Сүнс

**Сүнс** гэдэг нь англи үг нь германы “gaistar” гэсэн үгнээс английн “ghost” гэсэн үг болжээ.

Сүнс, хий үзэгдэл гэдэг нь тухайн хүний айдас ба өөрөөр хэлвэл байгалийн дуу чимээ болон орчны юмс үзэгдлийг ашиглан өөрийн төсөөлөн бодох чадвартаа тулгуурлан зохиосон зүйлээ харсан мэт мэдрэмж авахын хэлээд байгаа юм.  

## Нэр  томьёо 
Алдарт Чинерегийн зураг, энэ нь Жольегийн ард сууж байгаа  сүнсийг харуулдаг. Сүнс гэсэн энэхүү Англи үг нь Германы “gaistar” гэсэн үгнээс Английн “ghost” гэсэн үг болжээ. Энэ нь баруун Германд нийтлэг ч , хойд болон зүүн Германд түгээмэл биш  юм. Германы өмнөх хэлбэр нь “goisdo-s “,” to rage” ,”Old Norse geisa”, “fury anger “ гэсэн утгатай язгуураас гаралтай. Герман үгний эр хүйсийг заадаг язгуур нь саармаг хүйс юм. Герман үгийн үндсэн утга нь оюун санааны зарчмыг амилуулах буюу ялангуяа айдас хөөрөл сэдлийн чадамж гэсэн утгатай.   

Германы бөө мөргөлд “Герман улаан мөнгөн ус” болон хожуу “odin” нь Зэлүүд ангуучаар удирдуулсан “Андесчи эзэн “ болон үхлийн удирдагчийн адил цаг хугацаанд байсан ба сүнс гэсэн утгатай байхаас гадна үхэх болон амьдрах гэсэн эртний Англи үгийн эртний гэрчлэлээс “амьсгалах  эсвэл дэлбэрэх ” гэсэн утгад Латины сүнс гэсэн адил утгатай хэрэглэгддэг. Энэ нь сайн болон буг чөтгөр гэсэн ч утгатай.

Англи –Саксоны сyргааль нь Маттив 12:43 as se unclæna gast-н чөтгөрийн эзэмшлийг өгүүлдэг . Эртний Английн үеэс эхлэн энэ үг нь бурханы сүнс гэсэн утгатай байж болох юм.”Нүдэнд харагдахаар гарч ирэн ярьж буй” үхсэн хүний сүнс нь одоогийн зонхилж буй мэдрэмж нь Дундад Англид илэрдэг. 14-р зууны буюу орчин үеийн нэр үг нь хэрэглээний өргөн утгаараа “сүнс”  оюун санаа гэсэн утгатай өөрөөр хэлбэл сүүдэр /бүрхэг/ гадаргуутай ,тогтворгүй дүрс фотографикт гэрэл цацрах хоёрдогч дүрс буюу сүнсний шинж тэмдэг гэсэн адил утгатай. Энэ нь 19-р зуунд АНУ-р Англи хэлэнд орж ирсэн.

Орчин үеийн хэрэглээнд хий үзэгдэл гэдэг Сонгодог домог зүйд shade гэсэн нэр томьёо нь Грекээр сүнсний Akia буюу  Латинаар umbra ба грекийн үзэл санаатай адил юм. Haint гэдэг нь АНУ-н өмнөд бүсийн Англи хэлэнд чөтгөр гэсэн утгатай адил хэрэглэдэг ба haint tale нь өмнөдийн аман болон уран зохиолийн түгээмэл онцлог юм. Polteregeist  гэсэн нэр томьёо нь эд зуйлсэд нөлөөлж , нүдэнд харагдахгүйгээр хөдөлж өөрийгөө илэрхийлдэг . Сүнс дуу чимээтэй чөтгөр гэсэн Герман үг юм . Wraith нь буг чөтгөр гэсэн шотландийн нутгийн аялгуу юм . Үүнийг Шотланд Романтик уран зохиолд хэрэглэх болсон.   

18-19-р зуунд Шотландийн уран зохиолд үүнийг усний чөтгөр гэдэг байлаа . Энэ үгийн этимологийн хувьд хэрэглэгддэггүй. J,R,R Tolkien writhe гэсэн үйл үгийн холбоонд тус үзүүлсэн Ringwraiths гэдгээр нэрлэхэд Толкений үгийн хэрэглээ нь уран зөгнөлт зохиолд нөлөөлсөн.   

Bogie бол чөтгөр гэсэн гэсэн нэр томьёо ба 1780 онд Шотландийн яруу найраг John Mayne`s Haloween -д илэрдэг . Revenant гэдэг нь амилсан хүүр , биегүй чөтгөр , амьдралд саадгүй , чөтгөр,  үхсэн хүн гэсэн үг . Үүнтэй холбоотой болж буй үг нь Fetch юм.  

### Хуучний уламжлал 
Үхлийн дараа сүнс , амин сүнс 2 нэгддэг. Эртний Египетийн соёлд үхсэний дараа сүнс, амин сүнс хоёр амьдралд үргэлжилсээр байдаг гэсэн итгэл үнэмшил тархсан байдаг. Египтдэд хойд нас 2500 гаруй жилийн үечлэлтэй дахин байгальдаа үүсдэг гэсэн итгэл үнэмшил байдаг . Эдгээр итгэл үнэмшил нь булшин дээр зурсан зураг сийлж бичсэн дурсгалын үгсэд тэмдэглэсэн байдаг. 

Египэтийн "Амьгүй" номонд эртний Египтийн түүхийн үечлэлийг янз янзаар бичсэн байдаг . Орчин үед  сүнснүүд өшөө хонзонгоо авахаар амьдралд буцаж ирдэг гэсэн ерөнхий агуулгатай айдастай түүхүүд  , кинонууд , олширсоор байна . 
Сүнснүүд ба үхсэний дараах амьдрал

### Нэмэлт мэдээллүүд 
Сүнсний баяр, бүх сүнсний өдөр, үхэх өдөр болон сүнсний бүжиг. Хэдийгээр эрт дээр үед хүний сүнс гэдэг зүйлийг зарим тохиолдолд бэлэг тэмдгийн, мөн уран зохиолд гардаг эсвэл бүр шувуу эсвэл бусад амьтад байдаг мэт санадаг байж гэвч цаг хугацааны аясаар энэ зүйл бодит харагдах болсон ба хүний биеэс салж явдаг гэдэг нь нотлогдсон. 

Эрт үеэс хүмүүс сүнс буг чөтгөрийг ямар нэгэн зураг дүрслэлээр харуулж ирсэн байдаг. Жишээлбэл: Эртний Египет улсын номд үхлийн дараах амьдрал болоод үхэхийн өмнөх үйл ажиллагааг харуулсан зураг бичээс олон байдаг .

### Сүнс буг чөтгөрийн айдас 
Бидний өвөг дээдэс үхэх явцдаа бусдаар хүндлэгдэж , үхлийн дараах амьдралыг төсөөлөн хорвоод мэндэлж бие махбодио үлдээн сүнс нь биеэс гарч явдаг  . Энэ үйл явдал хүний сүнсний талаар бодол айдастай холбоотой  байдаг гэж үздэг ажээ . Энэ нь орчин үеийн ардын ёс заншилийн төлөв байдал , гэвч сүнснээс айх явдал нь орчин үеийн сүнсний талаарх түүх  , түүх ,  кино  , явган яриатай  салшүй холбоотой үлдсэн .
Олон нийтийн чиг хандлагууд 

Сүнсний талаарх нийтэд тархсан итгэл үнэмшил цуу яриа нь ихэвчлэн хүмүүсийн хийсвэр төсөөллөөр бий болдог. Хүн судлаачид үүнийг эртний хүмүүсийн бодол санаа , итгэл үнэмшилтэй холбож тайлбарладаг.  Эртний ихэнх сүнсний талаарх баримт тэмдэглэлүүд нь хүний гадагш амьсгалах амьсгал хүйтэн газар амьсгалж байгаа мэт уур савсдаг гэж үлдээжээ . Энэ итгэл үнэмшил тодорхой хэлний "амьсгал" гэдэг үгийн зүйрлэл жишээг хөгжүүлж нэмэгдүүлэх магадлалтай.  Жишээ нь: Латин, Грек олон үндэстний баримтаар, сүнснүүд ихэвчлэн нас барахдаа өс хонзонтой, амьдрах явцад нь  муу зүйл хийж байсан хүмүүсээ хайдаг гэжээ . Сүнсний гадаад байдал нь үхлийн зөн совин, ёрийн байдалтай харагддаг.  Ихэнх хөдөө орон нутагт цагаан хувцастай эмэгтэй болж харагддаг бол зарим нь эмгэнэлтэй,  шархадсан байдалтай харагддаг нь элбэг.  

### Хуучний уламжлал 
Хомерийн Одиссей 2-г сүнс газар дэлхийрүү уур манан болон шингэн алга болсон гэж өгүүлсэн байдаг. Хомерийн сүнснүүд дэлхий дээрх  амьдралтай харилцан хамааралтай байсан. Тэд эрт цагт мэргэлүүлж зөвлөгөө авахаар тэднийг үе үе дууддаг байсан гэвч хамгийн аймшигтай нь харагддагггүй байсан. Дэлхий дээр сүнснүүд уур манан эсвэл утаа шиг харагддаг. Сүнснүүд тэднийг алсан гомдол цөхрөлөө тайлахаар хатуужилтай байсаар байдаг. 

НТӨ 5-р зуунд Грекийн сүнснүүд хүн амьтанд санаатайгаар гай болж, аюул учруулсаар байсан .Үхдэлүүд оршуулгийн газраас сүнс болон зугтсан байдаг. Тэдэнтэй нийтийн салах ёс хийхэд тэд магадгүй өөрсдийн гэр бүлдээ эргэж ирдэг. 

Эртний грекчүүд жил бүрийн шашний баяраар сүнснүүдийг аргадан тайтгаруулж гэр бүлийнхнийг нь урьж тэсвэр тэвчээртэй байлгаж дараагийн жил уулзах хүртлээ орхин явдаг.  Тэдний ихэнх нь нөхөрийнхээ итгэлийг алдсан байдаг . Тэд ихэвчлэн хувь хүнтэй холбоотой байдаг ба үхлийн ёртой төстэй.

Сүнстэй усан онгоцнуудийн тухай домог 18-р зуунаас хойш оршин байгаа . Эдгээрийн хамгийн нэртэй нь  Flying Dutchman. Энэ санааг "The Rime of the Ancient Mariner" зохиолд  ашигласан байдаг.

### Үйл явдал ба өрнөх газар 
Сүнстэй газрыг гүйдэлтэй гэж дүрслэн ярьдаг ба бурхан болоочийн амин сүнс өмч хөрөнгийн адил оршин тогтсоноор байдаг . Ер бусийн явдлууд голдуу айxтар догшин ширүүн, эмгэнэлт явдалуудтай холбоотой байдаг ба өнгөрсөн хугацаанд хүн амины хэрэг  , зуурдийн үхэл  , амиа хорлох заримдаа сүүлийн үед эртний явдлуудтай ч холбоотой байдаг. 

Олон соёл ба шашинд сүнс гэх мэтчилэнгийн оршин байх нь  үргэлжилсээр байдаг гэж итгэдэг  . Зарим философийн ба шашний үзэлд амин сүнс нь бүрэн явдаггүй ба тэдний оюун ухаан энерги нь хүчтэй учираас ямар нэг эд  хөрөнгөнд урхидуулж хавчигдсан байдаг  байна.

## Түүхэн тойм 
Эртний Египет ба ойрх Дорнод
Mesopotamiam, Шүмэр sumer, Babylon, Assyria болон бусад шашинд сүнсний тухай эшлэл байдаг  . Эдгээр итгэл үнэмшилийн ул мөр сүүлд Abrahamic  шашинд илэрч гарч ирсэн нь тухайн бүс нутагт давамгайлах болсон . Сүнснүүдийг хүн үхэх үед үхсэн хүний зан чанар , оюун ухааныг авснаар бий болдог гэж би боддо . Тэд хаа сайгүй аялж , байр сууриа оноож , өөрийн  оршин байх газраа амьдралд байгаа амьд байдлаар дагуулдаг. 

Нас барагсдын хамаатнууд тэднийхээ нөхцөл байдлийг амар хялбар болгох зорилгоор хоол ундыг санал болгодог байсан байна  . Хэрэв итгэхгүй бол сүнснүүд золгүй явдал учруулж өвчин тусгадаг гэж ойлгодог байжээ. Уламжлалт эмчилгээний явцад янз бүрийн өвчин сүнснээс үүсдэг гэж үздэг . Бусад нь бурханаас эсвэл буг чөтгөрөөс шалтгаалсан байдаг . Hebrew Bible - д сүнсний тухай хэдэн ишлэл багтдаг . Жишээ нь : Хориотой ид шидийн явдлууд , хамгийн алдартай ишлэл бол First book of Samuel  юм .

Хүүхдийн дууль "Ялдам Вилямсийин сүнс" /1868/ энэ нь түүнтэй гэрлэхээр амлалт өгсөн ядуу эмэгтэй үхэж чадаагүй буцаж ирсэн нэгэн сүнсний тухай өгүүлдэг . Түүний татгалзсан нь түүнийг тамд унагсан билээ . Хэрэв тэд шинэ хайр дурлалыг нь зовлонгүйгээр авсан бол тэдний хайр дурлал нь үхсэн хүний сүнс болохгүй байсан гэдэг эргэцүүлэл байлаа .``Чимээтэй булш``нь дэлхийд түгсэн Европ дээрх олон янзын байрлалаар олдсон зүйлийг илэрхийлдэг . Сүнснүүд амьдралын хэтэрхий их уй гашууг хааж зогсоож чаддаг. Дэлхийн дээрх олон аман зохиолд үхсэн хүний оршуулгын газарт баатрыг тавьдаг . Үүний дараа тэр түүнд тусалдах найзаа олдог . Сүүлд нь баатрын найз бол үнэндээ үхсэн хүн байдаг . Үүний тухай Италийн шидэт үлгэр Файр Вроу бас Швэдийн Бойрд Грипт гардаг .

## Сүнстэй харилцах өрнөдийн соёл 
1853 оноос Алдарт дуу Сприпт Раппинд хэвлэгдсэн Сүнстэй харилцахуй бол сонирхууштай зүйл юм  .  Сүнстэй харилцахуй бол бурханд итгэх итгэл , шашин монотестик итгэл юм . Гэвч дэлхий дээр байж болох сүнс болон үхсэн хүмүүсийн итгэлийн содон тэмдэг юм . 

### Сүнстэй харилцахуй нь 
1840-1890 оны хооронд Англи хэлтэй орнуудад улам баяжигдан хөгжсөн. 1897онд АНУ болон Европын орнуудаар 800 сая дагалдагчидтай болсон байсан гэж үздэг  .Мөн  Европ тив болон Латин Америкт илүү танигдсан . Ямар нэгэн зохион байгуулалтгүйгээр хагас зуун жил шашин хөгжиж иржээ.
Ихэнх гарамгай сүнстэй харилцагч нь эмэгтэйчүүд байсан . Хамгийн их дагалдагчид нь эмэгтэйчүүдийн сонгох эрх , ба боочлолыг зогсоохыг дэмжицгээж байв. 
1880 оны сүүлчээр луйвар , заль мэхд зохих шийтгэл оноож , мөн албан бус хөдөлгөөнүүд суларч ирсэн бөгөөд , Албан ёсны сүнстэй харьцагчдийн үйл ажиллагаа үнэн төрхөө олж эхэлсэн. 

1853 оноос Алдарт дуу Сприпт Раппинд хэвлэгдсэн Сүнстэй харилцахуй бол сонирхууштай зүйл юм .  Сүнстэй харилцахуй бол бурханд итгэх итгэл , шашин монотестик итгэл юм . Гэвч дэлхий дээр байж болох сүнс болон үхсэн хүмүүсийн итгэлийн содон тэмдэг юм. 

Молойгийн  сүнсний тухай домог үлгэр олон байдаг . Тэдгээр нь Брүнэе, Малайз, Индонез улсуудын орчин үеийн музейнд  их нөлөө үзүүлсэн. Жишээ нь: Понтианак болон Пенанггран эмэгтэй цус сорогчид бүс нутгаар адил тэцүү эрхтэй байдаг . Орчин үеийн Малайз, Индонезийн кинонуудад сүнсний тухай гарах түгээмэл домгуудаас авхуулаад орчин үеийн хот суурин газрын болон аймшгийн кинонуудийн талаар ихээхэн дурддаг. Итгэл үнэмшил, домог яриа, үлгэрүүд ч филиппин хүмүүсээс ялгаатай. 

Поленизийн соёлд сүнсний талаарх итгэл үнэмшил өргөн байсаар ирсэн одоо ч зарим нь байсаар байна . Үхлийн дараа хүний сүнс нь тэнгэрийн орон ,газар доогуур хэсэн тэнүүчилдэг ба зарим нь дэлхий дээр үлдэж чаддаг . Полинезийн олон олон домогт сүнснүүд нь хүний амьдралд ихэнхдээ идэвхтэйгээр оролцдог гэж үздэг. Сүнснүүд нь бас өвчний  их үүсвэр болдог ба тэр ч бүү хэл жирийн хүмүүсийн биед нэвтрэн орох эмний хүчийг үгүй болгодог .

## Зүүн болон төв Ази 
### Хятад 
1304 оноос өмнө Гонз Кай зурсан зураг, сүнс, чөтгөрийг алан дийлэгч зураг бий.Хятадын соёлд сүнсний талаар их яригддаг. Тэр ч бүү хэл Кон орикиус хэлсэн байдаг. "Сүнс бурхныг хүндэл, гэхдээ тэднээс хол бай" гэж хэлсэн байдаг . Сүнснүүд нь тухайн хүн хэрхэн өнгөрснөөс шалтгаалаад олон хэлбэр дүрстэй болдог ба тэд нар нь хор уршигтай байдаг.  

Хятадад сүнсний талаарх итгэл үнэмшил нь соёлын хүрээнд авч үзэгддэг ба ялангуяа япон бол Зүүн-Өмнөд Азид сүнсний талаарх  итгэл үнэмшилүүд нь Тоайзм-д багтсан Хятадын уламжлалт шашинтай холбоотой бөгөөд энэ шашин нь эртний өвөг дээдсийн шүтээн дээр үндэслэгдсэн байдаг. Сүүлдээ итгэл үнэмшил нь буддизмийн нөлөөнд ороод Хятадын Буддын итгэл үнэмшил бий болоход үүссэн. Хятадын олон хүмүүс өдгөө сүнснүүдтэй тэдгээрийн өвөг дээдсээр дамжуулан холбогдож болно гэдэгт итгэдэг . Дэлхийн өнцөг булан бүрт хүмүүс жил бүр сүнсний баяр хийдэг . 

Сүнснүүд нь Хятадын орчин үеийн уран зохиол кинонд дүрслэгддэг . Саяханы нэгэн өгүүлэлд Хятадын албан тасалгааны ажилчдын85% нь сүнс байдаг гэдэгт итгэдэг бөгөөд эдгээрийн 52% нь гар урлал, хүзүүний зүүлт , загалмай зүүдэг төдийгүй тэд ширээн дээрээ сүнснүүдийг булан тохойд хадгалахын тулд болор бөмбөг тавидаг нь судалгаагаар батлагдсан тухай бичжээ .

### Япон 
Маруяма "Оюкигийн сүнс" Ерэй гэдэг  нь Японы ардийн аман зохиолд гардаг бөгөөд барууний домогт гардаг сүнснүүдтэй адилхан. Энэхүү нэр нь  бүдэг бадаг гэсэн утгатай . Мөн оюун санаа , баларсан , зэвэрсэн оюун санаа , гэх мэт утгыг агуулдаг . Япончууд нь  Хятад , барууных шиг сүнснүүд нь амьдралийн дараах амар амгаланг бий болгодог гэж үздэг.

### Төвд 
Төвдийн соёлд сүнсний талаарх итгэл үнэмшил өргөн байдаг . Сүнснүүд нь Төвдийн буддист шашинд тодорхой тусгагдсан байгаа аж. Хүн өнгөрснийхөө дараа үл мэдэгдэх сүнсний ертөнцөд оршдог. Өлсгөлөн сүнс нь нарийнхан хоолойтой , том гэдэстэй хэзээ ч ханаж цадахаа мэддэггүй . Сүснүүдийн газар ухагчид /ёс заншлын дагуу/ алдаг ба эсвэл урхиар барьдаг нь тэднийг дахин төрүүлэхийн тулд чөлөөлж байгаа юм . Сүнснүүдийг хөөн зайлуулж болдог ба Төвд даяар жил бүрийн наадмыг ийм зорилготойгоор хийдэг.

Доржи Шүгдэн 17-р  зууны, чадалтай ламын сүнс бол тэнгэрлэг зүйл юм гэж нэгэнтээ хэлсэн байдаг. Гэтэл Далай лам тэр бол төвдийн цагаачдын хооронд хагарал үүсгэсэн чөтгөрийн сүнс хэмээн хэлсэн байдаг. 

### Америкчүүд, Мексик 
Катринас бол Мексикт тэмдэглэдэг үхэгсэдийн баярийн гол дүр юм . Мексикийн соёлд сүнсний тухай итгэл үнэмшил нь өргөн цар хүрээтэй . Чэпапийг эзэлхээс өмнө Мексукт Маяа , Азтек гэх мэт төрөл бүрийн үндэстэн хүмүүс оршин суудаг байсан ба тэдний итгэл үнэмшил нь Испанийн колончлолоос үүдэлтэй. ``Үхэгсэдийн  өдөр `` нь Колумбийн өмнөх христосын элмемэнтийг агуулсан итгэл үнэмшилийг багтаадаг . Мэксикийн олон олон уран зохиол кинонд сүнснүүд амьд биетэй холбоотой гэдгийг харуулсан байдаг .
New sevice Gall up судалгаагаар сүнстэй байшин , үхэгсэдтэй холбоо тогтоодог гэдэгт итгэдэг болох нь тогтоогдсон . Ялангуяа энэхүү итгэл үнэмшил нь 1990-д оны үед огцом нэмэгдсэн .

## Урлаг дахь тодорхойлолт 
Олон үндэстэний соёлд сүнсний тухай ойлголт нь түгээмэл байдаг.  

### Renenaissance-S Romanticism хүртэл /1500-1840/ 
19-р зуун /Зураач Жон Лесч/ нь Английн уран зохиолд Хаймлетийн алагдсан эцэгийн сүүдэр , Шекспирийн Денмаркийн хун тайж , Хаймлетийн эмгэнэлт түүх , зэрэг нь сүнсийг тодорхой харуулсан байдаг.
Хунтайж Хамлетийн сүнс нь түүний эрхийг булааж авагч авга ах хаан Клоудиусаас хариугаа авахаар оролдож байгаа мөн алуурчин гэдэг ямар бузар булай болохыг нотлон харуулдаг . Шекспирийн ``Макбет`` зохиолд алагдсан Вайнк эргээд сүнс болдог тухай өгүүлдэг. Жонн Дий болон Эдвард келий хар нас барсан хүмүүсийн сүнсийг дууддаг .

Английн  Renaissance тэатрт сүнснүүд нь Хаймлетийн аавийн сүнс мэтээр амьд хүмүүсийн хуяг дуулганд дүрслэн гардаг . Хуяг дуулга нь эрт үеийн сүнсний дүр төрхийг хадгалдаг. Төмөр дуулгатай сүнснүүд нь 19-р зуунд давамгайлж эхэлсэн . Ягаад гэвэл хуяг дуулгатай сүнснүүд нь муу ёрыг хангалттай дагуулдаг. Жонес болон Стоймллбрис нар нэгэн сонирхолтой ажиглалт хийсэн байна .

Түүхийн үүднээс авч үзвэл сүнснүүд нь боловсролтой болж эрс танигдахгүй болж байна . Энэ бүхнээс харахад тэднийг нүдэнд харагдахгүй байдаг гэдгийг нотлох зайлшгүй шаардлагатай юм шиг санагдаж байна . Одоо сүнснүүдийн хаалттай байдлийг үгүй болгох хэрэгтэй , тэд бас оюунлаг байдаг гэдгийг ярих хэрэгтэй . Үүнийг    Rennaissance -н үе шатаас мөн Грек ,Ромийн тэатрийн сүнснүүдийн үе шатуудаас хоёулангаас нь харж болно . сүнснүүдийн хамгийн цуутай дүр төрх дүрс нь тэдний жигшмээр бодит дүр төрх юм.
Тэд бидэнд хүдэнд ил харагдах хувцастай үзэгддэг . 

17-18-р зууний үеийн Британий Үндэсний дуульт сүнснүүдийг ил тод дүрслэн харуулсан байдаг . Хаан Хенри дуульд турж үхэх шахсан өлсгөлөн сүнс хааныг оронд нь хүчээр оруулахын өмнө түүний морь болон анч нохойг ховдоглон идэж байгаа тухай гардаг . Тэгээд хааныг нойрноосоо сэрэхэд өнөөх сүнс нь үзэсгэлэнтэй бүсгүйн дүрд хувирдаг . Сүнсний талаарх эртний 1764 онд Хорасэ Валполэгийн бичсэн ``Отрантогийн  цамхаг `` гэсэн үлгэрт гардаг . 1820 онд бичигдсэн Вашингтон Ирвингийн  богино үлгэр нь эртний Германий ардын аман зохиолд үндэслэгдсэн ба Морь унасан толгойгүй хүнийг дүрслэн үзүүлсэн .
Sleepy Hollow  нь 1999 оний онцлох кино болж амжилтанд хүрсэн.

## Цахим холбоос 
Сүнс

Сүнс гэж үнэхээр байдаг уу?

Сүнс хорогдсон хотууд

Таны тэжээвэр амьтан сүнс хардгийг батлах 4 шинж тэмдэг
Ангилал:Пара шинжлэх ухаан