open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халуун орон

## Халуун орон 
**Халуун** **орон/бүс** гэдэг нь дэлхийн экваторын орчмын бүс нутгуудыг хэлдэг бөгөөд энэ бүсэд нар эгц тусах боломжтой. Энэ нь дэлхийн тэнхлэгийн хазайлтаас шалтгаалан нар хэзээ ч эгц тусдаггүй сэрүүн болон туйлын бүс нутгуудтай харьцуулахад ялгаатай. Халуун бүсийн өргөн (өргөрөг) нь дэлхийн тэнхлэгийн 23.4° хазайлтаар тодорхойлогддог бөгөөд энэ нь хойд талын Матрын зам болон өмнөд талын Мэлхийн зам-аар хязгаарлагдана.

**Халуун бүсийн онцлог:**

1.	Нарны эрчим хүч ба температур:

•	Халуун бүс нь нар эгц тусдаг учраас жилийн турш хамгийн их нарны эрчим хүчийг хүлээн авдаг.

•	Үүний үр дүнд дэлхий дээрх хамгийн өндөр температуртай бүс юм.

2.	Улирлын өөрчлөлт:

•	Сэрүүн бүс нутгаас ялгаатай нь халуун бүсэд температурын улирлын ялгаа маш бага байдаг.

•	Халуун бүсийн улирлыг ихэвчлэн хур тунадасны өөрчлөлт (жишээ нь, бороотой болон хуурай улирал) тодорхойлдог.

3.	Уур амьсгалын олон төрөл:

•	Халуун бүсэд ширэнгэн ой, муссон, талархаг газар, цөл, өндөрлөгийн цас бүрхсэн уулс зэрэг уур амьсгалын олон янзын нөхцөл оршдог.

4.	Газар зүйн болон хүн ам зүйн тоо баримт:

•	Халуун бүс нь дэлхийн гадаргын 39.8%-ийг, хуурай газрын 36%-ийг эзэлдэг.

•	2014 оны байдлаар дэлхийн хүн амын 40% нь халуун бүсэд амьдарч байсан бөгөөд энэ тоо 2050 он гэхэд 50%-д хүрэхээр тооцоологдож байна.

5.	Цаг уурын өөрчлөлтийн нөлөө:

•	Дэлхийн дулаарлаас үүдэн халуун бүсийн цаг уурын хэв шинжүүд дэд халуун бүс рүү тэлж байна.

•	Үүний улмаас хэт халалт, хүчтэй шуурга зэрэг цаг агаарын эрс тэс үзэгдлүүд нэмэгдэж байна.

•	Халуун бүсийн зарим хэсгүүд эдгээр уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж хүн амьдрах боломжгүй болох эрсдэлтэй.

**Чухал хязгаарууд:**

•	Мэлхийн зам: Ойролцоогоор 23°26′09.7″ хойд өргөрөгт байрлана.

•	Матрын зам: Ойролцоогоор 23°26′09.7″ өмнөд өргөрөгт байрлана.

## Одон ороны тодорхойлолт 
Дэлхийн тэнхлэгийн хазайлтын (ε) халуун орны болон туйлын тойрогтой хамаарал: Хавдрын халуун нь зөвхөн 6-р сарын туйлын нарны доорх цэг бөгөөд Матар халуун нь зөвхөн 12-р сарын туйлд байдаг. Халуун орныг Хойд хагас бөмбөрцгийн 23°26′09.7″ (буюу 23.43604°) хойд хагаст байрлах Хавдрын халуун бүс ба өмнөд хагас бөмбөрцгийн 23°26′09.7″ (буюу 23.43604°) өндөртэй Матар халуун орны хоорондох бүс нутаг гэж тодорхойлдог. Эдгээр өргөрөг нь тэнхлэгийн хазайлттай тохирч байна Дэлхий. Хавдрын халуун бүс нь нарны туяаг шууд харж болох хамгийн хойд өргөрөг бөгөөд хамгийн өмнөд хэсэг нь Матар орд юм. Энэ нь халуун орны бүс нь нарны жилд дор хаяж нэг удаа нарны доорх цэг болох дэлхийн хаа сайгүй багтдаг гэсэн үг юм. Тиймээс халуун орны хамгийн их өргөрөг нь экватороос хоёр талдаа ижил зайтай байдаг. Үүний нэгэн адил тэд дэлхийн тэнхлэгийн хазайлтын өнцгийг ойролцоогоор тогтоодог. Энэ өнцөг нь гол төлөв сарны нөлөөгөөр төгс тогтоогдоогүй боловч халуун орны хил хязгаар нь газарзүйн конвенц бөгөөд жинхэнэ өргөрөгөөс ялгаатай нь маш бага юм.
Флуоксетин

thumb|Fluoxetine гидрохлоридын талст бүтцээс олдсон молекулын протонжуулсан хэлбэрт суурилсан C17H18F3NO-ийн R (зүүн) ба S (баруун) энантиомеруудын бөмбөг ба зөөгч загваруудыг J. Med-д мэдээлсэн. Хими. (1988) 31, 185-189 (CSD Entry: FUDCOW). Өнгөний код:   Нүүрстөрөгч, С: саарал   Устөрөгч, H: цагаан   Азот, N: хөх   Хүчилтөрөгч, O: улаан   Фтор, F: шар-ногоон Загвар нь CCDC Mercury 3.8-д боловсруулагдсан бөгөөд дүрсийг үүсгэсэн.
thumb|Флуоксетины химийн задаргааны томьёо (анхны худалдааны нэр Prozac) нь антидепрессантуудын сонгомол серотониныг сэргээх дарангуйлагч ангиллын өргөн хэрэглэгддэг антидепрессант юм. ChemDoodle 7.0.2 болон Adobe Illustrator CC 2015 дээр бүтээгдсэн.
thumb|Флуоксетин 20 мг капсул
Prozac брэндийн дор зарагддаг флуоксетин нь серотониныг сонгон авах дарангуйлагч (SSRI) ангиллын антидепрессант юм. Энэ нь гол сэтгэл гутралын эмгэг, улигт бодол, албадмал үйлдлийн эмгэг(OCD), айдас түгшүүр, булими нервоз, сандрах эмгэг, сарын тэмдгийн өмнөх дисфорик эмгэгийн эмчилгээнд ашиглагддаг. Мөн өсвөр насныхан болон 8 ба түүнээс дээш насны хүүхдийн сэтгэл гутралын гол эмгэгийг эмчлэхийг зөвшөөрсөн. Мөн эрт үрийн шингэнээ гадагшлуулах эмчилгээнд хэрэглэж байсан. Флуоксетиныг амаар авдаг.

Нийтлэг гаж нөлөө нь хоолны дуршил буурах, дотор муухайрах, суулгах, толгой өвдөх, унтах, ам хуурайших, бэлгийн сулрал зэрэг орно. Ноцтой гаж нөлөөнд серотонины хам шинж, маниа, таталт, 25-аас доош насны хүмүүсийн амиа хорлох зан үйлийн эрсдэл нэмэгдэж, цус алдах эрсдэл нэмэгддэг. Антидепрессантыг зогсоох синдром нь бусад антидепрессантуудтай харьцуулахад флуоксетиныг хэрэглэхэд бага тохиолддог боловч энэ нь олон тохиолдолд тохиолддог. Жирэмсэн үед уусан флуоксетин нь нярайд зүрхний төрөлхийн гажиг их хэмжээгээр нэмэгддэг. Флуоксетиныг жирэмсэн үед хэрэглэсэн эсвэл бусад антидепрессантууд үр дүнгүй байсан бол хөхөөр хооллох үед эмчилгээг үргэлжлүүлж болно гэж үздэг.
Цэцэрлэгжүүлэлт

Цэцэрлэгжүүлэлт нь гоёл чимэглэл мэтийн ургамал, жимс жимсгэнэ, хүнсний ногоо, цэцэг, мод, бут сөөг ургуулах шинжлэх ухаан мөн урлаг юм. Цэцэрлэгжүүлэлт нь агрономийг бодвол жижиг, хяналтан доор ургамал тариалах мэргэжлийн болон техникийн талтай холбоотой байдаг. Ургамлыг янз бүрийн зориулалтаар ургуулдаг тул цэцэрлэгжүүлэлтийн янз бүрийн хэлбэрүүд байдаг. Эдгээр хэлбэрүүдэд үржүүлгийн, мод үржүүлгийн, тохижилт, цэцэг тариалалт, зүлэгжүүлэлтийн засвар үйлчилгээ орно, гэхдээ үүгээр хязгаарлагдахгүй. Эдгээр тус бүрийн хувьд янз бүрийн мэргэжил, талууд, ашигласан багаж хэрэгсэл, холбогдох сорилууд байдаг. Цэцэрлэгжүүлэгч нь өндөр мэдлэг, мэргэжлийн ур чадвар шаарддаг.

Ихэвчлэн цэцэрлэгжүүлэлтийг ургамлыг гоёл чимэглэлийн, жижиг цар хүрээтэй, аж үйлдвэрийн бус аргаар тариалах үйл ажиллагаа гэж тодорхойлдог. Цэцэрлэгжүүлэлт нь шинжлэх ухааны аргууд, ургамлын селекц, техникийн тариалалтын дадлуудыг онцлон харуулдгаараа цэцэрлэг арчилгаанаас ялгаатай. Харин цэцэрлэг арчилгаа нь мэргэжлийн түвшинд ч байдаг, ихэвчлэн цэцэрлэг болон тохижилтод ургамлыг гоо зүйн хувьд арчлах, хадгалах үйл ажиллагаанд төвлөрдөг. Гэсэн хэдий ч цэцэрлэгжүүлэлтийн зарим тал нь хүлэмжийн үйлдвэрлэл эсвэл CEA зэрэг үйлдвэржсэн эсвэл арилжааны шинж чанартай байдаг.

Цэцэрлэгжүүлэлт нь ургамлыг гаршуулах замаар 10,000 – c. 20,000 жилийн өмнөөс эхэлсэн. Эхэндээ зөвхөн тэжээллэг ургамлуудыг ургуулж, арчилж тордож байсан бол хүн төрөлхтөн суурьшмал болохын хэрээр ургамлыг гоёл чимэглэлийн зориулалтаар нь ургуулдаг болсон. Цэцэрлэгжүүлэлт нь хөдөө аж ахуйгаас ялгаатай салбар болж, хүмүүс зөвхөн хооллохын тулд бус харин бага хэмжээны таашаалын зорилгоор ургамлыг тариалахыг эрэлхийлсэн.

Шинээр гарч ирж буй технологиуд нь ялангуяа шимэгч хорхой, өвчин, ган гачигт тэсвэртэй болохын тулд ургамлыг өөрчлөхөд салбарыг урагшлуулж байна. CRISPR зэрэг технологиудыг өөрчлөх нь үр тарианы шим тэжээл, амт, ургацыг сайжруулдаг.

Дэлхий даяар цэцэрлэгжүүлэлт хийдэг олон байгууллага, нийгэмлэгүүдийг цэцэрлэгжүүлэгчид болон салбарын хүмүүс бүтээсэн. Үүнд Хатан хааны цэцэрлэгжүүлэлтийн нийгэмлэг, Олон улсын цэцэрлэгжүүлэлтийн шинжлэх ухааны нийгэмлэг, Америкийн цэцэрлэгжүүлэлтийн шинжлэх ухааны нийгэмлэг зэрэг орно.
Мэдээллийн эрин үе

Мэдээллийн эрин үе (мөн Гуравдугаар аж үйлдвэрийн хувьсгал, Компьютерийн эрин, Дижитал эрин, Цахиурын эрин, Шинэ хэвлэлийн эрин, Интернэтийн эрин эсвэл Дижитал хувьсгал гэж нэрлэгддэг) нь 20-р зууны дунд үеэс эхэлсэн түүхэн үе юм. Энэ үе нь Аж үйлдвэрийн хувьсгалын үеэр бий болсон уламжлалт салбаруудаас мэдээллийн технологид тулгуурласан эдийн засаг руу хурдацтай шилжсэнээрээ онцлог юм.

Мэдээллийн эрин үеийн эхлэл нь 1947 онд транзистор, 1957 онд оптик өсгөгч зохион бүтээсэнтэй холбоотой гэж үздэг. Эдгээр технологийн дэвшил нь мэдээлэл боловсруулах болон дамжуулах арга хэлбэрт ихээхэн нөлөө үзүүлсэн.

Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Олон нийтийн захиргааны сүлжээний мэдээлснээр, Мэдээллийн эрин үе нь компьютерийн бичилжүүлэлтийн (microminiaturization) дэвшлийг ашигласнаар бүрэлдэн бий болсон бөгөөд энэ нь орчин үеийн мэдээллийн систем болон интернет харилцаа холбоог нийгмийн хувьслын гол хөдөлгөгч хүч болгон хувиргасан байна.

Гуравдугаар аж үйлдвэрийн хувьсгал хэзээ дуусч, Дөрөвдүгээр аж үйлдвэрийн хувьсгал хэзээ эхэлсэн талаар олон хүн маргадаг бөгөөд энэ нь 2000-2020 оны хоорондох аль нэг үед болсон байж магадгүй гэж үздэг.
Мэдрэлийн дамжуулагч

Мэдрэлийн дамжуулагч гэдэг нь нейроноос ялгарч, синапсын цоорхойгоор дамжин өөр эсэд нөлөөлдөг дохионы молекул юм. Дохиог хүлээн авч буй эс буюу зорилтот эс нь өөр нэг нейрон байж болох ч мөн булчингийн эс эсвэл булчирхайгийн эс байж болно.

Мэдрэлийн дамжуулагч нь синапсын уутанцаруудаас синапсын цоорхойд ялгарч, тэндээс зорилтот эсийн мэдрэлийн дамжуулагчийн рецептортой харилцан үйлчилдэг. Мэдрэлийн дамжуулагчийн зорилтот эсэд үзүүлэх нөлөө нь холбогдож буй рецептороос хамаардаг. Олон мэдрэлийн дамжуулагч нь амин хүчил зэрэг энгийн, элбэг олдоцтой урьдал бодисоос нийлэгждэг бөгөөд эдгээрийг хувиргахад хэдхэн биосинтетик шат дамжлага шаардлагатай байдаг.

Мэдрэлийн дамжуулагч нь төвөгтэй мэдрэлийн системийн үйл ажиллагаанд зайлшгүй шаардлагатай. Хүний биед байдаг өвөрмөц мэдрэлийн дамжуулагчийн нарийн тоо тодорхойгүй боловч 100 гаруй төрлийг илрүүлсэн. Элбэг тохиолддог мэдрэлийн дамжуулагчид нь глутамат, ГАМК (GABA), ацетилхолин, глицин, норэпинефрин зэрэг болно.
Интеграл хэлхээ

Интеграл хэлхээ (IC), мөн микрохэлхээ, компьютерийн чип, эсвэл энгийнээр чип гэж нэрлэдэг бөгөөд транзистор, эсэргүүцэл, конденсатор зэрэг олон цахим бүрэлдэхүүн хэсгүүдээс бүрдсэн жижиг цахим төхөөрөмж юм. Эдгээр бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг ихэвчлэн цахиур зэрэг хагас дамжуулагч материалын жижиг хэсэг дээр сийлж бүтээдэг. Интеграл хэлхээг компьютер, ухаалаг утас, зурагт зэрэг олон төрлийн цахим төхөөрөмжид мэдээлэл боловсруулах, хадгалах зэрэг янз бүрийн үүрэг гүйцэтгэхэд ашигладаг. Энэ нь цахим төхөөрөмжийн хэмжээг багасгаж, үйлдлийн чадварыг нэмэгдүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан.

Интеграл хэлхээнүүд нь тус тусдаа бүрэлдэхүүн хэсгүүдээс бүтсэн хэлхээнүүдээс хэдэн зуун дахин жижиг, хурдан, хямд байдаг бөгөөд энэ нь олон тооны транзистор багтаах боломжийг олгодог.

IC-ийн олон тоогоор үйлдвэрлэх чадвар, найдвартай байдал, бүтцийн элемент байдлаар ашиглагдах загвар нь тус тусдаа транзистор ашигласан загваруудыг орлох стандартчилагдсан IC-ийн хурдан нэвтрэлтийг баталгаажуулсан. Өнөөдөр интеграл хэлхээ нь бараг бүх цахим тоног төхөөрөмжид ашиглагдаж, электроникийн ертөнцөд хувьсгал хийсэн. Компьютер, гар утас болон бусад гэр ахуйн цахилгаан хэрэгслүүд нь орчин үеийн нийгмийн салшгүй хэсэг болсон бөгөөд энэ нь орчин үеийн компьютерийн процессор, микроконтроллер зэрэг IC-үүдийн жижиг хэмжээ, хямд өртөгөөр боломжтой болсон юм.
Осмосын даралт

Осмосын даралт гэдэг нь цэвэр уусгагч бодисыг хагас нэвчүүлэгч мембранаар дамжин уусмал руу орохоос сэргийлэхийн тулд хэрэглэх ёстой хамгийн бага даралтыг хэлнэ. Мөн осмосын замаар уусмал өөрийн цэвэр уусгагчийг шингээх хандлагын хэмжүүр гэж тодорхойлогддог.

Боломжит осмосын даралт гэдэг нь уусмал хагас нэвчүүлэгч мембранаар тусгаарлагдсан тохиолдолд хөгжиж болох хамгийн их осмосын даралт юм.

Осмос нь хоёр өөр концентраци бүхий уусмалыг хагас нэвчүүлэгч мембранаар тусгаарлах үед явагддаг. Уусгагч молекулууд бага концентраци бүхий уусмалаас илүү их концентрацитай уусмал руу мембранаар дамжин шилжинэ. Уусгагч молекулуудын шилжилт тэнцвэрт байдалд хүрэх хүртэл үргэлжилнэ.
Бага гараг

*Одой гарагтай бүү андуураарай.*

Олон улсын одон орон судлалын холбооны (IAU) тодорхойлолтоор **бага гараг** нь гараг эсвэл сүүлт од биш, харин нарыг тойрон эргэдэг одон орны биет юм. 2006 он хүртэл IAU албан ёсоор “бага гараг” гэх нэр томьёогоор явж байсан боловч тухайн жилийн хуралдаанаар бага гараг болон сүүлт одыг Одой гараг болон "Нарны аймгийн жижиг биетүүд" (SSSBs) хэмээн шинээр ангилжээ. Нарны аймаг дахь үндсэн 8 гаргаас ялгаатай нь бага гаргууд нь “тойрог замынхаа” ойр орчмыг цэвэрлэж чаддаггүй буюу чадаагүй явдал юм.

Бага гарагт гараганцар (Дэлхийтэй ойролцоо ойр орчмын биет, Ангараг-гатлагч, төвийн бүсийн астероид, мөн Бархасбадийн троянууд) болон алсын бага гараг (Кентавр, Далайн вангаас цааш орших биет)-ууд багтах ба ихэнх нь Куйперийн бүслүүр, тархсан дискийн ойр орчимд байрлана. 2025 оны 10-р сарын байдлаар 1,472,966 биет мэдэгдэж байгаагаас 875,150 нь дугаарлагдсан (баталгаажсан нээлт, үүнээс нэг нь л одой гараг), харин 597,816 нь дугаарлагдаагүй бага гаргууд (үүнээс 5 нь одой гараг) юм.

Хамгийн анх 1801 онд Церера хэмээх бага гаргийг нээн илрүүлсэн ба анх гараг гэж нэрлэж байсан ч удалгүй гараганцар хэмээн нэр томьёог нь өөрчилсөн. Бага гараг хэмээх нэр томьёо нь 1841 он хүртэл нэвтрээгүй байсан ба 1932 он хүртэл гаргийн дэд ангилалд тооцогдож байжээ. Мөн “Гараганцар” гэх нэр томьёо ихэвчлэн том, гараг шиг биетүүдэд хэрэглэгдэж байсан боловч 2006 оноос хойш Олон улсын одон орон судлалын холбоо “одой гараг” хэмээн нэрлэх болсон.
Тал нутгийн гал түймэр

**Тал нутгийн гал түймэр** - хээр талын ургамлын хяналтгүй тархах гал түймэр. Түймрийн тархалтын байдал ойн гал түймэртэй төстэй боловч тал хээрийн гал түймрийн тархалтын хурд өндөр байдаг нь хуурай хээрийн өвсний шатамхай чанар, нам газрын салхины хурд зэрэг олон хүчин зүйлээс шалтгаална. Байгаль орчныг (ургамал, ан амьтан) сүйтгэж, ойн гал түймрээс хүн ам, аж ахуйн байгууламжид аюул учруулах бага байдаг. 

Нам газар шатаж буй массын давхаргын хүч мэдэгдэхүйц бага байдаг, түймэр нь дээгүүр гал болох үндсэн боломжгүй, түүнчлэн галын унтраах машин болон бусад тусгай хэрэгсэлд хээр тал руу нэвтрэх боломж өндөр бөгөөд талбай их эзэлдэг тул хээрийн түймрийг унтраах нь ойн түймрийг унтраахаас илүү хүндрэлтэй. Тал хээрийн түймрээс урьдчилан сэргийлэх хамгийн үр дүнтэй арга хэмжээ бол хагалсан газрын зурвас байгуулах явдал юм. Тал хээрийн түймрийн үед ургамлын давхарга бүрэн шатаж, шатсан газар дахин гал авалцах магадлалыг бүрэн үгүйсгэж, түймэрт хамрагдсан талбайг бүхэлд нь хамгаалах шаардлагагүй болно.

Тал хээрийн гал түймэр нь өнгөрсөн жилийн цас хайлж өвс ургамал хатах хаварын улиралд гол төлөв гардаг бөгөөд зун, намрын сүүл саруудад их тохиолддог. Ургамлын эрчимтэй ургах үед хээрийн түймэр бараг гардаггүй.
Гадаргуу

Гадаргуу бол аливаа биетийн эсвэл орон зайны гаднах, хамгийн дээд талын давхаргад ашиглагддаг нэршил юм. Энэ нь харах болон хүрэлцэх мэдрэхүйгээр анх танигдах боломжтой тухайн биетийн хэсэг бөгөөд бусад материалтай эхэлж харилцан үйлчлэлцдэг хэсэг юм. Биетийн гадаргуу нь “геометрийн хатуу биетийн хэсэг”-ээс илүү, харин “өөр бусад шинж чанараар дүүрэн, өнгө, дулаан зэрэг чанараар баялаг” байдаг. 
Гадаргууны ойлголтыг математикийн хүрээнд, ялангуяа геометрийн салбарт албан ёсоор тодорхойлсон. Аль шинж чанарыг нь чухалчихаас шалтгаалаад гадаргууг алгебрийн гадаргуу, гөлгөр гадаргуу, практал гадаргуу гэх мэт янз бүрээр ангилж тодорхойлдог. 
Гадаргууны ойлголт болон түүний математикийн хийсвэр ойлголт нь физик, инженэрчлэл, компьютрийн график болон бусад олон салбарт өргөн бөгөөд голчлон биетүүдийн гадаргууг дүрслэхэд хэрэглэгддэг. Жишээлбэл, онгоцны аэродинамик шинж чанарыг задлан шинжлэхдээ гол анхаарлаа түүний гадаргуу агаарын урсгал хэрхэн дамжих дээр төвлөрүүлдэг. Энэ ойлголт нь бас философийн тодорхой асуултуудыг ч хөнддөг-жишээ нь, гадаргууны атом эсвэл молекулын давхарга хэр зузаан байх ( “гадаргуу” ба “дотоод хэсэг”-ийн дуусах болон эхлэх зааг хаана байх вэ?), мөн зарим биетүүдэд субатомын түвшинд үзвэл үнэхээр гадаргуу гэж байх уу, эсвэл огт өөр биетүүдтэй харьцдаггүй зүйл үү гэх мэт байна.
Цөмийн нэгдэл

Цөмийн нэгдэл буюу цөмийн нэгдэх урвал гэдэг нь хоёр буюу түүнээс дээш атомын цөм, ихэвчлэн деутери ба трити (устөрөгчийн изотопууд) нэгдэж өөр нэгэн атомын цөм болон дэд атомын бөөмс (нейтрон эсвэл протон) үүсгэх урвал юм. Урвалд оролцогч ба гарсан бүтээгдэхүүний массын зөрүү нь энерги ялгарах буюу шингэх байдлаар илэрдэг. Энэ массын ялгаа нь урвалын өмнөх ба дараах үеийн атомын цөмийн өөрчлөлтөөс болдог. Цөмийн нэгдэл нь идэвхтэй эсвэл үндсэн одод болон өндөр хэмжээний энерги ялгаруулдаг бусад томоохон оддыг хүчээр хангадаг процесс юм. 
Төмөр-56 эсвэл никель-62 оос хөнгөн атомын цөмийг үүсгэдэг цөмийн нэгдэх процесс ерөнхийдөө энергийг ялгаруулдаг. Эдгээр элементүүдийн масс бага, цөм болгонд харьцангуй асар их энерги агуулагддаг. Харин энэхүү элементүүдээс илүү бага энерги ялгаруулдаг (экзотермийн процесс) байдаг бол үүнээс хүнд цөмийн нэгдэл нь энерги илүү хадгалдаг тул эндотермийн процесс болдог. Харин эсрэгээрээ цөмийн задаргаа (nuclear fission) нь эсрэг үйлчлэлтэй юм. Цөмийн нэгдэх урвал нь устөрөгч, гели зэрэг хөнгөн элементүүдийг ашигладаг бөгөөд эдгээр нь уусах чанартай байдаг бол арай хүнд уран, тори, плутон гэх элементүүд илүү сайн задрах чадвартай байдаг. Суперновагийн том дэлбэрэлт нь төмөрөөс хүнд элемент үүсгэхэд хангалттай хэмжээний энерги гаргаж чаддаг.
Сфероид

Сфероид буюу эргэлтийн эллипсоид нь эллипсийг гол тэнхлэгүүдийнх нь аль нэгээр эргүүлж үүсгэсэн квадрик гадаргуу юм. Өөрөөр хэлбэл, хоёр тэнцүү хагас тэнхлэгтэй эллипсоидыг хэлнэ. Сфероид нь симметр тэнхлэгүүдтэй бөгөөд энэ нь эллипсийг эргүүлэх замаар бий болдог.

Хэрэв эллипсийг урт тэнхлэгээр нь эргүүлбэл сунгасан сфероид (пролат сфероид) үүсдэг. Энэ нь регби бөмбөг шиг сунасан хэлбэртэй байдаг. Америкийн хөлбөмбөгний бөмбөгтэй төстэй боловч сфероидтой харьцуулахад үзүүртэй байдаг. Хэрэв эллипсийг богино тэнхлэгээр нь эргүүлбэл хавтгай сфероид (облат сфероид) үүсдэг бөгөөд энэ нь шош эсвэл энгийн M&M чихэр шиг хавтгай хэлбэртэй байдаг. Хэрэв эллипс нь төгс дугуй байвал үр дүнд нь бөөрөнхий (бөмбөрцөг) үүснэ.

Таталцал ба эргэлтийн хам нөлөөнөөс болж Дэлхий (мөн бусад бүх гаригууд) яг бөөрөнхий биш бөгөөд эргэх тэнхлэгийнхээ дагуу бага зэрэг хавтгай байдаг. Иймээс газрын зураг зүй болон геодези судлалд Дэлхийг ихэвчлэн бөмбөрцөг бус, харин облат сфероид буюу лавлах эллипсоидоор ойролцоолон тооцдог. Одоогийн Дэлхийн геодезийн системийн загварт экваторын радиус 6,378.137 км (3,963.191 миль), туйлын радиус 6,356.752 км (3,949.903 миль) хэмжээтэй сфероидыг ашигладаг.

“Сфероид” гэдэг үг анхандаа “ойролцоогоор бөөрөнхий бие” гэсэн утгатай байсан бөгөөд би-эсвэл три-голт эллипсоидын хэлбэрээс гадна илүү жигд бус хэлбэрийг ч хүлээн зөвшөөрдөг байв. Энэ утгаар нь геодезийн эртний судалгаанд, тухайлбал Дэлхийн таталцлын геопотенциалын загварын бөмбөрцөг гармоник цувааны хураангуйлалтад дурдсан байдаг.
Топологи

**Топологи** (грек үгнээс , ) нь геометрийн объектын суналт, мушгирах, нугалах, гулзайлгах зэрэг тасралтгүй хэв гажилтын үед хадгалагдах шинж чанаруудтай холбоотой математикийн салбар юм; өөрөөр хэлбэл нүхийг хаах, нүх нээх, урах, наах, өөрөө дамжин өнгөрөхийг хэлнэ.

Топологийн огторгуй нь дэд огторгуйн тасралтгүй хэв гажилт, ерөнхийдөө бүх төрлийн тасралтгүй байдлыг тодорхойлох боломжийг олгодог *топологи* гэж нэрлэгддэг бүтэцтэй олонлог юм. Евклидийн орон зай, ерөнхийдөө метрийн огторгуй нь топологийн огторгуйн жишээ юм, учир нь аливаа зай эсвэл хэмжүүр нь топологийг тодорхойлдог. Топологид авч үздэг хэв гажилт нь гомеоморфизм ба гомотопи юм. Ийм хэв гажилтын үед өөрчлөгддөггүй шинж чанар нь топологийн шинж чанар юм. Дараах нь топологийн шинж чанаруудын үндсэн жишээнүүд: шугам ба гадаргууг ялгах боломжийг олгодог хэмжээс; шугам ба тойргийг ялгах боломжийг олгодог нягтрал; Тойрог огтлолцдоггүй хоёр тойргоос ялгах боломжийг олгодог холболт.

Готфрид Вильгельм Лейбницээс 17-р зуунд *geometria situs* болон *analysis situs* бүтээлүүдээрээ топологийн үндэс суурийг тавьжээ. Леонард Эйлерийн Кенигсбергийн долоон гүүрийн бодлого, олон талтын томьёо нь уг салбарын анхны теоремууд байж магадгүй юм. *Топологи* гэдэг нэр томьёог 19-р зуунд Иоханн Бенедикт Листинг нэвтрүүлсэн боловч 20-р зууны эхний арван жилд л топологи огторгуйн санаа хөгжсөн.


Ангилал:Математикийн бүтэц
Компакт биет

боломжтой болжээ.Одон оронд компакт биет (эсвэл компакт од) гэх нэр томъёо нь цагаан одой од, нейтрон од, хар нүх зэрэг биетүүдийг хамтад нь хэлдэг. Мөн хэрэв онолын хувьд оршин байгаа нь батлагдсан тохиолдолд экзотик одуудыг ч багтааж болно. Бүх компакт биетүүд нь радиустайгаа харьцуулахад маш их масстай байдаг бөгөөд энэ нь тэднийг энгийн атомын материтай харьцуулахад маш өндөр нягттай болгодог.

Компакт биетүүд нь ихэвчлэн одны хувьсал хөгжлийн төгсгөлүүд байдаг тул “одны үлдэгдэл” гэж нэрлэдэг. Одны үлдэгдлийн төлөв байдал болон төрөл нь уг үлдэгдлийг үүсгэсэн одны массаас голлон хамаардаг. Компакт биетүүдийн нарийн бүтэц, байдал нь бүрэн тодорхой бус байж болох ч, эдгээр нь маш жижиг радиустай, өндөр масстай байгааг нотлох баримтууд бий. Компакт биет гэсэн нэр томъёог жирийн ододтой харьцуулахад ашигладаг. Хар нүх биш компакт биетийг дегенерат од гэж нэрлэх нь бий.

2020 оны 6-р сард одон орон судлаачид хурдан радиогийн дэлбэрэлтийн (FRBs) үүсгэгчийг тодорхойлоход дөхөж очсон ба энэ нь одоо “компакт биетийн нийлэлтийг” болон ердийн гол нуралтын суперновоос үүссэн магнетаруудаар тайлбарлах
Өөрийн таталцал

Өөрийн таталцал гэдэг нь аливаа систем, ялангуяа тэнгэрийн биет эсвэл биетүүдийн систем өөр дээрээ үзүүлдэг таталцлын хүчийг хэлнэ. Хангалттай их масстай тохиолдолд энэ нь системийг өөрийгөө тогтоон барих боломжийг олгодог. Өөрийн таталцлын нөлөөлөл нь одон орон, физик, газар хөдлөлт судлал, геологи, далай судлал зэрэг салбаруудад чухал ач холбогдолтой.

Өөрийн таталцлын хүчний хэмжээ нь биетийн хэмжээ болон массыг хуваарилалтаас хамаарч өөр өөр байдаг. Жишээлбэл, Дэлхий дээрх далай эсвэл Сатурны цагираг гэх мэт өвөрмөц таталцлын нөлөөллүүдийг бий болгодог. Британий онолын астрофизикч Дональд Линден-Белл өөрийн таталцлын нөхцөл байдал, үр нөлөөг тооцоолох тэгшитгэлийг бүтээсэн. Тус тэгшитгэлийн зорилго нь эргэж буй хавтгай бөмбөрцөг бөөгнөрлийн загваруудыг нарийн тодорхойлох явдал юм. Энэ нь мөн галактик болон тэдгээрийн хийн хуримтлалын дискүүд хэрхэн харилцан үйлчилдгийг ойлгоход ашиглагддаг.

Одон орноос гадна өөрийн таталцал нь гаригуудын хэмжээний томоохон ажиглалт болон бусад шинжлэх ухааны салбаруудад хамааралтай
Хамгийн ойрын оддын жагсаалт

Энэхүү жагсаалт нь Нартай 20 гэрлийн жилийн (6.13 парсек) зайд орших бүх мэдэгдэж буй оддыг хамарна. Үүнд ердийн одод, цагаан одой одод, хүрэн одой одод, хагас хүрэн одой одод ордог. Одоогоор ийм төрлийн 131 биетийг олж илрүүлсэн байна. Эдгээрээс зөвхөн 22 нь нүдэнд харагдахуйц тод гэрэл ялгаруулдаг бөгөөд үлдсэн оддын гэрлийг нүдээр харахын тулд 6.5 хэмжээстэй гэрэлтэлтийг давсан байх шаардлагатай.

Одоо мэдэгдэж буй 131 биет нь 94 оддын системд багтдаг. Үүнээс 103 нь үндсэн дарааллын одод бөгөөд үүнд 80 улаан одой од, 23 “ердийн” буюу илүү их масстай одод багтдаг. Нэмж дурдахад, одон орон судлаачид хайлуулах устөрөгчөө дуусгасан 6 цагаан одой од, 21 хүрэн одой од, мөн 1 хагас хүрэн одой од (магадгүй WISE 0855–0714 гэдэг нүүдлийн гариг) илрүүлсэн байна. Хамгийн ойрын оддын систем нь Альфа Центавра, харин энэ системд хамгийн ойрын од нь Проксима Центавра бөгөөд Дэлхийгээс 4.2465 гэрлийн жилийн зайд оршдог.

Эдгээр 131 биетээс хамгийн тод, хамгийн их масстай, хамгийн гэрэлтэж буй биет нь Сириус А бөгөөд энэ нь Дэлхийн шөнө харагддаг хамгийн тод од юм. Түүний хамтрагч болох цагаан одой од Сириус B нь хамгийн халуун биетээр тодорхойлогддог. 20 гэрлийн жилийн зайд орших хамгийн том биет нь Процион юм.
Шинжлэх ухааны хувьсгал

**Шинжлэх ухааны хувьсгал** нь орчин үеийн шинжлэх ухааныг бий болгосон үйл явдлуудын цуврал бөгөөд эртний шинэ цаг үеийн үед математик, физик, одон орон, биологи (хүний анатомийг оролцуулан) болон хими зэрэг шинжлэх ухаанууд хөгжиж, байгаль орчны талаарх нийгмийн үзэл бодлыг өөрчилсөн юм. Шинжлэх ухааны хувьсгал Европт Сэргэн мандалтын үеийн хоёрдугаар хагаст болсон бөгөөд ихэвчлэн 1543 онд Николай Коперникийн хэвлүүлсэн “Тэнгэрийн биетүүдийн эргэлтийн тухай” (De revolutionibus orbium coelestium) номыг эхлэл нь гэж үздэг.

Шинжлэх ухааны Сэргэн мандалтын эрин үе эртний хүмүүсийн мэдлэгийг тодорхой хэмжээнд сэргээхэд анхаарч байсан бөгөөд 1687 онд Исаак Ньютон “Принципиа” номоо хэвлүүлснээр хөдөлгөөний хуулиуд болон ертөнцийн таталцлын хуулийг томьёолж, шинэ орчлон ертөнцийн үзэл санааг нэгтгэснээр оргилдоо хүрсэн гэж үздэг. Үүний дараах Гэгээрлийн эрин үед шинжлэх ухааны хувьсгалын ойлголт Жан Сильвен Байлигийн 18-р зууны бүтээлд гарч ирсэн бөгөөд тэрээр хуучныг халж, шинээр тогтоох хоёр үе шаттай үйл явцыг тодорхойлсон байдаг. Шинжлэх ухааны хувьсгалын хил хязгаар болон цаг хугацааны талаарх эрдэм шинжилгээний хэлэлцүүлэг өнөөдрийг хүртэл үргэлжилсээр байна.

Ангилал:Шинэчлэл
хувьсгал
Олимп уул

Олимп уул

Олимп уул (Латин хэлээр "Олимп уул") нь Ангараг гараг дээрх том бамбай галт уул юм. Ангараг гаригийн тойрог замын лазер өндөр хэмжигчээр (MOLA) хэмжсэнээр 21.9 км (13.6 миль; 72,000 фут) өндөр буюу далайн түвшнээс дээш Эверестийн өндөрлөгөөс 2.5 дахин өндөр юм. Энэ бол Ангараг гарагийн хамгийн өндөр галт уул бөгөөд түүний хамгийн өндөр гаригийн уул бөгөөд нарны аймгийн хамгийн өндөр уул болох Веста дээрх Реазильвиатай ойролцоогоор холбогддог. Энэ нь Тарсис Монтес галт уулын бүстэй холбоотой. Хамгийн сүүлд 25 сая жилийн өмнө дэлбэрч байжээ. 

Олимп уул бол Ангараг гарагийн хамгийн залуу галт уул бөгөөд Ангарагийн Гесперийн үед үүссэн бөгөөд Амазоны үе хүртэл үргэлжилсэн дэлбэрэлтүүдтэй. Энэ нь 19-р зууны сүүл үеэс одон орон судлаачдад альбедо дүрс болох Nix Olympica (Латин хэлээр "Олимпийн цас" гэсэн утгатай) гэдгээрээ мэдэгдэж байсан бөгөөд сансрын туршилтууд үүнийг уул гэж батлахаас өмнө уулархаг шинж чанартай байсан гэж сэжиглэж байсан.  
Олон улсын одон орон судлалын холбооноос Олимп Монс дээрх хоёр цохилтот тогоонд 15.6 км диаметртэй (9.7 миль) Карзок тогоо ба 10.4 км диаметртэй (6.5 миль) Панбоче тогоон түр зуурын нэр өгсөн. Эдгээр нь Ангарагийн солирын хамгийн элбэг байдаг шерготтуудын эх үүсвэр гэж сэжиглэгдэж буй хоёр бүс юм
Анатолий Рыбаков

**Анатолий Рыбаков** (орос. *Анато́лий Нау́мович Рыбако́в,* жинхэнэ овог нь*-* *Аро́нов*; 1911 оны 1-р сарын 14-нд Оросын хаант улсын Чернигов мужийн /өнөөгийн Украин/ Держановка тосгонд төрсөн — 1998 оны 12-р сарын 23-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод нас барсан) — оросын алдарт зохиолч. 

Түүний бичсэн "Арбатын хүүхдүүд" театрчилсан роман нь олон нийтэд ихээхэн шуугиан тарьсан. 1951 оны И.Сталины шагналтан.

## Намтар 
Тэрээр 1911 онд еврейчүүдийн гэр бүлд төрсөн байна. 1930 онд Москвагийн Тээврийн инженерийн дээд сургуульд элсэн орсон. 1933 онд түүнийг дээд сургуулийн Комсомолын хорооноос хөөж, дараа нь сэргээсэн. 1941 оны 11-р сараас 1946 он хүртэл Улаан Армид автомашины тээврийн ангиудад алба хаасан. 1942 оны 7-р сараас Москваг хамгаалахаас эхлээд Берлин рүү довтлох хүртэл янз бүрийн фронтын тулалдаанд оролцсон. Дайны дараа цэргээс халагдаж Москвад буцаж ирэхдээ тэрээр автомашины инженерээр ажиллахгүй гэсэн хандлагатай байсан бөгөөд 3-р бүлгийн тахир дутуу хүнд бага хэмжээний (510 рубль) тэтгэвэр авч, зохиол бичиж  амьдралаа залгуулахаар шийджээ.

А.Рыбаков «Кортик», «Бронзовая птица», «Выстрел» гэсэн өгүүллэг, «Тяжёлый песок» роман бичсэн.

1991 ооноос хойш Нью-Йорк хотод байнга амьдарсан бөгөөд тэндээ 1998 онд нас барсан.

Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1998 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан
Падуагийн их сургууль

**Падуагийн их сургууль** (итали. *Università degli Studi di Padova*, латин.*Universitas Studii Paduani,* унгар. *Università de Pàdova*) —Италийн хамгийн ууган их сургуулиудын нэг бөгөөд өнөө үед нийтийн судалгааны Их сургууль. 1222 онд байгуулагдаж XV—XVIII зуунд Венецийн Бүгд найрамдах улсын боловсролын гол төв байсан. Уриа нь — *Universa universis patavina libertas* («Падуагийн эрх чөлөө бүгдэд бөгөөд бүх нийтийн төлөө»). 

## Түүх 
Их сургуулийг 1222 онд Болонийн их сургуулийн удирдлагатай зөрчилдсөний улмаас орхисон багш, оюутнууд үүсгэн байгуулжээ. Дундад зууны үед Европын өнцөг булан бүрээс ирсэн оюутнууд Падуа хотод суралцаж, ирсэн улс орны гарал үүслийнх нь дагуу хуваагддаг байсан.  1339-1813 онд "Universitas Iuristarum" (иргэний болон шашны эрхзүй, шашин судлал заадаг) болон "Universitas Artistarum" (одон орон судлал, диалектик, гүн ухаан, хэлний дүрэм, анагаах ухаан, уран илтгэл заадаг) гэж хоёр боловсролын байгууллага болж хуваагдсан байна. 1373 онд Ромын Пап V Урбан "Universitas Theologorum"  байгуулж байжээ. 

Падуагийн их сургууль нь Сэргэн мандалтын үеийн шинжлэх ухааны (одон орон, анагаах ухаан, хууль) төвүүдийн нэг болж, Венецийн Бүгд Найрамдах Улс ивээн тэтгэсэн бөгөөд энэ нь Ромын сургаал, нөлөөллөөс ангид байхыг баталгаажуулсан юм. Сэргэн мандалтын болон орчин үеийн эхэн үеийн шилдэг зүтгэлтнүүд болох Пико делла Мирандола, Кузагийн Николас, Николай Коперник, Италийн утга зохиолын хэлийг үндэслэгчдийн нэг Пьетро Бембо, Торкуато Тассо, Галилео, Андреас Весалиус, Беларусийн анхны хэвлэгч Франциск Скорина нар энэ Их сургуульд суралцаж, ажиллаж байжээ. 

## Орчин үе 
1995 онд шинэ дүрэм батлагдсанаар их сургуульд бие даасан байдалтай болсон. 2021 оны байдлаар тус их сургууль нь 72 орчим мянган бакалавр, магистр, докторын хөтөлбөрийн оюутантай, хүмүүнлэгийн ухаан, философи, эдийн засаг, боловсрол, инженерчлэл, хууль эрх зүй, физик-математик/байгалийн ухаан, анагаах ухаан, мэс засал, эм зүй, хөдөө аж ахуй, сэтгэл судлал, улс төрийн шинжлэх ухаан, статистик, мал эмнэлэг гэсэн 32 факультеттай. Их сургуулийн Ректор- Розарио Риззуто.

Тус их сургууль 2023 оны санхүүгийн жилд 831 сая еврогийн төсөв гаргахаар төлөвлөж байсан. Үүний 545 сая еврог Италийн Боловсрол, их сургууль, судалгааны яам, Европын холбоо, бүс нутаг, муж гэх мэт орон нутгийн засаг захиргаа болон бусад байгууллагуудын шимтгэлээс бүрдсэн байна. Үлдсэн 232 сая еврог өөрийн орлого гэж ангилсан бөгөөд үүний 106 сая еврог сургалтын төлбөр, 125 сая еврог судалгааны ажилтай холбоотой орлогоос бүрдүүлсэн ажээ.
Арбатын хүүхдүүд (роман)

**«Арбатын хүүхдүүд»** роман—Зөвлөлтийн зохиолч Анатолий Рыбаковын 4 хэсэгт түүхэн роман. ЗХУ-ын 1930-аад оны үеийнхны хувь заяаны тухай анхны бүтээл. 

Анатолий Рыбаков 1950-иад оны сүүлээр "Арбатын хүүхдүүд" -ийг бичих санаа төрж 1965 онд ажиллаж эхэлсэн гэж тэр дурссан байдаг. Гэвч уг романыг их удаан бичиж сүүлд 1983 онд бүрэн эхээр нь бичиж дуусч, 1987 онд хэвлэгджээ.

ЗХУ-ын удирдагч И.Сталины хэцүү үеийн тухай уг романыг монгол хэл рүү Цэрэнпилийн Гомбосүрэн хөрвүүлсэн байна.
Шар айраг нэрэх

Шар айраг нэрэх нь цардуулын эх үүсвэрийг усанд увуулах үйл явц ( хамгийн нийтлэг нь үр тариа харин хамгийн алдартай нь арвай) бас нэрэх нь хөрөнгөтэй чихэрлэг шингэн үүсгэдэг. Үүнийг арилжааны шар айраг нэрэгчээр нэрж, гэртээ гэрийн шар айраг нэрэгчээр эсвэл хамтдаар хийж болно. Шар айраг нэрэх нь МЭӨ 6-р мянганаас эхлэн үүссэн бөгөөд эртний Египет, Хятад, Месопотами зэрэг соёл иргэншлийг шар айраг нэрж байсныг археологийн баримт нотолж байна. 19-р зуунаас хойш шар айраг нэрдэг үйлдвэрүүд ихэвчлэн барууны эдийн засагт л байдаг байсан. 

Шар айрагны үндсэн орц нь ус, соёолжтой арвай хэмээх цардуулын үүсвэр юм. Ихэнх шар айраг нь шар айраг нэрэгчээр нэрж хопоор амталдаг. Арай бага ашиглагддаг цардуулд шар будаа, сорго бас кассава ордог. Эрдэнэ шиш, будаа эсвэл элсэн чихэр гэх хоёрдогч үүсвэрийн зардлагаа багасгах гэж эсвэл шар айрагны хөөстэй толгойг хадгалахын тулд улаан буудай нэмэх гэх мэт шинж чанарийг хадгалах гэж ашиглаж болно. Хамгийн түгээмэл цардуулын  нь нунтагласан үр тариа эсвэл “Грист” юм- шар айргын жор дахь цардуул эсвэл үр тарианы орцын эзлэх хувийг грист, үр тарианы дэвсгэр эсвэл нухсан найрлага гэж нэрлэж болно.
Портланд цемент

## Тайлбар 
Портланд цемент бол тусгай зориулалтын , зуурмаг ашиглалгүй, стукко, мортар гэсэн хялбар найрлагатай дэлхийн хамгийн түгээмэл төрлийн цемент байна.

## Бүрдэл 
Үүн нь 19-р зууны эхэн үед Жосеф Аспдин гэдэг хүн өөр төрлийн гидравлик шохойгоор бүтээсэн бөгөөд, энэ нь ихэнхдээ шохойн чулуунаас бүрдсэн юм. Энэ нь маш нарийн нунтаг юм, үүнийг бүтээхдээ шохойн чулууг ба баримлын шаврыг зуух дотор халааж чулуунцар үүсгэх ба, чулуунцараа хэдэн хувийн (ихэнхдээ 5% хавиар) гипс холин нунтаглах юм. Олон төрлийн Портланд цемент байна. Хамгийн түгээмэл, түүхэндээ "ердийн Портланд цемент/ordinary portland cement" (ЕПЦ эсвэл OPC)  гэж нэрлэгдсэн нь саарал юм, гэвч цагаан Портланд цемент нь бас байна. Үүний нэр нь Англи улсын, Портланд аралд олборлосон Портланд чулуутай ижил байснаас үүдэлтэй. Энийг 1824 онд патент авсан Жосеф Аспдин нэрлэжээ. Түүний хүү Виллиам Аспдин нь "орчин үеийн" Портланд цементийн зохиогч гэж үзсэн ба түүний 1840 оны хөгжүүлэлтийн нөлөөнөөс үүдэлтэй юм.

Портланд цементийг хийхэд ашиглагддаг бага зарцуулалт болон том газар нутгаар дэлгэрсэн байдаг шохойн чулуу, занар ба өөр байгалиараа элбэг байдаг материалууд үүнийг харьцуулахад хямдхан барилгын материал болгожээ. Үүний хамгийн түгээмэл хэрэглэгдэхүүн бол бетон хийх явц юм, зуурмаг (илс ба хайрга), цемент ба уснаас бүрддэг юм.
Математикийн ухаан

**Математик логик** нь математик доторх албан ёсны логикийг ухааныг судлах явдал юм. Загварын онол, нотлох онол, олонлогын онол, рекурсын онол (мөн тооцооллын онол гэж нэрлэдэг) зэрэг томоохон дэд салбарууд үүнд багтдаг. Математик логикийн судалгаа нь ихэвчлэн логикийн албан ёсны системийн математик шинж чанарууд, тухайлбал тэдгээрийн илэрхийлэл эсвэл дедуктив хүч зэргийг авч үздэг байна. Гэсэн хэдий ч энэ нь зөв математикийн үндэслэлийг тодорхойлох, математикийн үндэс суурийг бий болгох логикийн хэрэглээг багтааж болно.

Математик логик нь үүссэн цагаасаа хойш математикийн үндэс суурийг судлахад  түлхэж болж хувь нэмрээ оруулсан байна. Энэхүү судалгаа нь 19-р зууны сүүлчээр геометр, арифметик, анализын аксиоматик тогтолцоог боловсруулснаар эхэлсэн байна. 20-р зууны эхэн үед суурь онолуудын уялдаа холбоог нотлохын тулд Дэвид Хилбертийн хөтөлбөрөөр бий болсон. Курт Годел, Герхард Гентзен болон бусад хүмүүсийн туслалцаагаар хөтөлбөрийг хэсэгчлэн шийдэж, тууштай байдлыг нотлохтой холбоотой асуудлуудыг тодруулав. Нийтлэг аксиом системээр нотлогдохгүй зарим теоремууд байдаг ч бараг бүх энгийн математикийг олонлогийн хувьд албан ёсны болгож болохыг олонлогийн онолын ажил харуулсан. Математикийн үндэс суурьтай холбоотой орчин үеийн ажил нь бүх математикийг хөгжүүлэх онолыг хайж олохын оронд математикийн аль хэсгийг тодорхой албан ёсны системд ( урвуу математикийн нэгэн адил) албан ёсны болгож болохыг тогтооход чиглэдэг.
Сугар гарагийн галт уулшил

Сугар гарагийн гадаргуу нь галт уулын бүтцээр давамгайлдаг бөгөөд Нарны аймгийн бусад гарагуудаас илүү олон галт уултай. Гадаргуу нь 90% базальтаас бүрдэх бөгөөд гарагийн нийт гадаргуугийн 65%-ийг галт уулын лаавын талбай эзэлдэг. Энэ нь галт уулшил Сугар гарагийн гадаргууг бүрдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн болохыг харуулдаг. Сугар гарагт 1,000 гаруй галт уулын бүтэц байгаа бөгөөд эрдэмтдийн үзэж байгаагаар 500 сая жилийн өмнө лаавын урсгалын томоохон үйл явдал болж, гарагийн гадаргууг дахин бүрдүүлсэн байна. Сугар гараг нүүрстөрөгчийн давхар исэлд баялаг агаар мандалтай бөгөөд Дэлхийн агаарын даралтаас 90 дахин их даралттай.

Радарын зураглалын тусламжтайгаар Сугар гараг дээр 80,000 гаруй галт уул илэрсэн. Удаан хугацаанд эрдэмтэд Сугар гараг дээрх галт уулууд одоо ч идэвхтэй эсэх талаар маргалдаж байсан. Гадаргуу дээрх цөөхөн тооны солирын тогоонууд нь галт уулын лаавын урсгал харьцангуй саяхны үед болсон болохыг илтгэдэг. Хамгийн сүүлд болсон томоохон үйл явдал нь галт уулын лаавын урсгал байх магадлалтай. Магеллан сансрын хөлгийн радарын судалгаагаар Сугар гарагийн хамгийн өндөр галт уул болох Маа Монсын оргил болон хойд налуу хэсэгт үнсний урсгал илэрсэн бөгөөд энэ нь харьцангуй шинэ үйл явдлыг илтгэж байв. Гэсэн хэдий ч, Сугар гараг дээрх галт уулын идэвхжлийн нотолгоо бүрэн батлагдаагүй байна. 2020 онд хийгдсэн судалгаагаар Сугар гарагт галт уулын идэвхжил байгаа байж магадгүй гэсэн шинэ таамаглал гарч ирсэн. 2023 онд судлаачид Магеллан сансрын хөлгийн авсан Маа Монсын бүс нутгийн хоёр зураглалыг 8 сарын зайтайгаар харьцуулан, галт уулын амсар өргөссөн болохыг тогтоожээ. Энэ нь Сугар гарагт галт уулын идэвхжил одоо ч байгаагийн тодорхой нотолгоо болсон байна. 2023 оны 3-р сард Херрик болон хамтран ажиллагсад Магеллан сансрын хөлгийн зурган дээр үндэслэн галт уулын амсар өргөссөн байдал илрүүлсэн нь идэвхтэй галт уулшлын шинж тэмдэг гэж мэдээлсэн.
Тусгай зориулалтын цэцэрлэг

## Тусгай зориулалтын цэцэрлэг
Тусгай зориулалтын цэцэрлэг буюу [ургамал цэцэрлэг] нь шинжлэх ухааны судалгаа, үзүүлэлт, боловсролын зорилгоор амьд ургамлыг баримтжуулсан [цуглуулгатай цэцэрлэг] юм. Тусгай зориулалтын цэцэрлэгийн үүрэг нь ургамлуудыг тэдний Ургамал судлалын нэрээр шошголох явдал юм. Энэ нь "лабеде" бусад шүүслэг ургамал, өвсний цэцэрлэг зэрэг тусгай ургамлын цуглуулгуудыг агуулж болно.  Дэлхийн тодорхой хэсгүүдийн ургамал гэх мэт: Халуун орны ургамал, уулын ургамал, эсвэл тухайн бүс нутагт хамаарахгүй бусад чамин ургамлууд гэх мэт тусгай цуглуулга бүхий "хүлэмж" эсвэл "сүүдрийн байшин" байж болно.Ихэнх нь зарим талаараа олон нийтэд нээлттэй бөгөөд хөтөчтэй аялал, сургалт, семинар, боловсролын үзүүлбэр, урлагийн үзэсгэлэн, номын өрөө, задгай театр, хөгжмийн тоглолт болон бусад зугаа цэнгэл зэрэг олон нийтийн хөтөлбөрийг санал болгодог.
Тусгай зориулалтын цэцэрлэгийг ихэвчлэн их дээд сургуулиуд эсвэл бусад шинжлэх ухааны судалгааны байгууллагууд удирддаг бөгөөд [ургамлын ангилал зүй] эсвэл [ургамлын шинжлэх ухааны] бусад чиглэлээр гербари, судалгааны хөтөлбөрүүдтэй холбоотой байдаг.  Зарчмын хувьд тэдний үүрэг бол шинжлэх ухааны судалгаа, хамгаалалт, үзэсгэлэн, боловсролын зорилгоор амьд ургамлын баримтжуулсан [цуглуулгыг хадгалах] явдал юм. Гэхдээ энэ нь байгаа нөөц, тодорхой цэцэрлэг бүрийн онцгой сонирхолоос хамаарна. Ажилтнууд нь ихэвчлэн ургамал судлаачид болон цэцэрлэгжүүлэгчдээс бүрддэг.

Олон ургамлын цэцэрлэгүүд хөдөө аж ахуй, ургамал, таксономи зэрэг мэргэжлийн диплом/сертификатын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Цэцэрлэгжүүлэлт хийх хүсэлтэй хүмүүст дадлага хийх олон боломжууд байдаг.  Мөн оюутнууд/судлаачид уг цуглуулгыг судалгаандаа ашиглах боломжтой байдаг.
Далайн хөвөн

thumb|Зуух хоолой Хөвөн ягаан өнгийн төрөл.

thumb|60 фут (20 м) усны гүн дэх хананы амсар дахь хөвөн биологийн төрөл зүйл ба морфотип. Шар хоолойт хөвөн, Aplysina fistularis, ягаан өнгийн ваар хөвөн, Niphates digitalis, улаан бүрхүүлтэй хөвөн, Spirastrella coccinea, саарал өнгийн олс хөвөн, Callyspongia sp.

Хөвөн эсвэл далайн хөвөн нь гол төлөв Porifera (/pəˈrɪfərəˌ pɔː-/ pər-IF-ər-ə, пор-; 'сүвэрхэг тээгч' гэсэн утгатай), метазоан бүлгийн далайн сээр нуруугүй амьтад ба эгч дүүс юм. диплобластын таксон. Эдгээр нь далайн ёроолтой холбогддог суумал шүүлтүүр тэжээгч бөгөөд макробентосын хамгийн эртний гишүүдийн нэг бөгөөд олон түүхэн зүйл нь хадны чулуулаг үүсгэгч чухал организм юм.

Хөвөн нь хоёр нимгэн давхаргын эсийн хооронд хавчуулагдсан вазелин шиг мезоилээс бүрдэх олон эст организм бөгөөд ихэвчлэн гуурсан хэлбэртэй биетэй, нүх сүвээр дүүрсэн, ус эргэлддэг сувагтай байдаг. Тэдгээр нь бусад төрөл болж хувирах чадвартай, үндсэн эсийн давхарга ба мезоил хооронд шилжин суурьшдаг тусгай бус эсүүдтэй байдаг. Тэд нарийн төвөгтэй мэдрэлийн, хоол боловсруулах болон цусны эргэлтийн системгүй. Үүний оронд ихэнх нь "хүзүүвчний эсүүд" гэж нэрлэгддэг тугны хөдөлгөөнөөр хоол хүнс, хүчилтөрөгч авах, хог хаягдлыг зайлуулахын тулд биедээ тогтмол усны урсгалыг хадгалж байдаг.

Өнөөгийн хамгийн суурь амьтдын зарим нь гэж үздэг хөвөн нь бүх амьтдын сүүлчийн нийтлэг өвөг дээдэс болох хувьслын модноос салаалсан анхны бүлэг байж магадгүй бөгөөд эрт дээр үеэс Отавиа зэрэг эртний хөвөнгүүдийн чулуужсан олдвортой. Тонийн үе (ойролцоогоор 800 Мя). Хөвөнг судалдаг амьтан судлалын салбарыг спонгиологи гэж нэрлэдэг.
Маш бага хэмжээний хий

Маш бага хэмжээний хий (Trace gas)

Маш бага хэмжээний хий нь гаригийн агаар мандал зэрэг орчинд маш бага хэмжээгээр агуулагддаг хийг хэлнэ. Дэлхийн агаар мандалд агуулагдах бага хэмжээний хий нь азот (78.1%), хүчилтөрөгч (20.9%), аргон (0.934%) зэргийг эс тооцвол 99.934%-ийг бүрдүүлдэг бусад хийг илэрхийлнэ (усны уур ороогүй).

Агууламж, эх үүсвэр ба алдагдал

Маш бага хэмжээний хийн агууламж нь эзэлхүүний хувиар хэдэн их наядны нэг (ppt) хэмжээнээс хэдэн зуун саяны нэг (ppmv) хүртэл хэлбэлздэг. Агаар мандалд бага хэмжээний хий нэмэгдэх үйл явцыг "эх үүсвэр" гэж нэрлэдэг. Эх үүсвэрийг байгалийн болон хүний үйл ажиллагаанаас шалтгаалсан буюу антропогеник гэж хоёр ангилна.

Бага хэмжээний хийн эх үүсвэрт дараах үйл явцууд орно:

Биогеник үйл явц: Фотосинтез, амьтны ялгадас, термит, будааны талбай, намаг гэх мэт.

Хатуу дэлхийн хий ялгаруулалт: Галт уулын үйл ажиллагаа.

Далайгаас ялгарах хий: Ялангуяа хүхэр агуулсан хий.

Орон нутгийн үүсэлт: Хийн фазад химийн урвалын үр дүнд үүсдэг.

Антропогеник эх үүсвэр: Хүний үйл ажиллагаанаас үүсэх, тухайлбал, тээврийн хэрэгслээс ялгарах чулуужсан түлшний шаталт, түлшний олборлолт, биомасс шатаалт, аж үйлдвэрийн үйл ажиллагаа.

Эдгээр эх үүсвэрүүд агаар мандалд бага хэмжээний хий нэмэх гол замууд юм.
Газар дээрх ургамал

Газар дээрх ургамал

Газар дээрх ургамал гэдэг нь газарт ургадаг, эсвэл газраас ургаж гардаг ургамлыг хэлнэ. Бусад төрлийн ургамалд усны ургамал (усанд эсвэл усан орчинд амьдардаг), эпифит ургамал (бусад ургамал дээр амьдардаг), литофит ургамал (чулууны гадаргуу эсвэл дотор амьдардаг) орно.

Усны болон газар дээрх ургамлын ялгаа тодорхойгүй байх нь түгээмэл, учир нь олон газар дээрх ургамал тодорхой хугацаанд усанд автсан нөхцөлийг тэсвэрлэх чадвартай байдаг бол зарим усны ургамал усанд живсэн болон хөвсөн хэлбэрээр амьдардаг. Усанд бүрэн дасан зохицсон ургамал харьцангуй цөөн бөгөөд жишээ нь Hydrocharitaceae, Cabombaceae, Ceratophyllum, Aldrovanda зэрэг ургамал болон Chara, Nitella зэрэг макро замаг багтдаг.

Ихэнх усны ургамал хөвсөн хэлбэрээр ургах эсвэл тийм орчинд цэцэглэхийг илүүд үздэг. Харин олон газар дээрх ургамал удаан хугацааны үерт автсан нөхцөлийг тэсвэрлэх чадвартай байдаг бөгөөд энэ нь ихэвчлэн тухайн ургамлын үертэй бүс нутагт дасан зохицсон байгалийн амьдрах орчин юм. Ийм ургамлыг "гелофит" гэж нэрлэх ба эдгээр нь үндэс орчмын усанд автсан болон бүрэн живсэн нөхцөлд тэсвэртэй байдаг. Гэсэн хэдий ч гелофит ургамлын ургалт усанд бүрэн живсэн үед эрс удааширч, хэрэв усны түвшин буурахгүй бол ургамал эцэстээ үхэж хорогддог.
Сугар гараг дээрх амьдрал

Сугар гараг дээрх амьдрал Сугар гараг дээр амьдрал байгаа эсвэл байсан эсэх нь астобиологийн чухал сэдэв бөгөөд Дэлхийтэй ойр оршдог, заримдаа төстэй шинж тэмдгүүдтэй болох нь үүний гол шалтгаан юм. Одоогоор Сугар гараг дээр өнгөрсөн болон одоогийн амьдралын баттай нотолгоо олдоогүй. 1960-аад оны эхээр сансрын судалгааны үр дүнд Сугар гарагийн нөхцөл нь Дэлхийнхээс хэтэрхий хүнд хэцүү болохыг харуулсан. Гэсэн хэдий ч зарим эрдэмтэд дэлхийн дулаарал эхлэхээс өмнө Сугар гараг дээр амьдрал байсан эсэх, орчин үеийн агаар мандалд үлдэгдэл биосфер байгаа эсэх талаар судалсаар байна.

Сугар гарагийн гадаргуугийн хэт өндөр температур (735 К буюу 462°C 863°F) болон агаарын даралт Дэлхийнхээс 92 дахин их байгаа нь усан суурьтай амьдралд маш тааламжгүй орчин үүсгэдэг. Гэсэн хэдий ч зарим судлаачид Сугар гарагийн агаар мандлын дээд давхаргын дундаж температуртай, хүчиллэг орчинд экстремофил буюу термоацидофил микроорганизм оршин байж магадгүй гэж таамагласан. 2020 оны 9-р сард Сугар гарагийн агаар мандалд фосфин илэрсэн нь амьдралын боломжит ул мөр гэж үзсэн боловч энэ ажиглалтад эргэлзээ төрүүлсэн.

2021 оны 2-р сарын 8-ны байдлаар фосфин илрүүлэлттэй холбоотой судалгааны шинэчлэл хийгдэж, мөн Ангараг гараг дээр метан илрүүлэх судалгаа явуулж байгааг мэдээлсэн. 2021 оны 6-р сарын 2-нд НАСА Сугар гарагийг судлах "DAVINCI" болон "VERITAS" гэсэн хоёр шинэ хөтөлбөрөө зарлажээ.
Тооллын үндсэн теорем

**Тооллын үндсэн теорем** нь функцийн уламжлал авах (налуу буюу тухайн цэгийн өөрчлөлтийн хурдыг тооцох үйлдэл) болон функцийн интеграл авах (графикийн доорх талбай буюу жижиг хувь нэмрүүдийн хуримтлагдсан үр дүнг тооцох үйлдэл) ойлголтуудыг хооронд нь холбосон теорем юм. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр хоёр үйлдлийг харилцан эсрэг үйлдэл гэж ойлгож болно.

Теоремын эхний хэсэг буюу тооллын **анхны үндсэн теорем** нь: хэрэв f нь тасралтгүй функц байвал, тухайн функцийн антидериватив буюу тодорхойгүй интеграл F-ийг, f-ийн өгөгдсөн интервал дахь дээд хязгаар нь хувьсах интегралаар илэрхийлж болно гэж заадаг.

Харин теоремын **хоёр дахь хэсэг** буюу **тооллын хоёр дахь үндсэн теорем** нь: функц f-ийн тогтмол интервал дахь интеграл нь уг интервалын төгсгөлүүдийн хоорондох F-ийн өөрчлөлттэй тэнцүү гэж заана. Энэ нь антидеривативыг симболик интеграцийн аргаар олж чадвал тодорхой интегралыг тооцоолох процессыг ихээхэн хялбарчилдаг ба тоон интеграл хэрэглэх шаардлагагүй болгодог.
Цохилтот тогоо

Цохилтот тогоо

Нөлөөллийн тогоо нь жижиг биетийн хэт хурдны цохилтоос үүссэн цул астрономийн биетийн гадаргуу дээрх хонхор юм. Дэлбэрэлт эсвэл дотоод нуралтын үр дүнд үүсдэг галт уулын тогооноос ялгаатай нь цохилтот тогоонууд нь ихэвчлэн эргэн тойрныхоо газар нутгаас бага өндөрт өргөгдсөн обуд, шалтай байдаг. Нөлөөллийн тогоонууд нь ихэвчлэн дугуй хэлбэртэй байдаг бөгөөд тэдгээр нь зууван хэлбэртэй эсвэл хөрсний гулгалт зэрэг үйл явдлын улмаас жигд бус байж болно. цохилтот тогоо нь Апполо хөтөлбөрийн дагуу буцаж ирсэн сарны хадан дээр харагдах микроскопийн тогооноос эхлээд энгийн аяга хэлбэртэй хотгорууд, өргөн уудам, нарийн төвөгтэй, олон цагираг бүхий цохилтын сав газар хүртэл хэмжээтэй байдаг. Солирын тогоо бол дэлхий дээрх жижиг цохилтын тогоонуудын алдартай жишээ юм.

Нөлөөллийн тогоо нь Сар, Мөнгөн ус, Каллисто, Ганимеде, мөн ихэнх жижиг сар, астероид зэрэг Нарны аймгийн хатуу биетүүдийн газарзүйн зонхилох шинж чанар юм. Дэлхий, Сугар, Европ, Ио, Титан, Тритон зэрэг гадаргын геологийн үйл явц илүү идэвхтэй явагддаг бусад гариг, саруудад харагдахуйц цохилтын тогоонууд нь зөвхөн тектоник болон галт уулын үйл явцад элэгдэж, булагдаж, өөрчлөгддөг тул бага тохиолддог. цаг. Ийм үйл явц нь тогоонуудын анхны топографийн ихэнх хэсгийг сүйтгэсэн тохиолдолд нөлөөллийн бүтэц эсвэл стреблем гэсэн нэр томъёог илүү ашигладаг. Эрт үеийн уран зохиолд цохилтын тогоо үүсэхийн ач холбогдлыг өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөхөөс өмнө криптоэксплоци буюу криптоволканийн бүтэц гэсэн нэр томъёо нь одоо дэлхий дээрх нөлөөлөлтэй холбоотой шинж чанарыг тодорхойлоход ихэвчлэн хэрэглэгддэг
Санчир гарагийн цагиргууд

Сатурн гаригийн хүрд нь нарны аймгийн хамгийн том, хамгийн нарийн бүтэцтэй хүрд систем юм. Тэдгээр нь микро метрээс метрийн хэмжээтэй олон жижиг хэсгүүдээс бүрдэж, Санчирын орбиттой эргэлдэж байдаг. Эдгээр хэсгүүдийн ихэнх нь усны мөсөөр бүтээгдсэн бөгөөд багахан хэмжээний чулуужсан материал агуулагддаг. Гэхдээ бүрхүүлийн үүсэх механизмын тухай одоогоор тодорхой байдал үүсээгүй байна.Теоретик загваруудаар Сатурны хүрд нь нарны аймгийн эхэнүеэс үүссэн гэж үзсэн ч, Кассини сансрын хөлгийн шинэ мэдээллүүд нь тэдгээр нь харьцангуй сүүлд үүссэн болохыг харуулсан. Бүрхүүлийн тусгал Сатурн гаригийн гэрлийг нэмэгдүүлдэг ч, эдгээр бүрхүүлийг дэлхий дээрээс харж болохгүй. Галилео Галилей 1610 онд анх удаа Сатурны хүрдийг телескопоор ажигласан ч тэдгээрийн бодит байдалд бүрэн ойлголт аваагүй байв. Харин 1655 онд Кристиан Хюйгенс нь Сатурны хүрдийг түүний тойрог хэлбэртэй гэж анх тодорхойлсон. Сатурны бүрхүүлүүд нь жижиг хэсгүүдийн цуваа хэлбэртэй байгааг Пьер-Симон Лаплас анх санал болгосон боловч, жинхэнэ “нүхүүд” ховор бөгөөд бүрхүүлийг илүү зөв хэлбэлзэлтэй, тодорхой бүсүүд бүхий дискийн хэлбэртэй гэж үзэх нь зөв юмБүрхүүлийн доторх хэсгүүдийн нягтрал нь ерөнхийдөө тогтвортой байдаг ч зарим газрууд нь нүхтэй байдаг. Эдгээр нүхүүд нь хэсгүүдийн нягтрал эрс багассан газрууд бөгөөд зарим нь Сатурны сарантай холбоотой орбитын резонансуудаас үүсдэг. Мөн үл тайлагдсан нүхүүд ч бий. Харин зарим бүрхүүлийн урт наслахад тогтворжуулсан резонансийн нөлөө байдаг, жишээ нь Титан бүрхүүл болон G бүрхүүл..
Гараг хоорондын тоосон үүл

Гараг хоорондын тоосон үүл буюу зодиакын үүл  нь гарагийн системүүд, тухайлбал Нарны аймагт гарагуудын хооронд орших сансрын тоос (сансрын уудамд хөвж буй жижиг хэсгүүд)-ээс бүрддэг.

Нарны аймаг дахь гараг хоорондын тоосон хэсгүүд нарны гэрлийг сарниулах, дулааны цацраг ялгаруулах үүрэгтэй.
Венецийн готик архитектур

Венецийн готик нь Венецийн худалдааны сүлжээг тусгасан орон нутгийн барилгын шаардлагаас үүдэлтэй, зарим нь Венецийн худалдааны сүлжээг тусгасан Италийн готик архитектурын өвөрмөц хэлбэр юм. Дундад зууны үеийн уран барилгад ер бусын зүйл боловч энэ хэв маяг нь иргэний барилгуудад хамгийн онцлогтой байдаг бөгөөд энэ хэв маягийн ихэнх жишээ нь шашингүй байдаг.

Хамгийн алдартай жишээнүүд нь Дожийн ордон болон Ка' д'Оро юм. Аль аль нь ойрхон байрлуулсан жижиг багануудтай, дээр нь дөрвөлжин онгорхойтой, дээврийн дагуу чимэглэл, энгийн ханын гадаргуу дээр өнгөт хээ угалзтай ажээ. Рельеф чимэглэлтэй тагласан ogee нуман хаалга, олсоор чимэглэсэн рельеф зэрэг нь энэ загварын хамгийн онцлог шинж чанарууд юм. Шашны готик архитектур нь Венецийн архитектур биш харин Италийн бусад орнуудынхтай ойролцоо байв.

Готикийн эхэн үеийн орднууд, ялангуяа цонх зэрэг онцлогууд нь тодорхойгүй ч энэ загварын эхлэл нь 13-р зуунаас илүү тэртээ хамаарахгүй байх магадлалтай. Энэ нь 14-р зуунд давамгайлж байсан бөгөөд хотын консерватизмын улмаас Венецийн готик барилгууд, ялангуяа жижиг орднууд 15-р зууны хоёрдугаар хагас хүртэл баригдсаар байсан бөгөөд Венецийн сэргэн мандалтын архитектур нь готикийн өмнөх үеийн дурсамжийг байн байн хадгалсаар байв.