалжлагч
* Радио, телевизийн сурвалжлагч эсвэл Радиогийн сурвалжлагч, Телевизийн сурвалжлагч
* Вэб сайтын сурвалжлагч
* Подкастын сурвалжлагч

### Бүс нутгаар 
* Олон улсын сурвалжлагч 
* Орон нутгийн сурвалжлагч 

### Сэтгүүл зүйн бүтээгдэхүүн ба сэдвээр 
* Мэдээний сурвалжлагч
* Гадаад мэдээний сурвалжлагч
* Шууд сурвалжилгын сурвалжлагч
* Эрэн сурвалжлагч
* Эдийн засгийн сурвалжлагч
* Улс төрийн сурвалжлагч
* Загварын сурвалжлагч
* Спортын сурвалжлагч

### Үйл явдал ба байгууллагаар 
Зарим тохиолдолд ямар нэг тусгай хөтөлбөр, үйл ажиллагаа, ёслол, баярын цэнгүүн зэрэгт "тусгай сурвалжлагч" эрхийн бичиг өгч ажилладаг. Тусгай сурвалжлагчийн эрхийн бичиг урт хугацааны ба богино хугацааны гэж байна. Үүнд: 

* Баяр наадмын сурвалжлагч /... баярын цэнгүүний сурвалжлагч, ...багт наадмын сурвалжлагч, ...өдөрлөгийн сурвалжлагч/
* Парламентын сурвалжлагч
* УИХ-ын сурвалжлагч
* Шүүхийн сурвалжлагч
* Улаан хивсний ёслолын сурвалжлагч /...урлагийн наадмын сурвалжлагч, ...шилдэг шагнал гардуулах ёслолын сурвалжлагч/
* Дайны сурвалжлагч, Дайн мөргөлдөөний сурвалжлагч 
* Дипломат албаны сурвалжлагч /...дээд хэмжээний уулзалтын сурвалжлагч, ...айлчлалын сурвалжлагч/

## Мөн үзэх 
Сэтгүүл зүй

Сэтгүүл зүйн хоточ нохой

Сэтгүүл зүйн тэнхим

Сэтгүүл зүйн дээд курс

## Гадаад холбоос 
Сэтгүүлч ба сурвалжлагч

Сэтгүүлчийн нэр хүнд хаанаас эхэлж, хаана дуусах бол

Ангилал:Тоймч
Ангилал:Сэтгүүлч
Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн мэргэжил
Хааны бичсэн Манж-Монгол-Хятад үгийн 3 зүйлийн аялгуу нийлсэн толь бичиг

**Хааны бичсэн манж монгол хятад үсгийн 3 зүйлийн аялгуу нийлсэн толь бичиг** (хятадаар:御制满洲蒙古汉字三合切音清文鉴; пиньинь галиг:Yù zhì mǎnzhōu ménggǔ hànzì sān héqiè yīn qīngwén jiàn) нь Манжийн Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны 45-р он буюу 1780 онд бичигдэж дууссан толь бичиг юм. Үүнээс өмнө Манжийн засгийн газраас Манж-Хятад хэлний толь бичиг зохиоход түлхүү анхаарч байсан бол дараа нь нэмж Манж-Монгол-Хятад хэлний толь бичиг зохиосон нь энэ юм. Тус тольд эзэн хаан өөрийн биеэр оршил бичиж өгсөн байдаг.

## Бүтэц
Тус толь бичиг нь нийт 31 дэвтэрд, 36 зүйл, 289 анги нийт 13835 үгийг багтаасан бүтээл юм. Гучин нэгэн боть бүрд дараах сэдэв багтжээ.   

* 1-р дэвтэр оршил    
* 2-р дэвтэр тэнгэрийн зүйл, 7 анги
* 3-р дэвтэр цаг улиралын зүйл, 9 анги 
* 4-р дэвтэр газрын зүйл, 14 анги    
* 5-р дэвтэр мөчих сонгох зүйл, засгийн хураангуй 13 анги    
* 6-р дэвтэр ёслолын хураангуй 8 зүйл 9 анги    
* 7-р дэвтэр зовлон бэлэвсрэл, өсөх шүүрдэх   
* 8-р дэвтэр цэргийн гүнгийн хураангуй тэргүүн хэсэг    
* 9-р дэвтэр цэргийн гүнгийн хураангуй дэд хэсэг    
* 10-р дэвтэр хүний хураангуй тэргүүн хэсэг    
* 11-р дэвтэр хүний хураангуй дэд хэсэг   
* 12-р дэвтэр хүний хураангуй гутгаар хэсэг    
* 13-р дэвтэр хүний хураангуй дөтгөөр хэсэг    
* 14-р дэвтэр хүний хураангуй тавдугаар хэсэг    
* 15-р дэвтэр хүний хураангуй зургаадугаар хэсэг    
* 16-р дэвтэр хүний хураангуй долоодугаар хэсэг    
* 17-р дэвтэр хүний хураангуй наймдугаар хэсэг    
* 18-р дэвтэр хүний хураангуй есдүгээр хэсэг    
* 19-р дэвтэр хуушаан бумба, гайхамшиг жигтэй эмч, бөө, уран чадал, суух оршихуй    
* 20-р дэвтэр өрх хөрөнгө тэргүүн хэсэг    
* 21-р дэвтэр өрх хөрөнгө дэд хэсэг    
* 22-р дэвтэр гал утаа, торго бөс    
* 23-р дэвтэр хувцас чимэг    
* 24-р дэвтэр сав юмс    
* 25-р дэвтэр үйлдэх хийх, онгоц тэргэ сүйх    
* 26-р дэвтэр идэх юмс тэргүүн хэсэг    
* 27-р дэвтэр идэх юмс дэд хэсэг    
* 28-р дэвтэр өвс мод цэцэгс    
* 29-р дэвтэр шувуу бялзуухай    
* 30-р дэвтэр гөрөөс, мал тэжээвэр, тэнгэр хайрст, хавтаст хорхой    
* 31-р дэвтэр мал тэжээвэр дэд хэсэг

## Холбоотой өгүүлэл
* Хааны бичсэн таван зүйлийн үсгээр хавсарсан манж үгний толь бичиг
* Манж хэл 

## Гадаад холбоос 
* ''''''

## Эшлэл 
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Хятад хэлээрх утга зохиол
Ангилал:18-р зууны утга зохиол
Ангилал:Толь бичиг
Ангилал:Монгол хэлний бүлэг
Ангилал:Манж хэл
Ангилал:Хэрэглээний хэл шинжлэл
1967 оны бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

1967 оны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 

Чөлөөт бөхийн түүхэн дэх анхны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний медалийг Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Жигжидийн Мөнхбат хүртэж байв. Тэрээр 1967 онп Энэтхэгийн Шинэ Дели хотноо болсон  эрэгтэйчүүдийн 87кгд хүрэл медаль хүртсэн юм.