open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адилбишийн Дашпэлжээ

**Адилбишийн Дашпэлжээ** Монгол улсын Ардын Жүжигчин дуурийн дуучин.

## Боловсрол
1977-1982 онд Болгар улсын Софи хотын Хөгжмийн дээд сургуулийг дуурийн дуучин мэргэжлээр төгссөн.

## Ажилласан байдал
1982 – 2010 онд УДБЭТ-д гоцлол дуучин, 1996-2001 онд УДБЭТ-ын захирал, 2001-2010 онд СУИС-д тэнхимийн эрхлэгч, 2010-2013 онд ХУС-ийн захирал, 2013 оноос УДБЭТ-ын уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байна.

## Бүтээсэн Дүрүүд
* Дж.Пуччини “Чио Чио Сан” Ямадори, Шарплес
* Дж.Пуччини “Турандот” Панг
* Дж.Пуччини “Тоска” дуурийн Скарпьяа
* П.И.Чайковский “Евгений Онегин"  Сумангийн дарга
* П.И.Чайковский “ Иолонта” Роберт
* Дж.Верди “Трубадур” – Граф Ди Луна
* Дж.Верди “Отелло” Яго
* Дж.Верди “Риголетто Риголетто
* В.Моцарт “Увидаст лимбэ” Папагено
* Б.Дамдинсүрэн “Учиртай гурван толгой” Юндэн, Худалдаачин
* Ц.Нацагдорж “Үүлэн заяа” Тэнүүн
* Г.Дарамзагд “Нүүдлийн замд” Сүрэн
* Д.Лувсаншарав “Ханбүргэд” Манлай ван Дамдинсүрэн
* С.Гончигсумаа “Үнэн” Иван
* Х.Билэгжаргал “Ламбугайн нулимс” Түвд
* Б.Шарав “Чингис хаан” Тэмүүжин

## Кино дэлгэцэнд бүтээсэн дүрүүд
* “Намрын халуун өдрүүд” Х.Чойбалсан
* “Тусгаар тогтнол” Х.Чойбалсан
* “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” Ши Пи Нян
* “Төрийн сүлд өршөө” Соном-Очир гүн
* “Үхэж үл болно Чингис хаан”
* “Мандухай цэцэн хатан” Өнөболд
* “Чин ван Ханддорж”
* “Долоон бурхан харвадаггүй” 
* “ Single Ladies 3” 
* “Түүх мартахгүй” Х.Чойбалсан
* ”Нарны садан”

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Үндэсний Хөгжмийн Академийн төгсөгч (Софи)
Ангилал:Өлзийтийн (Дундговь) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1953 онд төрсөн
Данзаншаравын Жамъянжав

**Данзаншаравын Жамъянжав** МУАЖ, Дэд профессор, дуурийн дуучин, жүжигчин

## Боловсрол
1951-1954 онд Урлагийн дунд сургуульд суралцаж төгсөөд Улсын Хөгжимт Драмын театрт найрал дуучнаар ажиллажээ. Тэрээр 1957-1962 онд Болгар улсын Софи хотын Хөгжмийн дээд сургуулийг дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн

## Ажилласан байдал
Пхеньян хотноо зохиогддог дэлхийн залуучуудын урлагийн хаврын наадамд оролцон эх орныхоо нэрийг олон улсын тайзан дээр цуурайтуулж байсан манай улсын алдарт дуучдын нэг юм. Тэрээр Софи хотын Хөгжмийн дээд сургуулийг төгссөнөөс хойш Улсын Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театрт 40 гаруй жил тасралтгүй ажиллажээ. Д.Жамъянжав нь дуучнаар ажиллахын зэрэгцээ дуулаачийн боловсон хүчнийг бэлтгэхэд онцгой хувь нэмэр оруулсан бөгөөд Соёл Урлагийн Их сургуулийн дуулаачийн тэнхимд сонгодог дуулаач мэргэжлийн багшаар ажиллаж байсан. Тэрбээр 2004 онд "Дуулах ур зүйн судалгааны арга зүй" сэдэвт магистрын судалгааны хичээлийн хөтөлбөр боловсруулжээ. Нэрт дуучин Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Пүрэвжавын Ганбат бол түүний гарын шавь. Түүний дуулсан 300 гаруй дуу Монголын радиогийн алтан санд хадгалагдаж байна. 1969 онд Ш.Гуно “Фауст”  дуурийн Мефистофелийн дүрээр, 1979 онд Ж.Россини “Севилийн үсчин” дуурийн Дон Базилогийн дүрээр Соёлын яамны, МҮАХ-ны оны шилдэг бүтээлийн шагналыг тус тус хүртжээ.

## Бүтээсэн Дүрүүд
* Б.Дамдинсүрэн “Жаргалын зам” 1951. Өртөөчин
* С.Гончигсумлаа “Үнэн” 1956. Хошуу ноён
* Л.Мөрдорж “Хөхөө  Хувилгаан
* П.И.Чайковский “Евгений Онегин” 1963. Суман дарга
* А.Даргомыжский “Лусын дагина” 1964. Тээрэмчний дүрд
* Б.Дамдинсүрэн “Тэмцэл” 1965. Барон Унгерн
* В.Мурадели “Октябрь” 1967. Керенский
* Ж.Пуччини “Чио чио сан” 1967.  Ах лам Бонза
* Ш.Гуно “Фауст” 1969. Мефистофель
* Б.Дамдинсүрэн “Амарсанаа” 1970.  Амарсанаа
* Д.Лувсаншарав “Шивээ Хиагт” 1971
* А.Бородин “Игорь ван” 1972.  Скула
* Б.Сметан “Худалдагдсан бэр” 1974. Миха
* Б.Дамдинсүрэн “Мартагдашгүй дөчин хоёр хоног” 1974. Саруул гүн
* Б.Дамдинсүрэн “Учиртай гурван толгой” 1976.  Балган ба худалдаачин
* Ж.Верди “Травиата” 1977. Дуфель
* Л.Мөрдорж “Жаргал” 1978.
* Ж.Россини “Севилийн үсчин” 1979.  Дон Базилио
* С.Гончигсумлаа “Үнэн” 1980. Гонгор
* Дж.Пуччини “Тоска” 1981. Скарпьяа

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Болгарын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Ерөөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Чинзаяатын Мөнхшүр

**Чинзаяатын Мөнхшүр** (1956 онд төрсөн) Монгол Улсын Ардын жүжигчин, дуурийн дуучин.

## Боловсрол
Нийслэлийн 21 дүгээр дунд сургуулийг 1966 онд төгсөж, Ардын цэргийн дуу бүжгийн чуулгад бүжигчин болж ажил амьдарлын гараагаа эхэлжээ. 1965-1967 онд Хөнгөн үйлдвэрийн ТМС, Долоон жил хэртэй бүжиглэж байгаад Улсын багшийн дээд сургуулийн дуулаачийн ангид оюутан болж, 1976 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Хөгжмийн дээд сургуульд шилжин суралцаж 1981 онд төгсчээ. Сургуулиа дуурийн дуулаач мэргэжлээр төгсөж, Дуурь бүжгийн эрдмийн театрт гоцлол дуучин болсон байна. 

## Ажилласан байдал
1970-1975 онд ЦДБЭЧ-д бүжигчин, 1981 оноос УДБЭТ-т гоцлол дуучнаар ажилласан.
## Амжилт
1996 онд СТА цол, 1998 онд МУГЖ, 2006 онд Монгол улсын Ардын жүжигчин цол хүртсэн.
## Бүтээсэн Дүрүүд
* Сэмбийн Гончигсумлаа “Үнэн” - Отгон 1980 онд
* М.Кобаль “Чоно ба долоон ишиг” -Эх ямаа 1983 онд
* Пётр Чайковский “Иоланта” 1984 онд
* Жорж Бизе “Кармен” -Кармен 1984 онд
* Дагвын Лувсаншарав “Нүцгэн ноён” Гилийн хатан 1985 онд
* Жузеппе Верди “Риголетто” -Мадалена, Чепрона 1986 онд
* Х.Билэгжаргал “Ламбугайн нулимс” -Хатан, Эх 1986 онд
* Пётр Чайковский “Евгений Онегин” -Ольга 1988 онд
* Жакомо Пуччини “Чио чио сан” -Сузуки, Кейт 1991 онд
* Вольфганг Амадей Моцарт “Увидаст лимбэ” -хоёрдугаар хатан 1993 онд
* Д.Жанчив “Хөх торгон дээл” -Дагина 1994 онд
* Жузеппе Верди “Трубадур” -Азучена 1994 онд
* Цогзолын Нацагдорж “Гэсэр” -Арлангоо 1995 онд
* Билэгийн Дамдинсүрэн “Учиртай гурван толгой” -Хоролмаа 1997 онд
* Б.Ямпилов “Шидэт ваар” -эхнэр 1984 онд
* Дагвын Лувсаншарав “Хар хорум” -Будлан 2002
* Гэсэржавын Пүрэвдорж "Дэлхийн ээжийн төрсөн өдөр"- Намар авхай 2002 онд
* Бямбасүрэнгийн Шарав “Чингис хаан” - Өэлүн ээж

Ангилал:1955 онд төрсөн
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Гарамгай Мэргэн

Улсын Баяр Наадамд 4 удаа түрүүлсэн харваачид олгодог цол.

## Гарамгай Мэргэд
* Аюушийн Цэвээн
* Цэвээний Хүдэрчулуун
Аюушийн Цэвээн

**Аюушийн Цэвээн** (1924 - 2014) нь Үндэсний сурын харваачдаас анхлан Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар цолыг 2014 онд хүртсэн, МУГТ, анхны Гарамгай Мэргэн юм.

## Амжилт
Улсын рекорд амжилтыг 3 удаа шинэчлэн тогтоож байсан. Нийт 324 тэмцээнд оролцож 42 алт, 32 мөнгө, 31 хүрэл медаль авч байжээ.

* Улс Хувьсгалын 52 жилийн ой (1973 он)
* Улс Хувьсгалын 55 жилийн ой (1976 он)
* Улс Хувьсгалын 63 жилийн ой (1984 он)
* Улс Хувьсгалын 67 жилийн ой (1988 он)-н баяр наадмуудад түрүүлсэн.

* Улс Хувьсгалын 53 жилийн ой (1974 он)
* Улс Хувьсгалын 56 жилийн ой (1977 он)
* Улс Хувьсгалын 57 жилийн ой (1978 он)
* Улс Хувьсгалын 58 жилийн ой (1979 он)
* Улс Хувьсгалын 59 жилийн ой (1980 он)
* Улс Хувьсгалын 60 жилийн ой (1981 он)
* Улс Хувьсгалын 61 жилийн ой (1982 он)
* Улс Хувьсгалын 62 жилийн ой (1983 он)
* Улс Хувьсгалын 64 жилийн ой (1985 он)-н баяр наадмуудад үзүүрлэсэн.

Ангилал:Гарамгай Мэргэн
Ангилал:Монголын сур харваач
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1924 онд төрсөн
Ангилал:2014 онд өнгөрсөн
Нямын Жамбаа

**Нямын Жамбаа** - БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Монгол Улсын Ардын Зураач, УГЗ барималчин.

## Намтар
Бага залуудаа хийдэд шавилан сууж бурхны шашны номонд шамдан суралцаж домын дамжаа барьсан чойрын уншлагатай лам болж зураг урлал сонирхон, зураг хуулбарлан зурж, шуумал, бурхан зэргийг дуурайлган урлах аргаар авьяасаа хөгжүүлжээ.
* 1938 онд хар болж лам нарын артельд ажилчнаар орж удирдагч нарын хөрөг зурж байснаа
* 1939 онд Улаанбаатар хотын модны үйлдвэрт орж хээ угалз зурах, будах ажил хийж оройн цагаар зургийн бүлгэмд суралцаж байв.
* 1945 онд дүрслэх урлагийн газар баримлын тасаг нээхэд тэнд шилжин очжээ. 

## Уран бүтээл
* Д.Сүхбаатарын хөшөөний хажуу талын партизанууд Хиагтыг атаклан авч байгаа чимэглэл болон хөшөөг тойрсон арслангуудыг урлажээ.
* Түүх, соёлын дурсгалыг сэргээн засварлах ажилд олон жилийн хөдөлмөрөө зориулж
** Эрдэнэзуу хийд, музейн Гомбо
** түүний дөрвөн нөхөр Лхам, Гонгор, нийт долоон бурхан
** Амарбаясгалан хийдийн Махранз бурхан,
* МИУС-ийн үүдэн дэх Х.Чойбалсан
* Улс төрийн дээд сургуулийн гадаах Д.Сүхбаатар
* Ховд аймагт ард Аюуш, Манхан суманд улсын баатар Ц.Олзвойн хөшөө 
* Дорнод аймгийн Гурванзагал суманд Манлайбаатар Дамдинсүрэнгийн хөшөө
* Өлгий хотод “Доомборчин”, “Казак анчин”
* Улаанбаатарт ”Саальчин”, “Анчин”, “Айраг”, “Сүхбаатарын хөшөө”, “Эмнэг сургагч”, “Ногоочин” зэрэг олон сайхан уран баримлыг бүтээжээ.
* 1980 онд Мэгжид жанрайсиг бурхны эх загвар бүтээжээ.
* 1994 онд 26,4 метр өндөртэй Мэгжид жанрайсиг шүтээнийг бүтээхэд эх загвар гаргаж мөн зөвлөхөөр нь ажиллаж онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд тус бүтээлээрээ 1996 онд "Ардын Зураач" цолоор шагнуулжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын УГЗ /1962-12-07.№206/
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал /1963/ - “Айраг”, “Сүхбаатарын хөшөө”, “Эмнэг сургагч” зэрэг баримлаараа
* Монгол улсын Ардын Зураач /1996-10-23.№207/
* “Алтан гадас” одон,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль болон ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ. 

Ангилал:Монголын уран барималч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монгол улсын ардын зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Бугатын (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1910 онд төрсөн
Ангилал:1998 онд өнгөрсөн
Улсын мэргэн

**Улсын мэргэн** — Улсын наадмын сур харваанд анх түрүүлсэн харваачид олгох цол.

Ангилал:Сур харваа
Даяар дуурсах мэргэн

Улсын наадамд дөрвөн удаа түрүүлсэн харваачид **даяар дуурсах мэргэн** цол олгодог.

Ангилал:Сур харваа
Хишигтийн Даваажаргал

**Хишигтийн Даваажаргал** Улсын наадамд 5 түрүүлсэн Даяар Дуурсах Мэргэн юм.

## Амжилт
* Улс Хувьсгалын 85 жилийн ой (1996 он)
* Улс Хувьсгалын 90 жилийн ой (2001 он)
* Улс Хувьсгалын 92 жилийн ой (2003 он)
* Улс Хувьсгалын 93 жилийн ой (2004 он)
* Улс Хувьсгалын 94 жилийн ой (2005 он)-н наадмуудад түрүүлсэн. 1996, 1999 оны "Шилдэг Эмэгтэй Харваач".

Ангилал:Монголын сур харваач
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Санжаадамбын Сайнцог

**Санжаадамбын Сайнцог** (1947 оны 10-р сарын 5-нд Дорнод аймгийн Баян-Уул суманд төрсөн)- Монгол Улсын Үйлчилгээний Гавьяат Ажилтан, армийн Хурандаа 1985, Монголын сансрын багийн 4 гишүүний нэг.

## Боловсрол
Баян-Уул сумын 10 жилийг төгсөөд, 

1966-1972 онд ЗХУ-ын Москва хотын Куйбышевын нэрэмжит Инженерийн Цэргийн Академийг төгссөн.

## Ажилласан байдал
* 1974 оноос Зэвсэгт хүчний Жанжин Штабын инженерийн хэлтэст ажилласан.
* 1978 оноос ЗХУ-ын Москва хот орчмын Жуковский нэрэмжит сансрын нисгэгч бэлтгэх төвд сурсан.   
* БХЯ-ны 5-р хэлтэст офицероос орлогч дарга хүртэл
* УБХТН-ийн ТЗ-ийн орлогч дарга, дарга
* Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны гишүүн, дэд дарга
* Иргэний Нисэхийн Олон Улсын Буудлын Аюулгүй байдал эрхэлсэн дэд дарга

## Баримт
Сансрын багийн гишүүн http://cyclowiki.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%86%D0%BE%D0%B3, http://astronaut.ru/as_mongl/text/saintsog.htm?reload_coolmenus

## Гавьяа Шагнал
* Монгол улсын Үйлчилгээний Гавьяат Ажилтан /2006-03-16.№62/
* Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон,
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* Цэргийн гавьяаны одон,
* Алтан гадас одон болон бусад медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Хурандаа
Ангилал:Монгол улсын үйлчилгээний гавьяат ажилтан
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Монголын Цэргийн гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1947 онд төрсөн
Ардын Зураачдын жагсаалт

# **ЦЭВЭГЖАВ** Очирын 1965
# **ЯДАМСҮРЭН** Үржингийн 1965
# **НАМХАЙЦЭРЭН** Лувсаншаравын 1973
# **ЦҮЛТЭМ** Ням-Осорын 1974
# **ОДОН** Гэлэгийн 1975
# **АМГАЛАН** Дагдангийн 1975
# **ГАВАА** Лувсангийн 1975
# **СЭНГЭЦОХИО** Адъяагийн 1978
# **ГОМБОСҮРЭН** Балбарын 1981
# **ЖАМБАА** Нямын 1996
# **ГУНГААСҮХ** Чойжилжавын 2005
# **ЧУВААМЭД** Лэгшидийн 2006

!
Ангилал:Одон шагналтны жагсаалт
Ардын Уран Зохиолчдын жагсаалт

# **ДАМДИНСҮРЭН** Цэндийн 1986
# **ЭРДЭНЭ** Сэнгийн 1994
# **ПҮРЭВДОРЖ** Дэндэвийн 1996
# **ДАШДООРОВ** Сормууниршийн 1997
# **СҮРЭНЖАВ** Шаравын 1999
# **ЛХАГВАСҮРЭН** Бавуугийн 2003
# **ГАЛСАН** Тангадын 2005
# **БАДАРЧ** Пунцагийн 2005
# **МАГАУИЯ** Султаниягийн 2006
# **БААСТ** Бөхийн 2008
# **ЦООДОЛ** Дөнгөтийн 2009
# **ТҮДЭВ** Лодонгийн 2011
# **ДОГМИД** Балжирын 2014
# **Дулмаа** Шагдарын 2014
# **НЯМАА** Долгорын 
# **САРУУЛБУЯН** Жүмпэрэлийн 2023
# **ХҮРЭЛБААТАР** Үржингийн 2025

!
Ангилал:Одон шагналтны жагсаалт
Ардын Багш нарын жагсаалт

# **БАТСҮХ** Гунгаажавын /эмэгтэй-газарзүйн багш/ 1981
# **БАДАМСЭД** Хүрлээгийн 1989
# **ЧОЙЖИЛСҮРЭН** Дагвын 1991
# **ДОЛГОРСҮРЭН** Гарамын /жүжигчин/ 1993
# **ОТГОНСҮРЭН** Оролжавын 2001
# **ЦЭВЭЭН** Цэрэнгийн 2001
# **МИЕЭГОМБО** Гомбын 2003
# **ЦЭРЭНДОРЖ** Бавуугийн 2005
# **МААМ** Үнэнбилэгийн 2005
# **АВДАЙ** Чилхаажавын 2006
# **ШАГДАР** Шаравын 2006
# **СЭРЭЭТЭР** Данзандаржаагийн 2006
# **ДАМДИНШАРАВ** Чимидбазарын 2008
# **БАНДИ** Дамдинжавын 2008
# **ТӨМӨР** Далхсүрэнгийн 2009
# **МАГСАР** Солийн 2009
# **ДАМДИН** Цэндийн 2009
# **БАЛЖИННЯМ** Одвогийн 2009
#ЛХАМСҮРЭН Жаргалын /Геолог/
# **МЕКЕЙ** Абишийн 2012
# **ГАНБАТ** Буянгийн 2013
# **БАСХҮҮ** Адуучийн 2014
# **Нямсүрэн** Жамъянгийн 2014
#СОСОРБАРАМ Лувсанчимэдийн /Үндэсний бөх/ 2019
#ЛХААХҮҮ Гончигийн /МУБИС- "Цагаан толгой"/ 2019
#ЛХАГВАСҮРЭН Цэрэнхүүгийн /АУШИХС/ 2021
#ИЧИНХОРЛОО. О /СУИС/ 2021
#ДАШЖАМЦ Далайн /ШУТИС/ 2021
#МЯГМАРЖАВ Гэрэлийн /ҮБХИС/ 2021 
#НЯМЖАВ Жигжидийн /Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын Дэлгэрмөрөн цогцолбор сургууль/ 2021
#НЯМ-ОСОР Намсрайн /Их-Засаг их сургууль/ 2021
#БАДАРЧ Дэндэвийн /ШУТИС-ийн ректор асан/ 2021
#ЖАДАМБА Бадрахын /МУБИС- ийн зөвлөх профессор/ 2021
#ГАНХУЯГ Найдангийн /СУИС-ийн Тэргүүлэх профессор,  УДЭТ-ын Уран сайхны удирдагч/ 2022
#Дулам Сэндэнжавыг/СУИС/
#Өнөрбаян Цэдэвийн/МУБИС/
#Болдбаатар Жигжидийн / ШУА/

!жагсаалт
Ангилал:Одон шагналтны жагсаалт
Цэвээний Хүдэрчулуун

**Цэвээний Хүдэрчулуун** Улсын наадамд 4 түрүүлсэн Гарамгай Мэргэн юм.

## Амжилт
* Улс Хувьсгалын  жилийн ой (19 он)
* Улс Хувьсгалын  жилийн ой (19 он)
* Улс Хувьсгалын 81 жилийн ой (2002 он)
* Улс Хувьсгалын 91 жилийн ой (2012 он)-н баяр наадмуудад түрүүлсэн.

Ангилал:Гарамгай Мэргэн
Ангилал:Монголын сур харваач
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Антолин Алькарас

**Антолин Алькарас Виверос** (; 1982 оны долоодугаар сарын 30-нд Сан Роке Гонсалес хотод төрсөн) — Парагвай-Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Эвертон» болон Парагвайн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.

2010 оны тавдугаар сарын 14-нд «Уиган Атлетикт»тодорхойгүй үнээр элссэн. 2013 оны долоодугаар сарын 9-нд «Эвертонд» хоёр жилээр нэгдсэн.

Алькарас Парагвайн шигшээд 2008 оны арваннэгдүгээр сард анх гараалсан ба 2010 оны ДАШТ-д Италитай хэсэгт тэнцэхэд (1:1) гоолдож байв.

## Амжилт 
 **Уиган Атлетик**
* Английн цомын эзэн: 2012/13

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* Үзүүлэлт - ForaDeJogo 
* Профайл - Zerozero 
* 

Ангилал:Парагвайн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Расинг Авельянеда багийн тоглогч
Ангилал:Бейра-Мар багийн тоглогч
Ангилал:Брюгге багийн тоглогч
Ангилал:Уиган Атлетик багийн тоглогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:Парагвайчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Адъяагийн Сэнгэцохио

**Адъяагийн Сэнгэцохио** (1917 онд төрсөн-1986 онд нас барсан) - Монгол Улсын Ардын Зураач (1978), УГЗ (1965) зураач, Төрийн шагналт юм.

## Намтар 
Ардын зураач А.Сэнгэцохио нь 1917 онд Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын нутаг “Таацын гол”-ын урд талд төрсөн.  

Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын гар үйлдвэрийн артельд 1936-1940 онд мужаан, гуталчин, цутгамалчин, мастер хийж байжээ. 

* 1940-1953 оны хооронд Хилийн ба дотоодын цэргийн дуу бүжгийн чуулгад  байлдагч, бага дарга, тасгийн туслах хийж байв.
* 1953-1956 онд Улсын цагдан сэргийлэх ерөнхий газарт клубын эрхлэгчээр ажиллажээ.
* 1956-1962 онд Улсын төв музейд тайлбарлагч, зураачаар ажиллаж байсан.
* 1962-1978 онд Монголын Урчуудын эвлэлийн хороонд зураачаар ажиллаад насны тэтгэвэрт гарчээ.

1986 онд Улаанбаатар хотод нас барсан юм.  

## Уран бүтээл 
А.Сэнгэцохиогийн “Ард Аюуш”, “Улиастайн цэргийн бослого”, “Сүүлчийн хэрэм”, “Чингүнжав”, “Шинэ төрийн эзэд”, “Монголын төлөөлөгчид В.И.Ленинд бараалхсан нь”, “Түр цагийн хурал” зэрэг түүхэн, “Хар буур”, “Уулзалт” гэхчилэн аж байдлын сэдэвт олон шилдэг бүтээл туурвиж, сийлбэр, оёмол, хатгамал, торгон зургийн эх загварыг зохиожээ. 

