open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дашийн Мяасүрэн

**Дашийн Мяасүрэн** Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, найрал дууны удирдаач, хөгжмийн зохиолч.

Даш овогтой Мяасүрэн нь 1928 онд Ховд аймгийн Дарви сумын нутаг "Баянцагааны нэмнээт" хэмээх газар төрсөн. 1948-1950 онд Улаанбаатар хотноо Санхүү эдийн засгийн техникумд суралцаж төгссөн, 1955-1960 онд ЗСБНХУ-ын Ленинград хотын Н.А.Римский-Корсаковын нэрэмжит хөгжмийн сургуульд суралцаж найрал дууны удирдаачийн мэргэжлээр дүүргэсэн.   

1951-1955 онд Улсын хөгжимт драмын театрт жүжигчин-дуучин, 1960-1965 онд Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад (Үндэсний Урлагийн Их театрт) найрал дууны удирдаач багш, 1967-1968 онд Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театрт найрал дууны удирдаач, 1968-1969 онд Улсын симфони оркестрт (Улсын филармонид) удирдаач, 1969-1981 онд Монголын ардын армийн дуу бүжгийн чуулгад найрал дууны ерөнхий удирдаач, найрал дууны ангийн дарга, 1982-1984 онд Дундговь аймгийн Хөгжимт драмын театрт найрал дууны багш, 1984-1988 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургуульд (Монгол улсын консерватор) багш, 1990-2010 онд Цэргийн дуу бүжгийн эрдмийн чуулгад зөвлөх багшаар ажиллажээ.  

Д. Мяасүрэн нь “Алтан намар” дууны ая, “Ажилчны алдар” кантакт, “Их газрын чулуу”, “Жаахан шарга” зэрэг бүтээлүүд, 30 гаруй оркестортой найрал дууны бүтээлүүд, “Буурал аав”, “Миний эх орон” зэрэг дууны түүврүүд, төгөлдөр хуур, виолончель зэрэг хөгжмүүдэд зориулан зохиосон бүтээлүүд мөн томоохон тоглолтуудад дан найрал ба магтуу, оркестортой найрал дуунуудыг удирдаж байсан авъяаслаг хөгжмийн зохиолч, найрал дууны багш юм.[1] 

Д. Мяасүрэн нь 1972 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолоор, 1984 онд Ардын жүжигчин цолоор шагнагдсан юм.  

Д.Мяасүрэнгийн дууны зарим уран бүтээлээс дурдвал:   

"Алтан намар" (Анхны уран бүтээл, 1953 он, Д.Пүрэвдоржийн шүлэг, 1956 онд АЖ А.Загдсүрэн анх дуулсан)  

"Хангайн дуу" (Б.Цэдэндамбын шүлэг)   

"Буурал аав" (Т.Юмсүрэнгийн шүлэг)  

"Нугасны дэгдээхэй" (Д.Дугарсүрэнгийн шүлэг)  

"Итгэлийн дуу" (Ш.Сүрэнжавын шүлэг)    

Хүүхдийн дууны уран бүтээлээс:   

"Нараа, нааш ир" (М.Цэдэндоржийн шүлэг)  
----[1] З. Лхагвасүрэн, Жаран жарнаар дуурсагдах авъяастнууд, УБ, 2005 он

Ангилал:Монголын удирдаач
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Дарвийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Тогоончулууны Цэнд-Аюуш

**Тогоончулууны Цэнд-Аюуш** (1927 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд төрсөн -2004 оны 7-р сарын 23-нд нас барсан) - БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин уран нугараач.

## Намтар
1941 онд циркийн сургууль төгссөнөөс хойш Улсын циркэд жүжигчин, уран сайхны удирдаач, найруулагч, зөвлөх багшаар олон жил ажиллажээ. Анх уран нугаралтын үзүүлбэрийг бие дааж хийснээс хойш “Тэмээн дээрх акробат”, “Агаарын гимнастик”, “Тулах тэнцвэр”, “Акробат үсрэлт”, “Шидэх тэнцвэр”, “Анчин ба бүргэд” зэрэг олон шилдэг үзүүлбэрийг уран бүтээлч нөхдийнхөө хамт туурвиж, циркийн аль ч төрөл жанрыг чадамгай эзэмшсэн жүжигчин мөнөө харуулж дотоод, гадаадын үзэгчдэд өндөр үнэлэгдсэн байна. Дэлхийн Залуучууд Оюутны гурван удаагийн Их наадам, социалист орнууд, дэлхий, олон улсын циркийн жүжигчдийн наадам, уралдаан, тэмцээнд мэргэжил нэгт жүжигчин нугарагч нарынхаа хамт удаа дараа оролцож нэр хүндтэй олон арван шагнал, цомуудыг авсан хүүхэд байхаасаа эхлэн 60 гаруй жил циркийн урлагт жирийн жүжигчнээс уран сайхны удирдагч болж ажиллахдаа циркийн урын сангийн бодлогыг боловсруулан эх орондоо төдийгүй дэлхийн циркийн хөгжилд Монголын нэртэй шилдэг үзүүлбэр, жанрыг гаргасан циркийн урлагийн нэрт зүтгэлтэн юм. 

Монголын сонгодог уран нугаралтын түүхийг эхлүүлсэн энэ эрхэм 1958 онд анхны гарын шавиа бэлтгэж эхэлсэн нь Бэгзсүрэнгийн Норовсамбуу. Завхан аймгийн Сонгино сумаас ирсэн, уян биетэй ч уран сайхны зөвлөлд гологдсон охиныг өөрөө даан авч, загасны тос уулган, “тахир гарыг” нь Т.Цэнд-Аюуш багш засаж өгсөн гэдэг.

1972-1982 онд түүнийг Улсын циркийн Уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байх үед Монголын цирк дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдөж алдаршсан болохоор гаднын уран бүтээлчид “Мадам Цэнд-Аюуш” хэмээн түүнийг хүндлэн авгайлдаг болсон юм.

Монголын циркийн урлагт цахилгаан хөдөлгүүрт үзүүлбэр бүтээсэн анхны жүжигчин, уран нугарагчдын хэдэн үеийг сургаж боловсруулсан сурган хүмүүжүүлэгч байжээ.

Монголын уран нугараачид эдүгээ 100 шахуу бие даасан үзүүлбэр тоглож, олон улсын 40 гаруй тэмцээнээс шагнал хүртэн, дэлхийн өнцөг булан бүрт уран биеийн гайхамшгийг алдаршуулж буй нь түүний л гавьяа. Циркийн анхдагчдын нэг, уран нугаралтыг үндэслэгч, Монголын циркийн урлагийн “Өндөр ээж”, авьяаслаг найруулагч гэж Т.Цэнд-Аюуш гуайг тодорхойлж байжээ. 

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1958-12-10.№192/,
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал /1971/ - Дэлхийн циркийн урлагт Монголын уран нугаралт гэсэн өөрийн дэг, өнгө төрхтэй урлагийг бий болгож найруулсан учир хоёр шавь Б.Норовсамбуу, Д.Мажигсүрэн нарын хамт.
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1978-01-05. №02/,
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын циркчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Бэгзсүрэнгийн Норовсамбуу

**Бэгзсүрэнгийн Норовсамбуу** БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин, XX зууны манлай циркийн жүжигчин, уран нугараач.

## Намтар
Төрөлх сумынхаа сургуулийн 2 дугаар ангийг төгсөөд Улсын циркийн урилгаар Улаанбаатар хотод ирж 10 жилийн тавдугаар сургуульд суралцангаа циркэд УГЖ /хожим ардын жүжигчин болсон/ Т.Цэнд-Аюушид шавь орж уран нугаралт заалгаж дагалдан жүжигчнээр ажиллаж, урлагийн алдарт замаа эхэлжээ. 1959 оны шинэ жилээр циркийн манежид анх гарч, 1960 оноос мэргэжлийн жүжигчин болсон байна. 1966 онд 10 дугаар ангиа алтан медальтай төгсөөд МУИС-д англи хэлний ангид элсэн суралцаж төгссөн байна. Суралцангаа жүжигчний ажлаа хийсээр, 1960-1970 онд Монголын төдийгүй дэлхийн уран нугаралтын хамгийн шилдэг жүжигчний нэг болсон ажээ. Гурван комбинац, үндсэн 21 трюк, 10 холбоосоос бүрдсэн уран нугаралтын эквилибр каучукийн шинэ төрлийг бүтээсний гадна толгойдоо шилэн сав тогтоон өрөөсөн гар дээрээ . . . . . .  . гаргасан мушгимал зогсолт хийх зэрэг сонгодог олон трюк бий болгож нугаралтынхаа үзүүлбэрийг баяжуулан уран сайхны өндөр түвшинд хүргэсэн байна. Дэлхийн 45 орны 100 шахам хотод уран бүтээлээ толилуулж, Монголын уран нугаралтын гайхамшгийг үзүүлжээ.

1980-аад оны дундуур циркийн сургуульд багшилж олон залуу уран нугарагчдыг сурган хүүмүүжүүлж “Бурханы суудал”, . . . . чуулган”, “Бандизоо”, “Уран сэтгэмж”, “Аалз” зэрэг үзүүлбэрүүдийг бэлтгэж тоглуулсан нь дотоод, гадаадад ихэд үнэлэгдэж, олон улсын циркийн наадмуудын шагнал хүртжээ. МХЗЭ-ийн их хурлуудад төлөөлөгчөөр оролцжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1966-07-10.№97/,
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал /1971/ - Циркийн уран нугаралтын үндэсний өвөрмөц төрлийг хөгжүүлсэн учир өөрийн багш Т.Цэнд-Аюуш болон Д.Мажигсүрэн нарын хамт хүртсэн байна.
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1980-07-10.№176/,

Ангилал:Монголын циркчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Дамбын Дамдинсүрэн

**Дамбын Дамдинсүрэн** БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин 1966.
## Намтар
* 1924-1938 онд үлгэр жишээ клубт,
* 1938-1943 онд цэргийн театрт,
* 1943-1988 онд УДАТ-т жүжигчнээр ажиллажээ.

Монголын орчин цагийн тайз, дэлгэцийн урлагийн тулгын чулууг тавилцсан ахмад уран бүтээлч байжээ. 

## Уран бүтээл
Урлагийн байгууллагад 50 гаруй жил ажиллахдаа
### Тайзны бүтээл
* “Талын баатар”-ын Наваан,
* “Цолмон”-гийн Чойбалсан,
* “Тожоо жолооч”-ийн Насан,
* “Шинэ байшинд”-ын Насанбат,
* “Хоёр эзний нэг зарц”-ын Панталин,
* “Кремлийн цаг”, “Буутай хүн”, “Хувьсгалын нэрээр”-ийн Ленин,
* “Хар санаа, хайр сэтгэл”-ийн Гоф, зэрэг үндэсний болоод сонгодог хийгээд Зөвлөлтийн шилдэг жүжиг,

### Дэлгэцийн бүтээл
* “Энэ хүүхнүүд үү”-гийн Дорж,
* “Түмний нэг”, “Хүний мөр”-ийн Магсар,
* “Нүгэл буян”-ы данжаад зэрэг киноны дүрүүдийг чадварлаг бүтээжээ.
* "Тунгалаг Тамир" -н улаач өвгөн
* "Аман хуур"
* "Тод магнай"

## Гавьяа шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1957-10-17. №87/,
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1966-11-11. №145/,
* Сүхбаатарын одон,
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон 2 удаа,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Цэрэндэжидийн Гантөмөр

**Цэрэндэжидийн Гантөмөр** - БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин.

Архангай аймагт бүрэн бус дунд сургууль төгссөн. Улаанбаатарт хүн эмнэлгийн техникумд суралцаж байгаад УХДТ-т дагалдан жүжигчнээр 1954 онд орсноос хойш насны тэтгэвэрт гартлаа ажиллажээ. Л.Ванган, Дашням нарын “Тожоо жолооч”-ийн Шийнэн, Ч.Ойдовын “Далан худалч”-ийн салга ноён, И.Тылийн “Страконецийн хөөрөгт цоорчин”-ы Шванд, А.Штейны “Хувийн хэрэг”-ийн Степан, Ч.Чимидийн “Босгон дээр”-ийн Лувсан, “Сэтгэлийн дуудлагаар”-ын Төмөр, Д.Мягмарын “Найрын ширээний ууц”-ын Дорж, Д.Намдагийн “Ээдрээ”-гийн Сономбаатар, В.Шекспирийн “Отелло”-гийн Отелло, Ч.Чимид, Л.Ванган нарын “Түмний нэг”-ийн Чинбат, Н.Погодины “Буутай хүн”, С.Ермалинскийн “Цаг өөр болжээ” жүжгийн Ленин гэх мэтчилэн  тайз, дэлгэцийн олон арван дүрийг бүтээж, “Ээдрээ”, “Галилейн амьдрал”, “Найрын ширээний ууц” жүжгийн гол дүрүүдээрээ төрийн шагнал хүртжээ. 1981 онд МХЗЭ-ийн нэрэмжит шагналаар шагнагджээ. Жүжигчний хөдөлмөрийнхөө хажуугаар СУИС-д олон жил багшилсан.

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш
Ангилал:Хашаатын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Есүй

**Есүй хатан** нь Татарын ханлигийн нэгэн овгийн удирдагч Их Чэрэнгийн том охин. Тэрээр 1202 онд Чингис хааны их цэрэг Татарыг байлдан эзлэх үед өөрийн нөхрийн хамт зугтаж байгаад баригдаж, Чингис хаанд хүргэгдэн хааны бага хатан болжээ. Түүнийг хатан болоход түүний охин дүү Есүгэн гол нөлөө үзүүлсэн нь Монголын нууц товчоод үлджээ. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсаа тунхагласны дараа тэрээр Туулын Хар Түнийн орд буюу Ван ханы орд өргөө хавийн нутгийг захирах болсон. Тэр Чингис хааны Тангудын аян дайнд хамт явсан. Гэвч буцаж ирэхдээ Чингис хааны бие доройтож таалал төгсөхөд хамт байжээ. 

Есүй хатан нь Чингис хаанаас **Зөрчин**, Чахур хэмээх 2 хүү, Ючибай гэх нэг охин төрүүлсэн. Хожим түүнийг хэдэн онд нас барсан талаар мэдээлэл байдаггүй.

Ангилал:Их Монгол Улсын хатан
Ангилал:Чингис хааны хатан
Ангилал:13-р зууны ноёрхогч
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Чилхаажавын Авдай

**Чилхаажавын Авдай** Монгол Улсын Ардын Багш, Академич, Шинжлэх Ухааны Доктор профессор.

Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын ардын багш
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1943 онд төрсөн
Абишийн Мекей

**Абишийн Мекей** (1940 онд Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын нутагт төрсөн - 2013 онд нас барсан) Монгол Улсын Ардын Багш, Академич, профессор, нэрт математикч.

## Намтар 
1949-1959 онд Баян-Өлгий аймгийн 1-р арван жилийн дунд сургууль, 1959-1963 онд МУИС-ийн математикийн салбарыг төгссөн. 

1972 онд ЗХУ-ын Москвагийн Улсын Их Сургууль (МГУ)-ийн Механик-математикийн факультетад Физик-Математикийн ухааны дэд эрдэмтэн, 1995 онд Шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

1963 оноос МУИС-д ажилласан МУИС-ийн шилдэг төгсөгч, багш, эрдэмтэн, сурган хүмүүжүүлэгч, удирдагч байсан билээ.

А.Мекей 1963-1978 онд МУИС-д багш, 1978-1989 онд МУИС-ийн Физик Математикийн Факультетийн декан, 1990-1997 онд МУИС-ийн эрдэм шинжилгээ гадаад харилцаа эрхэлсэн дэд захирал, 1999-2008 онд магистр докторын сургалтын албаны эрхлэгч, 2000-2011 онд Математикийн хүрээлэнгийн захирал, 2011 оноос тус хүрээлэнгийн Алгебрийн секторын эрхлэгч, МУИС-ийн зөвлөх профессороор ажиллаж байжээ.

Тэрээр 1981 онд дэд профессор, 1992 онд профессор, 2004 онд Монгол улсын ШУА-ийн академич, Монгол улсын гавъяат багш, 2012 онд Монгол улсын Ардын багш цол олгожээ.

Түүний шавь нараас нь 2 академич, 2 шинжлэх ухааны доктор, 8 дэд доктор, 20 гаруй нь магистрын зэрэг хамгаалжээ.

Академич А.Мекей 1963 оноос хойш насан эцэслэтлээ багшлахдаа МУИС дээр Математик логик, Ли алгебр, Категорийн онол, Цагирагийн онол, Ерөнхий алгебр, Топологи ба алгебрын системүүд, Компьюторон алгебр, Криптограф, Элементар математик зэрэг олон хичээлийн хөтөлбөр анхлан боловсруулж, заасан юм. Мөн тэрээр 1984 онд их дээд сургуульд элсэгчдэд зориулж нөхдийн хамт зохион бичсэн “Математик” ном нь 2000 он хүртэл 10-р анги төгсөх бүх сурагчдын дунд “1000 бодлогын хураамж” нэртэйгээр алдаршсан гарын авлага болсон юм.

Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын ардын багш
Ангилал:Монголчууд
Унц

{{Инфобокс нэгж
| bgcolour       =
| нэр            = Унц
| зураг          = 
| зургийнтайлбар = 
| стандард       = Английн нэгжийн систем
| хэмжигдэхүүн   = Масс
| тэмдэглэгээ    = \mathrm{oz.}
| тэмдэглэгээ2   = ℥
| эрдэмтэн       = 
| нэгжүүд1       = килограммаар
| шилжүүлэг1     = 0,0283495 кг
}}
1 унц = 28.3495231 × гр
1 унц = 0.028349523 × кг
1 унц = 6.2499E-05 × кФунт
1 унц = 28349.5231 × мг
1 унц = 2.835E-05 × т
1 унц = 0.0625 × Фунт

Ангилал:Английн нэгжийн систем
Ангилал:Хуучны уртын болон хүндийн нэгж
Ангилал:Хүндийн хэмжүүр
Бадамжавын Лоовой

**Бадамжавын Лоовой** - Ардын жүжигчин 1981.

Улсын төв театрт 1941 оноос, УДАТ-т 1963 оноос жүжигчнээр нас эцэслэтлээ 40 гаруй жил ажиллажээ. Д.Намдагийн “Их авхай”-н Эр Ши, Ч.Чимидийн “Буурай аав”-ын Бадрах, “Арын албаныхан”-ы буриад өвгөн, П.Хорлоогийн “Өрсөлдөөн”-ий Хаймчиг, Л.Ванганы “Тамирын бэр”-ийн Минжүүр, “Хувиа бодогчид”-ын Суурь, “Урагшлах зам”-ын Шижир, В.Шекспирийн “Отелло”-гийн Родриго, “Лир ван”-ы Глостер, Ч.Айтматовын “Эхийн тал”-ын Субанкул, Э.Войничийн  “Овод”-ын цагдаагийн дарга, Ч.Лодойдамбын “Тунгалаг тамир”-ын Хатанбаатар, Ч.Ойдовын “Ардын элч”-ийн ноён зэрэг тайз, дэлгэцийн бүтээлийн олон дүрийг бүтээжээ. “Алтан гадас” одонгоор хоёр удаа, медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Шаргын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Нарийвчлалын зэрэг

Тоон анализ-д, **нарийвчлалын зэрэг** эсвэл тэддүгээр эрэмбийн нарийвчлалтай гэх (Англи: *Order of accuracy*) нь дифференциал тэгшитгэлийн тоон ойролцоолол бодит шийдтэйгээ хэрхэн тохирч байгаа буюу ойртолтын утга хэр хэмжээтэй байгааг илтгэнэ. Дифференциал тэгшитгэлийн тоон шийдэл нь **nth-зэргийн нарийвчлалтай** гэвэл алдаа E, нь алхамын хэмжээ h -тай  n зэргийн шууд хамааралтай байна.

: E(h) = Ch^n 

1-р зэргийн нарийвчлалтай ойролцоололтын алдааны хэмжээ нь h -тай шууд хамааралтай байна. Том O тэмдэглэгээнд, an nth-зэргийн нарийвчлалтай тоон арга нь O(h^n) гэж тэмдэглэгдэнэ.  Тухайн дифференциал тэгшитгэл нь орон зай болон хугацаанаас хамаарсан байвал хугацааны хувьд n, орон зайн хувьд m гэсэн нарийвчлалыг авч үзнэ.

## Лавлахууд 
Ангилал:Тоон анализ
Баттөмөрийн Солонго

**Баттөмөрийн Солонго** - МУГЖ, Концертмейстер, төгөлдөр хуурч.

1985 онд ХБДС-ийг төгөлдөр хуурч, 1990 онд Уралын хөгжмийн дээд сургуулийг багш, концертмейстер, төгөлдөр хуурч мэргэжлээр дүүргэсэн. Мэргэжлийн багш: М.Н.Григорьева-Банди, Г.Занаа, А.В.Глаголев

1990 оноос УДБЭТ-т гоцлол дууны ангид концертмейстрээр ажиллаж байна.

2001 онд “Хан хуурын эгшиглэн” бие даасан тоглолт хийсэн. Мөн жилд 2 оос доошгүй хамтарсан тоглолтыг тогтмол хийдэг.

## Концертмейстрээр ажилласан уран бүтээлүүд
* Б.Дамдинсүрэн, Б.Смирнов “Учиртай гурван толгой” дуурь
* Б.Дамдинсүрэн “Жаргалын зам” дуурь
* Л.Мөрдорж “Хөхөө Намжил” дуурь
* П.И.Чайковский “Евгений Онегин” дуурь
* Д.Лувсаншарав “Хан бүргэд” дуурь
* Ж.Пуччини “Чио-чио-сан” дуурь
* С.Рахманинов “Алеко” дуурь
* Ж.Верди “Травиата” дуурь
* Ж.Россини “Севилийн үсчин” дуурь
* Ж.Пуччини “Тоска” дуурь
* М.Коваль “Чоно ба долоон ишиг” дуурь
* П.И.Чайковский “Иоланта” дуурь
* Б.Ямпилов “Шидэт ваар” дуурь
* Ж.Бизе “Кармен” дуурь
* Д.Лувсаншарав “Нүцгэн ноён” дуурь
* Х.Билэгжаргал “Ламбугайн нулимс” дуурь
* Ж.Верди “Риголетто” дуурь
* Ц.Нацагдорж “Үүлэн заяа” дуурь
* Х.Билэгжаргал “Гэрэл сүүдэр” дуурь
* Ж.Верди “Отелло” дуурь
* Ж.Пуччини “Турандот” дуурь
* Ц.Нацагдорж “Өгөөдэй хаан” дуурь
* В.А.Моцарт “Увидаст лимбэ” дуурь
* Ж.Верди “Трубадур” дуурь
* Д.Жанчив “Хөх торгон дээл” дуурь
* Ц.Нацагдорж “Гэсэр” дуурь
* П.И.Чайковский “Гилбэрийн хатан” дуурь /концертын хэлбэрээр/
* Ж.Гершвин “Порги Бесс” дуурь /концертын хэлбэрээр/
* Д.Лувсаншарав “Хархорум” дуурь
* Г.Пүрэвдорж “Дэлхий ээжийн төрсөн өдөр” дуурь
* Отто Николай  “Виндзорын овжин авхай нар” дуурь
* Б.Шарав “Чингис хаан” дуурь
* Ж.Пуччини “Богема” дуурь
* В.А.Моцарт “Дон Жуан” дуурь
* Ц.Нацагдорж “Гүнгэрийн гүнж” дуурь /концертын хэлбэрээр/
* Г.Алтанхуяг “Өүлэн эх” дуурь
* И.Штраус “Сарьсан багваахай” оперетта
* Ж.Верди  “АИДА” дуурь
* Ж.Верди “РЕКВИЕМ”

## Гавьяа шагнал
* МУСТА /2000/,
* “Алтан гадас” одон /2005/,
* МУГЖ /2009/ цолоор шагнагдсан.

## Баримт
Түүний аав УГЗ хөгжмийн зохиолч Д.Баттөмөр юм. 

Ангилал:Монголын төгөлдөр хуурч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Уралын хөгжмийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Жигзавын Дорждагва

**Жигзавын Дорждагва** (1904-1991) - БНМАУ-ын Алдарт Гавьяат дуучин, Зууны манлай Уртын эрэгтэй дуучин.

## Намтар 
1904 онд Түшээт хан аймгийн Говь гүний хошуу, одоогийн Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын нутаг “Дэрсэн хонд” хэмээх газар төржээ. Тэрбээр ах дүү олуулаа өссөн, эцэг Жигзав нь нутагтаа сайн дууч гэгддэг, лимбэ, морин хуур тоглодог байжээ. Эцэг нь хүүхдүүддээ “Түмний эх”, “Хуурын магнай”, “Өвгөн шувуу”, “Уяхан замбуу тивийн наран” зэрэг дууг дуулж хуурддаг байсан нь Дорждагвыг дуучин болоход нөлөөлжээ. 1912 оноос Онгийн голын хийдэд шавилан сууж, 1927 он гэхэд Гандантэгчэнлин хийдийн Дашчоймболын хурлын дацангийн голч ламын үүрэг хүлээж, хурлын уншлагын оройлогч унзадын мяндагт хүрч явсан гэдэг. Мөн оноос хар болж Түүхий Эдийн Баазад эд шалгагч, Хэвлэх Үйлдвэрт хэвлэгчээр ажиллаж байжээ. 1932 оны арван сарын хорьдоор Ардын Цэнгэлдэх Хүрээлэнд ("Бөмбөгөр ногоон" буюу Улсын Төв Театрт) шалгуулан тэнцсэн тэр үеэс нэрт дуучин Магсар хурцын Дугаржав, Балингийн Лувсангомпил ("Чавганц" багш), Гэлэнхүүгийн Поврон, Самын Гомбо нарт шавь орж уртын дууны нутаг нутгийн дэг, дуулах арга барилаас сурч эзэмшсэн байна.  

Ж.Дорждагва Улсын Төв Театр, УАДБЧуулгад дуучин, найрал дууны багшаар тасралтгүй 40 жил ажиллаж, Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуульд багшлах зэргээр амьдралынхаа 50 гаруй жилийг дууны урлагт зориулсан юм. Тэрбээр шинэ цагийн шилдэг дуунуудын анхдагчид тооцогдох “Соёл-Эрдэнэ” (Н.Наваан-Юндэнгийн шүлэг), “Шинэ сүлд” (Ц.Дамдинсүрэнгийн шүлэг), “Эх орон”, “Туулай би” (П.Хорлоогийн шүлэг) зэрэг 10 гаруй дуу, “Мандухай хатан” хөгжимт драмын жүжгийн бүүвэйн дуу, “Шарай голын гурван хаан” хөгжимт драмын жүжгийн Гэсэр мэргэний дуу, “Учиртай гурван толгой” дуурийн найрын дууг зохиожээ. Ж.Дорждагва өмнөх үеийнхээ уртын дуучдын туршлага, төв Халхын айзам урт дууны сонгодог уламжлалыг XX зууны хоёрдугаар хагастай залгуулж уламжлал, шинэчлэлийн залгамж холбоог хангахад түүхэн үүрэг гүйцэтгэсэн үндэсний соёлын гарамгай зүтгэлтэн юм. 1935-1936 онд багш М.Дугаржавынхаа удирдсан тусгай комиссын бүрэлдэхүүнд орж монгол ардын урт, богино, шинэ, хуучин зуу гаруй дууг хоёр дэвтрээр анх удаа нийтлүүлсэн бөгөөд уг дэвтэрт дөчин дуу өөрөө дуулж тэмдэглүүлсэн нь бий. Тэрхүү тусгай комиссын бүрэлдэхүүнд орж ая эгшгийн тэмдэглээг зааж, ноотолж буулгасан гайхалтай төгөлдөр хуур хөгжимчин М.Д.Берлин-Печникова бол мөн түүний багш юм. Ийнхүү 1935 онд "Монгол дуунууд" түүвэр, 1936 онд "Монгол уртын дууны түүвэр" гарахад идэвхийлэн оролцож, 1970 онд 102 уртын дуу, 6 сул аялгууг бие даан ноотолж эмхэтгэн хэвлүүлжээ. Ж.Дорждагвын урын санд “Өвгөн шувуу хоёр”, “Дуртмал сайхан”, “Цэвцгэр хурдан шарга”, “Эртний сайхан”, “Дөмөн”, “Эрдэнийн галбирваасан”, “Хоёр бор” зэрэг 200 гаруй уртын дуу байдгаас Монголын радиогийн санд түүний дуулсан 60 гаруй дуу, 30 гаруй ярилцлага хадгалагдаж байдаг. 1945 онд БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин цол хүртсэн. 1999 онд манай "ХХ зууны манлай эрэгтэй уртын дуучин"-аар шалгаран өргөмжлөгдсөн.   

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Уртын дуучин
Ангилал:Хөгжмийн багш
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Сайхан-Овоогийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1904 онд төрсөн
Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Монкор карго

**Монкор карго** нь 1999 онд байгуулагдсан. Монгол БНСУ хоёр улсын хооронд карго илгээмж, агаар болон газрын ачаа тээврийн үйл ажиллагаа явуулдаг.

## Гадны холбоос 
* https://www.monkor.mn 

Ангилал:1999 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улаанбаатарын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Монгол-Өмнөд Солонгосын харилцаа
Мэргэжлийн боловсрол, сургалт түншлэл ТББ

**Мэргэжлийн боловсрол, сургалт түншлэл ТББ**

Монгол улсын Мэргэжлийн боловсрол сургалтын салбарт ихээхэн өөрчлөлт,дэвшил гарч байгаа ч хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтэд нийцсэн, чадварлаг ажиллах хүчнийг бэлтгэхийн тулд аж үйлдвэрийн салбар, иргэний нийгэм болон хөгжлийн туслалцаа үзүүлэгч байгууллагууд, доноруудтай хамтран шийдвэрлэх шаардлагатай олон асуудлууд тулгарч байна.
 
Аж үйлдвэр тэргүүлсэн, тогтвортой хөгжлийг хангасан МБС салбарыг  хөгжүүлэх, хамтын ажиллагаа, уялдаа холбоог  нэмэгдүүлэх зорилгын дор ТМБС салбарт хөрөнгө оруулагч, хөгжлийн туслалцаа үзүүлэгч байгууллагууд  хамтран нэгдэж "Мэргэжлийнболовсрол, сургалт- түншлэл" /МБСТ/ хэмээх  зөвлөлдөх хороог 2013 онд байгуулсан юм. 

Тэр цагаас хойш тус байгууллага нь ТМБС-ын түншлэгч байгууллагуудын хамтын ажиллагааг дэмжиж, салбарын үйл ажиллагааны уялдааг сайжруулах тал дээр анхааран ажиллаж, тодорхой үр дүнд хүрээд байна.
Дэлгэрэнгүй мэдээллийг http://www.vetp.mn вэбсайтаас үзнэ үү.
Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага
Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн

Энэ цол нь Монгол Улсын **Хүндэт** цолны хоёр дахь эрэмбийн цол болох гавьяат зүтгэлтэн цолны нэг нь юм.

БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин, Уран сайхны гавьяат үйлчин, Гавьяат Багш болон Хүний Гавьяат Эмч цолыг 1941 онд бий болгожээ. Хожмоо Уран сайхны гавьяат үйлчин цолыг **Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн** хэмээн нэрлэх болжээ. Ардын Хувьсгалын 20 жилийн ойгоор Э.Оюунд энэ цолыг анхлан олгожээ.

## Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтнүүд

Ангилал:Монголын одон ба хүндэтгэлийн медаль
Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн

**Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн** цол нь Монгол Улсын **Хүндэт** цолны хоёр дахь эрэмбийн цол болох Гавьяат Зүтгэлтэн цолны нэг нь юм.

Соёл гэгээрлийн байгууллагын гарамгай амжилт гаргасан тэргүүний хүмүүст олгодог БНМАУ-ын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цолыг 1966 онд батлан гаргажээ. Улсын Хэвлэлийн хорооны техник редактор Ц.Содовт 1967 онд анх олгожээ.

## Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цолтонгууд 
* Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн

СГЗ
Үйлчилгээний Гавьяат Ажилтан

Энэ цол нь Монгол Улсын **Хүндэт** цолны хоёр дахь эрэмбийн цол болох гавьяат зүтгэлтэн цолны нэг нь юм.

Нийтийн аж ахуй, үйлчилгээний салбарт өндөр амжилт гаргасан хүмүүст олгодог БНМАУ-ын **Үйлчилгээний Гавьяат Ажилтан** цолыг 1978 онд анх хүртээжээ.

## Анхлан хүртэгсэд
* Токарьчин З.Мяхлааш
* Оёдолчин Г.Отгон
* Техникч С.Отгонбор

## Үйлчилгээний Гавьяат Ажилтнууд
# **ОТГОН**	Гончигийн - Завхан Улиастай /1978/
# **ОТГОНБОР** Самбуушаравын - Архангай Булган /1978/
# **МЯХЛААШ** Зэвэгийн - Хөвсгөл	Бүрэн /1978/
# **ДОЛГОР**	Шаравжамцын - Булган	Бүрэгхангай /1980/
# **СУВОРОВ** Александр Александрович - ЗХУ /1980/
# **КОЛЯ** Гомбодоржийн - Улаанбаатар /1981/
# **ТӨМӨР** Цэдэвийн - Хөвсгөл Тосонцэнгэл /1984/
# **ЧИХЭНДОРЖ** Чойгонжавын - Өвөрхангай Бат-Өлзий /1984/
# **ДОЛГОРЖАВ**	Батсүрэнгийн - Архангай	Жаргалант /1986/
# **ЖАВЗМАА** Гүнсэнгийн - Говь-Алтай	Алтай /1986/
# **АЮУРЗАНА** Пандийн - Завхан	Сонгино /1987/
# **ЦЭГМЭД** Ламжавын - Архангай Цэцэрлэг /1991/
# **ЦЭРЭННЯМ**	Хэвшээгийн - Баянхонгор Баян-Овоо /1991/
# **ЦЭЦЭГСАЙХАН** Балдоржийн - Завхан Баян-Уул /1991/
# **ПҮРЭВ** Зундуйн - Завхан Цэцэн-Уул /1991/
# **ДОЛГОРЖАВ**	Дашнямын	- Төв	Эрдэнэсант /1991/
# **ДАВААСҮРЭН**	Бальдирын	- Архангай	Эрдэнэмандал /1997/
# **ОЧИРСҮХ** Чойжинжавын	- Дундговь Эрдэнэдалай /1997/
# **ХЭНМЭДЭХ** Цагааны - Завхан Сонгино /1997/
# **ЭНХТУЯА** Даваажавын - Улаанбаатар /1998/
# **БАЯРАА**	Дармаагийн - Увс	Өмнөговь /1999/
# **ДЭЛГЭРСҮРЭН**	Бэгзсүрэнгийн - Ховд	Мянгад /1999/
# **ХАЙСАНДАЙ**	Гүнжидийн - Өмнөговь Мандал-Овоо /2001/
# **МОЮУ**	Банзрагчийн - Хөвсгөл	Цагаан-Уул /2001/
# **ДОРЖДАМБА** Сүрэнжавын - Дундговь	Адаацаг /2003/
# **ЭРДЭНЭБААТАР**	Осорын - Ховд Алтай /2004/
# **ОТГОН** Түмбүүгийн - Төв Баянчандмань /2005/
# **БАДРАА**	Жамбалдоржийн	- Сэлэнгэ Баянгол /2005/
# **ЭРДЭНЭЧИМЭГ** Түгжээгийн - Улаанбаатар /2005/
# **САЙНЦОГ** Санжаадамбын- Дорнод Баян-Уул /2006/
#Намарлын ЛХАГВАЖАВ/2021/
#Баасанжав Цэрэндэмбэрэлийн (2012 )
Эх үүсвэр

үйлчилгээний гавьяат ажилтан
Гавьяат нисгэгч

**Гавьяат нисгэгч** цол нь Монгол Улсын **Хүндэт** цолны хоёр дахь эрэмбийн цол болох гавьяат зүтгэлтэн цолны нэг нь юм.

1965 оны 5-р сарын 24-нд №115 тоот зарлигаар Д.Гунгаа, У.Даравгар  нарт анх олгожээ.

## Гавьяат нисгэгчид
# Дугарын Гунгаа - Хөвсгөл Бүрэнтогтох /1965/
# Ун-Аагийн Даравгар - Увс Зүүнхангай /1965/
# Гонсүрэнгийн Раднаа - Сэлэнгэ Шаамар /1966/
# Санжмятавын Лхагважав - Завхан Алдархаан /1967/
# Дугарын Цэрэндорж - Дорнод Чойбалсан /1968/
# Дэмчигийн Чодин - Баянхонгор Өлзийт /1981/
# Луузангийн Пүрэвсүрэн - Дундговь	Сайхан-Овоо /1985/
# Сүрэнжавын Тамир - Увс Завхан /1985/
# Сэнгийн Жанар	- Хэнтий /1990/
# Төгсийн Сугир - Өмнөговь Ханхонгор /1993/
# Ринчингийн Батнасан - Ховд Эрдэнэбүрэн /1995/
# Жамбалдоржийн Наран - Төв Сэргэлэн /1998/
# Даравгарын Пүрэвдорж - Төв	Сэргэлэн /1999/
# Дотейн Даштаун - Баян-Өлгий Улаанхус /2000/
# Очирдоржийн Цог - Төв Сэргэлэн /2000/
# Тамирын Батбаяр - Улаанбаатар /2004/
# Рословын Бат-Эрдэнэ - Хөвсгөл Цагаан-Үүр /2005/
# Даржаагийн Сүрэнхорлоо - Булган Сайхан /2006/
# Гунгаагийн Жаргалсайхан - Төв Сэргэлэн/2011/
# Цэвэгдоржийн Дэлгэрсайхан - /2014/
# Ундгайн Арвинбуян - /2014/
# Д. Баатар - /2014/
# Гочоогийн Ерөөлт - Ховд Чандмань /2015/
# Лувсанбалдангийн Лувсанчимэд -  /2016/
# Дамбаравжаагийн Оюунболд - Дорнод Булган /2017/ 
# Готовын Мөнх-Очир - Хөвсгөл Тосонцэнгэл /2017/
# Дашдондогийн Баярсайхан - /2020/
# Даржаагийн Байгал - /2021/
# Самбуугийн Шаравсамбуу - /2022/
# Таштуаны Ауез - /2022/
# Насангийн Баясгалан - Дорноговь Сайншанд /2022/
# Санжхүүгийн Гантөмөр - /2023/
# Галхүүгийн Сарангэрэл - /2025/
# Намжилцэрэнгийн Очирбат - /2025/
#Рэнцэнгийн Доржготов - /2024/

## Эх үүсвэр
https://web.archive.org/web/20141228043544/http://gaviyat.pms.mn/index.php?module=menu&cmd=content&menu_id=221&id=272


Нисгэгч
Дарьзавын Дашням

**Дарьзавын Дашням** — БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин, хөгжмийн зохиолч, дуучин. 

## Намтар
Дорнод аймгийн ХДТ, ААДБЧ, ДБАТ-т олон жил гоцлол дуучнаар ажиллажээ. 

Т.Насанбуянгийн хөгжим "Нисгэгчийн дуу", "Мичид шүргэх Алтай", Т.Чимэддоржийн хөгжим "Торгон хилийн зүг", "Нас тогтох сайхан" зэрэг дууг анх дуулж амьдруулан монгол түмний зүрх сэтгэлд мөнхөд оршоосон авъяаслаг дуучин.  

## Уран бүтээлүүд
# “Нисгэгчийн дуу” (шүлэг: Л.Дагвадорж, ая: Т.Насанбуян) 
# "Мичид шүргэх Алтай" (шүлэг: Д.Батсүрэн, ая: Т.Насанбуян) 
# "Нас тогтох сайхан" (шүлэг: З.Дорж, ая: Т.Чимэддорж) 
# "Торгон хилийн зүг" (шүлэг: Ш.Сүрэнжав, ая: Т.Чимэддорж) 
# "Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө" (шүлэг: Ч.Чимид, ая: Л.Мөрдорж)
# "Найрамдал" (Л.Мөрдорж) 
# “Дайчин нөхрийн тухай дуу” 
# "Тамсагийн цэнхэр хязгаар" (Г.Тэрбиш) 
# “Бөмбөг дэлбэрвэл аюултай” 
# "Хиросимын охины цаасан шувуу" (шүлэг: Я.Энхээ, ая: Д.Дашням) 
# “Бухенвальдын хонх” 
# “Оросууд дайныг хүсээ гэж үү” (ая: Э.Калмановский) 
# "Оросын тал нутаг" 
# "Тогоруун цуваа" (ая: Ян Френкел)
# “Ялалтын өдөр” (ая: Д.Тухманов) 

гэхчилэн монгол, зөвлөлтийн /хуучин нэрээр/ хөгжмийн зохиолчдын ихэвчлэн цэрэг, эх орны сэдэвтэй иргэний уянгын дууг дуулж нэрд гарсан байна. 

## Зохиосон хөгжмүүд
* “Хиросимын охины цаасан шувуу”, “Буурал дуу” зэрэг олон дуу
* “Хар цас” оратори, “Нүүдлийн замд” /Г.Дарамзагд нас барсан учир, дутуу орхисныг гүйцээсэн/ дуурийн хөгжмийг зохиосон байна.

## Гавьяа шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1982-12-09.№290/,
* “Алтан гадас” одон
* Зэвсэгт хүчний болон ялалтын ойн медалиудаар шагнагджээ. 

## Унших 
2011-8-31, Баян-Уулчууд (Г.Сонинбаяр): Мартахгүй “Нисгэгчийн дуу”-гаа тэр тэнгэрийн оронд дуулж яваа 

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Цэдэнгийн Зандраа

**Цэдэнгийн Зандраа** — Монгол Улсын СГЗ 1994, кино механикч.

Төв, орон нутгийн соёлын байгууллагад олон жил ажиллаж кино урлагийг олон түмэнд хүргэж сурталчлах үйлсэд амжилт гаргасан учир энэ хүндэт алдар цолыг хүртсэн байна.

Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Цагаан өргөөт

**Цагаан өргөөт** — монголын нэгэн овог. Бөгөөд байрлах газар нь Сэлэнгэ хэрлэн мөрний сав дагуу байгал нуураас урагш Дорнод сүхбаатар, Далай нуур, хэнтийн нуруу хүртэл тархан амьдарч ирсан Монголын нэгэн Овог юм. өнөөдрийн байдлаар Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт бүртгэлтэй  Цагаан өргөөт......э

Ангилал:Монгол овог аймаг
БНМАУ-ын үеийн цэргийн цол

**Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын цэргийн цол** нь Монголын Ардын Армийн хэрэглэж байсан цэргийн цол тэмдэг байв. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс Зөвлөлт Холбоот Улсын дагуул улс байсан тул ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчинтэй ижил зэрэглэлийн бүтэцтэй байсан.

## 1927–1936
### Дээд, ахлах, дунд командлагч
### Бага командлагч, хугацаат цэрэг
## 1936–1940
### Дээд, ахлах, дунд командлагч
### Бага командлагч, хугацаат цэрэг
## 1940–1944
### Дээд, ахлах, дунд командлагч
### Бага командлагч, хугацаат цэрэг
## 1944–1972
### Офицер
### Хугацаат
## 1972–1992
### Офицер
### Хугацаат
## Мөн үзэх
* Монгол улсын цэргийн цол

## Эшлэл
Монгол
Ангилал:Монгол улсын зэвсэгт хүчин
Армийн генерал

**Армийн генерал** — Монгол улсын цэргийн цол, хамгийн дээд зэргийн генерал цол байв. 

1971 онд үүссэн. 2006 оноос эхлэн Монгол улсын зэвсэгт хүчний цолноос хасагдсан.

## БНМАУ-ын армийн генерал 
* 1971.03.09 /№68/ — Батын Дорж 

### Урьд байсан 
*  1976.07.03 — Юмжаагийн Цэдэнбал — 1979 онд маршал болон дэвшсэн. 

## Мөн үзэх 
* Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин
* Генерал
* Дэслэгч генерал
* Хошууч генерал
* Бригадын генерал

Ангилал:Генерал цолны зэрэг
Ангилал:Цэргийн цол
Ангилал:Оросын цэргийн цолны зэрэг
Ангилал:Улаан Арми
Ангилал:БНМАУ-ын зэвсэгт хүчин
Ангилал:Варшавын гэрээ
Дэслэгч генерал

1944 оны 4 дүгээр сарын 28­-ны өдрийн БНМАУ-ын Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн 52 дугаар тогтоолоор Ю.Цэдэнбал, Ж.Лхагвасүрэн нарт дэслэгч генерал цолыг анх олгожээ. БНМАУ-ын Дэслэгч Генерал цолыг 25 хүнд, Монгол Улсын Дэслэгч Генерал цолыг 7 хүнд олгожээ. 

Дэслэгч генерал цолыг тухайн үеийн нэрээр БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөл буюу Засгийн газар олгож байсан бөгөөд 1992 оноос хойш Монгол Улсын Ерөнхийлөгч олгож байна.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2010 оны 247 дугаар зарлигаар батлагдсан "Дээд офицерын албан тушаалын ангилал, цэргийн цолны зэрэглэл" ёсоор зөвхөн Зэвсэгт хүчний жанжин штабын даргад л дэслэгч генерал цол олгоно.

## БНМАУ-ын дэслэгч генерал 
# Юмжаагийн Цэдэнбал (1944.04.28)
# Жамъянгийн Лхагвасүрэн (1944.04.28)
#Цэдэнгийн Жанчив (1950.01.24)
#Санжийн Батаа (1952.07.07)
#Батын Дорж (1956.06.08)
#Бутачийн Цог (1961.03.03)
#Сандивын Равдан (1967.07.14)
#Бадрахын Жамбалсүрэн (1967.07.14)
#Цагааны Самдангэлэг (1971.03.09)
#Дондовын Ёндондүйчир (1971.03.09)
#Жамсрангийн Ендон (1971.03.09)
#Базарын Цэдэн-Иш (1972.06.29)
#Бугын Дэжид (1972.06.29)
#Жамбын Жамъян (1972.10.25)
#Жарантайн Авхиа (1972.10.25)
#Чойндонгийн Пүрэвдорж (1978.06.10)
#Сономын Лувсангомбо (1979.04.13)
#Шавийн Арвай (1979.06.27)
#Чойжавын Түмэндэмбэрэл (1981.03.11)
#Өлзийхутагийн Чойжилсүрэн (1981.06.05)
#Чимэдийн Сангишарав (1982.02.23)
#Жүгдэрийн Балжинням (1982.10.29)
#Агваанжанцаны Жамсранжав (1984.09.04)
#Шагалын Жадамбаа (1986.03.25)
#Лувсангомбын‬ ‪Моломжамц‬ (1989.09.14)

## Монгол Улсын дэслэгч генерал 
# Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэн (1997.01.18)
# Цэрэнбалжидын Дашзэвэг (1998.12.01)
# Цэвэгсүрэнгийн Тогоо (2005.06.15)
# Цэрэндэжидийн Бямбажав (2009.08.13)
# Дуламсүрэнгийн Даваа (2016.12.28)
# Довчинсүрэнгийн Ганзориг (2022.06.11)
# Гүрсэдийн Сайханбаяр (2022.07.08)

## Мөн үзэх 
* Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин 
* Армийн генерал 
* Хурандаа генерал 
* Хошууч генерал



Ангилал:Генерал цолны зэрэг
Ангилал:Монголын цэргийн цолны зэрэг
Хурандаа генерал

1961 онд БНМАУ-ын **Хурандаа генерал** цолыг Жамьянгийн Лхагвасүрэнд анх олгожээ. Нийт 10 хүнд олгосон. 2006 оноос эхлэн энэ цолыг Монгол Улсын Зэвсэгт хүчний цолноос хассан.

## Хурандаа генералууд
#Жамьянгийн Лхагвасүрэн 1961.03.03.
#Батын Дорж 1969
#Сандивын Равдан 1971.03.09.
# Бутачийн Цог 1971.03.09.
# Юмжаагийн Цэдэнбал 1975.04.30.
# Жарантайн Авхиа 1978.09.28.
# Санжийн Батаа 1978.09.28.
# Бугын Дэжид 1979.06.27.
# Сономын Лувсангомбо 1982.02.10.
#Жамсрангийн Ёндон 1982.10.29.
## Холбоос
*Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин
*Армийн Генерал
*Дэслэгч Генерал
*Хошууч Генерал
*Бригадын генерал

Ангилал:Цэргийн цол
Ангилал:Зэвсэгт хүчний албан хаагч
Санжийн Батаа

**Санжийн Батаа** (1915 онд Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошуу, одоогийн Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын нутагт төрж, 1982 онд Улаанбаатарт нас барсан) - БНМАУ-ын Батлан хамгаалахын сайд, улс төрч, Элчин сайд, Хурандаа Генерал.

* 1924-1930 онд бага, дунд сургуульд суралцаж төгссөн.
* 1931-1936 онд хамтралын бичээч, хоршооны худалдагч, нягтлан бодогчоор ажиллаж байжээ.
* 1936 онд цэргийн албанд татагдсан 
* 1943-45 онд ЗХУ-ын Москва хотын В.И.Лениний нэрэмжит Цэрэг, улс төрийн академид суралцаж төгссөн.
*1946-1950 онд МАХЦ-ийн Улс төрийн газрын зохион зааварлах хэлтсийн дарга, Улсын төрийн газрын орлогч дарга,
* 1950 онд БХЯ-ны орлогч сайд бөгөөд Улс төрийн газрын дарга,
* 1952 онд Улсыг Батлан хамгаалах яамны сайд
* 1956 онд БХЯ-ыг татан буулгаж, Цэрэг ба Нийгмийг аюулаас хамгаалах хэрэг эрхлэх яамыг шинээр байгуулахад, тус яамны 1-р орлогч сайд, Монгол Ардын цэргийн командлагчаар томилогдсон.
* 1956 оноос Найрамдал ба гадаадтай соёлоор харилцах Монголын хорооны дарга
*1956-1959 онд ЗХУ-д суугаа Элчин сайд.
* 1960 оноос Улаанбаатар хотын гүйцэтгэх захиргааны даргаар ажиллаж байсан.

Тэрбээр намын ажилд шилжин
* 1962 оноос МАХН-ын Төв хороонд тасгийн дарга
* 1966 онд захиргааны хэлтсийн эрхлэгч болж, СнЗ-ийн дарга Ю.Цэдэнбалын шуурхай хяналтын туслахыг хавсарч байв.
*1966 оноос Төв хорооны захиргааны байгуууллагын хэлтсийн эрхлэгч.
* 1963 оноос насан эцэстлээ АИХ-ын Тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдон ажиллахдаа 1966-69 онд АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн орлогч даргын албыг хашиж байв.
МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны 1983 оны 2 дугаар сарын 19-ний өдрийн 50 дугаар тогтоолоор Монголын ардын армийн 096 дугаар ангийг хурандаа генерал С.Батаагийн нэрэмжит болгон дурсгалыг нь мөнхжүүлсэн ажээ.

Ангилал:БНМАУ-ын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:БНМАУ-ын хурандаа генерал
Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Орос дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Баяндэлгэрийн (Төв) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Жамсрангийн Ёндон

**Жамсрангийн Ёндон** (1923 оны 3-р сарын 18-нд Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан суманд төрсөн -1996 онд Улаанбаатар хотод нас барсан ) - Хурандаа Генерал. Монголын төр, цэргийн нэрт зүтгэлтэн, Чөлөөлөх дайнд оролцсон ахмад дайчин, БНМАУ-ын БХЯ-ны сайд, Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын дарга, Цэргийн Ерөнхий дээд сургуулийн захирал, Хүндэт харуулын анхны дарга байсан.

## Боловсрол 
Багадаа хүрээ хийдэд шавилан сууж дараа нь Цэргийн ерөнхий сургууль, ЗХУ-д Буудлага тактикийн дээд курс, Фрунзийн нэрэмжит Ерөнхий цэргийн академи, ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын академи зэргийг дүүргэсэн байна.   

## Намтар 
* 1955 онд Хүндэт харуулын тусгай ротын анхны даргаар хошууч Ж.Ёндон томилогдож байжээ. 
* 1971-1974 онд БНМАУ-ын Зэвсэгт хүчний Жажин штабын дарга,
* Цэргийн ерөнхий дээд сургуулийн захирал,
* 1980-1982 онд БНМАУ-ын БХЯ-ны орлогч сайд,
* 1982-1989 онд БХЯ-ны сайдаар ажиллаж байсан.

Хурандаа генерал Ж.Ёндонг цэргийн үе үеийнхэн эрхэмлэн хүндэтгэдэг бөгөөд 1955 онд Монгол Улсад Хүндэт харуулын тусгай ротыг байгуулахад анхны захирагчаар нь томилогдож, ард олноо “**Рапорт Ёндон**” хэмээн алдаршсан юм.

## Дурсгал, шагнал 
Түүний бүтээлч хөдөлмөрийг үнэлж, төр засгаас Сүхбаатарын одонгоор хоёр удаа, Цэргийн гавъяаны улаан тугийн одон, Цэргийн гавъяаны одонгоор тус бүр гурван удаа, Алтан гадас одон, ойн медалиудаар шагнажээ.

Мөн ЗХУ-ын "Улаан тугийн одон", "Октябрийн хувьсгалын одон" болон гадаадын олон орны одон медалиудаар шагнагдсан юм.

2021 онд Сүхбаатар аймгийн Баруун Урт хотноо Хурандаа генерал Ж.Ёндонгийн дурсгалд "Соёмбо цогцолбор"-ыг босгосон. 

“Жагсаалч Ж.Ёндон сан” ТББ-ын тэргүүн нь охин Ёндонгийн Наранцэцэг ажиллулж байна. 

"Хурандаа генерал Жамсрангийн Ёндон" номыг хүүхдүүд нь хэвлүүлэн гаргасан.

Ангилал:БНМАУ-ын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:БНМАУ-ын хурандаа генерал
Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Мөнххааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Лувсангомбын Моломжамц

**Лувсангомбын Моломжамц** (1935-2022) - Монгол Улсын Дэслэгч Генерал 1989.

## Намтар
Булган аймгийн Намнан, одоогийн Баян-Агт суманд 1935 онд төржээ. Жараад жил батлан хамгаалах салбарт ажилласан.
* 1948-1954 онд Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Офицерийн сургууль
* 1962-1967 онд ЗХУ-д В. В. Куйбышевийн нэрэмжит Цэргийн инженерийн академи
* 1974-1976 онд Москва хотын К. Е. Ворошиловын нэрэмжит Зэвсэгт хүчний жанжин штабын академи, 1978 онд мөн академийн курст тус тус суралцан төгссөн.

## Ажилласан байдал
* Тэрээр 1955-1958 онд Алдар нийгэмлэгт бичээч, тамирчин, суртал нэвтрүүлэгч бөгөөд зохион байгуулагч
* 1967-1979 онд Мотобуудлагын тусгай бригадын инженер, Ардын армийн Жанжин штабт ахлах офицер, хэлтсийн дарга
* 1979-1982 онд БХЯ-нд газрын дарга
* 1982-1989 онд МАХН-ын Төв Хорооны захиргааны байгууллагын хэлтсийн орлогч эрхлэгч, эрхлэгч
* 1989-1990 онд БХЯ-ны сайд
* 1990-1993 онд БХЯ-ны Стратегийн судалгааны хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан
* 1993-1996 онд ЦИС-ийн Оперативын факультетын дарга
* 1998 оноос БХЯ-ны Стратегийн судалгааны хүрээлэнгийн захирал, эрдэм шинжилгээний ажилтанаар ажиллаж байв.

## Сонгуульт ажил
* МАХН-ын ХҮII, XX, Онц их хурлын төлөөлөгч
* МАХН-ын ХҮШ их хурлаас Тев Хорооны орлогч гишүүн
* МАХН-ын XIX их хурлаас Төв Хорооны гишүүн
* БНМАУ-ын Ардын Их хурлыг сонгох 10 дахь удаагийн сонгуулиар Ардын Их Хурлын депутат
* 11 дэх удаагийн сонгуулиар Ардын Их Хурлын тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдож байжээ.

## Цол хэргэм
* Хошууч Генерал БНМАУ-ын СнЗ-ийн 1979 оны VI сарын 6-ны өдрийн 176 дугаар тогтоолоор
* Дэслэгч Генерал 1989 оны IX сарын 14-ний өдрийн 234-р тогтоолоор
* БХИС-ийн профессор, Нүүдлийн соёл иргэншлийн академийн билгүүн номч академич
* Дэлхийн энхийн профессоруудын академийн монголын салбарын энхийн элчин сайд цолтой.

## Гавьяа шагнал
Түүний улс орны батлан хамгаалах хүч чадлыг бэхжүүлэх үйл хэрэгт оруулсан хувь нэмрийг төр засаг өндөр үнэлж
* Сүхбаатарын одон
* Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон
* Байлдааны гавьяаны одон
* Алтан гадас одон, бусад ойн медалиудаар шагнасан бөгөөд тэрээр мөн ЗХУ, БНСЧСУ, БНБАУ, БНПАУ, БНАГУ, БНКУ-ын медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:БНМАУ-ын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Монголын дэслэгч генерал
Ангилал:Инженер
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Куйбышевийн нэрэмжит цэргийн-инженерийн академийн төгсөгч
Ангилал:Баян-Агтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
Уур уцаар

Уур гэж хүмүүс хоорондын харилцаанаас гарах үл ойлголцол тэрнээс гарах сөрөг сэтгэл хөдлөлийг хэлнэ. Уур хүргэж байгаа зүйл нь хүн хоорондын ёс зүйгүй бүдүүлэг  харилцаа  тэр занг тэвчиж чадахгүй гарч байгаа бухимдах эмоц бол уур. Энэ үед өөрийгөө хянах чадвар сулардаг бөгөөд хараалын үгсийг маш ихээр өөрийн мэдэлгүй хэлдэг.
Ангилал:Сэтгэл хөдлөл
Ангилал:Зан араншин
Ангилал:Дутагдал
Додийн Базар

**Додийн Базар** — БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар /1975/ цолтон анхны багш, Гавьяат Багш /1961/.

## Намтар
Буриад Монголын Агийн аймгийн нутаг төрж, Дорнод аймгийн Баяндун суманд суурьшжээ.
* 1924 онд Улз хошууны тэнхимд орж суралцаж
* 1928 онд Улаанбаатар хотын дунд сургууль
* 1930 онд Зүүнхараа дахь агрономичийн дамжаанд суралцаж төгссөн
* 1965 онд УБДС дүүргэжээ
* 1930 оноос Завхан, Говь-Алтай, Хөвсгөл, Булган аймаг, Улаанбаатар хотын бага, дунд сургуулиудад багш, захирал, Гэгээрлийн яаманд мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга,
* 1956-1981 онд Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт, Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, секторын эрхлэгчээр ажиллажээ.

## Бүтээлүүд
“Түмэн бодис” сурах бичиг, “Түмэн бодис заах арга” ном, судалгаа, арга зүйн олон арван өгүүлэл бичсэн нь ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид, багш нарт одоо ч үнэ цэнтэй хэвээр байна. Ерөнхий боловсролын байгууллагыг хөгжүүлэх, багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн заах арга, ур чадварыг дээшлүүлэхэд олон жилийн эрдэм мэдлэг, хүч зүтгэлээ зориулсан нэрт сурган хүмүүжүүлэгч байжээ.

## Гавьяа Шагнал
* Сүхбаатарын одон 2 удаа
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон 2 удаа
* “Алтан гадас” одон
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* Ардын хувьсгалын 15, 25, 40, 50 жилийн ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож байсан.

## Сонирхолтой баримт
Түүний төрсөн дүү нь Төрийн шагналт, УГЗ, зураач Д.Чойдог билээ.

Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1997 онд өнгөрсөн
Цэдэнгийн Жанчив

**Цэдэнгийн Жанчив** (1914 онд өнөөгийн Өвөрхангай аймгийн Баруунбаян-Улаан суманд төрсөн-1993 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) — Монгол төрийн зүтгэлтэн, Цэргийн явдлын яамны сайд, 1950-1952 онд Улсыг Батлан хамгаалах яамны сайд, 1952-1955 онд Дотоод явдлын яамны сайд асан.

## Намтар 
Одоогийн Өвөрхангай аймгийн Баруунбаян-Улаан сумын нутаг Зүүн Богд уулын ард Бор толгой гэдэг газар малчин ард Х.Цэдэнгийн 2-р хүү болон төрсөн байна. 

1928 онд сумын тэнхимд суралцаж төгсөөд 1929 оноос сумын бичээч, дэлгүүрийн худалдагч, эвлэлийн үүрийн дарга зэрэг ажил хийж байгаад 1930 онд МАХН-ын Намын төв сургуульд элсэн суралцаж төгсөөд Дотоодыг хамгаалах газарт туслах, жинхэнэ, ахлах төлөөлөгч, тусгай анги, хэлтсийн дарга зэрэг ажил хийж байв. 1935-1936 онд ЗХУ-д тусгай мэргэжлийн курс, 1943-1947 онуудад ЗХУ-д Лениний нэрэмжит Цэргийн улс төрийн Академи төгссөн. 

1948-1950 онд Бүх цэргийн жанжин Штабын орлогч дарга, 1950-1952 онд Улсыг Батлан хамгаалах яамны сайд, 1952-1955 онд Дотоод явдлын яамны сайд, 1955-1956 онд Цэргийн ба нийгмийг аюулаас хамгаалах хэрэг эрхлэх яамны сайд, 1956-1958 онд Өнгөт металын үйлдвэрүүдийг удирдах газрын дарга, 1958-1959 онд БНМАУ-ын Геологи, уул уурхайн яамны сайд, 1959 оноос тэтгэвэрт суутлаа Улаанбаатар хотын Барилга трестийн дарга, УБ хотын Цахилгаан сантехник, монтажийн газрын дарга, Нүхтийн тусгай барилга хариуцсан мэргэжилтэн, Барилгын яамны гадаад харилцаа эрхэлсэн мэргэжилтэн зэрэг ажил хийж байв. 

## Гэр бүл 
Эхнэр М.Бавуу, хүүхдүүд Ж.Шарав, Ж.Туяа. Ардын их хурлын депутатаар 3 удаа сонгогдож байсан, Цэргийн гавьяаны болон Алтан гадас одонгооор тус бүр 2 удаа, Бид ялав, Байлдааны болон бусад ойн медалиудаар шагнагдаж байсан, Монгол Улсын төр, цэргийн нэрт зүтгэлтэн, дэслэгч генерал хүн байв.

## Удирдах ажил 
* 1948-1950 онд Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын орлогч
* 1952-1956 онд  Батлан хамгаалахын сайд
* 1956-1958 Дотоод явдлын яамны сайд
* 1958-1959 онд Геологи уул уурхайн яамны анхны сайд.

Ангилал:БНМАУ-ын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:БНМАУ-ын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:БНМАУ-ын геологи, уул уурхайн сайд
Ангилал:Монголын дэслэгч генерал
Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Баруунбаян-Улааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:1972 онд өнгөрсөн
Сономын Лувсангомбо

**Сономын Лувсангомбо** нь (1924 оны эцсээр БНМАУ-ын Дорноговь аймгийн Хатанбулаг суманд төрсөн)- Монголын төрийн зүтгэлтэн, 1984-1989 онд Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, 1982-1984 онд БНМАУ-ын хурандаа генерал, НАХЯ /Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яам/-ны сайд байсан.

## Намтар
1941 онд 17 настайдаа Сулинхээрийн хилийн отрядад ажилд орж ажлын гараагаа эхлүүлсэн байна.  

Эцэг нь Дашням гэж хүн байсан. 1931 онд захиргааны зохион айгуулалт болж бүртгэлээр тухайн өртөөнд занги Соном гэж хүн байснаар сумынхан бүгд Соном гэж овогоор бүртгүүлсэн байна.     

1944 онд цэргийн албанд татагдсан. 

1945-1948 онд ЗХУ-ын Тамбов хотод цэргийн дунд сургуульд сурч онц төгссөн,   

1948-1954 Москва хотод Артиллерийн инженерийн Академи сурч төгссөж цэргийн дээд мэргэжилтэй болжээ.   

1954 оноос Цэргийн сургуулийн багш.  

1956 онд МАХ-ын Төв хорооноос армийн удирдлага, дивиз хороодын дарга нарыг ардын аж ахуй, САА, нэгдлүүдэд даргаар хуваарилагдсан байна,  

1971-1972 онд Улаанбаатар хотын Ардын хурлын гүйцэтгэх захиргааны дарга,  

1972-1982 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, Барилгын архитектурын комиссын дарга, Барилга архитектур, техник хяналтын улсын хорооны даргаар хавсран ажиллаж байсан,  

1982-1984 онд БНМАУ-ын Нийгмийн Аюулаас Хамгалах Яамны (товч.НАХЯ) сайд,  

1984-1989 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргын алба хашиж байгаад тэтгэвэрт гарчээ.  

1990 оноос ЗХУ дараа нь ОХУ-ын Москва хотод амьдарч байна.  

С.Лувсангомбо МАХН-ын XVI, XVII, XVIII, XIX их хуралд төлөөлөгчөөр оролцож, Намын Төв Хорооны гишүүн, 1982 онд МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны орлогч гишүүнээр сонгогдож байв. Мөн БНМАУ-ын АИХ- ийн 7, 8, 9, 10 дах удаагийн сонгуулиар БНМАУ-ын АИХ- ийн депутатаар сонгогджээ. 1979-1982 онд Монгол-Вьетнам, Монгол-Лаос, 1984 оноос хойш Монгол-Унгар, Монгол-Германы Засгийн газар хоорондын Эдийн засаг, шинжлэх ухаан техникийн талаар хамтран ажиллах комиссын Монголын хэсгийн даргаар ажиллаж байв. Тэрбээр нийслэл хотын барилга, инженерийн шугам сүлжээг өргөтгөх, орон сууц үйлчилгээний барилга байгууламжийг барьж ашиглалтад оруулах талаар анхаарч нэлээд ажлыг зохион байгуулжээ. 

## Гэр бүл 
1949 онд Москвад танилцаад орос эмэгтэйтэй танилцаад 1953 оны намар бүртгүүлсэн байна.  1954 онд ууган охин Улаанбаатар хотод төрсөн. Тэтгэвэрт суугаад 1990 оноос хойш ОХУ-ын Москва хотод амьдарч байгаа.  

## Шагнал 
* Сүхбаатарын одон
* Алтан гадас одон
* Байлдааны гавъяаны одон
* Цэргийн гавъяаны одон болон бусад ойн медалиудаар шагнагдсан.

Ангилал:БНМАУ-ын нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны сайд
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын дэслэгч генерал
Ангилал:Улаанбаатарын засаг дарга
Ангилал:Цэргийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Монголын Цэргийн гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Хатанбулагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1924 онд төрсөн