open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Степан Бандера

**Степан Бандера** (украин. Степан Андрійович Бандера; 1909 оны 1-р сарын 1-нд Австри-Унгарын Старый Угринов тосгонд төрсөн- 1959 оны 10-р сарын 15-нд ХБНГУ-ын Мюнхен хотод нас барсан) - украины улс төрийн зүтгэлтэн, Баруун Украин дахь Украины үндэсний хөдөлгөөн үүсгэн байгуулагч бөгөөд удирдагч байсан. Нууц үйл ажиллагаа явуулж байхдаа *Баба*, *Лис*, *Степанко*, *Малый*, *Серый*, *Рых*, *Матвей Гордон*, *Крук* зэрэг нууц нэртэй байжээ. 

1928 оноос Украины цэргийн байгууллагын гишүүн 1929 оноос Украины үндэстнүүдийн байгууллагын гишүүн, 1933 оноос эдгээр байгууллагуудын Баруун Украин дахь салбарын удирдагч байсан бөгөөд хэд хэдэн террорист ажиллагаа зохион байгуулсан. 1934 онд польшийн эрх баригчидад баривчлагдаж цаазаар авахуулах ял авч сүүлд насаараа хоригдох ялаар солиулсан.

1936-1939 онд Польшийн шоронд ял эдэлж байгаад 1939 оны 9-р сарын 1-нд Германы Польш руу дайрсны дараа эрх чөлөөтэй болжээ. Хэсэг хугацаанд Зөвлөлтийн нутаг дээр нууц ажиллагаа явуулж байгаад германы эзлэн авсан нутаг руу зугтаасан байна. 1940 оны 2-р сард Зөвлөлтийн баруун Украины нутагт "*Революционный провод"* /Бандерын хөдөлгөөн гэж нэрлэдэг байсан/ хэмээх украины үндсэрхэг үзэлтнүүдийг нэгтгэсэн нууц байгууллага зохион байгуулсан. 

Фашистын Герман ЗСБНХУ руу 1941 оны 6-р сард дайрсны дараа Украины үндсэрхэг хөдөлгөөний бусад зүтгэлтнүүдийн хамт түүнийг Украины тусгаар тогтнолыг зөвшөөрөлгүй тунхаглахыг оролдсон гэх хэргээр Германы эрх баригчид баривчилж, гэрийн хорионд оруулж, дараа нь 1942 оны эхээр Нацист Германы удирдлага түүнийг **"Заксенхаузен"** (герман. KZ Sachsenhausen) хорих лагерь хорьж 1944 оны 9-р сард сулласан байна. 

1947 онд үүсгэн байгуулсан "*Провод ОУН" -доо тэргүүлжээ.* 1952 оны 8-р сард байгууллагын удирлагаа өгчээ. 1956—1959 онуудад гадаад дахь **ОУН-ны** /Украины үндсэрхэг үзэлтнүүдийн байгууллага/ бүлгүүдийг удирдаж байжээ. 1959 оны 10-р сарын 15-нд Зөвлөлтийн  Улсыг Аюулаас хамгаалах хорооны /КГБ/ -ийн агент **Богдан Сташинский** түүнийг Мюнхенд хороон алсан байна.

2021 онд Польшийн "Эрх зүй, шудрага ёс" намын тэргүүн Ярослав Качински "Украин улс Степан Бандераагийн хамт Европын Холбоонд орохгүй шүү" гэж Ерөнхийлөгч Петро Порошенкод хэлж байжээ. Учир нь энэ хүн дэлхийн хоёрдугаар дайны үед "Волыны аллага" буюу польшийн ард түмний эсрэг үйл ажиллагаа явуулж байсантай холбоотой ажээ.

Ангилал:1909 онд төрсөн
Ангилал:1959 онд өнгөрсөн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:Ивано-Франковск мужийн хүн
Ангилал:Украины улс төрч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Львовын хүндэт иргэн
Ангилал:Украин улсын баатар
Ангилал:Украины цагаач
Ангилал:Хэт барууны үзэлт байгууллагын гишүүн
Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч
Ангилал:Аллагын хохирогч
Ангилал:Фашизмын хүн
Ангилал:Холокостын гэмт хэрэгтэн
Ангилал:Цаазлуулах ялтай хүн
Ангилал:Украины зэвсэгт хүчний түүх
Робер де Сорбон

**Робер де Сорбон** (франц. Robert de Sorbon; 1201 оны 10-р сарын 9-нд өнөөгийн Сорбон тосгонд төрсөн- 1274 оны 8-р сарын 15-нд Парис хотод нас барсан) -францын шашин судлаач, IX Луи хааны шашны багш, Парис хотын Сорбоны коллеж (Maison de Sorbonne) үүсгэн байгуулагч. Сүүлд энэхүү боловсролын байгууллага нь Францын хамгийн том бөгөөд ууган Парисын Их сургууль болсон.

## Намтар 
Роберт өнөөгийн түүний овогоор нэрэлсэн одоогийн Арден мужийн Сорбон дахь ядуу гэр бүлд төржээ. Санваартны замд орсны дараа тэрээр умард нутаг дахь Реймс улмаар Парист суралцахаар явсан. Тэрээр сүсэг бишрэлтэй, уран яруу илтгэгч гэдгээрээ алдартай байсан тул Гүн д'Артуа болон Францын хаан IX Людовикийн ивээлд оржээ. 1250 онд Робер Камбрай дахь канон болж, дараа нь Парист (1258) хааны шашны багш болжээ. 

Роберын анхны шавь нар 1253 онд гарч ирсэн бөгөөд 1257 онд тэрээр Парисын Сорбонны байшин (Maison de Sorbonne) коллежийг байгуулж, анхны зорилго нь хорин ядуу оюутнуудад шашны хичээл заах зорилготой байв. Тус коллежийг хаан IX Луи санхүүжүүлж, 1259 онд Пап ламын адислалыг хүлээн авчээ. Робер де Сорбоны коллеж нь хожим Парисын их сургууль байгуулагдах суурь төв болжээ. 

Сорбонны коллежийн номын санг 1260 онд Парист Робер де Сорбон хааны дэмжлэгтэйгээр байгуулжээ. Энэ бол Дундад зууны үед мэдэгдэж байсан 1000 гаруй боть (13-р зууны сүүл) номын хамгийн чухал цуглуулгуудын нэг юм. Номын сан мэдлэгийг түгээх, түүнийг эргээд шалгахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Де Сорбон их сургуулийн канцлераар ажиллаж, 1274 онд нас барах хүртлээ коллежид багшилж, шашин номлож байжээ.

Ангилал:1201 онд төрсөн
Ангилал:1274 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:Парисын хүн
Ангилал:Францын теологич
Ангилал:13-р зууны теологич
Түрүү Лян

**Түрүү Лян** гэх энэхүү вант улс нь зүүн Жинь улсын эрхшээлийг хүлээн зөвшөөрсөн хараат улс бөгөөд эзэн нь ван цолтой төдийгүй, Жинь улсын эзэн хаанаас соёрхсон **Шипин гүн** цолыг давхар хэрэглэж байв. Энэ улс нь одоогийн БНХАУ-ын Гансу муж, Ниншягийн ихэнх нутаг, Шаньши, Цинхай, Шинжааний зарим нутгийг багтаасан газар нутагт оршин тогтнож байв. Үндэслэгч Жан Мао нь анхандаа Жинь улсын Лянжоу мужийн цэргийн жанжин байжээ. Жан Маогийн талын бүлэглэл 320 онд Лянжоу мужид хяналтаа тогтоож, түүнийг мужийн захирагч, Шипин гүн болгож, Жинь улсын захиргааг хүлээн зөвшөөрч байв. Харин 322-323 оны хооронд Жан Маогийн арми Түрүү Жао улсын эсрэг дайн хийсэн ч, ялагдаж Жао улсын ноёрхолыг хүлээн зөвшөөрч хараат улс нь болсон. Ингээд найрамдалын гэрээ байгуулахад, Хань Жао улсын хаан Лю Яо нь Жан Маод **Лян ван** цол олгож түүний захирсан Лянжоу мужийг Түрүү Жао улсын вассаль болгохдоо Лян гэх хагас биеэ даасан улс байгуулжээ. Гэсэн хэдий Жан Мао ванг залгамжилсан Жан Жюнь, Жан Чонхуа, Жан Яолин нарын вангууд Жинь улсад үнэнч байж, Шипин гүн цолыг давхар хэрэглэж, Жинь улстай харилцаатай байж, Хань Жао, Хожуу Жао улсууд дотроо байлдан хямрах бүрт бослого гаргаж, Жинь улсад дагаар орохын төлөө тэмцдэг байв. Гэхдээ Лян улсын 5 дах ван Жан Зуо Жинь улсын ноёрхолыг эсэргүүцэж 354 онд Жинь улсын эрхшээлээс гарснаа тунхаглаж, өөрийн биеэ эзэн хаанд өргөмжилсөн цорын ганц ван байв. Жан Зуо 355 онд хорлогдож үхсний дараагийн Лян ван Жан Шюаньжин өмнөх вангийн зоригтой алхамын яг эсрэг үйлдэл хийж, дахин Жинь улсын ноёрхолыг хүлээн зөвшөөрч, ван цолоо хэрэглэх болсон. Тус улсын сүүлийн ван Жан Тяньши нь Түрүү Цинь улстай хийсэн дайнд ялагдаж 376 онд улс нь мөхөв.

## Түрүү Ляний вангууд 
## Холбоотой хуудас 
* Арван зургаан улс
* Хятадын түүх

## Эшлэл
Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Лян

**Хожуу Лян улс** (хятад хэл: 后凉; пиньинь: Hòu Liáng) нь 386-403 оны хооронд одоогийн Гансу мужийн нутаг дэвсгэрт оршиж байсан улс юм. Ди үндэстэний Лү овогтон Лү Гуаны байгуулсан улс. Лү Гуан өмнө нь Түрүү Цинь улсын жанжин байсан. Түрүү Цинь улс задарсны дараа хуучин мөхсөн Түрүү Лян улсын газрыг эзэлж, тус бүс нутагт хяналтаа тогтоож, Лян гэх улс байгуулж, Тянь ван (Тэнгэрлэг ван) гэх цолд өргөмжлөгджээ. Хожуу Лян улс нь 400 онд Лү Гуан өөд болсны дараа хаан ширээний төлөө дотоодын дайнд нэрвэгдсэн үед Хожуу Цинь улсын довтолгоонд ялагдаж тус улс мөхсөн. Түүхчид Лү Гуаны Лян улсыг Жан овогтоны Түрүү Лян улсаас ялгахын тулд хожуу Лян гэж ялгаж бичдэг.  

## Холбоотой хуудас 
* Хятадын түүх
* Арван зургаан улсын үе

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Умард Лян

**Умард Лян улс** (Хятадаар: 北涼) бол 397-460 оны хооронд одоогийн Ганьсүгийн баруун хойд, Шинжааны зүүн хэсгийн нутагт оршин тогтнож байсан. Тус улсыг Хүннүгийн Лушуйху аймгийн Жючю овгийн Жючю Мэншуаний байгуулсан улс. Жючю Мэншуань өмнө нь хожуу Цинь улсын цэргийн жанжин байсан. 439 онд Тоба Вэй улсын армид нийслэл хот Гүзан эзлэгдэхэд Лян улсын ван Жючю Мужянь олзлогдон улс нь мөхсөн. Харин Лян улсын зарим хэсэг нь Гаочан руу дүрвэж, Жючю Ухуй гэх ноён Умард Лян улсыг ахин байгуулж, улсын ван болжээ. 460 он хүртэл оршин тогтнож байгаад Жужаны хаант улсын довтолгоонд эзлэгдэн мөхсөн.

## Холбоотой хуудас 
* Хятадын түүх
* Арван зургаан улс

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хүннү улс
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:397 онд байгуулагдсан
Өмнөд Лян

**Өмнөд Лян** (хятадаар:南凉; пиньинь:Nánliáng) нь 397-414 оны хооронд одоогийн БНХАУ-ын Ганьсү мужийн баруун, баруун хойд, Хөхнуур мужийн зүүн хойд орчмын газарт оршин тогтнож байсан улс юм. Энэхүү улсыг Сяньби аймгийн Туфа овгийн Туфа Угу гэх цэргийн жанжин байгуулжээ. Угу нь хожуу 394 онд хожуу Лян улсын Лү Гуан ванд дагаар орж, 395 онд Туфа Угу өөрийн эргэн тойрон дахь Ифу (乙弗), Жэжүэ (折掘) зэрэг хүч сул овог аймгуудыг довтолж, захиргаандаа оруулан Ляньчуан цайзыг (廉川堡, орчин үеийн Цинхай мужийн Хайдун хот) төв нийслэлээ болгох зорилгоор барьсан. Мөн 395 онд Лу Гуан түүнийг Гуан-у гүн болгожээ. 397 онд Лү Гуан Баруун Цин улсын ван Цифу Гангуйн эсрэг дайтаж ялагдсан завшааныг ашиглаж, Туфа Угу нь өөрийн биеэ Шипинь ванд өргөмжилж, Ляньчуан хотоор төвлөрсөн улсаа байгуулжээ. Удалгүй хожуу Лян улсын Жинчэн хотыг (金城, одоогийн Ланьжоу хот) эзлэн авахад хоёр талын арми дайтахад Туфа Угу ялалт байгуулжээ. Туфа Угу ван өөд болсны дараа Туфа Лилугу дараагийн ван болсны дараа хожуу Цинь улсын вассаль болсон. Сүүлчийн ван Туфа Рутань Баруун Цинь улстай удаан хугацаанд дайтаж байснаас болж дотооддоо олон бослого самуун гарч байв. 414 онд нэгэн удаагийн завшааныг Баруун Цинь улс ашиглаж Өмнөд Лян улсын нийслэл хот Лэдуг эзэлж, тус улсыг мөхөөжээ. 

## Холбоотой хуудас
* Арван зургаан улс
* Сяньби
* Хожуу Лян

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:397 онд байгуулагдсан
Ангилал:414 онд татан буугдсан
Кара Дьёрдь

**Кара Дьёрдь** (; 1936 оны 6-р сарын 23-нд Будапешт хотод төрсөн, 2022 оны 4-р сарын 18-нд нас барсан) - Унгарын дорно дахины судлаач, хэл зүйч, Их сургуулийн профессор, Унгарын Шинжлэх ухааны академийн сурвалжлагч гишүүн. Монгол судлал, монгол хэл шинжлэлийн нэрт судлаач. Монголчууд түүнийг *Хар Дорж*  гэж дууддаг байжээ. 

## Намтар 
Тэрээр 1953 онд дунд сургуулиа төгсөөд Эөтвөш Лорандын их сургуулийн Дорно дахины-Монгол хэлний ангид элсэн орж, 1958 онд хүмүүнлэгийн ухааны чиглэлээр эрдмийн зэрэг хамгаалсан. Түүний багш нар нь Барнабас Чонгор, Лайош Лигети, Гьюла Немет нар байв. Сургуулиа төгсөөд их сургуулийнхаа Төв Азийн тэнхимд дадлага хийсэн. Тэрээр 1961 онд Унгарын Будапешт хотын Эөтвөш Лорандын Их сургуульд докторын зэрэг хамгаалж туслах багш болон багш, 1964 оноос туслах профессороор тус тус ажилласан байна. 

1970 онд дэд профессор цол хүртэж 1972 онд тэнхимийн эрхлэгч болж, 1975 онд ЗХУ-ын Ленинградын Улсын Их Сургуульд хэл шинжлэлийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан байна. 

1978 онд Их сургуулийн профессор цол авсан. 

Мөн 1975 онд Унгарын ШУА-ийн Алтай судлалын тэнхимийн судалгааны бүлгийг ахлахаар томилогдсон. Тэрээр 2000 он хүртэл тус тэнхимийг удирдсан байна. 2005 онд Будапешт дахь Их сургуулиа орхисон. 1967-1968 онд Ленинградын Их сургуулийн Дорно дахины хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан байсан. 

1968-1997 онд Кёрёоши Чома нийгэмлэгийн ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. Тэрээр мөн Acta Orientalia Hungarica сэтгүүлийн редакцын зөвлөлийн гишүүн байсан. Тэрээр Монгол, Төв Азийн зарим орноор болон Хятадад хэд хэдэн удаа аялал хийж байжээ.   

1984 онд Хоккайдогийн Их Сургуульд (Япон) зочин судлаачаар ажилласан. 1986-1990 онд Блүмингтон хот дахь Индианагийн Их сургуульд зочин профессороор ажиллаж байгаад 1993 онд Дэнс Синорын үүсгэн байгуулсан Төв Ази судлалын хүрээлэнгийн профессор цол хүртжээ.

Түүний судалгааны ажил нь Монгол, Өвөр Ази судлал; эртний Түрэг, Төвөд, Манж, Эвенк, Кидан, Алтай филологи зэрэг хэл, соёл; бичгийн системийн түүх; Алтайн хэл шинжлэл; Монголын утга зохиол, аман зохиолыг хамардаг. Тэрээр Монголын сонгодог зохиол, монгол утга зохиол, аман зохиол, монгол бичгийн тогтолцооны түүх зэрэг хичээлүүд заадаг байжээ.

Тэрээр Монгол судлалд маш их хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн байв. 

"Хар Дорж" 2022 оны 4-р сарын 18-нд нас баржээ. 

## Гэр бүл 
1958 онд Монголын эрдэмтэн Бямбын Ринчений охин Шинзаатай гэрлэсэн. Тэд охин математикч Мэри, хүү цахилгааны инженер Миклош, Тамир нарыг төрүүлжээ. Түүний эхнэр 1999 онд нас барж, тэрээр 2003 онд дахин гэрлэсэн бөгөөд хоёр дахь эхнэр нь словак эмэгтэй Марта Кирипольска юм.

Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Турк судлаач
Ангилал:Унгарчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
Хожуу Цинь

**Хожуу Цинь улс** бол (хятадаар: 后秦; пиньинь: Hòuqín) 384-417 оны хооронд Гуанжунд оршин тогтнож байсан Цян үндэстэн Яо Чангийн байгуулсан улс. Түүх шастирт заримдаа Яо Цинь (姚秦) гэж бичдэг.  Баруун талаар хил  залгаа Өмнөд Лян, Умард Лян, Баруун Лян мэтийн улсуудыг хараат улсаа болгон захирч, зүүн болон хойд талаараа Тоба Вэй улстай дайтаж найрамдах мэтээр зэрэгцэн оршиж байсан. 403 онд Хожуу Лян улсыг эзэлсэн. 417 онд Хүннүгийн хойчис Хэлянь Бобогийн байгуулсан Ся улсад эзлэгдэн мөхсөн. 

## Холбоотой хуудас 
* Арван зургаан улс

Ангилал:Хятадын түүхэн улс
Баруун Цинь

**Баруун Цинь улс** нь (хятадаар: 西秦; пиньинь: Xī qín)  (385-400, 409-431) эртний хятадын 16 улсын үеийн Ганьсү мужийн төв, өмнөд хэсгээр оршиж байсан улс юм. Сяньби аймгийн Цифу овгийн Цифу Гуорэнь үндэслэн байгуулж, 3 ван угсаа залгамжлаад 431 онд мөхсөн. 400 онд Хожуу Цинь улсад эзлэгдээд, 409 онд дахин тусгаар улс болж салан тусгаарлав. 431 онд Хэлянь Бобогийн Ся улсад эзлэгдэн мөхсөн.  

## Холбоотой хуудас
* Арван зургаан улс
* Сяньби

Ангилал:Арван зургаан улс
Баруун Лян

**Баруун Лян** нь (хятадаар: 西凉; пиньинь: Xī Liáng; 400–421)  хятадын арван зургаан улсын үед одоогийн Ганьсү мужийн баруун хойд хэсэгт оршиж тогтнож байсан улс юм. Тухайн үед Лян гэдэг нэртэй ч, өөр өөр хаадын байгуулсан таван улс байснаас болж тэднийг ялгахын тулд Түрүү Лян, Хожуу Лян, Умард Лян, Өмнөд Лян гэж ялгах болсны нэг нь **баруун Лян** юм. Энэ улсыг Хань үндэстэн Ли Гао байгуулсан. Улсын эзэн Ван цолтой байв. Нийт гурван ван төр бариад 421 онд Умард Лян улсад эзлэгдсэн. Баруун Лян улсыг үндэслэгч Ли Гао нь Хань улсын жанжин Ли Гуаны хойчис төдийгүй, Тан улсыг үндэслэгч Ли Юаний өвөг дээдэс нь юм.

## Холбоотой хуудас
* Арван зургаан улс
* Хятадын түүх

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Ся (16 улс)

Арван зургаан улсын үеийн **Ся** (хятад хэл: 夏; пиньинь: Xià) (407-431) хэмээх улсыг хятадын түүхэн сурвалжид **Ху Ся** (胡夏), **Умард Ся** (北夏), **Хэлянь Ся** (赫連夏) гэж тэмдэглэдэг нь эртний Ся улсаас ялгахын учир юм. Хожуу Цинь улсын жанжин Өмнөд Хүннүгийн Тефу овгийн Лю Бобо 407 онд Шуофан жюньд (одоогийн ӨМӨЗО-ны нутаг Ордосын нутаг) Хожуу Цинь улс-Тоба Вэй улс хоёрын найрамдлын гэрээг эсэргүүцэж бослого гарган, өөрийн биеэ Хүннүгийн их шаньюйд өргөмжлөөд, Ся улсыг байгуулжээ. Лю Бобо бээр их шаньюй болсны дараа өөрийн Лю хэмээх хятад овгийг сольж Хэлянь гэх шинэ овог хэрэглэж эхэлснээр хожмын түүхэнд Хэлянь Бобо гэж дуурсагдах болсон. Хэлянь Бобогийн аав Лю Вэйчэнийг 391 онд Тоба Вэй улсын эсрэг байлдаж яваад алуулсан учраас бослого гаргах шалтаг болсон гэдэг. Ингээд Ся улсыг байгуулсны дараа Хожуу Цинь улсын эсрэг их бага хэмжээний тулаан хийж, 416 онд Гуаньжуны бүс нутаг, тэр дундаа Хожуу Цинь улсын нийслэл Чаньань хотыг эзэлж томоохон ялалт байгуулжээ. Хэлянь Бобо 425 онд өөд болсны дараачаас тус улсыг хойд, зүүн хойд зүгээс Тоба Вэй, баруун зүгээс Түгүхүнь улс довтолсоор  431 онд Тоба Вэй улсад эзлэгдэж мөхсөн. 

## Эшлэл 
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:Арван зургаан улс
Хань Жао

**Хань Жао** (хялбаршуулсан ханз: 汉赵; уламжлалт ханз: 漢趙; пиньинь: Hàn Zhào) буюу **Түрүү Жао** (хялбаршуулсан ханз: 前赵; уламжлалт ханз: 前趙; пиньинь: Qián Zhào) нь хятадын түүхэн дэхь Арван зургаан улсын үеийн эхлэлийг тавьсан улс юм. 304 онд Жинь улсын өмнөд хүннүгийн зүүн аймгийн захирагч Лю Юань бослого гаргаж, өмнөд хүннүг нэгтгэж их шаньюйд өргөмжлөгдөв. 308 онд улсын нэрийг **Хань** хэмээн тунхаглаж, эзэн хааны сэнтийд залагдсан.  

## Нэр 
Хятадын Жинь Шу гэх түүхийн сурвалжид Лю Юаний улсыг **Умард Хань** (北漢; Běi Hàn) гэж бичсэн нь он удаан жил хятадын түүх бичлэгт хэвшиж тогтож байгаад Таван улс, арван ханлигийн үеийн Умард Хань улсыг (951-979) Лю Юаний Хань улстай андуурах болсноор Хань улсыг Түрүү Жао улстай хамтатган бичих болжээ. Хань улсын 5-р хаан Лю Яо нь 319 онд улсын нэрээ **Жао 赵** гэж өөрчилсөн нь Ши Лэгийн байгуулсан Жао улсаас ялгахын тулд **Түрүү Жао** хэмээж, Ши Лэгийн улсыг **Хожуу Жао** гэж нэрийдэх болсон. Харин Хань Жао гэхийн учир нь Хань, Жао улсын хаад нь Лю Юань хөвгүүд, үеэл нар байсан учир нэг улс гэж үзэж хамтатган нэрлэсэн нь хятадын түүх бичлэгт хэвшиж үлджээ.  

## Түүх 
Хан Жаогийн арми 311 онд Жинь улсын нийслэл Луоян, 316 онд Чанань хотыг цөлмөж, эзлээд Жинь улсын эзэн хаан Хуай, Мин хаан хоёрыг барьж, цаазлав. Жинь ордны үлдэгдэл Юань хаан Жянкан хот руу нийслэл хотоо шилжүүлснээр Зүүн Жинь улсын үе (316-420) эхэлдэг. 318 онд нийслэл Пиньянд Жинь Жюнь төрийн эргэлт гаргаж, Хань улсын 4-р хаан Лиу Цань болон хааны гэр бүлийн ихэнх гишүүдийг устгажээ. Харин Жинь Жюнийг Ши Лэ, Лю Яо нарын жанжидыг түлхэн унагав. Лю Яо нь Лю Юаний үеэл дүү учраас эзэн хаан болж, улсын нэрийг "Хань"-аас "Жао" болгон өөрчилсөн. Хан Жао гүрэн 329 он хүртэл оршин тогтнож, Ши Лэгийн Жао улсын арми Луо голд Лю Яог бут цохин, олзолсноор. Лю Яо баригдаж цаазлагдаж, Хань Жао улс мөхжээ.

Ангилал:Арван зургаан улс
Хожуу Жао

**Хожуу Жао** (хятадаар: 后赵; пиньинь: *Hòuzhào*) (319-351) бол арван зургаан улсын үед хойд хятадын Шаньси, Шэньси, Хэбэй, Шаньдун муж орчмын нутагт оршин тогтнож байсан улс юм. 319 онд Түрүү Жао улсын жанжин Ши Лэ өөрийн Жао ванд өргөмжилж, Жао улсыг байгуулсан. 329 онд Хань Жао улсыг эзлэн хойд хятадын бүх нутгийг нэгтгэн, эзэн хаан болжээ. Хожуу Жао улс Ши Лэ хааны үед хүчирхэгжилтийн оргилд хүрсэн ч, түүнийг залгамжлагчдын хаан ширээний төлөөх тэмцэлд улсын доторх харъяат аймгийн ноёд урваж, босох боломжийг олгов. Тус улсын 3 дахь хаан Ши Хугийн хэт үрэлгэн, хүүхэмсэг, догшин ширүүн зан чанар, харь улсуудын эсрэг хийсэн дайнууд нь ялагдлаар төгсөж ихээхэн хэмжээний газар нутгаа алдаж, хятад иргэдийн эсрэг хийсэн геноцидийн улмаас түүнийг тойрон хүрээлэгчид бослого самуун дэгдээж, 351 онд Түрүү Цинь, Рань Вэй, Түрүү Янь улсуудын довтолгоонд нэрвэгдэн мөхсөн. 

## Холбоотой хуудас 
* Арван зургаан улс

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Чэн Хань

**Чэн Хань** (хятадаар: 成汉; пиньинь: Chénghàn) бол (304-347) оны хооронд одоогийн Сычуань мужийн нутагт Арван зургаан улсын үед оршин тогтнож байсан улс юм. Энэ улсыг Ба үндэстэний Ли овогт Ли Шион байгуулжээ. Ли Шион бээр улсын нэрээ анх **Чэн 成** гэж тунхаглаж байв, 338 онд 4 дэх ван Ли Шоу улсын нэрийг **Хань 漢** гэж өөрчилснөөр хожуу үеийн түүхчид **Чэн Хань**, **Чэн**, **Хожуу Шу** гэж янз бүрээр бичдэг болсон. 347 онд Жинь улсад эзлэгдсэн. 

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Түрүү Цинь

**Түрүү Цинь улс** (хятадаар:前秦) нь 351-394 оны хооронд хойд хятадын нутагт оршиж байсан Ди үндэстэн Фу Жяний байгуулсан улс юм. 350 онд Хожуу Жао улсын жанжин байсан Фу Жянь өөрийн харъяат аймгийн цэргийн хүчээр бослого гарган Чаньань хот, Гуанжун орчмын газарт хяналтаа тогтоож улсаа байгуулсан. 351 онд Хожуу Жао улс тариачдын бослогод ялагдан мөхсөний дараа бусад жижиг муж хотуудыг нэгтгэсээр 376 он гэхэд Хөх мөрнөөс хойшхи умард хятадын газарт байсан бүх улс аймгийг нэгтгэж чаджээ. 383 онд Фэй голын тулаанд Жинь улсын армид ялагдаж их хэмжээний цэргээ алджээ. Энэ хохиролоос болж, Муюн аймгийн Хожуу Янь улс 384 онд, Цян угсаатаны Хожуу Цинь улс 384 онд, Тоба Вэй 386 онд, Ди угсаатаны Хожуу Лян улс 386 онд тус тус салан тусгаарлаж, олон хэсэг улс болж задарч, 394 онд Түрүү Цинь улс мөхжээ. Түрүү Цинь хэмээх нь 16 улсын үед гурван Цинь улс байсны эхний Цинь улсыг Түрүү Цинь гэхээс гадна Фу Цинь гэх тохиолдол байдаг. Фу нь тус улсын хаадын овог юм.
## Хаад 
## Холбоотой хуудас 
* Арван зургаан улс

Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Алексей Миллер

**Алексей Борисович Миллер** (1962 оны 1-р сарын 31-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн) -ОХУ-ын эдийн засагч, төрийн зүтгэлтэн. Оросын "Газпром" олон нийтийн хувьцаат нийгэмлэгийн Удирдлагын дарга, Захиралуудын Зөвлөлийн орлогч дарга. Эдийн засгийн ухааны доктор. 2022 онд ОХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн. 

## Намтар 
Алексей Миллер 1962 оны 1-р сарын 31-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод герман гаралтай оросын гэр бүлд төржээ. Эх нь Людмила Александровна Миллер (1936-2009), эцэг нь Борис Васильевич Миллер (1935-1986). Эцэг эх нь ЗХУ-ын нисэх онгоцны аж үйлдвэрийн яамны дэргэдэх радиоэлектроникийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнд ажиллаж байсан. А.Миллер Ленинградын Невскийн дүүргийн № 330 дунд сургууль 1979 онд төгсөөд 1984 онд Н.А.Вознесенскийн нэрэмжит Ленинград хотын Санхүү-эдийн засгийн дээд сургууль төгссөн байна. 

1984-1986 онд - Ленинградын Эрдэм шинжилгээний газрын төслийн инженер-эдийн засагч; 

1987-1990 онд - Н.А.Вознесенский нэрэмжит дээд сургуулийн аспирант; 

1990 онд -Ленинградын Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний туслах ажилтан; 

1990-1991 онд -Ленинград хотын Зөвлөлийн Гүйцэтгэх хорооны Эдийн засгийн шинэчлэлийн хороонд ажилласан; 

1991-1996 он - Санкт-Петербург хотын танхимын Гадаад харилцааны хороонд ажилласан: хэлтсийн дарга, хэлтсийн орлогч дарга, хорооны орлогч дарга (В.В.Путин хорооны дарга байсан), хөгжлийн асуудал эрхэлсэн хотын хөрөнгө оруулалтын бүсүүд;  

1996-1999 онд - Санкт-Петербург хотын "Далайн боомт" ХК-ийн хөгжил, хөрөнгө оруулалтын асуудал эрхэлсэн захирал; 

1999-2000 - "Балтийн хоолойн систем" ХК-ийн ерөнхий захирал; 

2000-2001 - ОХУ-ын Эрчим хүчний дэд сайд.

2001 оноос хойш -" Газпром" ХК-ийн Удирдах зөвлөлийн дарга. 2002 оноос хойш - "Газпром" ХК-ийн ТУЗ-ийн орлогч дарга. 

2016 оны 2-р сард Миллертэй хийсэн гэрээг дахин 5 жилээр сунгах тухай мэдээлэл гарсан.

2018 оны дөрөвдүгээр сарын 6-нд В.Путинтай ойр дотны Оросын 17 албан тушаалтан, долоон бизнесменийг АНУ-ын хориг “Кремлийн жагсаалт”-д оруулсан. 

2022 оны 3-р сард Орос Украин руу довтолсоны улмаас Миллер Их Британийн Засгийн газрын хориг арга хэмжээнд өртөж, хөрөнгөө битүүмжлүүлж, Их Британид оруулахыг хориглосон байна.
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их офицер)
Ангилал:ОХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:1962 онд төрсөн
Ангилал:Газпром
Ангилал:Оросын бизнесмен
Ангилал:Оросын улс төрч
Лю Сун улс

**Лю Сун улс** нь (хятадаар: 劉宋) 420-479 оны хооронд хятадын өмнөд нутагт оршин тогтнож байсан хань үндэстэний улс юм. Лю Сун улсыг Зүүн Жинь улсын сайд Лю Ю (劉裕) (363–422) хэмээгч нь төрийн эргэлтээр Жинь улсын эзэн хааныг огцоруулж, төрийг нь мөхөөн Сун улсыг байгуулсан. Лю Ю бол Хань улсын Гаоди хааны дүү Лю Жяогийн хойчис юм. Лю Сунгийн төрд Лю Ю, Вэньди нарын цөөн хаад чадварлаг жанжин, төрийн зүтгэлтэн байсан ч, залгамжлагчид нь харгис хэрцгий, ахан дүүсээ эрх мэдлийн төлөө тэмцэлд устгаж, хэт үрэлгэн, алсын хараагүй шийдвэр нь энэ улсыг богино наслахад нөлөөлсөн. Лю Сунгийн төрийг жанжин Сяо Дачэн мөхөөж, Өмнөд Ци улсыг байгуулсан.  

## Нэрний тухай 
Энэ улсын албан ёсны нэр нь **Сун (宋)** агаад Хятадын түүх бичлэгт 1127 он хүртэл Өмнөд Сун (南宋) гэж бичиж байснаа, Умард Сун улс 1127 онд Алтан улсад шахагдаж Жянканд шилжснээр Өмнөд Сун улс гэж нэрийдэх болсноор Лю овогтоны төрийг Лю Сун гэж бичиж эхэлсэн. Умард ба Өмнөд төрийн үеийн анхны улс гэж түүхэнд бичигдсэн.
 
Ангилал:Хятадын династи
Өмнөд Ци

**Өмнөд Ци улс** (хялбаршуулсан ханз: 南齐; уламжлалт ханз: 南齊; пиньинь: Nán Qí) нь 479-502 оны хооронд оршин тогтнож байсан хань үндэстэний Сяо овогтон Сяо Дачэний байгуулсан төрт улс юм. Сяо Дачэн бол Баруун Хань улсын анхны тэргүүн сайд Сяо Хөгийн 24-р үеийн ач юм. Сяо Дачэн 479 онд төрийн эргэлтээр Лю Сунгийн сүүлчийн хаан Лю Жүнийг огцоруулж, хуандийн сууринд заларч, Ци улсыг байгуулсан. Сяо Дачэний Ци улсыг хятадын түүхэнд **Өмнөд төрийн Ци** (南朝齐), **Сяо Ци** (萧齐) гэж бичдэг нь сунжирсаар Өмнөд Ци хэмээх нь хэвшин тогтсон.

Ангилал:Хятадын династи
Лян улс

**Лян улс**  (хятадаар: 梁朝; пиньинь: Liáng Cháo) нь 502-557 оны хооронд өмнөд хятадад Умард ба Өмнөд улсуудын үед оршин тогтнож байсан төрт улс юм. Өмнөд Ци улсыг үндэслэгч Сяо Дачэний холын хамаатан. 502 онд төрийн эргэлтээр хуандийн сууринд заларч, Ци улсыг мөхөөж, Лян улсыг байгуулсан. Хятадын түүх бичлэгт **өмнөд төрийн Лян (南朝梁)**, **Сяо Лян (蕭梁)**, **Өмнөд Лян (南梁)** гэж бичдэг нь хятадын түүхэнд Лян 梁 ханзаар бичдэг хэд хэдэн улс байдаг учраас өмнөд төрийн Лян гэж бичих нь сунжирсаар Өмнөд Лян болжээ. Лян улсын Уди хаан 549 онд өөд болсны дараа хаан ширээний төлөө тэмцэл нь хурцадсаар 557 онд мөхсөн.
## Эшлэл
Ангилал:Хятадын династи
Чэнь улс

**Чэнь улс**  (хялбаршуулсан ханз: 陈朝; уламжлалт ханз: 陳朝; пиньинь: *Chén Cháo*) нь 557-589 оны хооронд Умард ба Өмнөд улсуудын үед оршин тогтнож байсан хань үндэстэний улс юм. Лян улсын сайд Чэнь Башянь, 557 онд Лян улсын Жинди хааныг огцоруулж, Лян улсыг мөхөөж, Чэнь улсыг байгуулсан. 589 онд Сүй улсад эзлэгдэн мөхсөн. 

## Хаад 
## Холбоотой хуудас 
* Умард ба Өмнөд улсуудын үе

Ангилал:Хятадын династи
Ражив Ганди

**Ражив Ратна Ганди** (хинди: राजीव गाँधी, IAST: Rājīv Gāndhī, 1944 оны 8-р сарын 20-нд Брианий Энэтхэгийн Бомбей хотод төрсөн- 1991 оны 5-р сарын 21-нд Энэтхэгийн Тамиланд мужийн Шриперумпудур хотод нас барсан) -энэтхэгийн улс төрийн зүтгэлтэн, 1984-1989 онуудад Энэтхэгийн 6 дахь Ерөнхий сайдаар ажилласан хүн. 

## Намтар 
1944 оны 8-р сарын 20-нд алдарт Индира Ганди, Фероз Ганди нарын гэр бүлд төрсөн. Ражив өвөг эцэг Жавахарлал Неругийн гэрт өссөн. Тэрээр Энэтхэгийн элит сургуульд, дараа нь Швейцарт сурч сүүлд Лондонгийн их сургууль, Кембрижийн их сургуулийн Тринити коллежид суралцсан байна. 1965 оны зун Ражив Италийн Соня Майнотой танилцжээ. Соня англи хэл, Ражив механик инженер мэргэжлээр суралцаж байжээ. 1968 оны 1-р сард Ражив, Соня нар Дели хотод гэрлэж 1970 оны 6-р сард хүү Рахул Ганди, 1972 оны 1-р сард охин Приянка Ганди нартай болжээ. 

Энэтхэгт буцаж ирээд 1968-1980 онуудад тэрээр нисгэгч, дараа «Indian Airways» компаний нисэх онгоцны даргаар ажилласан байна. 

Ражив Ганди нь Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс намтай холбоотой улс төрийн хүчирхэг Неру-Гандигийн гэр бүлээс гаралтай хүн байсан тул улс төрөөс хол байх аргаггүй байжээ. 

Ражив улс төрд оролцохгүй байхыг хичээж байсан боловч улс төрд идэвхтэй оролцож байсан дүү Санжай Ганди нь гэнэтийн байдлаар нас барсны дараа улс төрийн үйл ажиллагаанд нэлээд хожуу татагдан орсон байна. 1980 оноос хойш тэрээр эх Индира Ганди тэргүүтэй Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс намын залуучуудын жигүүрийн даргаар томилогдсон. 

1983 онд намын ерөнхий нарийн бичгийн даргаар томилогдож үндсэндээ эхийнхээ улс төрийн залгамжлагч болсон байна. 1984 оны 10-р сарын 31-нд Индира Гандиг өөрийн бие хамгаалагчид алуулж мөн өдрийн орой Энэтхэгийн Ерөнхий сайдаар 40 настай Ражив Ганди сонгогдсон байна. 

Ганди Пенжаб болон түүний хөрш зэргэлдээ мужуудын хурцадмал байдлыг намжаахын тулд хэд хэдэн тодорхой алхам хийсэн. Ражив Энэтхэгт бараа бүтээгдэхүүн импортлоход тавьсан олон хязгаарлалтыг цуцалж, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжсэн нь 1986-1990 онд тус улсын эдийн засгийг сэргээхэд их хувь нэмэр болсон байна. 

1987 онд тэрээр "Тамил"-ын салан тусгаарлагчдыг дарахын тулд Шри-Ланкийн умард хэсэг рүү цэрэг илгээж, Кашмир дахь мусульман бүлэглэлийн эсрэг тэмцлийг эрчимжүүлсэн байна.

Ражив Ганди 1991 оны 5-р сарын 21-нд сонгуулийн кампанит ажлын үеэр Тамиланд мужийн Мадрас хотын ойролцоох Шриперумпудур хотын орчимд амиа золиослогч эмэгтэйн дэлбэлсэн бөмбөгөнд өртөж ойр орчмын 15 хүний хамт нас барсан юм.

Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:Мумбайн хүн
Ангилал:Энэтхэгийн батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Энэтхэгийн сангийн сайд
Ангилал:Энэтхэгийн гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Энэтхэгийн ерөнхий сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Бхарат Ратна шагналтан
Ангилал:Неру-Гандийн гэр бүл
Ангилал:Энэтхэгийн Үндэсний Конгрессын гишүүн
Ангилал:Аллагын хохирогч
Ангилал:Кембрижийн Их Сургуулийн төгсөгч
Хорвоотой танилцсан түүх

**Хорвоотой танилцсан түүх** (1970) номыг Монгол Улсын Төрийн шагналт зохиолч Лодонгийн Түдэв бичсэн юм. 2010 онд Дэлхийн шилдэг номын нэгээр шалгарчээ. Энэ бүтээл нь 1980-2005 онд дунд сургуулийн унших бичигт багтаж олон нийтийн хүртээл болжээ.

## Агуулгын тойм 
Уг тууж нь богино өгүүлэл хэлбэрийн 17 сэдвийн хүрээнд "... танилцсан минь" гэсэн хэсэгтэй байдаг. Үүнээс дурдвал: Чулуутай танилцсан минь, Дуутай танилцсан минь, Зурагтай танилцсан минь, Салхитай танилцсан минь, Цүнхтэй танилцсан минь, Сахилгатай танилцсан минь гэх зэргээр үргэлжилж төгсгөлд нь "Хадны мангаатай танилцсан минь" сэдвээр өндөрлөдөг. Үйл явдлын өгүүлэмжийг хүүхдийн сэтгэхүйн талаас маш ойр байдлаар танин мэдэхүйн эрэн хайгуулын сэтгэгдлийг уншигчид төрүүлэхүйц уран сайхнаар дүрсэлдэг. 

Хорвоотой танилцсан түүх ном нь монгол хэлнээс гадна хэд хэдэн гадаад хэлээр орчуулагдаж олон улсад тархсан бүтээл юм. 

Монголын хүүхдийн заавал унших зохиолд "Хорвоотой танилцсан түүх" тууж багтдаг.

Ангилал:1970 оны ном
Ангилал:Монголын утга зохиол
Ангилал:Хүүхдийн ном
Френологи

Нүүр царай унших ухааныг **Френологи** гэж нэрлэдэг. Френологи гэдэг нь (эртний грек хэлнээс mind (хэлц үг) "оюун ухаан", λόγος (лого) "мэдлэг" гэсэн үгнээс гаралтай) нь сэтгэцийн шинж чанарыг урьдчилан таамаглахын тулд гавлын ясны овойлт товгорыг хэмждэг ухаан гэж үздэг. Френологийг өдгөө pseudoscience буюу хуурамч шинжлэх ухаан гэж хүлээн зөвшөөрдөг. Френологи гэдэг нь "pseudoscience" буюу шинжлэх ухааны өмнөх үеийн ойлголт бөгөөд гол санаа нь хүний зан чанар, авир төрх нь толгойн аль нэг хэсгийг хариуцдаг гэж үздэг. 1700-аад оны сүүл үеэр Германы физикч Франц Жозеф Галл френологийг үүсгэж хөгжүүлсэн юм.

Тархи бол оюун санааны эрхтэн бөгөөд тархины тодорхой хэсэг нутагшсан, тодорхой үүрэг эсвэл загварчлалтай гэсэн ойлголт дээр суурилдаг. Хэдийгээр эдгээр хоёр санаа нь бодит байдал дээр үндэс суурьтай боловч френологи нь шинжлэх ухаанаас хол зүйл юм. Гавлын ясны хэлбэрийг хэмжих нь хувийн шинж чанарыг урьдчилан таамаглах боломжтой гэсэн френологийн төв ойлголтыг эмпирик судалгаагаар үгүйсгэдэг. 1796 онд Германы эмч Франц Жозеф Галлын боловсруулсан энэхүү шинжлэх ухаан нь XIX зуунд, ялангуяа 1810-аас 1840 он хүртэл ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм. Британийн френологийн гол төв нь Эдинбург хот байсан бөгөөд 1820 онд Эдинбургийн Френологийн Нийгэмлэг байгуулагдсан юм.

Галлын үзсэнээр хүний тархи бусад амьтдын тархинаас илүү том хэмжээтэй байдаг нь ухаалаг байх үндэс нь болдог гэсэн таамгийг тухайн үед дэвшүүлж байв. Ялангуяа тэрээр гавлын ясны хэмжээ, хэлбэрээр тархины физик шинж онцлогуудыг харж болох юм гэжээ. Галл хэд хэдэн халаасны хулгайч залуусыг судлахад тэдний чихний дээр хэсэгт нь нийтлэг хавдар шиг зүйл байсан юм. Ийнхүү тэрээр гавлын ясны хэлбэр, ул мөр, товгор хэсэг нь хүний зан чанар, авир төрх, ур чадваруудтай холбоотой юм байна гэж дүгнэлт гаргасан билээ. Улмаар чихний дээр хэсэгтээ товгор эсвэл хавдар шиг зүйлтэй хүмүүс худлаа хэлдэг, хулгай хийдэг гэжээ. Френологийн сэтгэлгээ нь 19-р зууны сэтгэц, сэтгэл судлалд нөлөөтэй байв. 

### Уламжлал ёс заншил 
Дэлхийн олон улс оронд нүүр царай унших уламжлал, туршлага байдаг. 

Монголчууд 

* Өргөн магнайтай бол ухаантай, сайхан сэтгэлтэй, 
* Том урт, дэлбэгэр чихтэй бол буянтай, 
* Харц тогтуун бол ухаалаг, 
* Харц тогтворгүй бол итгэлгүй, хуурамч, 
* Нимгэн үл харагдам уруултай бол худалч гэх зэргээр шинждэг. 

Одоо ч гэсэн Хятадын нүүр царай унших буюу шинжих ёс дэлхийд нэлээд алдартай. 

## Цахим холбоос 
* Нүүр царайгаар нь хүний дотоод ертөнцийг таньж мэдэх аргууд
* Таны нүүрэн дээр бүх зүйл бичээстэй байгаа! Хувь тавилан, зан чанарыг нүүр царайгаар тодорхойлох нь

Ангилал:Анагаах ухааны түүх
Ангилал:Биологийн түүх
Ангилал:Оюун ухаан судлал
Ангилал:Расизм
Ангилал:Хуучирсан онол
Михаил Пыльцов

**Михаил Александрович Пыльцов** (1848 орчим төрсөн — 1898 онд Ялтад нас барсан)- Оросын аялагч судлаач, Николай Пржевальскийтай хамт Төв Азийн 3 жилийн аялалд оролцогч.

## Намтар 
Михаил Пыльцов Варшав хотын кадетын сургуульд Н.М.Пржевальскийгийн оюутан байжээ. Тэрээр Төв Азийн анхны 3 жилийн аялалд цаг уурын ажиглалт хийх, амьтдыг задлан шинжлэх туслахаар оролцсон. Тэр үед тэрээр Алексополь цэргийн ангийн дэслэгч цолтой байсан.

1874 онд дэслэгч М.А.Пылцов Оросын газар зүйн нийгэмлэгийн бага алтан медалиар шагнагдаж, дэслэгч цол хүртэж, тэтгэвэр тогтоолгож байжээ.

1874 оны 5-р сард тэрээр Пржевальскийн эх нэгтэй дүү Александра Ивановна Толпыго-той (1855-1936) гэрлэжээ. Энэхүү баяр хөөртэй үйл явдал нэгэн зэрэг Пржевальский дараагийн аялалдаа найдвартай хамтрагчаа алдаж байна гэсэн үг болжээ.  Пыльцовын хийсэн сонголт бол гэр бүлийн амьдрал ба ирээдүйн шинжлэх ухааны алдар суу хоёрын хоорондох сонголт байсан юм.

1883 онд гэр бүлээсээ салсан. 

1898 онд Ялта хотод тэрээр нас барж Иоанно-Златоустовын оршуулгын газар нутаглуулжээ.

Ангилал:1846 онд төрсөн
Ангилал:1898 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Оросын аялагч
Ангилал:19-р зууны аялагч
Уюэ

**Уюэ** (хятадаар:吴越; пиньинь:*Wúyuè*) бол  907–978 оны хооронд өмнөд хятадын Жөжян муж, Шанхай, Жяньсүгийн өмнөд хэсгийн нутагт оршин тогтнож байсан вант улс юм. Тан улсын Уюэ ван Цянь Лю хэмээгч харьяат муждаа өөрийгөө хаанд өргөмжилж, Уюэ улсыг байгуулсан. 978 онд Сүн улсад эзлэгдсэн. Уюэ улс нь 13 муж, 86 шяниас бүрдэж байсан. Нийслэл нь Шифу хот (одоогийн Ханжоу хот) байв.

## Засаг захиргааны хуваарь 
## Холбоотой хуудас
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Лян (907-923)

**Хожуу Лян улс** нь  (хят: 后梁; пиньинь: *Hòu Liáng*) 907-923 оны хооронд оршин тогтнож байсан хятадын хаант улс юм. Тус улсыг Тан гүрний цэргийн жанжин Жу Вэнь байгуулсан. 907 оны зун Тан гүрний сүүлчийн хуанди Айдиг хаан сэнтийнээс нь огцоруулж, өөрийн биеэ эзэн хаанд өргөмжилж, улсын цолыг **Лян (梁)** гэж өөрчлснөөр хятадын түүхийн Таван гүрэн, арван ванлигийн үе эхэлдэг. Хожуу Лян улсыг 923 онд Шато түрэгийн Хожуу Тан улс мөхөөсөн. Лян улс нь хүчирхэг байхдаа одоогийн Хэнань, Шаньдуны ихэнхи нутаг, Шэньсигийн өмнөд хэсэг, Хэбэйгийн өмнөд хэсэг, Шаньсигийн зүүн өмнөд орчмын нутгийг захирч байв.

## Холбоотой хуудас
*Хятадын түүх
*Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Жинь (936-947)

**Хожуу Жинь**  (хятад хэл: 后晋; пиньинь: *Hòu Jìn*) (936-947) бол эртний хятадын Таван улс, арван ванлигийн үеийн улс юм. Хожуу Тан улсын хаан Ли Сиюаний хүргэн Ши Жинтан 936 онд бослого гаргаж Киданы цэргийн тусламжаар Хожуу Тан улсыг мөхөөж, улсын цолыг **Жинь (晋)** гэж өөрчлөв. Хожуу Жинь улсыг заримдаа **Ши Жинь** (石晉) (Ши овогтоны Жинь улс гэсэн утгатай)  гэж бичдэг. 

## Газар нутаг 
Ши Жинтан өөрийн улсаа байгуулсны дараа Киданы цэргийн тусламжаар улсаа байгуулсан учраас 938 онд зүүн хойд нутгийн **Янь-Юний 16 жөү**г Кидан улсад алдсан нь 1368 он хүртэл нүүдэлчдийн захиргаанд байсан. Тус бүс нутаг нь Киданыг умард хятадын нутагт улс төр цэргийн идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулах нөхцөлийг бүрдүүлэв. 

## Мөхөл 
Хожуу Жинь улсын хоёрдугаар хаан Ши Чонгүй нь 944 онд Кидантай харьцах бодлогоо өөрчилж, Киданы талын ноёд, худалдаачдыг цаазалж, өмч хөрөнгийг нь хураан авснаар Кидан дайн зарлах эхлэлийг тавьжээ. 947 оны 1 сард Киданы арми Кайфэнийг эзлэн Хожуу Жинь улсыг мөхөөж, Шато түрэг жанжин Лю Жыюанийг хаанд өргөмжилж, Хожуу Хань улсыг байгуулж, Киданы хараат улс болгожээ. 
 
## Холбоотой хуудас 
* Хятадын түүх
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Янь-Юний 16 жөү

**Янь-Юний 16 жөү** (хят: 燕云十六州; пиньинь: *Yānyún Shíliù Zhōu*) хэмээх нь Киданчуудын дэмжлэгээр хаан ширээнд суусан Хожуу Жинь улсын эзэн хаан Ши Жинтан 938 онд Киданд алба төлж Хэбэй ба Шэньси мужийн хойд хэсгийн 16 жөүг кидан улсад өгчээ. Эдгээр 16 жөү нь өнөөгийн Хэбэй мужийн хойд хэсэг, Шэньси мужийн зүүн хойд хэсэг газрыг хамарч байсан. 938 онд Юйжөү буюу Бээжинг Өмнөд нийслэл, Юньжөү буюу Датон хотыг Баруун нийслэл болгожээ. Түүхэнд энэ газрыг Кидан улсын Янь Юнь-ий 16 жөү, эсвэл **Юй Жигийн 16 жөү** (хят: 幽蓟十六州; пиньинь: *Yōujì Shíliù Zhōu*) гэж тэмдэглэх болсон. Юйжөүг зарим тохиолдолд Яньжөү (燕州) гэж нэрлэж байсан. 
## Тойм
# Юйжөү(幽州): Бээжин хот
# Юньжөү(云州): Датон хот
# Шүньжөү(顺州):  Бээжингийн Шүнь И дүүрэг
# Рүжөү(儒州): Бээжингийн Яньчин дүүрэг
# Танжөү(檀州): Бээжингийн Миюнь дүүрэг
# Жижөү(蓟州): Тяньжин хот
# Жуожөү(涿州): Хэбэй мужийн Жуожөү хот
# Инжөү(瀛州): Хөбэй мужийн Хөдун хот
# Можөү(莫州): Хөбэй мужийн Рэньчиү хот
# Синьжөү(新州): Хөбэй мужийн Жуолу шянь
# Гүйжөү(妫州): Хөбэй муж, Хуалай шянь
# Ужөү(武州): Хөбэй муж, Сюаньхуа хот
# Южөү(蔚州): Хөбэй муж, Вэй шянь
# Инжөү(应州): Шэньси муж, Ин шянь
# Хуаньжөү(寰州): Шэньси муж, Шуожөү хотын зүүн хагас
# Шуожөү (朔州): Шэньси муж, Шуожөү хот

## Холбоотой хуудас 
* Кидан
* Хожуу Жинь (936-947)

Ангилал:Хятадын түүх
Хожуу Хань (947-951)

**Хожуу Хань** (хят: 后汉; пиньинь: Hòu Hàn) бол 947 онд шато түрэг угсааны Лю Жыюань жанжины байгуулсан улс. Тэрээр 947 онд Киданы арми Хожуу Жинь улсыг мөхөөж, шато түргийн жанжин Лю Жыюанийг тоглоомын хаан болгож Хань улсыг байгуулж өгөөд, Киданы арми нутгийн зүг буцсан. Гэвч Лю Жыюаний засаглал 4 жил үргэлжлээд хятад жанжин Гуо Вэй бослого гаргаж, нийслэл хот Кайфэн хотыг эзлэн Хожуу Жоу улсыг байгуулсан. 951 онд Хожуу Хань улс мөхөх үед Лю Жыюаний дүү Лю Минь өөрийн харъяат нутаг Тайюань орчмын газарт Умард Хань улсыг байгуулж, 979 он хүртэл оршин тогтноод Сүн улсад эзлэгдсэн түүхтэй. 

## Холбоотой хуудас 
* Хятадын түүх
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Жоу

**Хожуу Жоу** (хят: 后周; пиньинь: Hòu Zhōu) нь 951 онд Хожуу Хань улсын хятад жанжин Гуо Вэйгийн байгуулсан улс. Таван улс, арван ванлигийн сүүлч үед хамаарах улс юм. 960 онд тус улсын харъяат жанжин Жао Куанинь төрийн эргэлтээр хаан ширээг булаан авч Сүн улсыг байгуулсан. 

## Холбоотой хуудас 
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Лян (салаа утга)

**Лян** гэх хятад үгийн салаа утга:

## Улс 
* Лян (Чуньцю)- Хавар Намрын үеийн хот улс
* Вэй ванлиг (403–225): Байлдаант улсын үеийн вант улс. Вэйгийн нийслэл Далян хот (одоогийн Кайфэн) руу нүүснээс хойш тус улсыг зарим үед Лян гэж нэрлэж байсан.
* Лянжөү: одоогийн Ганьсү мужийн эртний нэр
* Түрүү Лян улс (320–376)- Арван зургаан улсын үеийн улс
* Хожуу Лян (386–403)- Арван зургаан улсын үеийн улс
* Умард Лян (397–439)- Арван зургаан улсын үеийн улс
* Өмнөд Лян (397–414)- Арван зургаан улсын үеийн улс
* Баруун Лян (400–421)- Арван зургаан улсын үеийн улс
* Лян улс (502–557)- Умард, Өмнөдийн үед оршиж байсан улс
* Баруун Лян (555–587)- Умард, Өмнөдийн үед оршиж байсан жижиг улс
* Лян (梁) (617–621): Сүй улсын сүүл үед Сяо Сяний байгуулсан вант улс
* Лян (梁) (617–628: Сүй улсын сүүл үед Лян Шидүгийн байгуулсан вант улс
* Лян (涼) (618–619): Сүй улсын сүүл үед Ли Гүйгийн байгуулсан вант улс
* Хожуу Лян (907-923)- Таван улс, арван ванлигийн үеийн улс

## Бусад утга 
* Лян овог (梁): Хятадын ургийн овог
* Лян овог (涼): Хятадын ургийн овог
* Лян буюу Лан (хят: 兩, Liǎng): Хятадын уламжлалт мөнгөний нэгж
* Муким Лян: Бруней улсын муким буюу засаг захиргааны нэгж
* Лян арал: Тайваний харъяаны арал
Улаанбаатар дулааны сүлжээ

**Улаанбаатар дулааны сүлжээ** ТӨХК нь Улаанбаатарын төвлөрсөн дулааны эрчим хүчний сүлжээг хариуцан ажиллах төрийн өмчит хувьцаат компани.БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 1959 оны 09 дүгээр сарын 09-ний өдрийн 367 дугаар тогтоолоор Улаанбаатар хотын дулаацуулах байгууламжийн ашиглалт, засварыг хариуцах үүрэгтэй Дулааны шугам сүлжээний ашиглалтын газрыг байгуулснаар тус компани анх байгуулагдсан төдийгүй Монгол улсад төвлөрсөн дулаан хангамжийн систем үүсч хөгжих эхлэл тавигдсан. Монгол Улсын Засгийн газрын 2001 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн 164 дүгээр тогтоолоор бие даасан “Улаанбаатар Дулааны Сүлжээ” Төрийн Өмчит Хувьцаат Компанийн (“УБДС” ТӨХК) хэлбэрт шилжин одоог хүртэл ажиллаж байна. 2004 онд ЭХЗГ-ын  56 дугаар тогтоолоор олгосон “Дулаан түгээх”, “Дулаанаар зохицуулалттай хангах” тусгай зөвшөөрлийг авсан.

## Эшлэл 
## Гадны холбоос 
* Албан ёсны сайт https://dulaan.mn/

Ангилал:Улаанбаатарын аж ахуйн нэгж
Ангилал:1959 онд байгуулагдсан
Хожуу Тан

**Хожуу Тан улс** (хятадаар:后唐; пиньинь:Hòu táng) нь 923-937 онд умард хятадын ихэнх газрыг эзэгнэн оршиж байсан шато түрэг үндэстэн Ли Цюньшюгийн байгуулсан улс. Энэ улсыг хятадын түүхийн Таван улс, арван ванлигийн үед хамааруулдаг. Хожуу Тан хэмээх нь өмнөх үеийн Тан гүрэнтэй андуурахгүйн тулд хожуу гэх ханзыг нэмж хэрэглэдэг. Ли Цюньшюгийн аав Ли Кэюн 907 онд Шатогийн Түрэг аймгийн цэргийн хүчээр Шэньсигийн нутагт Жинь (晉) улсыг байгуулсан. Тус Жинь улс хоёр дахь эзэн Ли Цюньшю хожуу Лян улсыг эзлэн, улсын цолыг Тан гэж нэрлсэн нь түүхэнд **Хожуу Тан** гэж үлджээ. 937 оны 1 сарын 11 нд Ли Сиюань хааны хүргэн Ши Жинтан нь өөрийн холбоотон Киданы морьт цэргийн хүчээр дайрч, нийслэл Луоян хотыг эзлэн, сүүлчийн хаан Ли Цонкөг цаазлан Хожуу Тан улсыг мөхөөж, Хожуу Жинь улс байгуулагдсан. 

## Холбоотой хуудас 
* Хятадын түүх
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Ма Чу улс

**Чу улс** (хят: 楚; пиньинь: Chǔ) нь 907-951 оны хооронд оршиж тогтносон таван улс, арван ванлигийн үеийн Ма Иний байгуулсан вант улс юм. Хятадын түүхэнд Чу гэх нэртэй олон улс байдгаа болж **Таван улсын үеийн Чу улс** эсвэл **Ма-гийн Чу улс** гэж нэрлэж байлаа. Чу улсын нутаг нь одоогийн Хунань муж, Гуаншигийн зүүн хойд нутаг хамаарч байв. Нийслэл хот нь Чанша хот. 951 онд Өмнөд Тан улсад эзлэгдэж, **Упин жедуши** (武平军节度使) хэмээх засаг захиргааны нэгжид хуваарьлагдав. 963 онд Упин Жедуши нь Сүн улсад эзлэгдсэн.  

## Холбоотой хуудас 
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:10-р зуун
Ангилал:Хятадын династи
Өмнөд Хань

**Өмнөд Хань улс**  (хят: 南漢; пиньинь: Nán Hàn) нь хятадын таван улс, арван ванлигийн үеийн вант улс юм. Одоогийн Гуандун, Гуанши, Вьетнамын хойд хэсгийг захирч байсан. Нийслэл нь Шинван фу (одоогийн Гуанжоу хот). Тан улсын жанжин Лю Янь байгуулсан. 931, 938 онд Вьетнамын нутагт байсан Жинхай жюньтэй удаа дараа байлдаж ялагдснаар Вьетнамын нутгийг эзлэх оролдлого бүтэлгүйтсэн. 971 онд Сүн улсад эзлэгдэн мөхсөн.

  
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:Таван улсын үе
Өмнөд Тан улс

**Өмнөд Тан** (хят: 南唐; пиньинь: Nán Táng) улс нь Таван улс, арван ванлигийн үед 937-975 оны хооронд өмнөд хятадад оршин тогтнож байсан хаант улс. 937 онд Ли Бянь үндэслэжээ. Ли Бянь бол Ян У улсын тэргүүн сайд Шю Вэний өргөмөл хүү Шю Жигао юм. Шю Вэнь өөд болсны дараа эрх мэдлийг гартаа атгаж, төрийн сайд болж, 937 онд төрийн эргэлтээр У улсын хаан Ян Пүг огцоруулж, өөрөө хаан болж Тан улсыг байгуулсан. Нийслэл хот нь Жиньлин (одоогийн Наньжин) хотод байсан. Тус улс 951 онд хүчирхэгжлийнхээ оргилд хүрч, өмнөх У улсаас гадна 945 онд Минь, 951 он Чу улсыг эзэлсэн нь одоогийн Аньхуй, Жянсү, Фужянь, Хүбэй, Хунань мужуудын газар нутгийг эзэгнэж байв. Гэвч 956-958 онд Хожуу Жоу улстай хийсэн дайнд ялагдаж, Хөх мөрнөөс хойшх бүх газраа алдаж, нийслэлээ Наньчан руу нүүлгэн, Хожуу Жоугийн вассаль улс болов. 975 онд Сүн улсад эзлэгдэв. 

Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Шу

**Шу улс** (заримдаа **Хожуу Шу** гэдэг) (хят: 后蜀; пиньинь: *Hòu Shǔ*) (934-965) нь хятадын таван улс, арван ванлигийн үеийн вант улс юм. Нийслэл хот нь Чөндү хот. Одоогийн Сычуаний нутагт тогтнож байв. Хожуу Тан улсын жанжин Мэн Жишян байгуулсан. Түүхэнд **Шу** (**蜀**) нэртэй хэд хэдэн улс байдгаас Таван улсын үед хоёр Шу улс урьд хожид гарч ирсэн. Иймээс Ван Жяний Шу улсыг (907-925) Түрүү Шу, Мэн Жишяны Шу улсыг **Хожуу Шу** гэх болсон. Хожуу Шуг бас Мэн Шу (孟蜀)гэх тохиолдол байдаг. 

## Тойм 
930 онд Хожуу Тан улсын дотоод хямралыг ашиглан жанжин Мэн Жишян Шу нутгийг (Сычуань мужийн эртний нэр) захирч байхдаа жанжин Дун Жантай үгсэж бослого гаргаж, Шу мужийг эзлэн авчээ. Гэвч 932 онд бослогын удирдагч хоёр жанжин түнжин хагарч, Мэн Жишян Хожуу Танд дагаар орж, Дун Жаныг алж, газар нутаг, цэргийн хүчийг нь мэдэлдээ авснаар улам хүчирхэгжин, түүний албан тушаалыг хэвээр үлдээв. 933 оны өвөл Хожуу Тангийн хаан Ли Сиюань өвчнөөр өөд болсны дараа 934 оны хавар нь Шу мужид Мэн Жишян өөрийгөө  эзэн хаанд өргөмжлөн Шу улсыг байгуулснаа тунхаглав. 965 онд Сүн улсад эзлэгдэв. 

Ангилал:Хятадын династи
Умард Хань улс

**Умард Хань улс**(хят: 北汉; пиньинь: Běi Hàn)  (951-979)  нь хятадын таван улс, арван ванлигийн үед одоогийн Шэньси мужийн хойд хэсэгт оршиж байсан вант улс юм. Энэ улсыг 951 онд Шато Түрэг угсааны Лю Минь байгуулсан. 951 онд умард хятадыг захирч байсан Хожуу Хань улс мөхөх үед хааны авга Лю Минь өөрийн харъяат цэргийн хүчээр Тайюань хотыг эзэлж, Шэньсигийн хойд хэсгийн нутагт шинэ улс байгуулж, улсын нэрийг Хань хэмээсэн нь түүхэнд умард Хань гэж үлджээ. Хойд талдаа Киданы Ляо улс, баруун талаараа Тангудын Ся улс, өмнөд талаараа Хожуу Жоу, Сүн улстай хиллэж байв. 979 онд Сүн улсад эзлэгдсэн. 

Ангилал:Хятадын династи
Түрүү Шу

**Түрүү Шу** (хят: 蜀, пиньинь: Shǔ) бол  хятадын таван улс, арван ванлигийн үеийн нэгэн улс. 907-925 оны хооронд одоогийн Сычуань мужийн нутагт төвлрөн оршиж байсан. Нийслэл нь Чэнду хот. Тан улсын жанжин Ван Жянь уг улсыг байгуулсан. 925 онд Шато Түрэгийн Хожуу Тан улстай хийсэн дайнд ялагдаж мөхсөн. Тус улс нь 917-918 онд улсын нэрээ Хань 漢 болгоод, дахин өмнөх нэрээ хэрэглэв. Учир нь 917 онд Өмнөд Хань байгуулагдсан нь нэрээ солиход нөлөөлсөн.    

## Холбоотой хуудас 
* Хожуу Тан
* Таван улс, арван ванлигийн үе

Ангилал:Хятадын династи
Ян У улс

**Ян У** буюу **У улс** (хят:吳) нь 907-937 оны үед таван төр, арван улсын үед өмнөд хятадын нутагт оршин тогтносон хятадын хаант улс юм. Албан ёсны нэр нь **У (吳)** гэдэг байсан ч, хожуу үеийн түүх бичлэгт **өмнөд У (南吴)**, **Ян овогтын У улс (杨吴)**, **таван төр, арван улсын үеийн У улс (五代十國之吳國)**, **Хоннон (弘農)** гэх зэргээр ямар нэгэн хоч өгч бичиж байсан нь газар нутаг, улс төр, цаг үе, хүний хүчин зүйлээс болж нэрнийх нь өмнө тодотгосон хоч нэмэгдэж байв.  Нийслэл хот нь Гуанлин. Ян У улс нь одоогийн Аньхуй мужийн өмнөд, Жяньсү мужийн төв, өмнөд, Жянши мужийн ихэнх, Хубэй мужийн зүүн хэсгийн нутгийг эзлэн оршиж байв. 

## Тойм 
У улсыг үндэслэгч Ян Шинми нь Тан гүрний үед Лужөүгийн цэргийн жанжин байсан. IX зууны сүүлчээс эхлэн Тан улсын хүч чадал сулран, орон нутгийн ноёд жанжид мужийг хэсэглэн захирсан биеэ даасан улс үүсч эхэлсэн. Ийм хямралын үед 892 онд Хуайнань мужийн төв Янжөү цайзыг эзлэн мужийг бүхлээр нь хяналтандаа авсны дараа Тан улсын хааны зарлигаар Хуайнань мужийн захирагч болжээ. Ойр хавийн хот тосгодыг эзлэн өөрийн хүрээгээ тэлсээр 902 онд Тан улсын эзэн хааныг авлигадаж өөртөө **У ван** цол шагнуулав. 905 онд Ян Шинми нас барсны дараа хүү Ян Во залгамжилж, 907 онд Тан улс мөхсний дараа өөрийгөө эзэн хаанд өргөмжилж, У улсыг байгуулсан. Ян Во нь улсын эзэн болсон ч бодит эрх мэдлийг эцгийнх нь зөвлөх асан шадар сайд Шю Вэнь атгаж байв. 908 онд Ян Во өөрийн түшмэл Жан Хаотай хамтарч Шю Вэнийг зайлуулах гэж оролдоод Шю Вэний төрийн эргэлтээр баригдаж цаазлуулжээ. Шю Вэнь дараагийн хаанаар Ян Лоняныг өргөмжлөн сэнтийд залжээ. Шю Вэнь өөртөө Рунжөүгийн захирагчын тушаал олгуулж, хүү Шю Жишүньд нийслэл хот Гуанлиныг захируулан үлдээв. 918 онд Шю Жишүнь үхсний дараа Шю Жигао гэх өргөмөл хүү нь албан тушаалыг нь авав. 937 онд Шю Жигао төрийн эргэлтээр У улсын сүүлчийн хаан Ян Пү-г огцоруулж, өөрийгөө эзэн хаанд өргөмжлөн улсын цолыг Тан хэмээн халав. Үүнийг түүхэнд Өмнөд Тан улс гэдэг юм.

## Холбоотой хуудас 
* Таван төр, арван улсын үе
## Тэмдэглэл
## Эшлэл 
Ангилал:Хятадын династи
Ангилал:10-р зуун
Жамбын Гомбожав

**Жамбын Гомбожав** (1941 онд Сүхбаатар аймгийн Асгат сумын Энх овоот хэмээх газар төрсөн) - Монгол улсын төр, нийгмийн зүтгэлтэн. 1992-1996 онд Улсын Их Хурлын орлогч дарга асан.

## Намтар 
Ж.Гомбожав 1941 онд Сүхбаатар аймгийн Асгат суманд малчин, тууварчин Жамбын гурав дахь хүү болж төрсөн. Эцэг Жамба нь бага насандаа шашны мөр хөөж байгаад сүүлд ард болсон гэдэг.

Тэрээр 1954 онд Сүхбаатар аймгийн Асгат сумын бага сургуульд, 1960 онд Баруун-Урт хотын 10 жилийн дунд сургууль төгссөн. 

1964 онд Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Эдийн засгийн дээд сургуулийг эдийн засагч-статистикч мэргэжлээр төгссөн байна. 

1964 оны намар Дундговь аймгийн Статистикийн товчооны даргаас ажлын гараагаа эхэлж 1970 хүртэл 6 жил ажилласан.  

1972 онд хуучинаар ЗХУКН-н Төв  хорооны дэргэдэх Намын дээд сургуульд сурч төгссөн.

1972-1983 оны 9-р сар хүртэл Дорноговь аймгийн гүйцэтгэх захиргааны дарга, 

1983-1985 онд Сүхбаатар аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга, 

1985-1991 онд Төв аймгийн дарга бөгөөд АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга,  

1990-1992 онд Ардын Их Хурлын дарга, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн Орон нутгийн хурал,захиргааны хэлтсийн  дарга, 

1992-1996 онд Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдож УИХ-ын дэд дарга болсон.

1996-2000 онд УИХ-ын гишүүн зэрэг төрийн өндөр албан тушаалыг 36 жил  хашижээ.

1997 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид нэр дэвшин өрсөлдөж байсан.

2001 оноос хувийн салбарт орж “Жамомед” ХХК-ийн зөвлөх, 2005 оноос одоог хүртэл ”Го-орд”ХХК захирал, Богдхаан цогцолбор ТББ –ын тэргүүнээр тус тус ажиллаж буй, үнэнч шударга ёсны үлгэр дуурайлал болсон төр нийгмийн ахмад зүтгэлтэн ажээ.

## Шагнал 
Ж.Гомбожав гавъяат эдийн засагч эрхэм хүндтэй цол хүртсэн. 

Ардчилсан Үндсэн хууль тогтоогчдын холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байна.

Ангилал:Асгатын (Сүхбаатар) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол улсын гавьяат эдийн засагч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн