open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аль Капоне

**Альфонсе Габриэль «Агуу Аль» Капоне** (англи. *Alphonse Gabriel «Great Al» Capone*; 1899 оны 1-р сарын 17-нд Нью-Йоркийн Бруклинд төрсөн- 1947 оны 1-р сарын 25-нд Флорида мужид нас барсан) - итали гаралтай америкийн гангстер. Тэрээр 1920-1930 -аад онуудад АНУ-ын Чикаго-д мебелийн болон угаалгын газрын бизнес эрхэлж байгаа нэрийн дор нууцаар архины наймаа, мөрийтэй тоглоомын бизнем эрхэлж байжээ. АНУ-ын "Хуурай хууль", "Их хямрал"-ын үед италийн мафийн зохион байгуулж бий болгосон зохион байгуулалттай гэмт хэргийн тод төлөөлөгч юм. 

Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ-ын түүх (1918–1945 он)
Ангилал:Чикагогийн хүн
Ангилал:Хүн амины хэрэгтэн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Яллагдсан хүн
Ангилал:АНУ-ын гэмт хэрэгтэн
Гомбосүрэнгийн Амартүвшин

**Гомбосүрэнгийн Амартүвшин** (1980 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол улсын дипломат, 2022 оноос Гадаад харилцааны дэд сайд.
Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэнгийн хүү.

## Боловсрол 
1998 онд 1-р дунд сургууль төгссөн.

2004 онд Монгол Улсын Их сургуулийн Гадаад хэл, соёлын сургууль төгссөн.

2012 онд Австралийн Холбооны Улсын Дикений их сургууль (Deakin University) төгссөн ажээ.

## Ажилласан байдал 
2004-2008 онд Гадаад хэргийн яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газар, Европын газар, Олон талт хамтын ажиллагааны газар, Америк, Ойрхи дорнод, Африкийн газарт атташе.

2008-2010 онд Монгол Улсаас Канад Улсад суугаа Элчин сайдын яаманд гуравдугаар нарийн бичгийн дарга.

2010-2012 онд Гадаад харилцааны яамны Стратегийн төлөвлөлт, хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний газарт хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга.

2012 онд Гадаад харилцааны яамны Бодлого төлөвлөлт, судалгааны газарт хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга.

2012-2016 онд Гадаад харилцааны яамны Бодлого төлөвлөлт, зохицуулалтын газрын дэд захирал, захирал.

2017-2018 онд Гадаад харилцааны яамны Хөрөнгө оруулалтын судалгааны төвийн захирал.  

2018-2020 онд Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд, Гадаад харилцааны сайдын зөвлөх. 

2022 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, МОНЦАМЭ агентлагийн захирал.

2022 оны 11 дүгээр сараас Монгол Улсын Гадаад харилцааны дэд сайдаар томилогдоод байна.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Австралийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:1980 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Цэвэлмаагийн Наваан

**Цэвэлмаагийн Наваан** (1937 онд Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын Ар Цагаан нуур хэмээх газар төрсөн) Монгол Улсын Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн, баримтат кино найруулагч.

## Намтар 
Ц.Наваан нь 1937 онд Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын Ар Цагаан нуур хэмээх газар төрсөн. 1957-1962 онд МУИС-ийн Хэл бичиг утга зохиолын ангид сурч төгссөн. 

1962 оноос Монгол кино үйлдвэрт редактор, найруулагч, ерөнхий найруулагч, монгол кино компаний захирал зэрэг ажлийг тасралтгүй 35 жил хашиж 1997 оноос чөлөөт уран бүтээлчээр ажиллаж байна.

Ц.Наваан өөрийн бүтээлүүдэд эх орон, ард түмнийхээ олон талт үйл амьдралын амьд түүхийг кино мэдээ, кино хөрөг, кино сурталчилгаа, улс төрийн нийтлэл, иргэний болон уянгын найруулал, тэмдэглэл, нийтлэлийн бүхий л төрөл зүйлээр туурьван Монгол киноны түүхэн санг баяжуулсан түмэнд алдартай нэрт найруулагч юм. Монгол киноны 70 жилд зориулж “Монголын баримтат киноны түүхэн товчоон” түүхийг бүтээгчдийн намтрын ойллого гэсэн 30 шахам хэвлэлийн хуудас номыг Монгол кино нэгтгэлийн захирал, кино судлаач, найруулагч Жамбын Солонготой хамтран бүтээж түүхэн эх ойдоо бэлэг барин өргөсөн. 

## Ц.Навааны найруулсан уран бүтээлийн жагсаалт: 
1. Хоёр жарны гурван зул

2. Түмний эх  – 1968 он /Москва хотноо болсон ОУ-н кино наадамд спортын киноны тусгай шагнал хүртсэн/

3. Ленин бидэнтэй хамт – 1977 он /Ташкентын кино наадмаас тусгай шагнал хүртсэн/

4. Сүргийн манлай – 1975 он  /Левцикийн кино наадмаас шагнал хүртсэн /

5. Сэтгэлийн өнгө – 1979 он

6. Тэмээчин –

7. Ээжийн алдар – 1981 он

8. Нэгэн өвлинй гурван тэмдэглэл – 1974 он

9. Аваргын дэвжээ – 1974 он

10. Хэзээд бэлхэн – 1975 он

11. Тайгын эзэд – 1983 он

12. 40 дахь намрын дурьдатгал – 1985 он гэх мэт 77 нэрийн баримтат киног найруулсан. 

## Гавьяа шагнал 
Ц.Навааны уран бүтээл , зүтгэлийг төр засгаас үнэлж:

* Соёлын яамны жуух, 
* Засгийн газрын хүндэт жуух, 
* Халх голын ялалтын медаль, 
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 
* Алтан гадас одон, 
* V, Vi, VII, VIII таван жилийн гавшгайч, 
* Соёлын тэргүүний ажилтан, 
* 1995 онд Монгол Улсын Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн цолоор тус тус шагнажээ.

Ангилал:Дэлгэрцогтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Дагвын Содном

**Дагвын Содном** (1945 онд Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай суманд төрсөн- 2002 онд нас барсан)- 

1963-1965 онд "Монгол кино" үйлдвэрт Равжаагийн Доржпалам найруулагчийн туслахаар ажил хөдөлмөрийн гараагаа эхэлсэн ажээ.

1965-1971 онд ЗХУ-ын Москва хотын БХКУДС-д суралцан "Иоган, Борька хоёр" гэдэг богино хэмжээний киногоор дипломоо хамгаалаад телевизийн найруулагч мэргэжлийг эзэмшсэн байна.

1971-2002 онуудад "Теле кино үйлдвэрт найруулагч, уран сайхны удирдагч, Үндэсний ТВ-д найруулагч, ерөнхий найруулагч, хариуцлагатай редактороор ажиллаж байжээ.

1977 онд "Дэгдээхэй нас" киноны Батын аав Бадрахын дүрд тоглосон.

1992 он "Сүүдэрт жилийн зурвас", 1997 он "Цагаан дуганы гэгээ" зэрэг бүрэн хэмжээний уран сайхны кинонуудыг найруулжээ.

Д.Содном гуай олон арван баримтат киног найруулсан бөгөөд "Өвлийн ойд", "Энхээ", "За-гийн гай" гэдэг богино хэмжээний уран сайхны кинонуудыг найруулсан юм.

2002 онд Д.Содном найруулагч бурхан болсон байна.

Ангилал:Эрдэнэдалайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Newsweek сэтгүүл

***Newsweek*** сэтгүүл («Ньюсуик» гэж уншина; англи хэлээр  «долоо хоногийн мэдээ» гэсэн үг) - 1933 оны 2-р сарын 17-нд байгуулагдан эхний дугаараа хэвлэсэн америкийн долоо хоног тутмын мэдээллийн сэтгүүл. 1961-2010 онд энэ сэтгүүлийг "The Washington Post Company" (өнөөгийн Graham Holdings) компани хэвлэн гаргадаг байсан. АНУ болон дэлхий даяар тархсан алдартай сэтгүүл юм. АНУ дотор хэвлэгддэг тооны хэмжээ бөгөөд зар сурталчилгаанаас олдог ашгаараа зөвхөн "*Time*" -ын араас ордог байна. 

Newsweek зарим нэг санхүүгийн хүндрэлтэй тулж 2012-2014 онуудад цаасан хэлбэрээр гарахаа зогсоож зөвхөн онлайн-форматаар гардаг болсон. Харин 2014 оноос цаасан хэлбэрээр эргэн хэвлэх болжээ. 

Өнөөгийн байдлаар 1 дугаарыг 3160 мянган хувь хэвлэж байгаа ажээ.  

Сэтгүүлийн төв байр Нью-Йорк хотод байралдаг. Гадаад хувилбарууд араб, испани, солонгос, польш, («Newsweek Polska»), орос (2004-2010 онд «Русский Newsweek»), түрк, япон зэрэг 7 хэл дээр гардаг байна. 

Албан ёсны цахим хаяг: https://www.newsweek.com/
Ангилал:АНУ-ын сэтгүүл
Ангилал:1933 онд байгуулагдсан
Ангилал:Мэдээний сэтгүүл
Carrefour

**Carrefour** (франц. — «замын уулзвар», *Карфу́р гэж дуудна*) — францын бөөний худалдаа эрхэлдэг компани бөгөөд жижиглэн худалдааны сүлжээ юм. Төв байр нь Масси (Эсон) хотод байдаг ажээ.

Анхны Carrefour дэлгүүр (гипермаркет биш) 1960 онд Анси хотын ойролцоо замын уулзвар дээр нээгдсэн ажээ. Өнөөдөр энэ нь дэлхийн хамгийн жижиг сүлжээ дэлгүүр юм. Тус компанийг 1958 онд Марсель Фурнье, Денис Деффорт, Жак Деффори нар байгуулжээ.

Carrefour групп компани Европод анх гипермаркет, том супермаркет болон их дэлгүүр зэргийг нэг дээвэр дор байгуулжээ. Анхны гипермаркет дэлгүүрээ 1963 оны 6-р сарын 15-нд Парисаас холгүй Сен-Женевьев-де-Буа хотод нээсэн түүхтэй. 

2009 оны байдлаар компаний 85 % "ретейлер" хувьцаа чөлөөт эргэлтэнд байсан бөгөөд хамгийн том багц хувьцаа нь францын ажил хэрэгч Бернар Арно (13,6 %)  эзэмшиж байсан ажээ. 

2022 оны байдлаар Захиралуудын Зөвлөлийн дарга, Ерөнхий удирдагч — Ларс Олофсон (франц. *Lars Olofsson*) юм. 

2023 оны 2-р сарын 17-нд Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод анхы салбараа албан ёсоор нээсэн. 2025 оны 3-р сарын 20-ны байдлаар 13 салбартай байгаа.

Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
Ангилал:Парисын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Жижиглэн худалдааны аж ахуйн нэгж
Хельмут Коль

**Хельмут Йозеф Михаэль Коль** (герман. *Helmut Josef Michael Kohl*; 1930 оны 4-р сарын 3-нд Бүгд Найрамдах Веймар улсын Рэйн дахь Людвигсхафен төрсөн- 2017 оны 6-р сарын 16-нд ХБНГУ-ын Рейн дахь Людвигсхафен нас барсан) -германы төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 1982-1998 онд ХБНГУ-ын Холбооны Канцлер. Хельмут Коль ХБНГУ-ын удирдах хугацаандаа "Хүйтэн дайн" дуусгавар болгоход болон Герман улсын Европт нэгдэхэд их үүрэг гүйцэтгэсэн. Тэрээр 1973-1998 онд Ардчилсан Христианы Холбооны дарга. Канцлерын албан тушаалд 16 жил 26 хоног болж Германы түүхэнд хамгийн урт хугацаанд Засгийн газрыг тэргүүлсэн амжилт тогтоожээ.

Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Баварийн хүн
Ангилал:Германы холбооны канцлер
Ангилал:Германы Бундестагийн гишүүн
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Уран зохиолын бус ном зохиогч
Ангилал:Улс төр судлаач
Ангилал:Марийн орны загалмай одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Гэгээн Михаил ба Георгийн одон шагналтан (их загалмайн хүндэт хүлэг баатар)
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмайн тусгай хийц)
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Баден-Вюртемберг Муж Улсын Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан
Ангилал:Шонхрын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны туузат их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:Инфант Дом Энрике одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан
Ангилал:Нидерландын Арслан одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Португалын Христийн одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Берлиний хүндэт иргэн
Ангилал:Гданьскийн хүндэт иргэн
Ангилал:Лондоны хүндэт иргэн
Ангилал:Карлын шагналтан
Ангилал:Германы эргэн нэгдэлтийн хүн
Ангилал:Кэйо их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор
Бан Ши Хёг

Бан Ши Хёг (Сол: 방시혁) нь продюсер, бизнесмэн бөгөөд Hybe корпораци-н үүсгэн байгуулагч, тэргүүн юм. Тэрээр 2005 онд Big Hit Music (хуучнаар Big Hit Entertainment) хөгжмийн компани болон Hybe Corporation-ыг үүсгэн байгуулжээ.

Тэрээр *Forbes Asia* сэтгүүлээс гаргасан Өмнөд Солонгосын хамгийн баян 50 хүний ​​нэг бөгөөд Өмнөд Солонгосын энтертайнмент салбарын цорын ганц тэрбумтан юм. *Bloomberg* тэрбумтнуудын индексийн мэдээлснээр 2021 оны долдугаар сарын байдлаар түүний хөрөнгө 3.2 тэрбум доллар давсан байна.

## Өмнөх амьдрал болон боловсрол 
Бан Ши Хёг нь Солонгосын нийгмийн даатгалын судалгааны хүрээлэнгийн дэргэдэх Солонгос ажилчдын халамжийн корпорацийн ерөнхийлөгч асан Bang Geuk-yoon  болон түүний эхнэр Choi Myung-ja нарын гэр бүлд төржээ. Тэрээр доороо нэг эмэгтэй дүүтэй.

Бан Ши Хёг нь багаасаа хөгжимд дуртай болж, хөгжмийн гэр бүлд өссөн ч эцэг эх нь хөгжмийн салбарт орохоос нь татгалзжээ. Тэрээр дунд сургуульд байхдаа найзуудтайгаа хамтлаг байгуулж, дуу бичиж, зохиосон дуугаа сургуулийнхаа наадмаар үзүүлдэг байжээ. Тэрээр Kyunggi ахлах сургуульд суралцаж, Сөүлийн их сургуульд урлаг судлаачаар бакалаврын зэрэг хамгаалж төгсжээ.

Түүний холын хамаатан *Bang Jun-hyuk* нь Өмнөд Солонгосын хамгийн том гар утасны тоглоомын компани болох **Netmarble**-ын үүсгэн байгуулагч юм. Түүний ээжийн талын авга ах *Choi Kyu-sik* нь 2018 онд Унгар дахь Өмнөд Солонгосын Элчин сайдаар томилогдож байсан улс төрч, сэтгүүлч асан юм.

## Хандив 
2022 оны 10 сард тэрээр 5 тэрбум вон (ойролцоогоор 3.5 сая доллар)-ыг Солонгосын буяны санд хандивлажээ.

2023 оны 2 сарын 17нд Турк-Сирийн газар хөдлөлтөд туслах зорилгоор 'Save the Children' хүүхдийн санд 200 сая вон хандивласан байна.

2025 оны 3 сард Сөүлийн Үндэсний Их Сургуульд шинэ Соёлын төв барихад зориулж 5 тэрбум вон хандивласан.

## Продюсерлэсэн уран бүтээл
## Шагнал
## Жагсаалт
## Лавлах бичиг
Ангилал:Хөгжмийн продюсер
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:Өмнөд Солонгосын бизнесмен
Hybe Corporation

**Hybe Co., Ltd.** (буюу **HYBE Corporation**) нь Өмнөд Солонгосын үндэстэн дамнасан энтертайнмент компани бөгөөд 2005 онд Bang Si-hyuk **Big Hit Entertainment** нэрээр үүсгэн байгуулсан. Тус корпораци нь дуу хөгжмийн агентлаг, хөгжмийн продакшн, арга хэмжээний менежмент, тоглолтын продакшн зэрэг чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Дотроо олон охин компанитай - Big Hit Music, Belift Lab, Source Music, Pledis Entertainment, KOZ Entertainment, ADOR - эдгээрийг хамтад нь *Hybe Labels* гэж нэрлэдэг. 

2021 онд тус компаний жилийн орлого 1 их наяд вон (838 сая доллар)-ыг давж, 1 их наяд вон давсан Өмнөд Солонгосын анхны хөгжмийн агентлаг болсон бөгөөд үйл ажиллагааны ашиг ₩190.3 тэрбум, цэвэр орлого ₩141 тэрбум (118 сая доллар) давжээ. 2023 оны жилийн орлого нь ₩2.1 их наяд, цэвэр орлого нь ₩187 тэрбум байсан байна.

## Хандив
2023 оны 2 сарын 13нд Hybe-аас Турк-Сирийн газар хөдлөлтөд нэрвэгдсэн хүмүүст дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор 500 сая вон хандивласан. 2025 оны 4 сарын 2нд Үлсан, Gyeongbuk, Gyeongnam мужуудад гарсан түймрийн улмаас сүйдсэн үндэсний өвийг сэргээн засварлахад туслах зорилгоор Үндэсний Соёлын өвийн санд 1 тэрбум вон хандивласан.

## Охин компаниуд
### Hybe HQ
Hybe HQ нь Hybe корпорацийн 100% эзэмшдэг охин компани юм. Тус компани нь 3 хэлтэстэй: Hybe Labels, Hybe Solutions, Hybe Platforms. 

#### Hybe Labels
Энэ нь энтертайнмент болон хөгжим үйлдвэрлэлийн хэлтэс юм. Тус хэлтэсийн охин компаниуд Hybe корпорациас хараат бусаар үйл ажиллагаагаа явуулж, зөвхөн хөгжүүлэлтийн тал дээр дэмжлэг авдаг.

* Big Hit Music
** Lee Hyun
** BTS
** Tomorrow X Together
** Cortis
* Belift Lab
** Enhypen
** Illit
*Source Music
** Le Sserafim
* Pledis Entertainment
** Seventeen
***BSS
***JxW
***HxW
** Hwang Min-hyun
** Bumzu
** TWS
*KOZ Entertainment
** Zico
** BoyNextDoor
*ADOR
** NewJeans
*Hybe x Geffen Records
** Katseye

## Уран бүтээл
### Баримтат кино
* *Pop Star Academy: Katseye* (2024)

### Драм
* *Begins Youth* (2024) (& Chorokbaem Media)

### Үзэсгэлэн
* "Hybe Insight" (2021–2023)

### Шоу нэвтрүүлэг
* *I-Land* (2020, Mnet) (CJ ENM & Studio Take One)
* *&Audition – The Howling* (2022, Hulu Japan & Hybe Labels YouTube Channel)
* *R U Next?* (2023, JTBC) (Belift Lab, Studio JAMM & Mushroom Company)
* *World Scout: The Final Piece* (2025)

## Weverse тоглолтууд
## Эх сурвалж
Ангилал:Өмнөд Солонгосын хөгжмийн лэйбел
Ангилал:Сөүлийн аж ахуйн нэгж
Квант

Физик дэх квантын орчин үеийн хэрэглээг 1901 онд Макс Планк анх санаачилсан бөгөөд тэрээр хар биетийн цацраг туяа болон биетүүд халсаны дараа өнгө хэрхэн өөрчлөгддөгийг тайлбарлахыг оролдож байв. Эрчим хүчийг тогтмол долгионоор ялгардаг гэж таамаглахын оронд тэрээр энергийг салангид пакетууд эсвэл багц хэлбэрээр ялгаруулдаг гэж үзжээ. Эдгээрийг энергийн **квант** гэж нэрлэдэг. Энэ нь түүнийг бүх нийтийн үндсэн үнэ цэнэ болох Планкийн тогтмолыг олж мэдэхэд хүргэсэн.

Планкийн тогтмолыг (h) гэж тэмдэглэсэн бөгөөд нэг фотон дахь энергийг фотоны давтамжтай холбодог. Цаашдын нэгжүүдийг Планкийн тогтмолоос гаргаж авсан: Планкийн зай ба Планкийн цаг нь зайны хамгийн богино утга бүхий нэгж ба цаг хугацааны хамгийн богино утгатай нэгжийг тодорхойлдог. Ямар ч жижиг зүйл бол Вернер Хайзенбергийн тодорхойгүй байдлын зарчим нь хэмжилтийг утгагүй болгодог.

Квант ба субатомын бөөмсийн квант шинж чанарыг нээсэн нь физикт хувьсгал хийхэд хүргэсэн. Энэ нь квант онол буюу квант механик болсон. Квантын онол нь микроскопийн бөөмсийн зан төлөвийг тодорхойлдог; Альберт Эйнштейний харьцангуйн онол нь макроскоп юмсын зан үйлийг тодорхойлдог. Эдгээр хоёр онол нь орчин үеийн физикийн үндэс суурь юм. Харамсалтай нь тэд өөр өөр домэйнуудтай харьцаж, физикчдийг бүх зүйлийн нэгдсэн онол гэж нэрлэхийг эрэлхийлдэг.

Субатомын тоосонцор нь санамсаргүй байдлаар ажилладаг. Нэг фотоны квант гэрлийн нэг хэсэг материалын хоёр ангархайг нэгэн зэрэг нэвтлэх боломжтойг давхар ангархай туршилтаас харж болно. Шредингерийн муур бол суперпозиция дахь квант бөөмс буюу магадлалын долгионы хэлбэр нураагүй төлөвийг дүрсэлсэн алдартай сэтгэхүйн туршилт юм. Мөн бөөмс нь квантаар орооцолдож, хол зайд шууд харилцан үйлчлэлцэхэд хүргэдэг.
Сэрээнэнгийн Галсан

**Сэрээнэнгийн Галсан** (Говь-Алтай аймгийн Тэлмэн суманд 1931 онд төрсөн-2017 оны 10-р сарын 11-нд Улаанбаатар хотод нас барсан)- Монгол Улсын Ардын багш, академич, доктор, профессор. Монгол улсын төрийн нийгмийн зүтгэлтэн, эрдэмтэн.

## Намтар 
С.Галсан Улаанбаатарт Багшийн сургууль төгсөөд Говь-Алтай аймгийн төвийн дунд сургуульд багшилж байгаад МУИС-т элсэж сураад 1959 онд Орос хэл, утга зохиолын багш мэргэжилтэй төгссөн байна.  

Тэрээр “Орос хэл үзэхэд монгол хүнд тохиолдох авиа зүйн алдаа” сэдвээр 1964 онд хэл бичгийн ухааны дэд доктор, “Орос-монгол хэлний бүтэц зүй” сэдвээр 1972 онд хэл шинжлэлийн ухааны докторын зэрэг хамгаалж байжээ.  

Улсын Багшийн Дээд Сургууль (УБДС), Монгол Улсын Их Сургуульд (МУИС) багш, тэнхимийн эрхлэгч,

С.Галсан БНМАУ-ын Дээд Боловсролын Хорооны дарга, Орос хэлний Дээд сургуулийн (ОХДС) ректор, Гадаад Хэлний дээд сургуулийн (ГХДС) проректор зэрэг хариуцлагтай албыг хашсан. 

1998 онд гадаад хэлний “Хэл судлаач” дээд сургуулийг үүсгэн байгуулсан. Варшавын болон Бээжингийн Их Сургуулиудад багшилж байлаа.

## Гэр бүл 
Том охин Галсангийн Хонгорзул 1988 онд төрсөн хэл судлаач мэргэжилтэй. 

## Бүтээлүүд 
“Орос-Монгол хэлний зэрэгцүүлсэн хэлний зүй”, “Орос хэлний тайлбар толь бичиг оршивай”, “Монгол хэлний аман яриа”,  “Монгол хэлийг гадаад хүн үзэх сурах бичиг” зэрэг 10 гаруй ном туурвин бичиж, 20 орчим номыг редакторлан хэвлүүлсэн нь хэл шинжлэгчид, гадаад хэл сонирхогчдын хүртээл болсон байна. 

## Шагнал 
“Алтан гадас” одон, Ардын хувьсгалын 40, 50 жилийн ойн хүндэт медалиар шагнагджээ.

Гавъяат багш (2002-07-05.№94) цол хүртсэн. (“Хэл судлаач” дээд сургуулийн захирал байх үед).

Ангилал:Тэлмэний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Хэл судлаач
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:1931 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Домийн Төмөртогоо

**Домийн Төмөртогоо** (1938 онд Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутагт төрсөн) -Монголын Улсын Шинжлэх Ухааны гавьяат зүтгэлтэн, хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор. 

## Намтар 
1947-1951 онд Ханбогд сумын бага сургууль, 1951-1854 онд Цогтцэций сумын бүрэн бус дунд сургууль, 1954-1957 онд Өмнөговь аймгийн төвийн 10 жилийн дунд сургууль, 1957-1962 онд МУИС-ийн Монгол хэл-утга зохиолын анги төгсгөсөн. 

1962 оноос Өмнөговь аймгийн 10 жилийн сургуульд багш, 1963 оноос УБДС-ийн монгол хэлний тэнхимд багш, 1971-1974 онд Энэтхэгийн Неругийн Их Сургуулийн Төв Ази-Хималайн судлалын төвд, 

1975-1977 онд Японы Токио Гадаад Судлалын Их Сургуульд, 

1989-1993 онд Германы Бонны их сургуулийн төв азийн хэл, соёлын хүрээлэнд, 

1996-2004 онд УБДС-ийн эрдэм шинжилгээ, гадаад харилцаа эрхэлсэн проректор, 

2004 оноос МУИС-ийн Монгол судлалын Төвийн эрхлэгч, 

2007 оноос ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн захиралаар, 

2009-2010 онд Японы Токио Гадаад Судлалын Их Сургууль зочин профессор, судлаачаар тус тус ажилласан байна.

## Бүтээлүүд 
“Орчин цагийн монгол-англи-япон хэлний толь”, “Монгол хэлний биеийн төлөөний нэрийн гарал, хувьсал, тогтолцоо”, “Монгол хэлний түүхэн хэлзүйн үндэс”, “Дунд үеийн монгол хэлний бичгийн дурасхалуудын харьцуулсан толь”, “Монголын нууц товчооны судлал”, зэрэг ганц сэдэвт олон зохиол бичжээ.

Ангилал:Ханбогдын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Сэндэнжавын Дулам

**Сэндэнжавын Дулам** (1950 оны 5-р сарын 13 нд Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын нутаг “Бүлээн” хэмээх газар төрсөн)- Монгол улсын Ардын багш, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, хэл бичгийн шинжлэх ухааны доктор профессор. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар.  

## Намтар 
1958-1962 онд Баянбулаг сумын бага сургууль, 1962-1968 онд Баянхонгор аймгийн Байдрагийн дунд сургуульд тус тус сурч, 1968-1973 онд МУИС-ийн “Монгол хэл, уран зохиолын ангид сурч дүүргэжээ. 1973 оноос МУИС-д багш, тэнхимийн эрхлэгчээр 43 жил ажиллаад, тэтгэвэрт гарсны дараа СУИС-д тэргүүлэх профессороор ажиллаж байгаа. 1985-1987 онд Францын Парисын Дорно дахины хэл иргэншлийн дээд сургуульд монгол хэл, соёлын зочин профессороор ажилласан. Страссбургийн их сургууль, Германы Бонны Их Сургууль, Их Британий Кембрижийн Их Сургуульд уригдан лекц уншсан. 

1982 онд ЗХУ-ын Москвад ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнд “Монгол домог зүйн дүр, утга зохиолын уламжлал” сэдвээр хэлбичгийн ухааны дэд эрдэмтний (Ph.D) зэрэг, 1997 онд “Монгол аман зохиол, утга зохиол дах бэлгэдэл зүйн тогтолцоо” сэдвээр хэл бичгийн шинжлэх ухааны докторын (Sc.D) зэрэг Буриадын нийгмийн шинжлэх ухааны институтэд хамгаалжээ.

2000-2004 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдон ажилласан. 
## Бүтээлүүд 
“Монгол домог зүйн дүр”, “Цагаан сарын бэлгэдэл”, “Дархад бөөгийн уламжлал”, “Монгол домогзүйн бичвэр”, “Монгол нүүдлийн ёс, бэлгэдэл”,"Монгол бэлгэдэл зүй" 4 боть, "Монгол соёл иргэншлийн утга тайлал", "Чингис хааны төрийн бэлгэдэл", "Монгол аман зохиолын онол" I, II (Г.Нандинбилигийн хамт) зэрэг нэгэн сэдэвт зохиол, “Уран зохиолын онолын үүд”, “Дорно дахины уран  зохиолын үүд”, "Монгол соёл иргэншил судлал" зэрэг сурах бичиг, гарын авлага зохиожээ.

## Шагнал 
1999  онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, 2005 онд Академич Б. Ринчений нэрэмжит шагнал, 2005 онд Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, 2017 онд Монгол Улсын Ардын багш цолоор тус тус шагнагдсан. 2015 онд Франц Улсын "Эрдмийн дал мод" одонгоор шагнагдаж 2025 онд Хөдөлмөрийн Баатар цол хүртсэн.

Ангилал:Баянбулагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:Хэл судлаач
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:1950 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Дүгэрийн Рэгдэл

**Дүгэрийн Рэгдэл** (1951 онд Говь-Алтай аймгийн Бигэр суманд төрсөн)- Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академийн Ерөнхийлөгч, 2024 оноос Улсын Их хурлын гишүүн.  

## Намтар 
1970 онд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотын 10 жилийн дунд сургууль төгссөн,  

1971-1976 онд ЗХУ-ын Харьков хотын М.Горькийн нэрэмжит Улсын их сургуульд суралцаж биологийн багш мэргэжил, биохимич мэргэшлээр төгссөн. 

1985 онд Берлиний Гумболдтын Их сургуульд доктор (Ph.D), 2001 онд “Липоксигеназууд, нийтлэг шинж, өвөрмөц онцлог” сэдвээр химийн шинжлэх ухааны доктор (Sc.D)-ын зэрэг тус тус хамгаалжээ. 

2002 онд Монгол улсын Шинжлэх ухааны академийн гишүүнээр сонгогдсон байна.

1976-1977 онд ШУА-ийн Химийн хүрээлэнд ЭШДаА, 1977-1982 онд Физик, техникийн хүрээлэнд ЭШДэА, 1982-1985 онд БНАГУ-ын А.Гумбольдтын нэрэмжит их сургуульд аспирант, 1986-1997 онд Хими, химийн технологийн хүрээлэнд Биохимийн секторын эрхлэгч, 1997-2001 онд тус хүрээлэнд эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, 2001-2009 онд Монгол улсын ШУА-ийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, 2009-2016 онд ШУА-ийн Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч ажилласан байна.   

Монгол Улсын Шинжлэх ухааны Академийн ээлжит Их чуулган 2016 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр болж, академийн гишүүдийн олонхын саналаар ШУА-ийн Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч, академич Дүгэрийн Рэгдэл ШУА-ийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон байна. 

2024 оны УИХ-ын сонгуульд МАН-ын жагсаалтаар сонгогдож 73 настай хамгийн ахмад УИХ-ын гишүүн болсон байна.    

Академич Д.Рэгдэл 1996 онд Монгол улсын Төрийн соёрхол, 2006 онд Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн цол хүртжээ.

Ангилал:Бигэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Род Стюарт

Сэр **Родерик Дэвид «Род» Стюарт** (англи. *Roderick David "Rod" Stewart*, 1945 оны 1-р сарын 10-нд Лондон хотын орчмын Хайгэйт (*Highgate*) тосгонд төрсөн) -Их Британий алдарт дуучин, дуу зохиогч. 

## Намтар 
Тэрээр Шотландаас гаралтай Роберт, Элза Стюарт нарын отгон хүү болж 1945 онд төрсөн. 11 настайдаа Род хүү анх гитар барьсан боловч өөрийгөө хөгжимд зориулахаар тэр даруй шийдээгүй: 1960-аад оны эхээр тэрээр мэргэжлийн хөлбөмбөгчин болох хүсэлтэй байсан тул хэсэг хугацаанд Баруун Лондонгийн "Брентфорд" клубын залуучуудын багт тоглож байжээ.  Стюарт оршуулгын газарт хэдэн жил ажилласны дараа өөрийгөө хөгжимд зориулахаар шийдэж, ардын дуу дуулаач Визз Жонстой хамт Европыг тойрон аяласан байна. 1962 оны зун Стюарт "The Ray Davies Quartet" буюу сүүлд "The Kinks" болсон хамтлагийг үүсгэн байгуулж гоцлол дуучин болсон байна.  

Род Стюарт 1970-аад онд бие даасан тоглолт хийж Их Британид түүний 7 альбом UK Albums Chart нэгдүгээрт орж, 62 хит-сингл нь 22 удаа эхний аравт орж алдар нэртэй болсон. *Q* «Хамгийн агуу 100 дуучид» (англи. *100 Greatest Singers*) сэтгүүлийн гаргасан жагсаалтаар Род Стюарт 33-р орсон байна. 

## Дискнууд 
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:Лондоны хөгжимчин
Ангилал:Их Британийн поп дуучин
Ангилал:Их Британийн хөгжимчин
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:21-р зууны дуучин
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Рок дуучин
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Хашбатын Хулан

**Хашбатын Хулан** (1961 онд төрсөн)- Монгол Улсын улс төрийн зүтгэлтэн, УИХ-ын гишүүн, Байнгын Хорооны дарга. Дипломат Л.Хашбатын ууган охин.

## Боловсрол 
Х.Хулан 1968-1978 онд АНУ-ын Нью-Йорк, ЗХУ-ын Москва хотын дунд сургуулиудад сурч төгссөн. Эцэг Л.Хашбат дипломат тэдгээр хотуудад томилогдон ажиллаж байсан.

Тэрээр 1978-1983 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг дүүргэсэн байна. 

1983-1986 онд Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургуулийн аспирантур төгсөж Тууүхийн ухааны доктор цол хамгаалсан.  

1990 онд Лондон хотын Политехникийн сургуулийн англи хэлний анги төгссөн.

АНУ-д Төрийн байгуулалтаар суралцсан.

## Ажлын байдал 
Олон улсын Монгол судлалын холбоонд ажилтнаар эхлээд Олон улс, Дорно дахины судлалын хүрэлээнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, Улсын Бага хурал, АНУ-ын Сенат, Лондонгийн номын сангийн судалгааны төв, АНУ-ын Мейны Их сургуульд зэрэг газар ажиллажээ.

УИХ-ын 1996, 2004 оны сонгуульд МҮАН-аас нэр дэвшин өрсөлдсөн. 1996 онд сонгогчдын олонхын саналаах УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллах явцдаа Нийгмийн бодлогын Байнгын хорооны даргаар сонгогдон ажиллаж байв.

МҮАН-ыг үүсгэн байгуулагчдын нэг. Тус намын ерөнхий зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:1961 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Лю Сяобо

**Лю Сяобо** (хятад. уламж. 劉曉波, хялбар. 刘晓波, пиньинь *Liú Xiǎobō*; 1955 оны 12-р сарын 28-нд БНХАУ-ын Чанчүнь хотод төрсөн- 2017 оны 7-р сарын 13-нд БНХАУ-ын Шэньян хотод нас барсан) - хятадын хүний эрхийг төлөө тэмцэгч, уран зохиолч. 2010 оны Нобелийн энхтайвны шагналтан. 

Лю Сяобо 1955 оны 12-р сарын 28-нд Чанчүнь хотод Их сургуулийн багш, Соёлын хувьсгалын үеэр хэлмэгдэж, нутаг заагдан цөлөгдсөн коммунистын гэр бүлд төржээ. Залуу насандаа хөдөө аж ахуйн ажилтан, үйлдвэрийн ажилчин, дараа нь Жилин мужийн их сургуульд элсэн орсон ажээ.

Лю Сяобо их сургуулиа төгсөөд филологийн багш болж, 1988-1989 онд АНУ, Норвегид томилолтоор явж байжээ.

1989 онд Тяньаньмэний талбайд болсон эсэргүүцлийн жагсаалын үеэр Лю Сяобо Хятадад буцаж ирээд, оюутнуудад хохирол учруулахгүйн тулд талбайг тайван орхихыг уриалж байв. Оюутнуудыг дэмжсэнийхээ төлөө тэрээр баривчлагдаж, 1989 оны 6-р сараас 1991 оны 1-р сар хүртэл шоронд суусан байна.  1995 оны тавдугаар сард эрх баригчдыг шүүмжилсэн хэргээр дахин баривчлагдаж, 6 сар хоригдож, алдаагаа хүлээн зөвшөөрч захидал бичээд суллагдсан. 1996 онд тэрслэх үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлж байгаад дахин баривчлагдаж, 1999 он хүртэл хүмүүжүүлэх лагерьт оржээ.

2008 оны 12-р сарын 8-нд, дүрмийг хэвлэхээс хоёр хоногийн өмнө Лю Сяобог баривчил байжээ. 2009 оны арванхоёрдугаар сард түүнийг Засгийн газрыг огцруулахад уриалсан хэргээр 11 жилийн хорих ялаар шийтгэсэн байна. Үүний дараа 2010 онд Вацлав Хавел,14-р Далай лам нарын хүмүүс түүний нэрийг Нобелийн энхтайвны шагналд нэр дэвшүүлжээ. Энэхүү үйл явдлыг БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яамнаас эрс эсэргүүцсэн мэдэгдэл хийсэн байна.

2017 оны 6-р сард Лю Сяобо шоронд элэгний хорт хавдартай болох нь тогтоогдсон. Шоронгоос түүнийг тэнсэн суллахаар Ляонин мужийн Шэньян дахь Хятадын Анагаах Ухааны Их Сургуулийн эмнэлэгт шилжүүлжээ. Герман, Их Британи, АНУ, Европын Холбооны эрх баригчдын төлөөлөгчид Лю Сяобог гадаадад явуулж эмчлүүлэх хүсэлтийг Хятадын эрх баригчдад хандсан ч түүнийг Хятадаас гарахыг зөвшөөрөөгүй байна.

Лю Сяобо 2017 оны 7-р сарын 13-нд 61 насандаа таалал төгссөн ажээ.

Ангилал:1955 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:Гирин
Ангилал:Хятадын зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Идэвхтэн
Ангилал:Утга зохиол шүүмжлэгч
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Коламбиа их сургуулийн хүн
Ли Пэн

**Ли Пэн** (хятад. уламжлал. 李鵬, хялбар. 李鹏, пиньинь *Lǐ Péng*; 1928 оны 10-р сарын 20-нд Шанхай хотод төрсөн-2019 оны 7-р сарын 22-нд Бээжинд нас барсан) -БНХАУ-ын төрийн зүтгэлтэн, 1988-1998 онд БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайд, 1998-2003 онд Бүх хятадын Ардын төлөөлөгчдийн хурлын Байнгын хорооны дарга. Зян Зэмины хамт Хятадын 3 дахь үеийн удирдагчдын тоонд багтдаг. 

Тэрээр Хятадын хамгийн нэр хүндгүй улстөрчдийн нэгд тооцогддог байсан бөгөөд үүнд голчлон хатуу ширүүн дүр төрх, гэр бүлийн гишүүдийнхээ дунд авлига хээл хахуулийн дуулиан дэгдээсэн, Тяньаньмэний талбайд болсон оюутнуудын үймээн самууныг дарахад голлох үүрэг гүйцэтгэсэн зэрэг нь голлон нөлөөлжээ. Олон улсын хүний ​​эрхийн зарим байгууллага түүнийг "Бээжингийн яргачин" хэмээн хочилдог. Жао Зиян Ерөнхий сайд байх үеийн эдийн засгийн бүтэлгүйтэлд Ли-г буруутгаж байсан гэж зарим ажиглагчид үздэг байна.

Гэвч үүний зэрэгцээ тэрээр Хятадын нийгэм дэх эдийн засаг, нийгмийн олон асуудлыг даван туулж чадсан юм. Тэрээр мөнгөний хатуу бодлого явуулж, үнийн хатуу хяналт тавьж, засгийн газрын олон нийт, жижиг бизнес эрхлэгчдэд олгох зээлийг танасан нь инфляцийг зогсоосон. Эдгээр аргуудыг одоогийн Хятадын засгийн газар хэрэглэсээр байна.

Түүнийг Ерөнхий сайдаар ажиллаж байх хугацаанд Хятадад хоёр мега төсөл хэрэгжүүлсэн: Санся усан цахилгаан станц барих, Шенжоугийн цуврал сансрын хөлөг дээр ажиллах.

1991 оны есдүгээр сард Бээжинд айлчилсан Маргарет Тэтчер “Дэн Сяо Пингийн өв залгамжлагч, өөрөөр хэлбэл Хятадын дээд удирдагчийн албан тушаалын төлөө Ли Пэн, Зян Зэминий хооронд улс төрийн тэмцэл ид өрнөж байсан үе байсан” гэж хожим дурссан байдаг.

Түүнийг нийтэч хүн гэж үздэг, ном унших дуртай, Сычуань халуун ногоотой хоолыг хийх дуртай байв. Тэрээр орос хэлийг сайн мэддэг, англи хэлийг бие даан эзэмшсэн байна.

Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:Шанхайн хүн
Ангилал:Хятадын ерөнхий сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Перугийн Нарны одон шагналтан
Ангилал:Пушкины Медаль шагналтан
Ангилал:Хятадын ардын их хурлын гишүүн
Ангилал:Хятадын коммунист намын гишүүн
Нил Кардонер

**Нил Кардонер Гратакос** (; 1998 оны 9 сарын 16-нд төрсөн) — Испанийн жүжигчин.

## Кино зураглал 
*«Zoo» (2008)
*«Infidels» (2009–2011)
*«Negro Buenos Aires» (2009)
*«Polseres vermelles» (2011–2013)
*«Mil cretins» (2011)
*«Fènix 11:23» (2012)
*«Seve» (2014)
*«Polònia» (2014–2016)
*«Les de l'hoquei» (2019–2020)
*«Loco por ella» (2021)
*«Alma» (2022)

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:1998 онд төрсөн
Ангилал:Кино жүжигчин
Яо үндэстэн

**Яо үндэстэн**(хятадаар 瑤族 - Yáo zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Хятадын Яогийн хүн ам 2.853 сая (2010), Гуанси мужид 62,1% (1,47 сая), Хунаньд 21,5% (700,000), Гуандун мужид 8% (200,000), Юньнан (190,000) 8%, Гүйзү мужид 1,5% байна. Яо үндэстэн дотроо хэд хэдэн ялгаатай бүлгүүд байдаг бөгөөд тэд хэд хэдэн өөр хэлээр ярьдаг, Иу Миен нь Яогийн хүн амын 70% -ийг бүрдүүлдэг.

## Мөн үзэх
* Хятадын ард түмэн

## Эшлэл 

Ангилал:Гуанши дахь угсаатан
Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан
Ангилал:Гуандун дахь угсаатан
Ангилал:Юньнань дахь угсаатан
Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн
Мяо үндэстэн

**Мяо**(хятадаар 苗族 - Miáo zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Мяочууд гол төлөв Хятадын өмнөд хэсэгт орших Гуйжоу, Юньнань, Сычуань, Хүбэй, Хүнань, Гуанси, Гуандун, Хайнань мужуудад амьдардаг. Мяогийн зарим дэд бүлгүүд Хятадаас Зүүн өмнөд Ази руу (Мьянмар, Хойд Вьетнам, Лаос, Тайланд) нүүжээ.

## Зураг

Файл:Miao_folkdance_-_Guizhou,_China.jpg
Файл:Miao_musicians.jpg
Файл:Miao_woman_in_Yangshuo_(China).jpg
Файл:MiaoGirls.jpg
Файл:Young_males_of_Miao.jpg
Файл:贵州黔东南苗族女性（a_Miao_woman_in_Qiandongnan，Guizhou）.jpg
Файл:Hmong_people_in_Beijing.jpg

## Мөн үзэх
* Хятадын ард түмэн

## Эшлэл 

Ангилал:Хятадад албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн угсаатны бүлэг
Ангилал:Лаос дахь угсаатан
Ангилал:Сычуань дахь угсаатан
Ангилал:Тайланд дахь угсаатан
Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан
Ангилал:Хмонг
Ангилал:Хүнань дахь угсаатан
Ангилал:Гуйжоу дахь угсаатан
И үндэстэн

**И** (Нуосу: ꆈꌠ; хятадаар 彝族 - Yí zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Тэд Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улсаас албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн 55 үндэстний цөөнхийн долоо дахь том хүн юм. Тэд гол төлөв Сычуань, Юньнань, Гуйжоу, Гуанши зэрэг уулархаг бүс нутагт амьдардаг. Ляншань И өөртөө засах муж нь эх газрын Хятад дахь И үндэстний хамгийн олон хүн амтай бөгөөд тус бүс нутагт хоёр сая И хүн амтай.

## Зураг

Файл:Yi_People_of_Daliangshan,_1995._.jpg
Файл:Hua-Yao-Yi_2.JPG
Файл:00_Yi_minority_in_traditional_05.jpg
Файл:A_Wayfarer_in_China_fp_80a.jpg
Файл:Sani-Yi_04.JPG
Файл:彝族.jpg
Файл:Yi-Minority.JPG

## Мөн үзэх
* Хятадын ард түмэн

## Эшлэл 
Ангилал:Гуанши дахь угсаатан
Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан
Ангилал:Гуандун дахь угсаатан
Ангилал:Юньнань дахь угсаатан
Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн
Шагдарын Нацагдорж

**Шагдарын Нацагдорж** (1944 оны 10-р сарын 15-нд Сайн ноён хан аймгийн Далайчойнхор Вангийн хошуу одоогийн Архангай аймгийн Цахир сумын 1-р багийн нутаг Харз гэдэг газар төрсөн) -Монгол улсын Гавьяат хуульч, хошууч генерал. 

## Намтар 
Тэрээр Бямбын Шагдарын отгон хүү болон 1944 онд Архангай аймагт төрсөн. 

1952-1962 онд бага дунд сургууль, 

1962-1967 онд Зөвлөлт Холбоот Улсад инженер-эдийн засгийн дээд сургууль, 1979-1981 онд ЗХУКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийг суралцаж дүүргэсэн. 1967 оноос НАХЯ-ны Улсыг аюулаас хамгаалах байгуулагад төлөөлөгч, ахлах төлөөлөгч, тасаг хэлтэс, газрын даргаар 1984 хүртэл ажилласан.  

1984-1990 онд БНМАУ-ын НАХЯ-ны 3-р газрын /өнөөгийн Төрийн тусгай хамгаалалтын газар/ даргаар ажилласан.

1990-1994 онд Засгийн газарт референт, 1994-1997 онд ОХУ-д суугаа ЭСЯ-нд консулын хэлтсийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилласан. 

## Шагнал 
Төрийн тусгай албанд идэвхи зүтгэл бүтээлтэй ажилласан тул Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одон, Байлдааны медаль, Ардын хувьсгалын 60, 70, 80 жил, Ардын цэргийн болон УАХБ-ын 50, 60 жил, Халх голын ялалтын одон медалиуд, ЗХУ, ОХУ, Польш, Куба улсын медалиудаар шагнагдсан байна. Хүндэт “Чекист”, Хошууч генерал цолоор шагнагдсан. Сүүлд 2018 онд Монгол Улсын Гавьяат хуульч цол хүртсэн байна.

Ангилал:Цахирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хошууч генерал
Ангилал:Монголын тагнуулч
Ангилал:20-р зууны тагнуулч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч
Ангилал:1944 онд төрсөн
Цогоогийн Уугангэрэл

**Цогоогийн Уугангэрэл** ( 1963 онд Дорнод аймагт төрсөн) -Монгол улсын Хууль зүйн дэд сайд асан.  

## Намтар 
* 1979 онд ЗХУ-ын Дотоод явдлын яамны академийг хуульч мэргэжлээр төгссөн.
* 1979-1983 онд НАХЯ-ны төмөр зам дахь Цагдан сэргийлэх ангийн урьдчилан сэргийлэх албаны байцаагч, дэслэгч, төлөөлөгч.
* 1988-1990 онд Улсын цагдан сэргийлэх ерөнхий газрын ахлах төлөөлөгч.
* 1990-2005 онд ЦЕГ-ын тусгай тасаг, хэлтсийн дарга.
* 2005-2008 Тагнуулын ерөнхий газрын дэргэдэх Төрийн тусгай хамгаалалтын газрын дарга.
* 2009-2012 онд “Хос харцага” ХХК-д Ерөнхий захирал 
* 2012-2014 онд ГЕГ-ын дэд дарга 
* 2014-2016 онд Хууль зүйн дэд сайдаар ажилласан.
Мөн тэрбээр ТЕГ-ын дарга асан генерал Б.Хурцын дүү Д.Энэрэл, ЦЕГ-ын дарга асан М.Ганболд, УЕП асан М.Энх-Амгалангийн дүү М.Бат-Амгалан нартай хамт “Нью таун даун” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшдэг. Үүнээс гадна хошууч генерал М.Ганболдтой “Хос харцага” ХХК-ийг хамтран эзэмшдэг байна.

Ангилал:Дорнодынхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Монгол лам

**Монгол лам** нар бол Монгол дахь буддын шашныг шүтдэг лам нар юм. Монгол орон даяар болон бусад орны буддын шашны сүм хийдүүдэд монгол лам нар ажиллаж, амьдарч байна.

## Түүх 
Буддизм Монголд анх Гималай, Төвөдөөр дамжин орж ирсэн. Төвөдийн буддизм нь Хубилай хааны тэргүүлсэн Юань гүрний албан ёсны шашин болжээ. 1368 онд Юань гүрэн мөхсөний дараа 16-р зуун хүртэл зүүн Евразийн тал нутагт Тэнгризм гол шашин болжээ. Чин гүрний үед Буддизм дахин Гадаад Монгол, Өвөр Монголын аль алинд нь гол шашин болсон.

## Хавчлага 
20-р зуунд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын үед монгол лам нар болон бусад буддын шашинтнуудыг хавчиж хавчиж байсан.

## Мөн үзэх 
* Монголын буддизм

лам
Батыр Боромангнаев

**Батыр Боромангнаев** (1965 оны 1-р сарын 3-нд ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын нийслэл Элст хотод төрсөн) - Халимаг үндэстэн, ОХУ-ын иргэн. Оросын улс төрийн "Яблоко" (Алим) намын Халимаг дахь салбарын тэргүүн. 2023 оны 2-р сарын 23-нд Казахстанаас Монголд нисэж ирээд Монгол улсад улс төрийн орогнол олгохыг хүссэн. Түүний ОХУ-ын паспортын хугацаа дууссан тул Монголын хил давах боломжгүй Улаанбаатарын нисэх онгоцны буудалд 6-7 хоног сатуулагдаж байгаад Монголын талын шийдвэрээр АНУ руу Сөүлээр дамжин ниссэн.   

## Намтар 
1987 онд Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их сургуулийн түүхийн ангийг төгссөн. 1988 онд Халимаг улсад анх удаа бүрэн дунд сургуульд монгол, халимагийн түүхийг зааж эхэлсэн. 2012 онд Элст хотод Монгол клуб үндэслэн байгуулагчдын нэг. 

2022 онд Элст хотын Цагдаагийн газраас мөн оны 9-р сард "Путины эсрэг зүйл Фэйсбүк дотор тавьсан" гэж буруутгагдаад түүнд 30 мянган рублийн торгууль тавьж байжээ. 

Ангилал:1965 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Халимагийн хүн
Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Идэвхтэн
Ангилал:Дүрвэгч
Ангилал:Яблоко Намын гишүүн
Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч‎
Дамдинжавын Банди

**Дамдинжавын Банди** (1948 онд Булган аймгийн Тэшиг сумын нутагт төрсөн-2018 оны 1-р сарын 10-нд нас барсан)- Монгол Улсын Гавьяат дасгалжуулагч, Ардын Багш. Монгол улсын боксын спортын шигшээ багийн дасгалжулагч. 

## Намтар 
1965 оны 6-р сард Булган аймгийн 10 жилийн дунд сургуулийг дүүргэсэн.  

1965 оны намар МУИС-д элсэж тус сургуулийн боксын секцээс спортын гараагаа эхэлсэн байна.

Тэрээр 1966-1976 онд боксчны замналаа үргэлжлүүлэн Монгол улсын долоон удаагийн боксын аварга, Ази тивийн мөнгөн медаль, мөн Румыны “Алтан бүс” тэмцээний анхны алтан бүсийг эх орондоо авч ирсэн тамирчин байжээ. 

"Мюнхен-1972", "Монреаль-1976" олимпын наадмуудад эх орноо төлөөлөн амжилттай оролцсон тамирчин. 

2005 оны 6-р сараас Монгол Улсын боксын үндэсний шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагчаар ажилласан байна.  

Тэрээр 2008 оны "Бээжингийн зуны олимп"-ын наадамд Монголын боксын үндэсний шигшээ багийг амжилттай удирдаж, Олимпын алт, мөнгөн медалийг эх орондоо авчран Монголын спортын түүхэн хуудаснаа бичигдсэн билээ. 

Тэрээр 1200 гаруй тамирчид дасгалжуулсан нь өдгөө Олимп, Тив, Дэлхийн медальтнууд болж Монгол улсынхаа нэрийг дэлхий дахинаа цуурайтуулж явсан хүн юм.

Түүний хөдөлмөрийг үнэлж Төр засгаас 2009 онд 4 өрөө байр өгчээ. 

## Дурсгал 
Булган аймгийн Тэшиг сумын 90 жилийн ойг тохиолдуулан Ардын багш, Гавьяат дасгалжуулагч Д.Банди агсны хөшөөг төрсөн нутаг болох  Булган аймгийн Спортын ордны өмнө 2021 оны 11-р сард босгосон байна.

Ангилал:Тэшигийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч
Ангилал:Боксын дасгалжуулагч
Ангилал:1948 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Нородом Сианук

**Нородом Сианук** (кхмер хэл. នរោត្តម សីហនុ, англи. Norodom Sihanouk; 1922 оны 10-р сарын 31-нд төрсөн- 2012 оны 10-р сарын 15-нд нас барсан)- камбожийн төрийн зүтгэлтэн, Нородом угсааны төлөөлөгч. Камбож улсын хаан (1941-1955; 1993-2004). Камбож улсын тэргүүн (1960-1970). Камбожийн Ерөнхий сайд (1945; 1950; 1952—1953; 1954; 1955-1956; 1956; 1957; 1958-1960; 1961-1962). Ардчилсан Камбож улсын Төрийн Зөвлөлийн дарга (1975—1976).

## Намтар 
Тэрээр Пномпень хотод төрсөн. Хаан Нородом Сурамарит болон хатан хаан Сисоват Коссамак нарын ууган хүү юм. Нородом Сианук анхан шатны боловсролоо Пномпень хот дахь "Ecole Francois Baudouin" сургуульд олсон. Дараа нь Сайгон /Вьетнам/ суралцаж байгаад Францын  "Сомур" цэргийн сургуульд суралцсан байна. Францад хунтайж Сианук либерал болон социалист сургаалиудтай танилцсан гэдэг. Эхийнх нь эцэг хаан Сисоват Монивонг-ийг 1941 оны 4-р сарын 23-нд нас барахад хунтайж Сианукийг Францын Засгийн газрын зөвшөөрсөнөөр Камбожийн хаанд өргөмжилжээ. 

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Сианук бүс нутгийн ард түмнүүдийн үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнд нэгдэж Камбож болон бүс нутгийн бусад улсыг Францаас тусгаар тогнуулахыг зорьж байв. 1953 оны 5-р сард тэрээр Таиланд руу зугтан дүрвэж тусгаар тогтнотол эх орондоо ирэхгүй гэж мэдэгдэж байжээ. Түүний тэмцлийн ажил амжилтанд хүрч 1953 оны 11-р сарын 9-нд Франц улс Камбожийг тусгаар улс гэж хүлээн зөвшөөрчээ.

Ангилал:1922 онд төрсөн
Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Ангилал:Камбожчууд
Ангилал:Пномпень
Ангилал:Камбожийн ерөнхий сайд
Ангилал:Камбожийн хан
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай)
Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их офицер)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Белградын хүндэт иргэн
Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжний хамт)
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны туузат их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:Нил одон шагналтан
Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан
Ангилал:Вьетнамын дайны хүн
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Америго Веспуччи

**Америго Веспуччи** (итали. *Amerigo Vespucci*, латин. *Americus Vespucius*; 1454 оны 3-р сарын 9-нд Флоренцийн Бүгд Найрамдах улсын Флоренц хотод төрсөн- 1512 оны 2-р сарын 22-нд Испани улсын Севилья хотод нас барсан) -флоренцийн далайн аялагч. Түүний дурсгалд Америк тивийг нэрэлсэн байна. 

1501-1502 онд Бразилийн эрэг рүү хийсэн аялалаараа энэ газар бол Ази тивийн зүүн хэсэг биш (Колумбын аялалын анхны төлөвлөгөө байсан) харин тусдаа "Шинэ Ертөнц" гэж тэмдэглэсэн тив байжээ. 1507 онд шинэ тивийг Америк гэж Веспуччи-гийн нэрний латин хувилбараар нэрэлсэн ажээ.
Ангилал:1451 онд төрсөн
Ангилал:1512 онд өнгөрсөн
Ангилал:16-р зууны аялагч
Ангилал:Өмнөд Америк судлаач
Ангилал:Италийн аялагч
Ангилал:Боолчлогч
Ангилал:Италийн түүхэн хүн
Ангилал:Флоренцын хүн
Ангилал:15-р зууны аялагч
Ангилал:Америкийн нээлт
Стефан Цвейг

**Стефан Цвейг** (герман. *Stefan Zweig* - *Штефан Цвайг*; 1881 оны 11-р сарын 28-нд Вена хотод төрсөн —1942 оны 2-р сарын 22-нд нас барсан) - австрийн алдарт зохиолч, сэтгүүлч. Тэрээр олон үргэлжилсэн өгүүллэг, тууж, жүжиг, шүлэг, зохиомол намтар туурвисан байна.

Стефан Цвейг нь Зигмунд Фройд, Ромен Роллан, Томас Манн зэрэг алдартай хүмүүстэй найз байжээ.

## Намтар 
Стефан хүү Вена хотод чинээлэг еврей гэр бүлд төрсөн байна. Эцэг Мориц Цвейг (1845—1926) сүлжмэлийн үйлдвэртэй байсан, эх Ида Бреттауэр (1854—1938) еврей банкируудаас гаралтай нэгэн байжээ. Бага нас бусдаас онцгойрох юмгүй өнгөрсөн байна. 

С.Цвейг 1900 онд гимнази төгсөөд Венийн Их сургуульд философийн ангид сураад 1904 гонд докторын зэрэг хүртсэн байна. Сурч байхдаа 1901 онд («Мөнгөн чавхдас» (Silberne Saiten) шүлгийнхаа анхны түүврийг өөрийн хөрөнгөөр хэвлүүлж байжээ. 

Венийн Их сургуулиа төгсөөд Цвейг Лондон, Парис (1905) хот явж, дараа нь Итали, Испани орноор (1906) аялж, сүүлд нь Энэтхэг, Энэтхэг-хятадын хойг, АНУ, Куба, Панам (1912) улсаар аялсан байна. Дэлхийн нэгдүгээр дайны сүүлчээр Швейцарт (1917—1918) амьдарч байгаад дайны дараа Зальцбург орчим төвхнөсөн ажээ. 

1933 онд Германд Гитлер төрийн эрхэнд гарсаны дараа Цвейг Австрийг орхиж Лондонд амьдарч байгаад 1940 онд эхнэрийн хамт Нью-Йорк руу нүүгээд удалгүй мөн оны 8-р сарын 22-нд Рио-де-Жанейро хотын ойролцоох Петрополис хотод суурьшисан байна. Тэр 2 жилийн дараа буюу 1942 оны 2-р сарын 22-нд сэтгэл санааны уналтанд орж гэртээ эхнэрийн хамт хор ууж нас барсан байна. 

## Бүтээлүүд 
Стефан Цвейгын -«Амок» (Der Amokläufer, 1922), «Сэтгэл хөдлөл» (Verwirrung der Gefühle, 1927), «Номч-Мендель» (1929), «Шатрын тууж» (Schachnovelle, 1941), «Танихгүй эмэгтэйн захидал» (*Brief einer Unbekannten*, 1922)  болон «Хүн төрөлхтөний од шүүрсэн үеүүд» (Sternstunden der Menschheit, 1927) түүхэн өгүүллүүд түүний нэрийг дэлхийд даяар алдаршуулжээ.

Түүний зохиолууд тансаг яруу үг хэллэгтэй, сэтгэл хөдөлгөм үйл явдлууд нь цагийн цагт ч хуучирдаггүй онцлогтой. Тэрээр зохиолууддаа эмэгтэй хүнийг эрхэмлэн дээдэлж, сэтгэлийг нь нарийн мэдэрч бичсэн байдаг билээ. Ялангуяа түүний 'Танихгүй эмэгтэйн захидал' хэмээх зохиол тун сэтгэл хөдөлгөм бөгөөд уншигчид ч гараасаа тавилгүй уншсаар дуусгадаг гайхалтай бүтээл билээ.

Ангилал:1881 онд төрсөн
Ангилал:1942 онд өнгөрсөн
Ангилал:Австричууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:Венийн зохиолч
Ангилал:Цислейтанийн хүн
Ангилал:Австрийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Либреттист
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Франц хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Өмнөдийн Загалмай Үндэсний одон шагналтан
Ангилал:Нацизмын үед Австриас дүрвэгч
Дамдинсүрэнгийн Өнөрболор

### ТӨГССӨН СУРГУУЛЬ, МЭРГЭЖИЛ 
1992 онд

Зүүнхараа, Шарын гол, Дархан хот дахь /тухайн үеийн ЗХУ-ын/ дунд сургууль, Улаанбаатар хотын 13 дугаар дунд сургууль

1996 онд

МУИС-ийн ОУХДС, Гадаад харилцааны мэргэжилтэн-дипломатч

2016 онд

Гүрэн дээд сургууль, төрийн захиргааны менежментийн магистр

### АЖИЛЛАСАН БАЙДАЛ 
1996 оноос

Сөүл ХХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүн, захирал

2007 онд

“Роял Нью Кэстл” ХХК-ийн ТУЗ-ийн гишүүн, төслийн удирдагч

2016 оноос

Монголын барилгын үндэсний ассоциацийн дэд ерөнхийлөгч

2018 оноос

“Болор ирээдүй хүний хөгжлийн сан” үүсгэн байгуулагч

2019 оноос

Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны Сэлэнгэ аймгийн салбар зөвлөлийн тэргүүн

2020 оноос

Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Амьд хүн