Тээврийн хэрэгслийг таних дугаар

thumb|right|300px|Тээврийн хэрэгслийг таних дугаар, ЖМ-Т-Платтформ зорчигчийн суудлын хажууд
thumb|right|300px|Америкийн автомашины тээврийн хэрэгслийг таних дугаар, урд салхины шилэнд
thumb|right|300px|Хятадын тээврийн хэрэгслийг таних дугаар
**Тээврийн хэрэгслийг таних дугаар** (**ТХТД**) (англ. *vehicle identification number*, *VIN*; манайхны ярианы хэлэнд *автомашины арлын дугаар* ч гэдэг, гэхдээ энэ нь буруу ойлголт) нь олон улсын стандартаар стандартчилагдсан, 17 оронтой дугаар байдаг ба энэ дугаараар тухайн тээврийн хэрэгслийг тодорхойлон тогтоодог юм.  Энэхүү дугаар нь үйлдвэрлэгчийг таних дугаар (англ. *World Manufacturer Identifier*), (жишээлбэл W0L-Опел болон Вауксхалл, WDB-Даймлер ХК, WYW-Фолксваген, WF0-Форд (Герман) эсвэл VF7-Ситроэн) үйлдвэрлэгчийн тусгай түлхүүр дугаар болон цааш үргэлжлээд ихэнхдээ үйлдвэрлэсэн оноор нь хамааруулсан дарааллын дугаараас бүрддэг. Зарим үйлдвэрлэгчид нь хэд хэдэн үйлдвэрлэгчийн таних дугаартай байдаг. Олон улсын нэгдсэн ТXТД-ыг 1981 онд европын-76/114/ЭВГ дүрмээр өөрчилсөн бөгөөд тэр хүртэл хэрэглэж байсан үйлдвэрлэгчийн тусгай дугаар болох тээврийн хэрэгслийн арлын дугаарыг солисон юм. Тээврийн хэрэгслийн арлын дугаар нь хуучирсан ойлголт бөгөөд учир нь 1930 оноос эхлэн автомашин нь заавал арал дээр биш харин өөрийгөө тээх их биетэй (кароссери) болсонтой холбоотой.

Жишээлбэл Опел эсвэл Вауксxаллын тээврийн хэрэгслийг таних дугаар нь: W0L000051T2123456.

## Тээврийн хэрэгсэлд байршуулаx
Энэ дугаарыг тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээн дээр олохоос гадна, тээврийн хэрэгсэлд өөрт нь хэд хэдэн удаа байдаг бөгөөд ихэвчлэн моторын хэсэгт болон тээврийн хэрэгслийн баруун талын хагаст олно. Америкийн тээврийн хэрэгсэл эсвэл америкийн зах зээлд зориулсан автомашины таних дугаарыг урд салхины шилний зүүн доор, гадна талаас нь харж болохоор байрлуулсан байдаг. Тээврийн хэрэгслийг таних дугаар нь тээврийн хэрэгсэлд хэд хэдэн газар сийлж цохих эсвэл хэвлэн шахсан байх ба учир нь түүнийг ямар нэг байдлаар өөрчлөхөөс сэргийлсэн арга хэмжээ юм. Зөвхөн дараах араб тоо болон латин хэлний том үсгүүдийг тээврийн хэрэгслийг таних дугаарт хэрэглэх ёстой байдаг.
 1234567890ABCDEFGHJKLMNPRSTUVWXYZ
I, O болон Q үсгийг хэрэглэх хориотой ба учир нь түүнийг 0, 1 гэсэн тоонуудтай солих магадлал хамгийн өндөр юм.

## Тээврийн хэрэгслийг таних дугаарын бүтэц
ТХТД-т зориулсан хоёр төрлийн стандарт байдаг. Европын холбооны үйлдвэрлэгч улсууд нь ISO-Стандарт 3779-ийг хэрэглэдэг бол хойд америкийн үйлдвэрлэгчид нь нэлээд нарийн боловч ISO-Стандартын системтэй нийцсэн дугаарыг хэрэглэдэг.

### Дэлхийн үйлдвэрлэгчдийн код (WMI)
### Автомашины үйлдвэрлэсэн оны кодын тайлбар
Үйлдвэрлэсэн оныг ISO-Стандарт 3779-1983-аар тогтоосон. 123456789ABCDEFGHJKLMNPRSTVWXY тэмдэглэгээ нь 30 жилийг кодлох (тэмдэгт бүр нэг он) ба 1971 оноос эхэлнэ. 3 гэсэн тоо нь нэг бол 1973 эсвэл 2003 он гэсэн үг. I, O, Q, U болон Z тэмдэгтүүдийг тоотой андуурах магадлал өндөр учир хэрэглэхгүй үсрэн дараагийн тэмдэгтийг хэрэглэнэ. Загварын оны код нь тухайн тээврийн хэрэгслийн үйлдвэрлэсэн онтой заавал таарах албагүй: Загварын он жишээ нь Фолксваген эсвэл Опелд энгийн үед өнгөрсөн оны үйлдвэрийн амралт эхэлсэнээр эхлэх ба энэ нь жишээлбэл 2005 оны аравдугаар сард үйлдвэрлэсэн автомашин загварын оны дугаар 6 авна гэсэн үг.

## Европын ТXТД 1981 оноос хойш
1981 оноос өмнө ерөнхий нэгдсэн дугаарын стандарт байдаггүй байсан учраас үйлдвэрлэгч бүр өөр өөрийн тээврийн хэрэгслийн арлын дугаар хэрэглэж байв.

Үүний дараа европын 76/114/EWG гэсэн дүрмийн дагуу ТXТД олгох болсон. Энэ дүрэм нь 2014 арваннэгдүгээр сарын 1-нд гарсан  (EG) Nr. 661/2009 журам гарсанаар хүчингүй болсон. 76/114/EWG дүрэм нь EU 19/2011 дүрмээр солигдсон боловч үндсэн тээврийн хэрэгслийг таних дугаарын бүтцийн хувьд нэг их ялгаа байхгүй.

Европоос Америк руу экспортлох зориулалттай тээврийн хэрэглийг таних дугаарын 4-9 дэх оронг америкийн дүрэмд тохируулан оруулж өгдөг.

**Жишээ Мерседес-Бенц:**

WDD 169 007-1J-236589

WDD-д байгаа W-нь Герман Улсын таних тэмдэг ба DD-нь үйлдвэрлэгч болох Мерседес-Бенцийг (зарим загваруудад нь бас WDC/WDB байна) илэрхийлнэ. Дараагийн гурван тоо нь загварын цуваа 169 (А-Класс). 007 таних тэмдэг нь энд их биеийн хэлбэр, мотор болон бүх дугуй хөтлөгч эсэх, J үсгээр үйлдвэрлэсэн үйлдвэрийг тэмдэглэсэн ба энд Раштатт хот (бусад загварт нь мөн F, B гэх мэт). Дараагийн дугаарууд жирийн дэс дарааллын дугаар юм.

**Жишээ Фолксваген:**

WVWZZZ1JZ3W386752

: WVҮ - гэсэн нь германы автомашин үйлдвэрлэгч Фолксваген
: ZZZ   - хэрэглэдэггүй
: 1J       - загварын тэмдэглэгээ (энд Голф 4 эсвэл Бора)
: 3         - загварын он 2003
: W       - Вольфсбург
: 386752 - дугаар нь 2003 онд үйлдвэрлэсэн Голф 4/Борагийн тоот дугаар

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Таних тэмдэг