А.Сэнгэцохио зураач нь орчин үеийн Монголын дүрслэх урлагт монгол зураг, чимэглэх урлагийн бүтээлүүдээрээ үнэтэй хувь нэмэр оруулсан юм. Түүний ид бүтээн туурвиж байсан 1960, 1970-аад оны монголын дүрслэх урлагийн шинэ чиг хандлага бол орос, европын реалист уран зураг, зөвлөлтийн социалист реализмын үзэл санааг танин мэдэж, онол сургуулийг нь эзэмшсэний үр дүн байв. Тэгэхдээ монголын үндэсний уламжлалт зураг урлалын арга ухааныг дэлхий дахины урлагийн үзэл санаа, уран сайхны нээлт, ололтоор баяжуулах, урлан бүтээх шинэ арга барил, хэрэглэгдэхүүн эзэмших, улмаар монголын гэж ялгарч танигдахуйц өвөрмөц онцлогтой социалист реалист урлагийг хөгжүүлэхийг зорьж байжээ.

Ардын зураач А.Сэнгэцохио тухайн үеийн төр засгийн бодлого шийдвэр, захиас даалгавар, нийгмийн эрэлт хэрэгцээний дагуу уламжлалт монгол зургийн дүрслэн илэрхийлэх арга ухааныг баяжуулан шинэчлэхдээ, өнгө зохицол, дүр дүрслэл, зохиомж, орон зайн илэрхийлэлд өрнөдийн уран зурагт анх боловсрон хөгжсөн реалист хэв шинжит дүр, шугаман алслалтын арга ухааныг нэвтрүүлж, монгол зургийн нэгэн шинэ хэв маяг дэлгэрхэд гол үүрэг гүйцэтгэсэн байна. 

Монгол зургийн аргыг бүтээлчээр баяжуулж, европын сонгодог зурагтай чадварлаг хослуулж чаддаг нь түүний уран бүтээлийн нэг онцлог юм. Түүний зураг алслалттай, өрнөдийн маягийн зохиомжтой, өнгө зохицсон сайхан шийдэлтэй хэмээн үнэлэгддэг билээ.  

### Гэр бүл 
Эхнэр- А.Цэрэнхүү, охин-уран хатгамалч С.Одончимэг

## Гавьяа Шагнал 
* “Алтан гадас” одон
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* МУЭ-ийн нэрэмжит шагнал
* Ардын зураач 

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол улсын ардын зураач
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Нарийнтээлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1917 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
XX зууны манлай

1999 онд Монголын өдөр тутмын "Зууны Мэдээ" сониноос уншигчдын санал асуулгаар шалгаруулсан. “XX зууны манлай”-г 40 номинацаар шалгаруулсан.

### Улс төрийн салбарт
* Шашны зүтгэлтэн - Богд Живзундамба
* Эх оронч - Дамдины Сүхбаатар
* Түүхт хүн - Хорлоогийн Чойбалсан
* Төрийн зүтгэлтэн - Юмжаагийн Цэдэнбал
* Улс төрч - Санжаасүрэнгийн Зориг
* Цэргийн жанжин - Жамъянгийн Лхагвасүрэн

### Шинжлэх ухааны салбарт
* Соён гэгээрүүлэгч - Цэндийн Дамдинсүрэн
* Эрдэмтэн - Бямбын Ринчен
* Экологийн ололт - Аюурын Дулмаа

### Урлагийн салбарт
* Хөгжмийн зохиолч - Лувсанжамбын Мөрдорж
* Яруу найрагч - Бэгзийн Явуухулан
* Зураач - Очирын Цэвэгжав
* Уран барималч - Сономын Чоймбол
* Найруулагч - Дэжидийн Жигжид
* Бүжиг дэглээч - Цэрэндуламын Сэвжид
* Бүжигчин - Юндэндоржийн Оюун
* Циркийн жүжигчин - Бэгзсүрэнгийн Норовсамбуу
* Жүжигчин эрэгтэй - Цагааны Цэгмид
* Жүжигчин эмэгтэй - Түдэвийн Цэвээнжав
* Уртын эрэгтэй дуучин - Жигзавын Дорждагва
* Уртын эмэгтэй дуучин - Намжилын Норовбанзад
* Дуурийн эрэгтэй дуучин - Цэвэгжавын Пүрэвдорж
* Дуурийн эмэгтэй дуучин - Хорлоогийн Уртнасан
* Эстрадын эрэгтэй дуучин - Хурлатын Төмөр
* Эстрадын эмэгтэй дуучин - Батмөнхийн Сарантуяа
* Хамтлаг - Соёл Эрдэнэ

### Бусад салбарт
* Тамирчин - Дугарбаатарын Лхагва
* Монгол бөх - Хорлоогийн Баянмөнх
* Сайн малчин - Доржжанцангийн Мажиг
* Сэтгүүлч - Лодонгийн Түдэв
* Нийтлэлч - Бат-Эрдэнийн Батбаяр
* Гарамгай ачтан - Түндэвийн Шагдарсүрэн
* Сайхан эмэгтэй - Лувсанжамцын Цогзолмаа

### Үйл явдал
* Түүхэн үйл явдал - Ардын хувьсгал - 1921
* Бүтээн байгуулалт - Эрдэнэт үйлдвэр
* Шинэ нээлт - Сансрын Нислэг - 1981

### Урлагийн бүтээл
* Яруу найраг - Миний Нутаг
* Кино - Цогт тайж
* Роман - Тунгалаг тамир
* Дуу - Халуун элгэн нутаг

*
#20
Хорлоогийн Уртнасан

**Хорлоогийн Уртнасан** (1945 оны 3-р сарын 3-нд Улаанбаатар хотод төрсөн-2019 оны 2-р сарын 1-нд нас барсан) - Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, Зууны манлай дуурийн эмэгтэй дуучин.

## Намтар
Эцэг Цэндийн Хорлоо нь Булган аймгийн Бугат сумын харъяат, эх нь Хөдөлмөрийн баатар саалчин  Агваандоржийн Авирмэд нь Төв аймгийн Бүрэн сумын хүн байсан.  

Х.Уртнасан Төв аймгийн Батсүмбэр суманд бага, дунд сургууль төгсөж, 1959-1963 онд УДБЭТ-ын дэргэдэх гоцлол дуучны ангид сурсан. 

1963-1964 онд УДБЭТ-т дуучнаар ажиллаж, Ардын жүжигчин Гонгорын Хайдав багшийнхаа студид Д.Баадайжав, Т.Насанбуян нарын хамт анхны дээд мэргэжил эзэмшсэн 12 дуурийн дуучны нэг болсон.

1963 онд УДБЭТ-д зарлагч, 1964 онд дуучин, 1968-1970 онд ЦДБЭЧ-д дуучин, 1970-1972 онд Болгарын Софи хотын Хөгжмийн дээд сургүулийг дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн. 

Тэрээр 1972-1995 онд УДБЭТ-ын гоцлол дуучнаар 23-хан жил ажиллахдаа Монголын тайзнаа тавигдсан үндэсний болон дэлхийн сонгодог 20 шахам дуурийн гол дүрийг бүтээсэн байна.  

1995 оноос СУИС, ХБК,  Монгол Улсын Консерваторийн тайзны хөдөлгөөн, уран чадварын багш, дуулах ур зүйн багш, зөвлөх багш, Дуулаачийн тэнхимийн эрхлэгчээр ажилласан байна.

1973 онд Берлин хотноо болсон Дэлхийн Залуучууд Оюутны 10-р Их наадмын тэргүүн байр эзэлсэн. Москва хотын Их Театр, Кремлийн ордон, Кишинев, Ташкент, Душанбе, Алма-Ата хотын Дуурийн театр, Болгарын Софи хотын “Ардын театр”, Пелевен, Варна, Стара Загора хотын дуурь бүжгийн театруудад уригдан тоглосон.

## Бүтээсэн дүрүүд
* Ж.Пуччини “Чио чио сан”- Чио Чио Сан 1983 онд
* Б.Дамдинсүрэн “Амарсанаа” -Гэрэлгуа 1970 онд
* А.Бородин “Игорь ван” -Ярославна 1972 онд
* Б.Дамдинсүрэн “Учиртай гурван толгой” -Нансалмаа 1976 онд
* Ж.Верди “Травиата” -Виолеттад 1977 онд
* П.И.Чайковский “Евгений Онегин” -Татьяна 1980 онд
* Ж.Пуччини “Тоска” -Тоска 1981 онд
* А.Даргомыжский “Лусын дагина” -Наташа 1982 онд
* П.И.Чайковский “Иоланта” -Иолантад 1984 онд
* Ж.Верди “Отелло” -Дездемона 1989 онд
* Ж.Пуччини “Турандот” -Турандот 1990 онд зэрэг 20 гаруй дуурийн гол дүрүүдийг бүтээсэн.

## Найруулагчаар
* 1984 онд Б.Ямпилов “Шидэт ваар”,
* 1991 онд Ж.Пуччини “Чио Чио Сан”,
* 2002 онд Д.Лувсаншарав "Хар Хорум" дууриудыг найруулан тавьсан.

## Гавьяа Шагнал
* 1976 он: БНМАУ-ын МУГЖ
* 1981 он: БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин цол хүртсэн. 
* 1984 он: Ж.Верди “Травиата”, Ж.Пуччини “Чио чио Сан”, Ж.Пуччини “Тоска” зэрэг дууриудад гол дүр бүтээсэн тул төрийн шагнал хүртсэн.
* 1999 он: Зууны мэдээ сониноос явуулсан санал асуулгаар "20-р зууны шилдэг эмэгтэй дуурийн дуучин" хүндэтгэлийг хүртсэн.

## Эх сурвалж
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Чойжилжавын Гунгаасүх

**Чойжилжавын Гунгаасүх** - Монгол Улсын Ардын Зураач.

## Намтар 
1965 онд Барилгын техникумын зураг төслийн анги, 1971 онд ОХУ-ын Санкт-Петербург хотын театр, кино, хөгжмийн дээд сургуулийг тайзны зураач мэргэжлээр тус тус төгссөн.

1965 оноос УДБЭТ-д зураач, ерөнхий зураач, зөвлөх зураачаар ажиллаж байна.

Дэлхийн залуучууд оюутны их наадам, ОХУ, Польш, Герман зэрэг улсад болсон Монголын соёлын өдрүүдийн концерт, төрийн олон концертуудад зураачаар ажилласан. angal.

## Гавьяа Шагнал
* 1991 онд Монгол улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн 
* 2005 онд Монгол улсын Ардын Зураач 

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Тайзны зураач
Ангилал:Монгол улсын ардын зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Угтаалцайдамын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Халуун элгэн нутаг

**Халуун элгэн нутаг** - Монгол түмний сэтгэл зүрхэнд хоногшсон мөнхийн бүтээл болсон дуу юм. Дууны үгийг 1960 оны сүүлчээр Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Жамцын Бадраа бичиж, Монгол Улсын Ардын жүжигчин, хөгжмийн зохиолч Цэгмидийн Намсрайжав дууны аяыг нь зохиожээ. Уг дуу 1971 онд БНМАУ-ын Төрийн шагнал хүртсэн байна.

БНМАУ-ын Ардын жүжигчин, дуурийн нэрт дуучин Дэмбэрэлийн Жаргалсайхан анх энэ дууг дуулсан байна.

"Халуун элгэн нутаг" дуу 1962 онд "Түмний нэг" кинонд анх дуулагдаж, түүнээс хойш Төрийн ёслол, баяр наадмаас айл гэрийн хурим найр, хамт олон найз нөхдийн уулзалт, хаана л бол дуулагдан дуурссаар эдүгээ нэгэн жарны туршид ашиглагджээ.

1999 онд "Зууны мэдээ" сониноос явуулсан санал асуулгаар энэ дуу XX зууны манлай дуу болжээ.

Эх орондоо хайртай хүн бүхний зүрх сэтгэлээс уяатай байдаг энэ дуу нь зөвхөн Монголд бус халимаг, буриад, өвөр монголчууд дуулдаг, монгол туургатны сүлд дуу болсон.

2008 оны зун монгол хүн анх удаа Олимпын аварга болсонд баяр хүргэж талбай дээр монголчууд хэдэн мянгуулаа цуглан “Халуун элгэн нутаг”-аа чин сэтглээсээ дуулсан юм.

"Халуун элгэн нутаг" дууны  шүлэг нь гуравхан бадаг буюу 12 мөр, 40 үгтэй юм.

"Халуун элгэн нутаг" дууны шүлгийг дахин анзаарч уншвал; цэцгийн шим (амтлах), мөрөн гол дуулах (сонсох), салхи сэвших (үнэрлэх), хацар нүүрийг үнсэх (мэдрэх хүрэлцэх), мөнгөн  сарьдаг мишээх (харах) бөгөөд эх нутгаа харж, хүрэлцэж, сонсож, амталж, үнэрлэж, хүртэхүйн таван эрхтнээрээ таашаан буйг энэ богинохон шүлэгт багтаан үгээр сийлбэрлэсэн юм. Зохиогч дуундаа хаврыг айлчлуулан байгаа нь энэхүү энх улирлаар төлөөлүүлэн айсуй баяр баясгалан, хөгжил хөдөлгөөн, сайн сайхан ирээдүйг урин дуудаж эргэх дөрвөн цагийн жам ёсыг бэлгэдсэн гэлтэй.

## Үг

Элэг зүрхнээс уяатай
Энхрий Монгол нутаг минь
Эцэг эхээс заяатай
Эрдэнийн алтан өлгий минь
  Цэцгийн шимийг тэтгэсэн
  Цэнгэлийн хавар айлчлахад
  Мөрөн голууд дуугаа дуулж
  Мөнх сарьдаг нь мишээдэг ээ
Сэрүүн салхи сэвшүүлэн
Хацар нүүрийг илбэн байж
Сэтгэл дотрыг ариулсан
Халуун элгэн нутаг минь

## Хөшөө
Эл дуунд зориулсан хөшөөг иргэдийн хүсэлтээр 1999 онд Д.Батдоржийн эх загвараар бүтээж Улаанбаатар хотын төвд Энхтайваны өргөн чөлөөнд, Гадаад харилцааны яамны баруун талд байрлуулсан. Монгол орны газрын дүрстэй төстэй хэлбэрийн хавтгай чулуун дээр дууны нэг бадгийн үг, ноттой нь хамт сийлсэн байдаг. Хөшөө нь Сүхбаатар дүүргийн 1-р хорооны нутагт, Сүхбаатар дүүргийн хамгаалалтад байдаг.

!
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Монголын үндэсний бэлгэ тэмдэг
Ангилал:Монголын хөгжим
Ангилал:Ардын дуу
Ангилал:Улс төрийн дуу
Ангилал:1962 оны дуу
Цэрэндуламын Сэвжид

**Цэрэндуламын Сэвжид** (1916 онд Дорноговь аймгийн Хатанбулаг суманд төрсөн- 1984 оны 7-р сарын 23-нд нас барсан) БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин, Төрийн шагналт, XX зууны манлай бүжиг дэглээч.

## Намтар
Бага насандаа Дорноговь аймгийн Толийн хийдэд шавилан сууж, хийдийн цамын хоёр азарын нэгэнд гарч цамнадаг байжээ.  

1936-1939 онд аймгийн клубт галчаар ажиллаж байхдаа сайн дурын уран сайханд татагдан, ганц нэг ший жүжгийн туслах дүрд тоглохын зэрэгцээ улаан гэрийн ухуулгаар явах болсон байна.

1939 онд цэрэгт татагдан хотод ирээд цэргийн театрт шалгуулан жүжигчин болжээ. Энд гуулин хөгжим тоглож, мөн “Харц Дамдин, хатан Долгор”, “Өргөмөл Сувд” зэрэг жүжигт тоглож, 1941 онд цэргийн дуу бүжгийн чуулга зохион байгуулагдахад бүжигчин болжээ. Хамгийн түрүүнд “Гопак”, орос бүжиг сурч байсан гэдэг. 1946 онд улсын хөгжимт драмын театрт томилогдон ирж, бүжиг ангийн даргаар ажилласан нь түүний уран бүтээлийн их замыг нээжээ. 

## Ажилласан байдал
 1936-1939 онд Дорноговь аймгийн клубт жүжигчин,
 1939-1946 онд цэргийн театр, ансамблийн бүжигчин,
 1946-1959 онд Улсын төв театрт, Ховд, Баян-Өлгий аймгийн театрт бүжигчин, бүжгийн багш,
 1959 оноос хойш нас бартлаа УАДБЧ-д /Одоогийн Үндэсний Урлагийн Их театрт/ бүжиг дэглэгчээр ажилласан.

## Бүтээлүүд
Үндэсний бүжгийн урлагийг хөгжүүлэх хэрэгт 50 шахам жилийн хүч хөдөлмөр, авьяас билгээ зориулж “Мандухай цэцэн хатан”, “Шарай голын гурван хаан”, “Учиртай гурван толгой” зэрэг 10 гаруй дуурь, хөгжимт драмын жүжгийн бүжиг,  “Партизан”, “Хүүхэлдэй”, “Адуучин”, “Хатад”, “Хөдөө нутгийн залуус”, “Эрдэнэт”, “Ээрүүлт” зэрэг 200 шахам бүжиг дэглэж, төв, орон нутгийн театр, чуулга, соёлын ордны урын санг баяжуулжээ. “Гөөлөө”, “Саальчин”, “Агсал-цацал” ялангуяа "Жалам хар" бүжиг нь ДЗО-ны их наадмын шагнал хүртсэн байна.

Ц.Сэвжидийн уран бүтээлийн бас нэг гайхамшиг бол дуут бүжгээр дэглэлтээ зонхилж бүтээдэг онцлогтой. Халх Монголын эртний уламжлалт хэв шинжээс үүдэн гарсан ардын аман аялгуут бүжгийг сэргээн шинжин жишиж өөрийн уран бүтээлдээ шинэлэг дэг зохиомжоор урлан дэглэдэг ухааныг нь гайхмаар. Түүний бүжгийн сэдэв бүр нь ямар нэг ул үндэстэй, баримтлах язгуур суурьтай, түүхэн улбаа, амьдралын амьд дүр бүхэн шингэсэн байдаг. 

## Гавьяа шагнал, дурсгал
“Монгол бүжгийн чуулга”, “Ээрүүлт”, “Халх бүжиг”-ээрээ төрийн шагнал хүртжээ. Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Цэргийн болон Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ц.Сэвжид нь 1961 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолоор, 1975 онд Төрийн шагналаар, 1980 онд Ардын жүжигчин цолоор шагнагдсан юм. 

1996 онд УАДБЧ-ын бүжиг ангийг Ц.Сэвжидийн нэрэмжит болгосон бөгөөд 2008 онд Монгол улсын Засгийн газрын тогтоолоор Дорноговь аймгийн Хүүхдийн ордныг түүний нэрэмжит болгосон байна. 

Хүү С.Сүхбаатар нь Төрийн шагналт, бүжиг дэглэгч.

Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Очиржанцангийн Ганбаатар

**Очиржанцангийн Ганбаатар** Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, балетын жүжигчин.

1956-1962 онд Ташкентийн СБС-д суралцаж төгссөн. Тэрээр 1962 оноос УДБЭТ-т ажилласан ба балетын анхны гоцлол бүжигчдийн нэг юм. Балетын дасгалжуулагч багш.
1969 онд УГЖ, 1976 онд Ардын Жүжигчин цол хүртжээ.

## Бүтээсэн дүрүүд
* Н.Римский-Корсаков “Шехерезада” Цэргийн толгойлогч 1963 онд
* П.И.Чайковский “Франческа да Римини” Паоло 1964 онд
* А.Зарина “Чиполлино” Банана 1965 онд
* С.Гончигсумлаа “Хошуу наадам” Хайдар 1965 онд
* Ц.Пуни “Эсмеральда” Актеон 1967 онд
* Б.Дамдинсүрэн “Нуурын домог” Данзан 1968 онд
* С.Гончигсумлаа “Найз залуус” Насан 1970 онд
* Б.Асафьев “Парисын дөл” Филипп 1971 онд
* Л.Минкус “Дон Кихот” Базиль 1971 онд
* А.Бородин “Игорь ван” 1972 онд
* С.Гончигсумлаа “Ганхуяг” Ганхуяг 1972 онд
* С.Прокофьев “Золушка” Хааны хүү 1972 онд
* Э.Чойдог “Хөгжмийн эгшиг” 1973 онд
* П.И.Чайковский “Хунт нуур” 1975 онд
* Э.Чойдог “Шарилжин дундах цэцэг” Галт 1975 онд
* Б.Асафьев “Бахчисарайн оргилолт бупаг” Нураль 1976 онд
* Л.Делиб “Цэнхэр нүдэн бүсгүй” Франц дүрд 1976 онд
* Испани бүжгийн цоморлиг 1977 онд
* Э.Чойдог “Мөнгөн залаа” 1979 онд
* З.Хангал “Эрдэнэсийн уулс” 1981 онд

Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Очирын Дашдэлэг

**Очирын Дашдэлэг** БНМАУ-ын Ардын жүжигчин, хөгжимчин.

## Намтар
***Очирын Дашдэлэг*** *1896 онд төржээ. Тэрээр одоогийн Сэлэнгэ аймгийн төвөөс зүүн тийш орших Алтанбулагийн ойролцоо, “Улаан бургас” хэмээх газар ядуу ард Очирын гэр бүлд мэндэлжээ. Түүний ээж Баяр дуу хууранд дуртай нэгэн байсан учир О.Дашдэлэг 7 настайгаасаа эхлэн ээжийнхээ авч өгсөн бага гарын шанз хөгжмөөр тоглож сурчээ. 1920 оны үед Дашдэлэг Нийслэл хүрээнд ирж суурьшсан ба энэ үед тэр шанз, ёочин, хуучир, лимбэ хөгжим тоглодог болсон байлаа. Удалгүй тэрээр Хүрээний хөгжимчидтэй танилцаж, хамтран хөгжимдөх болжээ. Тэр бол Д.Ишдулам, Б.Алтангэрэл, С.Түвдэн, Д.Түдэв нарын зэрэг манай алдартай хөгжимчид байсан юм. О.Дашдэлэг ардын хувьсгалын анхны жилүүдээс эхлэн шинэ засаг төрийн суртал ухуулгын ажилд идэвхийлэн оролцохдоо дуулж, хөгжимдөж авьяас билгээ хөгжүүлж байв. Ардын дуу, хөгжмөөр голчлон хөгжимдөж, дуулж сурсан тэрээр цаг үеийн шаардлагаар бусдад зааж сургах ажлыг мөн эхлүүлсэн байна. 1930-д онд Улсын төв театр байгуулагдахад О.Дашдэлэг хөгжимчнөөр ажиллав. Тэр 1930-1940-д оны үед Б.Ефремов, Берлин-Печникова, Б.Смирнов нарын зэрэг орос багш нараар ноот заалгасан нь түүний уран бүтээлийн замналд шинэ үеийг нээж өгсөн байна. О.Дашдэлэг нь 50 гаруй жил шинэ цагийн монголын хөгжмийн урлагийн тайзнаа амьдрахдаа олондоо алдартай шавь нарыг төрүүлж байсан юм. С.Гончигсумлаа, Б.Дамдинсүрэн, Г.Жамьян, Базаррагчаа, Мядагбадам, Ж.Чулуун, Дашдулам гээд түүний шавь нар монголынхоо хөгжмийн урлагийг хүний дайтай авч явж, дэлхийд сурталчилж байсан гавьяатай билээ. БНМАУ-ын Ардын жүжигчин цолыг 1948 онд хүртжээ.  *

## Алдартнуудын Багш
1930 онд Улсын Төв театр байгуулагдахад тэрээр хөгжимчнөөр орж, Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдээр нот заалгаж манай урлагийн тайзнаа 50-иад жил хөгжимдөхдөө олон арван шавь нарыг төрүүлсэн гавьяатан билээ. Түүний шавь нар Б.Дамдинсүрэн, Г.Жамъян, С.Гончигсумлаа, С.Базаррагчаа, С.Мядагбадам, Ж.Чулуун, Ц.Дашдулам зэрэг алдар цуутнууд.

## Гавьяа Шагнал
О.Дашдэлэгийн гавъяа зүтгэлийг өндрөөр үнэлж
* 1935 онд БНМАУ-ын анхны Алдарт гавъяат хөгжимчин /1935-07-28.№05/,
* 1948 онд БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин цолоор шагнажээ.

Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1896 онд төрсөн
Ангилал:1977 онд өнгөрсөн
Балжиннямын Жамъяндагва

**Балжиннямын Жамъяндагва** - Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин, Хөгжмийн театрыг үндэслэгчдийн нэг, Ерөнхий балетмейстер.

## Намтар
1948-1954 онд офицерийн сургууль, 1962 онд ОХУ-ын Москва хотын А.В.Луначарскийн нэрэмжит ТУДС-ийг хөгжмийн театрын найруулагч, балетмейстер мэргэжлээр төгссөн.

УДБЭТ-т 2001 оноос 2013 оны 2 сарыг дуустал уран сайхны удирдагчаар, 1963 оноос ерөнхий балетмейстрээр тасралтгүй ажиллаж байв.

## Гавьяа Шагнал
* П.И.Чайковский “Хунт нуур”, Ж.Чулуун “Уран Хас”, Э.Чойдог “Мөнгөн залаа” балетыг дэглэн найруулсны учир 1980 онд Төрийн шагнал
* 1973 онд БНМАУ-ын УГЗ
* 2003 онд Ардын Жүжигчин
* 2008 онд Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн.
УДБЭТ-ыг үндэслэгчдийн нэг, Монгол улсад сонгодог бүжгийн урлагийг хөгжүүлэх, дэлхий дахинаа сурталчлахад онцгой гавьяа байгуулсан уран бүтээлч юм.

## Ажилласан бүтээлүүд
* Римский Корсаков “Щехерезада” /1963/,
* Э.Чойдог “Шарилжин дундах цэцэг” /1964/,
* С.Гончигсумлаа “Хошуу наадам” /1965/,
* Лео Делиб “Копеллия” /1966/,
* Ц.Пуни “Эсмеральда” /1967/,
* Б.Дамдинсүрэн “Нуурын домог” /1968/,
* Э.Чойдог “Мөнхийн нөхөрлөл” /1968/,
* С.Гончигсумлаа “Найз залуус” /1970/,
* Л.Минкус “Дон Кихот” /1971,2002/,
* Б.Дамдинсүрэн, Ц.Намсрайжав “Анчин ба согоо” /1973/,
* Ж.Чулуун “Уран Хас” /1973,2002/,
* Э.Чойдог “Хөгжмийн эгшиг” /1973/,
* И.Морозов “Ай болит доктор” /1975/,
* П.И.Чайковский “Хунт нуур” /1975/,
* Сонгодог бүжгийн цоморлиг /1978/,
* “Мөнгөн залаа” /1979/,
* З.Хангал “Эрдэнэсийн уулс” /1981/,
* А.Хачатурян“Спартак” /1984/,
* Д.Шостакович “Энхийн тойрог” /1986/,
* Ж.Мэнд-Амар “Үйлийн гурван толгой” /1987/,
* В.Боролдой “Малчдын дуулал” /1988/,
* Х.Билэгжаргал “Бөртэ чоно” /1990/,
* Э.Чойдог “Чойжид дагина” /2005/ зэрэг 32 балетыг тайзнаа тавьж, хореограф, балетмейстерээр ажиллажээ.

Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Ангилал:Тэлмэний хүн
Ангилал:Монголын найруулагч
Ангилал:Монголын удирдаач
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Cloud News

**Cloud News** (монгол утга нь **Үүлэн Зардас**) нь компьютерын программын тусламжтайгаар цахим мэдээллийн эх сурвалжуудаас цуглуулсан мэдээг ангилан боловсруулж, товч агуулгаар хүргэдэг мэдээллийн цогц сан юм.

2014 оны 10-р сард бета хувилбар гарсан.

## Дэлгэрэнгүй
Ойролцоогоор 20 орчим мэдээллийн эх сурвалжаас 1 өдөрт 1000 орчим мэдээлэл цуглардаг бөгөөд тэдгээрээс 300 орчим мэдээлэл давхацдаг байна. Хүн өдөрт 700 орчим мэдээллийг уншиж боловсруулна гэдэг төвөгтэй тул тэдгээр мэдээллийг ангилж (бизнес, спорт, гэх мэт) эх сурвалжуудад хамгийн олон удаа дурдагдсан мэдээ бүрийг онцлох мэдээгээр сонгох байдлаар уншигчдын мэдээлэл олж авах цагийг хэмнэж өгдөг.

Мэдээллийг үндсэн 7 бүлэгт ангилдаг: Монголд (Монголд өрнөж буй улс төр, нийгмийн үйл явдал), Бизнес, Технологи (Шинжлэх ухаан, Технологи), Чөлөөт цаг (Урлаг, соёл, амралт, чөлөөт цаг, сонин хачин, шар мэдээ), Спорт, Эрүүл мэнд, Дэлхий дахинд (Дэлхий дахинд өрнөж буй улс төр, нийгмийн мэдээ).

Ижил бүлэгт хамаарагдах мэдээллүүдийн агуулгыг хооронд нь харьцуулж, ойролцоо агуулгатай мэдээллүүдийн анхдагч буюу эхэлж нийтлэгдсэн мэдээллийг сонгох байдлаар алгоритмчлагдсан.

## Мэдээллийн эх сурвалжууд
Монголын цахим мэдээллийн эх сурвалжуудаас мэдээллээ цуглуулж түгээхдээ аливаа мэдээний эхний өгүүлбэрээс бусад дэлгэрэнгүй мэдээллийг тухайн эх сурвалж руу орж уншихаар бүтээгдсэн.

Түүнчлэн мэдээллээ сонгохдоо тодорхой шалгуурыг баримталдаг бөгөөд зар, сурталчилгаа болон хэт цөөн үгтэй буюу уншваргүй видео, аудио, зурган мэдээллийг нийтэлдэггүй.
## Онцлог давуу талууд
Мэдээг 1-5 минутын хоцролттойгоор компьютерын алгоритм ашиглан авч боловсруулалт хийн нийтэлдэг тул ижил мэдээг давхцуулан уншихгүй.

Цаг агаарын 16 хоногийн урьдчилсан мэдээ, валютын ханш болон бусад статистик мэдээллийг авна.

Онцлох, эрэлттэй, шилмэл гэх мэт ангиллын мэдээллийг олон эх сурвалжийн мэдээнд үндэслэн программаар боловсруулдаг тул илүү үнэн бодит байх болно.

## Гадаад холбоос
* 

Ангилал:Программын сан
Нери Кастильо

**Нери Альберто Кастильо Конфалоньери** (; 1984 оны зургадугаар сарын 13-нд Сан-Луис-Потоси хотод төрсөн) — Мексикийн хөлбөмбөгчин.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* 
* 
*  
* 

Ангилал:Мексикийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Олимпиакос багийн тоглогч
Ангилал:Шахтёр Донецк багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Днипро багийн тоглогч
Ангилал:Чикаго Файр багийн тоглогч
Ангилал:Арис Салоники багийн тоглогч
Ангилал:Пачука багийн тоглогч
Ангилал:Леон багийн тоглогч
Ангилал:Райо Вальекано багийн тоглогч
Ангилал:Грекийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Мексикчүүд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Доржийн Цэрэндулам

**Доржийн Цэрэндулам** БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин 1966.

Хоршооны түр сургуулийг 1929 онд төгсөөд “Өндөр хоршоо” хэмээн нэглэгдсэн Улсын их дэлгүүрт худалдагчаар ажиллангаа урлаг, уран сайхны ажилд оролцож, улмаар 1930 онд Улсын төв театрын жүжигчин болж, 1980 он хүртэл 50 жил ажиллахдаа Д.Намдагийн “Шарай голын гурван хаан”-ы Цогтаяа, “Амь ба амьдралын үнэ”-ийн Думаа, Б.Бааст, Ц.Цэдэнжав нарын “Мандухай цэцэн хатан”-ы Мандухай, Ч.Ойдовын “Далан худалч”-ийн Пагма, Лопе де Вегагийн “Хонины булаг”-ийн Лауренся, В.Шекспирийн “Отелло”-гийн Эмиля, Ч.Чимидийн “Арын албаныхан”-ы Буниа гэхчилэн тайзны 300-гаад дүр бүтээж, “Сүхбаатар”-ын эх дагина, “Морьтой ч болоосой”-гийн бригадын дарга, саальчин зэрэг 10 гаруй киноны гол болон туслах дүрд чадварлаг тогложээ. Орчин үеийн Монголын театрыг үндэслэгчдийн нэг энэ эмэгтэй жүжиглээд зогсохгүй “Дамар”, “Орон дороос Мядаг”, “Комисс ирлээ” зэрэг жижиг хэлбэрийн шог зохиол бичих, урлагийн сургуульд багшлах зэргээр тайзны бүтээлийн санг арвижуулж, урлагийн боловсон хүчнийг сургаж хүмүүжүүлэхэд олон жилийн хүч зүтгэлээ зориулсан байна. Ардын Их хурлын депутатаар сонгогдож байжээ. Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгор хоёр удаа, “Алтан гадас” одон, “Бид ялав” медаль, Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Лүнгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1910 онд төрсөн
Ангилал:1999 онд өнгөрсөн
Жамбын Данзан

**Жамбын Данзан** нь (1909 онд төрж, 1988 онд нас барсан) БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин хүн.  Олноо “**Алиа Данзан**” нэрээр алдаршсан юм.

## Намтар 
Ж.Данзан нь 1928-1940 онд Улаанбаатар хотын нэгдүгээр хорооны захиргаанд галч, зарлага, Монгол тээх, Дотоод явдлын яам, Хязгаарын цэргийн газарт жолоочоор ажиллажээ. 

1932 онд баруун дөрвөн аймагт гарсан эсэргүү хөдөлгөөнийг дарахад, 1939 онд Халхын голын байлдаанд оролцсон ахмад дайчин хүн байлаа. Иргэний болон цэргийн байгууллагад ажиллаж асан үеэс алиа хошин авьяас нь тодорч олноос “**Марзан шовгор**” нэр олсон билээ. 

Ж.Данзан нь 1940 онд циркийн түр сургуульд суралцаад Улсын цирк байгуулагдахад анхны жүжигчнээр орж 40 гаруй жилийн хөдөлмөрөө циркийн урлагт зориулсан байна. Монголын циркийн урлагт алиалагчийн төрлийг үүсгэн бий болгож олон арван шог гараа, үзэгдэл, пантомимо (үггүй жүжиг) зохиож, оролцон тоглож, үзэгчдэд өндөр үнэлэгдэн “Алиа Данзан” алдар хүртсэн байна. 

## Уран бүтээл 
Ж.Данзан нь олон арван жүжиг, шог гараа, тоглолтын зохиолыг бичсэн зохиолч хүн байжээ. Түүний уран бүтээлээс дурдвал: 

* “Зуны шөнийн зүүд” циркчилсэн жүжиг
* “Бүтэлгүй дарга” циркчилсэн жүжиг
* “. . .  . дарга” циркчилсэн жүжиг, 
* “Толь” нэг бүлэгт жүжиг
* “Удган мод” нэг бүлэгт жүжиг
* “Аав хүү хоёр” хошин шог гараа 

“Дурдатгал ба зохиолууд” хэмээх ном нь Улаанбаатарт 1988 онд хэвлэгдсэн байна. 

## Гавьяа шагнал 
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* “Алтан гадас” одон
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* “Бид ялав” медаль
* Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медаль
* Засгийн газрын Хүндэт жуух бичиг
* 1966 онд Ардын жүжигчин

Ангилал:Монголын циркчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1909 онд төрсөн
Ангилал:1988 онд өнгөрсөн
Доктор Стренжлав

**Доктор Стрэнжлав** (*Doctor Strangelove*, орчуулбал Доктор Хачиндурлал) нь 1964 оны кино. Гол дүрийг алдарт жүжигчин Петр Селлерс бүтээжээ. Энэ киноны оргил хэсэгт Оросын нутаг дээр хаяж буй цөмийн бөмбөгөн дээр нэгэн Америк ковбой мордон хашгирдаг хэсэг нь домог болон үлджээ.

Ямартай ч энэхүү кино нь улс төрийн хар комедийн төгс төгөлдөрт ойртсон хэлбэрүүдийн нэг бөгөөд Стэнли Кубрикийн сод туурвилын нэг билээ.
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:1964 оны кино
Зундуйн Цэндээхүү

**Зундуйн Цэндээхүү** (1905 онд өнөөгийн Төв аймгийн Алтанбулаг суманд төрсөн-1980 оны 7-р сарын 23-нд нас барсан)- БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин (1955 он).

Нийслэл хүрээний ярганы газарт мах зөөгч, Дотоодыг хамгаалах газарт зарлага зэрэг ажил хийж байгаад 1931 онд Ардыг гэгээрүүлэх яамнаас гаргасан авьяаслаг залуучуудыг театрт авах тухай зарлалын мөрөөр орж урлаг, уран сайхны ажилд амьдралынхаа 50 шахам жилийг зориулах гараагаа эхэлжээ. 

Тэрээр Төв театр, дараа нь Хүүхдийн театрт ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарчээ. Мөн Ажилчны театр, Улсын эстрад концертын товчоог байгуулан, уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байсан. Түүнчлэн бэсрэг жүжгийн театр байгуулж, орон нутгаар аялан тоглуулж байжээ.

“Говийн хүүхэн Гүндэгмаа” жүжгийн бэр гуйгчаас эхлээд “Харанхуй засаг”, “Халхын баатар”, “Шинэ зам”, “Өөрийн замаар”, “Хонины булаг”, “Байцаагч түшмэл”, “Кремлийн цаг”, “Отелло” зэрэг үндэсний болон сонгодог хийгээд Орос, Зөвлөлтийн зохиолчдын олон жүжиг, “Гонгор баатар” киноны сумангийн даргаас эхлээд “Цогт тайж”, “Сэрэлт”, “Ардын элч”, “Өглөө”, “Тэмцэл” зэрэг кинонд тоглож үзэгчдийн сэтгэлд шингэсэн дүрүүд бүтээсэн байна. УАДБЧ, Баян-Өлгий, Дорнод аймгийн театрыг байгуулах, урын санг нь баяжуулах, залуу жүжигчдийг ажил мэргэжилд нь сургаж дадлагажуулахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан байна. “Алтан гадас” одон, медалиудаар шагнагджээ.

Тэрээр 1945 онд БНМАУ-ын Гавъяат жүжигчин, 1955 онд Ардын жүжигчин цол хүртжээ.

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Алтанбулагийн (Төв) хүн
Ангилал:Баян-Өлгийнхөн
Ангилал:Дорнодынхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1905 онд төрсөн
Ангилал:1980 онд өнгөрсөн
Цогийн Дашдулам

**Цогийн Дашдулам** - Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, БНМАУ-ын Төрийн шагналт хөгжимчин.

## Намтар
Манай улсын шилдэг гурван шударга хөгжимчний нэг. Энэ хүн 10 настайдаа алдарт хөгжимчин О.Дашдэлэгт шавь орж шанз хөгжим заалгаж хоёр жилийн дараа 1938 онд "Бөмбөгөр ногоон" хэмээх Улсын төв театрт хөгжимчин болжээ. С.Гончигсумлаагийн "Рапсоди", Л.Мөрдоржийн "Унаган жороо", Д.Бадарчийн "Ардын дууны найруулга", В.А.Моцартын "Рондо", А.Хачатуряны "Охидын бүжиг", Ж.Бизегийн "Кармен" дуурийн оршил зэрэг үндэсний болон дэлхийн сонгодог зохиолчдын бүтээлүүдийг шударга хөгжмөөр яруу сайхан хөгжимдөж олон түмэндээ хүргэсэн юм.

1960 оноос ХБДС-д шанз хөгжмийн багшаар ажиллаж олон арван шилдэг хөгжимчдийг сургаж хүмүүжүүлсэн байна. Шударга хөгжмийн сургалтын дэг сургуулийг бий болгож  "Шударгаар хөгжимдөх ардын арга барил", "Шударга хөгжимд суралцах бичиг" ном туурвин хэвлүүлжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1961-07-03.№151/
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал /1966/ - үндэсний болон дэлхийн сонгодог хөгжмийн бүтээлийг гарамгай хөгжимдөж нэгдсэн концертод амжилттай оролцсон учир Г.Жамъян, Ж.Чулуун нарын хамт.
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /2008/
* Сүхбаатарын одон болон бусад одон медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын хөгжимчин
Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1926 онд төрсөн
Клеман Шантом

**Клеман Шантом** (; 1987 оны есдүгээр сарын 11-нд Санс хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Пари Сен Жермен» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.

1999—2006 онд «Пари Сен Жермений» академид бэлтгэгдсэн.
 
## Амжилт 
* Францын цомын эзэн: 2006, 2010
* Францын лигийн цомын эзэн: 2008
* Францын аварга: 2013
* Францын супер цомын эзэн: 2014

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - ПСЖ

Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Тулуз багийн тоглогч
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Кевин Томсон

**Кевин Томсон** (; 1984 оны аравдугаар сарын 14-нд Эдинбург хотод төрсөн) — Шотландын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Данди» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.

Замналдаа 2 сая фунтээр үнэлэгдсэн Томсон Английн «Мидлсбро» багт 2010—2013 онд тоглоод 2009, 2010 онд аваргалсан Шотландын лигтээ эргэн ирж, «Дандид» нэгдсэн дороо ахлагчаар дэвшсэн байна.

## Амжилт 
* Шотландын аварга: 2008/2009, 2009/2010
* Шотландын цомын эзэн: 2007/2008
* Шотландын лигийн цомын эзэн: 2007/2008, 2009/2010
* УЕФА цомын эзэн: 2007/2008

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* 
* 
* Профайл  - *Scottishfa.co.uk*

Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Данди багийн тоглогч
Ангилал:Хайберниан багийн тоглогч
Ангилал:Рейнжерс багийн тоглогч
Ангилал:Мидлсбро багийн тоглогч
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:1984 онд төрсөн