open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дамдины Цогтбаатар

**Дамдины Цогтбаатар** (1970 оны 1 сарын 14-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын улс төрч, Гадаад хэргийн сайд асан, Дипломатч.

## Боловсрол
*1988 онд Улаанбаатар хот дахь Зөвлөлтийн 14-р дунд сургууль
*1994 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль
*1998 онд Австралийн Үндэсний их сургууль

## Намтар
*1994-1998     Гадаад харилцааны яамны Ази, Африкийн газарт атташе
*1998-1999     МУИС-ийн Олон улсын харилцааны сургуульд илтгэгч, цагийн багш
*1998-2000     Гадаад харилцааны яамны Гадаад худалдаа, хамтын ажиллагааны газарт атташе
*2000-2002     Гадаад харилцааны яамны Олон талт хамтын ажиллагааны газрын дэд захирал
*2002-2008     Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн гадаад бодлогын зөвлөх
*2008-2011     Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга
*2011-2012     Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх
*2012               Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд
*2012               Монгол Ардын Намын Нарийн бичгийн дарга
*2012-2014     “Иксиллион” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал, Өмгөөллийн “Юстиэс консалтинг” ХХК-ийн зөвлөх
*2014-2015     Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Барилга, хот байгуулалтын сайд
*2015-2016     Өмгөөллийн “Юстиэс консалтинг” ХХК, “Иксиллион” ХХК-ийн зөвлөх
*2016 оноос   Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол Улсын Их Хурлын Хүний эрхийн дэд хорооны дарга
*2017-2020   Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн – Гадаад харилцааны сайд
*2020-           Монгол Улсын Их хурлын гишүүн. /УБ хотын Сүхбаатар дүүргээс сонгогдсон/

Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд
Ангилал:Монголын барилга хот байгуулалтын сайд
Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын улс төрч
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Мянган (салаа утга)

*Мянган - цаг хугацааны нэгж
*Мянган (овог) - Монголын нэгэн овог
Мянган (овог)

**Мянган** нь Монголд байх нэгэн овог юм. Их мянган, бага мянган гэж ялгагддаг. Эртний Монголын цэргийн мянгатын зохион байгуулалтаас урган гарсан нэр гэж эрдэмтэд тайлбарласан байдаг. Өөрөө хэлбэл мянга гэсэн тооны нэрээс гаралтай ажээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Бизъяагийн Дашгай

**Бизъяагийн Дашгай** (1935 оны 1 сарын 5-нд Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ суманд төрсөн) нь Монголын цаначин, биатлонч. 1964 оны Инсбрукийн олимп, 1968 оны Греноблийн олимпод эх орноо төлөөлөн оролцож явсан.

Дашгай 1954 оноос цэргийн алба хааж, 1966-1970 онд Улсын багшийн их сургуульд суралцаж биеийн тамирын багш дасгалжуулагч мэргэжил эзэмшсэн.

Тэрбээр 1958-1968 онд улсын шигшээ багийн тамирчин, 1970-1978 онд Батлан хамгаалах яам, Алдар нийгэмлэгт цанын дасгалжуулагч, мэргэжилтэн, 1978-1989 онд Барилгын цэргийн удирдах газар офицер, Биеийн тамирын дарга, штабын даргаар ажиллаж байгаад дэд хурандаа цолтой тэтгэвэртээ суусан. 

Б. Дашгай гүйлтийн цанын улсын 8 удаагийн аварга, Монголын Бүх Ард Түмний Спартакиадын 5 удаагийн аварга, биатлоны улсын 4 удаагийн аварга тамирчин юм.

## Шагнал
*1971 - Ардын армийн 50 жилийн ойн медаль
*1975 - Халх голын 30 жилийн ойн медаль
*1977 - Байлдааны медаль
*1980 - Алтан гадас одон
*1987 - Спортын хүндэт тэмдэг
*1988 - Байлдааны гавъяаны улаан тугийн одон
*1990 - Биеийн тамир, спортын тэргүүний ажилтан
*2002 - Ахмад дайчин
*2010 - Эх орны төлөө
*2013 - Соёл Спорт Аялал Жуулчлалын яамны жуух бичиг

Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:Монголын цаначин
Ангилал:Монголын биатлонч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Бүжийн Жалбаа

**Бүжийн Жалбаа** (1942 оны 7 сарын 15-нд Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр суманд төрсөн) нь олимпод оролцож явсан, Монголын тэшүүрчин, мөн үндэсний сурын хүндэт мэргэн, шагайн харвааны харьшгүй мэргэн цолтой. Тэшүүр, үндэсний болон урианхай сурын спортын мастер.

Чандмань-Өндөр, Мөрөн сумын дунд сургуульд суралцаж төгссөн. Улсын тэшүүрийн шигшээ багийн тамирчин, Нэхмэлийн үйлдвэрт бригадын дарга, Эрчим хүчний системийн биеийн тамирын зөвлөлийн дарга, Хөвсгөл аймагт биеийн тамир спортын нийгэмлэгийн дасгалжуулагч багш, Мөрөн хотын Ардын депутатуудын гүйцэтгэх захиргааны нарийн бичгийн дарга, Хүүхдийн төлөө төвийн эрхлэгч, эрүүлийг хамгаалах газарт нийтийн биеийн тамирын чийрэгжүүлэлтийн мэргэжилтэн зэрэг алба хашиж байсан.

## Тэшүүр
Жалбаа 1968 онд Греноблийн олимпод оролцож, 1500 метрийн зайд 2:18.0 амжилтаар 52-р байр эзэлжээ. Түүнээс хойш олон улсын тэмцээнд удаан хугацаанд оролцоогүй бөгөөд 2020 онд Инсбрукт зохиогдсон Ахмадын өвлийн наадамд Монголын багийн тугчаар оролцож байв.

Хувийн дээд амжилт:
* 500 м – 42.4 (1968)
*1000 м – 1:32.6 (1965)
*1500 м – 2:13.4 (1968)
*5000 м – 8:17.9 (1967)
*10000 м – 17:03.7 (1968).

Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн
Ангилал:Монголын тэшүүрчин
Ангилал:Монголын сур харваач
Ангилал:Монголын шагайн харваач
Orphans

"**Orphans**" нь Британы рок Coldplay хамтлагийн зохиосон дуу бөгөөд тэдний Everyday Life цомогт багтсан. 2019 оны 10-р сарын 24нд, Orphans Everyday Life цомгийн тэргүүн сингл болж Arabesque дууны хамтаар худалдаанд гарсан. Дууг хамтлагийн бүх гишүүд бичсэн бөгөөд "The Dream Team" (Рик Симпсон, Дан Грийн, Бил Рахко) продюсер хийсэн.

## Дууны тухай болон сурталчилгаа
2019 оны 10-р сарын 24нд Orphans болон Arabesque дуунууд *Everyday Life* цомгийн тэргүүн синглүүд болон нийтэд цацагдсан. Дууны агуулгын талаар хамтлагийн гоцлол дуучин Крис Мартин BBC Radio 1-д хэлэхдээ: "Зарим хэсэг нь миний хувийн асуудлууд, зарим нь миний хувийн амьдралд болсон бодит зүйлүүд болон бидний харсан зүйлүүд,зарим нь бусдын туулж байгаа зүйлсийг бид ойлгуулахыг зорьсон." гэжээ. Дуу нийтэд цацагдаж өдөр хамтлаг өөрсдийн цахим хуудсан дээрээ тоолуур ажилуулсан.

## Дууны бичигдэх явц
Хамтлаг *Everyday Life* цомогоо бичиж дуусах шатанд Orphans бичигдсэн. Улмаар тэргүүн 2 синглийн нэг нь болж нийтэд цацагдсан.

## Дууны клип
Дууны клип 2019 оны 10-р сарын 25нд хамтлагийн албан ёсны YouTube сувгаар танилцуулагдсан. Клип дээр дууны эхэн үеийн бүтээгдэх явц болон хамтлагийн гоцлол дуучин Крис Мартины дууны гитарийн дугаралтыг ямар байх тухай яриагаар эхэлдэг. 

## Холбоосууд
Ангилал:2019 оны дуу
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Киевийн Вант Улс

**Киевийн Вант Улс** нь Киевийн Русийн бүрэлдэхүүнд багтдаг вант улс байсан ба түүний төв нь Киев байв. Энэ вант улс нь удаан хугацаанд Русийн соёлын төв байгаад зогсохгүй вант улсын эзэн их ван рюриковийн угсааны вангуудын төв байжээ.

## Газар зүйн байршил 
Киевийн Вант Улс нь полянчууд ба древлянчуудын нутаг дэвсгэрт байгуулагдав. Вант улсын нутаг Днепр мөрөн, Случь, Рось, Припять голуудын хооронд оршдог байв. Умард талаараа Туровын Вант Улс, зүүн талаараа Черниговын Вант Улс ба Переяславлын Вант Улс, баруун талаараа Галици-Волынийн Вант Улстай хиллэнэ. Өмнө талд нь хээр тал байх бөгөөд үүнийг „зэрлэгүүдийн газар“ хэмээн нэрлэх ба учир нь энд түрэг гаралтай морьтон нүүдэлчид болох печенегчүүд ба кипчакууд амьдардаг байв.

## Түүх 
10-р зууны дундаас Киевийн бүс нутаг нь Киевийн Русийн төв болон бүрэлдэх үеэр Гэгээн Владимир нэлээд хэдэн хагас өөртөө засах эрх бүхий вант улсуудыг байгуулан өөрийн хөвгүүдээр захируулав. Тухайн үеийн заншил ёсоор их ванг нас барсны дараа түүний хамгийн ахмад хөвгүүн улсаа өвлөн авч, Киевийг үргэлжлүүлэн захирав. Түүнээс гадна Киев нь Оросын Үнэн Алдартны Сүмийн төв хэвээр үлдсэн аж.

1132 онд Их Мстислав нас барсны дараа Киевийн Русь задарч, энэ бүс нутагт олон жижиг вант улсууд бий болох эхлэл тавигдав. Хэдийгээр Киевийн их ван нь бүх оросын нутаг дэвсгэрийн эзэн буюу эзэмшигч биш ч, тэр эдгээр вант улсуудын вангууд дотор "ахлах" үүрэг бүхий ван хэвээр л байлаа. Яг энэ байдал нь Киевийг рюриковичуудын дундах маргааны талбар болгосон байна. Смоленскэд төвлөсөн Мстиславын удмаас гадна, Черниговын ван мөн Владимир-Суздалийн вангууд Киевт эзэн суухаар тэмцэлдэх болжээ.

Цаг хугацаа өнгөрөх тусам Киевийн Вант Улсын гүйцэтгэх үүрэг буурсаар, үндсэндээ задарч эхлэв. 1150-1180 оны хооронд вант улсын олон хотууд өөрийн гэсэн вант улсыг байгуулсны дотор Вышгород, Канев гэх мэтээр үргэлжилнэ. Мөн түүнчлэн Киевээс гадна өөр улс төрийн төвүүд бий болсон ба зүүн талд нь Владимир баруун талд нь Галич байв. Хоёулаа Киевийг эзэлж байсан бөгөөд эзлэх болгондоо өөрсдийн хүнээ хотын захирагчаар үлдээдэг байлаа. Хөрш вант улсууд болох рюриковичуудын хоорондын хагарал, тэмцэл нь 1240 онд Монголчууд Киевийг эзлэх хүртэл үргэлжилсэн юм.

Монголчуудын довтолгооны дараа Киевийн Вант Улс үндсэндээ сүйрлийн байдалтай хоцров. Үүний дараа Владимир-Суздалийн их вангууд (Невийн Александр ба түүний дүү Ярослав)  Монголчуудаар толгойлуулан вант улсаа захирах эрхийг авчээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын вант улс
Ангилал:Украины түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Киевийн түүх
Ангилал:1132 онд байгуулагдсан
Ангилал:1471 онд татан буугдсан
Нанаво Акари

**Нанаво Акари** ( 1995 оны 11-р сар 12 - ) Нь япон эмэгтэй дуучин Осака оос.

## Дискографи 
### Ганц 
* 2018 - One room sugar life/Nanto ka naruku nai/ Ai no uta nante
* 2020 - Turing love Feat. Sou / Piyo

### Хөгжмийн цомог 
* 2018 - Flying best Shiranai no? Chimata de uwasa no dame tenshi

### Мини цомог 
* Shiawase ni naritai
* Neclaroid no tsukuri kata
* Dadada tenshi
* Neclaroid no Aishi kata
* Iroiro iukedo "Iine" Ga hoshii
* Shiawase syndrome
* DAMELEON
* Manga mitaina Koibito ga hoshii

## Лавлах бичиг 
## Гадаад холбоосууд 
* Албан ёсны цахим хуудас
* 
* 
* 

Ангилал:1995 онд төрсөн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Рок дуучин
Баатар

**Баатар** () гэдэг нь эрэлхэг зоригтой, айх эмээхийг үл мэдэх хүнийг нэрлэнэ. Баатар гэх үгийг хятадын Сүй улсын үеийн сударт Түрэгийн хожуу хаант улсын хүмүүсийг болон, Анхдугаар Болгарын эзэнт гүрний үед хамгийн анх хэрэглэж байсан нь батлагджээ. Монгол хэлний баатар буюу хүлэг баатар гэх цол нь дундад зууны европын рыцарьтай (англ. *knight*, д. з. лат. *miles*, герм.: *ritter*, ит. *cavaliere*, фр. *chevalier*) дүйх үг юм.

## Хүнийн нэрэнд ба цолоор хэрэглэх нь 
* Есүхэй баатар, Монголын Эзэнт Гүрнийг үүсгэн байгуулагч их хаан Чингисийн эцэг
* Сүбээдэй баатар, Их Монгол Улсын их жанжин
* Ардын Хатанбаатар Магсаржав, Богд хаант Монгол Улсын ерөнхий сайд, цэргийн нэрт жанжин, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч
* Манлайбаатар Дамдинсүрэн, Монголын цэргийн нэрт жанжин, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч
* Түрэмгий Баатар Баяр, Монгол үндэстний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч
* Дамдины Сүхбаатар, БНМАУ-ын цэргийн яамны сайд, бүх цэргийн жанжин
* Хасбаатар, ардын хувьсгалч, цэргийн жанжин
* Баяраагийн Наранбаатар, монголын чөлөөт бөхийн гавьяат тамирчин
* Очиржанцангийн Ганбаатар, Ардын Жүжигчин
* Сайнхүүгийн Ганбаатар, улс төрч

## Хот, суурингийн нэрэнд 
* Улаанбаатар
* Сүхбаатар хот
* Сүхбаатар сум

## Амьтны нэрэнд 
* Албионбаатариде, Англид устаж үгүй болсон хөхтний төрөл зүйл
* Криптобаатар мөн *Говьбаатар*, *Төгрөгбаатар*, Төв Азид байгаад, устсан хөхтөн амьтан 
* Тарбозавр батаар, устаж үгүй болсон үлэг гүрвэл

## Мөн үзэх 
* Бахадир, турк хэлбэр нь
* Бахадур, энэтхэг хэлбэр нь
* Богатырь, орос хэлбэр нь

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол хүний нэр
Ангилал:Монголын цол
Ангилал:Туркийн цол
Ангилал:Сурвалжит язгууртны цол
Богатырь

ын зурсан богатырийн зураг, (1878 он)]]
ын «Богатыри», дунд нь Илья Муромец, зүүн талд Добрыня Никитич, баруун талд Алёша Попович; Монголчуудад «Гурван баатрын зураг» нэрээр алдаршсан зураг, (1898 он)]]
**Богатырь** гэдэг нь дундад зууны үеийн оросын үлгэр домогт гарах баатрыг нэрлэх нэршил юм.

## Үгийн гарал 
Богатырь нь алтай язгуурт хэлнээс гаралтай ба монгол-түрэг хэлэнд хүндэтгэлийн нэрээр буюу цол болгон хэрэглэх Багатур ((монголоор: -Багатур (кирилл монголоор: Баатар), туркээр: Batur, татараар болон казахаар: Батыр)) гэх үгнээс эхтэй. Уг үг нь „эрэлхэг зоригт, аймшиггүй хүн“ гэсэн утгатай.

Анх энэ нэршил нь 13-р зуунд Монголчуудын европод хийсэн аян дайнаар тархсан ба бас турк биш хэлтэй улсуудад ч нэвтэрсэн бөгөөд өнөөг хүртэл хэрэглэсээр байна. Үүний жишээнд болгараар *Багатур*, оросоор *Богатырь*, гүржээр *Bagatur*, перс ба умард хиндигээр *Bahadur* унгараар *Bátor*, польшоор *Bohater* гэх мэт.

Энэ үгийг орчин үед Оросууд “зоригтой баатар, хүч чадал ихтэй эр хүн эсвэл тамирчин“ хүнийг хүндэтгэсэн байдлаар хэлэхдээ бас ашигладаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Славын үлгэр домог судлал
Ангилал:Оросын үлгэр
Ангилал:Түүхэн цэргийн төрөл
Баянжавын Дамдинжав

**Баянжавын Дамдинжав** (1935 оны 11 сарын 9-нд Хөвсгөл аймагт төрсөн) нь Монголын цаначин, биатлонч. 1964 оны Инсбрукийн олимп, 1968 оны Греноблийн олимпод эх орноо төлөөлж оролцсон.

Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:Монголын биатлонч
Ангилал:Монголын цаначин
Гэндгээгийн Батмөнх

**Гэндгээгийн Батмөнх** (1944 оны 8 сарын 10-нд Хөвсгөл аймгийн Алаг-Эрдэнэ суманд төрсөн) нь Монголын цаначин. 1968 оны Греноблийн олимпод эх орноо төлөөлж оролцсон. 15 км-ын зайд Ази тивээс оролцсон тамирчдаас Японы тамирчин Токио Сатогын ард оролцож Ази тивдээ 2-р байрын амжилт үзүүлсэн байна.

Батмөнх 1972 онд Улсын Багшийн Дээд Сургуулийг биеийн тамирын багш мэргэжлээр төгссөн.

1964 оноос цанын спортоор хичээллэж, улсын 8 удаагийн аварга болжээ. 1974 оноос "Алдар" нийгэмлэгт ахлах дасгалжуулагчаар ажиллаж байв. 

Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:Монголын цаначин
Олеся Журакивська

**Олеся Викторовна Журакивська** (, 1973 оны 8 сарын 13-нд төрсөн) нь Украины жүжигчин юм.

## Тоглосон кинонууд 
* Остров (2016)
* Донбас (2018)

Ангилал:Украины жүжигчин
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Санто-Амаро (өртөө)

thumb|220px|
**Санто-Амаро өртөө** () нь Сан-Паулугийн метроны нэг өртөө юм. 2002 оны 10 сарын 20-нд нээгдсэн.
## Гадны холбоос 
Ангилал:Метро
Ангилал:Сан-Паулу
Монголд орос хэл

**Монгол дахь орос хэл** нь 2006-2007 оны хичээлийн жилээс эхлэн 7-р ангиас эхлэн Монгол улсын бүх ерөнхий боловсролын сургуулиудад заавал байх гадаад хэл болжээ.

## Түүх
### 1911—1990
1990 он хүртэл дунд сургуульд орос хэл сурах нь заавал байх ёстой зүйл байв. Түүнээс гадна тэр үед Зөвлөлтийн олон тооны мэргэжилтэн, цэргийн алба хаагчдын оролцоотой байгааг харгалзан 10 гаруй дунд сургууль тус улсад үйл ажиллагаа явуулж байсан Оросын боловсролын байгууллагуудын хөтөлбөрийн дагуу ажилладаг байв. Үүнээс гадна монголчууд ЗХУ-д олноор дээд, дунд боловсрол эзэмшиж байсан бөгөөд Монголд дунд сургуульд зааваол үздэг орос хэл заах багш нар бэлтгэдэг Орос хэлний багшийн дээд сургуулийг (өнөөгийн Хүмүүнлэгийн ухааны Их сургууль) 1979 онд байгуулж байжээ. Мөн орос хэлтэй хүн албан тушаал ахих боломж илүү байсан тул орос хэл тухайн үед их дэлгэрч байсан.     

### 1990—2000
1991 онд ЗСБНХУ задран унасны дараа орос хэлтэй мэргэжилтнүүд, цэргүүд манай улсаас их хэмжээгээр гадагш гарсан, түүнчлэн хуучин социалист лагерийн орнуудын хоорондын худалдаа, эдийн засгийн харилцаа тасарсны үр дүнд 1990-ээд оноос хойш Монгол дахь орос хэлтнүүдийн тоо огцом буурчээ. Орос улстай улс төр, эдийн засгийн харилцаа суларсантай холбоотойгоор орос хэлний ач холбогдол буурсан байна. Улмаар Монгол Улсын дунд сургуульд англи хэлийг 4-р ангиас эхлэн заавал үзэх болсон нь мөн нөлөөлсөн. Хятад, Солонгос, Япон улсуудтай харилцаа холбоо идэвхижиж эдийн засгийн шалтганаар тус хэлнүүдийн хэрэгцээ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор хэлийг нь үзэх сонирхол үүссэн байна. 

Ардчилсан өөрчлөлт эхэлсний дараа бараг бүгд хаалгаа барьсан бөгөөд 2024 оны байдлаар орос хэлээр Монгол-Оросын хамтарсан сургууль, Монгол Улс дахь Оросын ЭСЯ-ны дэргэдэх дунд сургууль үйл ажиллагаа явуулж байна. 
Ангилал:Орос хэл
Ангилал:Монголын боловсрол
Кировский завод (өртөө)

thumb|220px|
**Кировский завод өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1955 оны 11 сарын 15-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1950-иад онд барьсан
Маяковская (Москвагийн метро)

thumb|220px|
**Маяковская өртөө** нь Москвагийн метроны нэг өртөө юм. 1938 оны 9 сарын 11-нд нээгдсэн.
## Гадны холбоос 
Ангилал:Метро
Ангилал:Москвагийн метро
Маяковская (өртөө)

**Маяковская (өртөө)**:

*Москвагийн метро
*Санкт-Петербургийн метро
Grasshopper Manufacture

**Grasshopper Manufacture** нь Японы видео тоглоом үйлдвэрлэгч компани юм. Тус аж ахуйн нэгжийг тоглоомын нэрт дизайнер Гоичи Суда 1998 оны гуравдугаар сарын 30-нд Токиогийн Сугинами дүүрэгт анх үүсгэн байгуулжээ. 2005 онд уг компанийн бүтээсэн бүтээл болох кiller7 тоглоом нь тэднийг амжилтад хүргэсэн байна.

## Бүтээсэн тоглоом 
Grasshopper Manufacture компани нь killer7-оос гадна *No More Heroes*, *Lollipop Chainsaw*, *Killer Is Dead*  гэх мэтийн тоглоомууд, мөн түүнчлэн зөвхөн японы зах зээлд зориулсан хэд хэдэн тоглоомыг гаргасан байна.

## Хийсэн бүтээл 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас 

Ангилал:Токиогийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Японы тоглоомын программ хангамжийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
PlayStation

**PlayStation** (, *Пүрэйсүтэшон*, албан ёсны товчлол: **PS**, кодын нэр: **PSX**, мөн **PS1** гэх) нь Японы аж ахуйн нэгж Сонигийн суурин тоглоомын консол юм. Энэхүү тоглоомын консолыг 1994 оны арванхоёрдугаар сарын 3-нд Японд анх удаа худалдаалсан эхэлсэн бөгөөд үүнээс хойш 12 жилийн дараа буюу 2006 онд уг тоглоомын консолын үйлдвэрлэлтийг бүрмөсөн зогсоожээ. PlayStation нь PlayStation маркийн хамгийн анхны тоглоомын консол юм. Зөвхөн PlayStation-ийг үйлдвэрлэхийн тулд бий болгосон охин компани болох Sony Computer Entertainment компанийг Кэн Кутараги захиралтайгаар байгуулсан нь бүх цаг үеийн хамгийн ихээр худалдаалагдсан тоглоомын консол (дэлхий даяар 104,25 сая ширхгийг борлуулсан) болсноор, суурин тоглоомын салбарын зах зээлд дангаар тэргүүлэгч Nintendo-г гүйцэж түрүүлсэн юм.)

## Цахим холбоос 
* Сонигийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Тоглоомын консол
Xbox

**Xbox** нь Microsoft компаниас хөгжүүлсэн тоглоомын консол бөгөөд энэ нь бага зэргийн хүчин чадлыг нь сайжруулсан компьютерын бүрэлдэхүүн хэсэгт суурилжээ. Энэхүү тоглоомын консол нь амжилттай борлогдсоноос үүдэн Xbox гэх ижил нэртэй маркийг бий болгожээ. Xbox нь эхлээд 2001 оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд АНУ-д, дараа нь 2002 оны хоёрдугаар сарын 22-нд Японд мөн 2002 оны гуравдугаар сарын 14-нд европын зах зээлд худалдаанд гарчээ. Худалдаанд гарсан гарааны тоглоомуудад *Хало: Ирээдүйн төлөөх тулаан*, *Amped: Freestyle Snowboarding*, *Dead or Alive 3*, *Project Gotham Racing*, *Oddworld: Munch’s Oddysee* зэрэг байв.

Xbox нь компьютерт зориулагдсан дасал болсон хэмжээ жинтэйгээрээ алдартай байсан ба түүнд хамгийн анхны угсармал хатуу дисктэй консол байв. Түүний дараах үеийн консол нь 2005 оны сүүлээр гарсан Xbox 360 юм.

## Цахим холбоос 
* 

## Эшлэл 

Ангилал:Microsoft техник хангамж
Ангилал:Тоглоомын консол
Нанзаддоржийн Жигжиддорж

**Нанзаддоржийн Жигжиддорж** нь Монголын морин хуурч, удирдаач 

## Товч намтар 
2013 онд Улаанбаатар хотын Хөгжим Бүжгийн Коллежид МУГБ Ё.Батбаярын удирдлага доор морин хуурч мэргэжлээр, 2020 онд Монгол Улсын Консерваторид найрал хөгжмийн удирдаач мэргэжлээр МУАЖ Ж.Бүрэнбэхийн удидрдлага доор тус тус суралцаж төгссөн. 2008 оноос Монгол Улсын Морин Хуурын чуулгад ажиллахын хамт Монголын болон гадаадын хөгжмийн зохиолчдын олон арван бүтээлүүдийг гоцлон хөгжимдсөн.

Тэр ОХУ-ын “Их театр”, БНСУ-ын “Үндэсний их театр”, БНХАУ-ын “Үндэсний их театр”, Францын ЮНЕСКО-ийн танхим, АНУ-ын НҮБ-ийн танхим зэрэг олон орны тайзнаа тоглосон.

## Гавъяа, шагнал 
*2011 онд Төрийн шагналт, ардын жүжигчин Л.Мөрдоржийн нэрэмжит Үндэсний хөгжимчдийн улсын II уралдаанд тэргүүн байр.
* 2011 он БСШУЯ-наас оны шилдэг уран бүтээлчдэд олгодог “Мөнгөн мод” шагнал  
*2012 онд МУСТА цол.
* 2015 онд Төрийн шагналт, ардын жүжигчин Г.Жамьянгийн нэрэмжит Мэргэжлийн морин хуурчдын олон улсын IV уралдааны тэргүүн байр.
*2016 онд Чингисийн одонт, МУУГЗ Б.Шаравын нэрэмжит мэргэжлийн хөгжимчид дуурийн дуулаачдын олон улсын II уралдааны Гран- При шагнал.
*2018 онд “Алтан гадас” одон.

## Цомог 
*"Portrait of Morin khuur" (2012)
*(Н.Жигжиддорж) - монголын хөгжмийн зохиолчдын цөөхүүл, том хэлбэрийн бүтээлүүд (2018)

Ангилал:Монголын морин хуурч
Ангилал:Монголын удирдаач
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ленинский проспект (Санкт-Петербургийн метро)

thumb|220px|
**Ленинский проспект өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1977 оны 10 сарын 5-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1970-аад онд барьсан
Жалбасүрэнгийн Батзандан

Жавзансүрэн гэдэг нэр бол их ховор нэр гэж би хувьдаа боддог. Гэхдээ энэ нэр зөвхөн охины нэр. Учир нь энэ нэр эр хүйсд зохихгүй та бодоод үзээрэй. Харин Жавзанпүрэв,дорж гэх мэт төгсгөл авбал жинхэнэ эр хүйсийн нэр болох ажээ. Та бодоод үзвэл тийм болно. Би хэзээ ч худлаа ярих хүн биш шүү. Анхаарал хандуулсан таньд баярлалаа

## Гадны холбоосууд
* https://news.mn/r/766238/
* https://web.archive.org/web/20200626104650/http://www.npost.mn/a/161883
* https://web.archive.org/web/20200628061600/http://ulsturch.mn/article/36598
* https://web.archive.org/web/20200627071352/https://bayanzurkh.mn/index.php/politician/5/news
* https://web.archive.org/web/20200628221932/http://anbuleg.mn/profile/7
* https://zarig.mn/26h
* https://www.govserv.org/XX/Unknown/1196638497019773/УИХ-ын-гишүүн%2C-Хууль-зүйн-ухааны-доктор-Ж.Батзанданг-дэмжигчид
* https://web.archive.org/web/20200629005236/http://www.bolod.mn/modules-name-News-catid-725.html
* http://tovch.mn/n/179
* https://web.archive.org/web/20200702160219/http://urgudul.parliament.mn/content?id=168
* https://news.mn/r/2233084/
* https://web.archive.org/web/20200629080343/http://www.olloo.mn/n/68099.html

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Владимирская (өртөө)

thumb|220px|
**Владимирская өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1955 оны 11 сарын 15-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1950-иад онд барьсан
Фрунзенская (Санкт-Петербургийн метро)

thumb|220px|
**Фрунзенская өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1961 оны 4 сарын 29-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1960-аад онд барьсан
Фрунзенская (өртөө)

**Фрунзенская (өртөө)**:

*Москвагийн метро
*Санкт-Петербургийн метро
Фрунзенская (Москвагийн метро)

thumb|220px|
**Фрунзенская өртөө** нь Москвагийн метроны нэг өртөө юм. 1957 оны 5 сарын 1-нд нээгдсэн.
## Гадны холбоос 
Ангилал:Метро
Ангилал:Москвагийн метро
Даваагийн Ганболд

*Даваагийн Ганболд (бөх) - Улсын начин цолтой бөх
*Даваагийн Ганболд (улс төрч) - 2016-2020 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдож ажилласан улс төрч
Пушкинская (өртөө)

**Пушкинская (өртөө)**:

*Москвагийн метро
*Санкт-Петербургийн метро
Озерки (өртөө)

thumb|220px|
**Озерки өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1988 оны 8 сарын 19-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1980-аад онд барьсан
Хүрэлбаатарын Булгантуяа

**Хүрэлбаатар овогтой Булгантуяа** (1981 онд Архангай аймагт төрсөн)- Монгол Улсын Их хурлын гишүүн, Монгол Улсын Их Хурлын дэд дарга, Монголын улс төрч эмэгтэй.

## Намтар 
1998 онд Монгол-Туркийн хамтарсан дунд сургууль, 2000 онд МУИС-ийн Математикийн сургууль, 2006 онд БНХАУ-ын Дундад Хятадын шинжлэх ухааны их сургууль, 2008 онд АНУ-ын Ейлийн их сургуулийг тус тус төгссөн. Эдийн засагч мэргэжилтэй. Хөгжлийн эдийн засаг, олон улсын эдийн засгийн ухааны магистр. Англи, хятад, япон хэлний мэдлэгтэй.

* 2006-2007 онд “Паладин Ресурс” ХХК-д зөвлөх,
* 2008-2010 онд Монгол дахь Дэлхийн банкны “Төрийн санхүүгийн удирдлагыг сайжруулах” төсөлд зөвлөх, удирдагч,
* 2010-2011 онд “Оюутолгой” ХХК-ийн төслийн менежер, бизнес стратегийн ахлах зөвлөх,
* 2012-2013 онд “Петровис” ХК-ийн Бизнес хөгжлийн хэлтсийн дарга,
* 2013 оноос МАН-ын нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байна.
* 2012-2013 онд “Петровис” ХХК, Бизнес хөгжлийн газрын дарга
* 2013-2016 онд МАН-ын Олон улсын харилцаа, намын зохион байгуулалт, хамтын ажиллагааны асуудал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга, Удирдах зөвлөлийн гишүүн
* 2016-2020 онд Сангийн дэд сайд
* 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2023 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Монгол Улсын сайд, Боомтын сэргэлтийн Үндэсний хорооны дарга
* 2023 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн-Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд
* 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын дэд дарга

### 2020 оны УИХ-ын сонгууль 
Булгантуяа 2020 оны УИХ-ын сонгуульд эрх баригч МАН-аас Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн 23-р тойрогт нэр дэвшин сонгогдсон.  

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Чойжингийн Хурц

**Чойжингийн Хурц** 1939 оны 3 сарын 2-ны өдөр Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын нутаг, “Заан” хэмээх газарт төрсөн) нь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Геологи, Уул уурхайн сайдаар 1976-1980 онд ажиллаж байсан, төрийн зүтгэлтэн юм. Тэрбээр БНМАУ-ын Төлөвлөгөөний Комиссын гишүүний хувиар Эрдэнэт үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтад гар бие оролцож байсан. **Чойжингийн Хурц** 2019 оны 1 сарын 3-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогдон ажиллаж байна.https://ikon.mn/n/1gzb

## Төгссөн сургууль, эзэмшсэн мэргэжил 
Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын бага сургууль, аймгийн төвийн 10 жилийн дунд сургуулийг “Онц” дүнтэй төгсгөж, ЗХУ (хуучнаар)-д Москвагийн их сургуулийн Гөологи хайгуулын дээд сургуулийг Ашигт малтмалын ордын хайгуулч, уулын инженер геологич мэргэжлээр дүүргэсэн.

## Цол, зэрэг 
ЗХУ-д “Дорнод, Төв Монголын цагаан тугалга, гянт болд, алтны шороон ордын байршлын зүй тогтол" сэдвээр гeологи-минералогийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

## Ажил, мэргэжлийн замнал 
1966 онд улс ардын аж ахуйг хөгжуүлэх таван жилийн төлөвлөгөөгөөр уул уурхайн салбарыг эрчимтэй хөгжүүлэх зорилт тавигдав. Уул уурхайн үйлдвэр барихад хамгийн түрүүнд эрдсийн түүхий эд шаардлагатай. Тиймээс Геологи, уул уурхайн яам байгуулагдахад геологийн асуудал хариуцсан Орлогч сайдын албанд 27 настайдаа томилогдож, АИХ-ын депутат, МАХН-ын Төв Хорооны орлогч гишүүн, МХЗЭ-ийн Төв Хорооны Товчооны гишүүнээр сонгогджээ.

Ашигт малтмалыг эрж хайх ажлыг түр зогсоох, үр ашиг, өгөөжөө өгөх зэс, алт, хайлуур жонш, нүүрс, цагаан тугалга, гянт болд зэрэг ашигт малтмалыг эрж хайхад хөрөнгө, хүч төвлөрүүлэхэд зоригтой алхам хийсэн нь ач холбогдлоо өгч, Толгойтын алт, Их Хайрханы гянт болд, Зүүн Цагаандэлийн хайлуур жоншны ордын хайгуулын ажлыг эрчимжүүлэн, олборлох,тоггоосон юм.

## Гавьяа шагнал 
Уул уурхай, эрдэс баялгийн судалгаа шинжилгээ, геологи хайгуулын салбарыг шинэ шатанд гаргаж, Монгол Улсын стратегийн орд газруудыг нээн олох ажлуудыг удирдан зохион байгуулж, Геологи уул уурхайн салбарт өндөр хувь нэмэр оруулсан Төр нийгмийн зүтгэлтэн, Геологи, Уул уурхайн сайд асан, Доктор Чойжингийн Хурцыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар 2017 онд Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар цол, Сүхбаатарын одонгоор шагнажээ.

Ангилал:БНМАУ-ын геологи, уул уурхайн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Халзангийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1939 онд төрсөн
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Алтай нисэх буудал

**Алтай нисэх буудал** нь Монгол улсын Говь-Алтай аймгийн төв Алтай хотод үйлчилдэг нисэх буудал юм. Алтай хотоос баруунш  зайд байрлана.

## Нислэг үйлддэг компани, чиглэлүүд 
## Эшлэл
Ангилал:Монголын нисэх буудал
Ангилал:Алтай хот
Ангилал:Говь-Алтай аймгийн барилга байгууламж
Сарын дундаж температур

**Сарын дундаж температур** нь тухайн сарын бүх өдрийн дундад температур юм.
 
Хэдийгээр сарын дундаж теператур нь дангаараа хэмжилт хийж буй газарт өдрийн хамгийн дээд ба доод утгын тлаарx мэдээлэл байхгүй учраас онцлох мэдээлэл биш юм. Гэсэн ч уур амьсгалын хүснэгт буюу мэдээний бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Хөдөө аж ахуй, газар тариалангийн салбарт бол тухайн бүс нутагт үр, тариагаа хэдийгээр тариалах шийдвэрийг гаргахад чухал ач холбогдолтой. Мөн түүнчлэн сарын дундаж температурыг ноднин болон хойтон жилийн уур амьсгалын мэдээнд харьцуулах утгаар бас хэрэглэдэг.

## Улаанбаатар хотын сарын дундаж температур 
Дараах жишээгээр нийслэлийн сарын температурын дээд, доод, дундаж утгыг хүснэгтээр үзүүлэв.

Ангилал:Метеорологийн тоо хэмжээ
Ангилал:Уур амьсгал судлал
Ангилал:Температурын хэмжилт
Содномын Төгс-Оюун

**Содномын Төгс-Оюун** нь Монголын Алтан гадас одон шагналт зураач эмэгтэй юм. 

## Намтар 
С.Төгс-Оюун нь 1955 оны 12 сарын 27-нд төрсөн.   

* 1974 онд Дүрслэх урлагийн дунд сургууль төгслөө.
* 1980 онд Москвагийн В.И.Суриковын нэрэмжит уран зургийн сургуулийг дүүргэжээ. 

С.Төгс-Оюун нь уран бүтээлээрээ Фүкүока, Москва, Лондон, Токио, Бишкек, Дели, Бонн, Нью-Йорк, Сан Франциско, Улаанбаатар зэрэг хотуудад гарсан олон улсын үзэсгэлэнд оролцож ирсэн. 

## Уран бүтээл 
С.Төгс-Оюун нь 1974 оноос хойш эдүгээ хүртэл 100 гаруй номын чимэглэл хийсэн. Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулсан үзэсгэлэнгүүдэд 1974 оноос хойш тогтмол амжилттай оролцож байна. Уран бүтээлүүд Монголын уран зургийн галерей, Урчуудын эвлэлийн хорооны уран зургийн сан хөмрөгт "Ундруул", "Цэцэг"зочид буудал, "Хаан" банк, "Худалдаа хөгжлийн банк", Японы Фүкүока хотын Азийн урлагийн музей, Сан Франциско дахь Азийн сан, Соросын сан, Англи, Америк, Австрали, Дани, Канад, Швейцарь, Солонгос, Хятад зэрэг орны цуглуулагчдад хадгалагдаж байна. 

## Уран бүтээл 
С.Төгс-Оюун нь 1974 оноос хойш оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

2000 он гэхэд С.Төгс-Оюун зураач нь гадаад дотоод нийлсэн бие даасан болоод хамтарсан олон арван уран бүтээлийн үзэсгэлэнд оролцсон байдаг. 

* 2017 онд "Гэрэлт хөргүүд" ном

## Гавьяа шагнал 
* Алтан гадас одон
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* 1985 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал
* 1985 онд Софи хотын олон улсын Биенналиас диплом
* 1989 онд Монголын залуучуудын холбооны шагнал

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Залуучуудын холбооны шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:1955 онд төрсөн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Мятавын Цэмбэлдорж

**Мятавын Цэмбэлдорж** нь Монгол Улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, Төрийн шагналт байгалийн нэрт уран зураач хүн юм.

## Намтар 
Мятавын Цэмбэлдорж нь 1931 онд Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын нутагт төржээ. Тэрбээр уран бүтээлийн замналаа 1956 оноос эхэлж, Монгол нутгийн үзэсгэлэнт байгаль, цэнгэг агаарыг хэн бүхний сэтгэлд хоногштол дүрсэлж, эх орноо хайрлан бахархах бодол төрүүлэхүйц увдист бүтээлүүдээрээ Монголын дүрслэх урлагийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулсан нэгэн юм.

Цэмбэлдорж 1938-1944 онд Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын бага сургууль, аймгийн дунд сургууль, 1947 оноос Ононгийн Сангийн аж ахуйд ногоочин хийж байв.

1948 оноос Чойбалсан аймгийн Төмөр замын дамжлага баазад галт тэрэгний ачигч хийж байжээ.  

1949 оноос Налайхын чулуун нүүрсний есдүгээр уурхайд морь хөтлөгч, хүрзчин, вандан асгагч, бэхлэгч, тэсэлгээчин. Төмрийн заводын токарьчны мэргэжил эзэмшжээ. 1952-1955 онд хугацаат цэргийн албаа хаасан, Батлан Хамгаалах Яаманд ажиллаж тохиожээ. 

1955-1956 онд Ардын Дуу Бүжгийн Ансамбльд цэвэрлэгч, мөнгөний нярав, кассын эрхлэгч, тасалбар худалдагч зэрэг ажлуудыг хийсэн байна. 

1956 оны 7 дугаар сараас Цэмбэлдоржийн хувьд том эргэлт гарч Ардын зураач О.Цэвэгжав гуайтай нүүр учирснаар Монголын Урчуудын Эвлэлийн Хороонд ажиллаж эхэлсэн.

Ангилал:1931 онд төрсөн
Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Сайхан-Овоогийн хүн
Монголын зураачийн жагсаалт

## А, Б, В 
*Нямын Адъяабазар
*Чойжилын Алимаа
*Сандагийн Алтангэрэл
*Равсалын Алтанхуяг
*Содовдоржийн Алтантуяа
*Мягмарын Амархүү
*Дагдангийн Амгалан
*Базаррагчаагийн Баатархүү
*Цэдэнпилийн Баатарцогт
*Тогтохын Баатарцогт
*Сүхбаатарын Бадрал
*Чойдогийн Базарваан
*Пүрэвсүхийн Байгаль
*Түмэндэмбэрэлийн Бадамжунай
*Болдбаатарын Батжин
*Даваасамбуугийн Батнасан
*Чойжилнамсрайн Батмөнх
*Сүхбаярын Батцоож
*Чүлтэмийн Бизъяа
*Лхагваагийн Бумандорж
*Долгоржавын Болд
*Жамсранжавын Болд
*Цэгмэдийн Бүдбазар
*Мижидийн Бүтэмж

## Г, Д, Е, Ё 
*Лувсангийн Гаваа
*Ламжавын Ганболд
*Энхбаярын Ганзориг
*Балдангийн Ганцэцэг
*Балбарын Гомбосүрэн
*Чойжилжавын Гунгаасүх
*Дашцэрэнгийн Гунгаа
*Лхамаагийн Давааням
*Сумъяажавын Дондог
*Р. Дуйнхоржав

## Ж, З, И, К 
*Нямын Жамбаа
*Самбуугийн Заяасайхан
*Гансүхийн Золбоо
*Содномцэрэний Зэсээ
*Амарын Ихбанди

## Л, М, Н, О 
*Мижидийн Лхагвадорж
*Гомбо-Ичингийн Лхагвасүрэн
*Цэндийн Монгол
*Лхасүрэнгийн Моломжамц
*Цүлтэмийн Мөнхжин
*Биндэрьяагийн Мөнх 
*Дэмбэрэлийн Мөнх
*Гарамхандын Мөнхцэцэг
*Жалхаажавын Мөнхцэцэг
*Пүрэвийн Мэлс
*Дэмчигийн Мягмар
*Очирын Мягмар
*Лувсаншаравын Намхайцэрэн
*Ганболдын Наранцацрал
*Цүлтэмийн Нармандах
*Баянжаргалын Насанцэнгэл
*Балгансүрэнгийн Нацагдорж
*Ойдовын Нямсүрэн
*Гэлэгийн Одон
*Лхавгаагийн Оргилболд
*Нүрзэдийн Оросоо
*Эршүүгийн Отгонбаяр

## Ө, П, Р, С 
*Долгоржавын Пүрэв
*Цээпилийн Пүрэвдорж
*Батцэндийн Пүрэвсүх
*Сэр-Одын Саранцацралт
*Баатарын Санжид
*Ёндонгийн Өлзийхутаг
*Чаминчулууны Өнөржаргал
*Адъяагийн Сэнгэцохио

## Т, У, Ү, Ф 
*Содномын Төгс-Оюун
*Ононгийн Үржинханд
*Ядамсүрэнгийн Үржнээ

## Х, Ц, Ч, Ш 
*Түмэнбаяр Хулан
*Чулуунбаатарын Цогбаяр
*Пүрэвийн Цогзол
*Самандарын Цогтбаяр
*Дамбын Цолмон
*Ням-Осорын Цүлтэм
*Пунцагийн Цэгмид
*Очирын Цэвэгжав
*Мятавын Цэмбэлдорж
*Бадамжавын Чогсом
*Лэгшидийн Чуваамэд
*Сугарын Чулуунбаатар
*Марзан Шарав

## Э, Ю, Я 
*Цүлтэмийн Энхжин
*Цэрэнчимэдийн Эрдэнэцог
*Үржингийн Ядамсүрэн

!
Халтмаагийн Баттуул

**Халтмаагийн Баттуул** (1965 оны 3 сарын 3-нд төрсөн) нь монгол бөх, бизнесмен. Женко группийн ерөнхийлөгч.

## Чөлөөт бөх
Баттуул чөлөөт бөхөөр хичээллэж, 1987 оны Дэлхийн цомын мөнгөн медаль, 1990 оны Сайн санааны тоглолтын алтан медаль хүртэж байв. Мөн 1988 оны зуны олимпод эрэгтэй чөлөөт бөхийн 57 кг-д өрсөлдөж 7-р байр эзэлсэн.

## Гэр бүл
Түүний төрсөн ах нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга.

## Ашигласан материал
* https://web.archive.org/web/20200418060332/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/kh/khaltmaagiin-battuul-1.html
* https://www.olympedia.org/results/129703

Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Площадь Александра Невского-I (өртөө)

thumb|220px|
**Площадь Александра Невского-I өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1967 оны 11 сарын 3-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1960-аад онд барьсан
Площадь Александра Невского

**Площадь Александра Невского**:

*Площадь Александра Невского-I (өртөө) нь "Невско-Василеостровская" шугам
*Площадь Александра Невского-II (өртөө) нь "Правобережная" шугам
Площадь Александра Невского-II (өртөө)

thumb|220px|
**Площадь Александра Невского-II өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1985 оны 12 сарын 30-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1980-аад онд барьсан
Приморская (өртөө)

thumb|220px|
**Приморская өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1979 оны 9 сарын 28-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1970-аад онд барьсан
Көкшетау олон улсын нисэх буудал

**Көкшетау олон улсын нисэх буудал** (казах хэл: *Халықаралық Көкшетау Әуежайы*, *Halyqaralyq Kókshetaý Áýejaıy*)  нь Казахстаны Көкшетау хотын дэргэд байх нисэх онгоцны буудал.

## Нислэг үйлддэг компани, чиглэлүүд 
## Статистик 
## Эшлэл
Ангилал:Азийн нисэх онгоцны буудал
Ангилал:Казахстаны нисэх онгоцны буудал
Ангилал:Көкшетау
Сумъяажавын Дондог

**Сумъяажавын Дондог** нь (1935 онд төрж, 1996 онд нас баржээ) Монгол Улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн уран зураач хүн байв.  

2012 онд гэргий О.Сарангэрэл, охин Д.Ундармаа, Хүү Д.Умзориг нар хамтран Монголын урчуудын эвлэлийн 70 жилийн ойг тохиолдуулахын зэрэгцээ зураачийн гэгээн дурсгалд зориулс "Сумъяажавын Дондог" ном хэвлүүлж гаргажээ. Номын өмнөх үгийг гэргий О.Сарангэрэл бичиж, зураач С.Алтангэрэл, Б.Баттулга, Т.Бадамжунай, Ч.Батмөнх, Л.Бумандорж, Б.Ванган нарын 16 зураач уран бүтээлч болоод шавь уран бүтээлчдийн сэтгэгдлийг оруулжээ. Бүтээл туурвилын гэрэл зургийг түүхэн он цагаар оруулсан байна. Номын түүхэн баримтат гэрэл зураг дотор зураачийн гар бичмэлийг болон СУИС-ийн багш, зураач Л.Моломжамцын сонинд нийтлүүлсэн "Монголын жижигхэн Репин" дурсамжийн гэрэл зургийг оруулж өгсөн байв. "Сумъяажавын Дондог" номын төгсгөлд түүхэн гэрэл зургуудыг мөн л он цагийн дарааллаар оруулж өгчээ.   

## Намтар 
С.Дондог нь 1935 онд Сэлэнгэ аймагт төржээ.  

1950 онд Нийслэлийн II дунд сургуулийн 7 дугаар ангийг дүүргэсэн байна.  

1955 онд Урлагийн дунд сургуулийг төгсөн, Зураг урлалын газарт зураачаар ажиллаж байв.  

1968 онд зураач С.Дондог туурвисан "Мөр" бүтээл нь монголын сор уран бүтээлийн нэгд тооцогддог. "Мөр" уран бүтээлд тэнгэрийн хаяанд улайран шаргалтах говийн уулс, түүний наана үргэлжилсэн элсэн манханыг маш ерөнхийлөн бичсэн байдаг. Түүнчлэн, морь, хүн, буу, мөр болон говийн ургамлаар зургийг товч бөгөөд тодорхой зохиомжилжээ. 

1958-1964 онд И.Репиний нэрэмжит уран зургийн академийг Е.Е.Моисенкогийн урланд уран зургийг ангид суралцжээ. 

## Үнэт уран бүтээлээс 
* 1968 онд "Мөр" зотон тос, 145 см х 110 см (Уран зургийн галерей)
*1971 онд "Хиагтыг чөлөөлсөн нь"  зотон тос, 21 метр х 4 метр (Цэргийн музей)
* 1980 онд "БАМ", зотон тос, 1.5 метр x  2 метр (Уран зургийн галерей)

## Гавьяа Шагнал 
* 1994 онд Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн

## Гадаад холбоос 
Дондог багш-Мөр бүтээл

Ангилал:Монголын уран зураач‎
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Сэлэнгийнхэн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Пролетарская (өртөө)

**Пролетарская (өртөө)**:

*Москвагийн метро
*Санкт-Петербургийн метро
Пролетарская (Москвагийн метро)

thumb|220px|
**Пролетарская өртөө** нь Москвагийн метроны нэг өртөө юм. 1966 оны 12 сарын 31-нд нээгдсэн.
## Гадны холбоос 
Ангилал:Метро
Ангилал:Москвагийн метро
Чкаловская (өртөө)

**Чкаловская (өртөө)**:

*Москвагийн метро
*Санкт-Петербургийн метро
Старая Деревня (өртөө)

thumb|220px|
**Старая Деревня өртөө** нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1999 оны 1 сарын 14-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Европын өртөө
Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Ангилал:1990-ээд онд барьсан
Уламбаярын Барсболд

**Уламбаярын Барсболд** (1964 онд төрж, 2020 оны 7 сарын 4-нд нас барсан) нь 2000-2006 онд Байгаль орчны сайдаар ажиллаж байсан улс төрч.

Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын байгаль орчны сайд
Барсболд

**Барсболд** нь монгол эрэгтэй хүний нэр юм.

*Барсболд хаан
*Ринчений Барсболд - Монголын палеонтологич
*Уламбаярын Барсболд - Монголын улс төрч

## Бусад
*Барсболд үлэг гүрвэл - Ринченгийн Барсболдын нэрээр нэрлэгдсэн үлэг гүрвэл
Санжаажавын Оюун

**Санжаажавын Оюун** (1946 онд Булган аймгийн Могод суманд төрсөн) нь монголын зохиолч, яруу найрагч юм. Түүний зохиолыг нь бичсэн «*Тань руу нүүж явна*» кино нь монголын ард түмний үзэх дуртай, бүхний мэдэх бүтээл билээ. 

## Намтар 
Тэрбээр 1955 онд Могод сумын бага сургуулийг дүүргэн, 1958 онд Улаанбаатар хотын 16-р дунд сургуульд орж суралцжээ. 1971 онд Анагаах ухааны дээд сургуулийг мөн 1987 онд Москва хот дахь М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийг тус тус төгсчээ.

1971 онд Монгол телевизийн "Эрүүл мэнд" нэвтрүүлгийн редактор, сурвалжлагчаар, дараа нь Төв аймгийн Баянцогт сумын сангийн аж ахуйн хүн эмнэлгийн ерөнхий эмчээр, хотын түргэн тусламжийн их эмч, Монгол кино үйлдвэрийн баримтат киноны студид редактор, «Хөдөлмөр» сонинд сурвалжлагч зэргийн ажил хийж байжээ. Тэрбээр сэтгүүл зүйд холбогдсон тухайгаа *«Эгүүр»* цахим хуудаст өгсөн ярилцлагандаа  хэмээн тайлбарлажээ.

## Бүтээл 
### Яруу найргийн түүвэр 
* Цэнхэр хадаг, 1975 он
* Мянган хээ, 1980 он
* Хулж нутгийн бүсгүй, 1980 он
* Зуун хараацайн жигүүр, 1980 он
* Шаналын тайтгарал, 1990 он
* Өүлэн эх дуурийн цомнол
* Шаналал тайтгарал, 1991 он
### Кино зохиол 
* Тань руу нүүж явна
### Дууны үг 
* "Мөнгөн шөнө" (хөгжим Л.Батаа), (дуулсан дуучид: М.Бямбадорж, Л.Балхжав & Б.Сарантуяа)    
* "Үгүйлэн Санана" (хөгжим Ц.Чулуунбат), (дуулсан дуучид: "Харанга" хамтлаг)
* "Үнсье чамайг, үнсье" (хөгжим М.Булган) 
* "Холын хүн хүлээх сайхан" (хөгжим Т.Сэр-Од) 
* "Хорвоод ганцхан ээждээ" (хөгжим Ц.Чинзориг) 
* "Хувирахгүй гэлээ" (хөгжим С.Баатарсүх)  
* "Хулжийн цэнхэр гол" (хөгжим Н.Чулуунхүү) 
* "Цэнхэр Монгол Чингисийн тамга" (хөгжим С.Баатарсүх)  

## Гавьяа шагнал 
* 1978 он: *«Учрал»* өгүүллэгийн түүврээрээ Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагнал 
* 2019 он: Төрийн шагналт Харанга хамтлагийн *«Үгүйлэн санана»* дууны үгийг бичсэний тул Монгол Улсын Төрийн шагнал хүртсэн

## Эшлэл 

Ангилал:Ерөнхий эмч
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Утга зохиол судлаач
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын эмч
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Сурвалжлагч
Ангилал:Хянан тохиолдуулагч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагналтан
Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Булганыхан
Ангилал:Могодын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Рэнцэндоржийн Энхтуяа

**Рэнцэндоржийн Энхтуяа** (уран бүтээлчийн нэр нь **Эмүжин**; 1973 оны наймдугаар сарын 17-нд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотод төрсөн) нь Монголын зохиолч, хүүхдийн зохиолч, яруу найрагч, сэтгүүлч.

## Намтар 
Зохиолч Р. Энхтуяа Дорно дахины утга зохиолын дээд сургуулийг 1996 онд дүүргэсэн бөгөөд дараа нь 1998 онд Япон улсад хоёр сарын хугацаатай сэтгүүлчийн дамжааг төгсчээ.

Тэрээр 1996 онд дээд сургуулиа төгсөөд "Өнөөдөр" сонингоос ажлын гараагаа эхлүүлсэн.

2005 онд "Эмүжин" шүлгийн номоороо МЗЭ шагнал авсан.

Тэрээр хоёр хүүхэдтэй. 

## Уран бүтээл 
* *«Хар торон бээлий»*, өгүүллэгийн түүвэр 2009 он
* *«Эмүжин»*, яруу найргийн түүвэр 2009 он
* *«Улбар хөлт»*, уран зохиолын ном 2009 он
* *«Хөх сарны явдал»*, дөрвөн боть роман 2015 он
** Нэгдүгээр дэвтэр: *«Ичгүүр, эрх чөлөө, нутаг»*
** Хоёрдугаар дэвтэр: *«Хэний ч биш эмэгтэй»*
** Гуравдугаар дэвтэр: *«Чи намайг тэвчиж чадах уу»*
** Дөрөвдүгээр дэвтэр: *«Үүрд, эсвэл хэзээ ч үгүй»*
* *«Балчир Есүхэй»*, үлгэрийн зохиол 2015 он
* *«Цэнхэр шувуу»*, үлгэрийн зохиол 2015 он
* *«Эвэрт могой»*, үлгэрийн зохиол 2015 он
* *«Үзэсгэлэнт оюун ухаан»*, үлгэрийн зохиол 2015 он
* *«Шидэт гүүр»*, үлгэрийн зохиол 2015 он
* *«Хөх гуталт»*, үлгэрийн зохиол 2015 он

## Гавьяа шагнал 
* 1978 он: *«Эмүжин 1.2»* яруу найргийн түүврээрээ Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагналыг хүртсэн 

## Цахим холбоос 
* Р. Энхтуяагийн шүлгийн түүвэр

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголын хүүхдийн зохиолч
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагналтан
Ангилал:Алтайн (хот) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Анар (салаа утга)

**Анар** нь монгол хэлэнд дараах салаа утгатай.

*Анар жимс.  Мөн турк, азербайжан, хинди, курд зэрэг хэлээр ч бас ижил нэрлэдэг тул Анар хэмээх хүний нэр бас бий. 
*Анар (чулуу)

## Монгол хүний нэр
Дээрх утгыг бэлгэдэн монголчууд Анар гэх нэрийг хүүхдэдээ өгдөг.

*Доржийн Анар - Монгол Улсын заан цолтой бөх

## Гадаад хүний нэр
*Анар Рзаев - Азербайжаны зохиолч, найруулагч
*Ихсан Октай Анар - Туркийн зохиолч, орчуулагч

## Газрын нэр
* Анар тойрог - Ираны Керман мужийн нэгэн тойрог
* Анар (Иран) - Анар тойргийн төв
2020 оны аймгуудын наадмын цолтнууд

## Шинээр цол хүртсэн бөхчүүд 
#### Аймаг, цэргийн арслан цолтнууд 
#### Аймаг, цэргийн заан цолтнууд 
### Аймаг, цэргийн начин цолтнууд 
#### Аймаг, цэргийн цол хүртсэн  бөхчүүдээс цолоо ахиулан Улсын цол хүртсэн амжилтыг нь хүснэгтлэвэл: 
#
Даваасүрэнгийн Алтанцоож

**Даваасүрэнгийн Алтанцоож** нь Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат, Үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан цолтой бөх. 

## Наадмын амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
Тулгар төрийн 2225 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 810 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын харьяат улсын өсөх идэр начин М. Жамъянпүрэвт өвдөг шороодсон.

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
2014 онд " Сумын заан " цол хүртэж 2015 онд "Сумын заан" цолоо баталсан. 

## Монгол бөхийн өргөөнд шөвгөрсөн амжилт 
#### Улс,аймаг 
#### Аймаг,цэрэг 
#### Сумын цолтон 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Өмнөдэлгэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Чулуунбаатарын Мөнхбат

**Чулуунбаатарын Мөнхбат** нь Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын харьяат, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Наадмын амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
Тулгар төрийн 2225 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 810 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Завхан аймгийн Баянтэс сумын харьяат аймгийн заан Э.Баасандоржид өвдөг шороодсон.

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
## Бөхийн удам 
Ч.  Мөнхбатын төрсөн ах нь Монгол улсын өсөх идэр начин Чулуунбаатарын Батчулуун юм.

## Монгол бөхийн өргөөнд шөвгөрсөн амжилт 
#### Улс,аймаг 
#### Аймаг,цэрэг 
Чулуунбаатарын Мөнхбат нь  Монгол бөхийн өргөөнд зохион байгуулагддаг аймаг, цэргийн цолтой болон залуу бөхчүүдийн барилдаанд шөвгөрсөн амжилт гаргаагүй байна. Харин аймаг, цэргийн начин цолтой болон залуу бөхчүүдийн 2017 оны 12 сард зохион байгуулагдсан барилдаанд Дорнод аймгийн Баян-Уул сумын харьяат аймгийн начин М.Бэлгүтэйд өвдөг шороодон үзүүрлэж байсан.

#### Сумын цолтон 
Чулуунбаатарын Мөнхбат нь Монголын үндэсний бөхийн холбооноос сар бүр зохион байгуулдаг сумын цолтой болон залуу бөхчүүдийн барилдаанд шөвгөрсөн амжилт гаргаагүй байна.

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:1987 онд төрсөн
Чинбатын Алтангэрэл

**Чинбатын Алтангэрэл** нь Баянхонгор аймгийн Баянлиг сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Наадмын амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Баянлигийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Зоригт

**Зоригт** гэдэг нь монгол эрэгтэй хүний нэр юм.

## Хуучны засаг захиргааны хуваарь
*Үнэн Зоригт Хан аймаг

## Хүний нэр
*Зоригт хаан
*Бат-Өлзийн Зоригт - Монгол улсын гавьяат багш
*Гунгаагийн Зоригт - Монгол улсын гавьяат жүжигчин
*Дашдоржийн Зоригт - Эрдэс баялаг эрчим хүчний сайд асан
*Дашзэвэгийн Зоригт - Эрчим хүчний сайд асан
*Мөнхчулууны Зоригт - Зам тээврийн сайд асан
*Шагдарын Зоригт - үндэсний бөхийн улсын начин

## Мөн үзэх
*Зориг
Шархүүгийн Пүрэвгарьд

**Шархүүгийн Пүрэвгарьд** нь Завхан аймгийн Баянтэс сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын Харцага цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
### Цэргийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Хулуйхан

**Хулуйхан** бол Чингис хааны ууган хүү Зүчи ханы том охин юм. Түүнийг багад нь Хэрэйдийн Тоорил ханы хүү Сэнгүмийн хүү Тусахад өгөхөөр тохирч байсан ч, улс төрийн шалтгаанаар цуцлагдаж байлаа. 1207 онд Чингис хааны зарлигаар Зүчи хан баруун гарын их цэргийг удирдаж, хойд зүгийн Ойн иргэд, Хорь түмэд, Баргужин төхөм, Киргиз тэргүүтэй олон улс, аймгийг дагуулж ирэх үед, Хулуйханыг Ойрад аймгийн тэргүүлэгч Хойд овгийн Худуга бэхийн хүү Иналчид хатан болгож соёрхов. 1236 онд Өгэдэй хааны зарлигаар **Янь ань фу**гийн ёнгор нэхэж татвар төлдөг 9796 өрх айлыг хишиг болгон өгчээ.  

Хулуйханаас **Үлэдү** гэх нэг хүү төрсөн. Үлэдү нь хожим Нэгүдэй, Ахутөмөр гэх хоёр хүүтэй болжээ. Тэд нар Юань улсын Сү ван Гончигийн цэргийн жанжид байлаа.   

## Мөн үзэх
* Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт

## Эшлэл 
Ангилал:Хиад боржигин
Ангилал:Гүнж
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн