open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ойгоор бүрхэгдсэн газрын эзлэх хувь буюу ойрхог чанар

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: Ойгоор бүрхэгдсэн газар гэж хэвийн ургаж
байгаа байгалийн ой, таримал ой, гол мөрний дагуух сөөг, торлог, бургас бүхий
газрыг ойлгоно.

Ойгоор бүрхэгдсэн газрын эзлэх хувь буюу ойрхог чанар = Ойгоор бүрхэгдсэн газрын хэмжээ, мян.га / Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэр, мян.га * 100

**Цөлжилтийн нэн хүчтэй, хүчтэй зэрэглэлд орсон нутаг дэвсгэрийн Монгол Улсын нийт газар нутагт эзлэх хувь (%)**:

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: Цөлжилт гэж уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний үйл
ажиллагааны нөлөөгөөр хуурай, хуурайвтар, чийг дутмаг бүс нутгийн хөрсний
үржил шим устаж доройтсоныг ойлгоно. Цөлжилтөд өртсөн нутаг дэвсгэрийг
БОАЖ-ын сайдын 2015 оны 11 дүгээр сарын 20-ны өдрийн А/391 тоот тушаалын
хавсралтаар батлагдсан “Хөрсний доройтол, цөлжилтийн төлөв байдлын
зэрэглэлийн шалгуур үзүүлэлтийг тогтоох аргачлал”-ын дагуу тооцно.
Карол Навроцки

**Карол Навроцки** (польш. *Karol Tadeusz Nawrocki*; 1983 оны 3-р сарын 3-нд Польшийн Гданьск хотод төрсөн) — польшийн түүхч, нийгэм-улс төрийн зүтгэлтэн. Польшийн 2025 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд "Хууль зүй, Шударга ёс" улс төрийн намын дэмжлэгтэй оролцож 6-р сарын 1-ний хоёрдугаар шатны сонгуулиар Польшийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон нам бус улс төрч. Тэрээр 2025 оны 8-р сарын 6-нд албан ёсоор Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд очих юм.

2013-2017 онд Гданьск хот дахь Үндэсний дурсгалын хүрээлэнгийн Олон нийтийн боловсролын товчооны дарга, 2011-2017 онд Гданьск хотын Сиедлце дүүргийн зөвлөлийн дарга, 2017-2021 онд Гданьскийн Дэлхийн 2-р дайны үеийн тухай Гданьскийн музейн захирал, 2021 оноос хойш Үндэсний дурсгалын хүрээлэнгийн ерөнхийлөгч. 

## Намтар 
1998 он хүртэл Гданьск хотын 58-р бага сургуульд суралцаад 4-р ерөнхий дунд сургуульд элсэн орж 2002 онд төгссөн байна. 2003 онд Гданьск хотын Бизнес, удирдлагын дээд сургуулийг Боловсон хүчний менежер мэргэжлээр төгссөн. 2003 онд Гданьскийн их сургуулийн Түүхийн хүрээлэнд суралцаж, 2008 онд магистр, 2013 онд Гданьскийн их сургуульд хүмүүнлэгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. 2023 онд Гданьскийн Технологийн Их Сургуульд Стратеги, хөтөлбөр, төслийн менежментийн чиглэлээр олон улсын MBA хөтөлбөрийг төгссөн байна.

## Үзэл бодол 
Карол Навроцки Европыг бус Америкийн талыг баримтлахын төлөө, шүүхийн шинэчлэлийн эсрэг, үр хөндөлт, ЛГБТК+ хүмүүсийн иргэний эвлэлүүдийн эсрэг, Украиныг НАТО-д элсүүлэхийн эсрэг (хэдийгээр түүнд цэргийн тусламж үзүүлэхийг дэмждэг) бөгөөд Украиныг түргэвчилсэн маягаар Европын Холбоонд элсүүлэхийн эсрэг байгаа гэж өөрийн байр суурь илэрхийлсэн. Сонгуулийн өмнө Карол Навроцки АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамптай зургаа татуулж, Трампын нэгэн адил Украиныг үл талархаж байна гэж буруутгаж байсан. Түүний сонгуулийн сурталчилгааны уриа нь "Юуны өмнө Польш улс, польшууд" гэж байсан. Сонгуулиар түүний төлөө хөдөө орон нутгийн оршин суугчид, ялангуяа Польшийн өмнөд болон зүүн хэсгийнхэн илүү дэмжсэн байна.

Ангилал:Польшийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Польшийн улс төрч
Ангилал:1983 онд төрсөн
Пруссын эзэн хааны шинжлэх ухааны академи

**Пруссын эзэн хааны шинжлэх ухааны академи** (герман. *Königlich-Preußische Akademie der Wissenschaften*), — 1700 оны 7-р сарын Берлинд байгуулагдаад 1945 он хүртэл үйл ажиллагаа явуулж байсан Шинжлэх ухааны академи. Түүний суурин дээр 1946 оны 7-р сарын 1-нд Зүүн Германы шинжлэх ухааны академийг байгуулсан юм. Германы улс нэгдсэний дараа Пруссын шинжлэх ухааны академийн үйл ажиллагааны уламжлалын өвлөн залгамжлагчаар 1992 онд байгуулагдсан Берлин-Бранденбургийн шинжлэх ухааны академи үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
I Миешко

**I Миешко** (польш. *Mieszko I,*  дуудлага: [ˈmjɛʂkɔ ˈpjɛrfʂɨ], 930 он орчим төрж, 992 оны 5-р сарын 25-нд нас барсан) нь 960 оноос 992 онд нас барах хүртлээ Польшийн гүн бөгөөд "Civitas Schinesghe" хэмээх анхны нэгдсэн Польш улсыг өнөөгийн Их Польшийн газар нутагт үндэслэгч байсан. Пиаст угсааны хүн байсан тэрээр Гнезнод төвлөрч, Польшид анх удаа 963 онд Христийн шашныг латин журмаар хүлээж авсан удирдагч байсан бөгөөд Польшийн овог аймгуудыг нэгтгэх үйл явцыг эхлүүлж, төрт улс байгуулах үйл явцыг эхлүүлсэн эцэг Зиемомисл (польш. *Siemomysł*) болон түүний өвөг эцэг Лестек (буюу Лешек "*Leszek, Lestko"*) нарын бодлогыг үргэлжлүүлж гүйцэлдүүлсэн байна.
Пиаст угсаатнууд

**Пиаст угсаатнууд** (польш. *Piastowie,* англи. *Piast dynasty*) - Польшийн анхны эрх баригч түүхэн угсаатнуудын овог. Түүний үүсгэн байгуулагч нь Гнезно хотоос гаралтай Хошцискагийн хүү домогт Пиаст гэж үздэг. Домогт өгүүлснээр Пиастын хүү Зиемовит (*Siemowit*) Польшийн анхны ханхүү болсон байна. Дараагийнх нь Лестек, Сиемомисл нар байв. Польшийн анхны захирагч нь түүхэнд эргэлзээгүй Пиаст угсааны I Миешко байсан ажээ.

Пиаст угсааныхан Польшийн хаан ширээнд дор хаяж 960 оноос хойш 1370 он хүртэл (II Вацлавын хаанчлалын завсарлагатайгаар) III Казимир нас барах хүртэл суусан байна. Мөн Пиастын угсааныхны үе залгамжлагчид Мазовид 1526 он хүртэл, Силезид 1675 он хүртэл эрх мэдэлд хэвээр байв.

Оросын хаадын нэг болох II Юрий Болеслав мөн Пиаст удмын хүн байсан юм. 

III Болеслав Крзивустигийн хөвгүүдийн үеэс эхлэн Пиастын угсааныхан Силезийн (Цөллөгт II Владиславаас гаралтай), Их Польш (III Миешкогаас гаралтай), Бага Польш, Мазови, Куявиа (II Камиераас гаралтай) гэж салбарлан хуваагддаг.

## Анхны Пиастууд 
Пиаст угсааны анхны домогт төлөөлөгчид болох Зиемовит, Лестек, Сиемомисл нар Полани овгийг захирч нар байсан. Харин I Миешко бол Польшийн төрт улсыг байгуулагч, Польшийн анхны захирагч бөгөөд Пиастын удмын хүн юм. Энэ захирагч нь мөн 966 онд Христийн шашинд орсон энэ угсааны анхны хүн юм. I Миешкогийн хүү, залгамжлагч зоригт I Болеслав бол Польшийн хаан ширээнд 1025 онд суусан анхны захирагч юм. Зоригт Болеславын залгамжлагч II Миешко Ламберт эхийн талын цезарь II Оттогийн ач охин Ричезатай гэрлэсэн нь угсааны нэр хүндийг олон улсын тавцанд өсгөсөн байдаг юм.
Мазови

**Мазови**, заримдаа *Мазовша, Мазовын нутаг* (польш. *Mazowsze, Ziemia mazowiecka*, лат. *Masovia*, герман. *Masowien*) — Польшийн төв хэсэгт байрлах түүхэн бүс нутаг. 

Олон зууны туршид Мазовид Польшийн бусад бүс нутгуудаас ардын аман зохиол, архитектур, хувцас, уламжлалаараа ялгаатай өвөрмөц соёл бий болжээ. Мазовийн оршин суугчдыг Мазовчууд гэж нэрлэдэг. Түүхэн Мазови нь Дундад зууны үеэс Польш-Литвийн хамтын нөхөрлөлийн хуваагдал хүртэл оршин тогтнож, Варшав, Плоцк, Рава зэрэг нийслэлтэй гурван воеводоос бүрдсэн байв. Бүс нутгийн гол хот нь 1079-1138 он хүртэл Польшийн нийслэл болж байсан Плоцк байв. Гэсэн хэдий ч Польшийн нийслэл Варшав болж энэ хот давуу байдлаа алджээ. 1138 оноос Мазови нутагт Пиаст угсааныхан захирч байсан бөгөөд тусгаар тогтносон Мазовийн гүнгийн сүүлчийн захирагч нас барж 1526 онд Польшийн хаант улсад бүрэн нэгдсэн байна.

Мазови (*Mazowsze*) түүхэн бүс нутаг нь анх Плоцкийн ойролцоох Висла мөрний баруун эрэг дээрх нутаг дэвсгэрийг хамарч байсан бөгөөд Их Польштой (Вроцлавек, Крушвица зэргээр дамжин) нягт холбоотой байв. 9-р зуунд Мазовид Мазовууд оршин суудаг байсан байж магадгүй бөгөөд 10-р зууны хоёрдугаар хагаст Пиастын угсааны захирагч I Миешко -гийн үед Польшийн мужид нэгджээ. Пиастын удмын Польшийн анхны хаадын үед Плоцк нь тэдний хойч үеийн харшуудын нэг байв "Cathedral Hill (Wzgórze Tumskie)". Мөн 1037-1047 онд Моиславын бие даасан Мазовийн улсын нийслэл байв. 1079-1138 он хүртэл Плоцк нь Польшийн бодит нийслэл хот байв.

Польшийн хаан III Болеслав нас барсны дараа Польш улс хуваагдсаны үр дүнд 1138 онд Мазовийн Гүнт улс байгуулагдаж, 12-13-р зууны үед хөрш зэргэлдээх янз бүрийн газар нутгийг түр захирч, Пруссчууд, Йотвингчууд, Рутенчуудын довтолгоонд өртөж байжээ. Нутаг дэвсгэрийнхээ хойд хэсгийг хамгаалахын тулд Мазовийн I Конрад 1226 онд Тевтоны баатруудыг дуудаж, тэдэнд Хельмийн газрыг олгож байжээ.
II Отто

**II Отто** (герман. *Otto II der Rote*; 955 онд төрж, 983 оны 12-р сарын 7-нд Италийн Ром хотод нас барсан) — Германы хаан бөгөөд 973 оноос Ариун Ромын эзэнт улсын Эзэн хаан, 973 оноос Италийн хаан, эзэн хаан I Отто болон Бургундийн Аделаид нарын хүү.

## Намтар 
II Отто бага насандаа 961 онд Германы хамтарсан захирагч болсон бөгөөд эцэг нь түүнд хаан ширээгээ залгамжлуулахын тулд 967 онд хамтрагч эзэн хаан хэмээн өргөмжилжээ. Эцэг нь мөн II Оттог Византийн гүнж Теофанутай гэрлүүлэхээр тохиролцсон бөгөөд Теофану нас барах хүртлээ түүний эхнэр байжээ. Эцэг нь 37 жилийн хаанчлалын дараа нас барахад 18 настай II Отто тайван замаар Ариун Ромын эзэнт гүрний үнэмлэхүй захирагч болов. II Отто хаанчлалаа эцгийнхээ Герман дахь эзэнт гүрний ноёрхлыг бэхжүүлэх бодлогыг үргэлжлүүлж, эзэнт гүрний хилийг өмнөд Итали руу улам гүнзгийрүүлэхэд зарцуулсан. II Отто мөн католик сүмийг эзэн хааны хяналтад оруулах эцэг I Оттогийн ажлыг үргэлжлүүлэв.
Нэрийн хуудас

**Нэрийн хуудас** -(англи. *Business card* or *name card,* япон*.名刺 **meishi***) компани эсвэл хувь хүний ​​талаархи холбоо барих мэдээллийг агуулсан авсаархан жижиг хуудас юм. Тэдгээрийг албан ёсны танилцуулгын үеэр эргэж санах ойд туслах зорилгоор солилцдог юм. Нэрийн хуудас нь ихэвчлэн өгөгчийн нэр, компани эсвэл бизнесийн холбоо (ихэвчлэн логотой) болон хаяг, утасны дугаар (ууд), факсын дугаар, и-мэйл хаяг, вэбсайт зэрэг холбоо барих мэдээллийг агуулдаг. Интернэтийг өргөнөөр ашиглахаас өмнө нэрийн хуудаснууд нь телексийн дэлгэрэнгүй мэдээллийг агуулдаг байсан. Одоо тэд Facebook, LinkedIn, Twitter зэрэг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн хаягуудыг багтааж болдог болсон. Уламжлал ёсоор олон нэрийн хуудсууд нь цагаан цаасан дээр энгийн хар бичээстэй байсан бөгөөд сийлбэртэй хавтан дээр хэвлэсэн картуудын өвөрмөц дүр төрх, мэдрэмж нь мэргэжлийн ур чадварын шинж тэмдэг болдог байв. 20-р зууны сүүлчээр технологийн дэвшил нь хэв маягийг өөрчлөхөд хүргэсэн бөгөөд өнөөдөр мэргэжлийн нэрийн хуудас нь дизайны нэг буюу хэд хэдэн талыг агуулсан байж болдог болсон. 

## Түүх 
Түүхэнд анх дурдсанаар бол нэрийн хуудас Эртний Хятадад буюу МЭӨ II-III зууны үед гарч ирсэн гэдэг. Хятадын эзэн хаан албан тушаалтнуудаасаа тусгай тогтоолоор улаан цаасан дээр нэр, албан тушаалаа бичсэн тусгай нэрийн хуудастай байхыг шаарддаг байв. Эдгээр нэрийн хуудас нь хязгаарлалт, гоо зүйн үлгэр жишээ болдог байжээ. Овог, нэр, албан тушаалаас бусад шаардлагагүй, зохисгүй мэдээлэл оруулдаггүй байсан. 

Нэрийн хуудасны тухай түүхэнд анх дурдсан нь Францын 14-р Луи хааны үед байжээ.  Францад гарч ирснээр нэрийн хуудас нь дээд давхаргын төлөөлөгчдийн хэрэгцээ, бэлгэдлийн шинж чанар, зайлшгүй дагалдах хэрэгсэл болсон байна. Зочны нэр бүхий тоглоомын хөзрийн дүр төрхтэй (иймээс нэрийн хуудасны нэр - Францын зочлох - зочны карт) нэрийн хуудас нь эзэндээ хамгийн сайн талаас нь танилцуулдаг байжээ. Нэрийн хуудас нь яваандаа ёслолын үйл ажиллагааны зайлшгүй нэг хэсэг болсон байна. Германы язгууртнууд Францын жишээг дагаж хэвлэмэл нэрийн хуудас 1786 оноос хэргэлдэг болсон юм. Хожим нь нэрийн хуудас бас дундаж давхаргын хэрэглээ болсон ч энгийн доод давхаргын ангиудад байдаггүй байв.

## Зориулалт, хэмжээ 
Нэрийн хуудас нь 1. Хувийн, 2. Албан ажлын, 3. Байгууллагын гэсэн үндсэн 4 хэсэгт хуваагддаг байна.

Нэрийн хуудасны хэмжээ ойролцоо  90×50 мм буюу төлбөрийн картны 85,6×53,98 мм хэмжээтэй байдаг.

Нэрийн хуудсыг цаас, хуванцар, мод зэрэг зүйлээр хийдэг байна.
Голаны өндөрлөг

**Голаны өндөрлөг** (араб. هضبة الجولان‎ ''Haḍbatu 'l-Jawlān*, ивр. רָמַת הַגוֹלָן‎ *Ramat HaGolan,* англи. *Golan Heights'') — Ойрх Дорнод дахь маргаантай газар нутаг. Тус өндөрлөгийн ихэнх хэсгийг өнөөгийн байдлаар Израил улс эзэлсэн бөгөөд зүүн хэсгийг Сири хянаж байсан. Израил 1981 онд хяналтдаа байгаа газрыг бодит байдал дээр эзлэн авсан ч олон улсын нийгэмлэг хүлээн зөвшөөрөөгүй юм. 

Османы эзэнт гүрний үед Голаны өндөрлөг Сирийн Вилаетийн нэг хэсэг байсан бөгөөд хожим нь Сири, Ливан дахь Францын мандатын нэг хэсэг болсон юм. 1944 оны 1-р сард Сири тусгаар тогтнолоо зарлаж, Голаны өндөрлөгийг Сири улсын бүрэлдэхүүнд оруулсан бөгөөд 1944-1967 онд Голаны өндөрлөг Сирийн Кунейтра мужийн нэг хэсэг байв. Баруун хэсэг (нутаг дэвсгэрийн гуравны хоёр) нь 1967 оны 6-р сард болсон Зургаан өдрийн дайны үеэр Израилын мэдэлд байсан бөгөөд 1981 онд Израилын парламент (Кнессет) Голаны өндөрлөгийн тухай хуулийг баталж, газар нутгийг дангаар нь өөртөө нэгтгэсэн. НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөл Израилын энэхүү шийдвэрийг "хүчин төгөлдөр бус" гэж зарлав.

2024 оны 12-р сард Сири дэх Башар аль-Асадын дэглэм нуран унасны дараа Израил Голаны өндөрлөгийг эзэлж, Сирийн хяналтад байсан бүс нутгийг эзлэн авчээ.
Францын Энэтхэг-Хятад

**Францын Энэтхэг-хятад** (франц. *Indochine française*, вьет. *Đông Dương thuộc Pháp*, лаос. ອິນດູຈີນຝຣັ່ງ, кхмер. ឥណ្ឌូចិនបារាំង, хятад. 法屬印度支那, пиньинь *Fǎshǔ Yìndùzhīnà*, палл. *Фашу Иньдучжина*) — Францын колоничлолын эзэнт гүрний нэг хэсэг бөгөөд Энэтхэг-Хятадын хойг дахь Францын хуучин колони юм.

1887 оноос хойш энэ газар нутаг нь 1858-1884 онд Францад эзлэгдсэн Тонкин, Аннам, Кохинхин зэрэг өнөөгийн Вьетнамын нутаг дэвсгэрийг багтаасан Энэтхэг-Хятадын Холбоо (франц: *Union indochinoise,* вьетнам: *Liên bang Đông Dương*) гэсэн албан ёсны нэртэй байсан. Мөн Францын Энэтхэг-Хятадад 1860-1890-ээд онд эзлэгдсэн Камбожийн протекторат, Лаосын протекторат, мөн Хятадаас түрээсэлж авсан Гуанжоуваны нутаг дэвсгэр мөн багтаж байжээ.

1887 оны 10-р сарын 17-ны өдрийн зарлигаар Энэтхэг-Хятадын хойг дахь Францын бүх эзэмшил газар нутаг Энэтхэг-Хятадын Холбоо болж нэгтгэгдсэн бөгөөд энэ нь бүхэлдээ Францын Колоничлолын яамны харьяанд байв. Ерөнхий амбан захирагчийг Энэтхэг-Хятадын Холбооны тэргүүнээр томилсон бөгөөд тэрээр эхэндээ зөвхөн яамныхаа харьяанд байсан ч сүүлд 1891 оноос хойш түүний эрх мэдэл өргөжиж эхэлсэн: Францын Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхийлөгчийн цорын ганц төлөөлөгчийн хувьд тэрээр засаг захиргаа, санхүү, эдийн засаг, цэргийн бүрэн эрх мэдлийг гартаа төвлөрүүлсэн байна. 

1940 оны 9-р сард Японы цэргүүд Энэтхэг-Хятад руу орж 1941 оны 7-р сард бүрэн хяналтаа тогтоосон юм.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Францын Энэтхэг-Хятадын нутаг дэвсгэрт үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнүүд ялсны үр дүнд Вьетнам, Камбож, Лаос гэсэн тусгаар улсууд байгуулагдсан байна.

Ангилал:Францын түүх
Ангилал:Вьетнамын түүх
Ангилал:Камбожийн түүх
Ангилал:Лаосын түүх
Францын Виши дэглэм

**Францын Виши дэглэм** буюу **Вишигийн засгийн газар** (франц. *Régime de Vichy*), албан ёсоор **Франц улс** (франц. *État français*), — Францын өмнөд хэсэгт дэлхийн хоёрдугаар дайн эхлэх үед буюу 1940 онд Парис хот бууж өгсний дараа бий болсон, дайсантай хамтран ажилласан дэглэм байв. Үүний зэрэгцээ Атлантын далайн эрэг, хилийн зааг хүртэлх хойд Францыг Вишигийн засгийн газрын зөвшөөрлөөр нацист Герман эзэлж авсан юм. Уг дэглэм 1940 оны 7-р сарын 10-наас 1945 оны 4-р сарын 22 хүртэл (де-факто 1944 оны 8-р сарын 25 хүртэл) оршин тогтнож байжээ. Албан ёсоор төвийг сахих бодлого баримталж байсан боловч үнэн хэрэгтээ тэнхлэгийн орнуудын эрх ашигт нийцсэн бодлого явуулж байсан юм.

Виши гэх нэр нь 1940 оны 7-р сарын 10-нд Үндэсний Ассемблей хуралдаж, Маршал Филипп Петейнд онцгой байдлын эрх мэдлийг шилжүүлэхээр шийдсэнээр Гурав дахь Бүгд Найрамдах Улс дууссаныг тэмдэглэсэн Виши хэмээх амралтын хотоос гарал үүсэлтэй ажээ. Петейний засгийн газар Францын хойд хэсэг, түүний дотор Парисыг Германы цэргүүд эзэлж байхад Виши хотод төвлөрөн суусаар байсан. Улмаар 1942 оны 11-р сард Герман Францын үлдсэн хэсгийг эзэлсэн юм. 

1944 оны 8-р сарын сүүлчээр Парис хотыг чөлөөлсний дараа Вишигийн засгийн газрыг нүүлгэн шилжүүлж, 1945 оны 4-р сарын эцэс хүртэл цөллөгт байсан.
Филипп Петейн

**Филипп Пете́йн** (франц. *Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain* ([filip petɛ̃]); 1856 оны 4-р сарын 24-нд Францын эзэнт улсын Па-де-Кале мужийн нэгэн тосгонд төрж, 1951 оны 7-р сарын 23-нд Франц улсын Порт-Жуанвиль хотод нас барсан) — Францын цэргийн болон төрийн зүтгэлтэн. Дэлхийн нэгдүгээр дайнд цэрэг удирдан оролцож байсан. 1917 онд Францын армийн ерөнхий командлагч, 1918 оноос Францын маршал болсон. 1925—1926 онд Испани, Франц-Мароккогийн буюу Рифийн дайнд Франц-Испанийн цэргийг удирдаж байсан. 1934 онд Цэргийн яамны сайд, 1939—1940 онд Испани дахь Францын Элчин сайд байсан. 

1940 онд Германтай дайн дэгдэх үеэр Францын Ерөнхий сайдаар томилогдож, Франц улс унасны дараа дарангуйллын эрх мэдлийг олж авч, 1944 он хүртэл Францын Виши дэглэм гэгддэг, дайсантай хамтран ажилласан Засгийн газрыг тэргүүлж, Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа эх орноосоо урвасан, дайны гэмт хэрэг үйлдсэн хэргээр цаазлуулах ял авсан. Гэвч Дэлхийн нэгдүгээр дайнд байгуулсан өмнөх гавьяа, өндөр нас зэргийг харгалзан үзэж ялыг бүх насаар хорих ялаар сольсон байна.

Ангилал:Францын ерөнхий сайд
Ангилал:Францын цэргийн сайд
Ангилал:Дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:1856 онд төрсөн
Ангилал:1951 онд өнгөрсөн
Андрэ Мажино

**Андрэ Мажино́** (франц. *André Maginot*; 1877 оны 2-р сарын 17-нд Парис хотод төрж, 1932 оны 1-р сарын 7-нд Парист нас барсан) — Францын улс төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн. 

## Намтар 
1897 онд тэрээр хууль зүйн ухааны доктор болсон. 1910 онд Францын Үндэсний Ассамблейн гишүүнээр сонгогдсон. Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхлэхэд цэрэгт татагдан Лотаринг руу томилогджээ. 1914 оны 9-р сард түрүүч цол хүртэв. 1914 оны 11-р сард Вердунд шархдаж, Францын цэргийн дээд шагнал болох Цэргийн одонгоор шагнагджээ. 1919 оны 3-р сарын 12-нд тэрээр цэргийн гавьяаныхаа төлөө Францын Хүндэт Легионы одонгоор шагнагджээ.

Дайны дараа тэрээр парламентад буцаж ирээд коммунизмтай эвлэршгүй тэмцэгч гэдгээ харуулсан. 1922 онд тэрээр Раймонд Пуанкарегийн засгийн газарт Цэрэг дайны сайдаар томилогдсон. Тэрээр Герман болон бусад орнуудтай хиллэдэг хилийн зурвас дахь зэвсэгт бэхлэлтийн байгууламж болох "Мажиногийн шугам"-ын санаачлагч байв. Энэ хилийн шугамын барилгын ажил 1929-1934 онуудад хийгдсэн бөгөөд барилгын өртөг нь ойролцоогоор 1 тэрбум доллар байсан юм. 

Гэсэн хэдий ч Мажино уг бэхлэлтийн шугамыг барьж дуусгаж үзэж чадалгүй, 1931 оны 12-р сард хижиг өвчнөөр өвчилж 1932 оны 1-р сарын 7-нд Парист нас барсан юм. Энэхүү бэхлэлтийн шугамыг түүнийг хүндэтгэн нэрлэсэн байна. Гэсэн хэдий ч Гитлерийн танкууд явах боломжгүй гэж үзсэн уул, намагтай газраар бэхлэлтийг тойрч гарсан тул энэ шугам үр дүнгүй болсон гэдэг юм.

Ангилал:Францын цэргийн сайд
Ангилал:Францын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Францын улс төрч
Ангилал:1877 онд төрсөн
Ангилал:1932 онд өнгөрсөн
Гданьскийн Их сургууль

**Гданьскийн Их сургууль** (польш. *Uniwersytet Gdański*, лат. *Universitas Gedanensis*) — Польш улсын 1970 оны 3-р сарын 20-нд байгуулагдсан томоохон боловсролын байгууллага. Гданьск хотод байрладаг. 

## Түүх 
Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын Сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр 1970 оны 3-р сарын 20-нд Сопот хотын Эдийн засгийн сургууль (1945 онд Далайн худалдааны сургууль нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан) болон Гданьск хотын Сурган хүмүүжүүлэх дээд сургууль (1946 онд байгуулагдсан) нэгдсэний үр дүнд Гданскийн Их сургууль байгуулагдсан түүхтэй. Дараа нь Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх дээд сургуулийг тус Их сургуульд нэгтгэсэн юм.

Одоогийн байдлаар Польшийн Померан аймаг дахь хамгийн том боловсролын байгууллага болсон. Тус сургууль 1700 орчим багштай, 11 факультетэд 21 мянга орчим оюутан, докторант, аспирант суралцаж 106 мэргэжлээр 26 чиглэлээр судалгаа явуулдаг ажээ.

Их сургуулийн албан ёсны цахим хаяг: https://en.ug.edu.pl/
Мажиногийн шугам

**Мажиногийн шугам** (франц. *la Ligne Maginot*) - Францын Цэрэг дайны сайд Андрэ Мажиногийн нэрээр нэрлэгдсэн, 1928-1940 онд Бельги, Люксембург, Герман, Швейцарь, Италитай хиллэдэг зурвасын дагуу тус улсын байгуулсан бэхлэлтийн шугам юм.

Хэдийгээр "шугам" хэмээх нэр нь харьцангуй нимгэн шугаман бэхлэлтийг илтгэж байгаа боловч энэ нь Германы хилээс хойд хэсэг хүртэл 20-25 км өргөн байсан. Энэ нь хилийн харуул, холбооны төв, явган цэргийн хоргодох байр, хаалт, их буу, пулемёт, танк эсэргүүцэх цэг, хангамжийн агуулах, дэд бүтцийн байгууламж, ажиглалтын цэг зэрэг хүчирхэг цэг, бэхлэлт, цэргийн байгууламжийн нарийн төвөгтэй системээс бүрдсэн байжээ. Эдгээр янз бүрийн байгууламжууд нь хамгийн хүнд зэвсэглэсэн дайралтаас бүрдсэн эсэргүүцлийн үндсэн шугамыг бэхжүүлсэн бөгөөд үүнийг цайз эсвэл том хамгаалалтын байгууламж гэж хэлж болно.

Энэ нь ихэвчлэн орон сууцны байшин мэт өнгөлөн далдалсан, хилийн ойролцоо хэдхэн метрийн зайд баригдсан, гэнэтийн дайралтаас сэрэмжлүүлэх, дайсны танкуудыг бэлтгэсэн тэсрэх бодис, хаалтуудаар саатуулах зорилгоор тоноглогдсон блок байшин, бат бөх нуувч бэхлэлтүүдээс бүрддэг байв.

Эдгээр нь толгод дээр байрладаг байсан тул эргэн тойрныхоо хянах боломжтой байв. Тэдний зорилго нь дайсны байршлыг тогтоох, их бууны шууд бус галыг чиглүүлэх, залруулах, дайсны эгзэгтэй ангиудын явц, байрлалын талаар мэдээлэх явдал байв. Эдгээр нь өндөр нарийвчлалтай оптик бүхий хуягласан цамхгуудаар тоноглогдсон, бусад бэхлэлтүүдтэй хээрийн телефон утас, утасгүй дамжуулагчаар холбогдсон том төмөр бетонон бункерууд юм.
Хөвгүүн, дэлхий хоёр

***Хөвгүүн, дэлхий хоёр*** () нь Але Абреугийн найруулсан 2013 оны Бразилын 3D хөдөлгөөнт кино юм. Винисиус Гарсиа, Фелипе Зилсе, Абреу, Лу Хорта, Марко Аурелио Кампос, Кассиус Ромеро нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Винисиус Гарсиа — Кука
* Фелипе Зилсе — Залуу хүн
* Але Абреу — Өвгөн
* Лу Хорта — Кукагийн ээж
* Марко Аурелио Кампос — Кукагийн аав
* Кассиус Ромеро — Нохой

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 

Ангилал:2013 оны кино
Ангилал:Бразилын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Виши

**Виши́** (франц. *Vichy* [viʃi]) —Парис хотоос зүүн өмнөд зүгт орших Ауверн-Рон-Альпийн нутгийн Аллиер аймагт байрладаг Францын 28 мянга орчим хүн амтай хот ба коммун юм. Эрт дээр үед Виши нь Бурбон хэмээх түүхэн аймагт харьяалагддаг байв. Нутаг дэвсгэрийн хувьд энэ нь Окситани хэмээх түүхэн бүс нутгийн захад байрладаг. 

Энэхүү Францын рашаан сувилалын газар нь Ромын эзэнт гүрний хаан Гай Диоклетианы үеэс алдартай байсан юм. 1940 онд энэ нь эрх мэдлээ маршал Филипп Петейнд шилжүүлж өгсөн Үндэсний Ассемблейн газар байсан бөгөөд дараа нь 1944 он хүртэл түүний тэргүүлсэн Засгийн газар байралсан газар байв (энэ засгийн газрыг Францын Виши дэглэм гэж нэрлэдэг байсан бөгөөд түүнийг дэмжигчид нь Вишиистууд гэгддэг болсон).

Виши хот нь Луар мөрөнд цутгадаг Аллиер голын эрэг дээр байрладаг. Тус нутгийн дундаж өндөр нь далайн түвшнээс дээш 263 метр юм.
Бонапартизм

**Бонапартизм** (франц. *Bonapartisme*) Наполеон Бонапарт болон түүний дагалдагчид, залгамжлагчдын үеэс үүссэн улс төрийн үзэл санаа юм. Энэ нэр томьёог Бонапарт болон түүний засаглалын хэв маягийг сэргээнэ гэж найдаж байсан хүмүүсийг хэлэхийн тулд явцуу утгаар ашиглаж ирсэн нэршил юм. Энэ утгаараа Бонапартист гэдэг нь 19-р зууны Франц дахь эзэнт гүрний улс төрийн бүлэглэлүүдэд идэвхтэй оролцож байсан, эсвэл тэдний үзэл санааг дэмжиж ирсэн хүнийг хэлдэг. Хэдийгээр Бонапартизм нь 1814 онд Наполеоны анхны уналтаар үүссэн боловч 1840-өөд он хүртэл сургаалын тодорхой байдал, нэгдмэл байдлыг олж аваагүй юм. Улс төрийн шинжлэх ухааны толь бичигт Бонапартизмийг "хувьсгалт нөхцөл байдлыг авторитар аргаар шийдвэрлэх бодлого" гэж тодорхойлсон байдаг. 

Энэ нэр томьёог улс төрийн шинжлэх ухаанд цэргийн удирдагчийн дарангуйлал төвлөрсөн улс, харьцангуй уламжлалт үзэл баримтлалтай онцгой өвөрмөу дүр төрхтэй удирдагч бүхий улс төрийн эрх мэдлийг ерөнхийлөн тодорхойлоход хэрэглэдэг байна.
Жэймс Кертис Хэпберн

**Жэймс Кертис Хэпберн** (1815 оны 3 сарын 13-аас 1911 оны 9 сарын 21) бол Америк улсын эмч, боловсролын зүтгэлтэн, орчуулагч, Христийн шашны номлогч байжээ. Япон хэлнээс латин үсэг рүү галиглах Хэпберний галигийн системийг зохиож, япон-англи толь бичгээр дамжуулан олон нийтэд түгээснээрээ алдартай.

## Намтар 
 дахь Хэпберний хөшөө]]
Хэпберн 1815 оны 3 дугаар сарын 13-нд Пеннсилвани мужийн Милтонд төрсөн. Принстон Их сургуульд сурч, магистрын зэрэг хамгаалсан бөгөөд дараа нь Пеннсилванийн Их сургуульд орж, 1836 онд эмнэлгийн магистр зэрэг авсан бөгөөд эмч мэргэжилтэй болсон. Өрнийн анагаах ухааныг дэлгэрүүлэхээр Хятадад явах шийдвэр гаргасан ч, Хар тамхины нэгдүгээр дайн болж, Хятадын боомтууд гадаадын иргэдэд хаалттай байсан тул Сингапурт хоёр жил саатажээ. 5 жил ажилласны дараа 1845 онд АНУ-д эргэн ирж Нью-Йорк хотод эмнэлгийн үйлчилгээ нээв.

1859 онд Хэпберн Америкийн Пресвитерианы номлогчдын байгууллагын харьяанд Японд эмчийн үүрэгтэй номлогчоор очжээ. 1859 оны аравдугаар сард Нагасакид анх ирснийхээ дараа удалгүй шинэчлэн нээгдсэн гэрээний боомт Ёкохама руу нүүж, 1861 оны дөрөвдүгээр сард Сокоожи сүмд анхны эмнэлгээ байгуулсан байна. Хэпберн анх Канагавад орших Жобүцүжи хэмээх хуучин, эвдэрхий сүмд амьдарч байв. Энэ сүм урьд нь Голландын консулын байр байжээ. Тэрээр гэрээний шинэ боомтод оршин суусан анхны христийн номлогч болсон юм. Хэпберний гэр бүл Жобүцүжид Голландын шинэчлэгдсэн сүмийн номлогч Сэмюэл Роббинс Брауны гэр бүлтэй хамт амьдарч байв. Тэд хурдан хугацаанд орон нутгийн гадаад иргэдийн хамт олонд уусан шингэсэн бөгөөд Хэпберн АНУ-ын консул Таунсэнд Харрисын хүндэт эмчээр томилогдсон юм.

1867 оны тавдугаар сард, олон жилийн турш туслахаар нь ажилласан Кишида Гинкоотой хамт Хэпберн япон–англи толь бичгийг хэвлүүлжээ. Уг толь бичиг нь Япон хэл сурах хүсэлтэй хүмүүст зориулсан стандарт гарын авлага болсон. 1886 онд гарсан толь бичгийн гурав дахь хэвлэлд, Хэпберн Япон үсгийг латин үсгээр бичих шинэ системийг нэвтрүүлсэн бөгөөд энэ нь “Япон үсгийг латин үсгээр бичих нийгэмлэг” (ローマ字会, роомажикай)-ээс боловсруулсан байв. Энэхүү системийг Хэпберний толь бичиг олон нийтэд түгээсэн учраас өнөөдөр “Хэпберний галигийн систем” гэдгээр хүмүүс мэддэг. Хэпберн бас Библийг япон хэл рүү орчуулахад хувь нэмэр оруулсан.

## Хожуу үе 
 Хэпберний танхим — Япон улсын Ёкохама хот]]

Хэпберн 1892 онд АНУ руу буцжээ. 1905 оны 3-р сарын 14-нд, Японы “Нар мандах одон”-гийн гуравдугаар зэргийн шагналаар шагнагдсан. Хэпберн уг хүндэт шагналыг хүртсэн хоёр дахь гадаад хүн болжээ.
1911 оны 9 дүгээр сарын 21-нд Нью-Жерси мужийн Ист Орэнж хотод 96 насандаа нас баржээ. Түүний шарилыг Орэнж хотын Роздейл оршуулгын газарт оршуулав.

## Хэвлэлүүд
* (first edition) 690pp 
*A Japanese and English dictionary: with and English and Japanese index (1867)
*Japanese-English and English-Japanese Dictionary (1881)
* (4th edition), 962pp (gives Japanese next to romaji)
*A Japanese-English and English-Japanese dictionary (1903)
* (2nd. ed. abridged), 1032pp (зөвхөн ромажи)

Ангилал:1911 онд өнгөрсөн
Ангилал:1815 онд төрсөн
Анатолий Добрынин

**Анатолий Добрынин** (орос. *Анато́лий Фёдорович Добры́нин,* 1919 оны 11-р сарын 16-нд Зөвлөлт Оросын Москва мужийн Красная Горка тосгонд төрсөн - 2010 оны 4-р сарын 6-нд Москва хотод нгас барсан) - Зөвлөлтийн төрийн зүтгэлтэн, 1962–1986 онуудад ЗХУ-аас АНУ-д суугаа Элчин сайд. ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны гишүүн (1971–1990), ЗХУ-ын КН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга (1986–1988). 1986-1988 онд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв Хорооны Олон улсын харилцааны хэлтсийн эрхлэгч. ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн депутат (1986-1989). ЗХУ-ын Социалист Хөдөлмөрийн баатар (1982).

Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ дахь ЗХУ-ын элчин сайд
Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Политехникийн Сургууль

Тэмасек Политехникийн Сургууль нь Сингапурын Боловсролын яамны харъяа дунд боловсролын дараах байгууллага, хууль зүйн зөвлөл юм. 1990 онд байгуулагдсан Тэмасек Политехникийн Сургууль нь хууль эрх зүй, дизайны хөтөлбөрүүдээрээ алдартай. Энэ нь Сингапур дахь хуулийн хөтөлбөрийг санал болгож буй анхны бөгөөд цорын ганц Политехникийн сургууль юм. Политехник нь хэрэглээний шинжлэх ухаан, бизнес, дизайн, инженерчлэл, хүмүүнлэгийн болон нийгмийн шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн чиглэлээр 36 бүтэн цагийн дипломын сургалтуудыг санал болгодог. 2018 онд оюутнууд нэг төхөөрөмжийг ашиглан UAV болон цахилгаан унадаг дугуйг хоёуланг нь амжилттай тэжээдэг Протон солилцооны мембран хүчний нэгжийг зохион бүтээсэн нь дэлхийд анхдагч гэж тооцогддог.
  Дизайны сургууль нь 2017-2024 оны хооронд Кровбар Авардсын "жилийн шилдэг институт" шагналыг 8 удаа авсан байдаг. Кровбар Авардс нь бүс нутгийнхаа сурагчдын төдийгүй дэлхий дахинаа байдаг институтуудыг хамруулдаг олон улсын тэмцээн юм. 2018 оны 2-р сарын 2-нд Сингапурын Сансар, технологийн холбооноос жил бүр зохиогддог Сингапурын сансрын сорилтын тэмцээнд Инженерийн сургуулийн Аэрокайн инженерийн дипломтой оюутнуудын баг алтан шагнал хүртлээ.
Шинэ Өмнөд Уэльсийн их сургууль

UNSW Сидней гэгддэг Шинэ Өмнөд Уэльсийн Их Сургууль (UNSW) нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотод төвтэй олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Энэ бол Австралийн эрдэм шинжилгээ, судалгааны чиглэлээр ажилладаг их сургуулиудын нэгдэл болох "Наймын бүлэг"-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг юм.

Шинэ Өмнөд Уэльсийн Их Сургууль (UNSW) нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотод байрладаг судалгааны улсын их сургууль юм. Тус сургууль нь Австралийн эрдэм шинжилгээ, судалгааны чиглэлээр ажилладаг их сургуулиудын нэгдэл болох "Наймын бүлэг"-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг юм.

1949 онд байгуулагдсан Шинэ Уэльсийн Их Сургууль нь судалгааны их сургууль бөгөөд дэлхийн судалгааны их сургуулиудын сүлжээ болох Universitas 21-ийн гишүүн юм. Энэ нь дэлхийн 200 гаруй их сургуультай олон улсын солилцоо, судалгааны хамтын ажиллагаатай. 

Тус их сургууль нь долоон факультетаас бүрддэг бөгөөд үүгээрээ бакалавр, магистр, докторын зэрэг олгодог. Гол кампус нь Кенсингтон хотын зүүн захад, Сиднейн бизнесийн төв дүүргээс (CBD) 7 километрийн зайд (4.3 миль) байрладаг. Бүтээлч урлагийн сургууль болох UNS W Art & Design (Урлаг, дизайн, архитектурын факультетэд) нь Пэддингтонд байрладаг бөгөөд дэд кампусууд нь Сиднейн CBD болон Рандвик, Куги зэрэг хэд хэдэн хотын захад байрладаг. Судалгааны станцууд Шинэ Өмнөд Уэльсийн муж даяар байрладаг.
Ангилал:Латин-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Аделаид их сургууль

**Аделаидын Их Сургууль** нь Өмнөд Австралийн Аделаидад байрлалтай улсын судалгааны их сургууль юм. Энэ их сургууль нь Австралийн 3 дахь хамгийн хуучны сургууль ба 1874 онд байгуулагдсан. Аделаид хотын төв дэх гол кампус нь Бонитон Халл шиг түүхийн мөн уран барилгын ач холбогдол бүхий элсэн чулуун барилгуудыг өөртөө багтаасан байдгаараа онцлог. 1881 онд Хатан хаан Викториягийн олгосон тунхаг бичгээр англи хэлээр ярьдаг дэлхийн эмэгтэй хүнд зэрэг олгодог хоёр дахь их сургууль болох боломжийг олгосон юм. Тус их сургуулийг Өмнөд Австралийн Хатан хааны урлагийн нийгэмлэгийн дэргэд Юнион коллеж үүсгэн байгуулж, анх институтын байранд судалгаа явуулж байсан. Мөн тэрхүү нийгэмлэг нь өмнөд Австралийн Технологийн Хүрээлэнгийн үүсгэгдсэн газар бөгөөл уул уурхай, аж үйлдвэрийн сургууль байв. Тус хүрээлэн нь дараа нь тус нийгэмлэгт байгуулагдсан Урлагийн сургуулиас гаралтай ахисан түвшний коллежтой нэгдэж, Доукинсийн хувьсгалын үеэр Өмнөд Австралийн Их сургууль болсон. Тухайн үед муж улсын их сургуулийн нийт хүн амын 3-4 нэгийг эзэлж байсан 2 их сургууль 2023 оны дундуур нэгдэхээр тохиролцсон. Ирээдүйн нэгдсэн их сургуулийг Аделаидын их сургууль гэж нэрлэж, өмнө нь их сургуулийн нэрээр нэрлэгдэж байсан бөгөөд нэгдсэн муж 2026 он гэхэд ашиглалтад орох төлөвтэй байна.

Ангилал:Австралийн их сургууль
Ангилал:Өмнөд Австрали
Ангилал:Аделаид
Ангилал:CS1 location test
Ангилал:Латин-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Австралийн Батлан Хамгаалах Академи

Австралийн Батлан Хамгаалах Академи (ADFA) нь Австралийн Хааны Тэнгисийн цэргийн хүчин (RAN), Австралийн арми, Австралийн Хатан хааны Агаарын цэргийн хүчин (RAAF) дахь Австралийн Батлан хамгаалах хүчний бага офицерүүд болон төрөл бүрийн улс орны олон улсын дадлагажигч офицеруудад цэргийн болон эрдэм шинжилгээний боловсрол олгодог гурван албатай цэргийн академи юм. 2016 онд тус академи бакалаврын ангидаа иргэний оюутнуудыг авч эхэлсэн. ADFA-ийн тодорхойлсон зорилго нь "Австралийн Батлан хамгаалах хүчинд (ADF) офицерт шаардагдах зан чанар, оюун ухаан, ур чадварыг эзэмшсэн дээд боловсролтой төгсөгчдийг хангах замаар Австралид үйлчлэх" юм. 

1986 онд ADFA нээгдэж, ахлагч, офицер курсантуудад цэргийн болон дээд боловсролын боловсрол олгож эхэлсэн. 2003 оны сүүлээр Австралийн Батлан хамгаалах яам Шинэ Өмнөд Уэльсийн Их Сургуультай ADFA-ийн дэргэдэх Их Сургуултийн коллежийг ажиллуулах өөр гэрээ байгуулсан. ADFA-ийн академик боловсролыг Шинэ Уэльсийн Их Сургууль удирдан явуулдаг бөгөөд диплом, дэд диплом, бакалавр, магистр, докторын зэрэгт олгодог.
Баруун Сиднейн Их Сургууль

Баруун Сиднейн Их Сургууль нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотын баруун хэсэгт байрладаг Австралийн судалгааны улсын их сургууль юм. Одоогийн байдлаар тус их сургууль нь 1989 онд Непийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай коллеж болон Хоксбери хөдөө аж ахуйн коллежийн нэгдэл бүхий нэгдсэн сүлжээний их сургууль хэлбэрээр байгуулагдсан. 2001 онд Баруун Сиднейн Их Сургуулийг холбоо гэхээсээ илүү олон кампус бүхий нэг их сургууль болгон өөрчилсөн. 2013 онд Баруун Сиднейн их сургууль нь Австралийн нэр хүндтэй судалгааны зөвлөлөөс 18 судалгааны төсөлд зориулан 5.8 сая гаруй долларын буцалтгүй тусламж авч, Австралийн 40 их сургуулиас 11-т оржээ. Тус их сургууль нь "Харилцаа холбоо, хэвлэл мэдээлэл, сэтгүүлзүйн салбарын аливаа асуудалд анхаарлаа хандуулсан эсээ, судалгааны тайлан"-г нийтэлдэг онлайн сэтгүүл болох Global Media Journal-ийн Австралийн хэвлэлийг гаргадаг. Анхны хэвлэл нь 2007 онд хэвлэгдэж байсан.
    Тус их сургууль нь дэлхийн шилдэг 301-315, Австралид 21-р байранд жагссан бол 2024 оны Times Higher Education World University Rankings-ийн дагуу нөлөөллийн хэмжээгээрээ дэлхийд 1-рт оржээ.
Фредерик Форсайт

**Фредерик Форсайт** (англи. *Frederick McCarthy Forsyth*; 1938 оны 8-р сарын 25-нд Английн Кент мужийн Эшфорд хотод төрсөн—2025 оны 6-р сарын 9-нд нас Английн Ба́кинхемшир хотод нас барсан) — английн зохиолч, сэтгүүлч, кино зохиолч. 20 орчим жил Их Британий тагнуулын Ми-6 байгууллагын ажилтан байсан. 

## Намтар 
Фредерик Форсайт 1938 онд Английн зүүн өмнөд хэсэгт орших Кент мужийн Эшфорд хотод төрсөн. Тусгай Тунбридж Уэллс улсын сургууль болон Испанийн Гранадагийн их сургуульд боловсрол эзэмшсэн.

1956-1958 онд тэрээр зохиолч болохоосоо өмнө Их Британий Хатан хааны нисэх хүчинд алба хаасан.

1960-аад онд Парис дахь Ройтерс агентлагийн сурвалжлагчаар ажиллаж эхэлсэн байна.  1967-1968 оны Нигерийн иргэний дайныг сурвалжилж байжээ. Энэ үеэс Их Британий тагнуулын Ми-6 байгууллагтай хамтран ажиллаж эхэлсэн байна. 

Зүүн Берлин дэх Ройтерс агентлагийн товчоог удирдаж байсан бөгөөд Берлин, Парис, Праг хотуудад сурвалжлагчаар ажилласан байна. Праг хотод тэрээр Чехословакийн мэдээллийн агентлагтай хамтран ажиллаж, Чехословакийн Ерөнхийлөгч Людвик Свободатай ярилцлага хийж байжээ. 

Фредерик Форсайтын бичсэн номууд 70 сая гаруй хувь борлогдож, 30 гадаад хэлээр орчуулагдаж байжээ. Зохиолч зохиолоо бодит байдалд нийцүүлэхэд маш их анхаардаг байсан. Түүний олон зохиолуудаар кино хийсэн. 

## Бүтээлүүд 
Түүнийг "Шарын өдөр" -*The Day of the Jackal* (1971), "Одессын хэрэг"-*The Odessa File* (1972), "Дөрөвдүгээр протокол" -*The Fourth Protocol* (1984) , "Дайны ноход"-*The Dogs of War* (1974), "Чөтгөрийн хувилбар"-''The Devil's Alternative* (1979) , "Бурханы нударга"-*The Fist of God* (1994), "Икон"-*Icon* (1997), "Ахмад дайчин"-*The Veteran*, "Өшөө авагч"-*Avenger* (2003), "Афган"-*The Afghan*  (2006), "Кобра"-*The Cobra* (2010), "Аллагын жагсаалт" -*The Kill List'' (2013) зэрэг триллер зохиолуудаараа алдартай.
TikTok

**TikTok** (Хятадад **Douyin** гэж нэрлэдэг) нь богино хэмжээний видео нийтлэх үндсэн үүрэг бүхий вэбсайт юм. Үүнийг 2016 оны 9-р сарын 20-нд Хятадын ByteDance компани бүтээсэн. 

TikTok ашиглалтад орсноосоо хойш контент бүтээгчид болон нөлөөлөгчдийг шинэ үзэгчидтэй холбохын тулд зөвлөмжийн алгоритмуудыг ашиглан дэлхийн хамгийн алдартай сошиал медиа платформуудын нэг болсон. 2020 оны 4-р сард TikTok дэлхий даяар гар утасны таталт хоёр тэрбум давжээ.   

## Эшлэл 
Ангилал:IOS программ хангамж
Ангилал:Андройд программ хангамж
Америкийн Хоол зүйн Хүрээлэн

Америкийн хоолны институт (CIA) нь Нью-Йоркийн Хайд Парк дахь үндсэн кампус, Калифорни мужийн Сент-Хелена, Напа дахь салбар кампустай хувийн хоолны сургууль юм. Сан Антонио, Техас, болон Сингапур. АНУ-д хоолны урлагийг анхлан заадаг тус коллеж нь аспирант, бакалавр, магистрын зэрэг олгодог бөгөөд Америкийн хоолны холбооны мэргэшсэн мастер тогооч нарын хамгийн олон ажилтантай. Тагнуулын төв газар нь зочлох үйлчилгээний салбарын мэргэжилтнүүдэд тасралтгүй боловсрол олгохоос гадна бага хурал, зөвлөх үйлчилгээ үзүүлдэг. Тус коллеж нь мэргэжлийн бус хүмүүст зориулсан амралт чөлөөт цагийн хичээлүүдийг санал болгодог. Тус коллеж нь АНУ-ын дөрвөн кампус дээрээ оюутнуудын ресторан ажиллуулдаг. Америкийн хоолны институт нь Сингапурын Технологийн дээд сургууль, Темасек Политехникийн сургуультай хамтран зочлох үйлчилгээ, аялал жуулчлал эсвэл хоолны урлагийн чиглэлээр диплом авсан Политехникийн их сургуулийн төгсөгчдөд зориулан Сингапурт Хоолны урлагийн менежментийн чиглэлээр бакалаврын зэрэг олгох хөтөлбөрийг явуулдаг. Темасек Политехникийн сургууль болон Тагнуулын төв газар 30,000 хавтгай дөрвөлжин фут (2,800 м2) талбай бүхий боловсролын байгууламжийг гурван сургалтын гал тогоо бүхий хөтөлбөрүүдийг байршуулсан.

Тус коллеж нь бакалавр, бакалаврын зэрэг олгох, мөн магистрын зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Хамтрагч болон бакалаврын хөтөлбөр бүр нь ТТГ-аас зөвшөөрөгдсөн хүнсний үйлчилгээний газарт 15 долоо хоногийн турш дадлага хийх шаардлагатай.
CU

**CU** (Солонгос: 씨유) нь BGF Retail компанийн эзэмшиж, ажиллуулдаг Өмнөд Солонгосын сүлжээ дэлгүүр юм. Энэ нь FamilyMart-ын Өмнөд Солонгос дахь франчайзын лицензийн хугацаа дууссаны дараа байгуулагдсан. 2025 оны байдлаар тус сүлжээ Өмнөд Солонгос даяар 18,000 гаруй дэлгүүртэй.

## Түүх 
1990 онд Богванг групп Өмнөд Солонгост дэлгүүр нээхээр FamilyMart-тай лицензийн гэрээ байгуулжээ. Өмнөд Солонгост анхны FamilyMart 1990 оны 10-р сард нээгдсэн. Сүлжээ тогтвортой өсөлттэй байсан бөгөөд 2003 онд 2000, 2010 он гэхэд 5000 дэлгүүрт хүрчээ. 

FamilyMart 2012 оны 6-р сарын 8-нд албан ёсоор нэрээ BGF Retail болгон өөрчилсөн бөгөөд дараа нь "CU" хэмээх шинэ конвенийн дэлгүүрээ худалдаанд гаргахаа зарлав. Өмнөд Солонгосын FamilyMart нь 2012 оны 8-р сарын 1-нд шинэ нэрээр анхны дэлгүүрээ нээснээр албан ёсоор CU болгон өөрчилсөн.

### Монголд 
CU нь 2018 онд Монголын зах зээлд анх орж ирсэн бөгөөд 2025 он гэхэд нийт 363 дэлгүүр нээгээд байна. CU нь нийслэлийн хэмжээнд 124 дэлгүүртэй Солонгосын өөр нэгэн сүлжээ сүлжээ болох GS25-тай өрсөлддөг.

## Эшлэл 
Ангилал:1990 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын жижиглэн худалдааны аж ахуйн нэгж
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жижиглэн худалдааны аж ахуйн нэгж
Темасек политехник

Тэмасек Политехникийн Сургууль нь Сингапурын Боловсролын яамны харъяа дунд боловсролын дараах байгууллага, хууль зүйн зөвлөл юм. 1990 онд байгуулагдсан Тэмасек Политехникийн Сургууль нь хууль эрх зүй, дизайны хөтөлбөрүүдээрээ алдартай. Энэ нь Сингапур дахь хуулийн хөтөлбөрийг санал болгож буй анхны бөгөөд цорын ганц Политехникийн сургууль юм. Политехник нь хэрэглээний шинжлэх ухаан, бизнес, дизайн, инженерчлэл, хүмүүнлэгийн болон нийгмийн шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн чиглэлээр 36 бүтэн цагийн дипломын сургалтуудыг санал болгодог. 2018 онд оюутнууд нэг төхөөрөмжийг ашиглан UAV болон цахилгаан унадаг дугуйг хоёуланг нь амжилттай тэжээдэг Протон солилцооны мембран хүчний нэгжийг зохион бүтээсэн нь дэлхийд анхдагч гэж тооцогддог.

  

  Тэмасек Политехникийн Сургууль нь Сингапурын Боловсролын яамны харъяа дунд боловсролын дараах байгууллага, хууль зүйн зөвлөл юм. 1990 онд байгуулагдсан Тэмасек Политехникийн Сургууль нь хууль эрх зүй, дизайны хөтөлбөрүүдээрээ алдартай. Энэ нь Сингапур дахь хуулийн хөтөлбөрийг санал болгож буй анхны бөгөөд цорын ганц Политехникийн сургууль юм. Политехник нь хэрэглээний шинжлэх ухаан, бизнес, дизайн, инженерчлэл, хүмүүнлэгийн болон нийгмийн шинжлэх ухаан, мэдээллийн технологийн чиглэлээр 36 бүтэн цагийн дипломын сургалтуудыг санал болгодог. 2018 онд оюутнууд нэг төхөөрөмжийг ашиглан UAV болон цахилгаан унадаг дугуйг хоёуланг нь амжилттай тэжээдэг Протон солилцооны мембран хүчний нэгжийг зохион бүтээсэн нь дэлхийд анхдагч гэж тооцогддог.Дизайны сургууль нь 2017-2024 оны хооронд Кровбар Авардсын "жилийн шилдэг институт" шагналыг 8 удаа авсан байдаг. Кровбар Авардс нь бүс нутгийнхаа сурагчдын төдийгүй дэлхий дахинаа байдаг институтуудыг хамруулдаг олон улсын тэмцээн юм. 2018 оны 2-р сарын 2-нд Сингапурын Сансар, технологийн холбооноос жил бүр зохиогддог Сингапурын сансрын сорилтын тэмцээнд Инженерийн сургуулийн Аэрокайн инженерийн дипломтой оюутнуудын баг алтан шагнал хүртлээ.
Ангилал:Сингапурын боловсрол
Ангилал:Малай-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Ангилал:Хятад-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Telegram

**Telegram** (эрт. грек. τῆλε —алс хол, γράμμα —бичлэг) — кроссплатформ бүхий мессенжер. 2013 онд Павел Дуров болон ах Николай Дуров нар үүсгэн байгуулагчид нь юм. 

Энэхүү програм нь текст, дуут болон видео дүрстэй мессеж, мөн олон форматын хавсралт зураг, гэрэл зураг, файл солилцох боломжийг олгодог. Мөн аудио болон видео дүрст дуудлага хийх, хурал, шууд нэвтрүүлэг зохион байгуулах, хязгааргүй тооны файл хадгалах боломжтой бөгөөд суваг (микроблог) удирдан хөтлөх, робот буюу бот үүсгэх, ашиглах боломжийг олгоно. Telegram программуудыг Android, iOS, Windows, macOS болон Linux үйлдлийн системд ашиглах боломжтой.

Telegram бол Европ, Ази, Африкийн зарим оронд хамгийн алдартай шуурхай мессежийн програм юм. Павел Дуровын хэлснээр, 2023 оны эхээр Telegram WhatsApp-ийн дараа дэлхийн хоёр дахь хамгийн их хэрэглэгдэж байгаа мессенжер болжээ. 2024 оны 7-р сарын байдлаар Telegram сар бүр 950 сая гаруй идэвхтэй хэрэглэгчтэй бөгөөд хэрэглэгчдийн тоогоор Энэтхэг улс тэргүүлж байна. 2025 оны 3-р сарын байдлаар 1 тэрбум давсан хэрэглэгчидтэй болсон Telegram серверүүд дэлхий даяар хэд хэдэн дата төвд байрладаг бөгөөд төв байр нь Арабын Нэгдсэн Эмират улсын Дубай хотод байрладаг.

Интернэтийн орчин дахь эрх чөлөөний төлөө идэвхтэй тэмцэж байгаа Павел Дуров Telegram мэдээллийн нууцлалыг өндөр түвшинд хадгалдаг гэж мэдэгджээ. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн тооцоогоор ийм нууцлалын бодлого нь террористууд, хэт даврагчид, луйварчид, зэвсгийн болон хар тамхины наймаачдыг Telegram руу ихэд татсан байна. Surfshark-ийн мэдээлснээр Telegram-ыг 31 улсад дээрх байдлаас шалтгаалж түр болон бүрмөсөн хаагаад байгаа юм. Telegram дахь зохион байгуулалттай гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтын дүнд 2024 онд Францад Павел Дуровыг яллах үндэслэл болжээ.


Ангилал:2013 оны програм хангамж
Ангилал:Шуурхай зурвас илгээлт
Ангилал:2013 онд байгуулагдсан
Ангилал:iOS программ хангамж
Ангилал:Линукс программ хангамж
Ангилал:Харилцааны программ хангамж
Ангилал:Оросын шинэ бүтээл
Гламур (сэтгүүл)

***Glamour*** нь Нью Йорк хотод төвтэй Condé Nast Publications-аас эрхлэн гаргадаг эмэгтэйчүүдийн олон улсын онлайн сэтгүүл юм. Анх ***Холливудын Гламур*** нэртэй байсан. 1939-2019 он хүртэл Glamour нь хэвлэмэл сэтгүүл байв. Захиалагчдын тоо багассан тул *Гламур сэтгүүл* 2019 оны 1-р сараас хойш дахин хэвлэгдээгүй байна.

## Түүх 
1943 оны 8-р сард сэтгүүл нэрээ *"Glamour"* болгон өөрчилсөн бөгөөд *"ажилтай бүсгүй" гэсэн дэд гарчигтай хэвлэгджээ*.  Энэ үедээ тухайн үеийн ихэнх сэтгүүлээс илүү том хэмжээтэй хэвлэгдсэн байв. *Charm*, Street & Smith сэтгүүл нь 1941 онд хэвлэгдэж эхэлсэн бөгөөд хожим нь "Ажилч эмэгтэйчүүдэд зориулсан сэтгүүл" гэсэн дэд гарчигтай болж 1959 онд *Glamour* сэтгүүлд нэгтгэгдсэн.

*Glamour сэтгүүл* нь 1968 оны 8-р сард коллежийн дугаарынхаа нүүрэнд Катити Кирондэгийг гаргаснаар  Африк гаралтай Америк бүсгүйг нүүрэндээ нийтэлсэн анхны эмэгтэйчүүдийн сэтгүүл болсон.

Тус сэтгүүл 1990 оноос хойш жил бүр " Оны шилдэг эмэгтэйчүүд"-ийг шалгаруулах ёслолыг зохион байгуулсаар ирсэн.

2018 оны 1-р сарын 8-нд CNN-ийн Сошиал медиа ба хөгжиж буй хэвлэл мэдээллийн албаны дарга байсан Саманта Барри *Glamour* сэтгүүлийн ерөнхий редактор болно гэж зарлав.

2018 оны 11-р сард *Glamour нь* дижитал хэлбэрээр сэтгүүлээ гаргахад анхаарахаар болж 2019 оны 1-р сард сүүлийн хэвлэмэл дугаараа гаргах тухай зарлав.

2023 онд сэтгүүлийн нүүрэнд жирэмсэн трансжендер эр Логан Браун гарсан.

## *Гламур Коллежийн Шилдэг Эмэгтэйчүүдийн Шагнал* 
Сүүлийн 56 жилийн турш тус сэтгүүл жил бүр коллежийн шилдэг арван эмэгтэйчүүдийг шалгаруулж  жагсаалт гаргадаг. Эхэндээ тус жагсаалтыг Америкийн коллежуудын хамгийн загварлаг оюутнууд бүрдүүлдэг байсан ч хичээлийн амжилт, олон нийтийн ажил, карьерын зорилго гэх мэт ангиллыг гол шалгуураа болгон өөрчилсөн. Жил бүр хэдэн зуун коллежийн оюутнууд тус жагсаалтад багтахаар өргөдөл гаргадаг. Сүүлд Марта Стюарт, Дайан Сойер, Свати Миа Сайни нар жагсаалтад багтжээ.

## Гламур Оны *шилдэг* эмэгтэй шагнал 
Тус сэтгүүл жил бүрийн намар олны анхаарлын төвд байгаа эмэгтэйчүүдийг шалгаруулж "Гламур, Оны *шилдэг* эмэгтэй" шагналыг гардуулдаг.
Ангилал:Сэтгүүл
Vanity Fair (сэтгүүл)

***Vanity Fair*** бол алдартай соёл, загвар, цаг үеийн асуудлаар АНУ-ын Конде Настаас сар бүр хэвлэн гаргадаг сэтгүүл юм.

*Vanity Fair* -ийн анхны хувилбар 1913-1936 онд хэвлэгдсэн. 1983 онд Конде Наст сэтгүүлийг авсны дараа уг хувилбар дахин сэргэсэн. Vanity Fair-д одоогоор тус сэтгүүлийн олон улсын таван хэвлэл багтдаг. Олон улсын хэвлэлд Нэгдсэн Вант Улс (1991 оноос хойш), Итали (2003 оноос хойш), Испани (2008 оноос хойш), Франц (2013 оноос хойш), Мексик (2015 оноос хойш) нар багтдаг. 

**Түүх**

***Хувцаслалт ба Vanity Fair*** 

Condé Montrose Nast 1913 онд эрэгтэй загварын *Dress* сэтгүүлийг худалдаж авсан. Тэрээр *"Хувцаслалт ба Vanity Fair"* болгон сэтгүүлийн нэрийг өөрчилж, 1913 онд дөрвөн дугаараа хэвлүүлжээ. Энэ нь 1920-иод он хүртэл үргэлжлэн хөгжиж байв. Гэвч Их хямралын нөлөөгөөр зар сурталчилгааны орлого нь буурчээ.  Конде Наст 1935 оны 12-р сард *Vanity Fair сэтгүүлийг* 1936 оны 3-р сарын дугаараас эхлэн *Vogue* -д (156,000 ширхэг) нэгтгэх тухай зарлав. Vanity Fair сэтгүүл 2008 онд үүсгэн байгуулагдсны 95 жилийн ойгоо, дахин хэвлэгдсэнийхээ 25 жилийн ойг тэмдэглэсэн. Лондон дахь Үндэсний хөрөг галерей сэтгүүлийн гэрэл зургийн дурсгалыг тэмдэглэн "Vanity Fair хөрөг, 1913-2008" нэртэй үзэсгэлэн гаргаж, энэхүү үзэсгэлэн нь цаашлаад Эдинбург дахь Шотландын үндэсний хөрөг зургийн галерей, Лос Анжелес мужийн урлагийн музей, Австралийн Канберра дахь Үндэсний хөрөг зургийн галерейд тавигдсан. Vanity Fair: The Portraits хэмээх ойн тусгай дугаар, хатуу хавтастай ном 2008 оны намар хэвлэгдсэн.

Ангилал:Сэтгүүл
Hello! (сэтгүүл)

***Hello!*** нь алдартнуудын мэдээ, олон нийтийн сонирхлыг татсан мэдээгээр дагнасан Их Британийн долоо хоног тутмын сэтгүүл бөгөөд Испанийн Hola! долоо хоног тутмын сэтгүүлийн хэлбэрийг дууриалган 1988 оны 5-р сарын 21-нд хэвлэгдэн гарсан. Сэтгүүлд ихэвчлэн язгууртнууд, алдартнууд, хааны гэр бүлийн гишүүдийг онцолдог. 2022, 2023 онуудад дараалсан 21 хэвлэлд Уэльсийн гүнж Кэтринийг онцолсон нь түүний редакцийн гол чиглэлийг харуулж байна.

## Хэвлэлүүд 
*Hello!* сэтгүүлийг 1988 онд Испанийн Hola! сэтгүүлийн эзэмшигч, ТУЗ-ын дарга Эдуардо Санчес Жунко хэвлэн гаргаж эхэлсэн. 1944 онд эхнэр, нөхөр болох Антонио Санчес Гомес, Мерседес Жунко Калдерон нар Hola! сэтгүүлийг бүтээжээ.

2006 онд Rogers Media нь *Hello!* *Канад сэтгүүлийг эхлүүлсэн*. 2007 онд Мадрид дахь оффис Канадын салбарт зориулж шинэ зохион байгуулалтад орж, менежментээ өөрчилсөн. 

2019 онд St. Joseph Communications *Hello!* *Канад* болон *Chatelaine*, ''Maclean's* гэх мэт Канадын бусад сэтгүүлүүдийн хэвлэлийн эрхийг авсан.

*Hello!* *Тайланд'' 2006 оны 3-р сард гарсан ба 21 болон түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүдэд зориулсан Тайланд амьдралын хэв маягийн тухай сэтгүүл юм. Сэтгүүл нь хааны гэр бүлийн тухай, алдартнууд, энтертайнмент салбарын мэдээг голчлон онцолдог. 2006 онд хэвлэлт нь 300,000-д хүрч, 2017 онд улсын хэмжээнд 100,000 хувь хэвлэгдсэн.

## Шагнал 
* 2005, Олон улс даяар хэвлэгдсэн Их Британийн сэтгүүлийн ялагч
* 2004 оны **PPA** - Оны шилдэг борлуулалттай сэтгүүлийн ялагч
* 2002 **PPA** – Олон улсын оны шилдэг сэтгүүл, ялагч
* 1999 **BSME Awards**, Олон улсын шилдэг сэтгүүл, ялагч.
* 1996 **The Press Circulation Awards** - Оны шилдэг  сэтгүүл, богино жагсаалтад багтсан
* 1995 **Олон улсын хэвлэлийн лавлах** - Эдуардо Санчес Жункогийн олон улсын хэвлэлийн шагнал
* 1992 **The Press Circulation Awards** – Шилдэг борлуулалттай сэтгүүл, эцсийн шатанд шалгарсан
** **Хэвлэл мэдээллийн долоо хоногийн хэвлэлийн зар сурталчилгааны шагнал** - Оны шилдэг сэтгүүл, ялагч
** **The Publisher** – Шилдэг сэтгүүлийн нүүр, ялагч
** **PPA** - Оны шилдэг хэрэглэгчийн сэтгүүл
* 1991 **The Press Circulation Awards** – Шилдэг борлуулалттай сэтгүүл, ялагч
* 1990 **PPA** - Оны шилдэг хэрэглэгчийн сэтгүүл, ялагч
** **Хэвлэл мэдээллийн долоо хоногийн зар сурталчилгааны шагнал** - Оны шилдэг хэрэглэгчийн сэтгүүл, ялагч

Ангилал:Сэтгүүл