open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тоожоо Хидэки

thumb|Тоожоо Хидэки

**Тоожоо Хидэки** (, шинэ ханзаар 東条 英機, 1884 оны 7 сарын 30 - 1948 оны 12 сарын 23) нь Япон улсын цэргийн зүтгэлтэн, улс төрч. Армийн офицер хэвээр байхдаа тус улсын 40 дэх ерөнхий сайдын албан тушаалд сонгогдож, 1941 оны 10 сарын 18 - 1944 оны 7 сарын 18 хүртэл ажиллажээ. Япон улс Америк, Англитай байлдаж эхлэх үед ерөнхий сайдын албыг хашиж байсан. Дайнд ялагдсаны дараа Алс Дорнодын Цэргийн Гэмт Хэрэгтнүүдийн Шүүхээр А зэрэглэлийн цэргийн гэмт хэрэгтэн хэмээн яллагдаж, цаазаар авахуулсан.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Японы Хаант Улсын ерөнхий сайд
Ангилал:Японы Хааны Армийн генерал
Ангилал:Японы Хаант Улсын боловсролын сайд‎‎
Ангилал:Японы Хаант Улсын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Японы Хаант Улсын дотоод хэргийн сайд‎
Ангилал:Японы Хаант Улсын хуурай замын цэргийн сайд
Ангилал:Японы Хаант Улсын худалдааны сайд‎
Ангилал:Японы Хаант Улсын эдийн засгийн сайд‎
Ангилал:Хятад-Японы хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Японы дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайнд гэмт хэрэг үйлдсэн Японы ялтан
Ангилал:20-р зуунд цаазлагдсан хүн
Ангилал:Японы цаазлагдсан хүн
Ангилал:Ариун Эрдэнэс одон шагналтан
Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1884 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Шар шувуу

**Шар шувуу** нь махчин шувуу бөгөөд өдгөө 200 зүйл бүртгэгдээд байна. Ихэнх нь ганцаар амьдардаг ба шөнийн шувуу юм. Шар шувуу нь жижиг мэрэгч, хөхтөн, шавьж, бусад шувуу болон загас барьж иддэг. Дэлхийн бараг бүх хэсэгт, Антарктид болон Гренландаас бусад газар олдоод байна. Шар шувуу нь *Strigidae* ба *Tytonidae* гэсэн 2 овогт хуваагдана. 

## Биеийн бүтэц 
Шар шувуу нь толгойн эгц урд хэсэгтээ зэрэгцэн байрлах том нүдтэй, харцагынх шиг хошуутай, хавтгай нүүртэй байна. Нүд нь ухархайтайгаа наалдан бэхлэгдсэн байдаг тул нүдний аягаа хөдөлгөж чадахгүй. Тиймээс толгойгоо 180 градус эргүүлж чөлөөтэй хөдөлгөж 270 градус хүртэлх эргэн тойрноо хардаг байна. Чих нь толгойн ард байрлах ба баруун зүүн нүхнүүд нь дээр, дор байрлалтай. Шар шувуу нь холын хараа сайтай ч хэдхэн см-н зайдах ойр орчмоо тод ялгаж харж чаддаггүй байна. Нүд нь өчүүхэн төдий гэрэлд ч маш мэдрэмтгий байна. Бусад шувуунаас өөр , 2 нүд нь нүүрний урд талд байрлах тул зогсож буй хөдөлгөөнгүй зүйл хүртэлх зайг нарийн баримжаалж тодорхойлдог. Харанхуйд хүчтэй нүд, гайхалтай сайн сонсох чадвар нь шар шувууг шөнө ангуучлах боломжтой болгожээ. 
Хамгийн жижиг төрөл нь 31гр жинтэй, 13.5см байх бол том төрөл нь 60-71см, 2м хүртэл том далавчтай, 4.5кг жинтэй байна. 

Шар шувууны өндөг нь голдуу цагаан өнгөтэй, бөөрөнхий хэлбэртэй, төрлөөсөө шалтгаалан 1, 2ш-12ш хүртэл байдаг.

## Шар шувууны төрлүүд ('Strigidae')
:Surnia: Бэгбаатар
:Glaucidium: Cүлиг
:Athene: Бүгээхэй
:Aegolius: Ариан
:Otus: Орволго
:Asio: Гуйванга
:Strix: Ууль
:Nyctea: Уульж
:Bubo: Шаршувуу

## Цахим холбоос
Турин

**Турин** („и” үсэг өргөлттэй тул дуудлага нь *Турийн*; , дуудлага нь  буюу *Торий-но*;  - дуудагдах нь [tyˈɾiŋ]; ; ; ) — Итали улсын 4-р том хот, суурин/коммун (Ром, Милан, Наполийн дараах), Пьемонт мужийн төв, *аж үйлдвэрийн гурвалжин*, *Хойд Италийн гурвалжин* гэж алдаршсан Италийн хамгийн их аж үйлдвэржсэн гурвалжин нутгийн нэг үзүүр (нөгөө хоёр нь Милан, Генуя).  2008 оны байдлаар яг Турин хотод 910 мянган,  Турин хотын бөөгнөрөлд 2.2 сая хүн оршин суудаг.

Итали улсын олон хотоос Ром, Милан, Неаполь хотын дараах буюу 4-р их орлоготой, 58 тэрбум ам.долларын ДНБ-ээр дэлхийд 78-р баян хотоор тодорсон байдаг.

Турин хот 2006 оны Өвлийн Олимпын нийслэл болсон юм.

Энэ хот нь Италийн аварга шалгаруулах тэмцээн, Италийн цом, Европын клубуудын цомд удаа дараа түрүүлсэн хөлбөмбөгийн Ювентус ХББ багаараа алдартай.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Пьемонтын коммун
Ангилал:Пьемонтын суурин
Ангилал:Италийн мужийн нийслэл
Ангилал:Италийн аймгийн төв
Ангилал:Италийн урьдын нийслэл
Ангилал:Италийн их сургуулийн хот
Кэндо

thumb|200px
**Кэндо** (, *Кэндоо*) нь япон хэлээр "илдийн зам" хэмээх утгатай үг бөгөөд Японы уламжлалт илдийн урлаг кэнжүцүд тулгуурлан хөгжсөн орчин үеийн, илдээр тулалдах тулааны урлаг юм. 

Кэндо нь Кэн буюу илд, До буюу зам, хөгжил гэсэн утга илэрхийлдэг бөгөөд Японы Улсын үндэсний тулааны урлаг юм.

Кэндогийн урлаг нь каратэ, жүдо, айкидогийн нэгэн адил тулалдах урлаг бөгөөд илдээр тулалддагаараа онцлог. Эртний Япон улсад овог хоорондын дайн тулаан ихээр болдог байсан бөгөөд илдээр тулалдах арга барил гол үүргийг гүйцэтгэж байжээ. Илд нь самурай нарын гол зэвсэг байсан хэдий ч энгийн үед дасгал сургуулилалт хийхэд санамсаргүй осол аюул ихтэй байсан тул 18-р зуунаас эхлэн мод болон хулсаар орлуулан бэлтгэл хийх болсон нь кэндогийн урлаг үүсэх эхлэл болсон байна. Кэндо нь тулааны урлаг (Бүдо), Самурайн замнал (Бүшидо) бөгөөд сэлэм ашиглан дайснаа ялан дийлэх арга ухаанаас үүдэлтэй боловч түүхийн урт хугацааны явцад хөгжин өнөөгийн төлөвшлөө олжээ.

18-р зууны сүүл үед Японд Самурай нарыг биедээ илд авч явахыг хориглосонтой холбогдуулан Кэндогийн урлаг хүчтэй хөгжих болжээ. Кэндогийн урлаг нь хувь хүний ёс суртахуун, эрдэм мэдлэг, итгэл үнэмшлийг агуулсан амар амгалан нийгмийн цогц урлаг болон хөгжиж байна.

## Гадны холбоос
## Эшлэл
Тагтаа

**Тагтаа** нь *Columbidae* овгийн шувуу юм. Өргөн тархсан ба хамгийн их суурьшсан нь Индонез болон Австралийн бүс нутаг болно. Тагтааны 300 орчим зүйл бий. 

## Төрх 
Тагтааны далавчны урт 20-27 см, жин нь 200-650 гр байдаг ба Евроази, Африк, Австралид өргөн тархсан байдаг. Тагтааг хүмүүс ойролцоогоор 5000-10000 жилийн өмнөөс гаршуулан тэжээж эхэлсэн гэж үздэг. Энэ хугацаанд тагтаа судлаачид өнгө, биеийн хэлбэр, зориулалтаараа өөр өөр 800 орчим төрөл зүйлийн тагтааг гарган авчээ. 

Тагтаа нь нилээд удаан хугацааны турш хүмүүсийн шуудан харилцааны гол арга хэрэгсэл байсан юм.

Тагтаа нь эр, эмээрээ хослон насан туршдаа хамт амьдрах бөгөөд эр тагтаа нь эм тагтааныхаа өмнө эргэлдэн бүжиглэж, чанга дуу авиа гаргах зэргээр анхаарлыг нь татахыг хичээсээр эцэст нь амжилт олж хамт амьдарч эхэлнэ. Тагтаа нь нэг жилийн дотор долоогоос найман удаа өндөглөхдөө тус бүрдээ хоёр өндөг,  хааяа нэг өндөг гаргах ба үүр барих, өндөг дарахдаа эр эм тагтаа тус тусын үүрэгтэй байдаг. Эр тагтаа нь модны нарийн мөчир, өвс зэргийг олж цуглуулан авчрахад эм нь эвийг нь олж эвтэйхэн байрлуулах үүрэг хүлээнэ. Өндөг дарахад мөн хоёул ээлжлэн дарах боловч ихэнх цагийг эм тагтаа дарж өнгөрөөнө. Эр тагтаа нь ихэвчлэн өдрийн цагаар эм тагтааг ус уухаар явахад өндгөө дарж үлдэнэ. Дэгдээхэй нь  ойролцоогоор 35 -37 хоногийн дараа бие даан нисэж чадах бөгөөд энэ үедээ эцэг эхтэйгээ ижилхэн харагдах болсон байдаг.

## Зургийн цомог 

Alectroenas pulcherrima -Seychelles-8-4c.jpg|Диваажингийн цэнхэр тагтаа буюу Сейшелийн цэнхэр тагтаа (*Alectroenas pulcherrima*)
Stadttaube-FelixAbraham.jpg|Хотын тагтаа (*Columba livia f. domestica*)
African Olive Pigeon RWD4.jpg|Чидун тагтаа (*Columba arquatrix*)

## Цахим холбоос 

Ангилал:Агнуурын шувуу
Ангилал:Улаанбаатар хот орчмын шувууд
Эрээн далт бяцхан шувуу

**Эрээн далт бяцхан шувуу** нь**Trochilidae** овгийн шувуу ба Америк тивээс гаралтай. Энэ бүлэг шувууд нь биеэр хамгийн жижигт тооцогдох бөгөөд дэлхийн хамгийн жижиг шувуу соно бялзуухай багтдаг. Эдгээр шувууд нь секундэд 12-90 удаа далавчаа дэвж, агаарт нэг газраа тогтож чаддаг ба мөн хойшоо ухарж нисэж чадах цорын ганц бүлэг болно. 
Эрээн дальт бяцхан шувуу нь 15 м/с (54 км/ц) хурдтай ниснэ.

## Идэш 
Энэ шувуу нь цэцгийн бал, шүүсээр хооллох ба ургамлын тоос хүртээгчийн чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Ялангуяа гүнзгий хоолойтой, хонхон болон бүрээ хэлбэрийн цэцэг ургамалд. Дан цэцгийн бал нь шим тэжээлээр хангалтгүй тул шавьж, аалз зэргээр хооллож уураг, амин хүчил, витамин, эрдэс бодисын хэрэгцээгээ хангана. Ангаахайгаа тэжээж буй үед энэ нь бүр ч чухал юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бяцхан шувууныхан
Соно бялзуухай

**Соно бялзуухай** нь 1.8 гр жинтэй, биеийн урт 5 см ба Дэлхийн хамгийн жижигхэн шувуу юм. Цэцгийн бал, шүүсээр хооллох ба нэг өдөрт 1500 орчим цэцгэнд очдог байна. Далавчаа секундэд 80 гаруй дэвж чадах тул нисдэг тэрэг мэт агаарт нэг газраа тогтон нисэж чаддаг. Нэг цэцгээс нөгөөд дамжин нисэж тоос хүртээх чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Томхон зөгийтэй тэнцэхүйц хэмжээтэй энэ бяцхан шувуу кофены буурцагаас томгүй өндөг гаргах бөгөөд эм нь ганцаар үүрээ засан, өндгөө дарж, ангаахайгаа өсгөдөг ажээ. Өмнөд Хойд Америк тивийн ойд амьдардаг

## Цахим холбоос 
* 
* Bee Hummingbird photo gallery VIREO

Ангилал:Бяцхан шувууныхан
Ангилал:Амьтны хамгийн
Маулен Мамыров

**Маулен Мамыров** (; ; 1970 оны 12 сарын 14-д төрсөн) — олимп (1996) болон ДАШТ-ий (1997) хөнгөн жингийн хүрэл медальт, Казахстан улсын чөлөөт барилдааны бөх, Казахстан улсын спортын гавьяат мастер (1994).

Ангилал:Казахстаны бөх
Ангилал:ЗХУ-ын бөх
Ангилал:Казахстаны олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Хорго

**Хорго** нь Архангай аймгийн нутагт орших унтарсан галт уул юм.

Хорго хэмээх газар Архангай аймгийн Тариат сумын төвд оршдог. Хэн ч саатан хоргодом энэхүү үзэсгэлэнт нутгийг 1965 оноос дархан цаазат газрын, 1994 оноос байгалийн цогцолборт газрын зэрэглэлээр улсын тусгай хамгаалалтад авчээ. 
Одоогоос 9 мянга орчим жилийн өмнө дэлбэрч байгаад унтарсан галт уул юм гэдгийг манай газар зүйн эрдэмтэд тогтоожээ. Өөрөөр хэлбэл энэ нь манай орны унтарсан галт уулуудын дотроос хамгийн сүүлд унтарсан галт уул төдийгүй жаахан хэтрүүлбэл уур нь савсаж байгаа “шинэхэн” уул. 

Хорго уул нь далайн түвшнээс дээш 2240 метрийн өндөр бөгөөд Хорго уулаас оргилон гарсан халуун хайлмал бодис магма нь газрын уруу даган зүүн тийшээ Суман, Чулуут голын хөндийгөөр зуугаад километр урссан байдаг. Энэ замаар барагцаалбал 10-20 километр өргөн хөндийгөөр урссан магма нь 40-50 метр зузаан хүрмэн чулуун хучилга болон царцсан байж магад гэж эрдэмтэд таамагласан байдаг.

Мөн Хорго уулыг 2 удаа дэлбэрсэн гэж ч ярилцдаг. Уулын тогооны амсар нь 50 градус орчим налуу, 100 орчим метр гүнзгий 300-400 метр диаметртэй дугуй хэлбэртэй. Хоргын тогоон дотор нь сандал, ширээ шиг том том хүрмэн чулуу ундуй сундуй хөглөрч байдаг учир явахад бэрхтэй. Тогоон дотор зөвхөн баруун талаас нь л маш болгоомжтой орж болно. Хорго уулаас урагш зургаан километр орчимд Суман голын зүүн гар талд Тариат сумын төвөөс баруун урагш 3 орчим километр зайтай газарт чулуун гэр гэж сонирхолтой үзмэр бий. Буцлан урсч явахдаа халуун хайлмал магмын хөөс царцан хагарч 170 орчим сантиметр өндөртэй хүрмэн чулуун гэрийн “тооно”, “үүд” бий болгон тогтсон нь энэ. Ийм чулуун гэр манай бусад унтарсан галт ууланд байхгүй. 

Хоргын өөр нэг гайхамшиг бол тэндхийн хүрмэн чулуун гадаргын завсар зайд ургасан намхан загзгар хуш модны самар болон бусад жимс нэн элбэг байдаг явдал. Бас хүрмэн чулуунд агуй хонгил элбэг. Хорго уулаас 20 орчим километрт Босгын, Хярын, Сугын тогоо гэж гурван унтарсан галт уул бий. Босгын тогоо нь баруун хойшоо сэтэрсэн боловч ёроолдоо нууртай. Хорго орчмын шаврын царам уулаас туйлын ховор, дээд зэргийн эрдэнийн чулуу алмаз олдсон. Тэрийг нь дээхэн үед Зөвлөлт холбоот улс ашиглаж байсан гэдэг.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Монголын уул
Ангилал:Монгол дахь галт уул
Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг
Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар
Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар
Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй
Ангилал:Хоёр мянгат
Гургуул

**Гургуул** нь шувууны аймгийн тахиа хэлбэртний баг болох гургуулын овогт багтдаг. Элсэрхүү хөрстэй, бургас, зэгс, хусан төгөл, бут өвс, ундааны ус ихтэй, цас бага ордог нутагт амьдардаг. Ази тивээс гаралтай ба өргөн тархжээ.

## Ном зүй 
* Heinz-Sigurd Raethel: *Hühnervögel der Welt.* Verlag J. Neumann-Neudamm GmbH & Co. KG, Melsungen 1988, ISBN 3-7888-0440-8.
* Alexander V. Solokha: *Evolution of the Pheasant (Phasianus colchicus L.) in Middle Asia.* In: Victor Fet/Khabibulla I. Atamuradov (Hrsg.): *Biogeography and Ecology of Turkmenistan.* Kluwer Academic Publishers, Dordrecht 1994, ISBN 0-7923-2738-1.
* Jochen Hölzinger: *Die Vögel Baden-Württembergs.* Bd. 2/2, Nicht-Singvögel: Tetraonidae (Rauhfußhühner) – Alcidae (Alken), Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2002, ISBN 978-3-8001-3441-0.
* R. G. Bijlsma, D. Hill: *Phasianus colchicus.* In: W. J. M. Hagemeijer, M. J. Blair: *The EBCC Atlas of European Breeding Birds – their distribution and abundance.* T & A D Poyser, London 1997, ISBN 0-85661-091-7, S. 218–219.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Гургуулынхан
Ангилал:Агнуурын шувуу
Тоодог

**Тоодог** нь Тогоруутаны багийн том биетэй шувуу юм. Манай оронд Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Увс аймгийн зарим зэлүүд талд цөөн тоогоор тааралддаг. 

## Биеийн бүтэц 
Насанд хүрсэн эр тоодог 90-100 см урт биетэй, далавчаа дэлгэсэн урт нь 2.1-2.5 м ба 10-16 кг жинтэй. Хамгийн хүнд жинтэй бүртгэгдсэн нь 21 кг хүрсэн байдаг. Эр тоодог хүзүүндээ урт цагаан, сахлаг өдтэй байна. Эм нь эрээсээ 30% бага биетэй.

## Тархлалт 
Тоодог нь Испани болон Монгол орны хооронд нутагладаг шувуу юм. Өнөөдрийн хувьд ихэнх нутгуудаар ховордсон шувуунд ороод байгаа юм. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тоодгийнхон
Ангилал:Евразийн шувууд
Ангилал:Агнуурын шувуу
Бэйб Захариас

**Милдред Элла "Бэйб" Дидриксон Захариас** (, 1911 оны 6 сарын 26 - 1956 оны 9 сарын 27) нь Лотти Додтой хамтдаа, дэлхийн хамгийн олон талын авъяастай эмэгтэй тамирчин хэмээгдэж Гиннессийн номд бичигдсэн, Америкийн Нэгдсэн Улсын тамирчин юм. Тэрээр хөнгөн атлетик, сагсан бөмбөг, гольфын спортоор өндөр амжилт үзүүлж, эмэгтэйчүүдийн спортыг дэлхий дахинд түгээн дэлгэрүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн хүн билээ.

## Намтар
Милдред Элла Дидриксен 1911 онд Норвеги гаралтай Оле, Ханна нарын 7 хүүхдийн 6 дахь нь болон мэндэлжээ. Тэр хожим нэрийнхээ дуудлагыг Дидриксон болгож өөрчилсөн аж. Хүүхэд байхдаа нэг удаа бэйсбол тоглоод 5 хөүм-ран хийсэнд хүүхдүүд алдарт бэйсболч Бэйб Рутын нэрээр Бэйб хэмээн хочлох болжээ.

Тэрээр 4 настайдаа шилжин суурьшсан Бьюмонт хотдоо ахлах сургууль дүүргэсэн бөгөөд их сургууль, коллежид элсээгүй юм. Бэйб аман хуур тоглож, дуулан Меркури Рекордс студид хэд хэдэн дуу бичүүлсэн. Аль хэдийн нэр алдартай болсон Бэйб 1938 оны 12 сарын 23-нд Сент Луйс хотноо мэргэжлийн бөх буюу нохой зодоонч Жорж Захариастай гэрлэжээ.

Бэйб Захариас сагсан бөмбөгөөр Бүх Америкийн багт нэрлэгддэг шилдэг тамирчин байсан. Түүнчлэн 1932 оны Лос-Анжелесын олимпын сонгон шалгаруулалтад нэг өдөр 5 төрөлд дэлхийн дээд амжилт тогтоож байсан түүхтэй. Тэр үеийн дүрэм ёсоор эмэгтэй тамирчид 3-аас олон төрлөөр олимпод өрсөлдөх боломжгүй байсан учир Бэйб 80 метрийн халхалттай гүйлт, жад шидэлт, өндрийн харайлтыг сонгон оролцсон байна. Оролцсон 3 төрөлдөө бараг л түрүүлэх шахсан. Өндрийн харайлтад Жин Шайлитай тэнцэж, нэмэлт харайлт гүйцэтгэхэд шүүгчид Бэйбийн харайлтыг тооцолгүй, Жин Шайлиг түрүүлсэн болгон зарласан юм. Нөгөө 2 төрөлд торолгүй түрүүлж алтан медаль хүртжээ. Олимпын дараа Шайли Захариас хоёр алт, мөнгөн медалиа голоор нь хувааж авцгаасан гэдэг.

1935 оноос гольфоор хичээллэж эхлэн, улам их амжилтад хүрэв. Тэр ч бүү хэл эрчүүдтэй өрсөлдөж байсан. 17 тэмцээн дараалан түрүүлсэн амжилтыг нь хэн ч эвдэж чадаагүй байна. Захариас нийт 82 тэмцээнд түрүүлжээ.

thumb|200px|Бэйб Дидриксон Захариасын Музей
Харамсалтай нь 1953 онд бүдүүн гэдэсний хорт хавдар туссан болох нь илэрч, мэс засал хийлгэсэн байна. 1954 онд спортдоо эргэн ирсэн ч 1955 онд хавдар нь дахин илэрчээ. Тэрээр гольфоо тоглон, тэмцээнүүдэд түрүүлсээр байсан бөгөөд 1956 онд Галвестон хотын эмнэлэгт нас нөгчжээ. Захариас нөхрийн хамт хорт хавдрын эмнэлгүүдийг дэмжих Бэйб Захариасын санг байгуулсан юм. Түүний музей Бьюмонт хотод байдаг.

Спортс Иллюстрэйтэд сэтгүүл түүнийг бүх цаг үеийн аугаа эмэгтэй тамирчдын жагсаалтад Жэки Жойнер-Керсигийн дараа 2-рт нэрлэсэн. Тэрээр мөн Гольфын алдрын танхимд багтжээ.

Ангилал:80 метрийн саадтай гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Жад шидэлтийн олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын 80 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:АНУ-ын гольфчин
Ангилал:АНУ-ын жад шидэгч
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:АНУ-ын өндрийн харайгч
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1932 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1956 онд өнгөрсөн
Усны цагаан сүүлт бүргэд

**Усны цагаан сүүлт бүргэд** (мөн **Цагаансүүл нөмрөгбүргэд**) нь махчин шувуу юм. Биеийн урт 69-92 см, далавчаа дэлгэсэн урт нь 182-244 см байдаг. Эм бүргэд нь 4-6.9 кг жинтэй ба эр нь арай хөнгөн 3.1-5.4 кг байна. Дундажаар 21 наслах ба 25 хүртэл насалсан тохиолдол бий. 
Усны шувууд өндөглөдөг, гуужин зусдаг, загасаар баян, орчиндоо өндөр мод, хадан цохио, бүхий томоохон нуур, гол мөрний дагуу амьдардаг. Манай орны томоохон нуур, гол мөрөн ихтэй нутагт голдуу дулааны улиралд, заримдаа өвөл ч тааралддаг.
Усны цагаан бүргэд нь загас, шувуу, улай сэг мөн зарим жижиг хөхтөн гээд олон төрлийн зүйлээр хооллоно. Нэг өдөрт 500-600 гр хоол тэжээл иддэг. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бүргэдүүд
Ангилал:Евразийн шувууд
Ангилал:Харцгайнхан
Цэн тогоруу

**Цэн тогоруу** (*Grus vipio*) нь тогорууны овгийн шувуу юм. Ягаандуу өнгийн урт хөлтэй ба саарал,  цагаан алаг судалтай хүзүүтэй, нүүрэндээ улаан толботой, 130 см өндөр, 5.6 кг орчим жинтэй том шувуу юм.

Манай орны Хэнтий, Дорнод аймгийн Онон, Улз, Халх, Хэрлэн гол, Цагаан-Овоо сумын Баянбүрд, Хүрээт нуур, Холбоот нуур зэрэг нутгаар өндөглөж зусдаг. Цэн тогоруу нь шавьж хорхой, үр тариа, ургамал болон зарим жижиг амьтдаар хооллоно. Байгальд зэрлэгээр үлдээд байгаа нь дөнгөж 4900-5400 орчим гэсэн тооцоо бий.

## Тархац 
БНМАУ-д Хэнтий, Дорнод аймгийн Онон, Улз, Халх (Азарга голын дагуу, Хөх, Ташгайн таван нуур), Хэрлэн гол, Цагаан овоо сумын Баян бүрд, Хүрээт нуур, Холбоот нуу зэрэг нутгаар өндөглөж зусдаг. Монгол орноос гадна ЗХУ-ын Ханка нуур, Амар мөрний зүүн бие, Хятадын Их хянганы нурууны зүүн ба баруун салбар уулсын хөндийд өндөглөн зусна. Солонгос, Япон улсын нутагт өвөлжинө. Байрших нутаг, түүний одоогийн байдал: Голын өргөн хөндийд үерт автагддаг, өндөр өвстэй мод бутгүй, намаг нуур элбэг татамд байх дуртай. Амьдрах энэхүү орчин нь бэлчээр хадлан зэрэгт улам ихээр ашиглагдах болсон.

## Байгаль дахь тоо 
Солонгосд 1977 оны өвөл тоолсон тооллогоор дэлхийд нийт 1900-2000 толгой байна гэж үзжээ. Манай оронд 1969 оны байдлаар Цагаан овоо сумын баян бүрдэд 5, Холбоо нуурт 4, Хэрээт нуурт 2 толгой байнга өндөглөж байв. Улз голын хөндийд 1975 онд 34 толгой, Бархын голын хөндийд 1977.06.17-нд 2, 1981.07.27-нд 4, Хурхын голын хөндийд 1981.07.26-нд 10, Улз голын хөндийд 1977.06 24-26-нд нийт 31, 1978.06 18-28-нд нийт 96, 1981.07.4-нд 14, Ташгайн таван нуурт 1977.07.26-нд 6, 1978.07.12-нд 5 толгой цэн тогоруу тус тус тааралдаж байжээ. Монгол орны зүүн ба зүүн хойд хэсэгт нийт 400 орчим толгой цэн тогоруу байна гэж үздэг.

## Үржил 
Дов сондуул, өндөр өвч, зэгстэй арал, нуурын эрэг дагуу 4-р сарын дундуур нүүдэллэн ирнэ. Ихэвчлэн хосоороо таарна. Довон дээр хагдарсан өвс, зэгсний үндэс зэргээр 90 см диаметр бүхий 2 см орчим хонхортой үүр засна. 5-р сарын дундуур 94х60 мм хэмжээтэй 2ш өндөг гаргана. Өндөгнөөс 30 хоногийн дараа дэгдээхэй гарна. Барх, Хурх, Улз голын дагуу зусдаг цэн тогорууны 70 орчим хувь нь үржилд ордог бололтой.

## Өрсөлдөгч, дайсан, өвчин 
Ажиглалтаар үржих орчны хувьд хархираа тогоруутай давхцдаг ба торниогүй дэгдээхэйд нь үнэг, шилийн сар зэрэг амьтад довтолж байв. Ховордсон шалтгаан: Түймэр, усны түвшин хэт багасах, өндөглөх орчинд тайван байдлыг алдагдуулах зэрэг.

## Хамгаалсан арга хэмжээ 
Устах аюулд тулгамдсан зэрлэг ургамал, амьтны олон улсын худалдааны тухай 1973 оны Конвенцийн 1 дүгээр хавсралтад нэрийг нь оруулжээ. Нүүдлийн шувуу хамгаалах тухай Зөвлөлт Японы 1973 оны ковенцоор мөн хамгаалалтад авсан байна. Улз голын хөндийд аймгийн хэмжээний нөөц газар байгуулах шийдвэр гаргасан. Барх, Хурх, Улз голын хөндийгөөс 1981 оны 7-р сард 3 дэгдээхэй барьж Москва хотын амьтны хүрээлэнд тэжээж байна.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Тогорууныхан
Тогоруу

**Тогоруу** (, мөн **саарал тогоруу** эсвэл **евразийн тогоруу** гэж нэрлэнэ) гэж Тогорууны багт хамаарах том биетэй, урт хөл ба хүзүүтэй шувуудыг хэлнэ. Дэлхий дээр 4 төрөлд хамаарах 15 зүйл тогоруу тохиолддог. Монгол оронд нэг төрлийн 6 зүйл тогоруу бий. Төстэй харагдах дэглий зэрэг шувуудаас тогорууны ялгарах онцлог нь нисэх үедээ хүзүүгээ эвхдэггүй. Антарктик болон Өмнөд Америкаас бусад бүх тивд оршин амьдардаг.

## Зургийн цомог 

Image:Grus_grus_5_(Marek_Szczepanek).jpg
Image:Grus_grus_6_(Marek_Szczepanek).jpg
Image:Grus grus flight.jpg
Image:Common Crane-Mindaugas Urbonas-1.jpg
Grus grus egg - Niitvälja bog.jpg|Өндөг

## Цахим холбоос 

Ангилал:Евразийн шувууд
Гангар хун

**Гангар хун** (*Cygnus cygnus*) нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст амьдардаг том шувуу юм. Манай оронд тайга, ойт хээр, тал, говийн бүсийн томоохон гол, нууруудад өндөглөн зусна. Биеийн урт нь 140-160 см, далавчаа дэлгэсэн урт 205-275 см ба 8-20 кг жинтэй байна. Хошуу нь шар өнгө давамгайлсан хар өнгөтэй. Гангар хун нь өргөн, их устай газрыг эрхэмлэх ба ихэнх цагаа усанд өнгөрөөнө. Энэ шувуу нь хэдэн зуун бээр газрыг туулан нүүдэллэж, Европын хойд хэсэг болон зүүн Азийн нутгаар өвөлждөг. Гангар хун нь хосоороо амьдрах ба хамтран үүрээ засна. Эм хун 4-7 ш өндөг гаргаж дарна, эр нь үүр болон гэр бүлээ хамгаалах үүрэгтэй. 36 өдөр дарсны дараа бор эсвэл саарал өнгийн дэгдээхэй гардаг байна. 120-150 өдрийн дараа нисэж сурна. Хүнд том биетэй тул нисэхээс өмнө гүйж, эрч авдаг байна. 

**Бүс нутгийн тархалт:** Энэ зүйл нь Толбо, Ачит, Үүрэг, Хотон нуурууд (Монгол алтайын нуруу) Дунд нуур(Сийлхэмийн нуруу), Увс нуур болон TesTorkholig голын цутгал, Хар ус, Хар, Дөргөн, Хяргас, Айраг нуур болон ховд голын цутгал (Их нууруудын хотгор), Баян нуур, Завхан гол(Завханы говь хээрийн нам дор бүс нутаг) , Орхон гол болон Сангийн Далай, Өгийн нуур (Хангайн нуруу), Тэрхийн цагаан нуур, Сангийн далай, Хар нуур (Тарвагатай-Булнайн нуруу), Хөвсгөл нуур, Эгийн гол(Хөвсгөлнийн уулс), 
Шишгэд, Доод нуур (Дархадын хотгор), Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Ерөө голууд (Орхон, Сэлэнгийн), Онон, Балж,   (Хэнтийн нуруу) Хэрлэн гол,Хайчийн цагаан, , Дэлгэр цагаан нуурууд (Herlen-Ulz valleys,  Халха, Нөмрөг, Дэгээ, Азрага голууд, Буйр, Ташгайн таван нуур (Valley of the Lakes);, Булган голын хөндий( Зүүн говь), энэ зүйл нь эдгээр бүс нутгийн дагуу тархсан ба Захуйн Баян бүрд ((Trans-Altai Gobi Desert))
(Gombobaatar, 2004).

**Нийт тоо толгой:**  180,000 бие гүйцсэн бодьгалиас бүрддэг.17,100,000 km2бүс нутгийг хамрадаг (BirdLife International, 2011)..Энэ тооцоонд Монголын зүйлийн тоо толгойг тооцоогүй.
Амьдрах орчин болон Екологи: Монголд үржлийн үедээ нүүдэллэн ирдэг, 3болон 4сарын сүүлээр ирдэг.Нуур, уан сан, зэгс шагшуурга, жижиг голын эрэг орчмоор амьдардаг.(Bold et al., 2005; Tseveen¬myadaget al., 2010; Gombobaatar, 2012).

## Зургийн цомог 

Image:whooper1.jpg|Хошуу
Image:whoopers_kilfenora2.jpg
Image:Whooper Swan ja 20080302a.JPG|Хооллож байна.
Image:Whooper Swan ja 20080302b.JPG|Хооллож байна.
Image:Whooper Swan.jpg
Image:Svanir.jpg
Image:Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg
Cygnus cygnus MHNT.ZOO.2010.11.12.1.jpg |Museum specimen - Iceland

## Цахим холбоос 
Ангилал:Галуу
Ангилал:Евразийн шувууд
Штутгарт

**Штутгарт** ( ) — Германы **хот**. Штутгарт хот Герман улсын баруун урд хэсгийн Баден-Вюртемберг мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд 604.297 оршин суугчтайн хувьд улсынхаа зургаадугаар, мужийнхаа хамгийн том хот нь юм. 207 км² газар нутагтай. Штутгарт гаднах хүй дүүргийнхээ хамт 2.7 сая, цаашилвал 5.3 сая (2008) хүн бүхий хотуудын бөөгнөрлийн төв болохын тухайд Германдаа 4-р их олноор хүрээлүүлсэн газар ажээ.

## Түүх 
950 онд швабийн Людольф бэйс энд суурин үүсгэсэн нь 1496 оноос Вюртембергийн хошуу нутгийн гол суурин газар болжээ. Цаашлаад улам томорсон буюу 1803 оноос мужийн, 1806 оноос Вюртембергийн Хант Улс, 1918 оноос бүгд найрамдах мужийн төв болжээ. Штутгартад автомашины Мерседес-Бенц үйлдвэр байгуулагдсанаар «автомашин үүссэн өлгий» гэж хол ойрынхонд алдаршсан юм. 1952 оноос өнөөгийн Баден-Вюртемберг нутаг нь үүссэн.

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Засаг захиргааны хуваарь 
Дотроо 23 дүүрэгт хуваагддагийн 5 нь дотоод, 18 нь захын гэдэг.

## Хүн ам 
Штутгартын хүн амын тоо 1960 онд 637 мянга байснаасаа буурч 2000 онд 587 мянга болсон.

## Спорт 
Штутгарт хотын Штутгарт баг Бундеслигт тоглодог.

## Цахим холбоос 
* stuttgart.de, хотын албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах холбоос 
Ангилал:Баден-Вюртембергийн коммун

Ангилал:Баден-Вюртембергийн суурин
Ангилал:Баден-Вюртембергийн хотын тойрог
Ангилал:Германы мужийн нийслэл
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Ангилал:Неккар голын суурин
Ион Илиеску

**Ион Илиеску** (; 1930 оны 3 сарын 3-нд Олтеницад төрсөн) нь Румыны улс төрч. Тэрбээр 1989 оноос 1996 он хүртэл, мөн 2000 оноос 2004 оныг хүртэл Румыны еренхийлөгч байв.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Румыны ерөнхийлөгч
Ангилал:Румыны Социал Демократ Намын гишүүн
Ангилал:Румыны Коммунист Намын гишүүн
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Давхар Цагаан Загалмай одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Заан одон шагналтан
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Марийн орны гинжит загалмай одон шагналтан
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Румынчууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Аарон Клуг

thumb|left|160px|Аарон Клуг
Сэр **Аарон Клуг** (, 1926 онд төрсөн) — Литвад төрөөд Өмнөд Африкт өссөн Их Британийн эрдэмтэн, биохимич, еврей хүн. 1982 онд химийн салбарын Нобелийн шагнал хүртжээ.

Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан
Ангилал:Биохимич
Ангилал:Молекул биологич
Ангилал:Биофизикч
Ангилал:Кембрижийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Их Британийн химич
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Копли медаль шагналтан
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Гавьяаны одон шагналтан (Их Британи)
Ангилал:Луиза Гросс Хорвицын шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Европын Академийн гишүүн
Ангилал:Их Британийн хүн
Ангилал:Еврей
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Аргаль

**Аргаль** нь Төв Азийн (Гималайн нуруу, Төвөд, Алтайн нуруу) уулархаг, өндөр бүс нутгаар амьдардаг хамгийн том зэрлэг хонь юм.
Өндөр нь 120 см, 140 кг хүртэл жинтэй байх ба биеийн урт 1.8 м хүрнэ. Эр нь маш том угалзалсан эвэртэй бөгөөд 190 см хүртэл урт байдаг аж. Эм нь бас эвэртэй ч жижигхэн байна.

Аргаль, угалз бол хонины зэрлэг өвөг бөгөөд өдгөө дэлхийд нэн ховордсон амьтны нэг юм. 

Аргаль Ховд аймгийн Цамбагарав, Байтагийн уул, Мянган угалзтын нуруу, Увсын Хархираа, Түргэний уулс, Говь-Алтайн Хар азарга, Хантайширын нуруу, Бурхан буудай уул, Хангай, Хэнтийн  нурууны салбар уулсаар элбэг тархан амьдардаг зэрлэг хонь юм. 

Биеийн ерөнхий төрхөөр Монгол хоньтой адил, төстэй боловч байгалийн нөхцөлд зохицож хөл нь өндөр нарийхан цэгцгэр, үс, ноос нь тачир, ширүүн, годгор жижиг сүүлтэй болжээ. 

Эр нь том, эм нь арай багавтар биетэй, эрийг нь угалз, эмийг нь хомь гэнэ. Угалзын эвэр нь сүрлэг том бөгөөд нэг биш удаа олон улсын яармаг үзэсгэлэнгээс эврийнхээ урт, бүдүүний хэмжээгээр алтан медаль авч байсан түүхтэй. 

Угалзын биеийн жин нь 200 кг, Цээжний өргөн нь 115-120 см, Эврийн урт нь 160-180 см, түүнээс ч урт байх нь буй. Аргал нь таана, багалуур, хялгана, элбэгтэй уулын бэл, толгод, хад асгатай уулаар голлон бэлчээрлэдэг. Аргаль нь долоон сар орчим хээлээ тээж, 4,5 дугаар сард хургалах бөгөөд ихэрлэх нь нэн ховор. Монгол улсад нэн ховор амьтны нэг аргаль угалз мөн бөгөөд дархан цаазтай болгож төрийн бодлогоор аргаль угалзын тоо толгойг өсгөхийг зорьж байна.

Ангилал:Эвэртэн
Сонгино

**Сонгино** нь хүнсний ногооны нэг төрөл юм. Хүмүүс сонгино гэж сонсоход голдуу **"цэцэрлэгийн сонгино"** буюу **"болцуут сонгино"**-р (*Allium cepa*) төсөөлдөг. Сонгинын ихэнх зүйлүүд идэж болох ба голдуу болцуутай байдаг. Эрт дээр үеэс хэрэглэж ирсэн хүнсний ногоо бөгөөд өдгөө дэлхийн ихэнх улс оронд согино оролцуулан хийх хоолны маш олон янзын жорууд бий болжээ. 
Сонгиныг түүхий, хөлдөөсөн, лаазалсан, хатааж нунтагласан, дарсан, хэрчсэн гэх мэт төрөл бүрийн хэлбэрээр худалдаалах болон хүнсэнд хэрэглэдэг. Төрөл хэлбэрээс шалтгаалж хурц, аагтай, зөөлөн, чихэрлэгдүү, халуун ногоотой гэх мэт амттай байна. Мөн сонгино нь эрүүл мэндэд тустай.
Улаан сонгино нь хорт хавдартай тэмцэгч кверцетин хэмээх антиоксидантаар баялаг ба нянгийн ба мөөгөнцрийн эсрэг үйлчилгээтэй. Мөн холестриныг цусны хананд наалдах ба цусны судас бөглөрөх явцад саад болдог.

## Галлерей 

Image:Two colors of onions.jpg|**Бор ба цагаан сонгино**
Image:YellowOnions.jpg|**Шар сонгино**
Image:Onion Flower Head.jpg|**Шар сонгинын цэцэг**
Image:ARS red onion.jpg|**Улаан сонгино**

Ангилал:Хүнсний ногоо
Ангилал:Үндэслэг халуун ногоо‎
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Макsим

Оросын алдартай залуу эмэгтэй поп дуучин. Бүтэн нэр нь **Марина Сергеевна Абросимова**. Олонд танигдсан нэр нь **Макsим**. (Урьд нь Maxi-M нэртэй байсан). 1983 оны 6 сарын 10-ны өдөр төрсөн.
## Намтар 
Тэрээр дундаршгүй их авъяастай бөгөөд бага байхаасаа эхлэн тэмцээн уралдаанд идэвхтэй оролцдог нэгэн байжээ. Түүний хамгийн анхны дуулаад авч байсан хөлс нь 100 рубль (~5000₮) гэдэг, одоо бол тэрээр 15 мянган $-р дуулдаг бүх оросын хамгийн алдартай дуучдын нэг болж чаджээ. МакSим нь жинхэнэ өөрийнхөө байж чаддаг дуучин гэгддэг бөгөөд хэнээс ч ямар нэгэн зүйлээ нуудаггүй. Мөн жаахан эршүүд зан нь түүний гол дүр төрх юм.

Анхны бие даасан цомгоо 2006 онд гаргасан бөгөөд "Трудный возраст" ("Хэцүү нас") нэртэйгээр худалдаанд гаргасан байна. Энэ цомогт нь амьдралын тухай, сэтгэл хөдлөл болон өсвөр үеийнхний тухай дуунууд гололсон байдаг. Энэхүү дуу нь үнэхээр л 16 настай охины тулгардаг хайрын асуудлуудг харуулсан гэмээр. Энэ цомог нь түүний амжилттай бөгөөд томхон гараа болж өгсөн юм.

### Цомог 
### Гаргасан цомог 
## Аялан тоглолтууд 
Орос орноор маш олон аялан тоглолт хийж байсан бөгөөд бие даасан тоглолтоо
2008 оны 3 сард Санкт-Петербург, ("Ледовый"), Москва (СК "Олимпийский") хотуудад хийсэн.

## Нэмэлт холбоосууд 
* Албан ёсны вебсайт
* Fan-Club

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Оросын дуучин
Пиренейн уулс

**Пиренейн уулс** (Испани хэл:*Pirineos*, Франц хэл: *Pyrénées*) нь Европ тивийн баруун өмнөд хэсэгт орших нуруу бөгөөд Франц, Испани улсуудыг тусгаарласан байгалийн хил болдог байна. Зүүн дунд хэсэг орчимд Андорра улс оршдог. Пиренейн уулсын нийт урт 430&nbsp;км ба өргөн нь дунджаар 100&nbsp;км, хамгийн өндөр цэг нь 3404&nbsp;м өндөр Ането оргил  юм. Энэхүү нурууны баруун хэсэг нь 1000&nbsp;м-н дундажтай налуу уулсаас бүрддэг бол төв хэсгээс 2000&nbsp;м өндөртэй уулс ихсэн нилээд олон цанын бааз байрладаг аж. Андорра улсын хилээс 100&nbsp;км орчмын хэсэгт хамгийн эгц өндөр, сүрлэг уулс байна. Энэ хэсэгт Анетогоос гадна 3000&nbsp;м-н дундаж өндөртэй 10 гаруй уулс зэрэгцэн сүндэрлэнэ. Пиренейн нурууны хамгийн зүүн тал нь Газар дундын тэнгис уруу нилээд ойртон түрж тогтсон байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын нуруу
Ангилал:Францын нуруу
Ангилал:Испанийн нуруу

Ангилал:Андоррын газар зүй
Ангилал:Баск орон
Ангилал:Каталонийн газар зүй
Ангилал:Өндөр нуруу
Ромарио

**Ромарио де Соуза Фариа** (1966 оны 1 сарын 29-нд төрсөн), товчоор **Ромарио** (), нь Бразилийн улс төрч, мэргэжлийн хөлбөмбөгчин юм.

Ромарио 2010 онд Бразилын Социалист Намын төлөөлөгчөөр сонгогдсоноос хойш улс төрийн карьераа эхлүүлсэн. Дараа нь 2014 онд сенатчаар сонгогдсон бол 2017 онд Подемос намд элсэж, 2021 онд Либерал Намд элссэн.

## Эшлэл 
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бразилын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:ФИФА-гийн оны шилдэг хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1966 онд төрсөн
Марио Стэчер

**Марио Стэчер** (, 1977 оны 7 сарын 17-нд Айзенерцэд төрсөн) нь Австрийн цанын хоёр төрөлтийн тамирчин юм. Тэрээр багийн 4x5 км-ийн төрөлд 2002 оны Солт-Лэйк Ситийн олимпоос хүрэл, 2006, 2010 оны Турин, Ванкуверын олимпуудаас алтан медаль хүртжээ.

## Эшлэл
* 
* Албан ёсны вэбсайт (англи, герман хэлээр)

Ангилал:Австрийн цанын хоёр төрөлтийн тамирчин
Ангилал:Австрийн олимпын аварга
Ангилал:Австрийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Австричууд
Ангилал:1977 онд төрсөн
Хилэм

**Хилэм** нь **Acipenseridae** овгийн 26 зүйлийг багтаасан загасны нэр юм. Хойд Америк ба Евразийг хамарсан өргөн бүсийн гол мөрөн, нуур, далай тэнгист амьдардаг.  Манай орны Сэлэнгэ мөрөн, Онон голыг бэлчир, түүний цутгадаг голуудад нүүдэллэн ирж түрсээ шахдаг бөгөөд зарим зүйл нь нутагшиж байгаа. Хилэм нь 2-3.5 м урт байх ба зарим төрөл нь 5.5 м урт, 2000 кг хүртэл жинтэй том байдаг ажээ. Зарим зүйлийн хилэм загасны түрс нь өндөр үнээр худалдаалагдах бөгөөд тансаг хэрэглээнд тооцогдоно. Ихэнх зүйлийн хилэм загас нь өдгөө ховордож буй болон нэн ховордсон бөгөөд цөөрч буй юм. 
Энэ загас нь хамгийн урт настай, 100 гаруй наслах ба 20 хүрээд үржилд орох нас бие гүйцдэг байна. Хөдөлгөөн багатай ба гол болон усны ёроолын шавьж, амьтан, ургамлаар хооллодог. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Хилэмийнхэн
Ангилал:Хүнсний загас
Наталья Кучинская

**Наталья Александровна Кучинская** буюу **Наташа Кучинская** (1949 оны 3 сарын 12-нд Ленинградад төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын гимнастикч юм.

Түүнийг цэцэрлэгт байхад нь гимнастикийн сургуульд сонгож авчээ. Наташа өөрөө балетчин болохыг хүсдэг байсан ч эцэг эх нь хоёул спорттой холбоотой хүмүүс байсан учир гимнастикаар хичээллэхийг нь дэмжжээ

Тэрхүү олимп нь Кучинскаягийн оролцсон сүүлчийн тэмцээн болжээ. Бамбай булчирхайн өвчин түүнийг спортоос хөндийрүүлсэн бөгөөд 1990-ээд оны сүүлчээр өгсөн ярилцлагадаа гимнастикт хандах хандлага нь өөрчлөгдөж, дур сонирхол нь буурсан гэж хэлсэн байдаг.

Зодог тайлсныхаа дараа Кучинская ЗХУ, Япон, АНУ-ын багийг дасгалжуулж байлаа. Тэрээр 1980 онд гэрлэсэн бөгөөд өдгөө АНУ-ын Иллиной муж улсад өөрийн гимнастикийн сургуулийг ажиллуулж байна.

Тэрээр 2006 онд гимнастикийн алдрын танхимд багтсан.

## Амжилт
Доорх хүснэгтэд Кучинскаягийн олимпоос бусад тэмцээнүүдэд хэрхэн оролцож байсныг үзүүлэв.

## Эшлэл
## Гадны холбоос
*

Ангилал:1949 онд төрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын гимнастикч
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Найман

**Найман** нь XIII зууны аймаг юм.

## Түүх
Оросын түүхч Лев Гумилёв найманы нэрийг киданы эртний нэгэн ноён 8 хүүтэй байсантай холбон тайлбарлажээ. Кидан улс унасны дараа баруун зүгт нүүн Хар Кидан улсыг байгуулсан хар киданчуудын зарим нь найман аймаг болсон гэж Гумилёв үзсэн байна. Алан Саундерс тэднийг монголжсон түрэгүүд гэж үзжээ. Мөн Казахстаны зарим эрдэмтэн судлаачид найманчуудыг монгол аймаг гэсэн үзлийг дэмждэг.

Казахстаны нутаглаж байсан газар зүйн байршилд нь үндэслэн найманчууд үргэлж монгол овог аймгуудын дунд хүрээлэгдэн оршиж байсан монгол аймаг гэж бичжээ.

Мөн Түрэг улсын үед Монголын төв хэсэгт байсан секиз огуз аймаг хожим Найман болсон, Монголын нууц товчоонд гардаг найман хүмүүсийн нэр түрэг үг гэсэн онол бий. "Секиз" нь 8 гэсэн түрэг үг юм. Огуз нь одоогийн туркмен, салар түрэг, БНТУ-н туркуудын өвөг түрэг аймаг бөгөөд казах, киргиз зэрэг бусад түрэгүүдийн бүрэлдэхүүнд төдийлөн ороогүй. 

Тэд 1177 он хүртэл Хар Киданы харъяанд байсан. 1204 онд тэдний сүүлчийн хан Таян алагдаж, албат иргэд нь Чингис хаанд дагаар орсон бөгөөд Таян ханы хүү Хүчлүг Хар Хидан руу зугатаж очиход тэдний хаан нь найрсгаар хүлээн авч, охиноо хатан болгон өгч байжээ. Оросын түрэг судлаач Н.Аристов Монголын нууц товчооны мэдээнд үндэслэн Найманы нутаг Эрчис мөрнөөс Монголын Тамир гол хүртэлх газрыг хамарч байсан гэж үзжээ. Монголын нууц товчооны 198-р зүйлд "Найманы Хүчүлүг хан улсаа алдаад цөөн хүнтэй дутааж яваа мэргидийн Тогтоатай уулзаж, Эрчис мөрний Бүхдэрмэ гэдэг газар хамтран цэргээ засаж байжээ" гэж дурдагдсан байдаг.

Хүчлүг 1211 онд Хар Киданы хаан суудлыг булаан авч, 1218 онд Зэв жанжин Хар Киданыг дайлах хүртэл хаан суужээ.

Найманы ханлиг мөхсөн ч тэд Их Монгол Улсын түүхэнд тодорхой үүрэг гүйцэтгэсэн. Чингис хаан Найман аймгийг эзлэхэд Найманы нэгэн түшмэл Тататунга монголчуудад бичиг үсэг зааж өгсөн гэсэн домог байдаг. Өгэдэй хааны их хатан Дөргөнэ Найман аймгийн хүн байсан гэж үздэг. Түүнчлэн Хүлэгү Найман аймгийн Хэтбуха хэмээх жанжинтай байсан нь 1260 оны Айн Жалутын тулалдаанд амь үрэгджээ.

Одоо хасагуудын дунд дор хаяж 2 сая Найман гаралтай хүн бий. Найманчуудын зарим нь Киргиз, Узбекчуудад уусчээ. Мөн Афганистан дахь Хазара монголчууд, Монгол улсын хойд хэсгээр ч Найман гаралтай хүмүүс цөөн тоогоор байдаг. Өвөр Монголд монгол хэлний найман аялгаар ярилцдаг Найман ястан бий.

## Эшлэл 
Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан
Ангилал:Монгол угсаатан
Ангилал:Нүүдэлчид
Тул

**Тул** (*Hucho taimen*) нь **Хулд** овгийн загас юм. Энэ загас нь урсгал усанд амьдрах ба манай орны Сэлэнгэ, Орхон, Эг, Үүрийн гол зэрэг гол мөрөнд элбэг тохиолдох ба загасчлах сонирхол бүхий жуулчдын анхаарлыг ихэд татдаг. 
**Гадаад байдал** Тул загасны өнгө нь газарзүйн бүсээс хамааран ялгаатай байх боловч голдуу оливын ногоон өнгөтэй ба толгойноос нуруу, сүүл хүртэл улаан бордуу өнгө хосолсон байна. Яргайн овгийн загас дотор хамгийн том нь юм. Биеийн урт нь голчилон 1,5-2 метр урт байх ба биеийн жин нь 60-80 кг хүрдэг. Онон голоос бүртгэгдсэн рекорд нь 290 см урт, 160 кг жинтэй болно. Тул загас 40 хүртэл насалдаг. Бэлгийн бойжилт нь 5-7 настайдаа гүйцэх ба энэ үе дээ 55-60 см урттай, 1,5 - 3 кг жинтэй байдаг. Нэг удаа түрслэхдээ 10-34 мянган ширхэг түрс гаргадаг. Түрс нь 30-45 хоногийн дараа хагарч жаараахай болдог ба яргайн овогийн загаснуудаас хамгийн эрт хагарч жараахай болдог. Түрс нь улбар шар, ягаавтар өнгийн 4-7 мм ийн диаметртэй байдаг. Зэвэг загаснаас ялгагдах хамгийн гол онцлог нь зэвэг загасыг бодвол харьцангуй том амтай ба ам нь нүдний ар хэсгээс илүү гарсан байхад зэвэг загасны ам нүд хүртэл урт байдаггүй. 
Насанд хүрсэн тул нь бусад загасаар хооллох ба мөн оготно,зурам, жирэх, хэрэм зэрэг мэрэгч амьтад болон зарим шувуу болон тэдний дэгдээхэйгээр (нугас, ангир г.м.) хооллодог ажээ.

Ангилал:Загас
Да Винчигийн код (Кино)

***Да Винчигийн код*** () нь Рон Ховардын найруулгаар 2006 онд дэлгэцнээ гарсан кино бөгөөд 2003 онд хэвлэгдсэн, зохиолч Дэн Брауны ижил нэртэй номноос сэдэвлэж бүтээсэн. Уг кинонд Католик шашин болоод Христэд итгэгч нарын бурханлаг үзэл гээчийг маш уран тодоор дүрслэн мөн шүүмжилж чадсан. Хэд хэдэн улс оронд гаргахыг хориглон нээлт хийж чадалгүй хойшилсон ба Католик сүмүүд Христийн түүхийг гуйвуулсан гэж үзэн гаргахыг хориглож байжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:2006 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Гэмт хэргийн кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Дэн Брауны зохиолоос сэдэвлэсэн кино
Миябэ Юкинори

**Миябэ Юкинори** (, 1968 оны 7 сарын 18-нд төрсөн) нь Японы тэшүүрчин, 1992 оны Альбервиллийн олимпын хүрэл медальтан юм. Өдгөө Японы Олимпын Хороонд ажилладаг.

1992 оны олимпод 1000 метрийн зайд хүрэл медаль хүртсэнээс гадна 1500 метрийн зайд 9, 500 метрт 18-д оржээ. 2 жилийн дараа Лиллехамерын олимпод оролцож, 1000 метрт 14, 1500 метрт 21-р байр эзэлсэн байна.

Түүний ах нь мөн олимпод оролцож байсан тэшүүрчин Миябэ Ясүнори юм.

Ангилал:1980 онд төрсөн
Ангилал:Японы тэшүүрчин
Ангилал:Японы олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Япончууд
Хайнрих Хайне

[thumb|Хайнрих Хайне ([Мориц Даниэл Оппенхаймын бүтээл), 1831]]

**Кристиан Йоханн Хайнрих Хайне** (, 1797 оны 12 сарын 13 – 1856 оны 2 сарын 17) нь сэтгүүлч, зохиолч, уран зохиолын шүүмжлэгч бөгөөд Германы романтист яруу найргийн нэгэн томоохон төлөөлөгч юм.

## Гадны холбоос 
Ангилал:1797 онд төрсөн
Ангилал:1856 онд өнгөрсөн
Ангилал:Германы яруу найрагч
Ангилал:Германы зохиолч
Ангилал:Германчууд
Халуун сав

thumb|Гэрийн халуун сав

**Халуун сав** нь дулаан хадгалах чадвар өндөртэй сав бөгөөд доторх зүйлээ удаан хугацаанд халуунаар нь (эсвэл хүйтнээр нь) байлгадаг. Ихэвчлэн хүнсний зүйлийг халуунаар нь хадгалах зориулалтаар хэрэглэнэ.

Халуун сав буюу "Термос"-ын гол элемент нь агааргүй давхар ханатай шил эсвэл зэвэрдэггүй гангаар хийсэн колбо (Dewar сав) битүү сав. Дулаан дамжуулалт буюу конвекцийг багасгахын тулд агааргүй вакуум орчин үүсгэдэг юм. 

Ангилал:Шингэний сав
Ангилал:Зөөврийн сав
Идэр гол

**Идэр гол** буюу **Идэрийн гол** нь Завхан аймгийн Идэр сумын нутаг Хангайн нурууны Өндөр Өлзийт хэмээх булуу уулын араас эх авч, Завхан аймгийн Идэр, Тэлмэн, Тосонцэнгэл, Их уул сум, Хөвсгөл аймгийн Жаргалант, Галт, Төмөрбулаг, Рашаант сум, Архангай аймгийн Цэцэрлэг сум гэх мэт арваад сумын нутгаар дайран урсаж Хөвсгөл аймгийн Төмөрбулаг, Тосонцэнгэл, Рашаант сумдын зааг Олон голын бэлчир хэмээх газар Дэлгэр мөрөнтэй нийлж Сэлэнгэ мөрнийг үүсгэдэг. Голын урт 452 км бөгөөд 24,555 хавтгай дөрвөлжин километр талбай эзэлнэ. Идэр голд 30 гаруй гол горхи цутгадгаас хамгийн том нь Чулуут гол юм.
Идэрийн гол нь Хойд мөсөн далайн Хар тэнгист цутгадаг Идэр-Сэлэнгэ-Ангар-Енисей мөрний эх бөгөөд энэ их усан сүлжээ нь уртаараа Хойд мөсөн далайн ай савд 1-рт, дэлхийд 5-рт ордог. 

Идэр мөрний нэр түүхийн сурвалж бичгүүдэд тухайлбал “Монголын нууц товчоон”-ы 161. Чингис хаан, тэр шөнө тэнд хоноод маргааш өглөө байлдах гэж босвол Ван ханы буусан газар хов хоосон болсон тул "Харин чи биднийг мэхэлж бууцанд хаясан байна" гээд Чингис хаан хөдөлж, Эдэр-Алтайн бэлчрээр гэтэлж сааталгүй явсаар Саарь хээрт очиж буув.

Лу. Алтан товч дахь Чингисийн есөн өрлөгтэй сэцэлсэн шастирт:

 Эдэр мөрнийг элсээр боодог буюу чиЭрдэмт сайн хүнийг санаагаар цэнэдэг буюу
гэх мэтээр дурдагдсан нь буй.

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Архангай аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Завхан аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Хараацай

**Хараацай** нь бор шувууны бүлгийн  **Hirundinidae** овгийн шувуу юм. Энэ овог нь 2 дэд овгоос бүрдэнэ: **Pseudochelidoninae** буюу голын хараацай (нийт 2 зүйл), **Hirundininae** (үлдсэн бүх хараацай). Энэхүү овогт нийт 19 төрлийн 83 зүйл шувуу багтдаг.
Хараацай Антарктидаас бусад бүх тив, эх газарт өргөн тархжээ. Африк тивээс гаралтай гэгддэг ба одоо ч Африкт хамгийн олон янзын хараацай амьдардаг болно. Мөн далай, тэнгисийн хэд хэдэн аралд таарна. Нилээд хэдэн зүйл нүүдлийн хараацай бий. Цөөн хэдэн зүйл хараацай хүний үйл ажиллагаанаас болж устсан ч зарим зүйл нь хүний өөрчилсөн орчинд дасан зохицож, хүнтэй ойр амьдардаг. 

## Биеийн бүтэц 
Хараацай шувуу нь нарийн шувтан хэлбэрийн бие, үзүүр тийш нарийссан урт далавчтай ба энэ нь чиглэлээ хурдан өөрчилж халин нисэхэд сайн зохицсон бөгөөд нисэж буй хорхой шавьжийг агнахдаа чадамгай. Дундажаар 30-40 кмц хурдтай нисэх ба 50-65 кмц хурдалж чаддаг. Хараацай богино хошуутай ч хүчтэй, өргөн амтай. Биеийн урт нь 10-24 см ба 10-60 гр хүртэлх жинтэй байна. Сүүл нь 12 өдтэй ба 2 салаалсан, эсвэл тэгш төгсгөлтэй байдаг. Эр нь голдуу арай урт сүүлтэй байх ба нислэгийн үед хурдан чиглэлээ өөрчлөх болон үржлийн үед эм хараацайг өөртөө татахад тус болдог аж. Хөл нь богино ба алхахаас илүү модны мөчир болон юман дээр суухад зохицсон байдаг. 

Хараацай нь шавжаар хооллох ба нисэж байхдаа агнадаг. Зөгий болон хэдгэнэ авлахаасаа зайлсхийдэг аж. Мөн үр, жимсээр хооллодог төрөл бас бий. Үржлийнхээ үед сүрэглэн хосоо олж голын эргийн нүх, хуучин үүр, байшин барилгын өнцөг буланд шавраар үүр барих зэргээр үүрлэж өндгөө гаргана.

## Зургийн цомог 

Image:Riparia riparia.jpg
Image:Hirundo abyssinica.jpg
Image:Cliff Swallow-27527-2.jpg
Image:Sand-Martin.jpg
Image:Riparia riparia-nest.jpg
Image:Black Saw-wing.jpg
Image:Tree Swallow-27527-4c.jpg
Image:Swallow chicks444.jpg

## Цахим холбоос 

Ангилал:Улаанбаатар хот орчмын шувууд
Сара Маклахлан

**Сара Анн Маклахлан** (, 1968 оны 1 сарын 28-нд төрсөн) нь Канадын дуучин, хөгжимчин, ая зохиогч юм. Меццо-сопрано хоолойтой тэрээр уянгалаг балладуудаараа алдартай бөгөөд Грэммийн шагналыг 2 удаа хүртэж байв.

## Цомгууд 
*1988: Touch
*1991: Solace
*1993: Fumbling Towards Ecstasy
*1997: Surfacing
*2003: Afterglow
*2006: Wintersong
*2010: Laws of Illusion

## Гадны холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:1968 онд төрсөн
Ангилал:Канадын дуучин
Тарвас

**Тарвас** (*Citrullus lanatus*) нь өмнөд Африкаас гаралтай ургамал ба түүний жимс юм. Тарвасны найрлагын 92% нь ус ба 6% нь чихэр бөгөөд энэ нь шүүслэг, чихэрлэг амттай болгожээ. Олон янзын төрөл байх ба хар судалтай ногоон гадаргатай, доторх гол нь улаан , олон тооны хар яс, үртэй байхад шар голтой тарвас бас бий. Мөн дотроо ясгүй төрөл ч байна. А болон С витамин, кали, магни, ликопен зэргээр баялаг юм. 

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Жимснүүд
1969 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**1969 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** () нь жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах 6 дахь удаагийн тэмцээн бөгөөд Мексикийн нийслэл Мехико хотод 1969 оны 10 сарын 23-наас 25-нд зохиогджээ.

## Медальтнууд
### Эрэгтэй
### Медалийн жагсаалт 
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Алтанзул цэцэг

**Алтан зул** нь 150 зүйлийн болцуут ургамлыг багтаасан **сараанын** (*Liliaceae*) овгийн цэцэгт ургамал юм. Энэхүү үзэсгэлэнт цэцгийн ихэнх зүйл нь өмнөд Европ, умар Африк, Азиас гаралтай. Иран болон Афганистан, Пакистаны уул нурууд, Казахстаны тал хөндийд алтан зулын олон төрлүүд ургана. Мөн цэцэрлэг, ургамлын хүрээлэнд олон зүйлийг эрлийзжүүлэн гаргаж авсан алтан зулыг ургуулж байна. Нидерланд улс нь алтан зулаар дэлхийд алдартай бөгөөд тариалалт, экспортоороо тэргүүлдэг. 

## Бүтэц 
Алтан зул нь болцуут, олон наст ургамал юм. Богиноос өндөр шулуун иштэй янз бүр байх ба 10-70 см хүртэл өндөр байх бөгөөд хүйтэнд, цастай өвөл ч ургадаг байна. Голдуу 2-6 навчтай, зарим тохиолдолд 12 байдаг.

## Тарxалт 
Алтанзулын төрөл зүйлийн байгалийн муж нь Баруун хойг, Баруун Сибирийн хойд хэсэг, Ираны өмнөд хэсэг, Синай хойг, Шиньжяны зүүн хэсэг, Монголын баруун хэсгүүд, Газар дундын тэнгисийн баруун хэсэгт (Испанийн өмнөд эрэг, хойд хэсэг) Марокко, Ливи, Тунис, Сицилийн арал), Алс Дорнод (Эрхүү муж, Чита муж, Манжуур).

## Зургууд 

Файл:Tulip with variegated colors.jpg
Файл:TulipaBataliniiBronzeCharm.jpg
Файл:Tulipa aucheriana 240408.jpg
Файл:Yellowtulip.JPG
Файл:Tulipa kaufmanniana 270303.jpg
Файл:Single yellow tulip in a field of red tulips.JPG
Файл:Unidentified species of pink tulips.JPG
Файл:Tulipa florenskyi 4.jpg
Файл:Mariette.jpg
Файл:Garden of the Provinces and Territories - Tulip Festival - 2.jpg
Файл:Tulipa sylvestris 250406.jpg
Файл:Tulips (Black Horse hybrid cultivar).jpg

## Тэмдэглэл 
## Гадаад холбоос 
* Old Tulips
* Canadian National Capital Commission: The Gift of Tulips

Ангилал:Ургамал
2009 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**2009 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** () нь Нидерландын Роттердам хотын Ахой спортын ордонд 8 сарын 26-наас 30-нд зохион байгуулагдсан.

## Жингийн ангилал 
*Эрэгтэй: 60 кг, 66 кг, 73 кг, 81 кг, 90 кг, 100 кг, +100 кг 
*Эмэгтэй: 48 кг, 52 кг, 57 кг, 63 кг, 70 кг, 78 кг, +78 кг
## Хуваарь
*8 сарын 26, Лхагва
**Эрэгтэй -60 кг, -66 кг
**Эмэгтэй -48 кг

*8 сарын 27, Пүрэв
**Эрэгтэй -73 кг
**Эмэгтэй -52 кг, -57 кг

*8 сарын 28, Баасан
**Эрэгтэй -81 кг
**Эмэгтэй -63 кг

*8 сарын 29, Бямба
**Эрэгтэй -90 кг
**Эмэгтэй -70 кг, -78 кг

*8 сарын 30, Ням
**Эрэгтэй -100 кг, +100 кг
**Эмэгтэй +78 кг

## Медальтнууд 
### Эрэгтэй 
### Эмэгтэй 
### Медалийн жагсаалт 
## Монгол улсын тамирчдын амжилт 
### Эрэгтэй 
### Эмэгтэй 
## Гадны холбоосууд 
*Албан ёсны сайт
*Видео бичлэгүүд

Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Нил цэцэг

**Нил цэцэг** нь Дэлхий дээр 400-500 зүйл тархсан **Нил цэцэг** (*Violaceae*) овогт ордог цэцэг юм. Ихэнх зүйл нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүсээр ургадаг ч Австрали, Өмнөд Америкийн Андын нуруу, Хавай гэх мэт газруудад зарим зүйл бий. Мөн **Алаг нүдэн цэцэг** ч *гэ**ж*** **хэлдэг**. Ихэнх зүйлийн нил цэцэг нь туяхан олон наст ургамал ба зарим нэг наст зүйл бий. Мөн цөөн зүйлийн жижиг бутлаг нил байдаг. 

 
## Галлерей 

Image:Akkerviooltje opengesprongen doosvrucht.jpg|Нил цэцгийн үр
Image:Viola_(pansy)_-_4.jpg
Image:Pansy_aka.jpg
Image:Viola_tricolor12.jpg

## Гадаад холбоос 
* Violaceae in Topwalks
* *Viola charlestonensis* type sheet

Ангилал:Ургамал
Жамъянмядаг

**Жамъянмядаг** () нь холтсон цэцэгтний овгийн нэгэн төрөл. Энэ төрөлд 30 орчим зүйл ургамал багтдаг. Жамъянмядаг нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүсээр, чийглэг, шаварлаг хөрсөнд ургах ба ихэнх зүйл нь Азиас гаралтай юм. 

## Монгол оронд ургадаг зүйлүүд 
* Азийн жамъянмядаг (), олон наст, өвслөг.
* Алтайн жамъянмядаг (), олон наст, өвслөг.
* Ледебурын жамъянмядаг (), олон наст, өвслөг.
Жич: Энэ жагсаалт бүрэн бус байхыг үгүйсгэхгүй.

## Эх сурвалж 
## Галлерей 

Image:Globeflower Trollius laxus Flower 2400px.jpg|*Trollius laxus*
Image:Iceland_Plants_4898.JPG|Trollius sp.
Image:Vessertal_trollblumen.jpg|*Trollius europaeus*
Image:Trollius-o55.jpg|*Trollius asiaticus*

Ангилал:Ургамал
Ангилал:Ургамлын төрөл
1989 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**1989 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** () нь 1989 оны 10 сарын 10-наас 15-нд Югославын (одоогийн Серби) Белград хотод зохион байгуулагдсан, жүдо бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах 16 дахь удаагийн тэмцээн юм.

## Медальтнууд
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
### Медалийн хүснэгт 
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн