open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amjilt

**Том-Амжилт ХХК** нь 2010 онд байгуулагдсан, Монголын компани.

2007 оноос үйл ажиллагаа явуулж ирсэн мэдээ мэдээллийн amjilt.com вэбсайтад суурилж, 2010 онд албан ёсоор “Том-Амжилт” ХХК нэртэйгээр байгуулагдсан. Тус компани нь боловсролын чиглэл үйл ажиллагаа явуулдаг. Мэдээллийн технологийн Amjilt.com бүтээгдэхүүн хөгжүүлдэг. Зузугийн найзууд анимэйшн хүүхэлдэйн киног бүтээдэг

**Эрхэм зорилго**:2030 он гэхэд Дэлхийн топ 10 компаниудын 1 болно

**Алсын хараа**: Хүн төрөлхтнийг сурч хөгжихөд туслана

**Уриа үг**: Шийдэл үргэлж байдаг

**Үнэт зүйл**: Эрх чөлөө ба Хариуцлага

## Түүх 
2007/12/19 - www.amjilt.com үүсгэн байгуулагдав.

2010 - Том-Амжилт ХХК үүсгэн байгуулагдав.

2011 - Амжилт Анимэйшн Студи байгуулагдав.

2012 - Амжилт Кибер Академи байгуулагдав.

2015-2017 Монголын анхны "Мора" бүрэн хэмжээний 3D анимэйшн киног хийсэн.

2017 оноос хойш ЗуЗугийн найзууд хүүхэлдэйн киног бүтээж байна.

2018 - Индра Кибер Сургууль байгуулагдав.

2019 - Амжилт Кибер Сургууль байгуулагдав.

2022 - Цонжин Боардинг Кибер Сургууль байгуулагдав.

2022 - Амжилт Кибер Сургуулийн салбарын Казакстан улсын Алматы хотод байгуулагдав.

 
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Байгууллага
Ангилал:Улаанбаатарын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Мэдээллийн технологийн аж ахуйн нэгж
Моторт унадаг дугуй

ийн моторт унадаг дугуй]]
**Mоторт унадаг дугуй** гэдэг нь мотоциклийг анх нэрлэх байсан нэршил юм. 1896 онд германы хөдөлгүүр зохион бүтээгч Эмил Капитайн моторт унадаг дугуйн патентийг бүртгүүлсэн байна. Анхны моторт унадаг дугуйгаар 1897 онд Вернерийн үйлдвэрлэсэн дугуйг тооцдог. 1930-аад оноос жижиг моторт дугуй гэх нэршил бий болжээ. 

## Эшлэл
Ангилал:Моторт дугуйн загвар ангиллаар
Вулгат

**Вулгат** буюу **Латин Вулгата** нь Христийн тооллын IV зууны үед Гэгээн Иеромийн еврей, арамей, грек хэлнээс латин хэл рүү орчуулсан Библи юм. IV зуунаас эхлэн ашиглаж эхэлсэн ба XVI зуунд Католик шашны ёслол мөргөлд ашиглах цорын ганц албан ёсны хувилбар гэж зарласан.

Христийн тооллын 382 онд Гэгээн Иером Пап I Дамасийн лүндэнгээр Vetus Latina буюу хуучин латин хувилбарыг хянан засварлаж, Библийн номуудыг эмхэтгэх ажилд томилогджээ. Бусад Библийн орчуулгаас ялгахын тулд грек хэлний βουλγάτα буюу вулгат (орчуулбал "түгээмэл") гэж тодотгон нэрлэх болсон.

1545-1563 онд зохион байгуулагдсан Трентийн Зөвлөлийн хуралдаанаас Латин Вулгат бол католик сүмийн ашиглах албан ёсны хувилбар гэж тунхаглажээ.

## Латин орчуулгын тухай 
Вулгат буюу Латин Библийг бүхэлд нь Иером орчуулаагүй.  Библийн латин орчуулгыг хэрхэн бүтсэнийг хэсэг бүрээр дэлгэрэнгүй авч үзвэл

**Еврей хэлээр бичигдсэн Хуучин гэрээс:** Дуулал номоос бусад номуудыг  Гэгээн Иером орчуулж Христийн тооллын 405 оны орчим дууссан.

**Грек хэлнээс орчуулсан Теодотионы нэмэлт:**  Гэгээн Иером Хөрвүүлсэн  Даниел, Гурван хүүхдийн дуулал, Сюзаннагийн түүх, Үзэсгэлэн гоо ба луу (Даниел номын төгсгөлд байдаг) 

**Койне грек хэлээр бичигдсэн эх:** Койне буюу энгийн хэрэглээний грек хэлнээс  Гэгээн Иером Эстер номыг хөрвүүлсэн.

**Грек орчуулгын эх:** Гэгээн Иером Дуулал номыг грек орчуулгын эхтэй харьцуулан засаж орчуулсан.

**Арамей хэлнээс:** Тоби, Жүдит номыг Гэгээн Иером орчуулсан.

**Эртний латин орчуулгын эхийн хянан засварлалт** : Оролцсон хүмүүс тодорхойгүй. Барух, Иеремиагийн захидал, Эсдрас, Шавь нарын Үйлс, Элч нарын чуулгануудад бичсэн захидлууд, Илчлэлт номуудыг эртний латин эхтэй тулган хянасан.

**Эртний латин орчуулгыг огт засварлалгүй тэр хэвээр үлдээсэн:** Элч Паулын Лаодисеанчуудад бичсэн захидал, Манасейгийн залбирал, 4 Эсдрас, Соломоны эрдэнэ үгс, Сирах, Нэгдүгээр, Хоёрдугаар Макабе номын орчуулгын хувилбарыг тэр хэвээр нь авч ашигласан.

## Шинэ Вулгат 
Шинэ Вулгат буюу Нова Вулгата нь анх орчуулагдсан хэв маягаас ялгаатай. 1965 онд Пап VI Паул лүндэн гаргаж Библийг еврей, грек эхтэй нь тулган нягталж орчин үеийн хэл зүйн дүрэм, найруулгын дагуу сонгодог латин хэлээр засварлаж 1979 онд бүрэн дууссан. 1979 онд Пап II Иохан Паул Вулгатын шинэ хувилбарыг Ариун Сэнтийн шашны мөргөл, үндсэн ёслолд баримтлах гол эх сурвалж гэж зарласан.

## Өрнийн соёлд үзүүлсэн нөлөө 
Вулгат буюу Латин Библи нь мянга гаруй жилийн турш хамгийн өргөн ашигладаг Ариун Библийн орчуулга болсон. Дундад зуун, Сэргэн мандалтын үе, орчин үед ч шашин судлал болон урлаг, утга зохиол, уран барилгын чимэглэл зэрэгт латин орчуулгын эхээс эш татах, дүрслэх зэргээр ашигладаг. Христийн тооллын 400 оноос 1500-аад оны дунд үе хүртэл Европын улс орнуудын нийтлэг хэрэгцээг хангадаг цорын ганц эх сурвалж болж байв.

## Эшлэл 

Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Эртний утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Гэгээн Иером
Ангилал:4-р зууны ном
Гэгээн Иером

**Иером** нь Католик шашны санваартан, шашин судлаач, түүхч бөгөөд одоогийн Итали улсын зүүн хойд нутагт Христийн тооллын 347 оны үед төрсөн.  
Пап I Дамасын дэмжлэгээр шашны номлол, Христийн ёс суртахууны талаар сургаал дэлгэрүүлж байснаараа Ром орчмын нутгуудад алдаршсан. Түүний орчуулсан Вулгат буюу Библийн латин хэл дээрх орчуулга католик сүмийн албан ёсны Библи болсон.  

Иеромийг Католик шашин, Үнэн алдартны сүм, Лютерийн урсгал, Англикан урсгалд ариун гэгээнтэн, шашны эрдэмтэн гэж дээдэлдэг бөгөөд жил бүрийн 9 дүгээр сарын 30-нд түүнийг дурсан шашны ёслол үйлддэг.
## Эшлэл

Ангилал:Сүмийн эцэг
Ангилал:4-р зууны гэгээнтэн
Ангилал:5-р зууны гэгээнтэн
Ангилал:4-р зууны христийн теологич
Ангилал:5-р зууны христийн теологич
Ангилал:4-р зууны христийн санваартан
Ангилал:5-р зууны христийн санваартан
Ангилал:Сүмийн багш
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Библийн орчуулагч
Ангилал:Эртний Грек хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Латин хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Даяанч
Ангилал:Эртний Ромчууд
Ангилал:347 онд төрсөн
Ангилал:420 онд өнгөрсөн
Мопед

**Мопед** нь **мо**тор болон **пед**ал буюу хөдөлгүүр, дөрөө гэсэн герман үгнүүдийн эхний үеүдээс нийлүүлэн бүтээсэн нийлмэл үг бөгөөд түүнийг хөнгөн маягийн туслах хөдөлгүүртэй унадаг дугуйнаас ялган ангилахын тулд 1953 онд шагналын сан гарган хайж олсон нэр юм. Энэ төрлийн жижиг моторт унадаг дугуй нь нэг болон хоёр хүний суудалтай, хөдөлгүүрийн багтаамж нь 50 см3 -ээс хэтрэхгүй багтаамжтай, хөдөлгүүрийг асаах дөрөөтэй, буцаан гишгэдэг тоормосоор тоноглогдсон байх ёстой байж.

## Зургийн цомог

1958 DKW Hummel (11817565465).jpg|ДКВ Хуммел (1958 оны загвар)
SR2E 1963.jpg|Симсон SR2 (1963 он)
76' Kreidler Florett.JPG|Крайдлер Флоретт (1976 он)
Peugeot 102 MSL 1979.JPG|Пежо 102 (1979 он)

## Цахим холбоос
Ангилал:Моторт дугуйн загвар ангиллаар
Мопед
Төвөд хатанбаатар

**Төвөд хатанбаатар** бол Ноёнтой хатанбаатарын хүү юм. Засагт ханы жонон цолтой тэрээр Бэсүд, Элжигэн отгийг захирч байв.

## Удам
Тэрбээр Хонхуй сэцэн жонон, Бадма хатанбаатар хэмээх хоёр хөвүүнтэй. Тэд өөрийн эцгийн улсыг хувааж авчээ. Бэсүдийг Хонхуй авч жонон зэргийг өвлөжээ. Харин Элжигэн отгийг Бадма авч Хатанбаатар цолыг залгав.

Ангилал:Боржигин
Хань Шань Тун

**Хань Шань Тун** (хятад ханз: 韓山童; пиньинь галиг: Hán Shāntóng) бол Монголын Юань улсын сүүл үед Цагаан Лянхуа бүлэглэлийг толгойлж, 1351 онд Шар мөрний дагуух газарт өөрийн 3000 хүнээ авч Улаан алчууртны бослогыг өдөөн гаргасан этгээд юм. Тэрээр Хэнань мужийн Инжоуд төрсөн. Тэр өөрийгөө Умард Сүн улсын Хуйзун хааны 8-р үеийн ач гэж цоллоод Юань улсын төрийг мөхөөж, Сүн улсыг байгуулах тавилантай гэж зарлаад бослогоо эхлүүлсэн. Гэвч бослогын нууц задарч 1351 онд монгол цэрэгт баригдаж алуулсан. Харин түүний хүү Хань Линь Эр нь зугтаж, Лю Фу Туны бослгоын цэрэгт нэгдээд, хожим 1355 онд өөрийгөө Сүн улсын хаанд өргөмжлсөн.

## Холбоотой мэдээлэл
* Улаан алчууртны бослого
* Хань Линь Эр
* Лю Фу Тун

Ангилал:1351 онд өнгөрсөн
Бодоогийн хэрэг

** Бодоогийн хэрэг** нь Монголын Ардын хувьсгалын анхны зүтгэлтэн Бодоогийн нэрээр нэрлэгдсэн Их хэлмэгдүүлэлтийн эхэн үеийн зохиомол хэргийн нэршил юм. 1922 онд Бодоогийн хэрэг гарснаас хойш Монголын нийгмийн бүх давхаргыг хамарсан их хэлмэгдүүлэлт ил тодоор эхэлсэн гэж үздэг.

Ангилал:Монголын ардын хувьсгал
Франсуа Олланд

**Франсуа Олланд** () нь Францын улс төрч, 2012-2017 онд Бүгд Найрамдах Франц Улсын Ерөнхийлөгчөөр ажилласан. 1997-2008 онд Францын Социалист Намын Нэгдүгээр нарийн бичгийн даргын алба хашсан.

Ангилал:1954 онд төрсөн
Ангилал:Францын ерөнхийлөгч
Ангилал:Францын улс төрч
Мануэль Вальс

**Мануэль Валс** () нь Францын улс төрч, 2014 оны 3 дугаар сарын 31-нээс Бүгд Найрамдах Франц Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байна. 2012-2014 онд Францын Дотоод хэргийн сайдын алба хашсан. Францын Социалист намын гишүүн. Сорбонн буюу Парисын их сургуулийг төгссөн. Ромын католик шашинтай.

Ангилал:Францын ерөнхий сайд
Ангилал:Францын Үндэсний Чуулганы гишүүн
Ангилал:Иль-де-Франсын засаг дарга
Ангилал:Францын Социалист Намын гишүүн
Ангилал:Францын Үндэсний Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Алауитын Сэнтий одон шагналтан
Ангилал:Барселоны хүн
Ангилал:Эври-Куркуроны хүн
Ангилал:Францын хүн
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1962 онд төрсөн
Дорлигийн Дагва

**Дорлигийн Дагва** (1916–?) — Монголын **багш** байв.

## Намтар 
Дорлигийн Дагва 1916 онд өнөөгийнхөөр хэлвэл Монгол улсын Завхан аймгийн Цэцэн-Уул сумын нутаг Галуутайн Хөх ам гэдэг төржээ. Хошууны зангиар монгол үсэг заалгаж Барчин (Түдэвтэй) сумын туслах бичиг бичээчээр ажиллаж эхэлсэн. Соёлын довтолгооны багш байснаа 1932-1934 онд Улиастайн аж ахуйн сургуулийг дүүргээд 1934-1937 онд Улаанбаатарын багш нарыг бэлтгэх сургуульд суралцан төгсчээ.

Дорлигийн Дагва 1937-1976 оны хооронд Завхан аймгийн Түдэвтэй, Жавхлант, Цэцэн-Уул, Идэр сум, аймгийн төв Улиастайн дунд сургуулиудад багшлан ажилласнаас 23 жилийг хичээлийн эрхлэгч, захирал болон удирдах ажил хийжээ. 

## Шагнал 
* Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар (1975 он)
* Монгол улсын гавьяат багш (1967 он)
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон (2 удаа)
* Алтан гадас одон (2 удаа)

Ангилал:1916 онд төрсөн
Ангилал:Цэцэн-Уулын хүн
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монголчууд
Виржиниа Ражи

**Виржиниа Ражи** (1978 онд төрсөн) — Италийн хуульч, улс төрч. Ром хотын дарга.

## Намтар 
Ражи 1978 оны 7 сарын 18-нд Ром хотын Сан-Жованни дүүрэгт төрж өссөн. Ромын гуравдугаар их сургуульд хуульч мэргэжлээр суралцан төгсчээ. 2011 оноос Таван од намд элсэн орон нутгийн сонгуульт ажилд оролцох болов. 

2013 оны сонгуулиар түүнийг оруулцуулаад Таван од намаас дөрвөн төлөөлөгч Ром хотын хуралд сонгогдсон. Иньяцо Марино даргын халааг залган 2016 оны сонгуулиар Ардчилсан намын Роберто Жакеттиг дийлж Ром хотын даргаар сонгогдсон нь тус хотын хувьд анхны эмэгтэй дарга нь байлаа. Тэр илтгэх, мэтгэлцэхдээ гаршсан нэгэн юм. Ражи хотынхоо гэмт хэргийн тоог цөөрүүлэх, 2024 оны зуны олимпийг зохиох эрхийн төлөө сунгаанд Ром хотоо оруулахаар ажиллахаа амалсан. Гэсэн хэдий ч 2024 онд Ром хотод зуны Олимпын наадам зохион байгуулах сунгаанаас Ром хотын нэрийг эргүүлэн татсан нь олон нийтийн зүгээс шүүмжлэлтэй тулгарсан.

## Хувь хүн 
Виржиниа Ражи нэг намын улс төрч Андреа Северинитэй гэрлэсэн. 2009 онд төрсөн нэг хүүхэдтэй. Католик шашинтан.

Ангилал:Италийн өмгөөлөгч
Ангилал:Ромын засаг дарга
Ангилал:Таван Од Хөдөлгөөний гишүүн
Ангилал:III Ром Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Мин улсын засаг захиргааны хуваарь

Мин улс анх байгуулагдаж байх үеэс эхлэн өөрийн гэсэн өвөрмөц тогтолцоог байгуулж эхэлсэн. Ингэхдээ өмнөх Монголын Юань улсын зарим зүйлийг өөрт тохируулан хэрэглэсэн байдаг. 
 

=Агуулга=
Мин улсын Хуньүгийн 9-р онд (1376 он) Юань улсын үед хэрэглэж байсан Син Жун шу шэн буюу орон нутаг дахь төлөөний яамны нэрийг солиод **Чэн Сюань Бу Жэн Ши Сы** (пиньинь галиг:Chéng xuānbù zhèng shǐ sī, ханз:承宣布政使司) гэж өөрчилсөн. Дотроо дараах 13 муж болгож хуваасан.

# **Шаньдун**
# **Шаньши**
# **Хөнань**
# **Шэньши**
# **Сычуань**
# **Жяньши** 
# **Хугуан**
# **Жяньжэ**
# **Фужянь**
# **Гуандун**
# **Гуанши**
# **Юньнань**
# **Гүйжоу**

=Бусад онцгой мужууд=
# **Пинянь,** одоогийн Хэбэй мужийн нутаг 
# **Жяожи,** Вьетнамын нутаг

=Холбоотой мэдээлэл=
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо

Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Хятадын түүх
Ангилал:Мин улс
Дашваанжил компани

**Дашваанжил компани** нь 1992 онд Дархан-Уул аймгийн  Шарын  гол суманд  “Дашваанжил” ХЭАА (одоо ХХК) нэртэйгээр  байгуулагдан  бараа солилцооны гэрээгээр ОХУ-аас уул уурхайн хүнд машин, механизмын сэлбэг бэлтгэн, Шарын гол, Багануур, Шивээ-Овоо, Баянтээгийн  нүүрсний уурхай, Эрдэнэтийн уулын баяжуулах үйлдвэр, Хөтөлийн цемент шохойн үйлдвэрүүдэд улсын үнээс 50 хувь хямд нийлүүлж үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байна.

1997-2000 онд ОХУ-ын “Бурят газ” хувьцаат компани болон өөрийн орны техникийн ажиллагсадын тусламжтайгаар төмөр замын вагон цистернээр 100 м3 шингэрүүлсэн  хийг нэг дор хүлээн авч,  хадгалан төрөл бүрийн баллонд цэнэглэх Монгол Улсын анхны станцыг Улаанбаатар хотод байгуулж шингэрүүлсэн хий цэнэглэх станцын ашиглалт, аюулгүй ажиллагааны дүрэм, заавруудыг боловсруулж дэд бүтцийн хяналтын улсын албаар батлуулан ашиглалтанд оруулахад бэлэн болгосон юм.

Монгол улсад шингэрүүлсэн хийн салбарын эрх зүйн орчин үүсээгүй үед буюу. 2001 онд уг компанийн шингэрүүлсэн хийг вагон цистернээр хүлээн авах станц ашиглалтанд орсноор аж ахуй эрхлэх тусгай зөвшөөрлийн хуулинд нэмэлт орж, тухайн үеийн Эрчим хүчний  яам,  Мэргэжлийн хяналтын газар,  Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлагт “Нүүрсний газар” хийн түлшний асуудал

хариуцсан мэргэжилтэнтэй болсон. Шингэрүүлсэн хий хүлээн авах станц дээрээ вагончикт 10 орчим хүнд хичээл зааж үнэмлэх олгон Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Нүүрсний газраас “Хийн аж ахуй эрхлэх”, “Хийн аж ахуйн барилга байгууламж барих” тусгай зөвшөөрлийг анхлан авч 2001 оны 11 сараас ажиллаж эхэлсэн нь манай улсад хийн аж ахуй хөгжих эхлэл, үндэс болсон гэж хэлж болно.

Манай иргэд хийн түлшний хэрэглээг бараг мэддэггүй, сард 3-5 тн орчим баллонтой хийн түлшийг улсын хэмжээнд хэрэглэдэг,  вагон цистернээр их хэмжээний хийн түлш хүлээж авч худалдах  боломжгүй байсан учраас ОХУ-ын хий нийлүүлэгчийн  автоцистернээр хийн түлшийг зөөвөрлөж, 2002 онд  36м3 буюу хамгийн их багтаамжтай хий зөөврийн автоцистернийг худалдан авч ашиглалтанд оруулсан.

Тухайн үед дан ганц 20кг-ын Орос баллон хэрэглэдэг байсан уламжлалыг халж хэрэглэгчдийг сонголт ихтэй болгож 5,10,14,20 кг хэмжээтэй, баллонуудыг захиалан үйлдвэрлүүлж, өөрийн брэнд болгон хэрэглээнд нэвтрүүлж, хийн түлшээр ажилладаг тулга, төрөл бүрийн халаагуурууд, тоног төхөөрөмжийн ашиглалт, хийн түлшний ашиг тусыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр тасралтгүй сурталчилсаны үр дүнд 2002 оны 5 сар  гэхэд хийн түлшний хэрэглээ сард 30 тн, 9 сард 50 тн хүрч өссөн юм.

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Бортөмөр

**Бортөмөр** нь (?-1365) Салжиуд овгийн монгол хүн юм. Түүний эцэг бол Тогоонтөмөр хааны үеийн босогчдыг дарангуйлж байсан томоохон цэргийн ноёдын нэг болох Сычуань син шэний зүүн гарын чинсан **Дашбаатар** юм. Тэрээр Юань улсын сүүл үед гарсан дайны гол баатар болж, босогчидтай тэмцэхээс илүү хааны ордон дахь Өлзийхутаг хатны талын эрх баригчидтай, Шэньши, Хэнань мужийн газрыг булаацалдаж Цагаантөмөр, Хөхтөмөр нарын монгол ноёдын эсрэг байлдаж байсан. 1364 онд төрийн эрхийг хүчээр аваад, 1365 онд алагдсан юм. 

## Холбоотой өгүүлэл
* Тогоонтөмөр хаан  
* Цагаантөмөр  
* Улаан алчууртны бослого

## Эшлэл
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Юань улсын жанжин
Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1365 онд өнгөрсөн
Алтан гадас одон

**Алтан гадас** нь БНМАУ-ын үед анх бий болсон Монгол Улсын төрийн одон юм. 1990 оны 06 дугаар сарын 30-нд  БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 148 дугаар зарлигаар батлагдсан ”БНМАУ-ын цол, тэмдэг, одон, медалийн дүрэм”-д бичигдснээр "Алтан гадас" нь одонгийн зэрэглэлээр  4 дүгээрт бичигддэг.


Ангилал:Монголын одон ба хүндэтгэлийн медаль
Ангилал:1936 онд анх гардуулсан шагнал
Төглөгтөмөр

**Төглөгтөмөр** (1329/1330-1363) бол Цагадайн улсын зүүн хэсгийн Могулстаныг 1347-1363, Цагадайн улсын бүх газрыг 1360-1363 он хүртэл захирч байсан сүүлчийн хан юм. Түүний ургийн бичигт Есөнбөх хааны удам гэж заасан байдаг.

=Хаан суусан нь=
1346 онд Казань хан, Караунасын Казаган эмирт хорлогдож, тус улсын баруун хэсгийг гартаа оруулсан байдаг. Харин тэр үед зүүн хэсэгт байсан Дуглат аймгийн Булажи эмир зэргийн монгол ноёдтой хэлэлцэж, одоогийн Шинжааний нутгийг Могулстан буюу **Монгол улс** гэж нэрлээд, түүнийг хаан болгожээ. 1360 онд Мавереннахр дахь ноёд эрх мэдлийн төлөө дайтаж байхыг ашиглаж, цэргийн хүчээр эзлэн авч Цагадайн улсаа нэгтгэжээ. Тэр бол Цагадайн  улсыг нэгтгэн захирсан сүүлчийн хан бөгөөд түүнийг нас барсны дараа дахин задарсан. Төглөгтөмөр хан 1363 онд 34 насандаа таалал төгсчээ.

Ангилал:14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1363 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Ильяс хожа

**Ильяс хожа** нь Төглөгтөмөрийн хүү бөгөөд эцгээ өнгөрсний дараа Трансоксаныг 1363 онд хэсэг хугацаанд, Моголистаныг 1363-1368 онд захирч байсан. 1363 онд Төглөгтөмөр таалал төгссөний дараа эмир Казаганы хүү, эмир **Хуссейн**, Барлас овгийн эмир Төмөр нарын цэрэгт ялагдаж Трансоксаны бүс нутгийг өөрийн захиргаанаасаа алдсан. 1365 онд дахин эзлэн авах гэж очсон хэдий ч мөн л ялагдаж зугтсан. 1368 онд Алмалик дахь өргөөндөө нас барсан. Түүний дараа Долоод аймгийн эмир Камар ад-Дин нь өөрийгөө **Моголистаны хан** өргөмжилж, хааны угсааны хүмүүсийг улс төрөөс зайлуулж, 20 гаруй жил хан суусан.

Ангилал:1368 онд өнгөрсөн
Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Ангилал:Боржигин
Адил султан

**Адил султан** бол Цагадайн улсын Трансоксаны хаан ширээнд 1366-1370 онд суусан бөгөөд тус жилдээ алагдсан. Түүний эцэг нь Муххамед Пулад хаан юм. Түүнийг Казаганы хүү эмир Хуссейн хаан суулгасан байдаг. Тэр бол Мавереннахр нутгийг нэр төдий захирсан ч, энэ бүс нутгийг захирсан Цагадай ханы удмын сүүлчийн хан байсан бөгөөд 1370-1402 оны хооронд Доголон Төмөр эмир, Өгэдэй хааны удмын хоёр ханыг ёс төдий өргөмжлөн улсын эрх мэдлийг атгах болсон.

Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Ангилал:Боржигин
Ангилал:1370 онд өнгөрсөн
Хабул шах

**Кабул шах** бол Цагадайн улсын баруун хэсгийн Трансоксаны хаан ширээнд 1364-1366 оны хооронд сууж байсан бөгөөд эмир Хуссейний утсан хүүхэлдэй төдий хаан байжээ. Кабул шах нь Дува ханы хүү Илжигдэй ханы хүү юм. 1370 онд Доголон Төмөр, эмир Хуссенийг алж төрийн эрхийг булааж авсны дараа алагдсан.

## Эшлэл 
Ангилал:14-р зуунд төрсөн
Ангилал:Боржигин

Ангилал:1366 онд өнгөрсөн
Сүюргатмиш хаан

**Сүюргатмиш хан** нь 1370-1384 оны хооронд Мавереннахрын хан байсан. Тэр бол Өгэдэй хааны угсааны Данишменж ханы хүү юм. Доголон Төмөр эмир, түүнийг хан болгожээ. Түүний охин Үрүн султан Ханика нь Доголон Төмөрийн хүү Миран шахтай гэрлэсэн. Түүний орыг хүү Махмуд султан залгамжлсан. 

 

Ангилал:1384 онд өнгөрсөн
Ангилал:14-р зуунд төрсөн
Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Ангилал:Боржигин
Махмуд султан (Цагадайн улс)

**Махмуд султан** бол Цагадайн улсын Мавернахрын **сүүлчийн хаан** юм. Тэр бол Өгөөдэй хааны угсааны Сүюргатмиш хааны хүү. Төмөр эмирийн нөлөөгөөр хаан болсон тоглоомын хаан. 1402 онд түүнийг өнгөрсний дараагаас Мавереннахр дахь алтан ургийн хаадын ноёрхол төгсөж, оронд нь Төмөрийн угсааны улс бий болжээ. Түүний охин **Ахи султан ханика** нь Үлүг бегтэй суусан.

Ангилал:14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1402 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Хамар даваа

**Хамар давааны нуруу** (, бур. *Хамар дабаан*) бол Байгал нуурын өмнөд талд оршдог нуруу юм. Хамар давааны нуруу ноён оргил нь Байшинт уул (). 

## Газар зүй 
Хамар давааны нуруу нь өмнөд Сибирийн дэх Эрхүү муж ба Бүгд Найрамдах Буриад Улсын хооронд оршдог. Байгал нуурын эрэг дагуу буюу  Хамар давааны бэлээр Сибирийн төмөр зам дайран өнгөрөх учир явган аялагч болон завьтай аялагчдын цуваа тасардаггүй.

Хамар давааны хойд хэсэг нь Ар Байгалийн чийглэг бүсийн (хур тунадас 1200 мм) ургамалтай ихтэй бол өмнөд хэсэг нь тундрын ургамалтай. Шилмүүст ой, улиас, хус ургахаас гадна уулын хяраар давжаа нарс ба давжаа хус үе үе тааралдана. Ойн хил нь 1500-аас 1800 өндөрт оршино. Нурууны төв хэсэгт 1968 онд Байгал нуурын Улсын Байгалийн Биосферийн нөөц газар бий болсон.

Хамар давааны нуруунд олон нуур бий. Хамгийн сайн мэдэгдэх нь Булгант нуур (Соболиное озеро). Жижиг нуурууд нь Патовое нуур (Патовое озеро), Боохолдойн нуур (Чёртово озеро). Гол горхинд Хөтөлөг гол (Утулик), Өлөнх гол (Снежная), Химни гол (Темник), Хар мөрөн (Хара-Мурин) орно. Хүрэн баавгай, хандгай, чоно, үнэг, хэрэм, эгэл сойр, бидэрт самарчшаазгай, тоншуул, хөх ногтруу зэргийн амьтдаас гадна хадран, зэвэг, ялаагана гэх мэтийн загастай. 

## Зураг 

File:KhamarDabanPlane.jpg|Хамар давааны ны нурууны өвлийн төрхийг онгоцноос авсан нь (Улаан-Үд орчимд)
File:Khamar-Daban-KamenskBuryatia.jpg|Хамар давааны арын энгэр, Буриад улсын Хаамин тосгоны ойролцоо
File:Чертово озеро (Хамар-Дабан).jpg|Боохолдойн нуур

## Цахим холбоос 
* Природа Байкала. Хамар-Дабан
* Природа Байкала. Схема района Хамар-Дабан
* Хамар-дабан. Большая Советская Энциклопедия

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Оросын нуруу
Ангилал:Буриадын газар зүй
Ангилал:Эрхүү мужийн газар зүй
Шах Төмөр

**Шах Төмөр** нь (?-1358) 1358 онд Баруун Цагадайн улсын хан болсон нэгэн бөгөөд Есөнтөмөр ханы хүү юм.
=Намтар=
1358 онд Казаган эмирийг хүү **Абдуллах** нь залгамжласны дараа тус улсын хан Баян Кулиг хороож, түүний оронд Дува ханы ач Есөнтөмөр ханы хүү Шах Төмөрийг хан болгосон. Гэхдээ түүний засаглал Мавернахрсанд л төвлөрч байсан. Абдуллах эмирийн хагас нүүдэлчин болсон түрэгжсэн монгол аймгийн ноёдын эрх мэдлийг булаан авах оролдлого нь Сүлдүс, Барлас зэрэг хүчирхэг цэрэгтэй ноёдын дургүйцлийг төрүүлж тэр жилдээ Барласын Хажжи бег, Сүлдүсийн Баян эмир тэргүүтэй ноёд бослого гаргаад, Абдуллах эмир болон Шах Төмөр нарыг алж Трансоксанийг тэдгээр монгол ноёд хуваан захирах болсон ч, дараагийн ханыг сонголгүй хоорондоо эрх мэдлийн төлөө хоёр жилийн турш байлдаж байсныг ашиглаж Цагадайн улсын зүүн нутгийн Төглөгтөмөр хан дайран орж эзлэн авсан. 

## Эшлэл
Ангилал:1358 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Байшинт уул

**Байшинт уул** () - Мөнх сарьдаг ба Хамар давааны хоорондох бүс нутагт орших хамгийн (2994 м) өндөр цэг. Хамар давааны нурууны ноён оргил юм.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Буриадын газар зүй
Ангилал:Оросын уул
Чапар

**Чапар** бол Өгэдэйн Улсын эзэн Хайду ханыг залгамжилсан хан юм. Тэрээр Өгэдэйн улсын сүүлчийн эзэн юм.  

## Өгэдэйн улсын хаан болсон нь 
**Хайду хан** 1301 онд дайнаас буцах замдаа шархны улмаас нас барсан тул, Хайду хааны олон хөвгүүд дундаас хэн нь түүнийг залгамжилах талаар ширүүн тэмцэл өрнөсөн. Тэр дундаас Урус хан хөвгүүнийг дэмжсэн нэг тал, Чапарыг дэмжсэн нэг хэсэг болон Цагаадайн улсын эзэн Дува нарын дэмжлэгтэй тал гэж хоёр хэсэг болж хуваагдаж байлдаж, эцэстээ тэрээр Дува ханы дэмжлэгээр тус улсын эзэн болсон.   

Үүний дараа 1303 оны орчимд Цагаадайн улсын эзэн Дува, Ил Хаант Улсын эзэн Өлзийт нар Чапарт элч илгээж, Юань улсын Төмөр хаанд бууж өгөн, найрамдахаар тохиролцон **Юань улсын их хааны** эрх мэдлийг нэр төдий хүлээн зөвшөөрсөн. Ингэснээр **Дува** болон **Чапар** нарын холбоотны гэрээ цуцлагдах үндэс тавигдсан юм.   

## Өгэдэй улсын мөхөл 
1304 онд Өгэдэйн улсын зүүн талын Алтайн нурууны газар нутгийг Хуайнин ван Хайсангаар удирдуулсан Юань улсын цэргүүд довтолж, эзлэн авсан. Энэ үеийг ашиглаж Дува хан баруун талаас нь довтолж, баруун талын ихээхэн газрыг нь эзлэн авсан. Энэхүү хүнд байдлаас болж Чапарын хэсэг ноёд нь зүүн зүг нүүж, Юань улсын цэрэгт бууж өгсөн. Харин Чапар нь Дува ханд бууж өгчээ. 1309 оны орчимд Өгэдэйн улс дотор улс төрийн тогтворгүй байдал үүсч, Чапар нь гэр бүлийнхэн болон хэсэг ноёд, харъяатаа авч Юань улсын нутагт зугтан орсон. 1310 онд Хүлэг хаан, зарлиг буулгаж, түүнд **Ру нин ван** (汝宁王) цол шагнаж, Хэнань мужийн Рунин фу-гийн нутгийг соёрхов. Ингээд **Өгэдэйн улс** мөхөж, Цагаадайн улсын нутагт харъяалагджээ.  

## Үр хойчис 
Юань улсын сударт тэмдэглэснээр Чапар бээр Өлзийтөмөр гэх хөвүүнтэй, тэр нь эцгийнхээ дараа ру нин ван  (汝宁王) цолыг залгамжлав. Өлзийтөмөрийг түүний хөвүүн Хуладай 1324 онд залгамжлажээ. Хуладай нь 1328 онд Аригбаг хааныг дэмжин Тугтөмөр хааны эсрэг тэмцэж байгаад ялагдаж, цөллөгт явсан. 

## Эшлэл
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Яблоны нуруу

**Хэнтийн нуруу** ( ,  (, ) бол ОХУ-ын зүүн хэсэгт, Өвөр Байгалын хязгаарт байрладаг, Монгол улсын зүүн хойд зүг Хэнтий аймгийн ихэнх хэсэг Төв,Сэлэнгэ-ийн зүүн хэсэг, Дорнодын баруун хойд хэсгээс Байгал нуур хүртэл үргэлжидэг нуруу юм. Цагаан тугалгын ордоор баян тус уулархаг газрын эргэн тойронд нь цөөхөн хүмүүс амьдарч байдаг. 

Хэнтийн нурууг даган Монгол болон ОХУ-ын хэд хэдэн томоохон суурин газрууд байрладаг. Уулын баруун өмнөд төгсгөлд Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот оршдог бол, нурууны өмнөд бэлээр Чингис хот, баруун салбар уулсын бүсэд Зүүнхараа,Сүхбаатар хот болон Хиагт,байрлалдаг. ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дэх Яблоновын нурууны төв хэсэгт тус бүс нутгийн гол зангилаа болох Чита хот оршдог бөгөөд нурууны хөндийд Петровск-Забайкальский хот байрладаг.

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Оросын нуруу
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын газар зүй
Ажил

**Ажил** нь дараах утгуудыг илэрхийлнэ:
* Ажил (эдийн засаг), бүтээгдэхүүн бий болгож процесс болон үйлдвэрлэлтийн хүчин зүйл
* Ажил (гүн ухаан), хүний санаатайгаар үйлдэх үйлдэл
* Ажил (физик), тодорхой процесс явагдах үед шилжсэн энергий тоо хэмжээ
* Ажил (нийгмийн шинжлэх ухаан), цалинтайгаар хөдөлмөрлөх эсвэл нөхөн үржихүйн ажил
* Хөдөлмөр эрхлэлт, хүний амьдралынхаа төлөө ямар нэгэн хөдөлмөр эрхлэх. 
* Шалгалтын ажил, сурагчдын хөдөлмөрийг шалгах ажил
* Урлагийн бүтээл, уран бүтээлчийн хийсэн ажил
* Шинжлэх ухааны ажил, судалгаа, шинжилгээний ажлын үр бүтээл
* Ажилласан байдал, хөдөлмөр эрхэлсэн байдал
Михаэль Коолхаас

**“Михаэль Коолхаас”** () — Энэхүү тууж нь германы нэрт зохиолч Хенрих фон Клайстын бүтээл юм. Зохиолч туужийнхаа эхний хэсгийг 1808 оны зургадугаар сард өөрийн эрхлэн гаргадаг “Феб” сэтгүүлд нийтэлсэн байна. Клайстын өгүүллэгүүдийн эмхэтгэлийн эхний боть 1810 онд хэвлэгдэхэд “Михаэль Коолхаас” тууж бүрэн эхээрээ оржээ.

## Товч агуулга
Туужийн үйл явдал XVI зууны дундуур, Мартин Лютерийн шашны шинэчлэлийн үеийн Германд болж өрнөнө. Зохиолын гол дүр, Бранденбүргийн хүндтэй иргэдийн нэг, адууны наймаачин Михаэль Коолхаас өөрөөс нь давуу эрх мэдэлтэй захирагч Венцел фон Тронкагийн өөдгүй мэхэнд автаж, улмаар шударга хөдөлмөрийнхөө үр шимийг хүртэж чадахаа болино. Коолхаас тэрхүү сурвалжит язгууртныг шүүхэд өгсөн боловч Венцел фон Тронка өндөр алба хашдаг, шүүхэд нөлөөтэй холбоотнуудаараа хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулдаг. Коолхаасын эхнэр уг хэргийг Бранденбүргийн ванд өөрийн биеэр мэдүүлэхээр зориглон очсон ч харуулд зодуулсны улмаас амиа алдана. Ийнхүү шударга бус явдлын золиос болсон ч төр засаг, шүүхийн дэмжлэг олоогүй, аргаа барж, уур хилэн нь бадарсан Коолхаас шударга ёсыг биечлэн тогтоож, Венцел фон Тронкаг өөрийн гараар хатуу цээрлүүлж хариугаа авахаар шийдэн авлигад идэгдсэн төр засгийнхаа эсрэг босож их хэргийг өдүүлнэ.
Михаэль Коолхаасын түүхэн эх дүр нь Ханс Кольхазе /Hans Kohlhase/ хэмээх бодит хүн юм. Энэхүү туужаар хэд хэдэн удаа дэлгэцийн бүтээл хийжээ.
## Зохиолын онлайн хуулбар
Энэ зохиол нь эртний зохиол тул зохиогчийн эрхийн хуулийн дагуу зарим гадаад хэлээрх хуулбар нь онлайнаар үнэгүй тараагддаг. Энэ зохиолын англи хэлээрх бүрэн хуулбарыг Wikisource-ийн энэ хуудаснаас харна уу.
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:1810 оны утга зохиол
Хүлцэл (техник)

**Хүлцэл** гэж ямарваа нэг системийн төлөв байдлыг нэрлэх ба тухайн системийн хэвийн байдалд сөргөөр нөлөөлөн гажуудал үүсгэх эсвэл энэ гажуудлын эсрэг ямар нэг арга хэмжээг авах шаардлагатай болохыг нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл хүлцэл нь хэвийн хэмжээ эсвэл хэвийн байдлаас тодорхой хэмжээгээр гажсанаар системийн үйл ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлж байна гэсэн үг юм.

## Үйлдвэрлэлтийн хүлцэл
Хоорондын хамаарал бүхий эд хэсгүүдийн хүлцэлийг зүй зохистойгоор тогтоон тодорхойлсон үед эд хэсэг бүрийг бүтнээр нь солих бололцоог олгох ба үүгээр цуврал үйлдвэрлэлт болон олноор үйлдвэрлэx боломжийг олгодог. Хүлцэл нь мөн хоёр эд хэсгийн хоорондын хүлцэлийг зорилготойгоор хүссэн сул тааралт эсвэл хэт зуурамтгай тааралтыг тохируулан хийх боломжийг олгоно. 

Үйлдвэрлэлд хүлцэлийг болж өгвөл хаягдал гаргахгүй байх талаас бодож тогтоох ёстой. 

Ангилал:Алдааны менежмент
Ангилал:Зохион бүтээх онол
Ангилал:Хэмжил зүй
Халгай

**Халгай** (, , орос. *Крапива*) нь дэлхийн ихэнх ногоон бүсэд ургадаг, түгээмэл өвслөг ургамал юм. Халгай нь дотроо таван дэд төрөлтэй. 

## Тархац 
Дэлхийн бөмбөрцөгийн сэрүүн бүсийн хойд, хааяа өмнө хэсэгт тохиолдох 50 орчим зүйлтэй төрөл. Уулын хуурай хад чулуу, горхи булгийн эрэг, сийрэг хуурай ой, өтөг бууц нутаг, орон байрны ойролцоо нарийн навчит халгай, олслог халгай, хоёр гэрт халгай ургана.

## Түүхэн тойм 
Халгайг эртнээс хүмүүс эмийн ургамал ба хүнсний зориулалтаар ашиглаж иржээ. Одоогоос 3000 жилийн тэртээ буюу хүрэл зэвсгийн үеэс Их Британичууд хоол хүнсэндээ халгай хэрэглэдэг байсан талаар эх сурвалжид өгүүлдэг.

## Халгайг бэлдэх арга
Хог хаягдалгүй газар, гуу жалга, зуслангийн орчмоос 6-р сарын дунд үе хүртэл 20-25 см өндөр ургасан халгайг түүх нь хамгийн чанартай, шим тэжээлтэй байдаг байна. Түүсэн халгайгаа бүлээн усаар 2-3 удаа зайлж, усны өнгө хувирахгүй болтол угаана. Халуун усаар угаах нь шим тэжээл алдагдах муу талтай. Халгайгаа сүүдэр газар хатаах эсвэл давслан даршлaх байдлаар хадгалж, бүтэн жилийн турш хэрэглэж болно.

## Хэрэглээ 
* Элэг цөс ходоод шулуун гэдэсний салстын үрэвсэл, цагаан мах эргэх, нойр хулжих, усан хаван хөөх, эмэгтэйчүүдийн савны өвчинд 200 мл халуун усанд хатааж нунтагласан нэг цайны халбага халгайг хийж 1 цаг орчим идээшүүлж өдөрт гурав хуваан хоолны дараа ууна. 
* Үсний чанарыг дээшлүүлэхэд долоо хоногт 2-3 удаа үсэндээ шүршиж хэрэглэнэ. 

## Цахим холбоос 
* Халгай түүний ач холбогдол
* Халгай

## Эх сурвалж 


Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Бичил Глобус Групп

"**Бичил Глобус**" 2008 онд анх байгуулагдсан, бичил санхүүгийн чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг, 15,000 орчим харилцагчтай, орон даяар 35 салбартай Монголын бичил санхүүгийн томоохон байгууллагын нэг юм. Тус байгууллага "Автомашин барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ", "Үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ"-г голлон үзүүлдэг.

## Түүхэн замнал
* 2008 он - 3 хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр Бичил Глобус Группийг үүсгэн байгуулж бизнесийн гараа эхлэсэн
* 2010 он – Улаанбаатар хотод анхны салбараа нээж үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсэн
* 2012 он – Барьцаалан зээлдүүлэх үйлчилгээнээс ББСБ-ийн статустай болж өөрчлөлт хийсэн
* 2013 он – Орон нутагт салбараа нээж үйл ажиллагаагаа тэлсэн
* 2014 он – Татвар төлөлтөөрөө дүүрэгтээ тэргүүлж “Найдвартай татвар төлөгч байгууллага” болон шалгарсан
* 2015 он – Хөрөнгө оруулалттай санхүүгийн үйл ажиллагаа явуулдаг бие даасан 8 компани байгуулсан
* 2016 он – Нийгмийн хариуцлагын чиглэлд үйл ажиллагаагаа хандуулж хөрөнгө оруулалт болон бодлогын түвшинд дэмжих ажиллах болсон

## Бүтээгдэхүүн үйлчилгээ
Бичил Глобус Групп нь дараах санхүүгийн үйлчилгээг голлон үзүүлдэг
* Автомашин барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ 
* Үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ
* Хөрөнгө оруулалт

Ангилал:Монголын банк бус санхүүгийн байгууллага
Шри-Жаяварденепура-Котте

thumb|right|Диятха Уяна цэцэрлэгт хүрээлэн
**Шри-Жаяварденепура-Котте** (товчоор **Котте**) — Шри Ланка улсын нийслэл, 115 мянган хүнтэй **хот**.

## Түүх 
[thumb|left|150px|[1557-1565 он. Бүдүүвч зураг.]]
Хоёр голын бэлчир газар байрласан Даругама суурин дайсан нэвтрэхэд бэрх байгалийн саад бүхий газар  байв. 13-р зуунд Ниссанка Алагакконара ноён цайз барьж Котте (хот хэрэм гэсэн утгатай) хэмээжээ. Котте усаар хүрээлэгдсэн гурвалжин хэлбэртэй, 2.5 ам дөрвөлжин километр талбайтай, 2.5 м өндөр хэрэмтэй байв. 1391 онд Жаффна улсын Сапумал гүн хотыг эзэлж Шри Жаявардханапура (дэвжин ялахын заяат хот) гэж нэрийдэв. 16-р зууны төгсгөл хүртэл улс оршин байсан ба Коттегийн вант улсын нийслэл нь энэ газар байжээ. 

Португалын далайн баг 1505 онд арал дээр бууж Коттегийн вантай танилцсан ба Коломбо боомтыг барьж суурьшаад Котте хот болон улсыг 1565 онд эзэлжээ. 19-р зуунд Их Британийн мэдэлд байхад Котте аж үйлдвэржиж эхэлсэн. Келани голын дээгүүр Виктори гүүр баригдсан гэх мэт олон зүйл баригдав. 

1982 онд Шри-Ланк улсын хурлаас Коттег улсын нийслэл болгожээ. Улсын хурлын ордон Ожа Дияванна нуурын дундах арал дээр баригдсан.

## Хүн ам зүй 
Шри-Жаяварденепура-Котте хот 115 мянган хүнтэй. Хүн амын 70% синхал үндэстэн, 20% тамил үндэстэн. Синхал, тамил хоёр хэл албан ёсоор хэрэглэгдэнэ. Хүн амын 75% буддын шашныг шүтдэг бол 15% хиндү, 10% христ, лалын шүтлэгтэй.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Шри Ланкын Өрнөд аймаг
Ангилал:Шри Ланкын суурин
Бүлүүрт машин

**Бүлүүрт машин** буюу **бүлүүрт хөдөлгүүр** нь флүид энергийн машин ба түүнд байгаа шахагчийн хөдөлгөөний тусламжтайгаар үечлэн өөрчлөгдөх ажлын эзэлхүүнийг үүсгэнэ. Шахагч нь эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүрт цилиндр хэлбэрийн бүлүүр байх бол эргэлтийн бүлүүрт машинд өөр хэлбэртэй байна.

Өөр тодорхойлолт:

Бүлүүрт хөдөлгүүр нь флүид энергийн машиныг хэлэх бөгөөд бүлүүр нь цилиндр дотор үелэн дээш доош хөдлөх (шулуун хөдөлгөөн) ба энэ хөдөлгөөнийг түлхэгч гол буюу саваагаар дамжуулан гүйцэтгэнэ.

Ихэнх тохиолдолд энэ нь (шатун) тахир голын эргэх хөдөлгөөнтэй эргэлт холбогдоно. Нисэх бүлүүрт хөдөлгүүр нь ажлаа шүдтэй шулуун савааны тусламжтайгаар хөтлөх голд дамжуулна. Тэсрэлтийн цохилт нь эргэх хөдөлгөөнийг үүсгэдэггүй. Эзэлхүүний бүлүүрт машин нь зөвхөн бүлүүрт машины хэрэглээгээр л ашиглагддаг. 

Шингэний урсгал ба орох гарах даралтын хоорондын ялгаа бүлүүрийн (поршен) үелэх хөдөлгөөнөөс шалтгаалан өөрчлөгдөнө.

Бүлүүрт машин нь үүгээрээ хэвийн ажиллагааны үедээ шингэний урсгал болон даралтын зөрөө нь тогтмол ажиллах урсгалын машин буюу турбо машинаас ялгаатай юм.

## Бүлүүрт машины төрөл болон хуваарилалт
## Эшлэл
Карбюратор

**Карбюратор** (монг. **хийжүүлэгч**, **хийн хувиргуур**, **хийн шилжүүлэгч**) гэдэг нь отто хөдөлгүүрийн гадна талд түлшний холимог үүсгэх төхөөрөмж юм. Энэ нь бензинийг шүршилтээр тоосруулан агаартай холин шатах боломжтой бензин-агаарын холимогийг үүсгэн, үүссэн холимогийг шатаах хөдөлгүүр  эсвэл шатах хөндий рүү дамжуулна. 
Карбюраторт мөн удаашруулагч гишүүн (удаашруулагч хавхлаг) байрлах ба үүгээр хөдөлгүүрийн эргэлтийн моментийг буюу чадлыг тохируулж болно.

Ангилал:Холимог үүсгэгч
Уурын машин

**Уурын машин** нь нарийндаа бол бүлүүрт дулааны машин юм. Уурын машин нь энэ төрлийн машины чухал хэсэг болох уур үүсгэгч дотор шаталтаар уур үүсгэх ба үүссэн ууранд байх дулааны энергийг (мөн даралтын энерги ч гэнэ) бүлүүрийн тусламжтайгаар механикийн ажил болгон хувиргадаг. Уурын машинууд нь *гаднаа шаталтат хөдөлгүүртэй* дулааны хүчний машин бөгөөд үүгээрээ дотоод шаталтын хөдөлгүүрүүдээс ялгардаг. 

Уурын машинд мөн уураар шууд болон шууд бусаар хөтлөгдөх бусад бүх машиныг ярианы хэлэнд уурын машин гэж ойлгох нь бий. Эдгээрт хүчний машин болох уурын турбин, уурын хөтлүүр бүхий ажлын машинууд ч бас багтдаг. Заримдаа тээврийн- ба замын хөдөлгөөний хэрэгсэл, хөдөө аж ахуйн машин, бүр зарим нэгэн аппаратуудыг ч бас уурын машин хэмээн нэрлэдэг.

Анхны бүрэн ажиллагаатай уурын машиныг 18-р зууны эхээр Томас Ньюкомен зохион бүтээсэн ба түүнийг чулуун нүүрсний уурхайн ус шавхагчаар ашиглаж байв. Энэхүү ус шавхагчийг эхэндээ хуучны механикийн хүчний төхөөрөмж болох ус тээвэрлэх дугуйг дэмжих зорилготойгоор ашиглаж байгаад сүүлд бүрэн солисон байна. Цаг хугацаа өнгөрөх тутам түүний хийц бага багаар сайжирч явсаар 18-р зууны төгсгөл гэхэд шинээр түгэн дэлгэрч буй нэхмэлийн аж үйлдвэрт нэхмэлийн машины хөдөлгүүрээр ашиглаx боломжтой болсон бол, дараа нь бусад аж үйлдвэрийн салбаруудад ч бас хэрэглээгээ олж эхэлсний жишээнд усан- ба салхин тээрэм ордог. 1769 онд Жеймс Ватт нэгэн чухал сайжруулалтыг уурын машинд хийж, түүнийгээ патентлуулсан байна. 19-р зуунд уурын машин нь уурын усан онгоц, уурын галт тэргэнд хөдөлгүүрээр ашигласан нь тээвэрт онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн явдал байлаа. Мөн локомобилийн хэрэглээ ч бас тийм ч ач холбогдолгүй байгаагүй юм. Уурын автомашин ба -ачааны тэрэг анх гарч байсан тэр үед уурын машин нь ихээхэн ач холбогдолтой хөдөлгүүр байсан бол өнөөдөр түүний хэрэгцээ ба хэрэглээ үндсэндээ байхгүй болжээ. 1900-аад онд эрч хүчээ авч байсан уурын трактор, локомобилийн салбар ч өнөөдөр яг үүнтэй адилхан байхгүй болсон. 1852 онд анх ашиглагдсан агаарын хөлгийн хөдөлгүүр ч бас уурын машинаар хөтлөгдөж байв. 

20-р зуун дөнгөж гарах үеэр уурын машинууд нь ерөнхийдөө цахилгаан мотороор ба тээврийн хэрэгслийн хөдөлгүүрт дотоод шаталтын хөдөлгүүрийг ашиглах болсноор халаагаа өгчээ. Гэхдээ цахилгаан станцуудад өнөөдрийг хүртэл уурын турбиныг цахилгаан эрчим хүчийг үүсгэхэд ашиглаж байна.

## Цахим холбоос 
* «Уурын машины онол» гарын авлага (PDF, 14MB), Кристоф Бернулли, Базель 1833

## Эшлэл 

Ангилал:Бүлүүрт машин
Ангилал:Техникийн түүх
Эукариот

**Эукариот** () гэж эсүүд нь цөмтэй, мөн бусад эрхтэнцэртэй, мембранаар хучигдсан байдаг амьд биетүүдийг хэлнэ. Бүдүүлэг биетний аймаг, ургамлын аймаг, мөөгийн аймаг, амьтны аймаг багтдаг.
Эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүр

**Эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүр** гэдэг нь нэгэн төрлийн хөдөлгүүр бөгөөд энэ нь хийн эзэлхүүний өөрчлөлтийг давших хөдөлгөөнт бүлүүр болон шатунаар дамжуулан тахир голыг эргүүлэх хөдөлгөөнд хувиргадаг. Ийм хөдөлгүүрүүд нь бүлүүрт машинд тооцогддог.

Ангилал:Флүид хүчний машин
Ангилал:Бүлүүрт машин
Цэнджавын Төмөр

**Цэнджавын Төмөр** (1906-1957) нь сонсогч, үзэгч түмний сэтгэлд шингээж дуулсан дууныхаа нэрээр “Дөмөн” хэмээн алдаршсан дуучин эмэгтэй юм.

Тэрээр Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу, өнөөгийн Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт, Төв аймгийн Баян-Өнжүүл сумын яг зааг нутаг Цагаанчулуут хэмэх газар 1906 онд төржээ. 18 настайгаасаа буюу 1925 оноос урлаг соёлын ажилд оролцож, Улсын төв театрын анхны дуучдын нэг болж, тэндээ 1940 он хүртэл ажилласан байна. Тэр үедээ буюу 1935 онд Монгол улсын "Алдарт гавьяат дуучин" (одоогийн "Гавьяат жүжигчин") цол хүртсэн анхны хүмүүсийн нэг болсон юм.

Төмөр 1940-1945 онд Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын сургуульд багшилжээ. Түүнээс хойш Төв аймгийн Баянбараат суманд аж төрж байгаад 1957 онд бие баржээ.

Монгол ардын уртын дууг жинхэнэ бараатын аялгуугаар дуулдаг, энэ аялгуугаар дуулагчдын сонгодог төлөөлөгч байсан Төмөр Улсын төв театрт байхдаа 1933 онд Москвад болсон дэлхийн олон улсын ажилчны хувьсгалт театрын үзлэгт оролцсон төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд амжилттай оролцсоны дээр 1935 онд Москвад очиж, пянзны бичлэгт, дээр өгүүлсэн Түдэвийн хуурын аялгуу дор “Дөмөн”-г дуулж бичүүлснээрээ монголын ард түмний соёл урлагт шинэ алхмыг хийлцэж, монгол ардын дуу хөгжмийн урлагийг нийтэд сурталчлан түгээхэд хувь нэмэр оруулсан байна.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Дэлгэрцогтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
Мисс монголиа

**Miss Mongolia** бол  Олон улсын сайхан хүүхэн,  Ертөнцийн сайхан хүүхэн тэмцээнүүдэд Монгол Улсыг төлөөлөн оролцох гоо бүсгүйг сонгон шалгаруулдаг Монгол Улсад зохион байгуулагддаг гоо сайхны тэмцээн юм. Miss Mongolia тэмцээнийг зохион байгуулагч нь Desoft Media компани юм.

Ангилал:Монголын гоо сайхны тэмцээн
Жузеппе Фарина

**Жузеппе „Нино“ Фарина** (ит. *Giuseppe „Nino“ Farina*; * 1906 оны аравдугаар сарын 30-нд Турин; † 1966 оны зургаадугаар сарын 30-нд Шамбери) нь италийн авто спортын жолооч байсан ба Формула-1 уралдааны түүхэн дэх анхны дэлхийн аварга цолыг хүртсэн тамирчин юм.

## Мэргэжлийн гараа
Нино Фарина нь эдийн засгийн шинжлэх ухааны докторын зэрэгтэй, Пининфаринагийн автомашины дизайнер Баттиста Фаринагийн ач нь юм. Нино автомашины уралдааны мэргэжлийн гараагаа 1933 онд Алфа Ромеотой эхэлсэн ба 1936 онд тус үйлдвэрийн спортын багт гишүүнээр элссэн ажээ. Тухайн үеийн гран-при уралдааны төрөлд Мерседес-Бенц болон Авто Унион хэт давамгайлж байснаас шалтгаалан амжилт гаргаж чадаагүй байна. Гэхдээ хөдөлгүүрийн багтаамж багатай ангилал болох Войтуретте төрөлд (өнөөгийн Формула-2-той төстэй ангилал) хэд хэдэн түрүүг авчээ. Дайны дараа тэр хувийнхаа Мазератигаар уралдаанд оролцсон болон 1948 оны Монакогийн их шанд уралдан түрүүлсэн байдаг. 

1950 онд Алфа Ромео багт орсон ба тус багт нь мөн Луижи Фагиоли, Хуан Мануэль Фанжио нар байсан нь "Гурван том Ф-үүдийн баг" гэж яригдахад хүргэсэн байдаг. Гурван удаагийн гран-при тэмцээнд түрүүлснээр Хуан Мануэль Фанжиогоос түрүүлэн 1950 онд Формула-1-ийн анхны дэлхийн аварга болжээ. Фарина 1953 онд 47 насандаа хамгийн сүүлчийн гран при ялалтаа германы гран-прид түрүүлэн баяраа тэмдэглэсэн байна. 1956 онд тэр авто уралдааны спортоо албан ёсоор орхисон бөгөөд дараа нь автомашины худалдаач, жолооны багш, автомашины их биеийн дизайнер зэрэг ажлыг өөрийн нагац ах Пининфарина дээрээ хийж байжээ.

1966 оны зургаадугаар сарын 30-нд Нино Фарина Шамберид машинтайгаа явж байгаад холбооны шон мөргөн золгүйгээр таалал төгссөн юм.

## Статистик 
### Дайны өмнөх гран-пригийн үр дүн 
### Формула-1-ийн статистик 
#### Гран-при ялалт 
* 1950:  Их Британи (Сильверстоун)
* 1950:   (Бремгартен)
* 1950:   (Монца)
* 1951:  (Спа-Франкоршам)
* 1953:  (Нюрбург)

#### Ганцаарчилсан дүн 
1 Нино Фарина 34 дугаартай тэргээр уралдсан ч эвдрэл гарч уралдааныг орхих болов. Ингээд тэр 40 дугаартай тэргийг Фелисе Бонеттогоос авч уралдан гуравдугаар байрт шалгарчээ.

2 Фарина 28 дугаартай тэргээр уралдсан ч эвдрэл гарч уралдааныг орхих болов. Ингээд тэр 32 дугаартай тэргийг Андре Симоноос авч уралдав. Гэтэл хоёр дахь тэрэг нь ч эвдрэн тэмцээнээс хасагдав.

3 Фарина 10 дугаартай тэргээр уралдав. Үүнээ Маурисе Тринтигнантад өгсөн ч Марусе тус тэргийг нь цааш нь Умберто Маглиолид өгчээ. 10 дугаартай тэрэг нь гуравт орсон. Фарина дараа нь 12 дугаартай тэргийг Хосе Фройлан Гонзалесээс авч уралджээ. Гэсэн ч энэ тэргийг бас л цааш нь Тринтигнантад шилжүүлэв. 12 дугаартай тэрэг нь хоёрт оржээ.

### Ле Мансын дүн 
## Цахим холбоос
* Жузеппе Фарина motorsportmemorial.org (англи хэлээр)

Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Италийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:1950 оноос өмнөх гран-пригийн жолооч
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Турины тамирчин
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1966 онд өнгөрсөн
Журмак ХХК

**Журмак ХХК** нь 2006 онд байгуулагдсан, Монголын тээвэр зуучлалын компани юм. Улс хоорондын тээвэр зуучлалын “А” зэрэглэлтэй, Монгол Улсын “Гаалийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч” тус компани нь авто тээвэр, төмөр замын тээвэр, агаарын тээвэр, далайн тээвэр, экспорт, импорт, гаалийн бүрдүүлэлт, транзит тээврийн үйлчилгээ үзүүлдэг.

## Гадны холбоос
*Журмак ХХК

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Тэнгэрлэг туульс

**Тэнгэрлэг туульс** () нь Данте Алигеригийн 1308 оны орчим бичиж эхлэн 1320 онд нас барахаасаа жилийн өмнө дуусгасан, баатарлаг тууль юм. Италийн уран зохиолын гайхамшиг болох уг тууль нь дэлхийн уран зохиолын сод бүтээлүүдийн нэгд тооцогддог билээ.

Анх зүгээр л "Туульс" хэмээх нэртэй байсан уг зохиолын нэрэнд Жованни Боккаччо "Тэнгэрлэг" хэмээх үгийг нэмсэн түүхтэй.
Ангилал:1321 оны ном
Ангилал:Италийн утга зохиол
Ангилал:Христийн шашны соёл
Ангилал:Дундад зууны ном зохиол
Хуан Мануэль Фанжио

**Хуан Мануэль Фанжио** (ис. *Juan Manuel Fangio*; * 1911 оны зургаадугаар сарын 24-нд Балкарке; † 1995 оны долоодугаар сарын 17-нд Буэнос-Айрес) нь аргентины авто спортын жолооч байсан юм. Формула-1-ийн уралдаан бий болсон эхэн үеүдийг түүнгүйгээр төсөөлөх аргагүй чадварлаг тамирчин байсан бөгөөд нийт Формула-1-ийн таван удаагийн дэлхийн аварга болон рекорд тогтоосон байсныг 2003 онд Михаэль Шумахер л ганцаараа амжилтыг нь эвджээ. Тийм ч учраас Фанжио нь өнөөдрийг хүртэл гран при спортын түүхэн дэх хамгийн өндөр амжилт гаргасан, шилдэг тамирчдын нэг гэж тооцогдож явдаг. Нийт 51 гран при уралдаанд оролцсоноос 24 удаа ялалт байгуулсан ба энэ амжилтыг нь өнөөг хүртэл ганцхан Ли Уоллард л шинэчлэн тогтоожээ. Гэхдээ Уоллард хоёр удаа л ДАШТ-нд оролцон, нэг удаа л түрүүлсэн байдаг.

## Амьдрал
1911 оны зургаадугаар сарын 24-нд Фанжио нь Балкаркед  Дон Лорето болон Херминиа Фанжиогийн хүү болон төржээ. Сургуульд байхдаа тэр үргэлж эмч болно гэдэг байсан ба томрох тусмаа автомашин сонирхон, тун удалгүй автомашины уралдаанд оролцож эхлэв. 

Фанжио зургаан настайдаа сургуульд орсон бол арваннэгэн насандаа жижиг металлын үйлдвэрт дадлагажигч болсноор төгсгөл болжээ. Үүний дараа нэг их удалгүй авто засварын газар ажилд орсон нь түүний автомашинтай холбогдох эхлэл болов. Автын механикч болоод эд ангиудыг цэвэрлэх болоод засах ажил хийж байхдаа түүндээ улам бүр сонирхон дурлах болов. Энэ маягаар тэр өөрийнхөө механикийн мэдлэгийг ихэд өргөжүүлэн тэлж авчээ. 

## Мэргэжлийн гараа
Фанжио дайны өмнө өмнөд америкт ралли уралдаанд оролцож эхэлсэн ч нэгэн уралдаанд осолдсоны улмаас түүний хажууд сууж явсан хамтрагч нь болох Даниель Уррутиа нь нас барсан аж. Үүнээс шалтгаалан тэрбээр болж л өгвөл ганцаараа уралдах болсон байна. 1949 онд Фанжио европ руу ирээд тэр даруйдаа 1949 оны Сан Ремогийн их шанд түрүүлжээ. Тэр жилдээ Фанжио Мазератигаас хамтран ажиллах гэрээ хүлээн авав. Тус багт богинохон хугацаанд амжилттай уралдаж байгаад 1950 онд жолоочийн ДАШТ явагдаж эхлэнгүүт багаасаа гарч Алфа Ромеод орсон байна.

1950 оны улиралын тэмцээнд тэр гурван гран-прид түрүүлэн Жузеппе Фаринагийн дараа орон дэлхийн аваргын хоёрдугаар байранд оржээ.

## Статистик 
### Формула-1-д оролцсон амжилт 
#### Нийт тойм 
#### Ганцаарчилсан дүн 
## Ном зүй 
* Ronald Hansen, Federico B. Kirbus: *The Life Story of Juan Manuel Fangio.* Edita S.A., Lausanne 1956.
* Hartmut Lehbrink: *Fangio & Mercedes-Benz. Bündnis der Besten.* Heel, Königswinter 2011, ISBN 978-3-86852-551-9.
* Günther Molter: *Juan Manuel Fangio. Erfolgreichster Rennfahrer des 20. Jahrhunderts.* Motorbuch-Verlag, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-613-03313-9.

## Цахим холбоос
* * Хуан Мануэль Фанжио motorsportmemorial.org (англи хэлээр)

Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга
Ангилал:Аргентины Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Мерседес)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Феррари)
Ангилал:1950 оноос өмнөх гран-пригийн жолооч
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Аргентинчууд
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Алфа Ромео моторт спорт

Италийн автомашин үйлдвэрлэгч **Алфа Ромео** нь бараг зуун жилийн хугацаанд авто спортын түүхийг бичсэн юм. Ер бусын хөдөлмөр, зүтгэл болоод олон олон амжилт нь тэдний авто спортын урт түүхийг тодорхойлдог. Дэлхийн хоёрдугаар дайны өмнөөс эхлээд л гран-при буюу их шан уралдаанд оролцож байсан нь Скудериа Феррари багийн үндэс суурь болжээ. Дайны дараа Алфа Ромео моторт спортын үйл ажиллагаагаа Формула-1-ээр үргэлжлүүлсэн ба тус төрөлд анхандаа энэ компани мөн л илт давамгай байлаа. 1951 оны дэлхийн аварга цолны эзэн болсоныхоо дараа Алфа Ромео урт хугацаанд Формула-1-ээс хөндийрчээ.

## Дайны өмнөх үе
Компани үүсгэн байгуулагдсаны дараа жил буюу 1911 онд Алфа Ромео анхны загвар А.Л.Ф.А 24 HP-р Тарга Флориод оролцов. Тун удалгүй Алфа моторт спортод нэр хүнд нь дээшлэн, шинээр гарч байгаа цуврал тэрэгнүүдэд ч тэр хэмжээгээр нөлөөлж байв. 

## Цахим холбоос 
!
Ангилал:Моторт спортын баг
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг
Ангилал:Формула-1-баг
Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч
Гванак-гү

БНСУ-ын Сөүл хотын нэгэн дүүрэг. Солонгосоор 관악구.
* Байршил
Сөүлийг хоёр хуваадаг Ханган голын урд, Гванак уулын бэл орчимд байрладаг. Сөүлийн шинжлэх  ухааны парк, СҮИХ, Наксандэй парк гэсэн алдартай газрууд бий.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Сөүлийн газар зүй
Наксондэ

Наксандэй (солонгосоор 낙성대 нак-сон-дэ) нь БНСУ-ын Сөүл хотын Гванак дүүрэгт байрладаг парк. 

Эртний солонгос жанжны домгоос үүдэн нэрлэгдсэн энэ парк нь Сөүлийн метроны Наксондэ буудлаас 1-2 км хол.

Ангилал:Сөүл
Маамуу нааш ир

“**Маамуу нааш ир**” нь Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, хөгжмийн зохиолч Д.Лувсаншарав аяыг нь зохиож, яруу найрагч Ч.Лхамсүрэн үгийг нь бичин 1956 онд МУГЖ С.Долгор дуулж олны хүртээл болгосон, Монгол Улсад хамгийн алдартай хүүхдийн дуу юм. Уг дуунд зориулсан хөшөө Улаанбаатар хотын Хүүхдийн төв ордны баруун талд 2011 онд боссон. 

Тухайн үедээ хөгжмийн зохиолч  Д.Лувсаншарав ОХУ-д сурч байсан бөгөөд амралтаараа ирээд дууны шүлгийг яруу найрагч Ч.Лхамсүрэнгээс хүлээн авч санаандгүй бяцхан охин Л.Халиунсүрэнгийнхээ тоглож байхдаа амандаа шулганасан авианаас санаа аван аяыг нь бичсэн гэдэг.

## Дууны үг
 Маамуу нааш ир Манайд хоёулаа тоглоё
 Аав ээж хоёрын авчирсан тоглоом бий шүү
 Морь унаж давхия, машин барьж явъя
 Ном сонин уншъя, ногоон модоо тарья
 
 Маамуу нааш ир Манайд хоёулаа тоглоё
 Ах, эгч хоёрын авчирсан тоглоом бий шүү
 Хүрэн баавгай хөтөлье, хүчит заанаа тууя
 Хүүхэлдэйтэйгээ хамт хөөрхөн тоглоом тоглоё
 
 Маамуу нааш ир Манайд хоёулаа тоглоё
 Аав ээж хоёрын авчирсан тоглоом бий шүү
 Морь унаж давхия, машин барьж явъя
 Ном сонин уншъя, ногоон модоо тарья

Ангилал:Хүүхдийн дуу
Өштөмөр

**Өштөмөр** (?-1478) нь Эсэн тайшийн хүү, эцгээ залгамжилж Ойрадын тайш болсон хүн юм. Цорос аймгийн захирагч.  

## Гэр бүл 
* Хуланц өвөг : Хуухай Даюу

* Элэнц өвөг : Батула
* Элэнц эмээ : Самар тайху хатан

* Өвөг эцэг: Тогоон тайш
* Эцэг: Эсэн тайш
* Хөвгүүд: Хишиг өрлөг, Хамаг тайш, Аригу (Борнагалын аав)

Ангилал:Тайш
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:1478 онд өнгөрсөн