open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2006 оны Формула-1

thumb|right|287px|*Фернандо Алонсо*
**2006 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула 1-ийн дэлхийн аваргын 57 дахь улирлын тэмцээн ба нийт 18 гран при уралдаан болжээ.  Улирлын тэмцээн гуравдугаар сарын 12-оос аравдугаар сарын 22-ний хооронд явагдсан. Энэ улирлын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүү жилийн дэлхийн аварга Фернандо Алонсо ахин түрүүлснээр, Рено баг ч өмнөх жилийн зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолоо хамгаалж чадсан. 

## Өөрчлөлт 
### Уралдааны зам 
1995 оноос хойш анх удаа энэ улирлын уралдаан Австралийн гран пригээр эхлээгүй харин улирлын гурав дахь уралдаан болов. Шалтгаан нь Мельбурнд 3 сарын 15-26-ны хооронд Commonwealth Games-тэй давхардсан явдал юм. Бельгийн их шан Спа-Франкоршам авто тойруулгын уралдааны тэрэгнүүдэд үйлчлэх үйлчилгээний цэгүүдийн засварын ажлаас шалтгаалан энэ улирлаас хассан учир нийт 19 биш 18 уралдаан болжээ. 

### Дүрэм 
Хагас сайн өдрийн байрлал тогтоох уралдаанд үзэгчдийг илүү ихээр татахын тулд гурван удаагийн шигшилтээр хасагдах дүрэмтэй болгожээ. Эхлээд бүх нисгэгч нар дурын хэмжээ бүхий түлштэйгээр 15 минутын турш уралдааны замыг хамгийн богино хугацаанд тойрох. Эндээс эхний 16 нисгэгч дараагийн шигшилтэнд орох ба ахиад 15 минутын турш эхний шилдэг 10 нисгэгчид багтахын төлөө тэмүүлнэ. Ингээд эцсийн шалгаруулалтанд 1-10 байрлалын төлөө 20 минутын турш (гэхдээ тус оны Их Британийн гран пригээс хойш 15 минут болгосон) уралдан хугацааг нь тогтооно. Төгсгөлийн шатны шалгаруулалтын өмнө үндсэн уралдаан хүртэлх түлшээ цэнэглэх эцсийн боломжийг олгосон нь зөвхөн үндсэн уралдаан дээр уралдааны стратеги болон түлшний стратеги чухал биш, харин байрлал тогтоох уралдаан ч чухал нөлөөтэй болгосон явдал болов.

2005 оны улиралд дугуй солихыг хориглосон байсан дүрмийг хүчингүй болгосон ч, нисгэгч нарт 14 хос дугуйгаар хязгаарлажээ. Үүний 7 хос дугуй нь хуурай нөхцөлд, 4 хос дугуй нойтон замд, 3 хос дугуйг эрс тэс цаг ууртай үед зориулагдсан байхаар тогтоов. Үүнээс гадна хөдөлгүүрийн үзүүлэлтийн шаардлагад өөрчлөлт оруулав. Урьдны дүрмээр 10 цилиндр, дээд тал нь 3 литрийн багтаамжтай хөдөлгүүртэй байх ёстой байсныг, 8 цилиндр, 2,4 литрийн багтаамжтай байхаар болгон дүрмийн өөрчлөлт хийв. Ред Булл баг Минардиг худалдан авахын өмнө нэгэн дүрмийн онцгой тохиолдлыг гаргасан ба үүнд зардал хэмнэх үүднээс салаа 10 цилиндрт хөдөлгүүрийг агаарын хэмжээ болон эргэлтийн тооны хязгаарлалттайгаар үргэлжлүүлэн ашиглах боломжтой гэжээ. Энэ дүрэм нь Скудериа Торо Россо багийг худалдах хүртэл хүчинтэй байв.

## Багууд болон жолооч
1 Өнгөрсөн улирлын эхний дөрвөн баг нь баасан гаригийн чөлөөт бэлтгэлд гурав дахь нисгэгчийг оруулах эрх байгаагүй

2  Энэ баг 15 дахь уралдаан буюу Италийн их шан уралдаанаас эхлэн Спайкер нэрийн дор оролцсон.

## Уралдааны мэдээ 
### Бахрейн их шан 

## Цахим холбоос 
* Формула-1-ийн албан ёсны цахим хуудас

#2006
Ангилал:2006 оны Формула-1-дэлхийн аварга
Хан-Уул дүүргийн Соёлын ордон

Хан-Уул дүүргийн Соёлын төв 1936 онд анх Ажилчин залуусын чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрүүлэх клуб хэлбэрээр Ажилчны Районд “Довийн дов” хэмээх газар байгуулагдаж үндэс суурь нь тавигдсан, үүний дараа албан ёсоор “Ажилчны театр” нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад “Ажилчны Соёлын ордон” нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа улам өргөжүүлэн ажилласан байна. Анх “Ажилчны театр”-ыг тухайн үед олзлогдсон японы цэргүүдээр одоогийн байгаа байршилд бариулсан байна. Үүний дараагаар 1986 онд их засварт орж 2 давхар болгон өргөтгөсөн байна. Тухайн үед “-“Ажилчны Соёл”-ын ордон нь нийт 130 гаруй хүний бүрэлдхүүнтэй Монголын анхны томоохон Соёл урлагийн байгууллагуудын нэг байсан төдийгүй Монгол улсын Соёл урлагийн салбарын олон арван алдар цуутнууд тус ордоноос төрөн гарсан байдаг. Ингээд 1990 оноос хойш “Хан-Уул Соёлын төв” нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа 2011 оноос Хан-Уул дүүргийн Соёлын ордон нэртэй болж одоог хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Тус Соёлын төв нь 2004 оныг хүртэл Улсын үйлдвэрийн төсөвт байгууллага хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 2004 оноос Хан-Уул Соёл менежментийн багт шилжиж 2008 оны 8 дугаар сарыг дуустал үйл ажиллагаагаа менежментийн гэрээний дагуу явуулсан бөгөөд тус менежментийн баг гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй улмаас Нийслэлийн Өмч хувьчлах коммиссын 2008 оны 9- р сарын 26-ны 88 тоот тогтоолоор менежментийн гэрээ цуцлагдаж улсын үйлдвэрийн төсөвт байгууллага болсон. 2009 оноос 2012 он хүртэл их засварын ажил хийгдэж соёл, урлагийн чиглэлийн бүх төрлийн үйл ажиллагааг явуулах бүрэн боломжтой болж одоогийн байдлаар 11 төрлийн авьяас хөгжүүлэх сургалт, иргэд, хүүхэд залуучуудын дунд олон төрлийн тэмцээн уралдаан, соёл урлагийн боловсрол олгох олон талт үйл ажиллагааг зохион байгуулж байна.

Хэрэгжүүлсэн томоохон төслүүд:

- "Хан-Уулын авьяастан" зорилтот төсөл 2012,2014 онуудад

- "Монгол цуур" төсөл 2015 он

- Шилдэг сурагчидад зориулсан "Musical brand" 2015,2016 онуудад

- "Миний ном" театрын урлагийн наадам

- "Талын Монгол" хүүхдийн чуулга

- "Бид комбинатынхан" санаачлага хөтөлбөр

- "Соёлын боловсрол олгох төсөл"

**Удирдлагын баг:**

Захирал - **О.АНХБАЯР** 

Ахлах менежер - **Т.БАТБОЛД** 

Менежер - **Д.БАЯРНЭМЭХ** 

Нягтлан бодогч - **Э.ЧИМЭДЦЭЕН** 

Нярав - **М.ЦЭЛМҮҮН** 

Бичиг хэрэг, архивийн ажилтан - **Г.ДАМДИНСҮРЭН** 

Үйл ажиллагааны чиглэл:

1. Авьяас хөгжүүлэх сургалт

   - Морин хуур
   - Ятга
   - Ёочин
   - Хөөмэй
   - Цуур
   - Төгөлдөр хуур
   - Даралтат хөгжим
   - Гитар
   - Бөмбөр
   - Бүжиг
   - Дуу

2. Соёл, урлагийн уралдаан тэмцээнүүд

3. Нийтийн цэнгээнт бүжиг

4. Хурал, цуглаан, уулзалт, семинар

5. Соёл, урлагийн арга зүйн зөвлөгөө

6. "Талын Монгол" хүүхдийн чуулга

7. "Уянга өөдөө" ахмадын чуулга

8. Мэргэжлийн дуу, дүрс бичлэгийн студи

9. Тэмдэглэл ойн, баяр ёслолын соёл, урлагийн үйл ажиллагааны зохион байгуулалт

Холбогдох утасны дугаар: 11-344193, 11-342570
факс: 11-344193
Ангилал:Хан-Уул дүүрэг
Ангилал:Улаанбаатарын барилга байгууламж
Ангилал:1936 онд байгуулагдсан
Хазаар өвс

**Хазаар өвс** () нь үетний овгийн, Евразид ургадаг цэцэгт ургамлуудыг багтаасан нэгэн төрөл.

## Монгол оронд ургадаг зүйлүүд 
# *Cleistogenes caespitosa* Keng - Хятад
# *Cleistogenes festucacea* Honda - Хятад
# *Cleistogenes gatacrei* (Stapf) Bor - Афганистан, Пакистан
# *Cleistogenes hackelii* (Honda) Honda - Хятад, Япон, Солонгос
# *Cleistogenes hancei* Keng - Хятад, Приморье
# Китагавын хазаар өвс () Honda - Монгол, Хэбэй, Ляонин, Алс дорнод, Сибирь
# *Cleistogenes mucronata* Keng f. - Хятад
# *Cleistogenes nedoluzhkoi* Tzvelev  - Приморье
# *Cleistogenes polyphylla* Keng f. - Хятад
# *Cleistogenes ramiflora* Keng f. & C.P.Wang - Өвөр Монгол
# *Cleistogenes serotina* (L.) Keng - Евроази, Испаниас Казахстан хүртэл
# Зүүнгарын хазаар өвс () (Roshev.) Ohwi. - Монгол, Хятад, Казахстан, Киргиз, Орос, Туркменистан, Узбекистан
# Дэрвээн  хазаар өвс () (Trin.) Keng - Монгол, Хятад, Казахстан, Орос, Кавказ

Мөн багтаадаг:
*Orinus*-ыг үз. 
# *Cleistogenes kokonorica - Orinus kokonorica* 
# *Cleistogenes thoroldii - Orinus thoroldii*

## Эх сурвалж
Зүүнгарын хазаар өвс

**Зүүнгарын хазаар өвс** ( (Roshev.) Ohwi.) нь үетний овгийн, хазаар өвсний төрлийн нэгэн зүйл, олон наст өвслөг ургамал. Зүүнгарын хазаар өвс нь маш сайн бэлчээрийн ургамал юм.

## Тархалт 
Монгол, Хятад, Казахстан, Киргиз, Орос, Туркменистан, Узбекистан зэрэг орны, хуурай, элсэрхэг болон хайргархаг хээр тал, говь, цөлөөр тархан ургадаг.

## Эх сурвалж
Лэнс Стролл

цуврал уралдаан дээр]]
**Лэнс Стролл** (англ. ***Lance Stroll***, * 1998 оны 10 сарын 29, Монтреал, Кэбэк) нь канадын авто спортын жолооч юм. Тэрбээр 2014 онд Италийн Формула-4-аварга шалгаруулах тэмцээн , 2015 онд Тоёота Расинг цуврал, 2016 онд Европын Формула-3 аварга шалгаруулах тэмцээнүүдэд түрүүлжээ. 2017 онд тэр Уильямс багийн хоёр дахь нисгэгчээр Формула 1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд орохоор болсон.

## Статистик 
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны улирлын өмнө

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Лэнс Строллын мэргэжлийн тамирчны замнал (англи хэлээр)

Ангилал:Канадчууд
Ангилал:Канадын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:1998 онд төрсөн
Командын багц

** Командын багц** () гэдэг нь компьютерын програм хангамж болон 
техник хангамжийн ойлголцох хэсэг юм.Програм хангамж болон техник хангамж нь ойлголцож холбогдож ажилласнаар бие биедээ хөгжих боломжийг илүү олгодог.

### Командын элемент
*Үйлдлийн код (operation code)
*Ашиглагдах операндуудын хаяг (Source operand reference)
*Үйлдлийн үр дүнг хадгалах үүрийн хаяг (Result operand reference)
*Уг командын дараа биелэх дараагийн командын хаяг (Next instruction reference)

## Командын үндсэн алхмууд
### Авчрах цикл
*РС регистрт дараагийн авчрах командын хаяг хадгалагдана. 
*РС-д заагдсан санах ойн байрлалаас процессор командыг авчирна. 
*РС-г нэмэгдүүлэнэ.
*Командыг IR регистрт ачаална. Энэ регистрт тухайн мөчид биелэгдэх командын хаяг байна. 
*Командыг декодлоно
### Гүйцэтгэх цикл
Энэ цикл нь хийж байгаа үйлдлээсээ хамаарч тодорхойлогдоно. 
Үйлдлийн төрлүүд нь:
*Процессор, санах ой хоёрын хооронд дамжуулалт хийх 
*Процессор, оролт/гаралтын төхөөрөмж хоёрын хооронд дамжуулалт хийх 
*Өгөгдөл боловсруулах 
*Өгөгдөл дээр арифметик буюу логик үйлдэл хийх (нэмэх, хасах гэх мэт..)
*Удирдлага – үйлдлүүдийн шулуун дарааллын хувьд гарч болох өөрчлөлт. (үсрэлт (jump), салбарлах (branch) гэх мэт..)

### Тасалдлын цикл
Команд биелүүлсний дараа тасалдалт үүссэн эсэхийг шалгана. Хэрэв үүссэн бол тухайн програмын ажиллаж байсан хэсгээ РС-д, өгөгдлөө CPU-ын регистрүүдэд хийгээд, РС-ыг тасалдалт боловсруулагч функцийг эхлүүлэхээр тохируулна. Уг тасалдалт боловсруулагч тасалдалтыг гүйцэтгэсний дараа РС, болон CPU регистрүүдээс өмнө ажиллаж байсан зүйлсээ сэргээн, тасалдсан байсан програмаа үргэлжлүүлнэ.Тухайн агшинд нэг л команд биелэгдэж байвал,энэ үед CPU бүрэн хүчин чадлаараа ашиглагдахгүй байна. Үүнийг instruction pipelining хийснээр арилгаж болдог. Энэ тохиолдолд өмнөх команд биелж дуусаагүй байхад дараагийн команд орж болдог. Энэ нь командыг урьдаар авчран, буферлэх замаар богино хугацаанд олон команд гүйцэтгэх боломж олгодог архитектур. 2 салангид үе шаттай. Нэг үед команд биелүүлж байхад, нөгөө нь санах ойн ашиглагдаагүй цикл ашиглан дараагийн командыг авчирч байдаг.

## Командын урт 
Командын урт нь командын утгаас хамаарч янз бүрийн урттай байж болдог. Personal computer, mainframes болон supercomputer-н процессорууд нь ихэвчлэн 8-64 битийн хооронд урттай командын багц ашигладаг. Хамгийн урт нь x86 дээрх команд багц энэ нь 15 байт буюу 120 бит юм. Харин RISC (Reduced Instruction Set Computing)-д тогтмол 4 байт буюу 32бит байдаг. Операндын хаягийн урт нь шууд хандах санах ойн хэмжээ болон хаягийг өгөх аргаас хамаардаг. Хэрэв үйлдлийн кодын уртыг 8 бит, хаягийн уртыг 14 бит гэж авбал, дээрх 4 хаяг агуулсан командын урт 64 бит болоход хүрнэ. Ийм урт командуудаас бүтсэн програмын хэмжээ ч ихсэх тул командын уртыг багасгах арга хэрэгтэй болсон. Командын уртыг регистрүүд ашиглан багасгадаг. Регистрүүд нь команд биелэгдэхэд шаардагдах хугацаа болон, програмын хэмжээг багасгах зориулалттай.

Ангилал:Компьютерын архитектур
Ангилал:Программчлалын хэлний сэдэв
Хотон нуурын тулалдаан

**Хотон нуурын тулалдаан**- Зүүнгар-Манжийн хооронд болсон дайны үеийн Зүүнгарын Монголчуудын ялалт байгуулсан томоохон тулалдаан. 
1731 оны 3-р сард Манжийн амбан сайд Бүрдэн гэгч Ховдод ирж газар нутгийг нь байцаан үзээд, дайны түшиц уулзвар мөн болохыг таньж мэдмэгц эзэн хаандаа мэдэгдсэн байна. Манжийн Найралт төв хаан Ховдод шинэ хот байгуулж Манжийн цэргийн гол хороо байгуулахыг зарлиг буулгасан байна. 1731 оны 5-р сард 20,000 цэрэгтэй манжийн тусгай хороо Ховдод ирж байрлажээ.

Зүүнгарын Галданцэрэн хаан энэ явдлыг эрс эсэргүүцэж, манжийн хороог хөөн гаргахаар Их гүн Цэрэндондовыг 30,000 цэрэгтэй илгээжээ.

Их Цэрэндондов, Бага Цэрэндондов хоёр өрлүг ноёд Ховдод байрлаж байгаа Манжийн цэргийн их хороог зориудаар өдөөн хатгаж, Хүрээт даваанд авчран цохихоор шийдсэн байна. 1731 оны 6-р сард Ойрадын цэрэг Богдын даваанд урьдчилан хүрч ирээд ашигтай байрлалыг эзэлжээ.

Их Цэрэндондов эхлээд 2,000 шилдэг морин цэргээр манжийг өдөөн хатгах ажиллагаа явуулжээ. Зүүнгарын 2,000 цэрэг Хүрээт даваанд урьдчилан хүрч очоод Тасархай баатар гэдэг хүнийг манжийн цэрэгт зориудаар олзлуулав. Тасархай баатар нь урьдаар хуурмаг мэдээ дамжуулж манжийг төөрөгдүүлэх зорилготой хуурмагаар олзлогдсон байна. Зүүнгарын цэрэг Хүрээт ууланд биш Хир ууланд ирсэн гэж худал мэдүүлжээ. Манжийн 20,000 цэрэг Хир уул хүртэл довтолсон боловч замд нь хэн ч тааралдсангүй, Бүрдэн сайд хууртагдсандаа хорсож, уур бухимдалтайгаар цэргээ гэдрэг татаж явтал Бархаа тэргүүтэй ойрадын 23 цэрэг бас л хуурмагаар олзлогдож “Ойрадын 2,000 цэрэг Богдын даваанд ирэх ёстой, ирсэнгүй” гэж мэдүүлжээ. Манж амбан Бүрдэн бага зэрэг тайвширч 4,000 цэргийг толгойн анги болгон Богдын даваа руу илгээгээд өөрөө 7,000 цэрэгтэйгээ араас нь хөдөлжээ.

Манжийн 4,000 цэрэг Хүрээтийн даваанд хүртэл ойрадын 2,000 цэрэг цааш зугтаасан дүр үзүүлэн Богдын даваа тийш оджээ. Энэ нь манж нарт олзлогдсон мэдээтэй таарч байсан тул цааш их бахдалтай давшжээ.

Манжийн амбан сайд Бүрдэн их цэргээ дагуулан сүр бараатайгаар урагшлан явсаар 1732-6-19-нд Богдын даваанд хүрч буудалласан байна. Маргааш өглөө нь /6-20/ сэртэл Ойрадын тоо томшгүй их цэрэг Манжийн цэргийг бүслэн хаасан байжээ. Ийнхүү Ойрадын отолтод манж цэрэг өөрөө гүйн орж ирсэн хэрэг болжээ. Ойрадын цэргүүд өглөөнөөс үд болтол маш хүчтэй довтолгоон хийснээр Манжийн цэрэг маш их хохирол хүлээж, Бүрдэн сайд үлдэгдэл цэргээ авч зугатаагаад Хотон нуурт ирж түр амсхийсэн байна. 1732-6-21-ний үүрээр Ойрадын цэрэг нэхэн хөөж ирээд Манжийн амбан сайд Бүрдэнгийн үлдэгдэл цэргийг тал талаас нь дайран орж бүслэн хиар цохижээ. