Түрэг

**Түрэг угсаатан** нь Алтай язгуурын Түрэг хэлний бүлгийн хэлтэй ард түмэн 160-170 сая хүнтэй угсаатан юм. Тэд Азербайжан, Турк, Туркменистан, Узбекистан, Казахстан, Киргиз зургаан улсын үндсэн хүн амыг бүрдүүлдэг. Мөн Орос, Хятад, Иран, Афганистан, Тажикистан, Ирак, АНУ гэх мэт бусад улс оронд тархан суурьшжээ.

## Нэр
Монгол бичгийн *түрүг* (кирилл монголд **Түрэг**), Түрэг бичгийн *türük* хоёр нэг үг. Угаасаа түрэг үгийн адгийн *қ (к) * монголд *г*, монгол үгийн адгийн *г* түрэгт *қ (к) * гэж тогтсон үг маш олон. Олон тоонд *түргүд* буюу **Түргүүд** (оноосон нэрийн дүрмээр ***Түрэгүүд*** гэх нь бий) гэж бичнэ. Монголоос олдсон Түрэг улсын үеийн хөшөөнд ,  буюу *türük* гэсэн нэр байдаг нь түрэг хэл дээрхи бичигт түрэг нэр анх дурьдагдсан тохиолдол юм. Зарим түрэг судлаачид «төрсөн», «үүссэн» гэсэн утгатай байж магадгүй гэж үзжээ. Монгол бичгээр бол төр улсын «төр», төрөх, гарахын «төр» гэсэн монгол үгстэй ижил язгуур болоод бичлэгтэй. *Бичиг*, *ажиг*, *чимэг* гэдэгчлэн үйлээс нэр үг үүсгэх *–г* дагавар залгахад «төрсөн юм», «төрсөн зүйл» гэсэн утгатай «төрөг» гэх үг болно. Хэрвээ ийм үг монгол хэлнээ байсан бол *түрүг* гэдэгтэй яг адил бичигдэх байлаа.

## Түүх 
Зарим эрдэмтэд Алтай хэлний язгуурийн ард түмнүүд уулаасаа нэг гаралгүй гэж үздэг.

Ихэнх судлаачдын үзэж буйгаар түрэгүүд эрт үед Казахстанаас хойд зүгт баруун Сибирьт суурьшиж байжээ. 

"Түрэгүүд хаана үүссэн бэ? Түрэгүүд Монголд анхнаасаа байгаагүй учир Монголын уугуул хүмүүс биш. Үүнийг археологичид хэдийнэ мэднэ. Тэгвэл Монголд хаанаас ирэв? Алтайн нуруунаас уу?
Гэтэл Алтайн нуруунд түрэгүүд мөн л анхнаасаа байгаагүй" гэж казахын зохиолч Олжас Сулейменов бичжээ.

Зарим эрдэмтдийн үзэж буйгаар алтай хэлний язгуур 5000 жилийн өмнө монгол, түрэг, тунгус гэсэн 3 бүлэгт хуваагдах үеэс эдгээр гурван ард түмэн хэл, соёл, угсаатны хувьд бие даан хөгжиж эхэлжээ. Эрт цагаас эхлэн түрэгүүд Алтайн язгуурын хэлт ард түмнүүдийн баруун талд, монголчууд төв дунд нь, тунгусууд зүүн талд нь суурьшин амьдарч ирсэн гэж үздэг. 

Түрэгүүд эрт цагт нүүдлийн мал аж ахуй эрхэлдэг байсан ба түрэг соёл Евразийн нүүдэлчдийн соёлтой салшгүй холбоотой. 

Оричн үеийн түрэгүүдийн ихэнхи нь жинхэнэ түрэг гаралтай биш, түрэгжсэн хүмүүс юм. 
Түрэгийн хаант улсын байлдан дагууллын үеэс буюу 6-р зуунд түрэгүүд баруун зүгт нүүж эхэлсэн үеэс евразийн баруун болон хойд хэсэгт түрэгжих процесс эрчимтэй явагдаж эхэлжээ.

## Мөн үзэх
*Пан түрэгийн үзэл

## Зураг 

Файл:Turkman girl in national dress.jpg|туркмен үндэстэн
Файл:SB - Altai man in national suit on horse.jpg|алтай ястан
Файл:SB - Inside a Kazakh yurt.jpg|казах үндэстэн
Файл:Kyrgyz Manaschi, Karakol.jpg|хиргис үндэстэн
Файл:Turkmen girl and baby.jpg|туркмен хүүхдүүд
Файл:Yakut costume 7.jpg|Якутэмэгтэйчүүд
Файл:Siberian Tatars.jpg|Татарууд
Файл:Altai0119 (93590464).jpg|Алтайн туркууд
Файл:SalarTurkmensXian.jpg|Салар ястан
Файл:Uyghur-hunter-Kashgar.jpg|Уйгурууд
Файл:Small race in Takhtakupir.jpg|Каракалпакчууд
Файл:Family In Lanchow, China 1944 Fr. Mark Tennien Restored.jpg|Югур туркууд
Файл:20080306-yugurgirl cnto.jpg|Югур охин
Файл:Uzbek people (4956184285).jpg|Узбек ахмадууд
Файл:The friendly people of Cappadocia. Goreme, Central Turkey.jpg|Анатолийн Турк хүмүүс

## Цахим холбоос 
*Түрэгийн тухай
*Түрэг судлаач В.Бартольдийн бүтээлүүд

## Эшлэл