Мэдээлэл, холбооны технологийн сургууль

= Мэдээлэл, Холбооны Технологийн Сургууль =
**Мэдээлэл, Холбооны Технологийн Сургууль** (англиар: **School of Information and Communication Technology**, товчоор: **SIC**) нь Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан, Технологийн Их Сургууль (ШУТИС)-ийн бүрэлдэхүүн сургуулиудын нэг юм. МХТС нь мэдээллийн технологи, компьютерийн ухаан, кибер аюулгүй байдал, электроник, программ хангамж, холбооны технологи зэрэг салбарт өндөр мэргэшсэн мэргэжилтэн бэлтгэдэг Монгол Улсын тэргүүлэгч боловсролын байгууллага юм. Сургууль нь орчин үеийн технологийн хөгжилд хөл нийлүүлэн алхаж, судалгаа, инновацид суурилсан сургалтын загварыг хэрэгжүүлдэг бөгөөд Монгол Улсын мэдээлэл, холбооны технологийн салбарт чухал хувь нэмэр оруулдаг. Түүнчлэн, олон улсын хамтын ажиллагаа, тэргүүний туршлагыг нэвтрүүлэхэд идэвхтэй ажилладаг онцлогтой.

### Түүх 
МХТС-ийн түүх ШУТИС-ийн хөгжлийн салшгүй хэсэг бөгөөд Монгол Улсад инженерийн боловсролыг хөгжүүлэх зорилгоор эхэлсэн юм. ШУТИС-ийн үндэс нь 1959 онд Монгол Улсын Их Сургууль (МУИС)-ийн бүрэлдэхүүнд Аж үйлдвэрийн эдийн засаг, Барилгын инженерийн мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлснээр тавигджээ. 1969 онд МУИС-ийн дэргэд Политехникийн дээд сургууль (ПДС) байгуулагдсан нь инженерийн боловсролын суурь болсон чухал үйл явдал байв.

МХТС нь 2014 онд ШУТИС-ийн Компьютер Техник Менежментийн Сургууль (КТМС)-ийн зарим хэсэгтэй нэгдэн, мэдээллийн технологи болон холбооны инженерийн чиглэлээр тусгайлан үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсэн. Энэхүү нэгдэл нь Монгол Улсад мэдээллийн технологийн салбарын хурдацтай хөгжил, мэргэжилтний эрэлт хэрэгцээтэй уялдсан алхам байсан юм. Түүнээс хойш МХТС нь хиймэл оюун ухаан, кибер аюулгүй байдал, өгөгдлийн шинжлэх ухаан зэрэг шинэ чиглэлүүдийг хөтөлбөртөө нэвтрүүлж, олон улсын стандартад нийцсэн сургалтын орчинг бүрдүүлжээ.

### Үйл ажиллагаа 
МХТС-ийн үйл ажиллагаа нь сургалт, судалгаа, инноваци, олон улсын хамтын ажиллагаа болон нийгмийн хариуцлагын чиглэлүүдийг хамарна. Тус сургуулийн гол үйл ажиллагаануудыг доор жагсаав:

# **Сургалт ба Хөтөлбөр**: МХТС нь бакалавр, магистр, докторын түвшинд өндөр чанартай боловсрол олгодог. Оюутнуудыг онолын мэдлэг, практик ур чадвартай хослуулан бэлтгэхэд анхаарч, ажил олгогчдын шаардлагад нийцсэн мэргэжилтэн бэлтгэдэг.
# **Судалгаа ба Инноваци**: Хиймэл оюун ухаан, кибер аюулгүй байдал, өгөгдлийн шинжлэх ухаан зэрэг салбарт судалгааны төслүүдийг хэрэгжүүлдэг. Жишээлбэл, 2024 онд зохион байгуулагдсан “AI Legends” хиймэл оюун ухааны тэмцээн нь оюутнуудыг судалгааны ажилд татан оролцуулдаг чухал арга хэмжээ юм.
# **Олон улсын хамтын ажиллагаа**: БНСУ-ын КОЙКА, Kakao Enterprise зэрэг байгууллагуудтай хамтран төсөл хэрэгжүүлж, олон улсын стандартын сургалтын хөтөлбөр, лабораториудыг хөгжүүлдэг. Мөн Солонгос, Япон, Герман зэрэг улсуудын их сургуулиудтай хамтарсан хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг.
# **Оюутны хөгжил**: Оюутнуудын ур чадвар, манлайллыг хөгжүүлэх зорилгоор “High Tech” клуб, “Quant Mind” хиймэл оюун ухааны клуб зэрэг оюутны байгууллагуудыг дэмждэг. Жил бүр “Автомат-Робот” тэмцээн, оюутны эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулдаг.
# **Нийгмийн хариуцлага**: Ажил олгогчдын өдөрлөг зохион байгуулж, оюутнуудыг ажлын байртай холбох, дадлага хийлгэх боломжийг бүрдүүлдэг. Технологийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр нийгмийн төслүүдэд оролцдог.

### Чанарын баталгаа 
МХТС-ийн Сургалт, Чанарын Алба нь сургалтын чанарыг хангах, боловсролын стандартыг олон улсын түвшинд нийцүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Чанарын баталгааны гол чиглэлүүдийг доор харуулав:

* **Хөтөлбөрийн шинэчлэл**: Сургалтын хөтөлбөрүүдийг технологийн хөгжил, ажил олгогчдын шаардлагад нийцүүлэн тогтмол шинэчилдэг.
* **Аккредитаци**: МХТС-ийн хөтөлбөрүүд Монгол Улсын Боловсролын Яам-аар баталгаажсан бөгөөд олон улсын аккредитацийн байгууллагуудтай хамтран ажилладаг.
* **Багш нарын хөгжил**: Профессор, багш нарыг олон улсын сургалт, туршлага судлах хөтөлбөрт хамруулдаг. Жишээлбэл, 2019 онд сургуулийн удирдлагын баг БНСУ-д дээд боловсролын туршлага судалжээ.
* **Суралцагчдын дэмжлэг**: Оюутнуудын бүртгэл, тэтгэлэг, сургалтын төлбөрийн удирдлага, боловсролын зээлийн сангийн үйлчилгээг өндөр түвшинд гүйцэтгэдэг.
* **Судалгааны орчин**: Орчин үеийн лаборатори, судалгааны төвүүдийг байгуулж, оюутан, багш нарыг судалгааны ажилд татан оролцуулдаг.

----

### Сургалтын хөтөлбөрүүд 
МХТС нь бакалавр, магистр, докторын түвшинд олон төрлийн хөтөлбөр санал болгодог. Доор хөтөлбөр бүрийг дэлгэрэнгүй тайлбарлав.

#### Бакалаврын хөтөлбөрүүд 
МХТС-д нийт 14 бакалаврын хөтөлбөр хэрэгждэг. Эдгээр хөтөлбөрүүд нь технологийн салбарын эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн мэргэжилтэн бэлтгэхэд чиглэнэ.

### 1. Компьютерын ухаан 
* **Сургалтын агуулга:** Python, Java, C++ хэлний програмчлал, өгөгдлийн бүтэц, машин сургалтын үндсийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Төгсөгчид программ хангамжийн инженер, системийн шинжээч зэрэг ажлын байранд ажиллах боломжтой.
* **Онцлог:** Олон улсын код бичилтийн тэмцээнд оролцох боломж олгодог бөгөөд энэ нь оюутнуудад практик ур чадвар хөгжүүлэхэд тусална.

----

### 2. Хиймэл оюун ухаан 
* **Сургалтын агуулга:** Python, TensorFlow, PyTorch хэрэглэн хиймэл оюун ухааны загвар хөгжүүлэх, машин сургалт, гүнзгий сургалтын чиглэлээр сургадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Хиймэл оюун ухааны инженер, өгөгдлийн шинжээч зэрэг өндөр цалинтай ажлын байранд ажиллана.
* **Онцлог:** "Quant Mind" клуб, "AI Legends" тэмцээн, олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд оролцох боломжтой бөгөөд оюутнуудыг идэвхтэй дэмждэг.

----

### 3. Программ хангамжийн инженерчлэл 
* **Сургалтын агуулга:** Agile, Scrum аргачлал, DevOps практикийг заадаг бөгөөд программ хангамж хөгжүүлэхэд чиглэнэ.
* **Мэргэжлийн боломж:** Программ хангамжийн архитектор, DevOps инженер зэрэг ажлын байранд ажиллах боломжтой.
* **Онцлог:** Практикт суурилсан сургалттай бөгөөд орчин үеийн технологийн салбарын эрэлт хэрэгцээнд нийцдэг.

----

### 4. Компьютерын сүлжээ 
* **Сургалтын агуулга:** Сүлжээний удирдлага, cloud computing-ийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Сүлжээний администратор, cloud инженер зэрэг ажлын байранд ажиллана.
* **Онцлог:** Сүлжээний технологийн хамгийн сүүлийн үеийн чиг хандлагыг судлах боломжтой.

----

### 5. Кибер аюулгүй байдал 
* **Сургалтын агуулга:** Ethical hacking, penetration testing зэрэг сэдвүүдийг судалдаг бөгөөд кибер халдлагаас хамгаалахад чиглэнэ.
* **Мэргэжлийн боломж:** Кибер аюулгүй байдлын шинжээч, сүлжээний аюулгүй байдлын менежер болно.
* **Онцлог:** Кибер аюулгүй байдлын лабораторид практик сургалт явуулдаг тул бодит ур чадвар эзэмшинэ.

----

### 6. Өгөгдлийн ухаан 
* **Сургалтын агуулга:** Өгөгдлийн шинжилгээ, машин сургалт, бизнесийн аналитикийн чиглэлээр сургадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Өгөгдлийн шинжээч, бизнесийн аналитик зэрэг ажлын байранд ажиллах боломжтой.
* **Онцлог:** Орчин үеийн технологийн салбарт өгөгдлийн ач холбогдлыг онцолсон сургалттай.

----

### 7. Мэдээллийн систем 
* **Сургалтын агуулга:** Системийн загварчлал, интеграцийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Системийн шинжээч, бизнесийн аналитик зэрэг ажлын байранд ажиллана.
* **Онцлог:** Системийн загварчлал, интеграцийн практик сургалт явуулдаг бөгөөд технологийн удирдлагад чиглэнэ.

----

### 8. Мэдээллийн технологи 
* **Сургалтын агуулга:** Сүлжээний удирдлага, IT менежментийн чиглэлээр сургадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Сүлжээний администратор, IT менежер болно.
* **Онцлог:** Microsoft Azure сертификат авах боломж олгодог бөгөөд оюутнуудыг мэргэжлийн ур чадвараар хангана.

----

### 9. Электроникийн инженерчлэл 
* **Сургалтын агуулга:** Электроникийн хэлхээ, роботын технологийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Электроникийн инженер, IoT мэргэжилтэн зэрэг ажлын байранд ажиллах боломжтой.
* **Онцлог:** "High Tech" клубын "Автомат-Робот" тэмцээн зэрэг арга хэмжээгээр оюутнуудыг дэмждэг.

----

### 10. Мультимедиа технологи 
* **Сургалтын агуулга:** Дижитал контент бүтээх, мультимедиа дизайн хийхэд чиглэнэ.
* **Мэргэжлийн боломж:** Дижитал контент бүтээгч, мультимедиа дизайнер болно.
* **Онцлог:** Бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд чиглэсэн практик сургалттай.

----

### 11. IoT /Юмсын интернэт/ технологи 
* **Сургалтын агуулга:** Ухаалаг төхөөрөмж, сүлжээний интеграцийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Ухаалаг төхөөрөмж, сүлжээний интеграцийн мэргэжилтэн болно.
* **Онцлог:** Ухаалаг төхөөрөмж, сүлжээний интеграцийн практик сургалт явуулдаг бөгөөд орчин үеийн технологийн чиг хандлагыг судална.

----

### 12. Мэдээлэл холбооны сүлжээний инженерчлэл 
* **Сургалтын агуулга:** Сүлжээний удирдлага, холбооны технологийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Сүлжээний удирдлага, холбооны технологийн мэргэжилтэн болно.
* **Онцлог:** Сүлжээний удирдлага, холбооны технологийн практик сургалт явуулдаг.

----

### 13. Утасгүй холбооны инженерчлэл 
* **Сургалтын агуулга:** 5G технологи, утасгүй сүлжээний дизайн хийхэд чиглэнэ.
* **Мэргэжлийн боломж:** 5G технологи, утасгүй сүлжээний дизайн хийх мэргэжилтэн болно.
* **Онцлог:** Утасгүй холбооны хамгийн сүүлийн үеийн технологийг судлах боломжтой.

----

### 14. Робот ба хиймэл оюун ухаан 
* **Сургалdispatchтын агуулга:** Роботын дизайн, AI интеграцийг заадаг.
* **Мэргэжлийн боломж:** Роботын инженер, AI мэргэжилтэн зэрэг ажлын байранд ажиллана.
* **Онцлог:** Роботын дизайн, AI интеграцийн практик сургалт явуулдаг бөгөөд технологийн ирээдүйд чиглэнэ.

#### Магистрын хөтөлбөрүүд 
МХТС-д нийт 13 магистрын хөтөлбөр хэрэгждэг. Эндээс зарим гол хөтөлбөрийг онцлов:

# **Хиймэл Оюун Ухааны магистр**
#* **Танилцуулга**: Гүнзгий судалгаа, практикт суурилсан сургалт.
#* **Сургалтын агуулга**: Нейроны сүлжээ, өгөгдлийн уурхай, AI-ийн ёс зүй.
#* **Мэргэжлийн боломж**: AI судлаач, өгөгдлийн шинжлэх ухааны мэргэжилтэн.
#* **Онцлог**: Олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд оролцох.
# **Мэдээллийн технологийн менежмент**
#* **Танилцуулга**: IT төслийн удирдлагад чиглэнэ.
#* **Сургалтын агуулга**: Бизнесийн аналитик, төслийн стратеги.
#* **Мэргэжлийн боломж**: IT менежер, бизнесийн шинжээч.
#* **Онцлог**: Бодит кейс судалгаа.
# **Кибер аюулгүй байдал**
#* **Танилцуулга**: Кибер аюулгүй байдлын гүнзгий судалгаа.
#* **Сургалтын агуулга**: Кибер гэдэсний шинжилгээ, аюулгүй байдлын аудит.
#* **Мэргэжлийн боломж**: Кибер аюулгүй байдлын стратегич.
#* **Онцлог**: Судалгааны төсөл хэрэгжүүлэх.

#### Докторын хөтөлбөрүүд 
МХТС-д нийт 9 докторын хөтөлбөр байдаг. Эндээс гол хөтөлбөрийг онцлов:

# **Хиймэл Оюун Ухааны доктор**
#* **Танилцуулга**: Шинжлэх ухааны шинэ мэдлэг бий болгоход чиглэнэ.
#* **Сургалтын агуулга**: Онолын загвар, AI-ийн хэрэглээ.
#* **Мэргэжлийн боломж**: Судлаач, профессор.
#* **Онцлог**: Олон улсын хэвлэлд өгүүлэл нийтлэх.
# **Кибер аюулгүй байдал**
#* **Танилцуулга**: Кибер аюулгүй байдлын онол, практик судалгаа.
#* **Сургалтын агуулга**: Аюулгүй байдлын шинэ технологи.
#* **Мэргэжлийн боломж**: Кибер аюулгүй байдлын тэргүүлэх мэргэжилтэн.
#* **Онцлог**: Олон улсын төсөлд оролцох.
# **Мэдээллийн систем**
#* **Танилцуулга**: Мэдээллийн системийн онолыг судална.
#* **Сургалтын агуулга**: Системийн загварчлал, интеграци.
#* **Мэргэжлийн боломж**: Системийн шинжээч, судлаач.
#* **Онцлог**: Судалгааны лабораторийн дэмжлэг.

### Тоон судалгаа ба статистик 
МХТС-ийн талаарх тоон мэдээлэл, статистикийг доор жагсаав:

* **Оюутны тоо**: 2023 оны байдлаар МХТС-д 2500 гаруй оюутан суралцаж байна. Үүнээс:
** Бакалаврын түвшин: 2000 орчим
** Магистрын түвшин: 400 гаруй
** Докторын түвшин: 100 орчим
* **Багш нарын тоо**: 120 гаруй профессор, багш ажилладаг бөгөөд тэдний 60% буюу 72 орчим нь докторын зэрэгтэй.
* **Төгсөгчдийн ажил эрхлэлт**: Төгсөгчдийн 93% нь төгссөнөөс хойш 6 сарын дотор ажлын байртай болдог. Тэдний 30% буюу ойролцоогоор 300 орчим хүн олон улсын компаниудад ажилладаг.
* **Судалгааны төслүүд**: Жилд дунджаар 20-25 судалгааны төсөл хэрэгждэг бөгөөд эдгээрийн 50% нь олон улсын хамтарсан төсөл юм.
* **Лабораториуд**: МХТС нь 15 орчин үеийн лаборатори, судалгааны төвтэй, тухайлбал:
** Хиймэл оюун ухааны лаборатори
** Кибер аюулгүй байдлын лаборатори
** Электроникийн лаборатори

### **Оюутны амжилт** 
МХТС-ийн оюутнууд нь дотоод, гадаадын олон улсын олимпиад, уралдаан тэмцээнд тогтмол амжилт үзүүлдэг:

* **2023 онд ICPC (International Collegiate Programming Contest)** : Азийн бүсийн тэмцээнд баг ШУИС-МХТС I баг хүрэл медаль хүртсэн.
* **"Huawei ICT Competition 2023"**: Олон улсын тэмцээнд МХТС-ийн баг Монгол Улсаа төлөөлөн БНХАУ-д зохион байгуулагдсан финал шатанд амжилттай оролцсон.
* **2022 оны "Монголын Програмчлалын Олимпиад"**-д МХТС-ийн оюутнууд эхний 5 байраас 3-г нь эзэлсэн.
* **Capstone Innovation Expo 2024:** Уралдаанд нийт 20 баг оролцож, шилдэг бүтээлийн шагналыг "Ухаалаг тээврийн систем" төсөлтэй баг хүртсэн.
* **The Young Entrepreneurs Challenge 2024:** Уралдаанд МХТС-ийн оюутны "Oyu Intelligence" баг оролцож тэргүүн байр эзэлсэн.

### Нэмэлт мэдээлэл 
* МХТС нь хиймэл оюун ухаан, кибер аюулгүй байдал, электроникийн чиглэлээр орчин үеийн лабораториудтай. Жишээлбэл, КОЙКА-гийн санхүүжилтээр байгуулсан AI лаборатори нь судалгаа, сургалтын гол төв болдог.
* МХТС-ийн төгсөгчид Google, Microsoft, Amazon зэрэг олон улсын компаниуд болон Монголын тэргүүлэгч технологийн компаниудад ажилладаг.
* Оюутнууд спортын тэмцээн, соёлын арга хэмжээ, эрдэм шинжилгээний хуралд идэвхтэй оролцдог. “Эрдмийн Чуулган” арга хэмжээ нь оюутнуудын судалгааны ур чадварыг хөгжүүлдэг.

#### Лаборатори ба тоног төхөөрөмж 
МХТС нь орчин үеийн технологийн шаардлагад нийцсэн, өндөр түвшний лабораториудтай бөгөөд эдгээр нь хиймэл оюун ухаан, кибер аюулгүй байдал, электроникийн инженерчлэл зэрэг салбаруудад сургалт, судалгаа явуулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл, БНСУ-ын Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (КОЙКА)-гийн санхүүжилтээр байгуулагдсан **Хиймэл Оюун Ухааны Лаборатори** нь оюутнууд болон судлаачдад машин сургалт, гүнзгий сургалтын загвар хөгжүүлэх, туршилт хийх боломжийг олгодог гол төв юм. Энэ лаборатори нь TensorFlow, PyTorch зэрэг хэрэгслүүдээр тоноглогдсон бөгөөд олон улсын стандартад нийцсэн судалгааны орчинг бүрдүүлжээ. Үүнээс гадна, **Кибер Аюулгүй Байдлын Лаборатори** нь сүлжээний аюулгүй байдал, ethical hacking-ийн практик сургалтыг дэмждэг бол **Электроникийн Лаборатори** нь IoT, роботын технологийн төсөл хэрэгжүүлэхэд чиглэгдсэн тоног төхөөрөмжөөр хангагдсан. Эдгээр лабораториуд нь оюутнуудыг онолын мэдлэгээ практикт хэрэгжүүлэхэд тусалж, инновацийн шинэ боломжуудыг нээдэг.

#### Төгсөгчдийн амжилт 
МХТС-ийн төгсөгчид нь Монгол Улсын болон олон улсын мэдээллийн технологи, технологийн салбарт өндөр амжилт гаргаж байна. Тус сургуулийн олон төгсөгч **Google**, **Microsoft**, **Amazon** зэрэг дэлхийд тэргүүлэгч технологийн компаниудад программ хангамжийн инженер, өгөгдлийн шинжээч, хиймэл оюун ухааны мэргэжилтэн зэрэг албан тушаал хашдаг. Монголдоо ч гэсэн **MCS**, **Unitel**, **Skytel** зэрэг тэргүүлэгч компаниуд болон стартап бизнесүүдэд удирдах түвшний ажилтнууд, техникийн мэргэжилтнүүдээр ажиллаж байна. Төгсөгчдийн энэхүү амжилт нь МХТС-ийн сургалтын хөтөлбөрүүд ажил олгогчдын шаардлагад бүрэн нийцэж, олон улсын зах зээлд өрсөлдөх чадвартай мэргэжилтэн бэлтгэдгийн баталгаа юм. Мөн тус сургууль нь төгсөгчдийн ажил эрхлэлтийг дэмжих зорилгоор жил бүр **Ажил Олгогчдын Өдөрлөг**-ийг зохион байгуулж, оюутнуудыг шууд ажлын байртай холбодог.

#### Оюутны амьдрал 
МХТС-ийн оюутнууд сургалтаас гадна олон талын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, ур чадвар, манлайллаа хөгжүүлдэг. Тус сургууль нь оюутнуудын чөлөөт цагийг үр дүнтэй өнгөрүүлэх, нийгмийн идэвхтэй байдлыг дэмжих зорилгоор **спортын тэмцээнүүд** (сагсан бөмбөг, волейбол гэх мэт), **соёлын арга хэмжээнүүд** (урлагийн үзэсгэлэн, оюутны баяр) зохион байгуулдаг. Үүнээс гадна, эрдэм шинжилгээний чиглэлд онцгой анхаарал хандуулдаг бөгөөд жил бүр зохиогддог **“Эрдмийн Чуулган”** арга хэмжээ нь оюутнуудын судалгааны ур чадварыг хөгжүүлэхэд чухал үүрэгтэй. Энэхүү арга хэмжээний хүрээнд оюутнууд өөрсдийн судалгааны төслүүдийг танилцуулж, шилдэг илтгэлүүд олон улсын хуралд оролцох боломжтой болдог. Түүнчлэн, “High Tech” клуб, “Quant Mind” хиймэл оюун ухааны клуб зэрэг оюутны байгууллагууд нь технологийн чиглэлээр сонирхолтой оюутнуудыг нэгтгэж, практик төсөл, тэмцээнд оролцох боломж олгодог. Жишээлбэл, “Автомат-Робот” тэмцээн нь оюутнуудын инженерчлэл, програмчлалын ур чадварыг сорьдог уламжлалт арга хэмжээ юм.