open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Долоон самурай

**«Долоон самурай»** (япон. 七人の侍 , дуудлага-*шичинин-но самүрай,* англи*. Shichinin no samurai)* — Японы нэрт найруулагч Күросава Акирагийн 1954 онд 500 мянган ам.доллараар бүтээсэн самурай нарын тухай дэлхийн кино урлагийн түүхэнд орсон Японы томоохон эмгэнэлт кино юм. Уг кино Их Британийн кино урлагийн талаар гардаг "Empire" (англи. *empire* — эзэнт улс) сэтгүүлээс 2010 онд гаргасан «Дэлхийн кино урлагийн шилдэг 100 кино»-ны жагсаалтыг тэргүүлсэн байна.

## Кино бүтсэн түүх 
Күросава туслахууддаа эртний Японы эрин үеийн түүхийг харуулсан түүх олохыг үүрэг болгосон байна. Улмаар туслахууд нь хайсаар байгаад хоол хүнс, орон байрны төлөө тариачдыг дээрэмчдээс хамгаалахаар хөлслөгдөж буй самурайн тухай нэгэн түүх олсон гэдэг.

Куросава киноны бүх чухал гол дүрүүдийн намтар, тайлбарыг дэлгэрэнгүй бичдэг байжээ. Тэд ямар хувцас өмсдөг, хэрхэн ярьдаг, ямар хоолонд дуртай гэх мэт нарийн зүйлийг нэг бүрчлэн судалсан байна. Киноны үйл явдлын цаг хугацаа, газар нь дундад зууны үеийн Япон улс хоорондын дайнаар хуваагдсан Сэнгокү үеийг харуулдаг юм.

Долоон самурай киноны анхны хувилбар нь 203 минут үргэлжилдэг байв; Японд нээлтээ хийхдээ өргөн олонд киноны бараг талыг нь хасаж (эх хувилбарыг зөвхөн томоохон хотуудад үзүүлсэн) үзүүлсэн. Өөр нэг богиносгосон хувилбар - 141 минут хүртэл - экспортод зориулж тусгайлан бүтээгдсэн бөгөөд киноны энэ хувилбарыг Европ, АНУ-д үзүүлсэн байна. 

Сүүлд 1975 онд үзэгчид "Долоон самурай" зохиолын зохиогчийн хувилбарыг бүтнээр нь олж үзсэн ажээ.

Энэ кино 1954 оны 4-р сарын 26-нд Японд нээлтээ хиймэгц дотооддоо болон гадаадад алдартай болсон юм.

### Долоон самурайн дүрд 
* Шимүра Такаши — *Шимада Камбээ (島田勘兵衛), хэсгийн ахлагч*
* Инаба Ёшио — *Катаяма Горобээ (片山五郎兵衛), хоёр дахь самурай,  Камбээ хөлсөлсөн.*
* Като Дайсүкэ — *Шичирожи (七郎次), гурав дахь* 
* Чиаки Минорү — *Хаяшида Хэйхачи (林田平八), самурай, Горобээ хөлсөлсөн*
* Кимүра Исао — *Окамото Кацүширо (岡本勝四郎), сурвалжит гэр бүлээс гаралтай залуу*
* Миягүчи Сэйжи — *Кюүзо (久蔵), сэлэм эргүүлдэг мастер* 
* Мифүнэ Тоширо — *Кикүчиё (菊千代), долоо дахь гишүүн*

Ангилал:Күросава Акира
Германы Үндэсний номын сан

**Германы Үндэсний номын сан** (герман. *Deutsche Nationalbibliothek; DNB)-* Архивын төв номын сан, ХБНГУ-ын үндэсний ном зүйн төв юм. Тус байгууллагын эрхэм зорилго нь дэлхийн өнцөг булан бүрээс герман хэл дээрх бүх төрлийн баримт бичиг, ном зүйн хэвлэлийг цуглуулж байнга архивлах, иж бүрэн боловсруулж хадгалах явдал юм. Энэ ажлыг 1913 оноос хойш германы хэвлэл, Германы тухай гадаадын тогтмол хэвлэл, Герман зохтолчдын бүтээлийн гадаад хэл дээрх орчуулгууд, мөн 1933-1945 онд хэвлэгдсэн герман хэлээр цагаачлагчдын бүтээлүүдийг боловсруулах замаар гүйцэтгэдэг байна. Эдгээр бүтээлийг олон нийтэд хүргэх асуудал мөн гүйцэтгэдэг байна.

Үйл ажиллагааны үндсэн чиглэлүүд нь Лайпциг (герман. *Deutsche Bücherei Leipzig*) болон Франкфурт  (герман. *Deutsche Bibliothek Frankfurt am Main*) дахь салбаруудын хооронд хуваагддаг бөгөөд эдгээр төв тус бүр нь тодорхой өөр өөрийн чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг байна. Гурав дахь төв болох Германы хөгжмийн архив (герман: Deutsches Musikarchiv Berlin) нь 1970 онд Берлинд байгуулагдаж, 2010 онд Лайпциг рүү нүүсэн бөгөөд хөгжмийн салбартай холбоотой бүх архив (аудио бичлэг болон хэвлэмэл баримт бичиг) -тэй ажилладаг юм.

## Түүх 
1848 онд Бүх Германы үндэсний номын сан байгуулахаар төлөвлөж байжээ. Тухайн үед бүх цаасан номыг сэргээн засварлдаад Нюрнберг дэх Германы үндэсний музейд дэлгэн тавьжээ. 1912 онд Лайпциг хотод жил бүр зохиогддог номын үзэсгэлэнгийн үеэр Саксонийн Вант Улс, Германы Ном худалдаалагчдын холбоо (Герман: Börsenverein der Deutschen Buchhändler) Лайпциг хотод Германы үндэсний номын санг байгуулах тухай тохиролцоонд хүрчээ. 1913 оны 1-р сарын 1-ээс эхлэн системтээгээр Герман хэл дээрх бүх хэвлэлийг (Австри, Швейцарийн номуудыг оруулаад) сонгон авсан байна. Тэр жилдээ доктор Густав Валь (*Dr. Gustav Wahl*) анхны захирлаар сонгогдсон байна. 

1990 оны 10-р сарын 3-нд Герман дахин нэгдснээр Лайпциг, Франкфурт дахь салбаруудыг нэгтгэж, Германы номын сан (Герман. Die Deutsche Bibliothek) нэртэй шинэ байгууллага болсон түүхтэй. 2006 оны зургадугаар сарын 29-нд “Германы үндэсний номын сангийн тухай хууль” батлагдаж хүчин төгөлдөр болсон байна.

## Орчин үе 
* Өнөөгийн байдлаар тус номын санд нийт 24,1 сая нэгж баримт байна:
** Лайпцигт: 15 сая нэгж. 
** Франкфуртад: 8.3 сая нэгж.

Ангилал:1912 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улсын номын сан
Ангилал:Германы номын сан
Хонгорын Бадай

**Хонгорын Бадай** (тод бичиг: ᡍᡆᡊᡎᡆᠷ ᡅᠨ ᡋᠠᡑᠠᡅ) (1930 6-р сарын 5 - 2022 3-р сарын 26) бол Шинжаан Ойрад Монголын зохиолч, эрдэмтэн юм.

## Уран бүтээл
*ᠠᡏᠠᡐᠠᡅᡋᡉᠷᡉ (Аматайбүрү) роман., Шинжаангийн ардын хэвлэлийн хороо, 1997 ISBN 7228038681
## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол хэл
Дэмбэрэлцэрэнгийн Мөнх-Эрдэнэ

**Дэмбэрэлцэрэнгийн Мөнх-Эрдэнэ** (1981 оны 8-р сарын 22-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын хуульч.

Монгол Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Гавьяат хуульч Дашдоржийн Дэмбэрэлцэрэнгийн хүү юм. Тэрбээр 1989-1998 онд Улаанбаатар хотын 10 жилийн II дунд сургуульд ерөнхий боловсрол, 2005 МУИС-ийн Хууль Зүйн Сургуульд суралцан төгсөж, эрх зүйч мэргэжил эзэмшсэн. 

Мөн 2001 онд ХБНГУ-ын Берлин хотод “Buchholtz” герман хэлний институт, 2002 онд Потсдамын Их Сургуульд тус тус герман хэл, 2011 онд АНУ-ын Жеоржио их сургуулийн Олон улсын худалдаа, аюулгүй байдлын төвд “Олон улсын экспортын хяналтын бодлого, дэглэм” сэдвээр, БНФУ-ын Цөмийн технологийн институтид “Цөмийн эрчим хүчийг нэвтрүүлэх нь” сэдвээр тус тус мэргэжлийн сургалтад хамрагдсан.

Ажилласан байдал: 2004-2007 онд Голомт банкинд хуульч, 2007-2008 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны Хууль зүйн бодлогын газарт мэргэжилтэн, 2008-2013, 2014-2016 оны 8 дугаар сар хүртэл Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газарт шинжээч, Засгийн газрын референт, Хууль, эрх зүйн газрын даргаар, 2016-2018, 2021-2023 онд Нийслэлийн Засаг дарга, Улаанбаатар хотын Захирагчийн Ахлах зөвлөхөөр ажиллаж байсан бөгөөд 2023 оны 10 сараас 2024 оны 7 дугаар сар хүртэлх хугацаанд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Б.Энхбаярын зөвлөхөөр ажилласан. 

Төрийн захиргааны албан тушаалын Тэргүүн түшмэлийн Гуравдугаар зэрэг дэвтэй.

Ажлын туршлага: Засгийн газарт яам, бусад газраас боловсруулж ирүүлсэн хууль тогтоомжийн төслүүдийг Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомж, Засгийн газрын бодлогод нийцсэн эсэхийг хянан, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлэх ажлыг холбогдох Засгийн газрын референтүүдийн хамтаар 2008 оноос хариуцан ажиллаж байсан.

Мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын гишүүдээс санаачлан боловсруулж ирүүлсэн хуулийн төслүүдэд Засгийн газраас өгөх санал, дүгнэлтийг боловсруулах ажлыг хууль тогтоомжийн дагуу зохион байгуулж, өөрийн саналыг тусган Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлж, гарсан шийдвэрийг хууль санаачлагчдад хүргүүлэх ажлыг холбогдох Засгийн газрын референтүүдийн хамтаар хариуцан ажилласан бөгөөд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын удирдлага, Нийслэлийн Засаг даргад хууль, эрх зүйн туслалцаа, зөвлөгөө үзүүлэн ажиллаж байсан болно.

Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:1981 онд төрсөн
Дашдоржийн Дэмбэрэлцэрэн

**Дашдоржийн Дэмбэрэлцэрэн** (1952 оны 3-р сарын 27-нд Өвөрхангай аймгийн Бүрд суманд төрж, 2017 оны 4-р сарын 17-нд нас барсан) - Монгол Улсын Дээд Шүүхийн дарга, Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга, Улсын Их Хурлын гишүүн асан, Монгол Улсын Гавьяат хуульч.

## Намтар 
1960-1968 онд Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын найман жилийн сургууль, 1968-1970 онд Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын 10 жилийн дунд сургууль тус тус төгссөн.

1970-1976 онд ЗХУ-ын Эрхүүгийн Улсын их сургуульд суралцан эрх зүйч мэргэжил эзэмшжээ. 

1976-1977 онд Монгол Улсын Дээд шүүхийн зааварлагч, 

1977-1978 онд Улаанбаатар хотын Шүүхийн гишүүн, 

1978-1981 онд Улаанбаатар хотын Шүүхийн орлогч дарга, 

1981-1990 онд Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн референт, Тасгийн дарга, Хэлтсийн орлогч дарга, Хэлтсийн дарга, 

1990-1993 онд Монгол Улсын Дээд шүүхийн дарга, 

1993-1999 онд Монгол Улсын Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч, 1993-1996 онд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга, 

1999 онд Монгол Улсын Дээд шүүхийн гишүүн, 

1999-2000 онд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, 

2000-2004 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 

1998 оноос “СИТИ” их сургуулийн Удирдах зөвлөлийн дарга, 1998-1999 онд Шүүгчдийн холбооны тэргүүнээр тус тус ажиллаж байв.

2017 оны 4-р сард Улаанбаатар хотод нас барсан.

Д.Дэмбэрэлцэрэн нь Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн газар, Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажиллах хугацаандаа хуулийн олон төслийг боловсруулах, Монгол Улсын нийгэм, улс төр, эдийн засгийн хүрээнд хийгдэж байсан өөрчлөлт, шинэчлэлтийн эрх зүйн үндсийг боловсронгуй болгох, хуульчлан тогтооход хувь нэмэр оруулсны дээр Монгол Улсын шинэ Үндсэн хуулийн төслийн анхны хувилбаруудыг боловсруулахад идэвхтэй оролцжээ.

Д.Дэмбэрэлцэрэн нь Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн даргаар ажиллахдаа шүүхийг улс төржин хийрхэх явдлаас сэргийлж, үйл ажиллагааг нь хараат бусаар явуулах, шинэ нөхцөл байдалд нийцүүлэн ажиллах боломжоор хангаж, чадавхыг нь дээшлүүлэх, шүүхийн үндсэн тогтолцоог хадгалж, мэдлэг, туршлагатай, чадварлаг шүүгчдийг тогтвортой ажиллуулах үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулан, түүхэн гавьяа байгуулсан.

Түүний гэр бүлийнхэн “Д.Дэмбэрэлцэрэн сан" байгуулсан байна. 

## Шагнал 
Д.Дэмбэрэлцэрэнгийн хөдөлмөр бүтээлийг төр засгаас өндрөөр үнэлж “Шүүхийн тэргүүний ажилтан” цол, тэмдэг, “Прокурорын хүндэт тэмдэг”, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн “Хүндэт тэмдэг”, “Үндсэн хуулийн цэцийн хүндэт тэмдэг”, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнаж, “Шүүгчийн тэргүүн түшээ” зэрэг дэв олгосны дээр 2013 онд Монгол Улсын Гавьяат хуульч цол хүртээжээ.

Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч
Ангилал:Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Монголын шүүгч
Ангилал:Монгол Улсын дээд шүүхийн шүүгч
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Бүрдийн хүн
Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Елюй Иле

**Елюй Иле** (хятадаар: 耶律夷列, пиньинь: Yélǜ yí liè) (?-1163) нь Хар Хидан Улсыг 1150-1163 оны хооронд захирсан хоёр дахь гүрхан юм. Тэрээр Елюй Даши хаан, Сяо Табуянь хатан хоёрын хөвүүн.  

1143 онд Хар Хиданы хаан Елюй Даши нас барсны дараа түүнийг нас балчир байсан тул Сяо Табуянь хатан хөвүүнээ нас биед хүрэх хүртэл Хиданы төрийг барьсан. 1150 онд нас биед хүрсний дараа Елюй Иле тус улсын хаан сэнтийд өргөмжлөгдсөн. Ляо улсын сударт 1151 онд Шяньчингийн оныг халж, Шаосин (紹興)-гийн тэргүүн оныг тунхагласан тухай мэдээ байдаг ч, археологийн олдворт Шюйшин юаньбао (續興元寶) гэх нэртэй зоос гарсан, иймээс түүний оны цолыг эх сурвалж дээр андуурч бичсэн магадтай юм.

Тэрээр гүрхан болсны дараа улс даяар хүн амын тооллого явуулсанд 84500 өрх бүртгэгджээ. 1156 онд Алтан улсад элч илгээн найрамдлын гэрээ байгуулахаар оролдсон ч, бүтэлгүйтсэн. Мөн жил Харлуг аймгийн Айяр бегээр удирдуулж Бухар, Самарканд хотод бослого гаргасан. Уг бослогыг 1158 онд дарсан ч, түүний дараа Харлугуудыг Бухар, Самарканд хавийн нутгаас Кашгар луу хөөх шийдвэр гарсан. Энэ асуудлаас болж багагүй үймээн гарах үеэр 1163 онд Елюй Иле тэнгэрт хальсан. Түүнийг нас барах үед хөвүүн Жилүгү нь бага балчир байсан, иймээс талийгаач ханы охин дүү Елюй Пүсүванийг тус улсын төр баригчаар сэнтийд залсан.    

## Эшлэл 
Ангилал:1163 онд өнгөрсөн
Ангилал:Елюй овог
Ангилал:Хар Хиданы гүрхан
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч
Елюй Пүсүвань

**Елюй Пүсүвань** (хятадаар: 耶律普速完; пиньинь: *Yēlǜ Pǔsùwán*) (?-1177) нь Хар Хидан Улсыг 1163-1177 оны хооронд захирсан дөрөв дэхь эзэн, төр барьсан хоёр дахь эмэгтэй удирдагч юм. Тэрээр Елюй Даши хааны охин, Елюй Жилүгү хааны авга эгч мөн. 

## Хаанчлал 
1163 онд Елюй Иле тэнгэрт хальсны дараа хөвүүн Жилүгү нь нас балчир байсан тул хааны эгч Пүсүванийг төр баригч хатанд өргөмжилсөн. Төр баригч болсны дараа өмнөх хааны оны цолыг сольж, Чунфу (崇福) хэмээх оны цолыг тунхаглав. 1165 онд Балх, Андхой хотыг эзлэв. 1169, 1172 онд хорезмын шах Ил Арслан алба татвараа хугацаандаа төлөөгүй удсанд Пүсүвань хатны зарлигаар залхаан цээрлүүлэх дайн хийв. Уг дайны дараа Ил Арслан шах нас нөгчсөний дараа хорезмд шах болохын төлөөх тэмцэл Ил Арслангийн хатан Теркенээс төрсөн хоёр хөвүүний дунд өрнөх үеэр Теркен хатны отгон хөвүүн Жалал уд-дин Султан шах гэгчийг дэмжиж, Хорезмын шах болгосон. Теркен хатны ууган хөвүүн Ала ал-Дин Текеш нь Хар Хидан руу зугтаж, Хар Хиданаас тусламж гуйж ирсэнд, Пүсүвань хатан өөрийн нөхөр дунпин ван (東平王) Сяо Дуолубу (蕭朵魯不)-д арми өгч Султан шахыг хөөж, Текешийг 1172 оны 12 сарын 11 нд Хорезмын шах болгосон.   

Мөн 1170-аад онд Хар Хиданы зүүн талд нутаглах Найман, Канглы аймаг тусгаарлахаар бослого гаргасанд Эрбус (額兒布思) жанжинд цэрэг захируулан илгээсэн ч, ялагдав.  Хорезмын шах болсны дараа хэдэн жилийн дараа Текеш нь Хар Хиданы дарамтаас залхаж элчийг алсан. Ингээд залхаан цээрлүүлэх дайн хийхээр Сяо Дуолубуд цэрэг захируулан Хорезм руу илгээсэн.   

Пүсүвань хатан өөрийн нөхрийг эзгүй хооронд хадам дүү Сяо Пүгүжи (蕭樸古只)-д дурлаж, нууцаар явалдаж байсныг хадам аав Сяо Волила (蕭斡里剌) мэдээд, хааны ордныг бүслэн Пүсүванийг амрагтай нь хамт алав. Ингээд Елюй Жилүгү шинэ хаанд өргөмжлөгдөв. 

## Эшлэл
Ангилал:1177 онд өнгөрсөн
Ангилал:Елюй овог
Ангилал:Хар Хиданы гүрхан
Ангилал:Кидан хүн
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч
Оросын Эзэн хаадын жагсаалт

**Бүх оросын Эзэн хаан** (эртний орос. *Импера́торъ Всероссíйскій*) цолны нэршил 1721 оны 10-р сарын 22-нд I-р Пётр Умардын дайны дараа Сенатын саналаар бий болж Оросын 1917 оны "Хоёрдугаар сарын хувьсгал" хүртэл оршин тогтносон байна.

Ангилал:Ноёрхогчийн жагсаалт
!
!
Энтони Куинн

**Энтони Куинн** (; 1915 оны 4-р сарын 21-нд Мексикийн Чиуауа хотод төрж, 2001 оны 6-р сарын 3-нд АНУ-ын Бостон хотод нас барсан) жинхэнэ нэр нь **Антонио Родольфо Куинн Оахака** (испани. *Antonio Rodolfo Quinn Oaxaca*) — Мексик гаралтай Америкийн жүжигчин, киноны болон театрын найруулагч, зохиолч болон зураач. 1953 онд «Вива Сапата!», 1957 онд Винсент Миннеллийн «Амьдралын хүсэл» киноны Поль Гогены дүр зэргээр «Оскар»-ын хоёр удаагийн шагнал хүртсэн.

Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Театрын жүжигчин
Зорилго

**Зорилго** (англи. Target, aspiration, герман: Ziel, орос. цель) гэдэг хэн нэгэн хувь хүн эсвэл хэсэг бүлэг хүмүүсийн нэг болон хэд хэдэн хэрэгцээг тодорхой нөөц бололцоо, цаг хугацаан дээр тулгуурлан төлөвлөсөн үйл ажиллагааны үр дүн юм. Зорилгоо нарийн тодорхойлоод хүрэх замаа төлөвлөж хэрэгжүүлэх нь хамгийн үр дүнтэй байдаг юм. 

## Тодорхойлолтууд 
# Монгол хэлний их тайлбар толинд, “Зорилго гэж алс ирээдүйд хүрнэ гэж төлөвлөсөн эрмэлзэл юм.”
# Википедиа нэвтэрхий толинд, “Зорилго гэдэг нь нэг хүний эсвэл бүлэг хүмүүсийн төсөөлөн харж, төлөвлөж, хүрэхийн төлөө зорьж буй ирээдүйн хүсэл тэмүүллийн талаарх санаа юм.”
# Америкийн бизнесмэн, зохиолч Харви Маккэй, “Зорилго бол дуусах хугацаатай төлөвлөсөн мөрөөдөл юм.”
# Бизнесийн толь бичиг сайт /businessdictionary.com/-д, “Зорилго бол тодорхой хугацааны дотор багтаан хүрэх нэг эсвэл хоёр зорилттой, мэдэгдэхүйц, хэмжигдэхүйц эцсийн үр дүн.” гэх мэтээр тодорхойлжээ. 

## Хэлбэрүүд 
Зорилго нь ойрын, холын, шууд болон шууд бус, нэн тэргүүний гэж хуваагддаг. 

# Ойрын зорилго- өнөө маргааш буюу хэдхэн хоногийн дараа хүрэх зорилт.
# Холын буюу хэтийн зорилго- хэдэн жил, арав хорин жилийн эцэст хүрэх зорилт. Мөн үүнийг том алсын зорилт гэдэг.  
# Шууд зорилго - эхлээд тодорхой зорилгоо тавиад хүрэх арга замаа тодорхойлж хэрэгжүүлэн хүрэхийг хэлнэ.  
# Шууд бус зорилго- ямар нэг үйл ажиллагааны явцад урган гардаг шинэ зорилгыг хэлнэ. 
# Нэн тэргүүний зорилго- олон зорилго дотроос нэн шаардлагтай, тулгамдсан, амин чухал зэргээр нь эрэмбэлэн тогтоосон зорилт юм.   

## Хэллэгүүд 
Амьдралын зорилго, Улс орны зорилго, нийтийн зорилго, хувийн зорилго, цэрэг дайны зорилго, байгууллагын зорилго,  г.м.

Ангилал:Хийсвэрлэл
Ангилал:Гүн ухаан
Борогчин

**Борогчин хатан** бол Их Монгол Улсын хоёрдугаар их хаан Өгэдэйгийн анхны их хатан байсан. Түүний нэрийг монголын түүхийн анхдагч эх сурвалжуудын нэг Юань улсын судрын Тайзун хааны шастир, Хатад татварын шастирт "孛剌合真" (Bólàgĕzhēn), Судрын чуулганд  "بوراقچین خاتون"   (Būrāqchin khātūn) гэж тэмдэглэжээ. Түүний намтар нь тодорхой биш хэдий ч, Өгэдэйг хааны болсны эхэн үед бүх хатадын хамгийн ахмад нь гэж бичсэн байдаг. Борогчин хатныг хэзээ нас барсан нь тодорхойгүй ч, 1230-аад оны үед өөд болсныг баримжаалж болно. 

Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол хатан
Ангилал:Их Монгол Улсын хатан
Бат-Өлзийн Бат-Эрдэнэ

**Бат-Өлзийн БАТ-ЭРДЭНЭ**    Монгол Улсын Их хурлын гишүүн    

## БОЛОВСРОЛ
* 1995 онд 10 жилийн 77 дугаар дунд сургуулийг төгссөн.
* 1999 онд Улаанбаатарын Их Сургуулийг Түүх судлаач, Солонгос хэлний орчуулагч.
* 2002-2003 онд БНСУ-ын Ханжин группийн Топас академийг "Агаарын тээврийн холбооны иргэний зорчигч тээврийн мэргэшил"-ээр суралцсан.
* 2010 онд Улаанбаатарын Их Сургуулийг Түүхийн ухааны боловсролын магистр зэргээр төгссөн.
* 2013 оноос МУИС-ийн Шинжлэх Ухааны Сургуульд Улс төрийн судлалын докторант
* 2022 онд Отгонтэнгэр Их сургуулийг Эрх зүйн бакалавр зэргээр төгссөн.

## НАМТАР
* 2003 - 2012 онд "Силк Роуд" ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхий захирал
* 2010-2011 онд "JCI Монгол"-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга
* 2010-2012 онд НАМЗХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн 
* 2012-2015 онд НАМЗХ-ны ерөнхий нарийн бичгийн дарга
* 2015 онд Монгол Улсын Шадар сайдын зөвлөх
* 2015-2016 онд МХЕГ-ын дэд дарга
* 2016-2017 онд УИХ-ын тамгын газарт УИХ-ын гишүүний зөвлөх
* 2017-2018 онд Эрдэнэт хотын хөгжил бодлого судалгааны хүрээлэнгийн тэргүүн
* 2018-2019 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дэд дарга бөгөөд "Эрдэнэс Монгол" ХХК-ын ТУЗ-ын дарга
* 2019-2020 онд Эрдэнэт хотын хөгжил бодлого судалгааны хүрээлэнгийн тэргүүн
* 2020 оноос ББ САН-ийн Үүсгэн байгуулагч 
* 2020-2022 онд  Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газрын Дарга 
* 2022 оноос  Байгаль орчин аялал жуучлалын Сайд
* 2024 оноос хойш УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байна  

## СОНГУУЛЬТ АЖИЛ
* 2010 - 2011  "JCI Монгол"-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга 
* МАН-ын бага хурлын гишүүн
* 2010 - 2012 онд  НАМЗХ-ны УЗ гишүүн 
* 2012 - 2015 онд  НАМЗХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
* 2021 оноос Орхон аймгийн Хоккейн холбооны Тэргүүн 

## БҮТЭЭЛ
* 2004 онд "Excellent English" телевизийн цуврал Англи хэлний сургалт бүтээл. (DVD, ном)
* 2005 - 2010 онд "Монголын Нууц Товчоо" Монгол, Солонгос, Япон, Австрали улсын эрдэмтэдтэй хамтарсан бүтээл
* 2013 онд "Монгол Ардын Намын үндсэн баримт бичгийн түүхэн чуулбар" эмхэтгэл бүтээл
* 2014 онд "Монголын Залуучуудын өнөөдөр" судалгааны бүтээл
* 2016 онд Үг ухаан төрүүлдэг (Тэргүүн боть)
* 2017 онд Ухаарал (Дэд боть)
* 2017 онд Хар цагаан (Гутгаар боть)
* 2018 онд Тэнэг ухаан (Дөрөвдүгээр боть)
* 2018 онд #ББ (Тавдугаар боть) бүтээл
* 2019 онд Ю.Цэдэнбал МУИС-ийг санаачлан бүтээлцсэн нь XXII ботийн Эрдэм шинжилгээний зөвлөх
* 2019 онд Зам мөр (Зургадугаар боть)
* 2019 онд Хувь заяа (Долдугаар боть)
* 2019 онд Хэлсэн бол хийнэ. (Комик бүтээл)
* 2020 онд "СҮХБААТАР - Шинэ хүү мэндэлсэн нь" (Нэгдүгээр боть) Хамтын бүтээл
* 2020 онд "СҮХБААТАР - Хүрээний хүү" (Хоёрдугаар боть) Хамтын бүтээл
* 2021 онд "ӨЧИГДӨР МАРГААШ"  (Наймдугаар боть)
* 2021 онд "ОНЬС" (Есдүгээр боть)
* 2022 онд "УТГА"  (Аравдугаар боть)
* 2023 онд "Цаг Хугацаа"  (Арван нэгдүгээр боть)
* 2024 онд "Сонголт" (Арван хоёрдугаар боть)

## ГЭР БҮЛ
Эхнэр, дөрвөн хүүхдийн хамт амьдардаг.

## Эшлэл
Спартак

дахь Спартакийн гантиг баримал.]]
**Спартак** (латин. *Spartacus*, грек. Σπάρτακος; төрсөн он мэдэгдэхгүй байгаа-МЭӨ 71 онд Силари гол орчим Апулия нутагт нас барсан)— МЭӨ 73-71 онд Италид болсон боолууд болон гладиаторууд бослогын удирдагч. Балканы хойг дахь Фрак гаралтай боол бөгөөд сүүлд гладиатор болсон хүн. 

МЭӨ 73 онд 70 дэмжигчийн хамт тэрээр Капуа дахь гладиаторын сургуулиас зугтаж Везуви галт уулын хормойд хоргодож, түүний эсрэг илгээсэн засгийн газрын цэргийн ангийг ялсан гэдэг. Үүний дараа тэрээр боолууд болон Италийн ядуусаас бүрдсэн хүчирхэг, харьцангуй сахилга баттай 70-120 мянга орчим хүнтэй арми байгуулж, Ромчуудад хэд хэдэн ноцтой цохилт өгсөн гэж үздэг байна.

Ромын Сенат Маркус Лициниус Крассыг түүний эсрэг дайны командлагчаар томилсон байна. Улмаар Спартак армитайгаа Бруттиум нутаг руу ухарч, тэндээсээ Сицили руу гатлахаар төлөвлөж байсан ч Мессина хоолойг гаталж чадаагүй ажээ. Красс түүнийг Италийн бусад хэсгээс шуудуу, бэхлэлтээр таслав; босогчид дахин тулалдаанд ялж чадсан. Эцэст нь МЭӨ 71 оны дөрөвдүгээр сард бослогчдын нөөц шавхагдаж, Ромын хоёр арми Италид гарч ирэхэд Спартак Силари гол дээрх сүүлчийн тулалдаанд орж нас барсан гэж эрдэмтэд тогтоожээ. 

Спартак судлал 19-р зуунаас хойш маш их алдартай болсон: бослогын удирдагч нь олон алдартай ном, уран сайхны кино болон бусад урлагийн бүтээлийн гол дүр юм. Түүхчид Спартакт өндөр үнэлгээ өгсөн. МЭӨ 1-р зуунд Ромд өрнөсөн "Боолчлол"-ын эсрэг тэмцэл нь "иргэний дайн"-ы хэмжээний үйл явдал болохыг олон судлаачид тэмдэглэжээ.


Ангилал:МЭӨ 2-р эсвэл 1-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 71 онд өнгөрсөн
Ангилал:Ромын эзэнт гүрний хүн
Ангилал:Фракичууд
Ангилал:Гладиатор
Везуви галт уул

**Везуви галт уул** (итали. *Vesuvio*) — Өмнөд Италийн Кампания мужийн Неаполь хотоос 15 км зайд орших идэвхтэй галт уул. Апеннины нурууны тогтолцоонд багтдаг бөгөөд далайн түвшнээс 1281 м өндөр уул ажээ.

Везуви бол Италийн идэвхтэй гурван галт уулын нэг юм - Этна галт уул нь Сицилийн арал дээр, Стромболи галт уул Эолийн арлууд дээр байрладаг. Везуви галт уул бол Европ тив дахь Этна галт уулын нэгэн идэвхтэй галт уул бөгөөд хамгийн аюултай галт уулсын нэг гэж тооцогддог.

Түүхэн эх сурвалжид 80 гаруй томоохон дэлбэрэлтийн тухай мэдээлэл байдаг бөгөөд хамгийн алдартай дэлбэрэлт МЭ 79 онд болсон. Энэ үеэр эртний Ромын хотууд болох Помпей, Геркуланум, Оплонтис, Стабиусын хотууд сүйрсэн байна. Везуви галт уулын хамгийн сүүлийн дэлбэрэлт 1944 онд болжээ.

Галт уулын хүчтэй дэлбэрэлтүүд 1631, 1794, 1822, 1872, 1906 онуудад болсон байна. 

1805 онд Везуви галт уулын дэлбэрэлт харьцангуй сул байсан ч Неаполь хотын ихэнх хэсэг бүрэн сүйрч, 26 мянга орчим хүн нас барж энэхүү гамшгийн хохирогч болж байжээ.

Ангилал:Апеннины нуруу
Ангилал:Давхаргат галт уул
Ангилал:Европын уул
Ангилал:Италийн уул
Ангилал:Нэг мянгат
Улаанбаатарын үдэш (дуу)

"**Улаанбаатарын үдэш**" дууг 1985 онд Монгол улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч Гэсэржавын Пүрэвдорж аяыг, үгийг Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, сэтгүүлч, яруу найрагч Пүрэвдоржийн Сандуйжав зохиосон байна. Энэ дууг Б.Бадар-Ууган анхлан дуулж, удалгүй "Инээмсэглэл" хамтлаг дуулжээ. 

Хөгжмийн зохиолч бүхний дуу зохиох арга барил өөр байдаг, гэхдээ ихэвчлэн үгийг нь харж байж аяыг зохиодог. Харин “Улаанбаатарын үдэш” дууны хөгжмийг нь эхлээд Г.Пүрэвдорж бичиж дараа нь П.Сандуйжав үгийг тааруулж бичсэн түүхтэй ажээ. 

Хятадад болсон том шоун дээр хятад хүн энэ дууг зохиосон байдлаар дуулсан тул Монголын Оюуны өмчийн газар уран бүтээлчдийн хууль эрх зүйн хамгаалалтыг сайжруулахад анхаарч ажиллаж байгаа ажээ. (БНХАУ-д “Улаанбаатарын үдэш” дуугаар нэрд гараад буй БНХАУ-ын Чинхай мужийн Гүйнань хотын ээж хүү хоёр дуулсан байна). Өвөр Монголын “Хангай” хамтлаг үндэсний хөгжимтэй хослуулан монгол хэлээр дуулсан нь Хятадын болон Азийн сонсогчдод хүрэхэд ихээхэн нөлөөлжээ. Мөн Ордос хотын дуучин Аянга дуулдаг бөгөөд тэрбээр зургаан жилийн өмнө CCTV-гийн “Rising star China” уралдаант нэвтрүүлэгт оролцохдоо энэ дууг дуулж дэд байр эзэлсэн юм. Мөн 2015 онд “Би дуучин” телевизийн нэвтрүүлэгт оролцсон Хятадын алдартай дуучин, жүжигчин бүсгүй Тан ВэйВэй “Улаанбаатарын үдэш”-ийг хятад хэл дээр дуулжээ. Түүний дуулж буй бичлэгийг “Youtube” сувагт 51 мянган хүн үзсэн байна. Тэрбээр нэвтрүүлгийн үеэр “Энэ дууг анх сонсоход л хуучны дурсамжууд санаанд орж ирж, өөд болсон аавтайгаа байсан үе минь санагдсан” гэжээ. Мөн дууны хөгжмийг Хятадын “MUSA x Loh Junhong” хамтлаг хийл, ятга, даралтат хөгжим, аман хуур дээр тоглон дүрсжүүлсэн байна.

## "Улаанбаатарын үдэш" дууны үг 
*1-р бүлэг*

Ээрэм талын сэвэлзүүр салхи

Эцэж ядраад амарсан ч юм уу

Амраг хосын яриаг сонсохоор

Амьсгаа даран чагнасан ч юм уу

*Дахилт:*

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учрахын болзоонд залуус яаруухан

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учрахын болзоонд залуус яаруухан

*2-р бүлэг*

Ханш нээсэн дөлгөөн хаврын

Хайраа илчилсэн дулаан орой

Халуун мөрөө түшилцэн налаад

Ханашгүй цэнгэл амсан суухад

*Дахилт:*

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учирсан хоёрын яриа эедүүхэн

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учирсан хоёрын яриа эедүүхэн

*3-р бүлэг*

Охь тэнгэрийн одод үржээд

Орон байрын гэрэл цацраад

Ижил хосын өргөө гэрээс

Итгэл баярын аялгуу дуурсана

*Дахилт:*

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Угтах ирээдүй даанч яруухан

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учрахын болзоонд залуус яаруухан

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Учирсан хоёрын яриа эедүүхэн

Улаанбаатарын үдэш намуухан намуухан

Угтах ирээдүй даанч яруухан

Ангилал:1985 оны дуу
Ангилал:Улаанбаатарын хөгжим
Ангилал:Монголын хөгжим
Улаан-Үд хотын "Байгаль" олон улсын нисэх буудал

**Олон улсын «Байгаль»** **нисэх онгоцны буудал**— ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсын нийслэл Улаан-Үд хотын олон улсын нисэх онгоцны буудал.

Тус нисэх онгоцны буудал нь Улаан-Үд хотын төвөөс баруун зүгт 15 км, Байгал нуураас 75 км зайнд оршдог байна. 

2017 оноос ОХУ-ын Росавиация байгууллагаас тус нисэх онгоцны буудалд бие даах 5-р зэрэглэл олгосон байна. 

## Ерөнхий мэдээлэл 
Холбооны ач холбогдол бүхий нисэх онгоцны буудлын чиг үүргийг гүйцэтгэдэг бөгөөд Буриад улсын алслагдсан бүс нутагтай агаарын харилцааны бааз юм. Нисэх онгоцны буудал нь Москва руу өдөр бүр, Дорнод Сибирь, Алс Дорнодын хотууд руу тогтмол нислэг, мөн БНХАУ (Бээжин), Монгол (Улаанбаатар) руу олон улсын нислэг үйлддэг байна.

## Түүх 
1925 онд - Москва-Бээжингийн нислэг үйлдсэн нисгэгч М.А.Волковойнов, И.К.Поляков нар онгоц анх газардаж байсан.

1926 оны 8-р сарын 1 - Верхнеудинск (Улаан-Үд) болон Өргөө (Улаанбаатар) хооронд тогтмол агаарын зорчигч тээврийн үйлчилгээ нээгдсэн. Москва - Владивосток, Эрхүү - Чита чиглэлийн онгоцууд нисэх онгоцны буудалд түр газардаж байсан. 

1931 онд - Сэлэнгэ мөрний зүүн эрэгт шинэ нисэх онгоцны буудал барьж эхэлсэн. 

1935-1941 онд - Буриадын нутаг дэвсгэрт орон нутгийн агаарын тээврийн хөгжүүлсэн. 

1966 онд - шинээр зохион бүтээсэн турбо сэнхтэй "Ан-24" онгоцыг ашиглэж эхэлсэн. 

1971 онд — Улаан-Үдийн нисэх онгоцны буудал онгоцны хөөрч-буух бетонон хиймэл зам ашиглалтанд орсон. 

1990 онд - жилд нтсэх онгоцны буудлын тээвэрлэсэн зорчигчдын тоо 800 мянган хүнд хүрчээ.

2008 онд Улаан-Үдийн олон улсын нисэх буудлын «Мухино» гэх нэрийг «Байкал» гэж нэрлэх шийдвэр гарсан байна.

2010 оны 6-р сарын 1-ээс Улаан-Үд-Улаанбаатарын хооронд байнгын агаарын нислэг нээгдсэн. 

2011 оны 5-р сарын 25-нд хөрөнгө оруулалт, санхүүгийн "Метропол" компани нь нисэх онгоцны буудлын 100 хувийн хувьцааг эзэмшигч болсон бөгөөд эзэмшигч нь Михаил Викторович Слипенчук юм. Гүйлгээний дүн нь 5 сая доллар орчим болсон.

2011 оны 10-р сарын 29-нд Улаан-Үдээс Бангкок (Тайланд) руу анхны нислэг хийсэн.

2012 оны 6-р сар - Улаан-Үд - Бээжин, Улаан-Үд - Анталья (Турк), Улаан-Үд - Кам Ран (Вьетнам) чиглэлд шууд нислэг нээв.

2013 оны 5-р сар - нисэх онгоцны буудлын үйл ажиллагаа 24 цаг болсон.

2017 он - Улаан-Үд нисэх онгоцны буудлыг Роман Викторович Троценко "Новапорт" холдингоор дамжуулан 6 сая доллараар бүрэн худалдаж авсан (Форбсын үнэлгээгээр).

Ангилал:Азийн нисэх онгоцны буудал
Ангилал:Оросын нисэх онгоцны буудал
Ангилал:Улаан-Үд
Пүрэвдоржийн Сандуйжав

**Пүрэвдоржийн Сандуйжав** (1938 онд Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул суманд төрсөн- 2004 онд нас барсан)- Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн, нэрт сэтгүүлч,яруу найрагч.

Эцэг Пүрэвдорж,эх Хорлоо нарын хүү болж Сэлэнгэ аймагийн Орхонтуул суманд төржээ. Тэрээр Чимид зангийн том хүү Балдан гэлэнгийн эмэгтэй дүүгийн ач хүү нь юм.

МУИС-ийг сэтгүүлч мэргэжилээр 1962 онд төгссөн.  

Улаанбаатар хотын 10 жилийн 2-р сургуульд багшилж байсан. 

1976 онд ЗХУ-ын Москва хотод ЗХУ-ын Коммунист Намын дээд сургуулийг төгссөн. 

Монголын радиод редактор, хариуцлагатай редактор, утга зохиолын нарийн бичгийн дарга, ерөнхий редактор, нэвтрүүлгийн захиргааны дарга, улс төрийн тоймч зэрэг албыг хашсан байна. 

1990-ээд оны дундуур 25-р суваг телевизд "Ням гаригийн зочин" нэвтрүүлэг хөтлөж байсан.

## Бүтээл 
1960-аад оноос уран бүтээлээ эхлэж “Хурын ус”, “Санахын жаргал”, “Гүйгүүл” зэрэг шүлэг, үгүүллэгийн ном “Босоо голчийн бодлого” радио нийтлэл, мөн дуртгалын номоо бичиж хэвлүүлжээ. Дууны яруу найрагт хүч сориж “Настан буурал эмээ”, “Мартахгүй л явна”, “Тавилан”, “Санахын жаргал”, "Улаанбаатарын үдэш" зэрэг ард түмний сэтгэлд хоногшсон олон сайхан дуунуудын үг зохиожээ. 

1998 оны 9 дүгээр сард Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн эрхэм цол алдрыг хүртсэн. 

Түүний төрсөн дүү нь Ардын жүжигчин Пүрэвдоржийн Цэрэндагва юм.

Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Орхонтуулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн‎
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Э. Хэнзээ

**Э. Хэнзээ** (тод бичиг: ᡄᡑᡄᡅ ᡅᠨ ᡍᡄᠨᠴᡄᡅ, хятад хэл: 刊载) (1917 10-р сарын 25 - 2022 3-р сарын 26) бол Шинжаан Ойрад Монголын зохиолч.

## Уран бүтээл
*ᡈᠷᡅᡅᠨ ᡈᡏᡈᠨᡈ (*Үүрийн өмнө*) роман., Шинжаангийн ардын хэвлэлийн хороо, 1994 ISBN 7228025520

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол хэл
I Юстиниан

**I Юстиниан** (эрт.-грек. Ἰουστινιανός Α') буюу **Агуу Юстиниан** (эрт-грек. Μέγας Ἰουστινιανός; 482 / 483, Дээд Македонид төрсөн — 565 оны 11-р сарын 14-нд Константинополь хотод нас барсан) бүтэн нэр нь **Флавиус Петрус Саббатиус Юстинианус** (латин. *Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus*, эрт.-грек. Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ἰουστινιανός) — Византийн Эзэнт гүрний анхны Эзэн хаан, 527 оны 8-р сарын 1-нээс 565 онд нас барах хүртлээ хаан ширээнд суух үед Византийн Эзэнт улс хөгжил цэцэглэтээр дээд цэгтээ хүрсэн гэж үздэг. Түүний эрх мэдлийн үед хуучин Баруун Ромын Эзэнт улсын ихэнх нутгийг өөртөө нэгтгэсэн байна. 

I Юстиниан бол Дундад зууны эхэн үеийн хамгийн алдартай хаадын нэг бөгөөд гарамгай цэргийн жанжин, төрийн шинэчлэгч байсан. Түүний хаанчлал нь Ромын уламжлалаас Византийн төрийн засаглалын хэв маяг руу шилжих эцсийн үе шат байжээ. Өөр нэг түүний хийсэн чухал үйл явдал бол Ромын хуулийг шинэчлэн- "Юстинианы хуулийн товхимол" (лат. Corpus iuris civilis) бий болгосон явдал юм.

**Кесари нутгийн Прокопиус**  (латин. *Procopius Caesarensis*, грек. Προκόπιος ὁ Καισαρεύς; 507 — 565  орчим) — Цэргийн жанжин Велизарийн туслах байсан бөгөөд византийн түүхч юм. Түүний үлдээсэн бичвэрүүд өнөө үед I Юстиниан хааны тухай эх сурвалж болдог байна.

Ангилал:480-д онд төрсөн
Ангилал:565 онд өнгөрсөн
Ангилал:6-р зууны гэгээнтэн
Ангилал:6-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Византын хаан
II Юстиниан

**II Юстиниан Ринотмит** (грек. Ιουστινιανός Β' Ρινότμητος; 669 онд төрсөн—711 оны 12-р сарын 11-нд нас барсан) — Византийн эзэн хаан (685—695, 705—711), IV Константин хааны хүү. Ираклий угсааны сүүлчийн төлөөлөгч. 

## Намтар 
Тэрээр 685 онд арван зургаан настай залуу байхдаа хаан ширээнд суусан байна. Түүний харгислалаас болж ард олон нь хаанаа үзэж яддаг байсан гэдэг. 

689, 690 онд Юстиниан саяхан Дунай мөрөнд аль хэдийн славянчууд шигүү суурьшсан улсад байгуулагдсан Болгарын эсрэг дайн хийжээ. II Юстиниан олзлогдсон славянуудыг Бага Азид нүүлгэн шилжүүлж, тэднээс 30 мянган хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй отряд байгуулж байсан байна. 

Цэргийн жанжин Леонтиус Эзэн хаан II Юстинианы олны дунд нэр хүндгүй байгаа байдлыг далимдуулж 695 онд тэрээр эзэн хааны тушаалаар орсон шоронгоос оргож, нийслэлийн оршин суугчдыг өөртөө татаж Юстинианыг баривчилж, хамар, хэлийг нь таслаад (эндээс Юстиниан "Риномет" хочтой байсан -буюу орч."тасархай хамар") Крым (Херсонесос) руу цөллөгт илгээсэн байна. 

Хэсэг хугацааны дараа III Тиверий хаан Леонтиус хааныг түлхэн унагаж хаан ширээнд суужээ. II Юстиниан удаан хугацааны турш дуугуй чимээгүй амьдарч байсан ч дахин эрх мэдэлтэй болох хүсэлтэй байжээ. II Юстиниан Херсонесээс эхлээд уулархаг Дорос руу, дараа нь Фанагориа (Таманы хойг) дахь Хазарууд руу, эцэст нь явсаар Болгарууд дээр очжээ. 705 онд тэрээр Болгарын хаан Тервел тэргүүтэй славян ба болгарчуудын армитай хамтран Константинополь хотыг зүгэлсэн байна. 

II Юстиниан нийслэл Константинополийг эзлэн, Леонтиус, III Тиверий нарын толгойг авч харгисаар өшөө аваад дахин хаан ширээнд суужээ.

Тэрээр өөрийг нь дэмжиж тэтгэсэн Болгарын хаан Тервелийг харамгүй их шагнаж, Цезарь цол олгосон явдал нь түүхэнд жишиг бий болгосон юм. Гэвч 708 онд II Юстиниан Болгар руу гэнэт дайралт хийхэд болгарын хаан Тэрвел түүнийг Анхиалогийн тулалдаанд ялсан байна. 

Филиппика хэмээх нэр авсан Вардан Хазаруудын тусламжтайгаар хотын оршин суугчдыг бослогод амжилттай өдөөж Константинополь хотыг эзлэн авахад  II Юстиниан зугтаж, удалгүй алагдсан бөгөөд Филиппикус Вардан эзэн хаан болсон байна.

Ангилал:669 онд төрсөн
Ангилал:711 онд өнгөрсөн
Ангилал:Византын хаан
Ангилал:8-р зууны гэгээнтэн
Ангилал:7-р зууны ноёрхогч
Ангилал:8-р зууны ноёрхогч
Алтан гурвалжин (хар тамхи)

**Алтан гурвалжин** (англи. *The Golden Triangle*, мьянмар. ရွှေတြိဂံ နယ်မြေ, вьет. *Tam Giác Vàng*, хят. 金三角, лаос. ສາມຫຼ່ຽມຄຳ, тай. สามเหลี่ยมทองคำ) — XX зууны дунд үед орон нутгийн болон дэлхийн зохион байгуулалттай гэмт хэргийн синдикатуудтай холбоотой хар тамхины үйлдвэрлэл, худалдааны тогтолцоо бий болсон Тайланд, Мьянмар, Лаосын уулархаг нутгийн газарзүйн бүсийг хэлдэг юм. Мьянмар бол дэлхийн опиумын 25 % орчим хувийг үйлдвэрлэдэг Афганистаны дараа хоёрдугаарт ордог том опиум үйлдвэрлэгч юм. Опиумын үйлдвэрлэл гол төлөв Мьянмарын Шан, Качин мужид төвлөрдөг байна.

1949 оны 12-р сард Тайвань руу зугтан нүүж чадаагүй Гоминданы цэргийн үлдэгдэл Бирм рүү дүрвэж, Бирмийн Шан улсын зүүн хэсэгт (Юньнанийн коммунистын эсрэг арми) 1949 оны 12-р сард суурьшсан байна. Эдгээр Гоминданы хүчин эхлээд энд тариалсан опиумыг тээвэрлэх хяналтыг гартаа авсан байна.

1970-аад онд орон нутгийн хамгийн том хар тамхины бүлэглэл нь Хун Са гэгддэг Гоминданы гишүүн асан Жан Шифүгийн удирдсан Шанийн нэгдсэн арми болжээ. Чухамхүү тэрээр Шанчуудыг героин зарж чөлөөлөх тэмцэлдээ мөнгө олохыг ятгасан юм. Бараг 50 мянган хүн мансууруулах бодис үйлдвэрлэх, дамжин өнгөрөх, борлуулах аюулгүй байдлыг хангаж байжээ. 

Алтан гурвалжингийн удирдагчид дамжин өнгөрөх шинэ схемүүдийг боловсруулж, борлуулалтын зах зээлийг өргөжүүлсэн. Мьянмараас жижиг загас агнуурын хөлөг онгоцоор хар тамхи зөөвөрлөж, Шри Ланка, Энэтхэг рүү хүргэдэг байсан юм. Мөн Бангладеш улсаар дамжин хуурай замын тээвэрлэлт хийдэг байв.

Дараа нь их хэмжээний опиумыг Бомбей, Мадрас, мөн Пакистаны боомтуудад хөлөг онгоцонд ачиж, дэлхийн өнцөг булан бүрт хүргэдэг байжээ. Бусад дамжин өнгөрөх нутаг нь Тайланд, Камбож болж байсан юм. Ачааны аюулгүй байдлыг Шанчууд, Энэтхэгийн босогчдын бүлэглэлүүд болон Тайландын авлигад идэгдсэн албан тушаалтнууд хангадаг байжээ. 1996 онд Хун Са хамгийн ойр дотны хүмүүсээ барьж өгөөд нуугдсан байна. 2007 онд нас барахаасаа өмнө тэрээр Мьянмар хавьд амьдардаг гэж үздэг байсан ч түүнийг олж өгсөн хүнд өгөх АНУ-аас зарласан 3 сая долларын шагнал ч тус болоогүй юм.

Одоогийн байдлаар Алтан гурвалжинд героиноос гадна хууль бус синтетик метамфетамин үйлдвэрлэж байгаа бөгөөд гол үйлдвэрлэлийн байгууламжууд нь хууль бус болор метамфетамин, яба шахмал үйлдвэрлэх дэлхийн төв гэгддэг Мьянмарын Шан мужид байрладаг. Тэндээс эмийг Зүүн Өмнөд Ази даяар, Австрали, Шинэ Зеланд, АНУ, Канад, Япон, Өмнөд Солонгос, Европын орнуудад нийлүүлдэг байна.

Ангилал:Лаосын газар зүй
Ангилал:Мьянмарын газар зүй
Ангилал:Тайландын газар зүй
Ангилал:Хар тамхины наймаа
Ангилал:Азийн бүсчлэл
Ангилал:Хилийн бүс нутаг
Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази
Хүний наймаа

**Хүний наймаа** (англи. human trafficking) - хүнийг худалдан авах, худалдан өгөх, түүнтэй холбоотой хууль бусаар хил нэвтрүүлэх, хүн хулгайлах, залилан мэхлэх замаар тэдгээр хүмүүсийг тээвэрлэх, шилжүүлэх, нуух, орогнуулах зэрэг нь эрүүгийн хүнд гэмт хэрэг юм. Хүн худалдаалах гэмт хэрэг буюу хүний наймаа гэж хүчээр хөдөлмөр эрхлүүлэх, биеийг нь үнэлүүлэх, эрхтнийг нь худалдах зэрэг зорилгоор буюу ерөнхийдөө эдийн засгийн хувьд ашиг олох зорилгоор бусдыг хууран мэхлэх, хүч хэрэглэх замаар дотоодод эсвэл гадаад улс орнуудад аваачин хууль бусаар худалдаалахыг хэлнэ.

Товчоор хүний наймаа нь хүний бие махбодийн болон ёс суртахууны мөлжлөгийг хамарсан аливаа үйл ажиллагааг хэлнэ.

## Нөхцөл байдал 
Олон улсын холбогдох байгууллагаас гаргасан статистик мэдээнд дурдсанаар, дэлхийн хэмжээнд жилд дунджаар 1 сая орчим хүн хүний наймааны золиос болдог бөгөөд тэдний 80 орчим хувь нь охид эмэгтэйчүүд, 50 хувь нь хүүхдүүд байна.  Арга залинд хууртагдах нь амархан, биеэ хамгаалах чадваргүйг нь далимдуулан хүний наймаачид томчуудаас илүүтэйгээр хүүхэд багачуудыг “онилдог” аж. 

Хүний наймааны хохирогчид сэтгэл санаа болоод бие махбодын асар их хохирол амсаж байхад хүний наймаачид жилд ойролцоогоор 150 тэрбум ам.долларын ашиг хонжоо олдог байна.

Хүний наймааны хохирогч болсон хүүхдүүдийн тоо жилд дунджаар 20-27 хувиар нэмэгдэж байна. Хүний наймааны золиос болсон 3 хүүхэд тутмын 2 нь эмэгтэй хүүхэд байна.

Хүний наймаанд өртөгсдийнхөө тоогоор Африк тив нэгдүгээрт, Ази-Номхон далайн бүс нутаг хоёрдугаарт бичигдэж байгаа бол Европ гуравдугаарт бичигдэж байна. Хүний наймааг олон улсын конвенцид хүний эрхийг зөрчиж байна гэж буруушаадаг ч дэлхийн хэмжээнд хууль эрх зүйн хамгаалалт харилцан адилгүй байдаг. Энэхүү практик нь дэлхий даяар олон сая хохирогчтой байдаг.

Хүн худалдаалах гэмт хэрэг нь дэлхийд мансууруулах бодисын наймаа болон галт зэвсгийн хууль бус худалдааны дараа буюу гуравдугаарт ордог байна.

## Хүний наймаанаас урьдчилан сэргийлэх аргууд 
# Мэдээ, мэдээлийг бодит эсэхийг сайтар нягтлан шалгах (Тухайн байгууллага бодитоор байдаг эсэхийг олон сувагаар шалгах)
# Олон нийтийн мэдээллийн сүлжээгээр өгсөн зараар хүнтэй аль болох уулзахгүй байх.
# Гэр бүлийн хүмүүс, найз нөхөдтэй зөвлөлдөх. 
# Гадаад хэлний мэдлэгтэй байх.
# Өөрийн иргэний үнэмлэх, гадаад паспортыг мэдээллийг бусдад өгөхгүй байх.   
# Урьдчилан гэрээ хэлцэл байгуулж баталгаажуулах. 
# Хүнээс далд уулзалт зохион байгулахгүй байх зэрэг юм.

Ангилал:Хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг
Ангилал:Зохион байгуулалттай гэмт хэрэг
Ангилал:Шилжилт хөдөлгөөн
Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн хүчирхийллийн эсрэг
Баатарсүхийн Чинзориг

**Баатарсүхийн Чинзориг**  (1991 оны 9-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Үндэсний шигшээ багийн болон "Алдар" спорт хорооны тамирчин, Олон улсын хэмжээний мастер, Монгол Улсын гавьяат тамирчин.  

## Намтар 
Тэрээр айлын ууган хүүхэд, нэг дүүтэй. Эцэг эх нь эрүүл мэндийн салбарын хүмүүс.   

Тэрээр 2005 онд 14 настайдаа “Алдар” спорт хороонд ирж гавьяат дасгалжуулагч А.Гантулга багшаар боксын спорт заалгасан.  

2007 онд Үндэсний шигшээ багт орсон. 65 кг жинд өрсөлддөг.  

2013 онд МУИС-ийн эдийн засгийн анги төгссөн.  

2023 оны 5-р сард Узбекистаны нийслэл Ташкент хотод болсон боксын насанд хүрэгчдийн ДАШТ-ээс мөнгөн медаль, “Жакарта-2018” Азийн наадмын мөнгө, "Ханжоу 2022" Азийн XIX наадмын аварга.  

## **Амжилт** 
* Монгол Улсын 8 удаагийн аварга
* Армийн дэлхийн аварга
* Азийн наадмын алт, мөнгө
* Азийн АШТ-ий алт, мөнгө, хүрэл медальт
* Боксын рингэнд 231 тулаан хийж, 206 ялалт байгуулсан

Ангилал:1991 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголын боксчин
Ангилал:Боксийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Хызр

**Махмуд Хызр хан** (эртний татар хэл:  خضر خان , Хызр хан) нь 1360-1361 онд Алтан Ордоны Улсын хаан сууринд суусан. Тэрээр Зүчи ханы тавдугаар хөвүүн Шибаны жич Манхутайгийн хөвүүн. 1359 онд Гулистан хотод өөрийгөө хаанд өргөмжлөснөөр Сарай хотод хаанчилж асан Кульпа хааныг Зүчийн хөвүүн Тангудын угсааны Науруз алж хаан болсноор  Алтан ордын улс хоёр хаантай болж, нэгнээ устгах тэмцэл эхлэв. 1360 оны зун Хызр хаан нийслэл рүү цэрэглэж, Науруз хааны талын ноёд жанждыг авилгадан өөртөө урвуулж, Науруз хааныг баривчлан гэр бүлээр нь цаазлав. Тус хядлагад Өзбег хааны хатан Тайдулла хатан өртөж цаазлуулжээ. 1360 оны 6 сард Сарай хотод дахин хаан сэнтийд суух ёслол үйлдэж, өөрийн нэрээр Сарай Бэрх, Гулистан, Хорезм, Азак хотод зоос цутгуулж, гүйлгээнд оруулав. Тэрээр нэг жилийн хугацаанд хаанчлахдаа Оросын вант улсуудыг захирах хяналтаа чангалахыг оролдож, Алтан ордын нутагт дээрэм хийсэн орос иргэдийг өгөхийг шаардаж гурван удаа элч илгээж байжээ. 1361 оны зун отгон хөвүүн Кутлуйн хамт өөрийн ахмад хөвүүн Төмөр Хожад алуулав. Яг энэ хуйвалдааны үеэр Суздалийн ван Дмитрий эрх мэдлээ баталгаажуулахаар Сарай Бэрх хотод ирээд хуйвалдааны золиос болчилгүй амьд үлдэжээ. Энэ үеэс хойш оросын вангууд өөрийн биеэр Сарай хотод очдог зуу гаруй жилийн түүхт уламжлал алдагдаж, төлөөний элч илгээх болсон. 

## Холбоотой хуудас
* Алтан ордны улсын хангууд
## Эшлэл
Ангилал:1361 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:Боржигин
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч
Төмөр Хожа

**Төмөр Хожа** (перс: تیمور خواجه, Timur Khaja) нь 1361 оны 8 сард Алтан ордын улсын хаан суусан хүн. Тэрээр Зүчи ханы хөвүүн Шибаны гуч Махмуд Хызр ханы ууган хөвүүн бөгөөд өөрийн аав, дүү хоёроо алж хаан сууринд заларсан нэгэн. Энэ явдлын дараа Алтан ордын ноёд эмирүүд түүнийг эсэргүүцсэний нэг нь тус улсын баруун талд эмир Мамай, Зүчийн удмын Абдулла гэгчийг, Гулистан хотод Хызр ханы дүү Мурид, Зүчийн хөвүүн Тугатөмөрийн хөвүүн Баяны удмын Ордумелиг нар тус бүрдээ өөрсдийгөө хаанд өргөмжлөн цэргээ удирдан Сарай Бэрх хот руу довтлов. Төмөр Хожа ханы харьяат цэргээ авч Ижил мөрний зүүн эрэг рүү гарч зугтав. Харин Ордумелиг ханы цэрэг Сарай хотыг эзлэн нэг сар гаруй хугацаанд хаанчлав. Мамай ноёны цэргүүд Сарай хотод ирж Ордумелигтэй тэмцэлдсэн байдаг. Төмөр Хожаг хэний тал дарсан нь яг таг баттай биш ч, Ордумелиг, Мамай хоёрын аль нэг барьж алсанд түүхчид санал зөрдөг. *"Оросын Никоновын он дарааллын бичигт  дурдснаар түүнийг 1 сар, 7 хоног төрийн эрхийг барьсан гэжээ."* Богино хугацаанд төр барихдаа Шудрага султан Төмөр Хожа хан гэсэн мөнгөн зоос цутгаж амжжээ. Түүний хөвүүн Азиз шейх 1365-1367 онд Алтан Ордын хаан суусан.

## Гэр бүл 
* Өндөр өвөө: Чингис хаан (1206-1227)
* Хулан өвөө: Зүчи хан (1222-1227)
* Элэн өвөө: Шибан ноён
* Хуланц өвөө: Хадаг 
* Элэнц өвөө: Төлэбуха
* Өвөө: Мангутай
* Аав: Хызр хаан (1359-1361)
* **Төмөр Хожа**
* Хөвүүн: Азиз шейх (1364-1367)

## Эшлэл 
Ангилал:1361 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:Боржигин
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч
Ордумелиг

**Ордумелиг** нь 1361 оны 9 сараас 10 сарын хооронд Алтан Ордын хаан суусан Зүчи ханы хөвүүн Тугатөмөрийн удмын язгууртан. 1361 оны зун Хызр хаан өөрийн хөвүүн Төмөр Хожад алуулсны дараа тэрээр өөрийн талын ноёдыг дэмжлэгтэй хаан болсноо зарласан. Нэрний утга нь түрэгээр **"Ордын хаан"** гэсэн утгатай. 1361 оны 9 сард Төмөр Хожаг ялж, Сарай Бэрх хотыг эзлэн нэг сар гаруй хугацаанд хаанчилсан. 1361 оны 10 сард Кильдибег хаанд ялагдаж алуулсан. 1 сар гаруй хаан суухдаа Сарай Бэрх, Азак хоёр хотод "Шудрага султан Ордумелиг хан" гэх зоос цутгуулжээ. Түүнийг хаанчлах үед Мохшигийн бег Тагай, Ижил мөрний Булгарын бег Болдтөмөр, Хажи-тарханы бег Хажжи Черкес зэрэг хүчирхэг ноёд тусгаар тогтнолоо зарлав.

Ангилал:1361 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч
Монгол Улсын Боловсролын байгууллага

**Монгол Улсын Боловсролын байгууллага**- Монгол Улсын газар нутагт төрийн болон хувийн өмчлөлийн хэлбэртэй сургуулийн өмнөх, ерөнхий боловсролын болон дээд боловсролын гэх мэт бүх шатны боловсролын үйл ажиллагаа эрхэлж буй байгууллагыг хэлнэ.  

Боловсролын байгууллага бол боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга зүйн, үнэлгээний, чанарын баталгаажуулалт-магадлан итгэмжлэлийн, боловсролын сургалтын байгууллага, насан туршийн суралцахуйн төвөөс бүрдэнэ гэж 2023 оны 7-р сарын 7-ны өдөр Монгол Улсын Их хурлаар шинэчлэн найруулж баталсан Боловсролын Ерөнхий хуулийн 3-р бүлэг болох Боловсролын байгууллага тэдгээрийн ангилал дотор 17.1 -р зүйлд заасан байдаг. Боловсролын эрдэм шинжилгээ, арга зүйн байгууллага нь боловсролын бодлогын суурь, хавсарга судалгаа, шинжилгээ, инновац, арга зүйн болон сургалт эрхлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ гэж дээрх хуулинд мөн заажээ. 

Боловсролын байгууллага нь сургуулийн өмнөх, ерөнхий боловсролын сургалтын хөтөлбөр, төлөвлөгөө, сургалтын арга зүй, үнэлгээ, сурах бичгийн тохирц, нийцлийг шалган турших түшиц цэцэрлэг, ерөнхий боловсролын сургуультай байж болдог юм. 

Боловсролын байгуулагын эрх зүйн байдлыг Монгол Улсын Үндсэн хууль, Боловсролын Ерөнхий хууль, Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын тухай хууль, Мэргэжлийн болон техникийн боловсрол, сургалтын тухай хууль, Дээд боловсролын тухай хууль, Багшийн хөгжлийг дэмжих тухай хууль, Зөвшөөрлийн тухай хууль зэрэг хуулиудтай нийцүүлэн гаргасан эрх зүйн бусад баримт бичгээс бүрддэг байна. 

## Өнөөгийн байдал 
Монгол Улсын хэмжээнд 2021-2022 оны хичээлийн жилд боловсролын 2,389 байгууллага сургалтын үйл ажиллагаа явуулсан бөгөөд эдгээрт нийт 99.4 мянган багш, ажилтан ажиллаж байна. Эдгээр багш, ажилтнуудын 31 мянга нь сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагад, 56.2 мянга нь ерөнхий боловсролын сургуульд, 12.2 мянга нь их, дээд сургууль, коллежид ажиллаж байна. 

Монгол Улсын Ерөнхий Боловсролын сургуулийн тоо 2024 онд 885 байв. Улаанбаатар хотын хамгийн олон (314) ЕБС-тай бол Говьсүмбэр аймгийнх хамгийн цөөн (5) ЕБС-тай байжээ.   

## Багш нарын баярын өдөр 
Монгол Улс Багш нарын баярыг БНМАУ-ын Ардын Их хурлын тэр­гүүлэгчдийн зарлигаар жил бүрийн 2-р сарын эхний ням гарагт тэмдэглэхээр шийдвэрлэж байсан юм.  Сүүлд жил бүрийн 10 дугаар сарын 5-ны өдрийг ЮНЕСКО-гоос Дэлхийн багш нарын өдөр болгож 1994 онд зарласантай холбогдуулж 2013 онд Монгол Улсын Засгийн газрын 412  дугаар тогтоолоор Монголын багш нарын өдрийг жилийн бүрийн 10 дугаар сарын 5-нд тэмдэглэж байхаар өөрчилсөн байна. Багш нарын баярын өдрийг дэлхийн 100 гаруй оронд тэмдэглэдэг уламжлал тогтоод байгаа ажээ.
Кильдибег

**Кильдибег хаан** бол 1361-1362 онд Алтан Ордны улсыг захирсан. Тэрээр Өзбег хааны хөвүүн Иринбегийн хөвүүн. Гэвч түүхэнд түүнийг Кильдибегийн дүр эсгэсэн хуурамч нэгэн гэж дүгнэдэг. Учир нь Бердибегийн үед Бат хааны удмын бүх эрчүүдийг хядсан гэх тул түүнийг Батын удмынхны нэрийг ашигласан нэгэн хэмээдэг. Кильдибег бол Азовын тэнгис хавиар нутаглаж байсан Баарин овгийн Яглыбай, Мохши ордын Тагай бег нарын утсан хүүхэлдэй нэгэн бөгөөд, зөвхөн тэдний эзэмшлээс бусад газрын ноёд түүний захиргааг хүлээн аваагүй. Сарай хотыг 1361 оны 10 сард эзлэн авсны дараа беклярбек Могулбуга, Сарайтөмөр, Хорезм улсын бег Нангудай тэргүүтэй олон ноёдыг цаазлан алсан. Үүнээс болж тус улсын ихэнх ноёд Гулистан хотод байсан Хызр ханы дүү Муридын талд орж, 1362 оны 9 сард Кильдибег ялагдаж алуулав. Кильдигбегийн засаглалын үед Сарай Бэрх, Азак, Мохши хотод таван удаа зоос цутгаж, мөнгөн гэрэгэ хийлгэж байжээ.  

 

Ангилал:1362 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч