open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Васэда Их Сургууль

**Васэда Их Сургууль** ( *Васэда Дайгаку*) нь Японы хамгийн нэр хүндтэй хувийн хоёр их сургуулийн нэг (нөгөөх нь Кэйо Их Сургууль). Токио хотын умард хэсэгт дахь Шинжоуку дүүрэгт байралдаг байна.

Васеда Их Сургуулийг 1882 онд Мэйжийн үеийн самүрай судлаач, улс төрч Окума Шигэнобу үүсгэн байгуулжээ. Анх нэгдүгээр ангид улс төр судлал, эрх зүй, англи хэл, физикийн тэнхимд 80 оюутан элсэн орсон түүхтэй.

1902 онд Их сургуулийн статустай болсон. Дэлхийн 2-р дайны үеэр Токио хотыг бөмбөгдөхөд ихэнх барилгууд эвдэрч сүйрсэн ч 1949 онд тус их сургуулийг сэргээн босгож, дахин нээжээ.

Васеда Их Сургуулийн хамгийн алдартай факультетуудын нэг бол хэл зүйн анги юм. Түүний төгсөгчдийн дунд алдарт зохиолч Харуки Мураками, Мати Тавара нар байдаг. Их сургуулийн номын сан нь бусад олон номноос ялгаатай нь дайны үеийн бөмбөгдөлт, хүнд хэцүү үеийг амжилттай даван туулсан өвөрмөц цуглуулгатай. Тийм ч учраас номын сан нь дайны өмнөх үеийн Японы түүх, соёл, утга зохиолын бүтээлч байдлыг хөгжүүлэхэд үнэ цэнтэй эх сурвалж болдог.

Васеда Их Сургуулийг Японы улс төрчдийн хувьд нэгэн төрлийн "гарааны тавцан" гэж нэрлэдэг. Дайны дараах Японы долоон ерөнхий сайд Васеда Их Сургуулийг төгссөн: Танзан Ишибаши (1956-1957), Нобору Такешита (1987-1989), Тошики Кайфу (1989-1991), Кейзо Обучи (1998-2000), Ёширо Мори (2010), Ясуо Фукуда (2007-2008), Ёшихико Нода (2011-2012). Сүүлийн арван ерөнхий сайдаас тав нь Васеда Их Сургуулийг, хоёр нь Кейогийн Их Сургуулийг, зөвхөн нэг нь Токиогийн Их Сургуулийг төгссөн байна. Японы социалист намын дарга Сүзүки Мосабуро мөн Васеда Их Сургуулийг төгссөн байна.

Танзан Ишибаши, Энэтхэгийн ерөнхий сайд асан Жавахарлал Неру нар Васеда Их Сургуулийн хүндэт докторын цол хүртсэн анхны хүмүүс юм. 

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хаяг

Ангилал:Японы их сургууль
Ангилал:Япон дахь хувийн дээд сургууль
Ангилал:Токио мужийн дээд сургууль
Ангилал:Токиогийн байгууллага
Ангилал:Нишитокио
Ангилал:Сайтама мужийн дээд сургууль
Ангилал:Токорозава
Ангилал:Фүкүока мужийн их дээд сургууль
Ангилал:Китакюшюгийн байгууллага
Ангилал:1882 онд байгуулагдсан
Адиабат процесс

**Адиабат процесс** буюу **Адиабат төлөв байдлын өөрчлөлт** ( монгол хэлээр «үл нэвтрэх») гэдэг бол гадаад орчинтой дулааны солилцоогүйгээр систем дэх нэг төлөв байдлаас нөгөө төлөв байдалд шилжих термодинамикийн процессыг нэрлэдэг. Энэ утгаараа адиабат ба «дулаан үл нэвтрэх» гэх үгнүүдийг ойролцоо утгаар хэрэглэнэ. Иймд гаднын хүч үйлчлэхэд түүний эсрэг хийсэн ажил дотоод энергийг өөрчилж байна гэсэн үг юм. Нөгөө талаар дотоод энергийн өөрчлөлт нь гаднын хүчний эсрэг ажил хийхэд зарцуулагдсан байна. Термодинамикийн тэгшитгэлээс харахад 
:   
:  учир 
:  болж байна.
Дээрх гадаад орчинтой дулаан солилцоо байхгүй шинж чанар бүхий системийг **адиабази** гэнэ. Үүний эсрэг дулаан солилцоо бүхий процессыг **диабат** ба **диатерм** процесс гэнэ.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Термодинамикийн процесс
Таргудай Хирилтуг

**Таргудай Хирилтуг** (монгол бичиг: ) бол XII зууны сүүлчээс 1201 он хүртэл Тайчууд аймгийг захирч байсан ноён төдийгүй Хамаг Монголын Амбагай ханы хүү Адалханы хүү юм. Тэрээр Хамаг Монголын хан суудлын төлөө Есүхэй баатар, Тэмүүжин нартай өрсөлдөж байсан. Есүхэйг үхсэний дараа түүний бүх харьяат аймаг, ард иргэд, эд хөрөнгө сэлтийг булаан авч 1201 он хүртэл Хамаг Монголын ихэнхийг захирсан ноён байжээ. 

## Намтар 
Таргудайн нэр Есүхэйг 1171 онд нас барсан үеэс эхлэн түүхэнд тэмдэглэгдэж эхэлснийг Монголын нууц товчоо, Судрын чуулган, Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл, Юань улсын судар, Алтан товч зэрэг сурвалж бичигт он цагийн зөрүүгүй бичсэн байдаг. Таргудай гэдэг нэрийг морь унаж үл чадах, тэргэн дээр сууж явдаг тарган гэсэнтэй холбож тайлбарладаг, Хирилтуг гэдэг нь харамч, атаархуу гэсэн утгатай. Түүний угсаа гарлыг Амбагай ханы хүү Адалханы хүү гэж бичсэн байдаг. Оросын судлаач Палладий Кафаров өөрийн судалгаандаа Таргудайг Амбагай ханы хүү байсан гэж үзсэн хэдий ч Судрын чуулганы баримтаар нотлогдоогүй юм. 1171 онд Есүхэй баатар өөд болсны дараа Хамаг Монголын ихэнх овог аймгийг өөрийн Тайчууд аймагтаа дагуулж, Есүхэй баатрын бэлэвсэн хатад Өэлүн, Сочигэл нарыг хөвгүүдтэй нь цуг ганц гэрээр нь хаяж, эд хөрөнгийг нь булааж, Хамаг Монголын олонх аймгийг захирсан өргөмжлөгдөөгүй хан болжээ. Тэгж байтал Есүхэйн өнчин хөвгүүд тэнхжирч ирэхэд Таргудай Хирилтуг турхаг цэргээ удирдаж "Хурганы үс гуужив, Төлөгний бие төлжив" хэмээн довтлон ирж, Тэмүүжинийг барин авч явж улс иргэддээ засаглан шийтгүүлж, гарт нь гав, хүзүүнд нь дөнгө зүүлгэж, айл бүрт нэг хонуулан хэсүүлж байжээ. Гэвч Тэмүүжин Тайчуудаас Сорхон шарын тусламжтай оргож зугтав. Түүнээс хойно Тэмүүжинийг хан болсны дараа 1192 онд Далан балжудын тулалдаанд Жамухын талд, 1201 онд Хүйтэний тулаанд Жамухыг гүр хан өргөмжлөн Тэмүүжиний эсрэг олон удаа байлдаж байсан.

## Эшлэл 
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч
Ангилал:13-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Монгол хан
Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:1201 онд өнгөрсөн
Билли Айлиш

**Билли Айлиш Пайрат Бэрд О’Коннелл** (Англи: Billie Eilish Pirate Baird O'Connell; 2001 оны 12 сарын 18-нд төрсөн) нь Америкийн дуучин-дуу зохиогч. Тэрээр анх олны анхаарлыг 2015 онд анхны "Ocean Eyes" дуугаараа татсан ба дууг Interscope Records-ын салбар Darkroom гаргасан юм. Энэ дууг түүний ах Финнеас О'Коннелл бичсэн ба хөгжим ба амьд тоглолтын үеэр байнга хамтран ажилладаг юм.

## Аялан тоглолтууд 
* Don't Smile at Me Tour (2017)
* Where's My Mind Tour (2018)
* 1 by 1 Tour (2018–2019)
* When We All Fall Asleep Tour (2019)
* Where Do We Go? World Tour (2020)
* Happier Than Ever, The World Tour (2022)

### Нээлтийн үйл ажиллагаа 
* Florence and the Machine – High as Hope Tour (2018–2019)

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын поп дуучин
Ангилал:2001 онд төрсөн
Хүний цус ойртолт

**Хүний цус ойртолт** гэдэг нь цусан төрөл бүхий ойрын хамаатнууд бэлгийн харилцаанд орон үржихийг нэрлэдэг. Харин цусан төрлийн хамаатнууд үр удам гаргахаас үл хамааран бэлгийн харилцаанд орохыг инцест гэдэг. Хамаатнууд хоорондоо гэр бүл болохыг (бэлгийн харилцаа ба нөхөн үржихээс үл хамааран) садангуудын гэрлэлт гэнэ. Олон улсын хуулиуд нь эгч дүү нарын гэрлэлтийг хориглодог ч гэсэн бэлгийн харилцаанд орохыг нь хориглохдоо дэлхийн улсууд санаа нийлдэггүй.

## Генетик Цэвэршүүлэлт 
Хүний генетик ба удамшлын онол сургаалын үр дүнгээс үзэхэд хүний цус ойртолт нь удамшлын өвчин тусах магадлалыг ихэсгэдэг бөгөөд энэ нь аюултэй рецессив гений улмаас билээ. Гэхдээ энэ нь мөн ашигтай бөгөөд тодорхой рецессив генүүд нь локусд төвлөрснөөрөө тухайн рецессив ген нь аюултай бол устгагдаж харин аюулгүй тэгээд бүр ашигтай бол байрлал дээр нь тогтоодог. Энийг шинжлэх ухаанд генийн цэвэршилт гэж нэрлэдэг. 

Мөн маш олон амьтангууд нь цус ойртож өөрсдийн генетик фитнессээ ихэсгэдэг билээ.

## Түүхэн цус ойртолтууд 
Эртний Египет нь цус ойртолдыг дэмждэг байсан үгүй нь мэдэгддэггүй ч гэсэн Ромын үеийн Египет нь харин цус ойртолт ялангуяа эгч дүүсийн гэрлэлтийг ихээхэн дэмждэг байсан бөгөөд нийт гэрлэлтийн 20-40% нь эгч дүүсийн хооронд байсан билээ.

Эртний японд ч тэр эгч дүүсийн гэрлэлтийг 17 зуунь хүртэл дэмжиж ирсэн. 

Алдарт Хабсбургын гэр бүл нь хүртэл цус ойртолтын ачаар генээ сайжруулж чадсан билээ.

## Ном зүй 
* Arnold Egenter: *Über den Grad der Inzucht in einer Schwyzer Berggemeinde und die damit zusammenhängende Häufung rezessiver Erbschäden (Albinismus, Schwachsinn, Schizophrenie u. a.)*, in: *Archiv der Julius Klaus-Stiftung für Vererbungsforschung, Sozialanthropologie und Rassenhygiene*, Zürich, Band 9, Heft 3/4. 1934, S. 365–406, Dissertation Universität Zürich, Medizinische Fakultät 1934,  (германаар).

## Цахим холбоос 
* Dale Vogt, Helen A. Swartz and John Massey, 1993. *Inbreeding: Its Meaning, Uses and Effects on Farm Animals*. University of Missouri, Extension. 
* Consanguineous marriages with global map

Ангилал:Хүний генетик
Хашимото Рюүтаро

**Хашимото Рюүтаро** (япон. 橋本 龍太郎, 1937 оны 7-р сарын 29-нд төрж, 2006 оны 7-р сарын 1-нд нас барсан) - Японы төрийн зүтгэлтэн, 1996 оны 1-р сарын 11-нээс 1998 оны 7-р сарын 30-ны хооронд Японы 82 дахь Ерөнхий сайдаар ажилласан байна. 

## Намтар 
Хашимото 1937 оны 7-р сарын 29-нд Японы Окаяма аймгийн Сожа хотод төрсөн. Түүний аав Хашимото Рёого Ерөнхий сайд Киши Нобүсүкэгийн (1957-1960) Засгийн газрын танхимд сайдаар ажиллаж байжээ.

Тэрбээр Кэйо их сургуулийг улс төр судлалын чиглэлээр 1960 онд төгссөн. 1963 онд Японы парламентын гишүүн болсон. 1989 онд Сангийн сайд, 1994 онд Гадаад худалдаа, аж үйлдвэрийн сайдын албыг тус тус хашжээ. 1995 оны есдүгээр сард Японы Либерал ардчилсан намын даргаар сонгогдсон юм.

Хашимото 1996-1998 онд Японы засгийн газрыг тэргүүлсэн. Тухайн үед гадаад бодлогын салбарт Оростой яриа хэлэлцээ эрчимжиж байсан. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Борис Ельцинтэй хэлэлцээ хийхдээ Хашимото Орос, Японд энхийн гэрээ хэрэгтэй гэж мэдэгдсэн ч тэр үед хилийн асуудлыг шийдэхгүйгээр энхийн гэрээ байгуулах боломжгүй юм гэж байсан. Япон-Монголын харилцаа, хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхийн төлөө байсан Ерөнхий сайд.

1998 онд Японы Либерал Ардчилсан нам парламентын дээд танхимын сонгуульд амжилтгүй оролцож Хашимото огцорсон юм. Түүний оронд Обүчи Кэйзо Ерөнхий сайдаар томилогдов.

2000-2001 он хүртэл Хашимото Мори Ёшироогийн танхимд засаг захиргааны шинэчлэл хариуцсан Төрийн сайдаар ажиллаж байсан. 2001 онд Мориг огцорсны дараа тэрбээр Либерал Ардчилсан намын даргын албан тушаалд дахин өрсөлдсөн ч намын дотоод сонгуульд Коизүми Жүн-Ичироод ялагдсан байна.

2002 онд тэрбээр зүрхний хүнд хагалгаанд орж бүрэн эдгэрч чадалгүй байсаар 2006 оны долдугаар сарын 1-нд Токио хотын эмнэлэгт 69 насандаа нас баржээ.

Ангилал:Японы ерөнхий сайд
Ангилал:Японы сангийн сайд
Ангилал:Японы эдийн засгийн сайд
Ангилал:Японы худалдааны сайд
Ангилал:Японы нийгмийн сайд
Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн
Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын дарга
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Хризантем одон шагналтан
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Алехандро Майоркас

**Алехандро Николас Майоркас** (англ. Alejandro Nicholas Mayorkas; 1959 оны 11-р сарын 24-нд Кубын Хавана хотод төрсөн) нь Куба гаралтай америкийн хуульч, төрийн зүтгэлтэн. 2021 оны 2-р сарын 2-ноос 7 дахь АНУ-ын Дотоод аюулгүй байдлын сайд юм. 

## Намтар 
1959 онд Хавана хотод Польш, Турк, Румынаас ирсэн цагаачдын еврей гэр бүлд төрсөн. 1960 оны сүүлээр тэрээр эцэг эх, эгчийнхээ хамт Кубын хувьсгалын дараа улс төрийн дүрвэгсдийн хувиар АНУ руу цагаачилжээ. 

Тэдний гэр бүл эхлээд Майамид амьдарч, дараа нь Лос Анжелес руу нүүжээ. 

Беркли дэх Калифорнийн их сургууль (1981), Лойола Мэримоунтын их сургуулийг (1985) хуульч мэргэжлээр төгссөн.

Майоркас хуулийн сургуулиа төгсөөд АНУ-ын Прокурорын туслахаар ажиллаж байсан бөгөөд ерөнхийлөгч Билл Клинтон, Жорж У. Буш нарын засаг захиргааны үед Лос Анжелес дахь Калифорнийн төв дүүргийн Прокуророор томилогдсон бөгөөд тэрээр өндөр түвшний эрүүгийн мөрдөн байцаалтуудыг удирдаж байжээ. 

Барак Обама Ерөнхийлөгч байхдаа түүнийг АНУ-ын иргэншил, цагаачлалын Албаны захиралаар (USCIS) томилж байжээ. 

2020 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Жо Байден өөрийн засаг захиргаанд Дотоодын аюулгүй байдлын сайдын албан тушаалыг авна гэж мэдэгдэв. 2021 оны 2-р сарын 2-нд АНУ-ын Сенатын санал хураалтаар А.Майоркасыг баталсан байна. Санал хураахад 57 сенатор түүний нэрийг дэмжиж, 42 нь эсрэг санал өгсөн ажээ. 

Майоркас бол АНУ-ын Дотоод Аюулгүй байдлын сайд болсон анхны Латин Америкт төрсөн цагаач хүн юм.

## Лавлагаа 
Ангилал:Гадаад Харилцааны Зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Улсын прокурор
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын сайд
Ангилал:АНУ-ын улс төрч
Гестапо

**Гестапо** (герман. Gestapo; **Ge**heime **Sta**ats**po**lizei гэдгийн товчлол, «төрийн нуцц цагдаа») — Нацист Германы нууц цагдаагийн байгууллага. 1933—1945 онуудад Германы болон тухайн үед эзлэн авсан орнуудын газар нутагт үйл ажиллагаагаа явуулж байсан. Зохин байгуулалтын хувьд Германы Дотоод хэргийн яамны бүрэлдэхүүнд орж байсан бөгөөд 1939 оноос Нацист намын хяналтан доор байсан Эзэнт улсын аюулгүй байдлын Ерөнхий удирдах газрын харьяа байжээ. 

Гестапо нь Адольф Хитлерийн эрх барьж буй засгийг эсэргүүцэгчид, дургүйцсэн, эсэргүүцэгчдийг мөрдөж мөшигдөг газар байжээ. Энэ байгууллага нь өргөн эрх мэдэлтэй байсан тул Германд төдийгүй эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрт бодлогоо хэрэгжүүлэх  хамгийн чухал хэрэгсэл байжээ. Үүний зэрэгцээ Гестапо урьдчилан сэргийлэх баривчлах эрхтэй (герман. Schutzhaft) шүүхийн шийдвэргүйгээр шоронд хорих, хорих лагерьт хорих эрхтэй байжээ.

## Үүссэн түүх 
Гестапог 1933 оны 4-р сарын 26-нд Пруссын Дотоод хэргийн сайд Херманн Геринг байгуулжээ. Эхэндээ энэ нь харьцангуй даруухан - үүрэг нь улс төрийн өрсөлдөгчдийг хянах, тэмцэх явдал байсан. Тус газрын даргаар Рудольф Диэлс томилогдож тус байгууллага Төрийн нууц цагдаа гэгддэг болсон. 

Гестапо яваандаа өргөжиж Прусс даяар салбарууд байгуулагдсан байна. Үүний зэрэгцээ Баварийн цагдаагийн газрын дарга, Рейхсфюрер СС Хенрих Химмлер Германы янз бүрийн улс орны улс төрийн цагдаагийн нэгжүүдийг нэгтгэхээр ажиллаж байв. Аажмаар Германы бүх улс төрийн цагдаа, Пруссаас бусад нь Гиммлерт захирагддаг болжээ. 1933 оны 11-р сарын 30-нд Геринг Пруссын засгийн газрын Ерөнхий сайдын хувьд зарлиг гаргаж, түүний дагуу Гестапо Пруссын Дотоод хэргийн яамны харьяанаас гарч бие даасан байгууллага болсон байна. 

1939 оны 9-р сарын 27-нд хүчний байгууллагуудыг нэгтгэж Эрүүгийн цагдаа, улс төрийн цагдаа, цагдаагийн бусад алба, SD албадыг Рейхийн аюулгүй байдлын ерөнхий газарт нэгтгэсэн (герман:- RSHA) гэх болж Гестапо IV хэлтэст багтсан бөгөөд тэргүүн Хайнрих Мюллер болжээ.
Ангилал:1933 онд байгуулагдсан
Ангилал:1945 онд татан буугдсан

Ангилал:Холокост
Ангилал:Шутцштаффел
Ангилал:Нууц цагдаа
Ардчилсан Нам (Өмнөд Солонгос, 2015)

**БНСУ-ын Ардчилсан нам, Тобуро́** (солонгос. 더불어민주당 *Тобуро минджудан*; *Тобуро* — «хамт») БНСУ-ын эрх баригч улс төрийн нам. 2022 оны 3-р сараас Намын даргаар Юн Хо Жун болон Паг Жи Хён нар томилогдоод байгаа. 

## Түүх 
Анх "Ардчилсан нам" (солонгос. 민주당 Минжүданг) 1955 онд Шин Ихээ, Жан Мён, Юн Босун, Чо Бёнгог нар үүсгэн байгуулжээ. Гэвч 1964 онд "Иргэний нам"-тай нэгдэж, нам оршин тогтнохоо больсон. Үүний дараа 2014 он хүртэл ардчилсан чиг баримжаатай олон намууд залгамжлан байгуулагдаж татан буулгагдаж байжээ. 

2014 оны 3-р сарын 16-нд Ардчилсан нам “Шинэ улс төр” эвсэлтэй нэгдэж, “Ардчиллын төлөөх улс төрийн шинэ холбоо” байгуулсан. 2015 оны 12-р сарын 28-ны өдөр “Ардчиллын төлөөх улс төрийн шинэ холбоо” шинэ нэрээр “Хамтарсан Ардчилсан нам”, дараа нь "Ардчилсан нам" гэж нэрлэгдэх шийдвэр гаргасан байна.

2016 оны Өмнөд Солонгосын парламентын сонгуульд “Ардчилсан нам” ялалт байгуулсан. 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд тус намаас нэр дэвшигч Мүн Жэ Ин ялалт байгуулж, тус улсын ерөнхийлөгч болсон.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын улс төр
Ангилал:Өмнөд Солонгосын байгууллага
Монголын Мэс заслын салбарын эрдэмтэд

Монголын орчин үеийн Анагаах ухааны салбар үүсч хөгжиж Мэс заслын салбарын эмч эрдэмтэд улс орныхоо эрүүл мэндийн манаанд зогсож, олон хүний амийг аварсан ачтнууд юм. 

## Шинжлэх ухааны докторууд 
* Вандан-Иш Ичинхорлоо | 1960 | Мэс засал
* Түндэв Шагдарсүрэн |1972 | Мэс засал
* Пэлжээ Долгор | 1979 | Мэс засал
* Лодой Шагдар | 1988 | Чих хамар хоолой
* Бат Гоош | 1988 | Мэс засал
* Пэлжээ Онхуудай | 1991 | Дүрс оношлогоо
* Чүлтэм Батмөнх | 1992 | Мэс засал
* Начин Баасанжав | 1995 | Мэс засал
* Каусылгаз Анаргуль | 1996 | Мэс засал
* Бат Эрдэнэчулуун | 1998 | Чих хамар хоолой
* Ориг Сүхбаатар | 1999 | Мэдээгүйжүүлэлт
* Оргой Сэргэлэн | 2002 | Мэс засал
* Анаур Нота | 2002 | Мэс засал
* Жадамба Цэцэгээ | 2006 | Мэс засал
* Даваа Цэгээнжав | 2007 | Зүрхний мэс засал
* Рүвжир Шагдарсүрэн | 2007 | Мэс засал

## Анагаах ухааны докторууд 
* Түндэв Шагдарсүрэн | 1952 | Мэс засал
* Вандан-Иш Ичинхорлоо | 1953 | Мэс засал
* Пэлжээ Долгор |1960 | Мэс засал
* Рэнчин Нямаа | 1963 | Нүдний эмгэг судлал
* Дашдэндэв Жодов | 1974 | Мэс засал
* Жалил Хайрулла | 1974 | Мэс засал
* Лувсандаш Жигжидсүрэн |1974 | Мэс засал
* Гажид Дэмид | 1976 | Гэмтэл согог засал
* Самбуу Дорж | 1976 | Хавдар судлал
* Тэгшбуянт Пүрэвжав | 1976 | Рентген оношлогоо
* Эрз Санжаа | 1981 | Нүдний эмгэг судлал
* Даш-Очир Жамъянжав | 1982 | Хүүхдийн өвчин судлал
* Шинэнсамдан Өлзийхутаг | 1982 | Мэс засал
* Цэнд-Аюуш Норовпил |1983 | Эрүү нүүрний эмгэг судлал
* Халтар Цолмон | 1984 | Эрүү нүүрний эмгэг судлал
* Чимэдцэеэ Пунцаг | 1985 | Мэс засал
* Намжил Даваацэрэн | 1986 | Мэс засал
* Нянраг Пүрэвжав | 1989 | Эрүү нүүрний эмгэг судлал
* Баасандорж Цэенпил | 1990 | Нүдний эмгэг судлал
* Бат Эрдэнэчулуун | 1990 | ЧХХ-н эмгэг судлал
* Содов Сонин | 1990 | Хэт авиа зүйн онош
* Баатар Мөнхтогоо | 1991 | Мэс засал
* Болд Оюунбат | 1993 | Эрүү нүүрний эмгэг судлал
* Сандуйжав Санжаабямба | 1993 | Мэс засал
* Оргой Сэргэлэн | 1997 | Мэс засал
* Жадамба Цэцэгээ | 1997 | Мэс засал
* Рүвжир Шагдарсүрэн | 1998 | Гэмтэл согог судлал
* Баянцагаан Бүдээ | 1998 | Гэмтэл согог судлал
* Дагвасүмбэрэл Гончигсүрэн | 1998 | Дүрс оношлогоо
* Даваажав Нямсүрэн | 1999 | Бөөрний мэс засал
* Цэрэндорж Бадамсэд | 1999 | Дүрслэл оношлогоо
* Муухай Намсрай | 1999 | Бөөрний мэс засал
* Лхасүрэн Галсумъяа | 1999 | Анестезиологи
* Дансран Пүрэвсүрэн | 1999 | Анестезиологи
* Жамъянжав Баасанхүү | 1999 | Нүдний өвчин судлал
* ГүнсэнцоодолБаяраа | 1999 | Мэс засал
* Бундан Болдсайхан | 1999 | Мэс засал
* Молом Алтанхүү | 1999 | Нүдний өвчин судлал
* Цэднээ Даваацэрэн | 2000 | Мэс засал
* Шагдар Бат-Эрдэнэ | 2000 | Чих хамар хоолой
* Туваан Булган | 2000 | Нүд судлал
* Дүнгэрдорж Зориг | 2001 | Мэс засал
* Лувсан Мөнгөнцэцэг | 2001 | Нүүр ам судлал
* Маналжав Шагдарсүрэн | 2002 | Мэс засал
* Лувсандорж Давааням | 2004 | Эрүү нүүрний мэс засал
* Зундуй Лхагвасүрэн | 2005 | Мэс засал
* Цагаан Цабшир | 2006 | Гэмтэл
* Янсан Эрдэнэ-Очир | 2007 | Хавдар судлал
* Лхамсүрэн Хэнтий | 2007 | Эрүү нүүрний мэс засал
* Лүндэг Ганболд | 2002 | Анестезиологи
* Лувсандорж Амгалан | 2009 | Мэс засал
Ангилал:Монголын эрүүл мэнд
Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон

**Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Гавьяаны Загалмай одон** ( [], ярианы хэлэнд *Bundesverdienstkreuz*) буюу товчоор **Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон** эсвэл **Холбооны Гавьяаны Загалмай одон** нь Холбооны Улсын цорын ганц төрийн шагнал юм. Энэхүү шагналыг улс төр, эдийн засаг, соёл, оюуны хөдөлмөр болон сайн дурын албаныханаас онцгой амжилт гаргасан хүмүүст олгоно. Одон нийт найман зэрэглэлтэй боловч үүн дээр *«Тусгайн Хийцтэй Их Загалмай»*-н зэрэг нэмэгдээд есөн зэрэглэлийг олгодог. Бремен ба Хамбургээс бусад бүх муж улс өөрийн гэсэн гавьяаны одонтой.

## Түүх 
Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одонг 1951 оны есдүгээр сарын 7-нд тухайн үеийн Холбооны ерөнхийлөгч Теодор Хойсын санаачилгаар бий болгосон аж. Теодор Хойс холбооны канцлер Конрад Аденауэр болон холбооны дотоод хэргийн сайд Роберт Лээрийн хамт гавьяаны одонг бий болгох зарлигт:

Гавьяаны Загалмай одон нь олон улсын жишгээр зэрэглэл (Гавьяаны Загалмай, Их Гавьяаны Загалмай, Их Загалмай) болон хэд хэдэн шатлалаар олгодог. 

1951 оны есдүгээр сарын 7-нд тус одонг дараах зэрэглэлтэйгээр олгохоор төлөвлөсөн байв:
# Туузат Гавьяаны Загалмай
# Гавьяаны Загалмай (ямар нэгэн нэмэлт нэршилгүйгээр хатгадаг загалмайн хийцтэй байсныг сүүлд 1. зэрэг болгон өөрчлөн нэрлэсэн)
# Их Гавьяаны Загалмай
# Одтой Их Гавьяаны Загалмай
# Их Загалмай
# Тусгай хийцтэй Их Загалмай.
Хамгийн анхны Гавьяаны Загалмай одонг 1951 оны есдүгээр сарын 19-нд германы уурхайчин Франц Брандл ерөнхийлөгч Теодор Хойсоос гардан авчээ.

## Цахим холбоос 
* 
* 

## Эх сурвалж 
Ангилал:Германы одон ба хүндэтгэлийн медаль
Ангилал:Германы Ерөнхийлөгчийн Тамгын Газар

Ангилал:1951 онд анх гардуулсан шагнал
Төмөрийн Арслан

**Төмөрийн Арслан** (1935 онд Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт суманд төрсөн- 2016 оны 5-р сарын 23-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монголын Боловсролын салбарын ууган мэргэжлийн сэтгэл судлаач эрдэмтэн хүн юм.

## Намтар 
Т.Арслан 1935 онд Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт суманд малчин Т.Төмөрийн 3 дахь хүүхэд болж төрсөн. 

Говь-Алтай аймгийн бага, бүрэн бус дунд сургууль төгсөөд 1959 онд Багшийн сургуулийг төгсөж, бага ангийн багшаар ажиллаж байжээ. 

1962-1968 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Сурган Хүмүүжүүлэх Ухааны дээд сургуульд сурч багш мэргэжлээр дүүргэн, 

1968-1971 онд Улаанбаатар хотын 6-р сургуульд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан.

1971 оноос эхлэн 2015 он хүртэл МУИС-д сурган хүмүүжүүлэх ухааны багшаар тасралтгүй ажиллаж байжээ. 

Доктор, профессор Төмөрийн Арслан Монголын залуу үеийг сурган хүмүүжүүлэх үйлсэд өөрийн бүхий л амьдралаа зориулсан, олон мянган шавь нарыг эх орондоо бэлтгэхэд ихээхэн хувь нэмрээ оруулсан эрдэмтэн багш хүн юм. 

МУИС-ийн ШУС-ийн Боловсрол, сэтгэл судлалын тэнхимийн ахлах багш Төмөрийн Арслан 2016 оны 5-р сарын 23-ны өдөр өвчний улмаас таалал төгссөн байна.

## Шагнал 
Түүний хөдөлмөр зүтгэлийг үнэлж Засгийн газрын жуух, Боловсролын яамны хүндэт жуух, Боловсролын тэргүүний ажилтан цол, тэмдэг, төрийн дээд шагнал “Алтан гадас” одонгоор болон байгууллагын шагналаар удаа дараа шагнаж байсан юм. 

## Гэр бүл 
Эхнэр Мижиддоржийн Долгоржавтай 1964 онд гэрлэсэн. Хүү А.Тамир, охин А.Байгал. 

Эгч Жамбаа, эгч Лхагва, Ах Төмөрийн Баасанжав, дүү Төмөрийн Гэндэнсүрэн.

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөхморьтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Лиз Трасс

**Мэри Элизабет «Лиз» Трасс** (; 1975 оны 7-р сарын 26-нд Английн Оксфорд хотод төрсөн) — Их Британий Консерватив намд харьяалагдах улс төрч, 2022 оны 9-р сарын 6-наас Их Британий ерөнхий сайдын албыг хашиж буй. 2022 оны 10-р сарын 20-нд буюу ерөнхий сайд болоод 45 хоног болсны дараа намынхаа даргаас бууж, ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа огцрох гэж буйгаа мэдэгдсэн тэрээр тус улсын түүхэнд ерөнхий сайдын албыг хамгийн богино хугацаанд хашжээ. 

Өмнө нь 2019-2021 Британий Гадаад худалдааны сайд, 2021 оны 9-р сарын 15-наас Гадаад хэргийн сайдаар томилогдоод байсан. 
Дэвид Камероны (2014-2016) эхний болон хоёрдугаар танхимын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн сайд, Тереза ​​Мэй (2016-2017) эхний Засгийн газарт Хууль зүйн сайд бөгөөд анхны эмэгтэй лорд канцлер байсан.

## Намтар 
Лиз Трасс бага насаа Йоркшир мужийн Лийдс хотод өнгөрөөсөн бөгөөд зүүн жигүүрийн үзэлтэй эцэг эх нь бяцхан охиноо цөмийн зэвсгээс ангижруулах кампанит ажилд татан оролцуулжээ. 

Тэрээр Лидс дэх улсын сургуульд суралцаж, дараа нь Оксфордын их сургуулийн Мертон коллежид философи, улс төр, эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж, Либерал ардчилсан намын салбарыг тэргүүлжээ. Тэрээр санхүүгийн чиглэлээр сургуулиа төгсөөд олон улсын үндэстэн дамнасан Shell and Cable & Wireless компаниудад ажиллаж байсан байна.

1996 онд тэрээр Консерватив намд элсэж, 1998-2000 онд Лондон дахь Луйшам Дептфорд тойргийн Консерватив холбоог тэргүүлжээ.

2012 оны 9-р сард Ерөнхий сайд Дэвид Кэмерон анхны кабинет байгуулахдаа нэг дор 50 шинэ томилгоо хийжээ, Элизабет Трасс тухайн үеийн Боловсролын сайдын парламентын туслах болов.

2021 оны 9-р сарын 15-нд тэрээр Борис Жонсоны хоёр дахь засгийн газарт хийсэн боловсон хүчний шилжилтийн үеэр Их Британийн Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон байна.

2022 оны 9-р сарын 4-нд Консерватив намын даргын сонгуульд ялалт байгуулж Их Британий Ерөнхий сайдын албан тушаалд 9-р сарын 7-нд очсон байна.    

## Гэр бүл 
Элизабет Трасс 2000 онд санхүүгийн захирал Хью О’Лири (Hugh O’Leary) гэрлэж хоёр охин төрүүлжээ.

Ангилал:Их Британийн ерөнхий сайд
Ангилал:Их Британийн улс төрч
Ангилал:1975 онд төрсөн
GangBay

Gangbay хамтлаг нь улаанбаатар хотод байгуулагдсан хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй поп хамтлаг. 2019 онд анхны уран бүтээл “Two Товариш Tour” дуугаа цацсанаар олон нийтэд танигдаж эхэлсэн. Түүнээс хойш Опозит хамтлагийн Энэрэлийн Belucci Records той хамтран уран бүтээлүүдээ гаргасаар байна. GangBay хамтлаг бүх дуугаа өөрсдийн гэрийн студид бичдэг. 2020 онд, "Xalxstar" дебут цомгоо 10 дуутайгаар Belucci Records-с гаргасан Уг цомогоо Youtube дээр эхэлж гаргасан ба 5 сарын дараа хөгжмийн дэлгүүрүүдэд Locatune нэртэйгээр гаргасан. Энэ цомогт хамтлагийн хит дуунууд болох "Gangan Tsagaan", "Mogjookhon Khuu"  "Seen" багтсан. Хоёр дахь цомог  "Gilbee" 2021 оны 9-р сарын 17-нд нийт 10 дуутайгаар "Sas Media"-оос гаргасан. Албан ёсны 2 дахь цомогоо хөгжмийн дэлгүүрүүдэд байршуулаагүй зөвхөн цомгын нээлтэнд ирсэн тоглолтонд фенүүддээ бэлэглэсэн юм.

Энэхүү цомогт нь "Baby Shark", "Tail ft Badagaa (S&I)", "Sanaa bodliin vzvvr by Gangaa"  зэрэг дуунууд нь орсон байдаг.

## Хамтлаг бүтсэн түүх 
Дуу хөгжимд сонирхолтой 2 залуу Соёл Урлагын Их Сургууль ийн нэг ангид орж анх Gangaa Baynaa 2 хоорондоо танилцаж байв. Gangaa Baynaa 2 одоогийн монголын поп хөгжмийн урсгалд өөрсдийн өнгө төрхийг илэрхийлэхийг хүсдэг байсан бөгөөд уг зорилгоо нэгтгэн хамтлаг байгуулсан.  Түүнээс хойш тэд хамтдаа хоёр цомог гаргаж, бүрэн хэмжээний 2 тоглолт амжилттай зохион байгуулаад байна.

## Гишүүдийн танилцуулга 
### Gangaa 
Дамдинпүрэвийн Ганбат нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод 1999 оны 6-р сарын 19нд төрсөн. "54-р дунд сургуульд" дунд анги хүртлээ суралцаад, ахлах ангиа 77-р дунд сургуульд суралцаж төгсөж, Тухайн 2016 онд Соёл Урлагын Их Сургууль-ийн  Хөгжимт театрын жүжигчны ангид жүжигчин, найруулагч мэргэжлээр суралцан 2020 онд төгссөн. 

Тайзны нэр болох **Gangaa** нь өөрийн бүтэн нэрийн товчлол юм.

### Baynaa 
Сүхбаатарын Баянмөнх нь 1998 оны 10 сарын 14нд Монгол улсын Орхон аймгийн Эрдэнэт хотод төрсөн. Улаанбаатар хотод "Зуун Билэг" сургуульд суралцан төгссөн. Тухайн 2016 онд  Соёл Урлагын Их Сургууль-ийн Хөгжимт театрын жүжигчний ангид жүжигчин, найруулагч мэргэжлээр суралцан 2020 онд төгссөн. Тайзны нэр болох **Baynaa** нь өөрийн бүтэн нэрийн товчлол юм.

W

## External links 
Ангилал:Монголын хамтлаг
Ангилал:2019 онд байгуулагдсан
Зүүн Вэй

**Зүүн Вэй улс** (; пиньинь: Dōng Wèi) нь 534-550 оны хооронд одоогийн Хэбэй, Шаньдун, Хэнань, Шэньси мужуудын нутагт оршин тогтнож байсан тоба угсааны улс юм. 534 оны зун Вэй улсын Бохай ван Гао Хуань Луоян хотод хааны угсааны Юань Шаньжянь хэмээх залууг эзэн хаанд өргөмжлөн, нийслэл хотыг Ечэн рүү шилжүүлэн, төрийн бүх эрх мэдлийг гартаа төвлөрүүлж байв. 547 онд Гао Хуань нас барсны дараа Гао Хуаний хоёр хүү Гао Чэн, Гао Ян хоёрын эрх мэдлийн төлөөх тэмцэлд Гао Ян ялалт байгуулж, 550 онд Зүүн Вэй улсын Юань Шаньжянь хааныг огцоруулж,  өөрөө эзэн хаан болж, улсын нэрийг Умард Ци гэж өөрчлөв. 

Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:Умард ба Өмнөд улсуудын үе
Умард Ци

**Умард Ци улс** нь 550-577 оны хооронд хятад зүүн хойд нутагт оршин тогтнож байсан хятад үндэстэний төрт улс юм. 550 онд Зүүн Вэй улсын тэргүүн сайд Гао Ян төрийн эргэлт гаргаж, тоба угсааны Юань Шаньжянийг огцоруулаад өөрийн биеэ эзэн хаанд өргөмжлөн, улсын нэрийг Ци гэж сольсон нь түүхэнд **Умард Ци**, **Гао Ци**, **Хожуу Ци** гэж бичигджээ. Ци улсыг үндэслэгч Гао Яны аав Гао Хуань бол хань үндэстэн бөгөөд, ээж нь сяньби угсааны Лоу Жаожюнь нар юм. Гао Хуань Вэй улсын сүүл үед тус улсын зүүн хэсгийг захирч байсан цэргийн жанжин Эржу Рунд зүтгэж, түүний ойрын хүрээлэлд багтаж чадсан нь Гао Хуаний улс төрийн карьерыг эхлүүлэхэд нөлөөлж, улмаар Вэй улсын зүүн хагаст хяналт тогтоож, Юань Шаньжянийг хаан болгож Зүүн Вэй улсын бүх эрх мэдлийг атгаж байсан юм. 577 онд Умард Жоу улстай хийсэн дайнд ялагдаж, нийслэл хот нь эзлэгдэж мөхсөн. 

Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:Умард ба Өмнөд улсуудын үе
Умард Жоу

**Умард Жоу улс** нь (хят: 北周; пиньинь: Bĕi Zhōu) 557-581 оны хооронд хятадын Умард ба Өмнөд улсуудын үед умард хятадын баруун, баруун хойд нутгуудыг эзэгнэн тогтнож байсан Сяньби угсааны Юйвэнь Жюэ жанжны байгуулсан улс юм. Баруун Вэй улсын эзэн хаан Юань Куог огцоруулж, төрийн дээд эрх мэдэлтэнүүдийг сольсон ч, газар нутаг, засаг захиргааны зохион байгуулалт, хууль дүрэм, цэргийн хүчийг шууд өвлөн авсан улс юм.  
## Тойм
535 онд Тоба Вэй улс нь төрийн хэргийг атгаж байсан сайд, жанжид хоорондын тэмцэлээс болж Зүүн Вэй, Баруун Вэй болж задарсны дараа 550-иад оноос эхлэн хоёр Вэй улсын төрийг эзэгнэж байсан жанжид Тоба овгийн тоглоомын хаадыг хаан сууринаас нь огцоруулж, өөрсдийн шинэ улсыг байгуулсны нэг нь Баруун Вэй улсын жанжин Юйвэнь Тай 556 онд хорлогдож үхсний дараа хүү Юйвэнь Жюэ 557 онд төрийн эргэлт хийж, Юань Куо хааныг алж, өөрөө эзэн хаан сууж, улсын нэрийг Жоу болгож өөрчилсөн нь хожмын түүхэнд **Умард Жоу** гэж нэрийдэв. Умард Жоу улсын нь Чанань хотод төвлөрч, зүүн зүгт Гао овогтоны Умард Ци улсыг эзлэхээр дайтаж, 577 онд тус улсыг эзлэв. 578 онд Умард Жоугийн 3 дахь хаан Юйвэнь Ён өөд болсны дараа залгамжлагч Юйвэнь Сюань хааны ёс бус үйлдэл нь түүнийг хаан сууриа алдахад хүрсэн. 579 онд түүний хадам эцэг Ян Жянь төрийн эргэлт гаргаж, Юйвэнь Сюанийг алж, Юйвэнь Жиныг хаан сууринд өргөмжлөж байснаа 581 онд Юйвэнь Жиныг түлхэн зайлуулж, өөрийн биеэ эзэн хаанд өргөмжлөн, улсын нэрийг Сүй хэмээн тунхаглав. Ингээд хятад хойд нутаг дахь Хүннү, Сяньби угсааны хаант улсуудын 270 гаруй жилийн ноёрхол төгсөж, хань үндэстэн дахин улс төрийн байр сууриа эргүүлэн авч чадсан.     

Ангилал:Хятадын түүхэн улс
Ангилал:6-р зуун
Баруун Вэй

**Баруун Вэй улс** бол 535-557 оны хооронд одоогийн хятадын Ганьсү, Шаньси, Сычуань, Ниншя мужууд, Хэнаний баруун хэсэг, ӨМӨЗО-ны Алашаа, Ордос, Баяннуур хавийн нутгийг хамран оршиж байсан сяньбигийн тоба овгийн хаадын захирсан улс байсан. 535 онд Вэй улсын сүүлчийн хаан Сяоуди нь сяньби угсааны тэргүүн сайд Юйвэнь Тайгийн гарт алуулсны дараа Юань Баожюг Вэй улсын хаанд өргөмжлөн, төрийн бүхий л эрх мэдэл Юйвэнь Тай болон түүний бүлэглэлд шилжснээр хятадын түүхчид Тобагийн Вэй улсын үе дуусч, Баруун Вэй улсын үеийг эхлүүлдэг. Баруун Вэй улс нь Тоба угсааны 3 хаан залгамжилсан хэдий ч бодит эрх мэдлийг Юйвэнь Тай, Юйвэнь Ху нар атгаж байв. 576 онд Юйвэнь Тай нас барсны дараа түүний хүү Юйвэнь Жюэ албан тушаалыг нь залгамжлан, цэрэг удирдах эрхийг нь Юйвэнь Ху өвлөж авсны дараа 577 онд Вэй улсын хаанд Юань Куог алж, Баруун Вэйгийн төрийг мөхөөж, Юйвэнь Жюэ хаан сэнтийд заларч, Жоу улсыг байгуулав.

Ангилал:Хятадын түүхэн улс
Ангилал:6-р зуун
Хүхэрт натри

**Хүхэрт натри** (Na2S)нь өнгөгүй эсвэл бага зэрэг шаргал өнгөтэй, шоо хэлбэртэй талстууд. Усгүй натрийн сульфидын нягт 1.856 г/см3 , хайлах температур 180°C (1453 К), химийн найрлагаар нь Na2S nH2O (n=1.9-2.4) ерөнхий томьёотой давс юм. Хүхэрт натри нь өндөр гигроскоптой тул усанд уусах чадвар нь температур нэмэгдэр тутам өсдөг (100 г тутамд г): 12.4 (0 ° C-д); 18.6 (20 хэмд); 39.1 (60 хэмд); 45.0 (97.5 ° C-д) ба талст гидрат үүсгэдэг. Хүхэрт натри хүчилтэй харилцан үйлчлэлцэж устөрөгчийн сульфидыг ялгаруулж, амархан исэлддэг атмосферийн хүчилтөрөгчийг тиосульфат, дараа нь сульфид ба натрийн сульфат, ба мөн политионы хүчил үүсгэдэг. Энэ нь мөн бага хэмжээний спиртэнд уусдаг (метанол, этанол), практикт цэвэршүүлэхэд ашигладаг. Хүхэрт натри нь хүчтэй ангижруулагч бодис юм: Сулруулсан HNO3 (азотын хүчил) нь хүхэрт натрийг S (хүхэр) болгон ангижруулдаг бол хүчтэй HNO3 хүхэрт натрийг Na2SO4 (натрийн сульфат) болгоно. Хүхэрт натри галогены устөрөгчийн хүчлүүд болон сулруулсан хүхрийн хүчилтэй харилцан үйлчилж, H2S ба натрийн гидроксидыг ялагруулдаг. Хүхэрт натрийн усан уусмал хүхрийг уусгаж Na2S-ын полисульфид үүсгэнэ.

Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Хорт бодис
Натри
Ангилал:Натрийн нэгдэл
Ангилал:Хүнсний бүтээгдэхүүн нөөшлөгч бодис
Прусс (салаа утга)

**Прусс** нэршлээр

* хуучны түүхэн нутаг, Прусс (түүхэн нутаг) өгүүллэгийг үзэх
* Пруссийн Ханы нутаг (1466-1772 он)
* Пруссийн Гүнт Улс (1525-1701 он)
* Пруссийн түүхэн улс
** хаант улс (1701-1918 он), Пруссийн хаант улс өгүүллэгийг үзэх
** тус улсын Дорнод Прусс муж (Пруссийн хаант улс)
** мөн улсын Прусс муж 
** Чөлөөт Прусс Улс (1918-1947 он)

Прусс нэртэй усан онгоцнууд:
* СМС Прусс (1873), хааны тэнгисийн цэргийн хуягт фрегат
* Прусс (усан онгоц, 1885) 
* Прусс (усан онгоц, 1886)
* Прусс (усан онгоц, 1891)
* СМС Прусс (1903)
* Прусс (усан онгоц, 1902)
* Прусс (усан онгоц, 1909)
* Прусс (усан онгоц, 1926)
Эльжбиета Витек

**Эльжбиета Барбара Витек** ((польш. Elżbieta Barbara Witek, 1957 оны 12-р сарын 17-нд Яавор хотод төрсөн) -Польшийн улс төрийн зүтгэлтэн, Польшийн Сеймийн (парламент) дарга буюу маршал.   

## Намтар 
Тэрээр Вроцлавын Их сургуулийн Философи, түүхийн факультетийг төгсөж, магистрын зэрэг хамгаалж, Вроцлавын их сургуулийн Түүхийн хүрээлэнд Европын холбооны тухай мэдлэгийн чиглэлээр аспирантурт суралцжээ. 

1980-2006 онд тэрээр 2-р бага сургууль, мөн Яаворын ерөнхий боловсролын цогцолбор сургуулийн багш, захиралаар олон жил ажилласан. 

1980 онд тэрээр "Эв санааны нэгдэл"-ийн гишүүн болсон. 

1982 онд түүнийг сөрөг хүчний үйл ажиллагаа явуулсан хэргээр гурван сар баривчилж байжээ. Эльжбиета Витек нь Сеймийн 5, 6, 7, 8, 9-р бүрэн эрхийн хугацааны гишүүн; Тэрээр мөн "Эрх зүй шударга ёс" (Prawo i Sprawiedliwośc)  улс төрийн удирдах хорооны гишүүн юм. 

2015-2017 онд Сайд нарын зөвлөлийн гишүүн, Ерөнхий сайдын Улс төрийн газрын дарга, Засгийн газрын Хэвлэл мэдээллийн төлөөлөгчөөр ажиллаж байсан. 

2019 оны зургадугаар сараас Дотоод хэргийн болон захиргааны сайдаар ажиллаж байсан. 

2019 оны 8-р сарын 9-өөс 11-р сарын 11 хүртэл тэрээр 8-р улирлын Сеймийн маршал байсан. Танхимын шийдвэрээр 2019 оны арваннэгдүгээр сарын 12-нд түүнийг 9 дэх удаагийн Сеймийн маршалаар сонгогдоод байгаа. 

## Гэр бүл 
Нөхөр Станислав Витек бөгөөд хоёр охинтой.

Ангилал:1957 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:Доод Силези мужийн хүн
Ангилал:Польшийн сайд
Ангилал:Сеймийн гишүүн (Гуравдугаар Бүгд Найрамдах Улс)
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Эрх зүй ба Шударга ёс Намын гишүүн
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Данийн Ханы Номын сан

**Данийн Ханы Номын сан** ()- Дани улсын үндэсний номын сан (Копенхаген хот). Скандинави болон дэлхийн хамгийн том номын сангуудын нэг юм. 

Ханы номын санд түүхийн олон баримт бичгийг агуулдаг бөгөөд Дани улсад 17-р зуунаас хойш хэвлэгдсэн бүх бүтээл тус номын сангийн сан хөмрөгт хадгалагдаж байна.

Номын санг 1648 онд III Фредерик хаан Европын олон бүтээлийн цуглуулга дээр үндэслэн байгуулжээ. 1793 онд олон нийтийн хүртээл болсон байна.

1989 онд тус номын сангийн сан хөмрөгийг Копенхагены их сургуулийн номын сан, 2005 онд Данийн байгалийн түүх, анагаах ухааны үндэсний номын сангийн фондтой нэгтгэсэн байна. Өнөөдөр номын сан нь Копенхагены их сургуулийн гурван барилга, Слотсхолмен арал дээрх гол барилга гэсэн дөрвөн барилгыг эзэмшдэг.

Ангилал:Данийн номын сан
Ангилал:Улсын номын сан
Ангилал:Копенхагений барилга байгууламж
Ангилал:Копенхагений байгууллага
Ангилал:1648 онд байгуулагдсан
Юань улсын цаасан мөнгө

1260 онд Хубилайг, хаан болсны дараа тус оныхоо 10 сард Шанду хотод цаасан мөнгөний хэлтэс байгуулж, **Жунтун Юаньбао Жяочао** (中统元宝交钞) хэмээх цаасан мөнгийг хэвлэн гүйлгээнд гаргснаар Юань улсын цаасан мөнгөний түүх эхэлдэг.  Цаасан мөнгийг өмнө нь VIII зууны үед Хятадын Тан улсын Рүйзун хааны үед **Фэйцянь** мөнгө, Сүн улсын Жэньзун, Рэньзун хаадын үед богино хугацаанд цаасан мөнгө гүйлгээнд оруулаад бүтэлгүйтэж хураагдаж байжээ. Юань улсын түүхэнд одоо мэдэгдэж байгаагаар Хубилай хааны үед **Жунтун юаньбао жяочао**, **Жыюань туншин баочао** (至元通行宝钞), Хүлэг хааны үед **Жыда иньчао** (至大銀鈔), Ухаат хааны үед **Жыжөн баочао** (至正寶鈔) гэсэн 4 нэр төрлийн цаасан мөнгө хэвлэж гүйлгээнд оруулсан. Эдгээр урт нэртэй цаасан мөнгийг жунтун чао (中统钞), жыюань чао (至元钞), жяочао (交钞), **чао (钞)** гэх мэтээр товчхон нэрлэж байсан нь одоо үеийн хятадын түүх судлалд бичигдэн үлджээ. Эдгээрээс Жунтун юаньбао жяочао (1260-1288, 1311-1368), Жыюань туншин баочао (1287-1368) хоёр нь Юань улсыг мөхтөл гүйлгээнд хэрэглэж, Жыда баочао нь (1310-1311), Жыжөн бао чао (1350-?) онд хэсэг хугацаанд гүйлгээнд гаргаж байгаад буцаж татагдсан юм.     

## Жунтунгийн цаасан мөнгө 
Жунтун юаньбао жяочао буюу **Жунтунгийн цаасан мөнгө** нь Хубилай хааны Жунтун хэмээх оны цолоор нэрлэгдсэн цаасан мөнгө. Тус мөнгөн тэмдэгт нь 10, 20, 30, 50, 100, 200, 300, 500 -тын дэвсгэртээс бүрдсэн байв. Мөнгөний нэгжийг хятадаар **гуань (贯)**, монголоор **хэлхээ** гэж нэрлэдэг. 1260 оны 10 сард 73352 хэлхээг хэвлэн гүйлгээнд оруулав. 1 хэлхээ жунтунгийн цаасан мөнгө 1 лан цэвэр мөнгөтэй тэнцэж, 10 хэлхээ мөнгө 1 лан шижир алттай тэнцэж байв. Хубилай хаан оны цолоо 1264 онд Жыюань болгож сольсон ч, 1287 он хүртэл хэвээр хэрэглэж байгаад, 1287 оноос шинэ оны цолоороо нэрлэсэн  **Жыюань туншин баочао** (至元通行宝钞) хэмээх цаасан мөнгө гүйлгээнд оруулж, 1288 оноос зах зээлээс эргүүлэн татаж, хүчингүй болгов. Харин 1311 онд Хайсан хүлэг хааны зарлигаар Жунтунгийн цаасан мөнгийг дахин хэвлэж эхэлснийг дараагийн хаад хэвээр үргэлжлүүлсэн нь 1368 он дуустал ашиглсан бололтой.    

## Жыюаний цаасан мөнгө 
至元通行宝钞 буюу Жыюаний цаасан мөнгө нь Хубилай хааны зарлигаар 1287 оноос 10, 20, 30, 40, 50, 100, 200, 300, 400, 500 -тын хэлхээ бүхий 10 зэрэглэлтэй мөнгийг 1,001,017 хэлхээг хэвлэн гүйлгээнд гаргажээ. Анх гарахдаа 1 хэлхээ нь 5 жунтунгийн хэлхээ, 2 хэлхээ нь 1 лан цэвэр мөнгө, 20 хэлхээ нь 1 лан шижир алттай тэнцэж байжээ.

## Холбоотой хуудас
* Монголын мөнгөн тэмдэгт
* Төгрөг
* Юань улсын зоосон мөнгө
## Эшлэл 
Ангилал:Мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Юань улс
Ангилал:Монголын мөнгөн тэмдэгтийн түүх
Юань улсын зоосон мөнгө

Юань Улсын 100 гаруй жилийн түүхэнд 8 хааны 17 нэр төрлийн зоос цутгаж гүйлгээнд хэрэглэж байсан. Юань улсын хууль цаазаар зоос нь бутархай мөнгөний үүрэг гүйцэтгэж байсан. 1, 2, 3, 5, 10 вэнь гэсэн нэгжээр цутгагдаж байсан. Монгол хаад суурин байсан дотор газар эртнээс тогтсон ёсыг дагаж, хаад бүр оны цолоо тунхаглах бүрт шинээр зоосон мөнгө цутгаж, гүйлгээнд хэрэглэхдээ цаасан мөнгө, ембүү зэрэгтэй хамтатган ашиглаж байв. Зоосны дунд дөрвөлжин нүхтэй, нүүр талд хааны оны цолыг босоогоор бичиж, хөндлөнгөөр баруунаас зүүнш **Тунбао** (通寶) эсвэл **Юаньбао** (元寶) гэсэн үгийг бичсэн байв. Тунбао гэдэг нь нэвтрэх эрдэнэ гэсэн утгатай үг юм.

## Холбоотой хуудас 
* Юань улс

* Юань улсын цаасан мөнгө

## Эшлэл 
Ангилал:Юань улс
Ангилал:Монголын мөнгөн тэмдэгтийн түүх
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Парисын метро

**Парисын метро** (франц. Métro de Paris, «нийслэлийн төмөр зам» франц. chemin de fer métropolitain; «метрополитен» болон «метро» гэх үг нь Парисын метроны ачаар дэлхийд дэлгэрсэн юм) - Парис хотын газар доорх нийтийн тээврийн систем.

Метро руу орох хаалга дээр "М" гэсэн том үсгээр тэмдэглэсэн байдаг. Метроны сүлжээ нь Парис хот болон түүний захын дүүргүүдийг хамардаг байна. Метро нь харьцангуй гүн доор бус гүехэн байдаг харин Францын нийслэлээр дамжин өнгөрөх болон дамжин өнгөрөх RER галт тэрэгний сүлжээ (A, B, C, D, E) нь арай гүн доор байдаг ажээ.

Метроны ихэнх хэсэг нь газар доор 214 километр урт 16 шугам бүхий 304 өртөөтэй.  Эдгээр өртөөнүүдийн 64 нь шугам шилжих өртөө юм. Метроны газрын зураг дээр шугамнуудыг дугаар болон өнгөөр ялгасан байдаг бөгөөд чиглэлийг эцсийн өртөөний нэрээр тэмдэглэдэг байна. 

Парисын метро нь Европт хамгийн их ачаалалтай метроны нэг бөгөөд дэлхийд ачаалалаараа аравдугаарт ордог байна. 2015 онд 1.520 тэрбум зорчигч тээвэрлэж, өдөрт 4.16 сая зорчигч тээвэрлэсэн нь Парис хотын нийт зорчигч тээврийн 20 хувийг эзэлдэг байна.

## Түүх 
Парисын метро нь Лондон, Будапешт болон Глазгоу хотуудын дараа баригдсан Европ дахь ууган метронудын нэг юм. 

Парисын метроны эхний шугамыг "1900 оны Дэлхийн үзэсгэлэн"-д зориулж барьж албан ёсны нээлтээ 7-р сарын 19-нд хийсэн ажээ. Дэлхийн 2-р дайн хүртэл метроны сүлжээ Парист хурдацтай хөгжиж, 1920-иод онд метроны системийн төв хэсэг бэлэн болсон бол 1930-аад онд хотын захын өргөтгөлүүдийг барьжээ. Дайны дараах үед метроны вагонууд шинэчлэгдсэн нь зорчигчдын урсгалыг нэмэгдүүлэх боломжтой болсон.

Парисын метро 1969 онд хот хоорондын галт тэрэгний сүлжээтэй холбогдсон байна.

Ихэнх вагонуудын хаалга автоматаар нээгддэггүй, зорчигч хаалган дээрх ногоон товчлуурыг дарсны дараа эсвэл хаалганы өмнө бэхлэгдсэн төмөр хөшүүргийг дээш өргөсний дараа л нээгддэг.

Парисын метро ажлын өдрүүдэд 5:30-1:15 цагийн хооронд Баасан, Бямба, Ням гаригуудад метро шөнийн 02:15 цаг хүртэл ажилладаг цагийн хуваарьтай.
Ангилал:Парис
Ангилал:Францын төмөр замын тээвэр
Ангилал:1900 онд байгуулагдсан
Мануэль Рохас

**Мануэль Акунья Рохас** (испани. *Manuel Acuña Roxas*, 1892 оны 1-р сарын 1-нд Филиппины Капис хотод төрсөн- 1948 оны 4-р сарын 15-нд Филлипин дахь АНУ-ын Нисэх хүчний Кларк баазад нас барсан)- филиппиний төрийн зүтгэлтэн, АНУ-аас тусгаар тогтносон Филиппин улсын анхны Ерөнхийлөгч (1946—1948) байсан хүн.

## Намтар 
1913 онд тэрээр Филиппиний их сургуулийг хуульч мэргэжлээр төгсөж, тухайн үеийн Дээд шүүхийн ерөнхийлөгч Кайетано Арреланогийн хувийн нарийн бичгийн дарга болжээ. 1915-1916 онд тэрээр хууль зүйн ухааны профессор болсон. 

1917 онд тэрээр өөрийн төрөлх Капис хотын захиргааны гишүүн болж улс төрийн үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ. 1919 оноос тэрээр «Nacionalista» улс төрийн намын баруун жигүүрийн удирдагч болсон. 1919-1921 он - Капис мужийн захирагч хийжээ.

1921 онд тэрээр Филиппиний Төлөөлөгчдийн танхимд амжилттай өрсөлдөж, 1922-1934 онд Капис мужийн нэгдүгээр тойргийг төлөөлж байжээ. 1922 оноос тэрээр мөн Төрийн зөвлөлийн гишүүн байв. Филиппин дахь Америкийн амбан захирагч Л.Вуд 1924 онд Филиппиний Конгрессын хоёр танхимд хууль өргөн барьж, шийдвэр гаргахад М.Рохас Сенатын Ерөнхийлөгч М.Кезонтой хамт Төрийн зөвлөлөөс гарчээ. 

1933, 1934 онд С.Осменьятай хамтран Филиппин улсыг АНУ-аас тусгаар тогтнох тухай хэлэлцээрийг АНУ-д хийжээ. Эдгээр хэлэлцээний үр дүнд 1934 оны Тусгаар тогтнолын тухай хууль гарсан бөгөөд энэ нь Филиппин 10 жилийн шилжилтийн хугацааны дараа бүрэн тусгаар тогтнох боломжийг олгосон юм. Энэ хуулийн талаар М.Кезон, М.Рохас хоёрын зөрчилдөөний үр дүнд  «Nacionalista» намыг татан буулгасан ажээ. 

1935-1938 онд Филиппиний хууль тогтоох ассамблейн гишүүн байв. 1938-1941 онд - Сангийн сайд. Дараа нь тэрээр гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга байсан бөгөөд Ерөнхийлөгч М.Кезон болон АНУ-ын армийн Агаарын цэргийн хүчний хоорондын харилцааг хариуцаж байжээ. 

1941 онд Япон Филиппинийг эзлэн авсны дараа тэрээр ерөнхийлөгч Х.Лаурэлийн Японыг дэмжигч Засгийн газрыг дэмжиж байсан тул дайны дараа түүнийг Японы засгийн газартай хамтран ажиллаж, эвссэн хэмээн буруутгаж байсан юм. Дуглас Макартур өмгөөлсний дараа уг ялыг няцаасан байна.

Дайны төгсгөлд М.Рохас Сенатын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. 1946 оны 5-р сарын 28-нд Хамтын нөхөрлөлийн сүүлчийн ерөнхийлөгчөөр тангараг өргөв. 

1946 оны долдугаар сарын 4-нд Филиппин улс АНУ-аас бүрэн тусгаар тогтнолоо олж авснаар М.Рохас Бүгд Найрамдах Филиппин Улсын анхны ерөнхийлөгч болжээ. Тэрээр ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байхдаа дайны үеэр тус улсад учирсан материаллаг хохирлыг арилгахыг дэмжиж, үүний төлөө, ялангуяа Америкийн эдийн засгийн тусламжийг хүсчээ. Үүний зэрэгцээ тэрээр АНУ-тай 99 жилийн худалдаа, цэргийн харилцааны Гэрээ байгуулсан.

Тэрээр 1948 оны 4-р сарын 15-нд зүрхний шигдээсээр нас барахад Манила хотын Умард оршуулгын газарт оршуулжээ.

Ангилал:1892 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Ангилал:Филиппинчүүд
Ангилал:Филиппиний эрх зүйн хүн
Ангилал:Филиппиний ерөнхийлөгч
Ангилал:20-р зууны эрх зүйч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ладакх

**Ладакх** (төвөд. ལ་དྭགས་, Вайли *la dwags*, хинди लदाख, урду لدّاخ, англи. *Ladakh*‎) Энэтхэгийн түүхэн болон газар зүйн нутаг. 

2019 оноос Энэтхэгийн хуучин Жамму-Кашмир мужаас салгаж Холбооны газар нутаг болсон байна. Үгчилбэл «ла» гэж *уулын даваа* гэсэн үг, «дак» - *улс*, үндсэндээ давааны улс. Умард талаараа Куньлуны нуруу, өмнөд хэсгээрээ нь Гималайн нуруу оршдог байна. Төв Азийн хамгийн цөөхөн хүн амтай Ладакх нутагт энэтхэг-европ болон төвөд үндэстнүүд оршин суудаг. 

Ладакх нь Төвөдийн соёл, байгальтай ижил төстэй байдаг тул заримдаа "Бяцхан Төвөд" гэж нэрлэдэг. Өмнө нь худалдааны замын уулзвар дээр байрлаж байсан тул стратегийн чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байв. Нэгэн цагт "Их Торгоны зам" үүгээр өнгөрч, Буддын мөргөлчид Энэтхэгээс Төвөд хүрэх замдаа сүм хийдүүдийг байгуулж байжээ. Хятад улс баруун хилээ хаасны дараа олон улсын худалдаа уналтад орсон. 1974 он хүртэл Ладакх жуулчдад хаалттай байсан бол одоо Энэтхэгийн засгийн газар тус бүс нутагт аялал жуулчлалыг идэвхтэй хөгжүүлж байгаа нь орлогын чухал хүчин зүйл болж байна.

Ладакхын хамгийн чухал бөгөөд хамгийн том бөгөөд нийслэл хот бол Лех юм. Ладакхын хүн амын дийлэнх нь Буддын шашинтнууд бөгөөд бусад оршин суугчдын ихэнх нь лалын шашины шийтүүд юм. Сүүлийн үед Ладакхыг лалын шашинтнууд зонхилдог Жамму ба Кашмир мужаас тусад нь эвлэлийн нутаг дэвсгэр болгон тусгаарлах уриаг удаа дараа дэвшүүлж байгаа.

Ладакх нь Лех болон Каргил гэсэн хоёр хэсгээс бүрддэг. 

13-р зуунд Исламын байлдан дагуулалтын аюул нүүрлэсэн Ладакх шашны асуудлаар Төвөдтэй ойртож харилцаагаа өргөтгөхөөр болсон юм. 1600 он хүртэл хөрш зэргэлдээ лалын шашинт улсууд Ладакх руу тогтмол дайралт хийж байсан нь тул хуваагдаж, суларч, хүн амын нэг хэсэг нь Исламын шашинд ороход хүргэсэн.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Энэтхэгийн холбооны нутаг дэвсгэр
Цюаньрун

**Цюаньрун** буюу **Нохой Рун** (хят: 犬戎; пиньинь: *Quǎnróng*)  гэх аймаг нь МЭӨ X-VII зууны үед оршиж байсан нүүдэлчин аймаг юм. Тэд одоогийн Ганьсү муж, Хөх нуур, Нинся орчмын нутгаар нутаглаж байсан төвөд-бирм хэлтэн, цагаан нохой эсвэл цагаан чоно шүтээнт ард түмэн байжээ. Энэхүү аймгийн нэрийг заримдаа **Сяньюнь** (猃狁) гэж бичиж байв.  Нохой Рун аймаг нь МЭӨ 771 онд Жоу улсын эсрэг томоохон довтолгоон хийж, Шэн хөүтэй холбоо тогтоож Жоу улсын нийслэл Хаожин хотыг эзлэн, Юй ван тэргүүтэй хаад ноёд, алагдаж, Жоу улс зүүн зүгт нийслэлээ шилжүүлэн зугтаж, их хэмжээний газрыг алджээ. Ингэснээ дотор газар Хавар-Намрын улсын үе эхэлж, 500 жил үргэлжилсэн дотоодын дайн эхэлсэн.

## Холбоотой мэдээлэл 
* Рун 
* Шаньрун
* Сяньюнь

Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан
Ангилал:Нүүдэлчид
Ангилал:Ард түмнүүдийн нүүдэл
Ангилал:Морьтны соёл
Риксдаг

**Риксдаг** (швед. riksdag, швед. riks -улсын, төрийн: швед. dag - хурал, цуглаан)  - пропорциональ системээр дөрвөн жилийн хугацаатай сонгогддог **349** гишүүнээс бүрдсэн Швед улсын нэг танхимтай парламент юм.  Риксдагийг даргыг - Тальман (talman) гэдэг байна. Риксдаг нь Швед улсыг удирдах дээд, хууль тогтоох байгууллага юм. Риксдагийн ордон нь Стокхольм хотын төвд Хельгеандсхолмен арал дээр байрладаг байна. Риксдагийн дарга Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчийг парламентад санал болгодог хуультай ажээ. 

## Түүх 
1435 онд Дани-Швед-Норвегийн хаан, Кальмарын Холбооны анхны хаан Помераны Эрикийг эсрэг ард түмний бослогын үеэр Арбога хотод анх удаа "Нийгмийн давхаргуудын хурал"-ыг хуралдуулжээ. Нэг онцлог шинж чанар нь тариачид, хотын иргэд, язгууртнууд, лам нар гэсэн дөрвөн давхаргын төлөөлөл нэг дор цугларсан нь тэднийг Шведийн анхны бүх ангиудыг төлөөлөх байгууллага гэж үздэг байна. 1435 онд Арбога хотод болсон тус хурал бослогын удирдагч **Энгельбрект Энгельбректссон** (швед. Engelbrekt Engelbrektsson; 1390-1436) тус улсын удирдагч хэмээн тунхагласан байна. 

Хожим Риксдаг нь 17-18-р зуунд төрийн үүргийг урьдчилан тодорхойлсон I Густав буюу Густав Васа-г эрх барихад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн. 1561 онд орчин үеийн өнөөгийн нэрээ авч, 1611 онд түүний чиг үүргийг тодорхойлсон: хууль батлах, гадаадын оронтой холбоо тогтоох, эрх мэдэл, дайн зарлах гэх мэт "Эрх чөлөөний эрин" (1718-1772) үед хууль тогтоох үндсэн байгууллага байсан бол 1772 оноос хойш зөвхөн хааны шийдвэрээр хуралдаж байжээ. 1866 онд энэ нь хоёр танхимтай болсон (Нэгдүгээр танхим (Första kammaren) ба Хоёрдугаар танхим (*Andra kammaren*). Ерөнхий сайд асан Улоф Палмэгийн 1969-1971 онд хийсэн шинэчлэлийн үр дүнд Шведийн парламент нэг танхимтай болсон байна.

## Бүтэц 
Риксдагт парламентын 15 байнгын хороо байдаг бөгөөд тус бүр нь 17 суудалтай бөгөөд сүүлийн сонгуулиар намуудын авсан мандатын тоотой хувь тэнцүүлэн хуваарилдаг байна.

2018 оноос Риксдагийн даргаар **Анрдеас Норлен** /Andreas Norlén/ сонгогдон ажиллаж байгаа бөгөөд тэрээр 3 орлогч даргатай байдаг байна.   

## Сонгууль 
Риксдагийн ээлжит сонгуулийг дөрвөн жилд нэг удаа буюу есдүгээр сарын хоёр дахь ням гарагт бүх нийтийн шууд нууц санал хураалтаар явуулдаг (сүүлийн сонгууль 2018 оны 9-р сарын 9-ний ням гаригт болсон). Мөн өдөр бүс нутгийн байгууллагууд (Ландстинг) болон орон нутгийн хотын захиргаадын хурлын сонгууль болдог байна. Риксдагийн сонгогчдын нэрсийн жагсаалтад бүртгэгдсэн 18 нас хүрсэн Шведийн иргэд сонгууль өгөх эрхтэй байдаг ажээ. 

Улсын хэмжээний сонгуулийн дүнг Сонгуулийн газар (*Valmyndigheten*), мужийн хэмжээнд — орон нутгийн захиргаа, хотын хэмжээнд - хотын сонгуулийн газар (*Valnämnd*) тоолж гаргадаг байна.

2022 оны 5 дугаар сард Риксдагийн Тэргүүн дэд дарга Оса Линдестам тэргүүтэй төлөөлөгчид Монгол улсад албан ёсоор айлчилсан. 

Албан ёсны цахим хуудасны хаяг: https://www.riksdagen.se/en/
Ангилал:Шведийн улс төр
Ангилал:Парламент улс орноор