open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Базарын Ширэндэв

**Базарын Ширэндэв** (1912 онд 5 дугаар сарын 15-нд Сайн ноён хан аймгийн Далайчонхор вангийн хошуу, өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Шинэ-Идэр сумын нутагт "Цохиот" хэмээх газар төрсөн–2001 онд нас барсан) - Монгол улсын нэрт эрдэмтэн, түүхч, төр нийгмийн зүтгэлтэн хүн байв.  1961 онд академич цол хүртэж, 1997 онд Монгол Улсын "Хөдөлмөрийн баатар" цол хүртсэн. 

## Гэр бүл 
Эцэг нь Гандангийн Базар, эх нь Цэрэндулам гэж хүмүүс байжээ. Өвөг эцэг Гандан, эцэг Базар, эх Цэрэндулам, эхнэр Зинаида Журавлева, хүү В.В.Волков, Баяр, охин Татьяна
## Намтар 
Бага 7 насандаа  Нүхтийн хүрээнд шавилан суусан. 

1924-1930 онд Цэцэрлэг хотын тэнхимийн сур­гуульд сурсан. 

1929-1930 онд Цэцэрлэг мандлын аймгийн  Хөдөө аж ахуйн түр сургууль,

1930-1932 онд  Намын сургууль,

1932-1937 онд ЗХУ-ын Улаан-Үд хотод Монгол рабфак төгссөн, 

1937-1941 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотын Багшийн дээд сургууль,

1944-1948 онд МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга.

1949 онд ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахиныг судлах хүрээлэнгийн аспирантур, 1960 онд докторантурыг тус тус төгссөн.

Ph.D. хамгаалсан сэдэв, он: “Монгол орон дахь ардын хувьсгал, БНМАУ байгуулагдсан нь ”М.,1954

D. Sc. хамгаалсан сэдэв, он: “XIX-XX зууны зааг дахь Монгол улс”М.,1960

1954-1957 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн нэгдүгээр орлогч дарга.  

1962-1981 онд БНМАУ-ын ШУА-ийн Ерөнхийлөгч.

1940 онд Б.Ширэндэв Зөвлөлтийн иргэн Зинаида Алексеев­на Журавлёва -тай гэрлэсэн.

Б.Ширэндэв нь БНМАУ-ын  Засгийн газар, МАХН-ын Төв Хороонд удирдах алба хашиж, Улсын Их сургуулийн захирал, Ардыг Гэгээрүүлэх яамны сайд, Шинжлэх ухаан дээд боловсролын хүрээлэнгийн дарга, ШУА-ийн ерөнхийлөгчийн албан тушаалд 40 жил ажиллаж, Монголын нийгмийн  хөгжил, гэгээрэл боловсрол, шинжлэх ухааны салбарт үнэт хувь нэмэр оруулсан удирдагч, чадварлаг зохион байгуулагч. МАХН-ын Төв Хороо, Төв Хорооны УТТ-ны орлогч, жинхэнэ гишүүн, Улсын Бага хурлын гишүүн, АИХ-ын 10 удаагийн депутат, АИХ-ын орлогч даргаар ажиллаж байсан. 

2001 оны 3-р сарын 8-нд өвчнөөр нас баржээ.

## Бүтээл 
Б.Ширэндэв  “БНМАУ-ын түүх”-ийн  нэг  ба гурван ботийг туурвих ажлыг удирдаж, Монголын  шинжлэх ухаан,  түүх, соёл, намтар судлал, утга зохиолын салбарт 300 гаруй бүтээл туурвисан эрдэмтэн. Тэрээр 1921 оны хувьсгалын түүхийн сэдвээр дэд эрдэмтэн, докторын зэрэг хамгаалж, “Монголын ардын хувьсгал” бүтээлээрээ Төрийн шагнал хүртжээ. ЗСБНХУ, БНСЧСУ, БНАГУ, БНБАУ, БНПАУ-ын ШУА-ийн Хүндэт ба гадаад гишүүн, Английн Лидсийн Их сургуулийн утга зохиолын Хүндэт доктор цол хүртсэн.

## Шагнал, олсон цол
* 1966 он — Монгол улсын төрийн шагнал
* 1991 он — Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
* 1995 он — Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар

## Эх сурвалж
* ШУА-ийн эрдэм шинжилгээний төв номын сан. Базарын Ширэндэв
* shirendev.blog.gogo.mn. Академич Б.Ширэндэвийн 100 жилийн ойд

Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн ректор
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Шинэ-Идэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Лхүнрэвийн Даваадорж

**Лхүнрэвийн Даваадорж** гэж 1948 онд 22 насандаа Монгол улс (БНМАУ) , Хятад улс (ДИУ) хоёрын хилийн маргаантай байсан 1940-оод онд Баруун хилийн хамгаалалтд удаа дараа оролцож, тухай бүрт нь үүргээ чадварлаг биелүүлж байсан бөгөөд Байтаг Богдын хилийн мөргөлдөөнд казахын дээрэмчидтэй тулалдаж яваад  эрэлхэгээр байлдан амь үрэгдээд Монгол улсын баатар цолоор нэхэн шагнагдсан хүн юм.

## Бага нас
Даваадорж Хөвсгөл аймгийн Бүрэн сум, одоогийнхоор мөн аймгийн Төмөрбулаг сумын нутаг Эрчимийн нурууны Донхорын эх хэмээх газар ганц бие эмэгтэй Аюушийн хүү болон төржээ. Хоёр сартайдаа Лхүнрэв малчныд өргөгдөж, бага насаа Дэлгэрмөрөний хөвөөнд хонь мал хариулж, аав ээждээ туслан өнгөрүүлжээ. 

## Хилчин
20 настай Даваадорж 1946 онд эр цэргийн албанд мордож, Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагааны отрядад алба хааж байгаад баруун хилийн байдал хүндрэхэд Ховд аймгийн Алтай сумын Буданчийн хөх толгойн хилийн заставт очжээ. Энэ хугацаанд Даваадорж хилчин хөнгөн пулемётын наводчик болсон байв. 1948 оны 7–р сарын 6-наас цугласан Хятадын 150 гаруй цэрэг болон Казахын дээрэмчид тодорхой бус шалтгаанаар Монгол улсын хилийг сэтлэн дайрахад арваадхан байсан Монголын хилчид амиа тавин эцсийн мөч хүртэл эрэлхэгээр тулалджээ. Тэр тулалдаанаас төрөн гарсан баатруудаас Монгол улс (БНМАУ)-ын баатар цолыг Баянбалын Тэгшээ, Лхүнрэвийн Даваадорж хоёрт 1949 нэгдүгээр сарын 28-нд, Бэгзийн Гиваанд 1971 оны 10 сарын 13-нд нэхэн олгожээ.

## Баатрын дурсгал
* Хөвсгөл аймгийн төв талбайг Даваадоржийн талбай гэж саяхныг хүртэл нэрийдэж байсан.
* Дээрх төв талбайн голд 1968 онд Даваадоржийн хөшөө босчээ. Саяхан буулгагдсан.
* 1998 онд анх алба хаасан  Сүхбаатар аймаг дахь Эрдэнэцагааны отрядын Тэрэгтийн застав түүний нэрэмжит болсон.

## Эх сурвалж 
* Лхүнрэвийн Даваадорж
* Зоригт хилчин Улсын баатар Л.Даваадорж

Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:Төмөрбулагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Хуягт тулааны тэрэг V барс

**Хуягт тулааны тэрэг V „Ирвэс“**  нь германы дунд танкийг 1942 онд MAN AG компани зохион бүтээсэн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1943 оноос дайн дуустал 5976 ширхгийг үйлдвэрлэн армийн зэвсэглэлд авсан.

Ангилал:Вермаxтын гинжит тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Байлдааны танк
Ангилал:Дунд танк
Шерман танк

**М4 Шерман** () буюу Шерман танк нь АНУ-ын дунд ангиллын үндсэн танкаар  Дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцжээ. Шерман дунд танкийг 1940 онд зохион бүтээж, 1941 оноос эхлэн олноор үйлдвэрлэсэн бөгөөд АНУ-ын армийн зэвсэглэлд 1955 он хүртэл байсан ба үйлдвэрлэсэн тоогоороо Оросын Т-34 танкийн дараа ордог байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1942 оноос дайн дуустал 49,234 ширхгийг үйлдвэрлэн армийн зэвсэглэлд авсан.

## Цахим холбоос 
Ангилал:АНУ-ын зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгслийн төрөл
Ангилал:Байлдааны танк
Ангилал:Дунд танк
Ангилал:Солонгосын дайн
Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл
Черчиль танк

**PMk IV (A22)** буюу товчоор Черчиль гэж нэршсэн Их Британийн хүнд танкийг Harland and Wolff (A20)/ Vauxhall Motors (A22) компаниуд зохион бүтээсэн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1941 оноос дайн дуустал 7,368 ширхгийг үйлдвэрлэн армийн зэвсэглэлд авсан бөгөөд Их Британийн армийн зэвсэглэлд 1941–1952 онд байсан түүхтэй.

## Цахим холбоос 
* *www.wwiivehicles.com* 

Ангилал:Британийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Хүнд танк
Ангилал:Байлдааны танк
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгслийн төрөл
Ангилал:Солонгосын дайн
Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн британийн зэвсэгт хүчний түүх
Чи-Ха танк

буюу товчоор **Чи-Ха** гэж алдаршсан Японы дунд танкийг 1936 онд зохион бүтээсэн байна. Энэ танкийг 1938-1943 онуудад нийтдээ 1,162 ширхгийг үйлдвэрлэн Японы эзэн хааны армийн зэвсэглэлд авсан. Энэ дунд танк нь Хятад-Японы хоёрдугаар дайн, Халхын голын байлдаан болон Дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцсон байна.

## Цахим холбоос 
* Техникийн үзүүлэлт ба зураг бүхий тайлбар 

Ангилал:Японы дэлхийн хоёрдугаар дайны зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгслийн төрөл
Ангилал:Байлдааны танк
Ангилал:Дунд танк
Ангилал:Мицүбиши хүнд үйлдвэр
Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл
Гунгаагийн Элбэг

**Гунгаагийн Элбэг** (1974–) гэж Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сум уугуул, үндэсний бөхийн улсын харцага бөх байдаг. 

## Амжилт
*1997 онд Улсын наадамд 6 давж Улсын начин цол
*2004 онд харцага цол нэхэн хүртэв.
*2006 онд зургаа давсан
*2007 онд зургаа давсан

### Улсын наадмын дэвжээнд 
## Тайлбар
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:Улаан-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Жоуль

(1818–1889)]]

Жоуль бол энерги, ажил мөн дулааны хэмжээг илэрхийлдэг СИ систем буюу Олон Улсын Нэгжийн Системийн нэгэн нэгж юм. Тэмдэглэгээ нь Ж.

Нэг жоуль нь нэг нюьтон хүчээр үйлчилж нэг метр зайд шилжүүлэхэд зарцуулагдсан энерги (ажил)-тэй тэнцүү (1 нюьтон метр буюу Н·м). Мөн нэг ампер гүйдлийг нэг омын эсэргүүцлээр нэг секундын турш дамжуулахад зарцуулагдахад энергитэй тэнцүү.  Английн физикч Жэймс Прэскотт Жоуль (1818–1889) дурсгалыг хүндэтгэн ийнхүү Жоуль хэмээн нэрлэх болжээ. 
Түүнийг бусад СИ системийн нэгжээр илэрхийлвэл:

**J = \frac{kg * m^2} {s^2}=N*m=Pa*m^3=W*s=C*V**

Энд: N – нюьтон, m-метр, kg –килограмм, s – секунд, Pa – паскаль, W – Ват, C – кулон мөн V – вольт юм.

Нэг Жоуль нь мөн 
*Нэг кулон цахилгаан цэнэгээр нэг вольт цахилгаан цэнэгийн зөрүүтэй болтол зөөхөд зарцуулагдах ажилтай (кулонвольт (C*V)) тэнцүү юм. Энэ тодорхойлолт оор мөн Вольтыг тодорхойлж болно.
*Нэг Ватт чадлыг нэг секундын турш гаргахад шаардагдах ажилтай (Ватт секунд (W*s)) тэнуүү. Зүйрлэвэл бидний хэрэглэдэг КилоВатт*Цаг хэмжүүр маань үнэндээ 100*Ватт*60*секунд = 6000*Ватт*секунд = 6000 Жоуль –тай тэнцүү байна. Энэ тодорхойлолтоор мөн Ваттыг тодорхойлж болно. 
Оөооөүблцеоуү

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Энергийн нэгж
Ангилал:Жэймс Прэскотт Жоуль
2013 оны улсын наадмын бөх барилдаан

**2013** оны (Ардын хувьсгалын 92 жилийн ойн) **улсын** **наадамд** газар газрын 512 бөх идэрийн жавхааг гайхуулан **барилдсанаас** Сэлэнгийн Гунаажавын Эрхэмбаяр арслан түрүүлж, Завханы Батнасангийн Гончигдамба начин үзүүрлэжээ.

## Шөвгөрсөн арван зургаан бөх
Монголын тулгар төр үүссэний 2222, Их Монгол улсыг байгуулсны 807, Ардын Хувьсгалын 92, Ардчилсан хувьсгалын 22 жилийн ойн их баяр наадам өргөн дэлгэр сайхан боллоо. Өнөө жилийн улсын их баяр наадамд даян аварга нэг, аварга хоёр, арслан долоо, гарьд тав, заан 13, харцага 18, начин 47, аймгийн хурц арслан найм, аймаг, цэргийн арслан 76, аймаг цэргийн заан 16, аймгийн харцага хоёр,  аймгийн начин 29, сумын цолтон 117, цолгүй бөх 93, цэргийн залуу бөх 78 барилдлаа. Хэд хэдэн аймгийн наадам 10,11-нд болсон учраас аймаг, сумын цолтнууд цөөн барилдсан бололтой.

### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
#### ***Товчилсон үгнүүдийн тайлбар*** 
#### ***Гурвын даваа*** 
#### ***Дөрвийн даваа*** 
#### ***Тавын даваа*** 
#### ***Зургаагийн даваа*** 
#### ***Долоогийн даваа*** 
#### ***Наймын даваа*** 
#### Есийн даваа 
## Эх сурвалж
*  «Хийморь» цахим сүлжээнд бичигдсэн улсын наадмын дүн бичиг

Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Аванай Цүмори но, Гэнки дэ нэ

## Мэдээлэл 
"Аванай Цүмори но, Гэнки дэ нэ" нь СКАНДАЛ хамтлагийн 15 дахь мажор сингл юм. Гарчиг дуу нь "Орэ ва Мада Хонки Дашитэ най Дакэ" киноны дуу билээ.
#### Уран бүтээлч 
СКАНДАЛ
#### Худалдаанд гарсан огноо 
2013.05.22
#### Каталогийн дугаар 
* ESCL-4056/7 (Limited Edition Type A)
* ESCL-4058/9 (Limited Edition Type B)
* ESCL-4060 (Regular Edition)
#### Үнэ 
* ¥1,500 (Limited Editions)
* ¥1,020 (Regular Edition)

## Траклист 
##### CD Траклист 
* **Аванай Цүмори но, Гэнки дэ нэ (会わないつもりの、元気でね; Чамтай уулзах төлөвлөгөө алга, Сайн яваарай)**
**Үг:** Янагисава Рёота **Ая:** Янагисава Рёота
* **Нижүүёо Жикан Плас но Ёоакэ Маэ (24時間プラスの夜明け前; 24 Hours Plus Before Dawn)**
**Үг:** Такахаши Күмико **Ая:** Ишшики Норияасү
* **Аванай Цүмори но, Гэнки дэ нэ (Instrumental)**
**Ая:** Янагисава Рёота
##### Limited Edition A DVD Траклист 
* **СКАНДАЛ хамтлагийнхан зааж буй "Аванай Цүмори но, Гэнки дэ нэ" дууг хэрхэн тоглох заавар видео**
##### Limited Edition B DVD Траклист 
* **OSAKA-JO HALL дахь мөрөөдлийн тоглолтын өмнөх шөнө хийсэн нууц тоглолтын бүтэн бичлэг**

Ангилал:Скандал
Ангилал:2013 оны дуу
Пин Хийл Сарфер

## Мэдээлэл 
"Пин Хийл Сарфер" нь СКАНДАЛ хамтлагийн 14 дахь мажор сингл юм.
#### Уран бүтээлч 
СКАНДАЛ
#### Худалдаанд гарсан огноо 
2012.09.12
#### Каталогийн дугаар 
* ESCL-3956
#### Үнэ 
* ¥1,020
## Траклист 
* **Пин Хийл Сарфер (ピンヒールサーファー)**
**Үг:** ХАРҮНА, TRICERATOPS **Ая:** TRICERATOPS
* **OSAKA**
**Үг:** MASTERWORKS, СКАНДАЛ **Ая:** MASTERWORKS
* **Пин Хийл Сарфер (Instrumental)**
**Ая:** TRICERATOPS

Ангилал:Скандал
Ангилал:2012 оны дуу
Тайёо Скандалоус

## Мэдээлэл 
"Тайёо Скандалоус" нь СКАНДАЛ хамтлагийн 13 дахь мажор сингл юм. Гурван хувилбартайгаар худалдаанд гарсан: Өөр өөр B-side дуунуудтай 2 Special Unit Edition болон нэг Band Edition. Гарчиг дуун дээр ORANGE RANGE хамтлагийн гоцлол гитарчин НАОТО продюсерээр ажилсан ба уг дуу нь Itoen's "Stylee Sparkling"-н телевизийн суртачилгааны дуу болсон. Энэ сингл 6 долоо хоногийн турш долоо хоног бүрийн Орикон чартад #2-т бичигдэж байжээ.
#### Уран бүтээлч 
СКАНДАЛ
#### Худалдаанд гарсан огноо 
2012.07.11
#### Каталогийн дугаар 
* ESCL-3924 (Special Unit Edition A)
* ESCL-3925 (Special Unit Edition B)
* ESCL-3926 (Band Edition)
#### Үнэ 
* ¥1,020
## Траклист 
#### Band Edition Траклист 
* **Тайёо Скандалоус (太陽スキャンダラス; Шившигт Нар)**
**Үг:**ХАРҮНА, НАОТО **Ая:**НАОТО
* **Welcome home**
**Үг:**Юүка Кавамүра **Ая:**Юүка Кавамүра
* **Тайёо Скандалоус (Instrumental)**
**Ая:**НАОТО

#### Special Unit Edition A Траклист 
* **Тайёо Скандалоус (太陽スキャンダラス)**
**Үг:**ХАРҮНА, НАОТО **Ая:**НАОТО
* **Кои но Хажимари ва Даиет (artist: Алмонд Краш (HARUNA ба RINA)) (恋の始まりはダイエット; Хайр дэглэм барихаас эхэлнэ)**
**Үг:**RAM RIDER **Ая:**RAM RIDER
* **Тайёо Скандалоус (Instrumental)**
**Ая:**НАОТО

#### Special Unit Edition B Траклист 
* **Тайёо Скандалоус (太陽スキャンダラス)**
**Үг:**ХАРҮНА, НАОТО **Ая:**НАОТО
* **Черри Жам (artist: Добондобондо (MAMI ба TOMOMI)) (ちぇりーじゃむ; Интоорын чанамал)**
**Үг:**Donuts Disco Deluxe **Ая:**Donuts Disco Deluxe
* **Тайёо Скандалоус (Instrumental)**
**Ая:**НАОТО

Ангилал:Скандал
Ангилал:2012 оны дуу
Наньнин

**Наньнин** (хятадаар 南宁市 [Nánníng shi], жуангаар Namzningz - **Намнин**; англи латинаар Nanning) гэж захиргааны хувьд Хятад улсын Гуанши – Жуангийн ӨЗО-д 22,189 км² газрыг харьяалсан 6,661,600 хүнтэй аймгийн энтэй хот, энгийнээр ойлговол түүн доторх 2,875,220 хүнтэй хот юм.

## Цаг уур 
## Зураг

Зураг:Location of Nanning Prefecture within Guangxi (China).png
Зураг:Nam Ninh.JPG

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Гуаншийн суурин
Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот
Ангилал:Жуан

Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин
Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
2010 оны Азийн наадам

Дөрвөн жил тутам зохион явагддаг зуны спортын **Азийн наадам** (арай өмнөх үеийн хэлдгээр **Азийн тоглолт**)-ын **16-р** удаагийнх нь **2010** онд тохиосон юм. 2010 оны 11 сарын 12-ноос 27-ны хооронд 16 өдөр Хятад улсын Гуанжоу хотод 45 улс орны 9704 тамирчин хуран цуглаж, 42 тамирын төрлийн (спортын) 476 багц медалийн төлөө ур чадвар, авхаалж самбаагаа сорин тэмцэлджээ.

## Медалиар тэргүүлсэн арван орон
2014 оны Азийн наадам

Дөрвөн жил тутам зохион явагдаж буй **Азийн наадам** (арай өмнөх үеийн хэлдгээр **Азийн тоглолт**)-ын **17-р** удаагийнх нь **2014** онд тохиох юм. Найман жилийн өмнө 2006 оны 15-р наадмын үеэр хоёр хот нэрээ мэдүүлж, 2007 оны 4-р сарын 7-нд Эль-Кувейтэд болсон хурлаас 32—13 саналаар БНСУ-ын Инчон Энэтхэгийн Делиг давж зохион явуулах эрх авчээ. Тэмцээн 2014 оны 9 сарын 19-нөөс 10 сарын 4-ний хооронд 16 өдөр болохоор товлогдсон.

## Оролцсон улсууд 
#

Ангилал:2014 оны спорт
Шюйжоу

**Шюйжоу** (хятадаар 徐州市 [Xúzhōu shi], англи латинаар Xuzhou, — Хятад улсын Жянсү мужид байдаг, 11.2 мянган км² газар нутаг, 8.6 сая хүнийг хамарсан аймгийн энтэй хот.

## Зураг

Зураг:Xuzhou locator map in Jiangsu.svg

Зураг:Small South Lake in Xuzhou, China.JPG

## Цахим холбоос 
Ангилал:Жянсүгийн суурин
Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот

Ангилал:Саятан хот
Казах (салаа утга)

**Казах** нэршлээр
* Азербайжаны нэгэн хотыг, Казах хотыг үзэх
* Азербайжаны нэгэн дүүргийг, Казах районыг үзэх
* Морины үүлдэр, казах морийг үзэх

Мөн үзэх
* Касах
* Казахууд
* Казак (салаа утга)
Яана Саволайнен

**Яана Саволайнен** (, 1964 оны 1 сарын 23-нд Лаппеенрантад төрсөн) нь 1984 - 1993 оны хооронд тэмцээн уралдаанд оролцдог байсан, Финландын гүйлтийн цаначин юм. Тэрээр Калгарид зохиогдсон 1988 оны өвлийн олимпод 4 x 5 км-ийн буухиа уралдаанаас хүрэл медаль хүртсаэн бол Альбервилльд болсон 1992 оны өвлийн олимпын цуваа гараатай 15 км-ийн уралдаанд 18-р байр эзэлсэн аж.

Саволайнен мөн Лахтид зохиогдсон 1989 оны цанын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний 4 x 5 км-ийн буухиа уралдаанд түрүүлж, Холменколлен цанын наадмын 10 км-ийн төрөлд 1986 онд аваргалж байв.

## Эшлэл
*
*1892 оноос хойших Холменколлены аваргууд - pdf файл 

Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:Финландын цаначин
Ангилал:Финландын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Финландчууд
Кагэн но Цүки (СКАНДАЛ)

"Кагэн но Цүки" нь СКАНДАЛ хамтлагийн 16 дахь мажор сингл юм. Уг синглд багтсан "Кими то Мирай то Канзэн Доүки" дуу нь GRAND FRONT OSAKA роботны үйлдвэртэй хамтран ажиллаж буй "ROBOT SCANDAL" төслийн ажил билээ.
#### Уран бүтээлч 
СКАНДАЛ
#### Худалдаанд гарсан огноо 
2013.08.14
#### Каталогийн дугаар 
* ESCL-4081/2 (Limited Edition Type A)
* ESCL-4083/4 (Limited Edition Type B)
* ESCL-4085 (Regular Edition)
#### Үнэ 
* ¥1,500 (Limited Editions)
* ¥1,020 (Regular Edition)
## Траклист 
##### CD Траклист 
* **Кагэн но Цүки (下弦の月; Унтарч буй Сар)**
**Үг:** Яамагүчи Такаши **Ая:** Яамагүчи Такаши
* **Кими то Мирай то Канзэн Доүки (キミと未来と完全同期; Чи ба Ирээдүй бас Төгс Давхцал)**
**Үг:** ТОМОМИ **Ая:** Ацүши
* **Кагэн но Цүки (Instrumental)**
**Ая:** Яамагүчи Такаши

##### Limited Edition A DVD Траклист 
* **СКАНДАЛ хамтлагийнхан зааж буй "Кагэн но Цүки" дууг хэрхэн тоглох заавар видео**
##### Limited Edition B DVD Траклист 
* **OSAKA-JO HALL-д хийсэн мөрөөдлийн тоглолтын тухай баримтат видео**

Ангилал:Скандал
Ангилал:2013 оны дуу
Ганзоригийн Мандахнаран

** Ганзоригийн Мандахнаран** (*1986 оны тавдугаар сарын 11-нд төрсөн*) нь ДАШТ-ий хошой хүрэл медальт  (2013, 2014) , Азийн наадмын (2010) чөлөөт бөх барилдааны 60 кг жингийн аварга Монгол улсын бөх.

## ДАШТ
### 2013 он
Унгарын нийслэл Будапешт хотод болсон 2013 оны ДАШТ-д Мандахнаран Украйны Семён Радуловыг 10-4, Унгарын Герго Вёллерийг 9-2, Грекийн Андреас Триантафиллидисийг 11-3 оноогоор тус тус ялсанаар хэсгийн аварга болсон. Хагас шигшээд Олимп (2012), Дэлхийн (2011) хүрэл медальт Кубын Ливан Лопест тэнцүү (6-6) оноогоор буюу техникийн оноогоор ялагдаж цааш барилдаанд БНАСАУ-ын Кан Жинь-Хёгийг 3-1 харьцаагаар ялж 2007 оны ДАШТ-д Баяраагийн Наранбаатарын үзүүлсэн амжилтаас хойш тасраад байсан эрэгтэйчүүдийн амжилтыг үргэлжлүүлж хүрэл медаль хүртсэн билээ.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга‎
Ангилал:Зуунмодын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Шижяжуан

** Шижяжуан** (дуудлага нь [ший-жиа-жуанъ], хятадаар 石家庄市 [Shíjiāzhuāng Shì], англи латинаар Shijiazhuang) — засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваариар Хятад улсын Хэбэй мужийн 15,722 км² газрыг харъяалсан 10,163,788 хүнтэй аймгийн энтэй хот, энгийнээр ойлговол түүн доторх, мөнөөх мужийн засаг захиргааны төв болсон 2,861,784 хүнтэй хот.

## Цаг уур 
## Зураг

Зураг:Location of Shijiazhuang Prefecture within Hebei (China).png
Зураг:PopulusCanadensisTREES.jpg
Зураг:ShijiazhuangArtCentre.jpg

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Хэбэйн суурин
Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот
Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин
Ангилал:Саятан хот
Соронзон орон

, *Der Geist in der Natur*, 1854]]

**Соронзон орон** бол цахилгаан гүйдэл болон соронзон шинж чанартай материалуудын соронзон нөлөөллийн математик тодорхойлолт, тайлбар юм. Соронзон орон дох аливаа цэг *чиглэл* болон *хэмжээ* (урт) хоёроор тодорхойлогдох ба тиймээс соронзон орон бол вектор талбай юм. Соронзон орон нь ихэнхдээ Лоренцын хүчээр тодорхойлогдох ба энэ хүч нь цахилгаан цэнэгийг хөдөлгөгч хүч юм. *Соронзон орон* нь тус тусдаа бие даасан боловч хоорондоо нягт хамааралтай хоёр орноос хамаарна. Тэдгээрийг **sболон **n''' үсгээр тэмдэглэнэ.

Хөдөлж буй цахилгаан цэнэгүүд болон үндсэн квант чанартай холбоотой өөрийн эгэл хэсгүүдийн эргэлдэх хөдөлгөөнөөс соронзон орон үүснэ. Харьцангуйн онолоор цахилгаан болон соронзон орон нь нэг объектын хоёр харилцан холбоотой үзэл бодол юм. Цахилгаан соронзон орон гэж нэрлэгддэг энэ орны бүрдэл хэсэг болох цахилгаан болон соронзон орнууд нь ажиглагч болон цэнэгийн харьцангуй хурднаас хамаардаг. Квант физикт цахилгаан соронзон орон квант хэлбэрт шилжсэн байдаг ба фотоны харилцан шилжсэний үр дүнд цахилгаан соронзон харилцан үйлчлэл бий болдог.

Өдөр тутмын амьдралд соронзон орон нь тогтмол соронзнуудын үүсгэсэн нэг нэгнээ болон төмөр биетийг татах ба түлхэх үл үзэгдэх хүч байдлаар дайралддаг. Орчин үеийн технологид соронзон орон маш түгээмэл хэрэглэгдэж байна. Тухайлбал цахилгаан технологи болон цахилгаан механикийн технологид өргөнөөр ашиглаж байна. Дэлхий өөрөө өөрийн гэсэн соронзон оронтой. Энэ нь та бидэнд зүг чиглэл, байршил тогтооход чухал ач холбогдолтой. Хуйларсан соронзон орнууд нь цахилгаан мотор болон генераторт ашиглагддаг. Соронзон хүч нь Халлын нөлөөллөөр дамжин өнгөрч буй цэнэг зөөгчдийн талаар мэдээлэл олгодог. Үүнийг соронзон орон гэнэ.

## Соронзон орон ба тогтмол соронз
### Тогтмол соронзны соронзон орон
Тогтмол соронзон орон нь төмөрлөгийн хольцтой биетүүдийг өөртөө татах хэмжээнээс хамаарч тодорхой зайд таталцал үүсгэх зориулалт бүхий хиймлээр биЙ болгосон соронзон орон үүсгэгч нэгэн төрлийн холимог металл юм.  
Хэрхэн хийх тухай: Найрлагандаа хэд хэдэн төрлийн металл болон хүдрийн молекул агуулсан нунтаг холимгийг хайлуулж дурын хэвэнд цутгаж хатаасны дараа хэвнээс гаргаж цахилгаан гүйдлийн тусламжтайгаар соронзжуулж бий болгоно
Цахилгаан гүйдэл нь электрон бөөмсүүдийг дэс дараалан эмх цэгцтэй (+-+-+-+-) байрлуулсанаар тогтмол соронзон биет бий болж тогтмол соронзон орон үүснэ.

Ангилал:Соронзон чанар
Ангилал:Металл судлал
Ангилал:Туйлын онол
Ангилал:Хатуу биетийн физик чанар
Жимбаран

**Жимбаран** нь Индонезийн Бали арлын өмнө үзүүрийн хойгийн "хүзүүвч"-д орших загасчны тосгон, наран шарлагын газар бүхий резорт юм. Нгура Рай нисэх онгоцны буудлаас урагш орших тус эрэгт далайн хоолны зоогийн газрууд, таван одот Каюманис Прайвэт Эстэйт & Спа, Интерконтинентал Хотел Бали, Аяана Резорт энд Спа, Фор Сийзнс, Жимбаран Пүри Бали зэрэг тансаг зочид буудлууд бий. Жимбаран руу зочлох жуулчдын тоо жилээс жилд өсч, орон нутгийн эдийн засагт үр өгөөжөө өгч байгаа ч 2005 оны Балигийн дэлбэрэлтээр эргийн дагуух 2 зоогийн газарт амиа золиослогч халдаж байсан түүхтэй.

Жимбаран нь Нуса Дуа хойгийн хамтаар Кута Өмнө дүүргийг бүрдүүлдэг.

File:Jimabaran beach.jpg|Өмнө зүг рүү харсан наран шарлагын газар
File:Fishing boat on Jimbaran.jpg|Жимбараны эрэгт газардсан загасчны завь
File:Morning catch of marlin at Jimbaran.jpg|Жимбараны өглөөний жадат загасны зах
File:Bali june aft.jpg|Жимбараны эрэг
File:Sunset at Jimbaran Beach.jpg|Жимбараны эрэгт нар жаргаж буй нь
File:Panorama of Jimbaran Bay from the beach.jpg|Нар шингэх үеийн дэлгэмэл зураг

Ангилал:Балийн суурин
Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Индонезийн аялал жуулчлал
Марио Станич

**Марио Станич** (, 1972 оны 4 сарын 10-нд төрсөн) нь Боснид төрсөн, Хорватын хөлбөмбөгчин асан.

## Клубын замнал
Станич спортын замналаа Железничар Сараево багаас эхэлсэн бөгөөд хуучин Югославын авъяаслаг залуу тоглогчдын нэгд тооцогдож байлаа. 1992 онд дайн эхлэхэд Станич Хорват руу нүүж, Кроациа Загреб багт тоглох болсон ч нэг улирлын дараа Испанийн Спортинг Хихон, дахиад нэг жилийн дараа Португалын Бенфика баг руу шилжжээ. 1995 онд Клуб Брюггед шилжиж ирсэн тэрээр 20 гоол оруулсан амжилтаар Бельгийн нэгдүгээр дивизионы мэргэн буучаар шалгарсан байна. Ийнхүү том багуудын хараанд өртсөн түүнийг 1996 оны сүүлчээр Парма баг элсүүлэн авсан бөгөөд тэнд Станич 4 жилийг өнгөрүүлжээ.

### Челси
Станич 2000 оны 6 сард Челсид 5,6&nbsp;сая фунт стерлингээр очсон. Тус багийн шинэ дасгалжуулагч Виалли албаа хүлээн авмагц шинэ тоглогчдыг идэвхтэйгээр цуглуулж эхэлсэн бөгөөд Жимми Флойд Хасселбэйнк, Эйдур Гудьонсен нарын дараа Станичтай гэрээ байгуулсан юм. Станич Английн лигийн анхны тоглолтоо мөн оны 8 сард хийж, Вест Хэм Юнайтедийг 4–2 харьцаагаар хожиход 2 гоол оруулсны нэгийг нь 35 ярдын холоос өшиглөж оруулжээ. Уг гоол БиБиСи-гийн *Өдрийн онцлох тоглолт* нэвтрүүлгийн *Улирлын шилдэг гоол* шагналд нэр дэвшсэн.

Станич 2003-04 оны улиралд авсан өвдөгний бэртлийн улмаас 32-хон насандаа их спортыг орхисон билээ.

## Олон улсын тавцанд
Станич Хорватын шигшээ багт 1995-2003 онд нийт 49 тоглолт хийж, 7 гоол оруулсан. Анх 1995 оны 9 сард Евро 1996-ын урьдчилсан шатанд Эстонтой хийсэн тоглолтод оролцжээ. Тэр Англид болсон Евро 1996-д 3 тоглолтод оролцсон бол 2 жилийн дараа Францад болсон 1998 оны ДАШТ-ий бүх 7 тоглолтод оролцсон юм. Тус тэмцээний эхний тоглолтод Ямайкыг 3-1 харьцаагаар хожиход Хорватын шигшээ багийн ДАШТ-д оруулсан анхны гоолын эзэн болж түүхэнд үлдсэн төдийгүй шөвгийн наймд Германыг 3-0 харьцаагаар хожиход эхний гоолын дамжуулалтыг Роберт Ярнид өгч шигшээ багтаа хувь нэмэр оруулан, хүрэл медаль хүртсэн билээ. Станич мөн 2002 оны ДАШТ-д Хорватын шигшээ баг нэгдүгээр шатнаас хасагдахад 2 тоглолтын сүүлийн хагаст сэлгээгээр гарч тоглосон. Хамгийн сүүлд 2003 оны 4 сард Шведтэй хийсэн тоглолтын завсарлагын дараа сэлгээгээр гарч тогложээ.

### Шигшээ баг дахь гоолууд
## Шагналууд
;Клуб Брюгге
*Бельгийн аварга (1): 1995–96
*Бельгийн цом (1): 1996
;Парма
*Италийн цом (1): 1999
*Италийн супер цом (1): 1999
*УЕФА-гийн цом (1): 1999
;Челси
*Чарити Шилд (1): 2000

## Эшлэл
## Гадны холбоосууд
*
*
*
*
*Reprezentacija.rs 

Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Югославын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хорватчууд
Сандра Көппэн

**Сандра Көппэн** (, 1975 оны 5 сарын 15-нд Потсдамд төрсөн) нь Германы жүдоч.

Тэрээр мөн сүмо бөхөөр 2005 оны дэлхийн наадамд түрүүлж, алтан медаль хүртэж байв.

## Амжилт
## Эшлэл
*JudoInside.com 

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Германы жүдоч
Ангилал:Германы сүмоч
Ангилал:Германчууд
Хежун ван

**Хэжун ван** (солонгос: 혜종; ханз: 惠宗) (912-945) Ван Му (왕무)  нь 943-945 онд Курё улсыг захирч байсан 2 дахь ван юм. Тэжу вангийн ууган хөвгүүн. 912 онд Нажугийн О овогт Жанхва хатнаас мэндэлсэн. 921 онд Курё улсын хунтайж болжээ. 943 онд тус улсын вангийн сэнтийд заларсан.  

## Намтар 
Нажугийн О Дарёнгийн охин Жанхва хатнаас 912 онд мэндэлсэн. Хожуу Бэкжэгийн эсрэг дайнд олон удаа ялалт байгуулж байсан. Түүнийг 943 онд улсын ван суусны дараа өөр хатдаас төрсөн дүү нар нь ноёд сайдууд хамтаар олон талцаж вангийн суурийг булаах хуйвалдаан хийж эхэлсэн хэмээн түүхэнд тэмдэглэжээ. 945 онд вангийн ордонд өвчнөөр нас барсны дараа Тэжу вангийн 3-р хатан Чунжугийн Ю овогт Синмёнсунсон хатны хоёр хүү Ван Ё, Ван Со нар Хэжун вангийн суурийг хүч түрэмгийлэн булаан авч, вангийн үр хүүхдийг улс төрөөс зайлуулжээ. Түүнийг нас барсны дараа өвгөдийн сүмийн цолыг нь **Хэжун** (ханз: 恵宗, хангул:혜종) хэмээж, **Индок Мёнхё Соньхёнь Игон их ван**  (인덕명효선현**의공**대왕, 仁德明孝宣顯**義恭**大王) хэмээн өргөмжлөв.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Тэжу ван (고려 태조)
* Эх: Жанхва хатан (장화왕후)
* Хатад:

# Жиньчоны Им овогт Ихва хатан (의화왕후 임씨)
## Хынхва гүн (흥화궁군)
## Кёнхва гүнж (경화궁부인)
## Жонхонь гүнж (정헌공주)
# Хугванжувонь ахайтан (후광주원부인 왕씨) 
# Чонжувонь ахайтан (청주원부인 김씨)
# *Аэжу ахайтан* (궁인 애이주 연씨)
## Ван Жэ гүн (왕제)
## Мёнхе гүнж (명혜부인)

Ангилал:912 онд төрсөн
Ангилал:945 онд өнгөрсөн
Ангилал:10-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Солонгосын ван
Ёшиока Юи

**Юи** (yui) хэмээх тайзны нэрээр уран бүтээлээ туурвидаг **Ёшиока Юи** нь 1987 оны 3-р сарын 26 нд Япон улсын Фүкүока хотод мэндэлжээ. Тэрээр Японы дуучин бөгөөд дууны үг бичигч, олон төрлийн хөгжмийн зэмсэг тоглодог ба кино жүжигчин юм. Тэрээр одоогоор Studio seven Recordings гэрээ хийн, авьяаслаг агентлаг болох Stardust Promotion–той хамтран ажиллаж байна. Дунд сургуулийн 3 дахь жилээс ээжийнхээ нөлөөгөөр YUI нь өдрийн тэмдэглэл хөтөлж, шүлэг бичдэг болов. Энэ түүнд их сургуульд байх үеэс дууны үг бичиж эхлэхэд нь тусалжээ. Их сургуульд байх үеэсээ сургалтын төлбөрөө төлөхийн тулд цагийн ажил хийдэг байв. Үргэлж завгүй байдаг байсан ба дуу хөгжмөөс холдож эцэст нь тэр өвчтэй болов. Эмнэлэгт байхдаа түүний хөгжимд дурлах хүсэл нь дийлж, сургууль болон дуу хөгжим хоёр зэрэгцэн орших нь түүнд хэцүү байв. Эмнэлгээс гаран явж байхдаа гудамжны амьд хамтлаг болох Bianco Nero хамтлагийн тоглолтын сүүлийн хэсэгтэй дайралдсан нь түүний дуу хөгжмийн замналд ихээхэн түлхэц өгсөн юм. Bianco Nero хамтлаг нь удалгүй YUI –д хөгжмийн хувийн сургуульд элсэн ороход зуучлан өгч, тэрээр их сургуулиа хаян, төрөлх хот Фүкүокадаа дууны үг бичин гитар тоглон шаргуу сурч эхлэв. Мэргэжлийн дуучин болох зорилго тавин, Фүкүока дахь Тэнжин метроны буудлын орох хаалганд гитар тоглон дуу дуулдаг болов. Ингэж гудамжинд дуу дуулдаг байсан нь өөрийн ичимхий зангаа дийлэхэд нь тус болов. 2004 оны 3 сараас эхлэн Sony Music Japan-д элсэн орсноор мэргэжлийн дуучин болох гараа нь эхэлжээ. Юи 2006 онд "Нарны дуу" (タイヨーのうた, Taiyō no Uta) хэмээх кинонд тогложээ.

Ангилал:Поп хөгжимчин
Ангилал:Рок хөгжимчин
Ангилал:Японы хөгжимчин
Ангилал:Дуу зохиогч
Ангилал:Дуучин
Ангилал:Кино жүжигчин
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Эрээн хот

**Эрээн** (монгол бичгээр , хятадаар 二连浩特市 [Èrliánhàotè Shì], англи. Erenhot) гэж Хятад улсын Өвөр Монгол орны Шилийнгол аймагт харъяалагдаж буй 4015 км² талбай эзлэсэн, 74200 хүнтэй хошууны энтэй хот байдаг. Дотроо 3 хороо, 1 суманд хуваагддаг. Хот хөдөө газрыг хамтатгасан энэхүү **хошууны энтэй Эрээн хотын** цөм хэсэг буюу жинхэнэ **Эрээн хот** нь Хятад–Монголын хил дахь Хятадын талын гол хуурай газрын боомт юм. Монголын талд нь Замын-Үүд байдаг. Найман мянган хүнтэй байсан Эрээн 1992 онд Хятад–Монголын хил нээгдэж хоёр улсын хоорондох арилжаа наймаа дэлгэрсний ачаар найман түмэн хүнтэй болж өргөжжээ. Монголын төмөр зам өргөн, Хятадынх нарийн царигтай байдаг тул Эрээн өртөөнд олон улсын галт тэрэг дугуйгаа сольдог. Говь газар болохоор жилдээ 142.3 мм тунадас унадаг. I сард дунджаар -15°C хүйтэн, VII сард 23°C халуун байдаг.

## Түүх 
1820 онд энэ газар шуудангийн Илинь өртөө байгуулагдсан байна. 1899 онд өнөөгийн Эрээн хотоор Өргөө-Жанзякоу хооронд татсан цахилгаан холбоо шугам татаж Эрээн гэх нэр анх газар зүйн газрын зураг дээр тэмдэглэх болжээ. 

1956 оны 1-р сард Бээжин-Улаанбаатар, Москва чиглэлийн төмөр замын чиглэл нээгдэж 1956 оны 4-р сард Шилийн гол аймгийн Эрээн (二连镇) тосгон бий болжээ. 1957 оны 7-р сард тосгоныг хошууны хэмжээтэй болгож аймгийн Засгийн газарт шууд харьяалагддаг *Эрээн Хот* болжээ. 1966 оны 1-р сард БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн шийдвэрээр хотын хэмжээний хошуу болгож өсгөсөн байна. 1969 оны 12-р сард БНХАУ-ын Өвөр Монголын өөртөө засах орны Хувьсгалт хорооны шийдвэрээр Эрээн хот Улаан цав аймгийн бүрэлдэхүүнд оруулаад 1980 оны 5-р сард буцааж Шилийнгол аймгийн бүрэлдэхүүнд оруулжээ. 1985 онд Эрээн хот нь бие даасан хот болсон байна. 

## Хүн ам 
Эрээн хотын хүн ам 2000 онд 47.025 байсан. Үүнээс хятад буюу хан үндэстэн (40.430 хүн— буюу 86 %), монголчууд (6.120 хүн—13 %), манжууд (366 хүн—1 %). 2010 онд хүн ам 74.197 болж өссөн байна. 

## Зураг

Зураг:Erenhot port.jpg
Зураг:Kissing Sauropods in then Gobi Desert (Erenhot, China).JPG
Зураг:WheelChanging.jpg
Зураг:Dinosaur-statue-erenhot.jpg

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Ангилал:Хятадын тойроггүй хот
Ангилал:Монгол-Хятадын хилийн гарц
StarCraft

**Од урлаг** () нь 1998 оны 3 сарын 31-нд худалдаанд гарсан, Microsoft Windows, Mac OS, Nintendo 64-т зориулсан видео тоглоом юм.

Бусад:
StarCraft II: Wings of Liberty

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:1998 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Бодит цагийн стратеги тоглоом
Ангилал:Mac OS-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Nintendo 64-т зориулсан тоглоом
Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Цахим спорт
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Абижан

Кот-д'Ивуар Улсын хуучин нийслэл, дэлхийн томоохон хотуудын нэг бол 4.4 сая хүнтэй **Абижан** () хот юм. 1896 онд үүсэн байгуулагднаас хойш 1934 онд Францын эзэмшил Кот-д'Ивуар () улсын, 1960-аад онд тусгаар тогтносон улсынхаа нийслэл болсон. 1983 онд Ямусукро руу нийслэл гэх нэрээ шилжүүлэн өгсөн.

## Зураг 

Зураг:Abidjan Centre1.JPG
Зураг:Plagecocody.jpg
Зураг:Laundry in the river.jpg
Зураг:Felicia3.jpg
Зураг:Intérieur Sococé 2012.jpg

## Цаг уур 
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Кот-д'Ивуарын суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Кот-д'Ивуарын урьдын нийслэл
Ангилал:1886 онд байгуулагдсан
Ямусукро

Кот-д'Ивуар Улсын төр засгийн газар 1983 онд орон нутгийнхаа өмнөд эргийн Абижанд байхаа больж, төв хэсгийн **Ямусукро** ( []) хотод нүүн төвхнөсөн. Абижанаас 15 дахин жижиг гэмээр 260 мянган хүн бүхий оршин суугчтай хот юм. Энд Христийн шашны «Нотр-Дам-де-ла-Пэ» гэдэг цогчин дуган байдаг.

## Газар зүй 
### Байрлал 
Ямусукро нь Абижанаас умард зүгт 248&nbsp;километрийн зайтай оршдог. Хотын ойр орчим нь халуун орны хээрийн бүсэд оршино.
### Цаг уурын мэдээлэл 
## Зураг 

Зураг:Dominica cocoa3.JPG
Зураг:Cizaouli.jpg
Зураг:Crocodiles et poulet.jpg

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Африкийн нийслэл
Ангилал:Кот-д'Ивуарын суурин
Ангилал:Африкийн суурин
Нагоя

**Нагоя** (,  — Nagoya) бол Япон улсын томоохон хотын нэг, Чүбү бүсийн гол хот, Айчи мужийн засаг захиргааны төв юм. 

## Зураг 

Зураг:Nagoya Castle 1979.1.48P01B.jpg
Зураг:Nobi Plain and Nagoya from Mount Sanpo 2008-9-24.jpg
Зураг:Nagoya station & Nagoya Castle.jpg
Зураг:Nagoyadome panorama1.jpg
Зураг:Nagoya Airport view from promenade.jpg
Зураг:Osu-2008 Oiran-dochu-02.jpg

## Цаг агаар 
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
Ангилал:Айчи аймгийн коммун

Ангилал:Айчи мужийн суурин
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Японы мужийн төв
Ангилал:Японы хот
Хичээнгүй Амарлингуй Гүнж

**Хичээнгүй Амарлингуй Гүнж** буюу **Гүрүн и Кө жин Гүнгжү** (хятадаар: 固伦恪靖公主, пининь:Gù Lún Kè Jìng Gōngzhǔ) нь Энх Амгалангийн 18-р оны (1679) 5-р сарын 27-ний өдөр Манж Чин Гүрний Энх Амгалан хааны зургаадугаар охин болон мэндэлсэн байна. Эх нь Манж Гороло овгийн хатан байсан ажээ. Энх Амгалангийн 36-р онд (1697 он) Энх Амгалан хаан зарлиг буулган "Гинггүн Элхэ Гүнжү" буюу "Хошой Гүнж" хэмээх Гүнж цол олгож, Халх Монголын Дархан чин ван Дондовдоржид их хатан болгон соёрхжээ. 1723 онд "Төрийн Гүнж" хэмээх эрхэм хэргэмээр шагнасан.

Монголд ирэн, алтан ургийн угсаат ханы хатан болж, гурван хүү төрүүлж өсгөсөн бөгөөд Монгол нутаг, Монголчуудад ихэд элгэмсүү хандаж байсан түүнийг нас барсны дараа гэрээслэл ёсоор Монгол нутагт хөдөөлүүлсэн аж. Одоогийн Тэрэлжид орших "Гүнжийн сүм"-д Гүнж хатны шарлийг хадгалсан бөгөөд 1938 онд хүртэл хадгалагдан байв.

## Холбоотой өгүүлэл
* Чин улсын гүнж нарын жагсаалт
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:1679 онд төрсөн
Ангилал:1735 онд өнгөрсөн
Ангилал:Айсингиоро
Windows Mobile

**Microsoft Windows Mobile** нь Microsoft компанийн смарт утас болон халаасны компьютерт зориулсан гар утасны үйлдлийн систем юм.  2010 оны 2-р сард Microsoft компани нь шинэ үйлдлийн системтэй Windows утсыг гаргасан. Windows гар утасны бизнес  удаан үргэлжлээгүй бөгөөд үр дүн нь муу байсан.  

## Түүх
Windows гар утас нь Windows CE kernel дээр суурилан анхны халаасны компьютер-2000-н үйлдлийн систем болон гарч байсан.  Microsoft Windows API -г хөгжүүлэн энгийн апликейшнийг гар утсанд тохируулсан бөгөөд  харагдах байдал нь Windows-н дэлгэцтэй адилхан байхаар хөгжүүлсэн. 3дугаар бүлгийн хөгжүүлэгчид Windows гар утасны софтвайрыг Microsoft-н  ямарч хязгаарлагдмал байдалгүйгээр  хөгжүүлдэг.  Ихэнх хуучин гар утасны төхөөрөмжүүд бичигч элементтэй ирдэг ба энэ нь өгсөн коммандуудыг дэлгэцэн дээр бичдэг. Ерөнхий мэдрэмтгий оролтын төхөөрөмж болон ихэнх төхөөрөмжүүд мэдрэмтгий дэлгэцийн эсэргүүцэлтэй байсан. Мэдрэгчтэй дэлгэц олон төрлийн үйлдвэрийн хэлбэртэй.

## Онцлогууд
Ихэнх хувилбаруудад стандарт онцлогууд байдаг ба тэдгээрээс мултитаскинг болон файл Windows 95, Windows 98 болон Windows NT-тэй илүү адилхан файлын төрлүүдийг дэмжсэн удирдах системтэй. Ерөнхийдөө  дэлгэц нь адил апликейшнүүд нь энгийн таскуудыг үзүүлдэг стандарт програм хангамжтай адил. Internet Explorer Mobile  нь ерөнхий интернэт хөтөчтэй адилхан, Windows Media Player нь видио болон хөгжимийг миедиа тоглуулагч тоглуулна. Microsoft Office Mobile нь Outlook Mobile багтсан ерөнхий гар утсанд зориулсан оффис апликейшнтэй юм. Интернэт холболтын хуваарилалт нь таарах төхөөрөмжүүдийг дэмждэг үүнд гар утаснууд компьютерээс USB болон Bluetooth интернэт холболтыг хүлээн зөвшөөрдөг.

Ихэнх төхөөрөмжүүдэд радио интерфэйс түвшин багтан дэмжлэг үзүүлдэг. Радио интерфэйс давхрага нь Windows Mobile үйлдлийн системийн интерфэйс болон CellCore layer-н дундах үйл ажиллагааг хангах ба утасгүй модем хардвэйрээр радио протокол стек хэрэглэгдэнэ. Энэ нь OEM-с төхөөрөмжид багаа олон модемуудтай бүрэлдэхүүн болон зөвшөөрөгдөнө. Хэрэглэгчийн интерфэйс нь ерөнхий функц нь адилхан өмнөхөөсөө үл ялиг өөрчлөгдсөн. Өнөөдрийн дэлгэцийг сүүлд дуудахдаа home screen гэж дууддаг болсон ба одоогийн он сар, эзэмшигчийн мэдээлэл, ойрын уулзалт, и-мэйл, мессэж болон зорилтууд харагдана. Таск цонх нь өнөөдрийн он сар, дууны эзэлхүүн гар утасны радио сигналууд хамтдаа байрлана.

Ангилал:Windows үйлдлийн систем
Ангилал:Ухаалаг утасны үйлдлийн систем
Гиза

**Гиза** (арабаар الجيزة, дуудлага нь [], оросоор Ги́за) гэж Египет улсын гуравт жагсах том, 3.6 сая хүнтэй хотыг хэлнэ.

## Эшлэл
Ангилал:Египетийн суурин
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Египетийн мужийн төв

Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Нил мөрний суурин
Ангилал:Саятан хот
Осорын Гүндсамбуу

**Осорын** **Гүндсамбуу** гэж 1935 онд Хөвсгөл аймгийн Тариалан суманд төрсөн, 1961 оны 11 сарын 14-нд Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар болсон инженер механикч хүн байжээ. Осорын Гүндсамбуу нь Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын Улаан-Од нэгдэлд ажиллаж байхдаа 26-хан насандаа өөрийн хөдөлмөрөө төр засагтаа үнэлүүлж Хөдөлмөрийн баатар хэмээх эрхэм алдарыг хүртсэн төдийгүй энэ нутагтаа амьдралын сүүлийн он жилүүдээ ногоо тарьж аж ахуй эрхэлж мод барьвал мужаан болж төмөр барьвал дархан болж жинхэнэ Хөдөлмөрийн баатар байсаар нас эцэслэсэн билээ.

## Лавлах бичиг
* ХАА, СОЁЛ УРЛАГ,ШУ-НЫ САЛБАРААС ТӨРСӨН АЛДАРТАН
* ГҮНДСАМБУУ Осорын

Ангилал:Механик инженер (мэргэжилтэн)
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Тариалангийн (Хөвсгөл) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар

**Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар** гэж ажил хөдөлмөрөөрөө Монгол Улсдаа онц ач гавьяатай хүнд олгодог цол юм. 

## Түүх 
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1956 оны 12 дугаар сарын 31-ны өдрийн 234 дүгээр зарлигаар:
БНМАУ-ын Их Хурлын Тэргүүлэгчдээс ТОГТООХ НЬ:
* 1. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” гэдэг цолыг бий болгосугай.
* 2. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” цолыг манай оронд социализм байгуулах үйлсэд гарамгай бүтээл гаргасан хүмүүст олгож байхаар тогтоосугай.
* 3. “БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар” цол шагнагдагсад “ Сүхбаатарын одон”, “Алтан соёмбо”  гэдэг медаль олгож байсугай.


хөдөлмөрийн баатар
Гэндэгийн Дашдорж

**Гэндэгийн Дашдорж** (1934 онд Хөвсгөл аймгийн Тариалан суманд төрсөн) гэж 1963 онд Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар болсон тракторчин хүн байжээ.

## Лавлах бичиг
* ХАА, СОЁЛ УРЛАГ,ШУ-НЫ САЛБАРААС ТӨРСӨН АЛДАРТАН

Ангилал:Монголын тариачин
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Тариалангийн (Хөвсгөл) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Чонжун, Курёгийн 3-р ван

**Чонжун ван** (солонгос: 정종; ханз:定宗) (923-949) нь 945-949 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан гурав дахь ван юм. Тэрээр Тэжу вангийн хоёрдугаар хүү бөгөөд 945 онд өөрийн ах Хежун ван таалал төгссөний дараа вангийн суурийг булаан авсан байна. Гэвч төдөлгүй 949 онд дүү Куанжун ванд алагдсан.

945 онд эх өөртэй ах Хэжун вангийн дараа улсын ван болсны дараа өөрийг нь эсэргүүцсэн ханхүү Ван Гю, сайд Пак Сулхуй нарыг зайлуулахаар оролдсон хэдий ч, хүчирхэг нөлөөтэй ноёдын эсэргүүцлийн улмаас бүтэлтэй болсонгүй. 946 онд улсын сангаас 70,000 шуудай будаа гаргаж буддын сүм хийдийг ивээн тэтгэж хөрөнгө оруулжээ. 947 онд нийслэл хотоо Пёньян хот руу нүүлгэх зарлиг буулгасан хэдий ч, ноёдын эсэргүүцлээс болж бүтэлгүйтэв. Чонжун вангийн эсрэг олон удаагийн хуйвалдаан хийсэн нь илэрснээс болж, түүний сэтгэл зүйд өөрчлөлт оржээ. 

949 онд эх нэгтэй дүү Ван Сод вангийн суурийг шилжүүлэх зарлиг буулгасны дараа таалал төгсжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:923 онд төрсөн
Ангилал:949 онд өнгөрсөн
Ангилал:10-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Солонгосын ван
Намжилын Бямбацогт

Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар **Намжилын Бямбацогт ** 1934 онд Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган суманд төржээ. Хөвсгөл аймгийн Тариалангийн САА-д 1949 онд дагалдан тракторчноор орж хөдөлмөрийн гараагаа эхлээд 1955 онд Сэлэнгэ аймгийн Ерөөгийн САА байгуулагдахад очиж ажиллаад тракторч-комбайнч байхдаа 1958-02-18 «Хөдөлмөрийн баатар» болсон байдаг.

## Лавлах бичиг
* БЯМБАЦОГТ Намжилын
* Хөвсгөл аймгийн алдартнууд

Ангилал:Монголын комбайнч
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Тариалангийн (Хөвсгөл) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Түдэвийн Гэлэгжамц

Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар **Түдэвийн Гэлэгжамц** (1918-1986) өнөөгийнхөөр Хөвсгөл аймгийн нутагт төржээ. 1938 оноос автомашины жолоо мушгиж, Архангай аймгийн авто тээврийн VI баазын жолооч байхдаа 1964-12-10-нд «Хөдөлмөрийн баатар» болсон байна. Мөн «Сүхбаатарын одон», «Алтан гадас» одонгоор тус бүр хоёр удаа, бусад медалиудаар шагнагдаж байв.

## Лавлах бичиг
* ГЭЛЭГЖАМЦ Түдэвийн
* Хөвсгөл аймгийн алдартнууд

Ангилал:Тээврийн хүн
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Хөвсгөлийнхөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Согво ариг

Согво аригчууд  нь Хунан мужийг захирч байсан монголчууд бөгөөд тэднийг манж нар Төвөдийг захирч байхад ашиглах зорилгоор Төвд рүү нүүлгэжээ.Тэд монгол гэрт амьдардаг нүүдэлчид бөгөөд одоо Цинхай мужид Хөнань шянь оршин суудаг.

## Ишлэл 
Ангилал:Монгол угсаатан
Сарт Халимаг

**Сарт Халимагууд** нь Киргизийн Ысыккөл мужид амьдардаг Ойрадууд юм. Сарт гэдэг нь лалын шашинтан гэсэн гэсэн утгатай бөгөөд тэднийг халимаг гэж нэрлэдэг ч тэд 1771 онд Ижил мөрнөөс нүүн ирж тэнд суурьшаагүй харин 19-р зууны сүүлд Манж Чин улсын эсрэг Хотоны бослого гарахад Зүүнгарын нутгаас Тэнгэр уулыг даван Киргизэд очсон хүмүүс юм. Ысыккөл мужийн нутагт, Ысык нуур (Иссык-Көл)-ын зүүн эрэгт нутагласан. Зөвлөлтийн үеэс «*калмык* (халимаг)» гэсэн нэрээр бүртгэгддэг болсон. Өөрсдийгөө калмак гэж нэрлэдэг. Мирза Мухаммед Хайдарын 16-р зуунд бичигдсэн номонд ойрдуудыг калмак гэж нэрээр нэрлэсэнээс үзэхэд лавтайяа энэ үеэс Дундад Азийн лал шашинтнууд ойрдуудыг ийнхүү нэрлэх болжээ. Калмак гэсэн үг нь үлдсэн, хоцорсон буюу лалын шашинд оролгүй үлдсэн гэсэн утгатай байж болох юм.

Албан бүртгэлээр 1999 онд 5824 байснаа 2009 он болоход 4188 хүн өөрийгөө «халимаг» гэж мэдүүлжээ. Үүнээс 2805 нь Аксуу район, 679 нь Караколд оршин сууж байна. Дээшээ 12,000-20,000 хүнтэй байх магадлалтай.
Цөөн тоотой мөн лалын шашинд орсон тул хэл, соёлоо үндсэндээ мартсан ба одоо цөөн тооны ахмадууд ойрд хэлээр ярьдаг. Хэлээ сэргээх зарим оролдлого хийж байна.

### Төвлөрсөн газрууд
Одоо Каракол хот, түүний эргэн тойрны Челпек, Бёрю-Баш тосгодод төвлөрөн сууж байна.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Ойрад
Ангилал:Монгол овог аймаг
Ангилал:Киргиз дэх угсаатан
Ангилал:Зүүнгарын хаант улс
Аймак хазара

**Аймак хазара** нь Хазара гаралтай суннит шашинтай Аймакчууд юм.Тэд хазарачууд дундаас хамгийн ихээр персжсэн хүмүүс гэдэгээрээ ялгардаг.Теймуричууд ба аймак хазарачууд эсгий гэрт амьдардаг хагас нүүдэлчид бөгөөд бусад аймакчууд афганы уламжлалт хар майханд амьдардаг.Харин хазарачууд байшинд голчлон амьдардаг.

Ангилал:Хазара
Ангилал:Монгол угсаатан
Теймури

**Теймури** нь хагас нүүдэлчин аймак хүмүүс бөгөөд тэднийг монгол гаралтай гэж үздэг.Аймак хазара, теймури 2 монголоид төрхөөрөө европ төрхтэй бусад аймакчуудаас ялгардаг.Энэ 2-с бусад аймакчуудын бүрэлдэхүүнд монголчууд хамаагүй бага орсон бололтой."Теймури" хэмээх нэр нь "төмөр" гэсэн үгнээс үүсчээ.

Ангилал:Монгол угсаатан
Кёнжун ван (Курё)

**Кёнжун ван** (경종) (955-981) Ван Жу (왕주) нь 975-981 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 5 дахь ван юм. Кванжун вангийн Хванбо овгийн Дэмүк хатнаас төрсөн хөвгүүн. Улсын вангийн сууринд заларсны дараа өмнөх вангийн үед гэмт хэрэгт холбогдсон ноёд түшмэд, ард иргэдийг өршөөх зарлиг гаргажээ. Хөдөө тосгонд нуугдан суусан зарим хүмүүсийг урьж залж төрийн албанд ажиллуулах болов.  

981 онд таалал төгссөний дараа вангийн сэнтийд үеэл Кэйрён гүн Ван Чи заларч, тус улсын 6-р ван болжээ. Нас барсны дараа **Жи инь Сонмок Мёнхе Хоньхва их ван** (강위장헌**문의**대왕, 康威章憲**文懿**大王) хэмээн нэхэн өргөмжлөн, сүмийн цолыг **Кёнжун** хэмээв.  

## Гэр бүл 
* Эцэг: Куанжун ван (고려 광종)
* Эх: Дэмүк хатан (대목왕후)
* Хатад:

# Кёнжу Ким овогт Хоньсүк хатан (헌숙왕후 김씨): Шиллагийн Гёнсун вангийн охин 
# Чунжу Ю овогт Хоньи хатан (헌의왕후 유씨): Ван Жон гүнгийн охин. Кёнжун вангийн үеэл
# Хванжу Хванбо овгийн Хоньэй хатан (헌애왕후 황보씨): Ван Ук гүнгийн охин. Кёнжун вангийн үеэл
## Ван Сун, Кэйрён гүн (왕송 개령군)
# Хванжугийн Хванбо овгийн Хоньжон хатан (헌정왕후 황보씨): Ван Ук гүнгийн охин. Кёнжун вангийн үеэл
# Жонжу Ю овгийн Дэмён ахайтан (대명궁부인 유씨): Воньжан тайзигийн охин. Кёнжун вангийн үеэл

Ангилал:955 онд төрсөн
Ангилал:981 онд өнгөрсөн
Ангилал:Солонгосын ван
Шагдарын Нанзад

Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар **Шагдарын Нанзад ** 1921 онд өнөөгийнхөөр Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Уул суманд төржээ. Хөвсгөл аймгийн Бүрэнхаан сумын “Жаргалант” нэгдлийн хоньчин байхдаа 1961-10-06-нд  «Хөдөлмөрийн баатар» болсон юм.

## Лавлах бичиг
* НАНЗАД Шагдарын
* Хөвсгөл аймгийн алдартнууд

Ангилал:Монголын малчин
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Цагаан-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Овог аймаг

**Овог** — Ургийн холбогдлоос овог бий болдог. Овог нь гарал үүсэл, хэл яриа, зан заншил, соёл, аж байдлын нийтлэг шинжтэй цусан төрлийн холбоо бүхий бүлэг юм.

**Аймаг** — Өмчийн ялгаа гарсан үеэс овогтой адил аймаг задардаг байна. Аймаг нь овгийг бодвол хэдэн зуугаас хэдэн мянган хүн, хэд хэдэн овгоос бүрдсэн хүмүүсийн томоохон нийтлэг юм. Аймаг нь овгийн дээрх шинжүүдийг хадгалсан байхаас гадна овгоос ялгагдах гол зүйл нь тодорхой харъяалсан нутаг дэвсгэртэй байх ёстой ажээ. Орчин цагийн засаг захиргааны нэгж аймагтай андуурч болохгүй.

## Мөн үзэх 
* Ард түмэн

Ангилал:Овгийн нэр
Ангилал:Угсаатны зүй
Ард түмэн

**Ард түмэн** (, англиар people, оросоор народ) — (хоршоо үг) 

Ойролцоо - Ард олон, улсын иргэд

Доорх хүн ардын бүлэг бүрийг илэрхийлж чадах холбоо үг.

## Эрэмбэ, дараа
* арьстан — төрхтөн - нэг арьстан, ижил төрхтөн
** нэг хэлний язгуурт багтдаг ард түмэн
*** угсаатан — нэг төрөл хэлтэн, нэг гаралтан  — тоо хамаагүй ч их олон саяаар тоологддог.
**** **үндэстэн** — нэг хэлтэн. ястан угсаатны хоорондох нэгдэл. — 2-10 сая, түүнээс дээш тооны хүн
***** **ястан** — нэг хэлний аялгуутан, зарим нь нэг хэлтэн, нэг нутгийн ард түмэн. — 3 түмээс - 5 сая тооны хүн
****** омог(тон) — зарим талаар ястан шиг, ямартаа ч овгоос илүү, ястнаас дутуу тооны байдаг ард түмэн
****** отог(тон) — заримдаа ястны дотоод нэгж болно. маш цөөн тоотой ялгарах ард түмэн.
******* овог(тон) — төрөл садан ургийн холбоо
******* ураг(тан) — хамгийн бага нэгжийн ард түмэн


Ангилал:Ардын урлаг судлал
Ангилал:Нийгэм судлал
Ангилал:Үндсэн хуулийн эрх зүй
Ангилал:Олон улсын эрх зүй
Ангилал:Угсаатны зүй