open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Емельян Пугачёв

**Емельян Пугачёв** (орос. *Емелья́н Ива́нович Пугачёв,* 1742 онд Хаант Оросын Воронеж мужид төрж, 1775 оны 1-р сарын 21-нд Москва хотод цаазлуулж нас барсан) — Оросын доны казак, Пугачёвын бослого буюу Хаант Орос дахь "1773-1775 оны Тариачдын дайн"-ы удирдагч. 

Емельян бол Доны казак Иван Михайлович Пугачёв, түүний эхнэр Анна Михайловна нарын отгон хүү байв. Пугачёвын гэр бүл Зимовей сууринд удаан хугацаагаар амьдарч байсан бөгөөд овог нь Емельяны эцгийн өвөө Михаил Пугачийн хочоос өвлөгдсөн гэдэг. Том хүү Дементий цэргийн алба хаахаар гэр бүлээсээ эрт явсан. Түүний эгч нар болох Ульяна, Федося нар гэрлэсний дараа гэрээсээ мөн явжээ. 

Тэрээр гэрлээд удалгүй цэрэгт явж "1756-1763 оны Долоон жилийн дайн"-д оролцож, граф З.Г.Чернышевын дивизийн бүрэлдэхүүнд алба хааж байжээ. Донын дэглэмийн хээрийн атаман, хурандаа Илья Денисов Пугачёвыг цэргээр авчээ. Емельян Пруссад гурван жил алба хааж байхдаа Торун, Познань, Кобылинд очиж, хэд хэдэн тулалдаанд оролцож, азаар ямар ч гэмтэл бэртлээс зайлсхийж чаджээ.

Оросын III Пётр хаан нас барсны дараа цэргүүд Орос руу буцаж ирэв. 1763-1767 онуудад Пугачёв төрсөн сууриндаа алба хааж байх үед 1764 онд хүү Трофим, 1768 онд охин Аграфена нар төрсөн бөгөөд дараа нь Польш руу алба хаахаар илгээгджээ. 1772 онд өвчний улмаас Дон руу буцаж очоод Оросын эзэнт гүрний өргөн уудам нутгаар тэнүүчилжээ. Түүнийг хэд хэдэн удаа баривчилсан ч тэр болгонд зугтаж чадсан. Ийнхүү 1773 онд Казанийн шоронгоос оргож Яик голд хүрч, алуурчдынхаа гараас мултарч, амьд үлдсэн гэж өөрийгөө нас барсан эзэн хаан Петр Федорович хэмээн зарлав. Ийнхүү Емельян Пугачёвын намтарт нэгэн шинэ бүлэг эхэлжээ. Есдүгээр сард хуурамч эзэн хааны нэрэмжит тунхагийг Яик голын эрэг дээр амьдардаг казакуудын дунд уншиж, ард түмний бослого эхэлснийг зарлав. Босогчдын гол цөм нь хуучин итгэгч казакууд байсан бөгөөд хожим нь Башкирууд, Уралын ажилчид, тариачдын ангиуд нэгдсэн бөгөөд хожим нь Емельян Пугачёвын армийн дийлэнх хэсгийг бүрдүүлжээ.

Үүний дараа босогчдын хүчнүүд Уралын нуруунаас Ижил мөрөн хүртэлх өргөн уудам нутаг дэвсгэрт тулалдаж эхлэв. Оренбургийг бүсэлсэн ч ялагдал хүлээсний дараа Пугачёв Урал руу ухарчээ. Уралаас Емельян цэргүүдээ Ижил мөрөн рүү чиглүүлж, Казань хотыг эзлэн авч шатааж, тэнд амьдарч байсан бүх эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхдүүдийг хэрцгийгээр хөнөөсөн.

Пугачёвын бослого гэнэт өргөн цар хүрээтэй болсны улмаас хатан хаан II Екатерина туркуудтай энхийн хэлэлцээг хийж, Александр Суворовын удирдлага дор суллагдсан цэргүүдийг Ижил мөрөн рүү шилжүүлэхээс өөр аргагүй болжээ. 1774 онд босогчдыг Царицын орчимд засгийн цэргүүд бут цохиж, 9-р сард Пугачёвыг хуучин нөхөд нь эрх баригчдад шилжүүлэн өгчээ. Төмөр торонд Москвад хүргэгдсэн Пугачёвыг мөрдөн байцаах комисс 1775 оны 1-р сарын 10-нд цаазаар авах ял оноож, Болотная талбайд хэд хэдэн нөхдийнх нь хамт толгойг нь авч хороожээ.

Ангилал:Оросууд
Ангилал:1742 онд төрсөн
Ангилал:1775 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Казакууд
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний улс төрч
Паул фон Хинденбург

**Паул фон Хинденбург** () нь Германы түүхэнд чухал байр суурь эзэлдэг цэргийн жанжин, улс төрч юм. Түүний амьдрал болон үйл ажиллагаа нь Дэлхийн нэгдүгээр дайн, Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын сүйрэл, Нацист Герман үүссэн үетэй салшгүй холбоотой.

### Эхэн үеийн амьдрал ба цэргийн карьер 
Паул фон Хинденбург 1847 онд Пруссийн Позен хотод аристократ гэр бүлд төржээ. Тэрээр 1866 онд Австри-Пруссийн дайн болон 1870-1871 оны Франц-Пруссийн дайнд оролцсон. 1911 онд тэрээр явган цэргийн генерал цолтойгоор тэтгэвэрт гарсан ч Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхлэхэд 66 настай байсан түүнийг буцаан дуудаж, Дорнод фронтод илгээжээ.

1914 оны 8-р сард тэрээр командлагчаар томилогдон, Эрих Людендорфын хамт Оросын армийн эсрэг "Танненбергийн тулалдаан"-ыг удирдаж, гайхалтай ялалт байгуулснаар Германы баатар болжээ. Энэ ялалт нь түүнийг асар их алдаршуулж, 1916 онд тэрээр Германы хуурай замын цэргийн Жанжин штабын даргын албан тушаалд томилогдож, генерал Людендорфын хамт тус улсын дайны үеийн бүх эрх мэдлийг гартаа авчээ. Тэдний үед Герман улс бараг л цэргийн диктатур байдалтай болсон байв.

### Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч 
Дэлхийн нэгдүгээр дайн дууссаны дараа Хиндебург тэтгэвэртээ гарсан ч 1925 онд Германы Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Тэрээр хуучин эзэнт гүрнийг дэмжигч, консерватив үзэлтэй байсан тул зарим хүмүүс түүнийг ардчилалд үнэнч биш гэж шүүмжилдэг байв.

Хиндебург нь үндсэн хуулиар олгогдсон онцгой эрх мэдлээ (48-р зүйл) байнга ашигладаг байсан нь парламентын тогтолцоог сулруулж, улс төрийн тогтворгүй байдлыг улам нэмэгдүүлсэн. 1929 онд эхэлсэн Их хямралын улмаас улс төрийн хурцадмал байдал дээд цэгтээ хүрч, Нацист нам (NSDAP) болон Адольф Хитлер хүчээ авч эхэлсэн.

### Хитлерийг канцлераар томилсон нь 
Улс төрийн хямралаас гарах гарц хайж байсан Хиндебург 1933 оны 1-р сарын 30-нд Адольф Хитлерийг Германы канцлераар томилсон. Хиндебург болон түүний зөвлөхүүд Нацист намыг хяналтдаа байлгаж чадна гэж итгэж байсан ч энэ шийдвэр нь түүхэнд гарсан хамгийн том алдаануудын нэг болсон юм. Хитлер хурдан хугацаанд бүх эрх мэдлийг гартаа авч, ардчиллыг устгаж, тоталитар дэглэм тогтоосон.

1934 онд Хинденбург нас барсны дараа Хитлер канцлер болон ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг нэгтгэн, өөрийгөө "фюрер ба канцлер" хэмээн зарласан. Ингэснээр Германы ардчилал бүрмөсөн нуран унасан билээ. Хэдийгээр Хинденбург өөрийгөө Германы ард түмэнд үнэнч байсан гэж үздэг ч түүний шийдвэрүүд, ялангуяа Хитлерийг томилсон нь Германы түүхэнд сөрөг үр дагавар авчирсан юм.

Ангилал:Германы ерөнхийлөгч
Ангилал:Германы маршал
Ангилал:Германы цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Германы улс төрч
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн
Ангилал:1847 онд төрсөн
Ангилал:1934 онд өнгөрсөн
Дмитрий Козак

**Дмитрий Козак** (орос. *Дми́трий Никола́евич Коза́к,* 1958 оны 11-р сарын 7-нд PHE2sy Зөвлөлт Украины Кировград мужийн Бандурово тосгонд төрсөн) — Оросын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2020 оны 1-р сарын 24-өөс 2025 оны 9-р сарын 18 хүртэл ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын орлогч дарга. 

Үүнээс өмнө тэрээр 2004-2007 онд ОХУ-ын Өмнөд Холбооны тойрог дахь Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхт төлөөлөгч, 2007-2008 онд ОХУ-ын Бүс нутгийн хөгжлийн сайд, 2008 оны 10-р сарын 14 - 2020 оны 1-р сарын 15 хүртэл ОХУ-ын шадар сайдын алба хашсан.   

2025 оны 9-р сарын эхээр Дмитрий Козак ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дэд даргын албан тушаалаасаа огцрох өргөдлөө өгсний дагуу 9-р сарын 18-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин түүнийг албан тушаалаас нь чөлөөлжээ. Козак бизнест шилжих бодолтой байгаа гэжээ.

## Намтар 
Дмитрий Козак бол Владимир Путиний олон жилийн хамтран зүтгэгчдийн нэг бөгөөд Кремль болон Оросын засгийн газарт хорин жилийн турш гол албан тушаал хашиж байсан.

Тэрээр 1990-ээд оны эхээр Анатолий Собчакийн удирдлага дор Санкт-Петербург хотын захирагчийн албанд В.Путинтэй мөр зэрэгцэн ажиллаж байжээ. 1996 оны сонгуульд А.Собчак ялагдсаны дараа В.Путин Москва руу нүүж, харин Д.Козак 1998 он хүртэл Санк-Петербург хотод үргэлжлүүлэн ажилласан байна.

1999 онд В.Путин ОХУ-ын Ерөнхий сайдаар томилогдсоны дараа Дмитрий Козак мөн Москвад ирж, удалгүй Засгийн газрын ХЭГ-ын даргаар ажиллаж эхэлжээ. 2000 онд В.Путин ОХУ-ын Ерөнхийлөгч болоход Д.Козак түүний Тамгын газрын орлогч дарга болсон.

Украины Кировоград мужийн уугуул :bnmjna Козак бол Путины тойрон хүрээлэгчдээс Оросыг Украин руу довтлохыг дэмжээгүй бараг цорын ганц өндөр албан тушаалтан байсан гэж хэвлэлүүд мэдээлж байсан.

Ангилал:ОХУ-ын бүс нутгийн хөгжлийн сайд
Ангилал:ОХУ-ын шадар сайд
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Ангилал:ОХУ-ын Тагнуулын Ерөнхий Газрын хүн
Ангилал:Оросын улс төрч
Раиса Горбачёва

**Раиса Горбачёва** (орос. *Раи́са Макси́мовна Горбачёва,* гэрлэхээс өмнөх овог*-* *Титаре́нко*; 1932 оны 1-р сарын 5-нд ЗХУ-ын Баруун Сибирийн хязгаарын Рубцовск хотод төрсөн — 1999 оны 9-р сарын 20-нд Германы Мюнстер хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн нийгмийн зүтгэлтэн, ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, ЗХУ-ын Ерөнхийлөгч Михаил Горбачёвын (1931—2022) эхнэр.

Тэрээр дунд сургуулиа алтан медальтай төгсөөд Москвагийн их сургуульд 1950 онд философийн ангид элсэн орж сурсан.

1953 оны 9-р сарын 25-нд М.Горбачёвтай гэрлэсэн.

1999 оны 9-р сарын 20-нд Германы Мюнстер хотод хорт хавдараа эмчлүүлж байгаад нас барсан.

Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:1999 онд өнгөрсөн
Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросууд
Financial Times

***Financial Times*** (***FT***; монгол хэлээр «**Файненшл таймс**» гэж унших бөгөөд "Санхүүгийн цаг" гэж хөрвүүлнэ) — Британийн өдөр тутмын, өргөн хуудсан дээр хэвлэгддэг сонин бөгөөд бизнес, эдийн засгийн цаг үеийн асуудалд анхаарлаа хандуулдаг. Мөн дижитал хэлбэрээр хэвлэгддэг. Лондонд төвтэй тус сонин нь Их Британи, АНУ болон тив Европ даяар үндсэн редакцуудтай. Тус сонин Японы "Nikkei" холдингийн эзэмшилд байдаг юм. 

Пирсон хэвлэлийн газар "Pearson PLC" 1957 оноос хойш сониныг эзэмшиж байгаад 2015 оны 7-р сард Японы Nikkei" холдингод 844 сая фунт стерлингээр (1.32 тэрбум ам. доллар) худалдсан. 

Тус сонин 1 сая төлбөртэй захиалагчидтай бөгөөд тэдний 3/4 нь цахим захиалагчид байдаг гэж 2019 онд мэдэгдсэн байна. 2023 онд 1.3 сая захиалагчтай болсон бөгөөд үүний 1.2 сая нь дижитал байсан гэж мэдэгдсэн. Тус сонин нь ерөнхий сурвалжилга гэхээсээ илүү санхүүгийн сэтгүүл зүй, эдийн засгийн дүн шинжилгээнд ихээхэн анхаарал хандуулж, шүүмжлэл, сайшаалыг хоёуланг нь хүлээдэг байна. Жил бүрийн номын шагналыг ивээн тэтгэж, "Оны хүн" (англи. *Person of the Year*)-ий бичсэн нийтлэлийг хэвлэж ирсэн байна. 

Тус сонин нь 1888 оны 1-р сард "Лондоны санхүүгийн гарын авлага" буюу ***London Financial Guide*** нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд сарын дараа "Financial Times" гэж нэрээ шинэчилсэн юм. Уг сониныг Лондон хотод анх Жеймс Шеридан (англи. *James Sheridan*) түгээж байсан бөгөөд тэрээр өөрийн дүү Хоратио Боттомлитай хамт "Financial News"-тэй өрсөлдөн хотын амьдралыг сурвалжлахыг эрмэлздэг байв. Ах дүү Берри Лорд Камроуз, Гомер Берри (дараа нь Лорд Кемсли) нар 1919 онд Financial Times сониныг худалдаж авчээ. 1945 онд Брендан Браккен (англи. *Brendan Bracken*) лорд Камроузаас Financial Times сониныг худалдан авч, 57 жилийн турш өрсөлдсөний эцэст түүнийг Financial News-тэй нэгтгэж, зургаан нүүртэй нэг сонин байгуулж чадсан түүхтэй юм.

Ангилал:Их Британийн сонин
Ангилал:1888 онд байгуулагдсан
Ангилал:Эдийн засгийн сонин
Ангилал:Их Британийн эдийн засаг
Капитализм ба эрх чөлөө

**Капитализм ба эрх чөлөө** (англ. *Capitalism and Freedom*) – Нобелийн шагналтан Милтон Фридманы 1962 онд бичсэн ном.

Тус номын анхны хэвлэлийг 1962 онд Чикагогийн их сургуульд  хэвлүүлсэн. Түүнээс хойш энэ ном олон удаа дахин хэвлэгдэж ирсэн бөгөөд 18 хэлээр орчуулагдсан байна. 

## Номны агуулга 
* Танилцуулга
* Эдийн засаг ба улс төрийн эрх чөлөө хоёрын хоорондын хамаарал
* Чөлөөт нийгэм дэх засгийн газрын үүрэг
* Мөнгөний хяналт
* Олон улсын худалдаа, санхүүгийн байгууллагууд
* Төсвийн бодлого
* Боловсрол дахь төрийн үүрэг
* Капитализм ба ялгаварлан гадуурхалт
* Монополь ба бизнес, хөдөлмөрийн нийгмийн хариуцлага
* Мэргэжлийн лиценз
* Орлогын хуваарилалт
* Нийгмийн халамжийг хэмжих
* Ядуурлыг бууруулах
* Дүгнэлт

## Үзэл санаанууд 
Милтон Фридманы бичсэнээр "эрх чөлөө"г хадгалахын тулд Засгийн газар зайлшгүй шаардлагатай боловч эрх чөлөөнд заналхийлж буй гол хүчин зүйл Засгийн газар өөрөө юм. Энэхүү аюулыг багасгахын тулд төрийн эрх мэдлийг дээр дурдсан газруудад хязгаарлах шаардлагатай гэжээ. Цаашилбал, Фридман эрх мэдлийн төвлөрлийг дээд зэргээр сааруулах, түүнийг хамгийн доод түвшинд шилжүүлэх зарчмыг онцолж байна. Аливаа нэг асуудлыг орон нутагт өөрөө шийдэж болох юм бол энэ шийдвэрийг Засгийн газарт шилжүүлж болохгүй. Тиймээс эрх чөлөөг хамгаалах нь эрх мэдлийг хязгаарлах, төвлөрлийг сааруулах үндсэн шалтгаан болох юм гэж үзжээ.

Хоёр дахь шалтгаан нь хүн хоорондын харилцаанд албадлагын болон сайн дурын гэсэн хоёрхон арга замаар хамтран ажиллах боломж байдаг байна. Үүнээс сайн дурын хамтын ажиллагаа нь зохиогчийн хэлснээр хүмүүсийн зорилгод хүрэхэд илүү үр дүнтэй байдаг ажээ.

Ангилал:Баримтат ном
Ангилал:1962 оны ном
Сонгох эрх чөлөө: Хувийн байр суурь (ном)

**Сонгох эрх чөлөө: Хувийн байр суурь** **(ном)** (англи. *Free to Choose: A Personal Statement*) Нобелийн шагналтан Милтон Фридман болон түүний эхнэр Роза Фридман нарын 1980 онд хамтран бичсэн ном.

## Номны агуулга 
# Зах зээлийн эрх мэдэл
# Хяналтын дарангуйлал
# Хямралын анатоми
# Өлгийөөс булш хүртэл
# Тэгш эрхтэй үүсэл
# Манай сургуулиудад юу нь буруу байна вэ?
# Хэрэглэгчийг хэн хамгаалдаг вэ?
# Ажилчдыг хэн хамгаалдаг вэ?
# Инфляцийг эмчлэх арга
# Урсгал солигдож байна- The Sea Turns

## Үзэл санаа 
Милтон Фридман номдоо эдийн засгийн либерализмын зарчмуудыг хамгаалахын зэрэгцээ АНУ-ын засгийн газрын бодлогыг олон талт, ялангуяа татварын болон сургуулийн тогтолцооны төрийн зохицуулалтын талаар шүүмжилсэн байдаг. Үүнийг эмчлэхийн хувьд Фридман "Сөрөг татварын тогтолцоо"-г (англ. *negative income tax*, NIT) нэвтрүүлэхийг санал болгосон байна.

## Номоор хийсэн кино 
Уг бүтээлд М.Фридман өөрөө гол дүрд нь тоглож, мөн 1980 онд анх эфирт гарч байсан ижил нэртэй телевизийн 10 ангит киноноос сэдэвлэн бүтээгдсэн юм. Уг кино нь эдийн засагч болон янз бүрийн хүмүүсийн зах зээлийн эрх чөлөөний сэдвээр М.Фридманы монолог хэллэгүүдтэй холилдсон цуврал яриа хэлбэрээр бүтээгджээ.

Ангилал:1980 оны ном
Ангилал:Баримтат ном
Ангилал:Сонгодог либерализм
Ангилал:Эдийн засгийн ном
Людвик Свобода

**Людвик Свобода** (чех. *Ludvík Svoboda*; 1895 оны 11-р сарын 25-нд Австри-Унгарын Грознатин тосгонд төрж, 1979 оны 9-р сарын 20-нд Праг хотод нас барсан) — Чехословак улсын цэргийн болон төрийн зүтгэлтэн. Армийн генерал, Бүгд Найрамдах Социалист Чехословак улсын ерөнхийлөгч (1968—1975), Чехословак улсын 3 удаагийн баатар, ЗХУ-ын баатар (1965), Югославын ардын баатар.

Ангилал:1895 онд төрсөн
Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чехословакийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Прагийн хавар
Ангилал:Чехийн генерал
Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их офицер)
Ангилал:Лениний нэрэмжит олон улсын энхтайвны шагналтан
Ангилал:Клемент Готвальд одон шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Суворовын 2-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Цэргийн Эр Зориг одон шагналтан (1943-1989 он)
Аварын хаант улс

**Аварын хаант улс** нь 562-823 он хүртэл оршин тогтнож байсан аваруудын улс бөгөөд оргил үедээ орчин үеийн Унгар, Австри, Словак, Бавари, Польш, Украин, Чех, Румын, Хорват, Сербийн нутаг дэвсгэрийг (бүхэл бүтэн эсвэл хэсэгчлэн) эзэлж байв.

I Баян анх тус улсын байгуулсан гэдэг.

Ангилал:Аварууд
I Ибрахим

**I Ибрахим** (осман. ابراهيم اول‎ / *İbrâhîm-i evvel*, тур. *Birinci İbrahim*; 1615 оны 11-р сарын 4-нд Стамбулд төрсөн — 1648 оны 8-р сарын 12-нд Стамбулд нас барсан) — Османы эзэнт улсын 18 дахь султан (1640—1648), IV Мехмед, II Сулейман болон II Ахмед нарын эцэг юм.

Тэрээр "Галзуу" (дели) хэмээх хочтой байсан бөгөөд I Ахмед, Көсэм Султан хатан нарын хүү байв. Түүний хаанчлалын үед Азовын тэнгисийг казакуудаас дахин булаан авч, Турк-Венецийн дайн (1645-1669) эхэлсэн юм. Эхтэйгээ болон бүх хүнийг өөрийн эсрэг болгож чадсан түүнийг төрийн эргэлтээр түлхэн унагаж, удалгүй алагдсан байна. Үүнээс хойш түүний 3 хүү султан болсон түүхтэй.

Ибрахимын эцэг нь Султан I Ахмед, эх нь түүний хайртай эзэгтэй Көсэм Султан хатан байв. Ибрахим ууган хүү биш байсан ч 1618 онд II Османыг хаан ширээнд залах үеэр бага хүүхэд байсан, тэгээд ч II Осман өөрийн өв залгамжлагчгүй байсан юм. Харин IV Мурад дүүгээ өвчтэй байсан учраас аюулгүй гэж тооцож байжээ. Гэсэн хэдий ч Шехзаде Ибрахим хаан ширээнд суухаасаа өмнө амьдралынхаа ихэнх хугацааг бараг л шоронд, харуул хамгаалалтад өнгөрөөж, сүүлийн 4 жилийг ордны дэргэд хатуу хяналтад өнгөрөөж, түүнд хэлгүй, дүлий тайган нар үйлчилдэг байжээ.

Ангилал:1615 онд төрсөн
Ангилал:1648 онд өнгөрсөн
Ангилал:Османы султан
Валерий Меладзе

**Валерий Меладзе** (орос. *Вале́рий Шота́евич Мела́дзе*, гүрж: ვალერი შოთას ძე მელაძე, жинхэнэ нэр - *Валериан*; 1965 оны 6-р сарын 23-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Гүржийн Автономит Ажарт төрсөн) - Гүрж гаралтай Оросын дуучин, хөгжмийн продюсер, телевизийн хөтлөгч, жүжигчин. ОХУ-ын гавьяат жүжигчин (2006), Чеченийн Ардын жүжигчин (2008).

Ажиллах хугацаандаа тэрээр Зүүн Европт олон улсын амжилтад хүрсэн. 2004 онд дуучны "ВИА Гра" хамтлагтай хийсэн "Притяжения больше нет" (Дахин татах хүч үгүй) хэмээх дуэт нь MTV-ээс оны шилдэг дуугаар шалгарчээ. 2006 онд тэрээр ТУХН-ийн хамгийн алдартай уран бүтээлчдийн дунд "Sound Track" чартуудын хоёрдугаарт жагссан.

2022 оны 2-р сард тэрээр ОХУ-ын Украины түрэмгийллийн эсрэг байр сууриа илэрхийлжээ. Үүний дараа тэрээр Орост хар жагсаалтад орсон.

Ангилал:1965 онд төрсөн
Ангилал:Оросын дуучин
Алгирдас Бразаускас

**А́лгирдас Бразаускас** (литв. *Algirdas Mykolas Brazauskas*; 1932 оны 9-р сарын 22-нд Рокишкис хотод төрсөн — 2010 оны 6-р сарын 26-нд Вильнюс хотод нас барсан) — Литва улсын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 1993-1998 онуудад Литва улсын Ерөнхийлөгч, 2001-2006 онуудад Литва улсын Ерөнхий сайд. Эдийн засгийн ухааны доктор (1974).

1993 оны 2-р сарын 14-нд тэрээр Бүгд Найрамдах Литва Улсын Ерөнхийлөгчөөр 60 хувийн санал авч 5 жилийн хугацаатай сонгогдсон байна. Тэрээр сонгогдсоныхоо дараа Литвын Үндсэн хуулийн дагуу 1993 оны 2-р сарын 19-нд Литвын Ардчилсан хөдөлмөрийн намын даргын албан тушаалаасаа огцорч, намын гишүүнчлэлээ түдгэлзүүлжээ. Түүний тангараг өргөх ёслол 1993 оны 2-р сарын 25-нд болсон.

1997 оны 10-р сарын 6-нд ерөнхийлөгчийн хувьд сүүлчийн хэвлэлийн бага хурал дээр тэрээр хоёр дахь удаагаа нэр дэвшихээс татгалзав. Түүний ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаа 1998 оны 2-р сарын 26-нд дуусахад 1998 оны 1-р сард болсон сонгуульд ялсан Валдас Адамкус түүний халааг авсан юм.

Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Ангилал:Литвын улс төрч
Ангилал:Литвын ерөнхийлөгч
Ангилал:Литвын ерөнхий сайд
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай)
Ангилал:Инфант Дом Энрике одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Марийн орны гинжит загалмай одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Цагаан Од одон шагналтан (I зэрэг)
Раул Валленберг

**Раул Валленберг** (швед. *Raoul Gustav Wallenberg*, 1912 оны 8-р сарын 4-нд Стокхольмд төрсөн — 1947 оны 7-р сар орчим ЗХУ-ын Москва хотын Лубянка шоронд сураггүй алга болсон) — Холокостоос Унгарын олон арван мянган еврейчүүдийн амийг аварсан Шведийн дипломат. 

Зөвлөлтийн Улаан арми Будапешт хотыг 1945 оны 2-р сард эзэлсний дараа түүнийг СМЕРШ-д саатуулаад Москва руу авч явжээ. Тэрээр 1947 оны 7-р сард Зөвлөлтийн шоронд нас барсан байх магадлалтай. 2016 оны 10-р сарын 31-нд Швед улс Раул Валленбергийг нас барсан гэж албан ёсоор зарласан байна.

Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:Сураггүй алга болсон хүн
Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан
Ангилал:Шведийн дипломатч
Ковач Бела

**Ковач Бела** (унгар. *Kovács Béla*; 1908 оны 4-р сарын 20-нд Австри-Унгарын Печ хотод төрж, 1959 оны 6-р сарын 21-нд Печ хотод нас барсан) — Унгарын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, Унгарын Хөдөө аж ахуйн сайд (1945—1946, 1956). Ковач Бела мөн 1956 оны Унгарын хувьсгалд оролцсон байна. 

## Намтар 
Тэрээр 1933 онд бие даасан жижиг аж ахуй эрхлэгчдийн намд элссэн. 1936 он гэхэд Баранья мужийн намын салбарын дарга, 1939 онд намын ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогч болжээ.

Ковач Бела 1941 онд Унгарын тариачдын нийгэмлэгийн ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон байна. Тэрээр 1944 оны 12-р сараас Унгарын Үндэсний Түр Ассамблейн гишүүн байсан. Дайны дараах Унгарын түр засгийн газарт Дотоод хэргийн яамны сайд (1944 оны 12-р сараас 1945 оны 11-р сар), Хөдөө аж ахуйн яамны сайд (1945 оны 11-р сараас 1946 оны 2-р сар) зэрэг албыг хашиж байв.

1947 оны 2-р сарын 25-нд Ковач Белаг ЗХУ-ын эрх баригчид улсын эсрэг хуйвалдааны хэрэгт буруутган баривчилж, ЗХУ руу албадан гаргаж 20 жилийн хорих ял оноожээ. Тэрээр анх Унгар, Австрийн шоронд ял эдэлж, дараа нь 1951 оны 9-р сарын 25-наас ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас хамгаалах яамны Москвагийн төв шоронд ялаа эдэлж байжээ. 1956 оны 4-р сард шоронгоос суллагдсан байна.

1956 оны Унгарын хувьсгалын үеэр Ковач Бела "Бие даасан жижиг аж ахуй эрхлэгчдийн нам"-ыг өөрчлөн байгуулахад оролцсон. 10-р сарын 27-ноос 11-р сарын 2-ны хооронд Ковач Надь Имрегийн хоёр дахь засгийн газарт Хөдөө аж ахуйн сайдаар ажилласан.

Унгарын Парламентын гишүүн хэвээр үлдсэн Ковач Бела 1959 онд нас баржээ.

Ангилал:Унгарын хөдөө аж ахуйн сайд
Ангилал:Унгарын улс төрч
Ангилал:Унгарчууд
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1959 онд өнгөрсөн
IV Мехмед

**"Анчин" (Авжи́) IV Мехмед** (осман. محمد رابع‎ / *Mehmed-i râbi‘*, тур. *Dördüncü Mehmet, Avcı Sultan Mehmet*, 1642 1-р сарын 2-нд Османы Эзэнт улсын Истамбул хотод төрсөн— 1693 оны 1-р сарын 6-нд Османы эзэнт улсын Эдирне хотод нас барсан) — 1648-1687 онд Османы эзэнт улсын султан. I Ибрахим, Турхан-султан хатан нарын хүү. 39 жил хаан ширээнд суусан (түүнээс удаан хаан ширээнд суусан хүн бол зөвхөн I Сулейман юм).

Истанбулд төрсөн тэрээр I Ибрахимын ууган хүү, I Ахмедын ач хүү бөгөөд эцгийг нь бослого гаргасан цэргүүд түлхэн унагасны дараа 6 настайдаа хаан ширээнд суужээ. Эхэндээ түүний эмэг эх Көсэм Султан хатан нь залуу султаны асран-захирагчаар ажиллаж байсан боловч 1651 онд түүнийг алагдахад эх Турхан султан хатан захирах энэ үүргийг гүйцэтгэжээ. 1656 онд IV Мехмед султан өөрөө бие даан захирах болжээ. 

Түүний удирдлага дор 1683 оны Венийн тулалдаанаас эхлэн Европын дайнд довтолж байсан амжилт нь сүүлдээ бараг байнгын ялагдал болж, эцэст нь 1687 онд түүнийг түлхэн унагахад хүргэсэн. Улмаар түүний эцэг нэгт 3 сарын дүү II Сулейман султан болсон.

Дараа нь тэрээр 1693 онд нас барах хүртлээ Эдирне хотод амьдарч байсан. Тэрээр II Мустафа, III Ахмед султануудын эцэг нь юм.

Ангилал:1642 онд төрсөн
Ангилал:1693 онд өнгөрсөн
Ангилал:Османы султан
Орхан Гази

**Орхан Гази** (осман. أورخان غازي‎ / *Orhân Gâzî*, тур. *Orhan Gazi*; 1281 он орчим төрсөн гэж таамагладаг —1362 оны 3-р сарын 1-нд нас барсан) — Осман улсын 1324-1362 онд удирдагч байсан. I Османы хүү бөгөөд I Мурадын эцэг юм. Орхан Газийн эрх барих үед жижигхэн Османы эмиратыг хүчтэй улс болгох нөхцөл бүрдсэн гэж үздэг. Тэрээр 1316 онд Бурса хотыг бүслээд 1326 онд эзэлж нийслэл хотоо болгосон бөгөөд Бага Азийн Никеа болон Никомедиа зэрэг хотуудыг мөн эзлэн авсан байна. Османуудын нөлөө энэ үед Анатолийд ихээхэн өсөн нэмэгдсэн байна. Орханы үед Европ дахь Османы анхны байлдан дагуулалтууд явагдаж Анкараг 1354 онд эзлэн авч, анхны Османы усан флотыг байгуулж, өөрийн зоосыг цутгаж эхэлжээ. Тэрээр Европын хаадын охидтой гэрлэсэн Османы улсын анхны захирагч байсан юм.

Түүний дор mүрэгийн жижиг овог аймаг орчин үеийн армитай хүчирхэг улс болж хувирсан гэж судлаачид үздэг юм.

Орхан Гази Анатоли болон Европ дахь томоохон газар нутаг бүхий хүчирхэг улсыг үлдээгээд 1362 оны 3-р сарын 1-нд нас барсан юм.

Ангилал:Османы султан
Ангилал:Осман овог
Ангилал:1362 онд өнгөрсөн
II Мурад

**II Мурад** (осман. مراد ثاني‎ / *Murâd-ı sânî*, тур. *İkinci Murat*; 1404 оны 6-р сард төрсөн — 1451 оны 2-р сарын 3-нд нас барсан) — 1421—1444 болон 1446—1451 онуудад Османы эзэнт гүрний султан байсан. Султан I Мехмед, омгийн удирдагчийн охин Дулкадир Эмине-хатан нарын хүү. II Мурад Балканы хойгт Османы нөлөөг ихээхэн өргөжүүлж, Анатолид хүчээ бэхжүүлж, 1402 онд Анкара орчмын тулалдаанд Доголон Төмөрт хүнд ялагдал хүлээсний дараа суларсан эзэнт гүрнийг сэргээхэд ихээхэн нөлөөлсөн.

Ангилал:Османы султан
Ангилал:Осман овог
Ангилал:1404 онд төрсөн
Ангилал:1451 онд өнгөрсөн
Абдул-Азиз

**Абдул-Азиз** (осман. عبد العزيز‎ / *Abd ül-Azîz*, тур. *Abdülaziz*; 1830 оны 2-р сарын 8-нд Станбул хотын Бейлербейи ордонд төрсөн — 1876 оны 6-р сарын 4-нд Станбул хотын Ферие ордонд нас барсан) — 1861-1876 онуудад Османы эзэнт гүрний 32 дахь султан байсан. Султан II Махмудын хоёр дахь хүү бөгөөд 1861 оны 6-р сарын 25-нд ах I Абдул-Межидийн орыг залгамжилж султан болсон байна.

Султан шинэчлэл хийхийг хүсэж, өөрийгөө либералуудаар хүрээлүүлж, улс, ордны эдийн засгийг сайжруулахыг амлаж, нэр хүндтэй болсон. Гэвч тэр төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэх хангалттай хатуу байж чадаагүй. 1862 оноос хойш байнгын сэтгэлийн хямрал нь түүнийг ажил хэрэг эрхлэхэд саад болж байсан тул 1871 он хүртэл улсыг өмнөх султаны томилсон агуу "Вазир" удирдаж байв.

Абдул-Азизын хаанчлалын үеийн хамгийн чухал үйл явдлууд бол Кандын бослого (1866), Белград Сербид очсон (1867), Канди дахь бослогыг өдөөсөн Грекийн дипломат ялалт (1868), Абдул-Азизаас хадива цол авсан Египетийн паша дарагдсан зэрэг юм. Эдгээр асуудалд султанаас илүү алдартай Фуад Паша, Али Паша нар ихээхэн санаа зовж байжээ. 

Тэрээр улсын сан хөмрөгөс хувьдаа мөнгө авсан гэдэг нь нотлогдсон.

Абдул-Азизын үед хэрэгжүүлсэн Танзиматын эдийн засгийн шинэчлэлийн хоёр дахь үе шат нь Османы эзэнт гүрнийг нийгэм, улс төрийн хямралаас гаргаж чадаагүй юм. Үнийн өсөлт, гадаадын бизнес эрхлэгчдэд олгосон давуу эрх, боомтын гадаад бодлогын хараат байдал нь Абдул-Азизын засаглалд дургүйцлийг төрүүлжээ. Абдул-Азизын хаанчлалын төгсгөлд либерал үзэлтнүүдийн нэлээд хэсэг нь түүний сөрөг хүчин рүү урвасан байна.

Тэрээр 1876 онд хоолойгоо хэрчиж амиа хорлож нас барсан гэж албан ёсоор мэдэгдсэн байна.

Ангилал:Османы султан
Ангилал:Осман овог
Ангилал:Стамбулын хүн
Ангилал:1830 онд төрсөн
Ангилал:1876 онд өнгөрсөн
I Мехмед

**I Мехмед Челеби** (осман. محمد اول‎ / *Mehmed-i evvel*, тур. *Birinci Mehmet, Çelebi Mehmet*; 1386/87 онд төрсөн — 1421 оны 5-р сарын 26-нд нас барсан) — 1413-1421 онуудад Османы султан байсан. I Баязид султаны хүү нарын нэг. Эцгийгээ нас барсны дараа тэрээр ах, дүү нартайгаа хийсэн эрх мэдлийн төлөөх тэмцэлд ялж, бараг балгас болсон эзэнт гүрнийг сэргээж өөрийн болгож чаджээ. 

Тэрээр Доголон Төмөрийн довтолгооны дараа тусгаар тогтноод байсан газар нутгийг эргүүлэн нэгтгэн авсан байна. Тухайн үеийн хүмүүс түүнийг шударга, эелдэг зөөлөн, амар амгаланг эрхэмлэгч, боловсролтой удирдагч гэж тодорхойлдог байв. I Мехмед лалын бус шашинтнуудад хүлээцтэй хандаж, худалдааг хөгжүүлэхийг эрмэлзэж, барилга байгууламж барьж, уран зохиол, ялангуяа яруу найргийг ивээн тэтгэдэг байсан гэдэг.

## Намтар 
Мехмед 1386 эсвэл 1387 онд төрсөн гэдэг. Түүний эцэг нь султан I Баязид, эх нь султаны татвар эм Девлет хатан байв. Тэрээр эцэг нэгт ах нарынхаа нэгэн адил "эзэн" гэсэн утгатай "Челеби" цолыг эзэмшдэг байжээ. Тэр эцэг нэгт 6 ах, дүү нартай байсан.

Түүний эцэг Османы султан I Баязид 1402 оны зун Анкара орчим тулаанд Доголон Төмөрт ялагдаж олзлогдсон бөгөөд Османы эзэнт улс задран унасан байна. Улмаар султан эцэг Баязид хорионд байхдаа 1403 онд нас барсны дараа түүний 3 хүү нар хуучин эзэнт гүрний үлдэгдэл хэлтэрхийг хувааж авчээ.

I Мехмед 1404 оноос 1413 оны хооронд задран бутарсан Османы газар нутгийг нэгтгэж нэг султаны удирдлага дор оруулсан байна. 

Түүний хаанчлал ердөө 8 жил үргэлжилсэн боловч тэрээр эцгийг нь олзолж авснаас хойш ах Муса Челебиг эцсийн ялалтад хүргэх хүртэл бараг 11 жил үргэлжилсэн Османы хаанчлалын үеэр эзэнт гүрний ихэнх хэсгийг бодитоор захирч байжээ.

I Мехмед 1421 оны 5-р сарын 26-нд нас барж Бурса хотод, Ногоон сүмийн ойролцоох бунханд оршуулсан байна.

Ангилал:Османы султан
Ангилал:Осман овог
Ангилал:1421 онд өнгөрсөн
Ролан Гаррос

**Ролан Гаррос** (франц. *Eugène Adrien Roland Georges Garros*; 1888 оны 10-р сарын 6-нд Францын Сен-Дени (Реюньон) хотод төрсөн— 1918 оны 10-р сарын 5-нд Вузье хотод нас барсан) — Францын нисгэгч, тамирчин, Дэлхийн нэгдүгээр дайнд оролцогч баатар бөгөөд анхны сөнөөгч онгоцны нисгэгч. 

Тэрээр бага наснаасаа төгөлдөр хуур хөгжим тоглох дуртай байсан бөгөөд өсвөр насандаа Парис хотод очиж хөгжмийн боловсролоо үргэлжлүүлжээ. Ролан Парис хотын тэнгэрт анх удаа онгоц олж харсан цагаас хөгжим сонирхохоо больсон гэдэг. 1909 онд Гаррос нэрт нисгэгч Альберто Сантос-Дюмонтоор нисэхийг заалгасан байна. Жилийн дараа буюу 1910 оны 7-р сард тэрээр нисгэгчийн үнэмлэхээ авч, удалгүй Францын шилдэг нисгэгчдийн нэг болсон юм.

1911 онд Ролан Гаррос Парис-Мадрид, Парис-Лондон-Парис гэсэн агаарын нислэгийн уралдаанд оролцож, 2-р байр эзэлж байжээ. 

1911 оны 9-р сард тэрээр 5610 м өндөрт гарч дэлхийн дээд амжилтыг тогтоож байсан түүхтэй.

1913 оны 9-р сарын 23-нд Ролан Гаррос Францын өмнөд хэсгийн эргээс Газар дундын тэнгис дээгүүр​​ Тунис руу анхны тасралтгүй нислэгээ хийснээр дэлхий даяар алдар нэрд хүрсэн. Тэрээр тус 730 км замыг 8 цагийн дотор туулсан байна.

Тэрээр дэлхийн нэгдүгээр дайнд идэвхтэй оролцож дайсны олон онгоцыг сөнөөсөн бөгөөд 1915 онд тэрээр баривчлагдаж 3 жил цэргийн хоригдол болсон байна. Хэд хэдэн удаа оргохыг оролдсоор эцэст нь 1918 оны 2-р сард оргож эх орондоо ирээд цэргийн нисгэгчээр байлдсан юм.     

Ролан Гаррос 1918 оны 10-р сард Вузье орчим байлдаж байгаад Германы нисгэгч нарт довтлуулж нас барсан юм.

Түүний дурсгалд зориулж Францын газрын теннисний нээлттэй аварга шалгаруулах тэмцээнийг түүний нэрээр нэрлэх болсон.

Ангилал:Францын нисгэгч
Ангилал:Дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн
Ангилал:1888 онд төрсөн
Ангилал:1918 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)
Альдо Моро

**Альдо Моро** (итал. *Aldo Romeo Luigi Moro*; 1916 оны 9-р сарын 23-нд Италийн Вант улсын Малье хотод төрсөн – 1978 оны 5-р сарын 9-нд Ром хотод нас барсан) -Италийн улс төрч, Христийн ардчилал хөдөлгөөний нэрт төлөөлөгч, зүүн жигүүрийг төлөөлж байсан Христийн ардчилсан намын удирдагчдын нэг юм. Тэрээр 1963-1968, 1974-1976 онд Италийн Ерөнхий сайд байсан бөгөөд католик шашинтан. Хэт зүүний үзэлтэй террорист "Улаан бригадууд" байгууллагынхан түүнийг хулгайлж алсан юм. 

Альдо Морогийн 1963-1968 онд тэргүүлсэн засгийн газар 3 удаа танхим солигдсон байна. Улс төрчөд зайлшгүй амьсгаа авах хэрэгтэй байв. Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа буусны дараа Моро 1969-1974 онд Мариано Румор, Эмилио Коломбо, Жулио Андреотти нарын засгийн газарт Гадаад хэргийн сайдаар ажилласан. 1974 оны намар Моро дахин кабинетаа тэргүүлэв. Морогийн эцсийн, тав дахь засгийн газар 6 сар хүрэхгүй хугацаанд үргэлжилсэн бөгөөд зөвхөн Христийн ардчилсан намаас бүрдсэн байв. Католик шашинтай тус улсад маргаантай үр хөндөлтийн тухай хуулийн хэлэлцүүлгийн үеэр Италийн парламентад итгэл үзүүлэх санал авч чадалгүй огцорчээ.

1960-аад онд Морогийн гадаад бодлогын ер бусын санаачилга бол Палестины дайчидтай албан бусаар тохиролцож, Италид террорист халдлага үйлдэхгүй байхаар тохиролцсоны хариуд палестинчууд тус улсын дотор саадгүй шилжин явж байх явдал байсан.

1978 оны 3-р сарын 16-нд Альдо Морог Ром хотноо "Улаан бригадууд"-ын алан хядагчид барьцаалсан. Террористууд түүний оронд бүлэглэлийг үүсгэн байгуулагч Ренато Курсио тэргүүтэй 13 нөхдөө суллахыг шаардсан байна. Удаан яриа хэлцэл явуулсны эцэст Италийн засгийн газар алан хядагчидтай хэлэлцээ хийхээс татгалзсан юм. Үүний дараа 1978 оны 5-р сарын 9-нд террористууд барьцаалагдсан Альдо Морог алжээ.

Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:1978 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италийн Парламентын Танхимын гишүүн
Ангилал:Италийн боловсролын сайд
Ангилал:Италийн гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Италийн дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Италийн ерөнхий сайд
Нямжавын Баасанжав

**Нямжавын Баасанжав** (1928–2017) нь Монголын дипломат ажилтан. 

Н.Баасанжав 1928 онд Баянхонгор аймгийн Баянбулаг суманд төрсөн. 14 настайдаа сумын бага сургуулийг төгсөөд бичиг үсгийн багшаар ажиллаж байв. 1946–1949 онд нийслэлийн Санхүү эдийн засгийн техникум, 1955–1959 онд тэр үеийн ЗХУ-ын Эрхүү хотод Санхүү эдийн засгийн дээд сургуульд суралцан дипломын ажил хамгаалж мэргэжил эзэмшжээ.

Тэр үеийн ЗХУ-ын Гадаад Яамны дэргэдэх Дипломатын академид 1979, 1988 онд суралцсан.

Н.Баасанжав Сангийн яаманд байцаагч, хэлтсийн дарга, Сангийн яамны газрын дарга, 1961–1964 онд Нийслэлийн орлогч сайдаар тус тус ажилласан байна.

Н.Баасанжав нь 1964–1968 он хүртэл 1-р орлогч сайд, 1968–1978 онд Улаанбаатар хотын намын хорооны хоёрдугаар нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад, 1978–1981 онд Монгол Улсаас БНАСАУ-д суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайдаар ажилласан.

1981–1988 онд Гадаад яамны эдийн засгийн талаарх харилцаа, байгуулалтын үйлчилгээ, эдийн засгийн газрын даргаар ажилласан байна.

Н.Баасанжав нь 1988 онд дипломат цол хүртжээ.

Н.Баасанжав нь санхүүгийн аж ахуйн салбарт 15 жил, намын байгууллагад 13 жил, гадаад харилцааны салбарт 10 жил, бүгд 38 жил ажилласан нам, төрийн зүтгэлтэн, дипломат хүн байв.

Н.Баасанжав ажиллаж байсан хугацаандаа нягтлан бодох бүртгэлийн сэтгүүл, ордерын систем, мастеруудын лавлах зэрэг ном бүтээлүүд, судалгааны ажлын тайлан, товчоон бичиж хэвлүүлсэн нь мэргэжлийн хүмүүсийн гарын авлага болгон ашиглагдаж байжээ. Үүнээс гадна төвийн сонин сэтгүүлд 80 гаруй өгүүлэл, нийтлэл бичиж нийтлүүлсэн байна.

Тэрээр улсын хэмжээнд олон удаа хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, ардын хувьсгалын 60, 70 жилийн ойн медалиуд, “Алтан гадас” одонгоор шагнагдсан байна.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Умард Солонгос дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Баянбулагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Уго Шмайссер

**Уго Шмайссер** (1884 оны 9-р сарын 24-нд Йена хотод төрсөн – 1953 оны 9-р сарын 12-нд Эрфурт хотод нас барсан) - Германы 20-р зууны цэргийн галт зэвсэг болон хийн буу зохион бүтээгч.

Уго Шмайссер Германы Тюринг мужийн Йена хотод төрсөн. Түүний эцэг Луис Шмайссер (1848-1917) нь Европ дахь хамгийн алдартай зэвсэг зохион бүтээгчдийн нэг байв. Уго Шмайссерын амьдрал, ажил нь ихэвчлэн Германы Тюринг нутгийн Зухл хэмээх зэвсэг үйлдвэрлэдэг хотод өрнөсөн.

Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхлэхээс өмнө Теодор Бергманны угсарч бууддаг гар буу зохион бүтээх, үйлдвэрлэл зэрэг нь түүний нэртэй нягт холбоотой юм. Шмайссер 7.63 мм ба 9 мм-ийн пулемётын сумны судалгаа хийж байсан Бергманн хотод зэвсгийн технологийн үндсэн сургалтаа авсан. Тэрээр Дэлхийн 1-р дайны үед пулемётын технологийн чиглэлээр мэргэшсэн нь чухал байсан тул зэвсгийн үйлдвэртэй Зухл хотод үлдсэн.

Дэлхийн 1-р дайны үед эхний хоёр жилийн тулалдааны дараа Баруун фронт байлдааны хүч тэнцүү байдалд орсон байв. 1917-1918 онд Уго Шмайссер 200 метрийн зайд автоматаар буудах чадвартай автомат галт зэвсэг бүтээжээ. Энэ нь MP-18 угсарч бууддаг гар буу юм. Энэ бол 1918 оны 3-р сард фронтыг байлдааны бүлгүүдийн гол зэвсэг байсан. "Бергманн" фирм нийт 35,000 "МР-18" үйлдвэрлэсэн байна.

1919 оны 6-р сарын 28-ны өдрийн Версалийн гэрээний дагуу Германы зэвсэг үйлдвэрлэгчдийг автомат зэвсэг үйлдвэрлэхийг хориглосон тул Шмайссерын гэр бүл, "Бергманн" фирм хоёрын 30 жилийн хамтын ажиллагаа дуусгавар болжээ.

Уго Шмайссер 1919 онд ах Ханс Шмайссерын хамт Зухл хотод "Industriewerk Auhammer Koch und Co."-г үүсгэн байгуулжээ. Дэлхийн 1-р дайны дараа Германд энэ аж ахуйн нэгж эхнээсээ тааруухан ажиллаж байсан боловч Уго Шмаейссер автомат буу бүтээх ажлаа үргэлжлүүлсээр байв.

1928 онд Уго Шмайссер "MP28"-ийг бүтээжээ. Уг буу нь 32 сумтай хажуу тал руу харсан магазинтай байсан. Энэхүү зэвсгийг 1928 оноос хойш Германы цагдаа нар хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд Испанийн иргэний дайны үеэр ашиглаж байжээ. Германд Адольф Хитлер засгийн эрхэнд гарсны дараа хүлээгдэж буй цэргийн захиалгад оролцохын тулд тус компани 1934 онд Гуравдугаар Рейхийн цэргийн захиргаатай шууд холбоо тогтоож байжээ. 1935 оноос хойш Haenel компани зэвсгийн үйлдвэрлэлийн ачаар хурдацтай хөгжиж байв.

Дайны дараа 1945 оны 10-р сард Уго Шмайссерыг ЗХУ руу албадан авч явжээ. Шмайссерыг Германы томоохон зэвсэг зохион бүтээгчдийн хамт Зөвлөлтийн зэвсгийн үйлдвэрлэлийн төвүүдийн нэг болох Ижевск хотод цөлсөн байна. 

1952 оны зун Уго Шмайссер болон түүний бүлэг Германд (Зүүн Герман) буцаж ирэв. Тэрээр 1953 оны 9-р сарын 12-нд Эрфурт хотын эмнэлэгт уушгины мэс засал хийлгэсний дараа нас барж, Зухл хотод оршуулжээ.

Ангилал:Германы зохион бүтээгч
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1884 онд төрсөн
Ангилал:1953 онд өнгөрсөн
Эзоп

**Эзоп** (эртний грек. Αἴσωπος , англи. *Aesop*,  МЭӨ 600 оны орчим амьдарч байсан) — Эртний Грекийн алдартай үлгэр домогч, түүхч байсан бөгөөд одоо "Эзопын үлгэрүүд" гэж нэрлэгддэг хэд хэдэн үлгэрийг бичсэн ч эх бичвэр нь одоо цагт үлдээгүй юм.  "Эзопын үлгэрүүд" нь хожим (Латин) Федрус (1-р зуун), (Грек) Бабриус (2-р зуун), (Латин) Авианус (5-р зууны эхэн) нарын яруу найргийн өөрчлөлтүүд хэлбэрээр үлдсэн юм.

Ангилал:Эртний Грекчүүд
Ангилал:МЭӨ 620-д онд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 560-д онд өнгөрсөн
Ангилал:Грекийн зохиолч
Нямцэрэнгийн Энхтайван

**Нямцэрэнгийн Энхтайван** (1970 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны сайдаар 2020-2021 онд ажилласан.

## Намтар 
* 1978-1988 -Эрдэнэт хотын 3-р 10 жилийн дунд сургууль төгссөн.
* 1988-1989 Монгол Улсын Политехникийн Дээд сургууль (Улмаар гадаадын сонгон шалгаруулах шалгалтанд тэнцсэнээр БНХАУ-д суралцах болсон)
* 1989-1993 БНХАУ-ын Худалдааны Их Сургууль
* 1993-1996 Худалдаа Үйлдвэрийн Яаманд Мэргэжилтэн
* 1996-1999 Гадаад Харилцааны Яаманд Мэргэжилтэн, Атташе  
* 1998-1999 МУИС-ийн Эдийн засгийн магистр.
* 1999-2003 Монгол Улсаас БНХАУ-д суугаа ЭСЯ-д Худалдаа эдийн засгийн асуудал хариуцсан Атташе, 3, 2, 1-р нарийн бичгийн дарга
* 2003-2004 Газрын Тосны Хэрэг Эрхлэх газрын дэд дарга
* 2004-2006 АНУ-ын Стрэйерийн Их Сургууль Бизнэсийн Удирдлагын Магистраар сурсан.  
* 2006-2008 Төрийн Өмчийн хорооны Тамгын Газрын Дарга бөгөөд дэд дарга 
* 2008-2011 Монгол Улсаас БНХАУ-д суугаа ЭСЯ-д Худалдаа эдийн засгийн Зөвлөх 
* 2011-2012 ГХЯ-д Гадаад худалдаа эдийн засаг хамтын ажиллагааны газрын Захирал, Монголын Худалдааэ эдийн засгийг дэмжих нийгэмлэгийн тэргүүн
* 2013-2016 Монгол Улсын Шадар сайдын зөвлөх, "Эрдэнэтийн хөгжил бидний зүтгэл" ТББ-ын тэргүүн
* 2016-2020 УИХ дахь МАН-ын бүлгийн ажлын албаны дарга
* 2020-2021 Гадаад харилцааны сайд

Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Чикагогийн марафон

**Чикагогийн марафон** (англи. *Chicago Marathon*, бүтэн нэр нь — *Bank of America Chicago Marathon*) - дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй марафонуудын нэг бөгөөд "*World Marathon Majors*" цувралд ордог байна.  

Чикагогийн марафон нь 1905-1920-иод он хүртэл жил бүр зохиож байсан ч одоогийн цувралын анхны гүйлт 1977 оны 9-р сарын 25-нд "Mayor Daley Marathon" нэртэйгээр болж, 4200 орчим гүйгч оролцсон түүхтэй юм. Түүнээс хойш 1987 онд хагас марафон гүйлтийн тэмцээн,  2020 онд COVID-19 тахлын улмаас завсарласаныг эс тооцвол уралдааныг жил бүр 10-р сард зохион байгуулж ирсэн уламжлалтай юм байна.  Уг марафонд дэлхийн хамгийн хүчтэй тамирчид оролцдог онцлогтой юм. 

42,2 км урт зайны марафон гүйлтийн түүхэнд дэлхийн дээд амжилтыг 4 удаа шинэчлэн тогтоосон: эрэгтэйчүүдийн төрөлд 2 удаа, эмэгтэйчүүдийн төрөлд 2 удаа.

Чикагогийн марафоны түүхэнд таван хүн нас барж байжээ. 2024 оны 10-р сарын 13-нд Рут Чепгетич 2:09:56-аар дэлхийн дээд амжилт тогтоосон байна.

Ангилал:Марафон
Ангилал:АНУ-ын хөнгөн атлетик
Ангилал:1977 онд байгуулагдсан
Покер

**Покер** (англ. *poker*) - бусад тоглогчдоос илүүрхэх магадлалтай хөзөр олж авах бөгөөд бусад өрсөлдөгчдөөсөө өөрт байгаа хөзрөө нууж тоглолтод оруулж хожих сэтгэн бодох  хөзрийн тоглоом юм. Хөзрийн нүүрийг бүрэн эсвэл хэсэгчлэн харуулахгүй тоглодог. Тодорхой дүрмүүд нь покерын хувилбараас хамаарч өөр өөр байж болно. Покерын бүх хувилбарын нийтлэг зарчим нь тоглоомын эхэнд бооцоо тавих мөрийтэй тоглоом юм.

Тоглогчид өрсөлдөгчийнхөө хөзрийг мэддэггүй тул покер нь бусад олон хөзрийн тоглоомуудын адил, жишээлбэл, шатар тоглохоос ялгаатай нь хоёр тоглогч хоёулаа самбар дээрх бүх дүрсийг харж байдагт оршдог тоглоом юм.

## Хувилбарууд 
### Роял флэш 
* **Роял флеш** (англи. *royal flush* — «хааны флэш»), Тамганаас эхлээд дараалсан нэг өнгөний хувилбар: **Т♥ К♥ Д♥ В♥ 10♥**. Тоглоомын хамгийн хүчтэй хувилбар. 

### Стрэйт флэш 
* **Стрэйт флеш** (англи. *straight flush* — «дараалсан өнгө»), — Нэг өнгийн дараалсан хувилбар: **9♠ 8♠ 7♠ 6♠ 5♠** («9-өөс эхэлсэн стрэйт флэш»). Стрэйт флэшийн хамгийн доод хувилбар нь 5-аас эхлээд тамга хүртэл юм.

### Карэ 
* **Карэ, дөрвөн ижил** (англи. *four of a kind, quads* — «дөрвөн ижил») — 4 өөр өнгийн нэг ижил хүн ба тоонуудыг хэлнэ. Жишээ нь: **3♥ 3♦ 3♣ 3♠**.

### Фулл хаус 
* **Фулл хаус** (англи. *full house, full boat* — «бүтэн гэр», «бүтэн онгоц»), гурав ижил хөзөр дээр нэмэх нь хоёр ижил: **10♥ 10♦ 10♠ 8♣ 8♥**.

### Флэш 
* **Флэш** (англи. *flush* — «нэг өнгө»), ямарч хамаагүй тоо, хүнээс бүрдсэн 5 ижил өнгийн хөзөр, жишээ нь: **К♠ В♠ 8♠ 4♠ 3♠** («ноёнтой гилүүд»).

### Стрэйт 
* **Стрэйт** (англи. *straight* — «дараалал»), өөр өөр өнгийн 5 дараалсан хөзөр, жишээ нь: **5♦ 4♥ 3♠ 2♦ Т♦**. 

### Гурван ижил 
* **Гурван ижил буюу сет, трипс** (англи. *three of a kind, set* — «гурван ижил») — гурван өөр өнгийн ижил хөзөр, жишээ нь: **7♣ 7♥ 7♠**.

### Хоёр хос 
* **Хоёр хос, допер** (англи. *two pairs*) — хоёр ижилтэй хос хөзөр, жишээ нь: **8♣ 8♠ 4♥ 4♣**.

### Нэг хос 
* **Нэг хос** (англи. *one pair*) — хоёр өөр өнгийн ижил хөзөр, жишээ нь: **9♥ 9♠**.

### Ахлах хөзөр 
* **Ахлах хөзөр** (англи. *high card*) — янз бүрийн өнгийн бөгөөд ижил хосгүй таван хөзөр, жишээ нь: **А♦ 10♦ 9♠ 5♣ 4♣** (энэ хувилбар бол "Тамга" ахлалтай хувилбар бөгөөд бусад тамгагүй хувилбаруудын дээр гарна).


Ангилал:Хөзрийн тоглоом
Ангилал:Мөрийтэй тоглоом
Ангилал:Сэтгэн бодох спорт
Ангилал:АНУ-ын шинэ бүтээл
Бостоны марафон

**Бостоны марафон** (англи. *Boston Marathon*) — Дэлхийн хамгийн ууган бөгөөд хамгийн нэр хүндтэй марафон гүйлтийн нэг, жил бүр зохиогддог марафоны ууган нь юм. Олон улсын марафон, зайн гүйлтийн холбоо (англи. *Association of International Marathons and Distance Races,* AIMS) -ны гишүүн, мөн Дэлхийн тэргүүлэх марафонууд (англи. *World Marathon Majors*) -ын цувралд ордог юм. 

Бостоны марафон нь жил бүр АНУ-ын Массачусеттс мужийн зүүн хэсэгт орших Их Бостон тойргийн 8 хотуудын хамтран зохион байгуулдаг марафон гүйлтийн тэмцээн юм. Эх орончдын өдөр буюу 4-р сарын гурав дахь даваа гарагт болдог уламжлалтай. 1897 онд байгуулагдсан энэхүү уралдаан нь 1896 оны Зуны Олимпийн анхны марафон гүйлтийн амжилтаас санаа авчээ. Бостоны марафон бол дэлхийн хамгийн эртний жил бүрийн марафон бөгөөд хамгийн алдартай засмал замын уралдаануудын нэг юм. Энэ бол дэлхийн 7 том марафон гүйлтийн нэг юм. Марафон гүйлтийн зам өмнөд Мидлсекс мужийн Хопкинтоноос Бостоны Копли талбай хүртэл үргэлжилдэг байна.

Энэхүү спортын арга хэмжээний гүйлтийн замын дагуу 500,000 үзэгчидтэй байдаг бөгөөд энэ нь Шинэ Английн хамгийн алдартай спортын арга хэмжээ болдог юм. 1897 онд ердөө 15 оролцогчтой байсан бөгөөд энэ уралдаан жил бүр дунджаар 30,000 орчим тамирчид оролцдог болсон. 1996 онд зохиогдсон Бостоны марафон нь оролцогчдын тоогоор дэлхийн дээд амжилтыг тогтоожээ: нийт 38,708 тамирчин бүртгүүлж, гараанаас 36,748 тамирчин гарч 35,868 тамирчин барианд оржээ.

2013 оны 4-р сарын 15-нд Бостоны марафоны барианд хоёр удаа дэлбэрэлт болж, 3 хүн амиа алдаж, 282 хүн шархадсан байна.

## Тэмцээний аваргууд 
Ангилал:Марафон
Ангилал:АНУ-ын хөнгөн атлетик
Ангилал:1897 онд байгуулагдсан
Лондоны марафон

**Лондоны марафон** (англи. *London Marathon,* мөн ивээн тэтгэгчийн нэрийг оруулж -*TCS London Marathon* гэгддэг) -Английн Лондон хотод жил бүр зохиогддог марафон гүйлт юм. 1981 онд тамирчин Крис Брашер, Жон Дисли нар үүсгэн байгуулсан бөгөөд энэ нь ихэвчлэн жил бүрийн 4-р сард болдог ч COVID-19 цар тахлын улмаас 2020, 2021, 2022 онуудад 10-р сард болгож хойшлуулсан. Марафон гүйлтийн зам нь ихэвчлэн тэгш, Тэмз мөрний дагуу гүйж, Блэкхитээс эхлээд The ​​Mall-д дуусдаг. Хью Брашер (Крисийн хүү) марафон гүйлтийн захирлаар ажилладаг бөгөөд Ник Бител нь гүйцэтгэх захирлаар ажилладаг байна.

Энэхүү зайны гүйлтийн уралдаан нь олон нийтийн гүйлт, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн мэргэжлийн холын зайн уралдаан, эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн сонгомол түвшний тэргэнцэртэй уралдаан, 17-оос доош насны тамирчдад зориулсан 3 милийн мини марафон гэсэн хэд хэдэн хэсгээс бүрддэг. Марафон нь хандивын чухал бүрэлдэхүүн хэсэгтэй: оролцогчид эхэлснээс хойш 1 тэрбум фунт стерлинг цуглуулахад тусалсан бөгөөд 2024 оны Лондоны марафонд 67 сая фунт стерлинг цуглуулсан нь 1 өдрийн дотор хөрөнгө босгосон дээд амжилт болсон байна. 

2006 оноос хойш энэхүү нэр хүндтэй уралдаан нь дэлхийн хэмжээнд 7 томоохон марафон гүйлтийн тэмцээнийг багтаасан Дэлхийн марафон гүйлтийн цувралын нэг хэсэг юм. Лондоны марафоны үеэр марафон гүйлтийн дэлхийн дээд амжилтыг 7 удаа эвдсэн байна.

Лондоны Марафоны тэмцээнийг "ВВС" телевизээр шууд дамжуулдаг байна.

## Тэмцээний аваргууд 
Ангилал:Марафон
Ангилал:Их Британийн хөнгөн атлетик
Ангилал:1981 онд байгуулагдсан
Марафон
Берлиний марафон

**Берлиний марафон** (герман. *Berlin-Marathon,* албан ёсоор *BMW Berlin-Marathon)-* дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй марафон гүйлтийн нэг бөгөөд AIMS-ийн хамгийн ууган гишүүн юм. 2005 оноос хойш Дэлхийн марафоны дээд лигийн гишүүн. Марафон гүйлтийг Германы Берлин хотын гудамжинд жил бүрийн 9-р сарын сүүлийн амралтын өдрүүдэд буюу бямба, ням гарагт зохион байгуулдаг уламжлалтай.

1974 оноос хойш жил бүр зохиогддог уг арга хэмжээнд эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн сонгомол түвшний засмал замын гүйлтийн тэмцээн, үзэгч олонд зориулсан уралдаан, дугуйтай тэшүүрийн уралдаан, тэргэнцэрийн уралдаан, гар дугуйн уралдаан зэрэг 42,195 километрийн (26,219 миль) марафон гүйлтийн олон төрөл багтдаг.

Берлиний марафон нь Лондон, Нью-Йорк, Чикаго болон Бостоны марафоны нэгэн адил дэлхийн хамгийн олныг хамарсан алдартай (60,000 оролцогч, үүнээс 40,000 орчим гүйгч) бөгөөд барианы эхний 10 тамирчны үзүүлсэн дундаж хурдны хугацаагаар дэлхийн хамгийн хурдан марафон юм.

## Берлиний марафоны үеэр тогтоосон дэлхийн дээд амжилтууд 
Ангилал:Марафон
Ангилал:Германы хөнгөн атлетик
Ангилал:1974 онд байгуулагдсан
Bini

**Bini** (бүх том үсгээр бичсэн; хуучнаар Star Hunt Academy Girls буюу SHA Girls) нь 2019 онд ABS-CBN телевизийн шүтээн бэлтгэх Star Hunt Академи хөтөлбөрөөр үүсгэн байгуулагдсан Филиппиний охидын хамтлаг бөгөөд анхны тоглолтоо хийхээр гурван жил бэлтгэл хийжээ. Тус хамтлаг нь Айа, Колет, Малой, Гвен, Стейси, Миха, Жоанна, Шиена гэсэн найман гишүүнээс бүрддэг. Тэд байгуулагдсан цагаасаа эхлэн олон нийтэд танигдаж, олон нийт болон Филиппиний поп хөгжимд нөлөөлсөн учраас "Үндэстний охидын хамтлаг" гэж нэрлэгдэх болсон. Бини нь Spotify дээр сар бүр хамгийн олон сонсогчтой Филиппиний анхны поп хамтлаг болж, Billboard-ын Филиппиний дууны жагсаалтыг тэргүүлсэн анхны хамтлаг болжээ. Тэдний хөгжим нь ихэвчлэн bubblegum pop-той холбоотой байдаг ч тэд бусад олон төрлийн жанрыг багтаасан гэдгээрээ алдартай.

Ангилал:2020 онд байгуулагдсан
Ангилал:Охидын хамтлаг
Ангилал:Поп хамтлаг
Усман Дембеле

**Усман Дембеле** (франц. *Masour Ousmane Dembélé*, ​[masuʁ usman dɛmbele]; 1997 оны 5-р сарын 15-нд Францын Вернон хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин, «Пари Сен-Жермен» клубийн довтлогч бөгөөд Францын хөлбөмбөгийн Үндсэний шигшээ багийн тамирчин. 2018 оны Хөлбөмбөгийн Дэлхийн аварга. 2025 онд *France Football* сэтгүүлийн «Алтан бөмбөг шагнал»-ын эзэн болсон.

Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Пари Сен-Жермен багийн тоглогч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга
Ангилал:1997 онд төрсөн
Ангилал:Хөлбөмбөгийн жигүүрийн тоглогч
Ангилал:Ренн багийн тоглогч
Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч
Ангилал:Барселона багийн тоглогч
Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч
Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч
Ангилал:Ла Лигийн тоглогч
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:2018 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2020 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2022 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2024 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь)
Ангилал:Европын оны шилдэг хөлбөмбөгчин
Hori7on

**Hori7on** (Солонгос: 호라이즌; RR: Horaijeun; MR: Horaichŭn; бүх том үсгээр загварчлагдсан) нь 2023 онд байгуулагдсан Өмнөд Солонгост төвтэй Филиппин хөвгүүдийн хамтлаг юм. Хамтлаг нь Винчи, Ким, Кайлер, Рейстер, Уинстон, Жероми, Маркус гэсэн долоон гишүүнээс бүрддэг. Тэд Өмнөд Солонгост дебют хийсэн анхны Филиппин хөвгүүдийн хамтлаг бөгөөд байгуулагдсан цагаасаа хойш Өмнөд Солонгос болон Филиппинд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус хамтлагийг MLD Entertainment болон ABS-CBN корпораци хамтран Dream Maker (2022–23) амьд үлдэх реалити шоугаар дамжуулан байгуулсан.

Ангилал:2023 онд байгуулагдсан
Ангилал:Филиппиний хамтлаг
Ангилал:Поп хамтлаг