open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мэдрэгч (Техник)

**Техникийн мэдрэгч** нь (*англ.* *sensor*) техникт байгаль орчин, биологийн болон техникийн системийн өөрчлөлтийг төрөл бүрийн мэдрэгчийн тусламжтайгаар хэмжилт болон шалгалтыг хийхэд хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл мэдрэгч нь тухайн процессийн төлөв байдлыг илрүүлэх боломжийг олгоно. Мэдрэгч нь хэмжсэн физикийн хэмжигдхүүнийг цахилгаан дохио (сигнал) болгон хөрвүүлэх бөгөөд энэ цахилгаан дохиог цааш нь боловсруулан мэдээлэл болгон  дамжуулна.

Хамгийн энгийн тохиолдлыг нэрлэвэл техникийн мэдрэгч нь уян налархай гажилтанд орсоноор цахилгаан цэнэг үүсэн, түүнийгээ цахилгаан дохио болгон өгдөг хувиргагч юм.  

## Ном, сурах бичиг
* M. Kretschmar and S. Welsby (2005), Capacitive and Inductive Displacement Sensors, in Sensor Technology Handbook, J. Wilson editor, Newnes: Burlington, MA.
* C. A. Grimes, E. C. Dickey, and M. V. Pishko (2006), Encyclopedia of Sensors (10-Volume Set), American Scientific Publishers. ISBN 1-58883-056-X
*M. Pohanka, O. Pavlis, and P. Skladal. Rapid Characterization of Monoclonal Antibodies using the Piezoelectric Immunosensor. *Sensors* 2007, **7**, 341-353
Нямжавын Батбаяр

**Нямжавын Батбаяр** нь Монголын улс төрч, Улсын Их Хурлын гишүүн юм.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1977 онд Нийслэлийн 10 жилийн 52 дугаар дунд сургууль
* 1983 онд ЗХУ-ын Москва хотын Эдийн засаг- статистикийн дээд сургууль Эдийн засагч- статистикч мэргэжлээр
* 1983 онд ЗХУ-ын Москва хотын Улсын Их Сургуулийн дэргэдэх Улс тєрийн дээд сургууль тус тус төгссөн.

## Эрдмийн зэрэг, цол 
* Эдийн засгийн ухааны магистр, гавъяат эдийн засагч.

## Ажилласан байдал 
* 1983 - 1992 онд Гадаадтай эдийн засгийн талаар харилцах улсын хорооны Комплекс импорт хангамжийн нэгдэлд мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга, орлогч дарга
* 1990 - 1992 онд  Ардын Их Хурлын депутат, орлогч дарга
* 1992 - 1999 онд "Монгол түлхүүр" ХХКомпаний захирал, "Фортуна" группийн ерөнхийлөгч
* 1999 - 2000 онд Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга
* 2000 - 2004 онд "Монгол түлхүүр" ХХКомпаний захирал
* 2004 - 2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2004 - 2006 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Барилга, хот байгуулалтын сайд
* 2008 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2012 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Эдийн засгийн хөгжлийн сайд
## Шагнал 
* 2004 онд Бүртгэл статистикийн тэргүүний ажилтан
* 2006 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
* 2012 онд Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч

## Гадны холбоосууд
Товч намтар

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Монголчууд
Гаваагийн Батхүү

**Гаваагийн Батхүү** (* 1960 оны 5 сарын 19-нд Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд; † 2019 оны 5 сарын 17-нд) нь Монголын улс төрч, Улсын Их Хурлын гишүүн, АПУ компанийн захирал байсан.
 
## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1978 онд Өвөрхангай аймгийн Арвайхээр хотын 10 жилийн дунд сургууль
* 1983 онд ЗХУ-ын Харьков хотын Инженер-эдийн засгийн дээд сургууль Инженер- эдийн засагч мэргэжлээр
* 1999 онд ШУТИС-ийн Бизнесийн удирдлагын ухааны магистаар тус тус төгссөн

## Эрдмийн зэрэг, цол 
* Бизнесийн удирдлагын ухааны магистр

## Ажилласан байдал 
* 1983 онд Авто засварын заводын Их засварын цехэд засварчин, мастер
* 1983 - 1987 онд Авто засварын үйлдвэрийн нэгдэлд хэлтсийн дарга
* 1987 - 1991 онд Тээврийн яаманд БХЗГ-т ахлах мэргэжилтэн
* 1991 - 1996 онд “Шунхлай” ХХКомпанийн ерөнхий захирал
* 1996 - 1999 онд Дэд бүтцийн хөгжлийн яаманд Зам тээврийн газрын дарга
* 1999 - 2000 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Дэд бүтцийн хөгжлийн сайд
* 2000 - 2002 онд “Инфра структур” ХХКомпанийн захирал
* 2002 - 2004 онд “АПУ” ХКомпанийн гүйцэтгэх захирал
* 2004 - 2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2004 - 2006 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Зам тээвэр, аялал жуулчлалын сайд
* 2008 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2008 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын дэд дарга
* 2012 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

## Шагнал 
* 1999 онд ОХУ-ын “Найрамдал” одон
* 1999 онд Монгол Улсын Алдарт уяач цол
* 2000 онд Засгийн газрын хүндэт жуух
* 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
* 2006 онд Монгол Улсын Манлай уяач цол
* 2007 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* 2009 онд Ардчилсан хувьсгалын 20 жилийн ойн медаль

## Эшлэл 
Ангилал:Уяач
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын зам тээврийн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Хужиртын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Цэндийн Нямдорж

**Цэндийн Нямдорж** нь Увс аймгийн Малчин суманд 1956 оны 8 сарын 10 нд малчин ард Цэндийн гэр бүлд мэндэлжээ. 1981 онд ЗХУ-ын Ленинград /хуучнаар/ хотын  улсын их сургуулийн хуулийн анги төгссөн. 1981 онд Улсын ерөнхий прокурорын газарт цэргийн шүүхийн ажиллагаанд хяналт тавьдаг прокурорын албан тушаалд томилогдон цэргийн коллегийн хуралд сууж эхэлснээс хойш  30 гаруй жилийн хугацаанд  Хууль зүйн яамны тэргүүн дэд сайд (БНМАУ-ын үед) болон засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар мөн 10 гаруй жил ажиллаж, УИХ-ын даргын албан тушаал хашиж, Улсын их хурлын гишүүнээр 28 жил (7 удаа сонгогдсон) сонгогдон ажилласан. Хууль дотоод хэргийн сайдаар ажиллах хугацаандаа яам, агентлагийнхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд тодорхой үр дүнд хүргэснээс гадна Хууль зүйн үндэсний хүрээлэнг анх санаачлан, үйл ажиллагаа, матерриаллаг баазыг бэхжүүлсэн. 2009 онд "Гавьяат хуульч" цол хүртжээ.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1975 онд Увс аймгийн Улаангом хотын 10 жилийн 1 дүгээр дунд сургууль
* 1981 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Улсын Их Сургууль Хуульч мэргэжлээр тус тус төгссөн

## Ажилласан байдал 
* 1981-1988 онд Улсын ерөнхий прокурорын газарт хэлтсийн прокурор, хэлтэс, тасгийн дарга
* 1988-1990 онд Цэргийн ерөнхий прокурорын нэгдүгээр орлогч
* 1990-1992 онд Монгол Улсын Хууль зүйн тэргүүн дэд сайд
* 1990 онд БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлд мэргэжилтэн
* 1992-1996 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2000-2004 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
* 2000-2004 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2005-2007 онд Монгол Улсын Их Хурлын дарга
* 2008-2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
* 2008-2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2016-2020 ондМонгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2016-2017 онд Монгол улсын их хурлын дэд дарга
* 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд

## Шагнал 
* 2001 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* 2001 онд Ардын хувьсгалын 80 жилийн ойн медаль
* 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
* 2009 онд Монгол Улсын Гавьяат Хуульч

## Цахим холбоос 
*https://web.archive.org/web/20160309210356/http://nyamdorj.parliament.mn/about/brief-history/categories/1408/pages/848
*http://www.24tsag.mn/content/10093.shtml?sel=118

Ангилал:УИХ-ын дарга
Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Монголын Улсын прокурор
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч
Ангилал:Малчины хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Лувсангийн Эрдэнэчимэг

**Лувсангийн Эрдэнэчимэг** (1967 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол Улсын улс төрч, УИХ-ын гишүүн, бизнес эмэгтэй.

Лувсангийн 6 дахь охин нь болж мэндэлсэн. Нөхөр гурван хүүхдийн хамт амьдардаг.

## Бизнест
"Монос" группийг үүсгэн байгуулагч, амжилттай бизнес эрхлэгч.

## Улс төрд
2012 онд Ардчилсан Намаас нэр дэвшин Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдож, 2016 он хүртэл ажиллахдаа 

-УИХ-ын Агаарын бохирдлыг бууруулах дэд хорооны дарга, 

- УИХ дахь эмэгтэй гишүүдийн бүлгийн дарга, 

- УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны даргаар ажиллаж байв.

2016 оноос хойшхи: 

- Монгол Улсын ерөнхийлөгчийн орон тооны бус зөвлөх

- МоАХ-ны гүйцэтгэх захирал  

- Ардчилсан эмэгтэйчүүдийн холбооны зөвлөлдөх зөвлөлийн гишүүн 

- Ардчилсэн намын Үндэсний бодлогын хорооны гишүүн 

2012-2016 онд ажиллаж байхдаа санаачилсан хуулийн төслүүд

* Хүүхэд харах үйлчилгээний тухай хуулийг батлуулсан.
* Согтууруулах ундааны хяналтын тухай хууль
* Тамхины хяналтын тухай хуулийг батлуулсан.
* Хамтын тэтгэврийн тухай хуулийг батлуулсан.
* Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хуулийн ажлын хэсгийн гишүүнээр ажилласан.
* Хивэгний экспортыг зохицуулах тухай хуулийн төслийг батлуулсан.
* Үндэсний их баяр наадмын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн барьсан.
* Зарим газар нутгийг тусгай хамгаалалтанд авах тухай хуулийн төслийг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлж батлууллаа. /Тост тосон бумбын нурууг улсын тусгай хамгаалтанд авах тухай УИХ- ын тогтоол/
* Онцгой албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн барьсан.
* Таван толгойн тогтоолын төсөл өргөн барьсан.
* Шилэн дансны тухай хуулийг санаачлан өргөн барьсан.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил
* 1974 - 1984 онд Нийслэлийн 10 жилийн 10 дугаар дунд сургууль
* 1984 - 1990 онд БНБАУ-ын Софи хотын их сургууль Биологич мэргэжлээр
* 1998 - 2003 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн дээд сургууль Эрх зүйч мэргэжлээр тус тус төгссөн. 

## Эрдмийн зэрэг, цол 
* Биологийн ухааны магистр, Биологийн ухааны доктор

## Ажилласан байдал 
* 1990 - 1992 онд Мал аж ахуйн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан
* 1992 - 1994 онд "Монос" ХЭАА-н захирал
* 1994 - 2008 онд "Моносфарм трейд" ХХК-ий ерөнхий захирал
* 2008 - 2012 онд "Монос Групп" ХХК-ийн дэд ерөнхийлөгч
* 2012- 2016 Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2016 -2019 онд "Монос Фарм Трейд" ХХК ерөнхий захирал

## Шагнал 
* 2006 онд Эрүүл мэндийн тэргүүний ажилтан
* 2011 онд Алтангадас одон

## Эшлэл
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Нямтайширын Номтойбаяр

**Нямтайширын Номтойбаяр** нь Монголын улс төрч. АНУ-ын Индиана мужийн Валпарайсо Их Сургуулийг 2001 онд Улс төрийн шинжлэх ухаан мэргэжлээр бакалаврын зэрэгтэй, 2010 онд ХБНГУ-ын Берлин хотын Бизнесийн удирдлага, эдийн засгийн их сургуулийг Бизнесийн удирдлага, инженерингийн магистр зэрэгтэйгээр тус тус төгссөн. 2012, 2016, 2024 онуудад Монгол Улсын Их Хуралд 3 удаа сонгогдсон. Мөн 2012 онд Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын дэд сайд, 2016-2017 онд Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын сайдын албан тушаалыг тус тус хашсан.  

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1986-1996 онд Нийслэлийн Ерөнхий Боловсролын сургууль
* 1996-1997 онд АНУ-ын Индиана мужийн "Interlink" хэлний институт
* 1997-2001 онд АНУ-ын Индиана мужийн Валпарайсо Их Сургууль - Улс төрийн шинжлэх ухаан, Практик бизнесийн бакалавр
* 2001-2002 онд Үндэсний тагнуулын академийн Тагнуулын ажилтны сургалтын хөтөлбөр
* 2009-2010 онд HTW Berlin их сургуулийн Бизнесийн удирдлага, инженерингийн магистр
* 2022 онд Кембрижийн их сургуулийн Удирдлагын хөтөлбөр
* 2023 онд Оксфордын их сургуулийн Удирдлагын хөтөлбөр

## Ажилласан байдал
* 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2016-2017 онд Монгол Улсын Хөдөлмөр, Нийгмийн хамгааллын сайд
* 2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, "Үндэсний Эвсэл"-ийн тэргүүн

## Шагнал 
* Алтан гадас одон
* Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон
* Тагнуулын Ерөнхий газрын Аюулгүй байдлын төлөө - III медаль
* Спортын мастер

## Гадны холбоосууд
*

Ангилал:1978 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын хөдөлмөр ба нийгмийн хамгааллын сайд
Ангилал:Монголчууд
Гантөмөрийн Уянга

**Гантөмөрийн Уянга** нь Монголын улс төрч эмэгтэй.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1993 онд Нийслэлийн 10 жилийн 40 дүгээр дунд сургууль
* 1999 онд Дорно дахины дээд сургууль Сэтгүүлч мэргэжлээр
* 2009 онд Хүмүүнлэгийн ухааны их сургууль Орчуулагч мэргэжлээр тус тус төгссөн.
## Ажилласан байдал 
* 1998 - 2001 онд Ийгл телевизэд нэвтрүүлэгч, сурвалжлагч
* 2001 - 2004 онд Ардчилсан намын олон нийттэй харилцах хэлтэст
* 2004 - 2009 онд "Монгол таймс" сонины эрхлэгч
* 2009 - 2010 онд Улс төрийн сонины эрхлэгч
* 2010 - 2011 онд Монголын Үндэсний Ардчилсан Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга
* 2012 - 2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2017 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх

## Гадны холбоосууд
*https://web.archive.org/web/20130824233429/http://uyanga.parliament.mn/about/brief-history/categories/2007/pages/997

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Зэврэлт

thumb|right|Металлын зэвэнд идэгдсэн байдал
[thumb|right|Зэвэрсэн [шураг]]
**Зэврэлт**ийг техникийн талаас нь тодорхойлбол, ямарваа нэг бодис орчны нөлөөнөөс шалтгаалан идэвхижилд орон өөрчлөгдөх бөгөөд үүний үр дүнд тухайн эд анги эсвэл эд ангийн систем нь үндсэн үүрэгт сөргөөр нөлөөлөх явдал юм. Амьд бие махбодийн оролцоотой үүссэн зэврэлтийг биозэврэлт гэж нэрлэдэг.

Геологийн шинжлэx ухаанд усны нөлөөгөөр чулуу идэгдэн зэврэлтэнд орох үзэгдлийг задралт гэдэг. Иймэрхүү цаг агаараас шалтгаалах процесс нь барилга байгууламжид үзүүлэх нөлөөлөл их учир түүнийг тооцолгүй орхих аргагүй юм. Эмнэл зүйд зэврэлт нь эд эсийн ялзрал буюу задрал юм. Харин металлд бол химийн зэврэлт гэдэг. Металлын зэврэлтийн жишээ нь төмрийн зэвэнд идэгдэх процесс буюу төмрийн исэлдэлт юм.

## Зэврэлтийн төрөл
Техникт бодисоос шалтгаалсан зэврэлтээс гадна түүний үүссэн шалтгаанаас хамааруулан ялгаж болно. Үүнд жишээлбэл шүргэлтээс үүссэн зэврэлт, нүхлэн идэгдэх зэврэлт, хавтгайн зэврэлт, дотоод хүчдэлээс шалтгаалан үүссэн цууралтын зэврэлт, хэлбэлзлийн цууралтын зэврэлт, завсрын зэврэлт, интеркристалл зэврэлт, элдэгдэлтийн зэврэлт гэх мэтчилэн нэрлэж болно.

## Зэврэлтээс хамгаалах
Зэврэлтээс хамгаалах идэвхитэй болон идэвхигүй хамгаалах гэсэн хоёр төрлийн арга байдаг.  

Ангилал:Зэврэлт
Сайнхүүгийн Ганбаатар

**Сайнхүүгийн Ганбаатар** нь 1970 оны 7 сарын 30-нд төрсөн. Монголын улс төрч юм.
Тэрээр 2012-2016 онд Дархан-Уул аймагт бие даан нэр дэвшиж сонгогдон Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажилласан бол 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд МАХН-аас нэр дэвшин өрсөлджээ.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1988-1989 МУИС-ийг Германы инженерийн хэлний бэлтгэл төгссөн
* 1989-1991 онд Монгол улсын Политехникийн их сургуулийг Геологийн факультет төгссөн
* 1991-1994 он Кемерево хотын Уул уурхайн их сургуулийг Геофизикийн инженер техникийн ухааны магистрантур төгссөн
* 1994-1998 онд Хамерсмит вест лондон коллежийг HND бизнес санхүүгийн удирдлагын ангийг төгссөн
*2010 онд Хөдөлмөрийн дээд сургууль, Хөдөлмөрийн эдийн засагч, эдийн засгийн ухааны магистр төгссөн

## Ажилласан байдал, хугацаа 
* 1997-2000 он Хаан банкинд дадлагын менежер
* 2001-2002 он Тусгай активын газрын захирал
* 2002-2003 он СЭЗДС-д багш
* 2003-2004 он Удирдлагын академид багш
* 2005-2006 он УИХ дахь нийгэм эдийн засгийн зөвлөх
* 2005-2007 оны 4 дүгээр сар хүртэл Эрс-Шинэчлэл хөдөлгөөний тэргүүн
* 2006-2007 оны 4 сар хүртэл Үндэсний Соёмбо хөдөлгөөний удирдагч
* 2004 оноос Монголын лектор төвийн хүндэт ерөнхийлөгч
* 2007 оноос Монголын боловсрол, шинжлэх ухааны ҮЭ-үүдийн холбооны болон МҮЭ-ийн холбооны ерөнхийлөгч
* 2009 онд Монголын Хөнгөн атлетикийн холбооны дэд ерөнхийлөгч
* 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Аж үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хорооны дарга

## ОУ-ын сонгуульт ажил 
* 2007 онд Олон Улсын ҮЭ-ийн холбооны Гүйцэтгэх зөвлөлийн орлогч гишүүн
* Олон Улсын ҮЭ-ийн холбооны Ази Номхон далайн байгууллагын ерөнхий зөвлөлийн гишүүн

## Эрдмийн зэрэг, цол 
* Магистр, Техникийн ШУ-ны  доктор, профессор, Академич

## Гавьяа шагнал 
* Ард түмний гавьяат тэмцэгч
* Нийгмийн хамгааллын тэргүүний ажилтан
* 2009 оны шилдэг улс төрийн зүтгэлтэн, шилдэг эдийн засагч
* ҮЭ-ийн хүндэт тэмдэг
* Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооны хүндэт жуух бичигтэн

## С.Баярцогттой хийсэн телевизийн шууд мэтгэлцээн
## Гадны холбоосууд
*https://web.archive.org/web/20150821064949/http://ganbaatar.parliament.mn/about/brief-history/categories/1063/pages/742

Ангилал:1970 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч‎
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Ангилал:Монголчууд
Баатархүүгийн Пүрэвсайхан

**Баатархүүгийн Пүрэвсайхан** (1989) нь Ховд аймгийн Чандмань сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Аймаг, Цэргийн наадмын дэвжээнд 
2009 оны Ховд аймгийн баяр наадамд аймгийн заан Ч.Цогбаярт өвдөг шороодон үзүүрлэж " Аймгийн заан " цол хүртсэн.

2010 оны Бүх цэргийн баяр наадамд тав давж шөвгөрөн " Өрнөх " чимэг хүртсэн. 2010
оны Ховд аймгийн баяр наадамд аймгийн начин В.Туяазаяагаар долоо даван түрүүлж " Аймгийн арслан " цол хүртсэн.

2012 оны Бүх цэргийн баяр наадамд аймгийн заан Б.Ганзоригт өвдөг шороодон үзүүрлэж чимэг нэмсэн.

## Улсын наадмын дэвжээнд 
2012 оны АХ-ын 91 жилийн ойн баяр наадамд улсын гарьд Ж.Бат-Эрдэнээр дөрөв, улсын 
заан Д.Баасандоржоор тав давж " Монгол улсын начин " цол хүртсэн.

2013 оны АХ-ын 92 жилийн ойн баяр наадамд улсын харцага Т.Мөнгөнцоожоор дөрөв давж тавын даваанд 
улсын начин Б.Гончигдамбад өвдөг шороодсон.

2014 оны АХ-ын 93 жилийн ойн баяр наадамд улсын харцага Ө.Даваабаатараар дөрөв, улсын харцага Ц.Содномдоржоор тав, улсын арслан Д.Азжаргалаар зургаа давж " Монгол улсын харцага " цол хүртсэн

2016 оны АХ-ын 95 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Д.Тангадаар дөрөв, аймгийн арслан Б.Бат-Эрдэнээр тав, цэргийн арслан Б.Ганзоригоор зургаа, улсын харцага Ц.Содномдоржоор долоо давж 
" Монгол улсын заан " цол хүртсэн.

2020 оны АХ-ын 99 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Ц.Цогт-Эрдэнээр дөрөв, улсын начин Д.Амарсайханаар тав, аймгийн арслан Н.Мустафагаар зургаа, аймгийн арслан Б.Зоригтбаатараар долоо давж "Монгол улсын заан" цолоо баталж "Саруул сайжрах" чимэг нэмсэн.

2023 оны АХ-ын 102 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Б.Бат-Оршихоор дөрөв, аймгийн хурц арслан О.Наранбаатараар тав, цэргийн арслан Л.Отгонбаатараар зургаа давж "Үнэн зоригт" чимэг нэмсэн.

2024 оны АХ-ын 103 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Д.Эрдэнэтулгаар дөрөв, аймгийн хурц арслан М.Буяндэлгэрээр тав давж "Өсөх идэр" чимэг нэмсэн.

2025 оны АХ-ын 104 жилийн ойн баяр наадамд аймгийн арслан Ч.Алтангэрэлээр дөрөв, улсын начин Х.Цогтгэрэлээр тав, улсын начин Б.Түмэндэмбэрэлээр зургаа давж "Цогт гарамгай" чимэг нэмсэн.

## Үндэсний бөхийн амжилт 
## Эх сурвалж 
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Халтмаагийн Баттулга

-ын ерөнхийлөгч Владимир Путинтай 2017 оны 8-р сарын 28-нд уулзав.]]

**Халтмаагийн Баттулга** нь 1963 оны 3 сарын 3-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. Тэрбээр Монгол Улсын 5 дахь ерөнхийлөгч юм.

## Улс төр 
2004 оноос улс төрд орсон.

2017 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болсон

## Спортын Замнал 
Самбо бөхийн Дэлхийн аварга. 

Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд гурван удаа оролцож алт, мөнгө, хүрэл медаль хүртэж байсан. Мөн дэлхийн цомын тэмцээнээс алт, мөнгө, хүрэл медаль хүртэж байсан. 

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1978 онд Нийслэлийн 10 жилийн 34 дүгээр дунд сургуулийг Дунд боловсрол эзэмшин төгссөн.
* 1982 онд Дүрслэх урлагийн дунд сургууль Зураач мэргэжлээр тус тус төгссөн.

## Ажилласан байдал
* 1979 - 1990 онд Самбо бөхийн улсын шигшээ багт тамирчин
* 1982 - 1990 онд Дүрслэх урлагийн байгууллагад зураач
* 1990 - 2004 онд "Женко" ХХКомпанийн Ерөнхий захирал
* 1997 - 2004 онд "Баянгол зочид буудал" ХКомпанийн гүйцэтгэх захирал
* 1999 - 2004 онд "Мах Импекс" ХКомпанийн гүйцэтгэх захирал
* 2004 - 2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2008 - 2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайд
* 2008 - 2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2012 - 2016 Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2012 - 2014 Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн сайд
* 2006 - оноос Жудо Бөхийн Холбооны Ерөнхийлөгч
* 2017 - 2021 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч
* 2024 - Улсын Их Хурлын гишүүн

## Шагнал 
* 1995 онд Монгол Улсын гавьяат тамирчин
* 2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
* 2021 онд ОХУ-ын Дүрслэг Урлагийн Академийн «Хүндэт академич»

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* https://web.archive.org/web/20160309210053/http://battulga.parliament.mn/about/brief-history/categories/767/pages/578
* 
* 

Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхийлөгч
Ангилал:Монголын зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайд
Ангилал:Монголын үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Самбын дэлхийн аварга
Ангилал:Оросын их сургуулийн хүндэт профессор
Ангилал:Монголын жүдогийн тэргүүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Батсүхийн Наранхүү

**Батсүхийн Наранхүү** нь Монголын улс төрч, Улсын Их Хурлын гишүүн юм.

## Ажилласан байдал 
* 1999-2012 онд "Мон-Уран" ХХК-ийн ерөнхий захирал
* 2005-2012 онд "Инвэкс" ХХК-ий ерөнхий захирал
* 2008-2012 онд "Дүнжингарав" ХХК-ий ерөнхий захирал
* 2012 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн

## Гадны холбоосууд
*https://web.archive.org/web/20160309210730/http://narankhuu.parliament.mn/about/brief-history/categories/1340/pages/822

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Мөнхчулууны Зоригт

**Мөнхчулууны Зоригт** нь Монголын улс төрч, Улсын Их Хурлын гишүүн байсан хүн юм.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил 
* 1972-1982 10 жилийн 41 дугаар дунд сургууль
* 1982-1990 БНСЧСУ-ын Прага хотын Техникийн Их Сургууль, Шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль Инженер, эдийн засагч мэргэжлээр

## Ажилласан байдал 
* 1990-1992 онд "Монголын Оюутны Холбоо"-ны ерөнхийлөгч
* 1992-2004 онд "Бодь Интернэшнл" ХХК-ий гүйцэтгэх захирал
* 2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2009-2012 онд "Бодь" группын ерөнхийлөгч
* 2009-оноос "Зүүн хойд Ази" нийгэмлэгийн тэргүүлэгч гишүүн
* 2012-оноос МоАХ-ны дэд тэргүүн
* 2012-оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
## Шагнал 
* 2010 онд Алтангадас одон
* 2012 онд Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон

## Гадны холбоосууд
*https://web.archive.org/web/20150908001146/http://zorigt.parliament.mn/about/brief-history/categories/1289/pages/807
*

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Даваажавын Ганхуяг

**Даваажавын Ганхуяг** нь Монголын улс төрч, бизнесмэн юм.

## Боловсрол 
** 1999               Тайваны их сургуулийн Гадаад худалдааны курс 
** 1998               Тайландын олон улсын аялал жуулчлалын менежментийн институт
** 1995-1996       АНУ-ын Колорадо мужийн эдийн засгийн институт
** 1991-1992       Швейцарын аж үйлдвэрийн технологи, менежментийн курс
** 1990               Удирдлагын хөгжлийн институт 
** 1985-1989       Японы Киото хотын техникийн дээд сургууль-Хими технологийн инженер
** 1984-1985       Токио хотын Гадаад хэлний дээд сургууль харьяа Япон хэлний сургууль
** 1982-1984       Улсын багшийн дээд сургуулийн Физикийн факультет
** 1973-1982       Архангай аймгийн Тариат сумын 10 жилийн дунд сургууль
** 1971-1973       Архангай аймгийн Цахир, Хангай сумын 8 жилийн дунд сургууль тус тус төгссөн
## Ажилласан байдал 
** 2016-Одоо    Бридж корпорацын ерөнхийлөгч 
** 2015-Одоо    “Монголоо шинэчилье клуб”-ийн тэргүүн
** 2014-2016     УИХ дахь Монгол-Японы парлементын бүлгийн дарга
** 2012 -2014    Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Уул уурхайн сайд
** 2010-Одоо    Ардчилсан хүчний холбооны дэд ерөнхийлөгч
** 2010-Одоо    “Алсын хараа бодлогын төв”-ийн (тинк танк) ерөнхийлөгч 
** 2007-2008     УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга 
** 2004-2016     Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн. Эдийн засаг, Төсвийн байнгын хорооны гишүүн
** 2004-Одоо    Японд сургууль төгсөгчдийн “Жугамо” нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч
** 2004-Одоо    “Баянзүрх Нийгмийн хөгжлийн сан”-ийн тэргүүн
** 2004-2010     УИХ дахь Монгол-Японы парлементын бүлгийн дарга
** 2000-Одоо    Монголын хими, химийн инженер, технологичдын холбооны ерөнхийлөгч 
** 2000-Одоо    Ардчилсан намын үндэсний зөвлөлдөх хорооны гишүүн
** 2000-Одоо    Ардчилсан намын гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүн
** 1993-2004     Бридж группийн ерөнхийлөгч
** 1991-1993     Бридж ХХК-ийн дэд захирал 
** 1989-1991     Говь хувьцаат компанид технологи инженер, ээрэх будах үйлдвэрийн дарга
## Шагнал 
* 2014 онд Монголын нефть хийн үндэсний асиоцаци “2014 оны удирдагч” өргөмжлөл
* 2013 онд Киото хотын технологийн дээд сургуулийн Хүндэт доктор
* 2011 онд МҮХАТ-ээс “Сайн засаглалыг хэрэгжүүлэгч-Төрийн Түшээ”
* 2011 онд "Японы гадаад хэргийн сайдын хүндэтөргөмжлөл"
* 2011&2015 онд Ардчилсан Хүчний Холбооноос “Оны шилдэг эдийн засагч”
* 2008 онд "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон"
* 2006 онд МҮХАҮТ-ын "Хийморь" одон
* 2006 онд Үндэсний үйлдвэрлэгдийн холбоо,Эрдэм дэлгэрүүлэх нийгэмлэгийн"Оны шилдэг эдийн засагч өргөмжлөл”, "Алтан тул" цом
* 2005 онд УИХ-ын "Хичээнгүй түшээ" өргөмжлөл
* 2003 онд "Алтан гадас" одон
* 2002 онд Монгол Улсын "Шилдгийн шилдэг бизнесмен" өргөмжлөл
* 2002 онд Ази Номхон далайн орнуудын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимын "Алтан цом"
* 2000 онд МҮОХ-ны "Алтан-Очир" одон
* 1999 онд "Ардчиллын Од" одон
* 1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын батламж
* 1999 онд Монголын жүдо бөхийн холбооны "Шилдэг зүтгэлтэн"
* 1998 онд Сүхбаатар дүүргийн "Хөдөлмөрийн аварга"
* 1997,1999 онд Монгол улсын "Шилдэг бизнесмен"
* 1990 онд Говь комбинатын "Тэргүүний инженер"

Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч‎
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:2012 онд УИХ-д сонгогдсон гишүүд
Алехандро Родригес

**Алехандро Родригес де Мигел** (; 1991 оны долдугаар сарын 30, Барселона) — Испанийн хөлбөмбөгчин, «Чезена» багийн довтлогч.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Чезена багийн тоглогч
Ангилал:Павиа багийн тоглогч
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:1991 онд төрсөн
Желько Бркич

**Желько Бркич** (; 1986 оны долдугаар сарын 9, Нови-Сад) — Сербийн хөлбөмбөгчин, Италийн «Удинезе» багаас «Кальярид» зээлэгдсэн хаалгач.

«Удинезед» ирээд жил болсон Бркич Самир Хандановичийг «Интер Милан» руу явахад гарааны тоглогчоор тавигдан боломжийн тоглолтоо харуулсан ч удалгүй бэртэж, бүтэн улирал өнжсөн билээ.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
* Профиль на Srbijafudbal.net 
* Профиль на Reprezentacija.rs  
* Статистика на utakmica.rs 
* 

Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач
Ангилал:Войводина багийн тоглогч
Ангилал:Пролетер Нови-Сад багийн тоглогч
Ангилал:Удинезе багийн тоглогч
Ангилал:Сиена багийн тоглогч
Ангилал:Кальяри багийн тоглогч
Ангилал:Сербичүүд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Сайбер-андромеда

Сайбер-Андромеда (Cyber-Andromeda) компани нь 2007 онд байгуулагдсан бөгөөд Програм хангамжийн чиглэлээр одоог хүртэл үйл ажиллагаа явуулсаар байна. 

## Үндсэн үйл ажиллагаа 
* Програм хангамж
* Вэбсайт & дизайн
* Мэдээлэл технологийн зөвлөгөө

## Түүх 
2005 онд анх интернэт кафены програм (NetCompile) зохиож, түүний дараа AFFA машин угаалгын газрын програм зохиож ажлын гараагаа эхэлсэн юм. Компаний нэр нь Андромеда Глактикийнhttps://en.wikipedia.org/wiki/Andromeda_Galaxy нэрээр нэрлэгдсэн бөгөөд лого нь глактикийг тойрон эргэж буй олон одны нэгдэл юм. 

2007 онд албан ёсоор аж ахуй нэгж болон улсад бүртгүүлж үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. 

## Бүтээгдэхүүн 
* RCH (Registration of Cultural Heritage) Соёлын Өвийн Бүртгэл мэдээллийн систем
* RICH (Registration of immovable Cultural Heritage) Үл Хөдлөх Соёлын Өвийн Бүртгэл мэдээллийн систем
* Smart Qrcode Generator

## Гадны сайт 
* Албан ёсны сайт

* Smart QrCode Generator
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
__INDEX__
Түрүү Янь

**Түрүү Янь** — 337-370 онд Бохайн тэнгис дагуу оршсон өвөг монгол **сяньби улс** байв.

## Түүх 
Хятад оронд тогтсон умардын арван зургаан улсын (304-439) нэг нь Түрүү Янь байсан бөгөөд 337 онд мужун овгийн Хуан үүсгэн байгуулжээ. Лууха голд нутаглаж байв. 342 онд Түрүү Яний мужун сяньби нар Когурёгийн нийслэлийг довтлон Кугүгвонь ванг дутаалгаж, 50000 гаруй хүн олзлон боолчилсон ба 346 онд Пүёг ихээр даржээ. 

Хуаныг ахмад хүү Жүнь залгасан бол хоёрдугаар хүү мужун Тугухунь баруунш одож Тугухунь улсыг байгуулжээ.

352 онд мужун Жүнь Хатан голыг гатлан Жан Вэйг довтлон мөхөөснийг Хожуу Жао залгасан. Өнөөгийн Бээжин буюу Жичөнд (Жи балгас) төвлөж байгаад 360 онд хаан ширээгээ мужун Вэйд үлдээжээ. 365 онд Хуай мөрнийг гатлан Лоянг эзэлсэн ч 370 онд ихээр ялагдан Түрүү Янь улс мөхжээ.

## Удирдагч 
## Эх сурвалж
Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Хожуу Янь

**Хожуу Янь** — 384-409 онд Бохайн тэнгис дагуу оршсон өвөг монгол **сяньби улс** байв.

Хятад оронд тогтсон умардын арван зургаан улсын нэг юм. Сяньбийн мужун овогтон хаанчилж байсан.

407-409 онд хаанчилсан Мужун Юнийг Хожуу Янийн сүүлчийн ван бөгөөд Умард Янийн эхний ван гэдэг. 

## Удирдагч 
## Эх сурвалж
Ангилал:Арван зургаан улс
Ангилал:Хятадын династи
Бат бөхийн онол

**Бат бөхийн онолын** үндсэн зорилго нь машины эд хэсэг эсвэл барилга байгууламжийн ачаалал даах чадварыг тогтоох буюу өөрөөр хэлбэл ямар ачаалалд тухайн материал бат бөх байдлаа алдахыг найдвартайгаар тогтоон тодорхойлох юм. Бат бөх байдлаа алдана гэдэг нь эд хэсэг эсвэл байгууламжийн хугаралт эсвэл их хэмжээгээр хэлбэржилтэнд орон өөрийн үндсэн үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй болохыг хэлнэ.

## Удиртгал
Бат бөх байдлаа алдахыг дараах байдлаар ялгаж болно.
* Тогтоосон үүрэгт нөлөөлөл бий болох: жишээлбэл дуу чимээ, хэлбэлзэл, жижиг цооролт, байх ёсгүй хэлбэржилт үүсэх, ашигт үйлийн коэффициент буурах гэх мэт.
* хязгаарлагдмал хэрэглээ (үүргийн гүйцэтгэл хангалттай бус): жишээ нь: дээр нэрлэгдсэн үзэгдлүүд илүү ихсэх бөгөөд тогтоосон хүлцэлээс давж гарах, зэврэлт, элэгдлийн хэмжээний хязгаараас хэтрэх гэх мэт. Үүнээс шалтгаалан гарах үр дагаварт жишээлбэл ачаалах чадварын бууралт, ажиллагааны эргэлтийн тооны бууралт, хэвийн ажиллагааны үеийн даралтын уналт г.м.
* бүрэн эвдрэлд орох: хэтэрхий их пластикийн хэлбэржилтийн нөлөөгөөр эвдэрч гэмтэх  эсвэл хугарах, мөн түүнчлэн нугаралт болон овойлтын улмаас тогтворжилтын алдагдал бий болох гэх мэт эсвэл хэт халалт, нягтшилын өөрчлөлт, холбоосууд тайлагдах зэргээс хамааралтайгаар ажиллагааны бүрэн зогсолт гэх мэт.

Ангилал:Техникийн механик
Легал Полиси Хуулийн Фирм

**Өмгөөллийн "Легал Полиси" Хуулийн фирм** ("Легал Полиси" ХХН, Legal Policy LLP) нь Монгол улс, Улаанбаатар хотод байрлалтай хуулийн фирм юм. Анх МУИС-ийн Хууль Зүйн Сургуулийн багш, судлаач, арилжааны банкны хуулийн зөвлөх, өмгөөлөгчид нэгдсэнээр 2008 онд үүсгэн байгуулагдсан. Өнөөдөр үйл ажиллагааны арвин туршлагатай, үйлчлүүлэгчдийнхээ итгэлийг хүлээсэн, олон улсын нэр хүндтэй хуулийн фирмүүдтэй хамтын ажиллагаатай, бизнесийн өндөр соёлыг эрхэмлэдэг байгууллага болон төлөвшиж байна. Тус фирмийн бусдаас ялгарах онцлог нь мэргэжлийн өндөр ур чадвар, туршлагыг хуульчийн ёс зүйн стандарт, хэм хэмжээтэй уялдуулан ажилладагаараа онцлогтой.  

__TOC__
## Үйл ажиллагаа
Зөвлөгөө өгөх чиглэлээр: 
*төр, хувийн хэвшлийн түншлэл (PPP) 
*хувийн санхүүжилтийн санаачлага (PFI) бүхий хөрөнгө оруулалтын төслүүд
*уул уурхай
*эрчим хүч
*дэд бүтэц
*инновац – оюуны өмч
*өрсөлдөөн
*компанийн зохистой удирдлага
*үнэт цаас
Хэрэг маргаанд өмгөөлөх чиглэлээр иргэний, захиргааны болон эрүүгийн хэрэгт: 
*шүүх, арбитрийн байгууллагад төлөөлөх
*үйлчлүүлэгчийн хууль ёсны эрх, ашиг сонирхлыг хамгаалах
*эвлэрүүлэн зуучлах
*авлага барагдуулах

## Эшлэл 
# http://legal-policy.mn/

## Гадаад холбоос
*Албан ёсны сайт

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Механик хөдөлгөөн

Цаг хугацаа өнгөрөхөд аливаа бие болон түүний хэсгүүд өөр хоорондоо харьцангуйгаар, орон зайн дотор байрлалаа өөрчлөхийг **механик хөдөлгөөн** гэнэ.

Мөн биес мөнхийн хөдөлгөөнд оршдог. Биесүүд давших, эргэх, хэлбэлзэх хөдөлгөөнүүдийг хийдэг. Биеийн хөдлөх үед үүссэн мөрийг **траектори** гэнэ.

Физикт биеийн байрлалыг тодорхойлохын тулд өөр биетэй харьцуулж үздэг. Тэр биеийг **тооллын бие** гэнэ. Биеийн байрлал хугацаанаас хамаарч тооллын биетэй харьцангуйгаар өөрчлөгдөхийг **механик хөдөлгөөн**
гэнэ. Механик хөдөлгөөн харьцангуй шинжтэй. Хүн амьтны хөдөлгөөн,машин 
техникийн хөдөлгөөн, дэлхий нарыг тойрох хөдөлгөөн зэрэг нь механик 
хөдөлгөөн юм.

Биеийн хөдөлгөөний түргэн удааныг илэрхийлэх физик хэмжигдэхүүнийг **хурд** гэнэ. Биеийн
туулсан замыг харгалзах хугацаанд нь харьцуулж олно. Хурдыг V үсгээр 
тэмдэглэнэ. Нэгж нь м/с,км/ц байна. Ижил хугацаанд тэнцүү зам туулах 
хөдөлгөөнийг **жигд хөдөлгөөн** гэнэ. Жигд хөдөлгөөний хурд тогтмол байна. Ижил хугацаанд өөр өөр зам туулж байвал **хувьсах хөдөлгөөн** гэнэ. Ийм хөдөлгөөний хурд байнга өөрчлөгдөж байдаг. Хурдсах ба удаашрах хөдөлгөөн нь хувьсах хөдөлгөөний тохиолдол юм.

Ангилал:Кинематик
Стивен Кинг

thumb|220px|Кинг 2007 онд
**Стивен Эдвин Кинг** (, 1947 оны 9-р сарын 21-нд АНУ-ын Портленд хотод төрсөн) орчин цагийн АНУ-ын алдарт зохиолч. Түүний номууд 350 саяас илүү хувь зарагдсан бөгөөд ихэнх зохиолд нь тулгуурлан кино, богино хэмжээний цувралууд, телевизийн шоу нэвтрүүлэг, мөн цуврал номууд бүтээсэн байдаг. Стивен Кинг нийт 54 ном гаргасан ба Ричард Бахман гэдэг нэрийн дор 6 баримтат ном болон 200 гаруй жижиг хэмжээний зохиол бичсэн.

Стивен Эдвин Кинг аймшгийн, ер бусын, хэрцгий, шинжлэх ухааны зохиол бичдэг зохиолч юм. Кинг нь нийт 58 зохиолыг хэвлүүлсэн бөгөөд 7 зохиол, 6 номыг Ричард Бахмен нэрийн доор бичжээ. Тэрбээр 200 гаруй богино түүхийг бичсэн ба тэдгээрийн дийлэнх нь номын цуглуулгаар нийтлэгдсэн байна.

Түүний зохиолуудаас сэдэвлэсэн "Green Mile", "Shining", "Shawshank Redemption", "IT:Chapter One", "Creepshow", "Dark Tower", "Pet Sematary", "Thinner", "Sleepwalkers", "Salem's Lot" гэх мэт олон кино бий.

Түүний бичиж байсан номнуудаас:
* Carrie
* Salem's Lot
* Christine
* Cujo
* The Dark Half
* The Dark Tower: The Gunslinger
* The Dark Tower II: The Drawing of the Three
* The Dark Tower III: The Waste Lands
* The Dead Zone
* Different Seasons
* IT 
* Firestarter
* Dolores Claiborne
* The Eyes of the Dragon
* Four Past Midnight
* Gerald's Game
* Pet Sematary
* Needful Things
* Skeleton Crew
* Night Shift
* The Stand
* Thinner
* Tommyknockers
* The Outsider
* The Institute
* Different Seasons
* The Shining
* Doctor Sleep
* Sleeping Beauty
* Misery

## Цахим холбоос 
* 
* link=https://en.wikiquote.org/wiki/Stephen_King|24x24px Wikiquote (en) — **Стивен Кинг**


Ангилал:АНУ-ын зохиолч
Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:Хэвлэлийн тоймч
Ангилал:Уран Зөгнөлийн Ертөнц шагналтан
Ангилал:Хюго шагналтан
Ангилал:Локус шагналтан
Ангилал:Брэм Стокерын шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1947 онд төрсөн
Эргүнэ мөрөн

**Эргүнэ мөрөн** (буриад: Үргэн, оросоор: Аргунь) нь Амар мөрөнд цутгадаг гол юм. Өргөн гэсэн утгатай. Эргүнэ мөрөн Хянганаас эх авч урсаж байгаа хэсэг нь Хайлаар мөрөн нэртэй бөгөөд хойшоо эргээд Амард цутгаж байгаа хэсгийг нь Эргүнэ гэж нэрлэдэг. 

## Монголын түүхтэй холбогдох нь
740-өөд оны үед түрэг, уйгарын хооронд болсон ширүүн байлдаан тулалдаанд монгол аймгууд уйгарын талд орж дайтаад хиар цохиулжээ. Үүнээс амьд үлдсэн монгол аймгийн Хиян, Никүт гэгч хоёр хүн Түрtгийн хаант улсын эзэмшлийн гадна орших үржил шимтэй Эргүнэ голын эрэгт ирж нутагшсан тухай домог байдаг. Х.Пэрлээ эрдэм шинжилгээ­ний ажлынхаа гол чиглэлийг Мон­голын ард түмний түүхийн чухал зан­гилаа асуудал язгуурын монголчуудын тархалт, нутагшилт, хоорондын хамаарал, нийгмийн хөгжлийн явц, соёлын байдлыг тодруулахад хан­дуулсаар иржээ. Тэрбээр «Онон Хэр­лэнгийн монголчууд» (1959), «Монголын феодалын улс бай­гуу­лагдахын өмнөх Монгол улс, хан­лигууд» (1966), «Гурван мөрний Монголчуудын аман түүхийн мөрийг мөшгөсөн нь» (1969) зэрэг зохиолдоо, язгуурын Монгол аймгууд м.э.ө үед Эргүнэ мөрний саваар нутаглаж овог аймгууд, эртний судлалын эд өлөг, угсаатны зүйн хэрэглэгдэхүүн, бичигдэл түүхийн мэдээтэй харгалдуулан шинжилж, Монголчууд нэгэн үе Эргүнэ мөрөн, Их Хянганы умард хэсэгт нутаглаж байжээ гэсэн санааг дэвшүүлсэн юм. Энэ санаагаа цаашид гүнзгий­рүүлэн, эрт цагт Хэнтийн нурууны зүүн хойд хэсэг, Эргүнэ мөрний умард биеэр нутаглаж байсан Шивэй нарын олон аймгийн доторхи Мэнгү (Монгол) нараас Монгол хэмээх нэр үүссэн хэмээх санаа дэвшүүлж, язгуурын Монголчуудыг «Онон Хэрлэнгийн Монголчууд» буюу «Гурван голын Монголчууд» хэмээн анх томъёолжээ. Язгуурын Монгол аймгуудын холбоо Х зууны үеэс шинэ аймаг болон задарч салбарлан, тэдгээр нь яваандаа нэгдсэнэр төр улсын төрх хэлбэрийг олсон хэмээн үзжээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Өвөр Монголын гол мөрөн
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн
Ангилал:Амар мөрний голын систем
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Хөнань шянь

**Хөнань** (өөрөөр ***Хэнань*** гэнэ, «голын өмнөд» гэсэн утгатай, ) — Хятад улсын Хөхнуур мужийн Хуаннань тойргийн харьяа монгол үндэстэн өөртөө засах **шянь** (хошуу). 6250 км² нутаг дэвсгэртэй, 30 мянган хүнтэй. 

## Ард түмэн 
Эндэх монголчууд монгол хэлээ гээж төвөдөөр хэлэлцдэг болсон. 

## Түүх 
1954 онд Хөнань тойрог үүсэн байгуулагдсан бол зэрэг буурч шянь болсон.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Хөхнуурын суурин
Ангилал:Хятадын өөртөө засах хошуу
Хүчний машин

**Хүчний машин** гэдэг нь дулааны болон цахилгаан энергийг механик энерги, механик ажил болгон хувиргадаг машин юм. Хүчний машиныг ихэвчлэн ажлын багаж хэрэгсэл, багаж төхөөрөмж эсвэл тээврийн хэрэгсэлд хөтлөгчөөр хэрэглэдэг. Ихэнх хүчний машиныг мотор буюу хөдөлгүүр гэж бас нэрлэдэг. Хүчний машиныг хооронд нь энергийн эх үүсвэрээр нь ялгана. Жишээ нь: дулааны хүчний машин, дотоод шаталтын хөдөлгүүр, усны хүчний машин, усан турбин, салхины хүчний машин, салхин тээрэм, цахилгаан машин, цахилгаан хөдөлгүүр гэх мэт.

Ангилал:Хөдөлгүүр
Дамжуулагч

[thumb|right|[Мерседес-Бенц 4matic хурдны хайрцаг]]
**Дамжуулагч** нь машины эд хэсэг бөгөөд хөдөлгөөний хэмжээг түүний тусламжтайгаар өөрчилнө. 
Энэ хөдөлгөөний өөрчлөлтөнд хүч болон эргэлтийн момент чухал үүрэгтэй. Өөрчлөгдөж байгаа хөдөлгөөн нь ихэнхдээ эргэх хөдөлгөөн байна.

Автомашины механик хурдны хайрцаг болон цагны араат механизм нь ихэвчлэн шүдэт дугуйн дамжуулга байх ба энэ нь  дамжуулагчийн зөвхөн нэг л төрөл нь юм.

## Дамжуулагчийн төрөл
Хатуу эд ангиас (хатуу биет) бүрдэх дамжуулагчийг *механик дамжуулагч* гэж нэрлэнэ. Шингэний оролцоотой дамжуулагчийг *урсгалын дамжуулагч* эсвэл *гидравлик дамжуулагч* хэмээн нэрлэнэ. Мөн цахилгаан генератор болон цахилгаан моторын удирдлагад дамжуулагчийн үүрэг хэрэгтэй байх бөгөөд түүнийг цахилгаан төхөөрөмжийн дамжуулагч гэнэ.
* Тахир дамжуулагч
* Тахир замт дамжуулагч
* Дугуйт дамжуулагч (араат дугуйн дамжуулагч болон үрэлтэт дугуй дамжуулагч)
* Эргэх дамжуулагч (туузан дамжуулагч)
* Шурган дамжуулагч
* Түгжих дамжуулагч

## Тодорхойлолт
*Дамжуулагч нь эргэлтийн момент, эргэлтийн тоо, хүч болон эргэх чиглэлийг дамжуулах болон хувиргах үүрэгтэй.* 

Мөн өөрөөр тодорхойлбол: *Дамжуулагч нь хөдөлгөөн, энерги болон хүчийг дамжуулах болон хувиргах (эргэлтийн харьцаа) үүргийг гүйцэтгэнэ.*

Дамжуулагч нь ихэнхдээ механик төхөөрөмж байх ба шингэний зарим нэг тохиолдолд хийн болон цахилгаан соронзан зарчим дээр суурилсан ч байдаг. Бүрэлдхүүн хэсэгт хамгийн багадаа гурван гишүүн байх ба үүний хоёр нь оролт болон гаргах гишүүн болон эдгээрийг агуулах автомашины аралаас бүрдэнэ. 

Дамжуулагч нь эргэх хөдөлгөөнийг өөрчлөхдөө:
# ихэнх тохиолдолд дамжуулагчийн үндсэн үүрэг нь орж ирсэн эргэлтийн тоог тохируулан гаргах жишээ нь: автомашины хөдөлгүүрээс ирэх эргэлтийн тоо болон сахлын машины хөдөлгүүрийн эргэлтийн тоо нь 6000/мин байсныг 1000/мин болгон дамжуулагчаас гарна. Гэхдээ автомашинд илүү олон гаралтын араа байдаг. 
# Хөтлөх, хөтлөгдөгч хоорондох эргэлтийн тооны харьцааг шилжүүлэн өөрчлөх. 
# Шилжүүлгийн харьцаа тогтмол эсвэл зөвхөн шатлан өөрчлөх боломж: Механик хурдны хайрцагт ирж буй хөдөлгүүрийн тогтмол эргэлтэнд олон араатай байх
# Шилжүүлгийн харьцаа тогтмол шатлалгүй өөрчлөгдөх


Ангилал:Дамжуулгын онол
50 саяын уналт

**50 саяын уналт** нь Монгол улсын телевизийн нэвтрүүлэг юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Телевизийн тоглоом
Ангилал:Монголын телевизийн нэвтрүүлэг
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Карл-Энтони Таунс

**Карл-Энтони Таунс** (; 1995 оны арваннэгдүгээр сарын 15, Нью-Жерси, Пискатавей) — Доминикан гаралтай Америкийн сагсан бөмбөгчин.

## Замнал
Таунс 2013 оны нэгдүгээр сарын 6-нд 16 оноо, 17 самбар, 11 хаалт, 11 дамжуулалтаар мөн 2014 оны нэгдүгээр сарын 5-нд 20 оноо, 14 самбар, 12 хаалт, 10 дамжуулалтаар квадрупл-даблдаж байв. Ахлах сургуулийн анхны жилдээ буюу 2014/2015 онд 39 тоглолтонд 10,3 оноо, 6,7 самбар, 1,1 дамжуулалт дунджилсан Таунс 2015 оны дөрөвдүгээр сарын 9-нд Кентакки мужийн ахлах сургуулиас Уилли Коули-Штайн, Девин Букер, Трей Лайлз, Дакари Жонсон, Эндрю Харрисон болон Аарон Харрисон нарын хамт НБА-гийн драфтад багтан зургадугаар сарын 25-нд «Миннесота Тимбервулвзэд» тэргүүн сонголтоор элссэн.

«Миннесотагийн» 2015-16 оны улиралд 82 тоглолтонд гараалахдаа 18.3 оноо, 10.5 самбар дунджилан итгэл төгс Улирлын шилдэг шинэ тоглогчоор алдаршив.
## НБА-гийн үзүүлэлт
### Улирлын турш
|-
| align="left" | 
| align="left" | Миннесота
| 82 || 82 || 32.0 || .543 || .341 || .811 || 10.5 || 2.0 || .7 || 1.7 || 18.3
|-
| align="center" colspan="2" | Замнал
| 82 || 82 || 32.0 || .543 || .341 || .811 || 10.5 || 2.0 || .7 || 1.7 || 18.3

## Лавлах холбоос
## Гадны холбоос
*Намтар - Кентакки

Ангилал:Доминиканы шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:Доминиканчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Д'Анжело Расселл

'''Д'Анжело Расселл''' (; |хоёрдугаар сарын 23]], Кентакки, Луисвилл) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин.

«Лос-Анжелес Лейкерс» Охайогийн ахлах сургуульд 19.3 оноо, 5.0 дамжуулалт, 5.7 самбар, 1.6 таслалт, 3 онооны шидэлтийг 41.1 хувиар 33.9 минутанд дунджилан «Уэстийн нэрэмжит шагнал» гардсан Расселлийг 2015 оны зургадугаар сарын 25-нд НБА-гийн драфтаар сонгов.

## Лавлах холбоос
## Гадны холбоос
* Намтар - Охайо 

Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1996 онд төрсөн
Жалил Окафор

**Жалил Окафор** (; 1995 оны арванхоёрдугаар сарын 15, Арканзас, Форт-Смит) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин.

17.3 оноо, 8.5 самбар, 1.3 дамжуулалт, 1.4 хаалтыг 30.1 минутад дундажлан «Дьюк Блю Девилзийг» Үндэсний коллежийн АШТ-д түрүүлэхэд үлэмж тусалсан Окафорыг 2015 оны НБА-гийн драфтад өнгөлөх ёстой хэмээсэн ч «Филадельфия Севенти Сиксерс» №3 сонголтоороо 2015 оны зургадугаар сарын 25-нд элсүүлэв.

Өсвөрийн гурван насны ангилалд Дэлхийн аварга болсон.

## Лавлах холбоос
## Гадны холбоос
*Профайл - *ESPN HS*
*Намтар - Дьюк
*Профайл - *SLAM Magazine*
*Профайл - *Chicago Tribune*
*Намтар - USA Basketball bio
*Дүрс - *Sports Illustrated*

Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Ангилал:Филадельфия Севенти Сиксерс багийн тоглогч
Ангилал:1995 онд төрсөн
Хулан хойрго

**Хулан хойрго** - (), ()

Хулан хойрго буюу хойрог гэж нэрлэнэ. 30см хүртэл өндөр ургадаг саглагар сөөгөнцөр бөгөөд иш нь цуулагдан үржинэ. Иш мөчрийн гадаргуу холцорч зулгарсан цагаан саарал холтостой. Ноорсоор хучигдсан гуравласан буюу тавласан жижиг, хар ногоон навчистай. Цагаан ягаан өнгийн жижиг цэцгүүд навчны өврөөс гарна.

Хулан хойрго өнгөндөө элс бүхий хайрга чулуутай тал, дов толгод, сайрын эрэг зэргээр ургана. Ганг сайтар тэсвэрлэдэг боловч түүний ургалт хур тунадастай холбоотой бөгөөд бороо хургүй үед цөөн тооны навчсыг үүсгэх боловч цэцэглэхгүй өнжинө.

Хулан хойрго ургаж байх үедээ үнэмлэхүй хуурай бодистоо протеин 17,06%, уураг 10,18%, эслэг 26,39% байдаг нь шим тэжээлт чанараар төдий л муугүй.

## Ашигласан материал 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Хилийн харуул

**Улсын хилийн харуул** буюу **Хилийн цэрэг** — Улсын хил хамгаалах үүрэг бүхий хоёр ба түүнээс дээш тооны зэвсэгт цэргийн нэгжийг хэлнэ. Олон улсын эрх зүйгээр тогтоосон хил доторх тодорхой нутаг дэвсгэрийн хэсэг болон түүний ойр орчмын нутаг дэвсгэрт хяналт, шалгалт, хамгаалалт хийх, мөн аюулгүй байдлыг хангах ёстой. Үүргээ биелүүлэхдээ явган (цанаар), мориор, тэмээгээр, автомашинаар, усан онгоц, завь, нисдэг тэргээр болон бусад тээврийн хэрэгсэл ашигладаг байна. Хэлбэрийн хувьд хөдөлгөөнт, хөдөлгөөнт бус, холимог зэрэг байдаг байна.

Хилээр нэвтрэхдээ аюулаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор цагдаа, цэрэг, цэрэгжсэн зохион байгуулалтын нэгжүүд хүн эсвэл барааг шалгах эрхтэй. 

Хил хамгаалах байгууллагыг гаалийн хяналттай андуурч болохгүй. 

## Мөн үзэх 
* Эргийн харуул


Ангилал:Цагдаагийн байгууллага
Ангилал:Цэргийн төрөл
Германы Рейх

- дэлхийн 1-р дайн эзэнт гүрний уналт хүртэл]]

**Германы Эзэнт Гүрэн** нь герман үндэстний улсын нэр байсан бөгөөд тус улс 1871 оноос 1943 оны (1943-1945 оны хооронд их германы эзэнт гүрэн гэж нэрлэж байсан ч энэ нь албан ёсоор хэрэгжээгүй) хооронд германы улсыг нэрлэж байсан нэршил юм. Германы эзэнт гүрэн гэх нэрийг үе үе хэрэглэхдээ герман хэлний бүлэгт ордоггүй байсан Ариун Ромын Эзэнт Гүрнээс ялгах зорилготой байж. Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн нь улсад хэд хэдэн улс нэгдсэн байсан учраас Ариун Ромын эзэнт гүрний герман үндэстэн гэх нэмэлт тодотголтойгоор 15-16-р зуунаас хойш хэрэглэж иржээ. 1848 онын гуравдугаар сард гарсан хувьсгалын үеэр Германы Эзэнт Гүрэн үүсэн бий болсоноор германы холбооны улс үүсчээ.

## Мөн үзэх 
* Германы түүх
* Германы колоничлол
* Арваннэгдүгээр сарын гэрээ

## Ном 
* Себастиан Хаффнер: *Von Bismarck zu Hitler.* Droemer Knaur, München 2001, ISBN 3-426-77589-1.
* Михаэль Швайтцер: *Staatsrecht III. Staatsrecht, Völkerrecht, Europarecht*, 8. Aufl., Heidelberg 2004, § 5 A V. ISBN 3-8114-9024-9.
* Дийтер Блуменвитц: *Was ist Deutschland? Staats- und völkerrechtliche Grundsätze zur deutschen Frage und ihre Konsequenz für die deutsche Ostpolitik*, ISBN 3-88557-064-5.

## Цахим хуудас 
## Зүүлт тайлбар 

Эзэнт Герман
Эзэнт Герман
Ван Шиже

**Ван Шиже** (Ван Си Зы) — 1948 онд Дундад Иргэн Улсын Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан **улс төрч** байв.

Ангилал:Хятадын улс төрч
Хаант улс

**Хаант улс** - төрийн дээд албан тушаалыг хаан угсаа залгамжлан хэрэгжүүлдэг төрийн удирдлагын хэлбэр мөн. Түүний түгээмэл шинж:
: 1. Хааныг угсаа запгамжлан тодруулна. Олон улсын практикт хаан ширээ залгамжлах гурван гол тогтолцоо бий.
:: a. Зөвхөн эрэгтэй талаас хааны угсаа залгамжлах ёсыг салийн тогтолцоо гэнэ.
:: b. Хаан ширээ залгамжлахад хүйс үл ялгаварлах хэдий ч отгон хүү давуу эрх эдлэх тогтолцоог кастилийн тогтолцоо гэж нэрлэнэ.
:: c. Эрэгтэй талаас залгамжлах хүнгүй нөхцөлд эмэгтэй талаас хаан ширээ залгамжилдаг нь австрийн тогтолцоо юм.
: 2. Хааны бүрэн эрхийн хугацаа насан туршийнх байна.
: 3. Хаан улс төрийн хариуцлага үл хүлээнэ.
: 4. Хаан өөрийн үзэмжээр бүрэн эрхээ хэрэгжүүлнэ.

Хаант улсыг түүхэн хөгжлийн дагуу ангилахаас гадна хааны бүрэн эрхийг харгалзан хэмжээгүй-, хэмжээт эрхт гэж ангилна.

## Мөн үзэх 
* Вант улс
* Их гүнт улс
* Гүнт улс
* Ханлиг
* Дагуул улс = Вассал улс; Вазаль

## Цахим холбоос 
Ангилал:Хаант засаг
Хэмжээгүй эрхт хаант засаг

**Хэмжээгүй эрхт хаант засаг** - төрийн эрх мэдэл (хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх)
зөвхөн хааны бүрэн эрхэд төвлөрнө. Ард түмний хүсэл зориг, ашиг сонирхлыг
илэрхийлсэн төлөөлөгчдийн байгууллага хэрэг дээрээ үл оршино. Зарим улсад
зөвлөх хурал, парламент байх боловч тэр нь хэлбэрийн төдий байдаг

Ангилал:Хаант засаг
Парламентын засаглалын систем

Парламентын бүгд найрамдах улс. Энэ нь төрийн болон гүйцэтгэх эpx мэдлийн
тэргүүний бүрэн эрхийг өөр өөр субъектэд хадгалсан, засгийн газрыг парламентаас
байгуулж, хариуцлага хүлээлгэдэг төрийн удирдлагын ардчилсан хэлбэр юм

Ангилал:Засаглал
Ангилал:Ардчилал
Ангилал:Бүгд Найрамдах Улсын хэлбэр
Холимог засаглалын систем

Холимог бүгд найрамдах улс. Төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүний
бүрэн эрхийг өөр өөр субъект (ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд) хадгалж, засгийн газрыг
ерөнхийлөгч байгуулж, парламентын өмнө хариуцлага хүлээдэг төрийн удирдлагын
ардчилсан хэлбэр мөн.

Ангилал:Засаглал
Ангилал:Бүгд Найрамдах Улсын хэлбэр
Ангилал:Улсын ерөнхийлөгч
Төр ёс

**Төр ёс** - төрийг барих, засах ухаан, соёлын нийлбэр цогц мөн. Харин төр хэмээх
ойлголт нь төр ёсны биежсэн хэлбэр, илрэх дүр төрх юм. Үүгээр эл хоёр ойлголтын
нэгдэл хийгээд ялгааг тодорхойлно. Монголын төр ёс дорно дахины соёлын хүрээнд
үүсвэрлэн хөгжиж, уламжлагдан боловсорчээ.
Ангилал:Нийгмийн ёс зүй
Ангилал:Улс төрийн философи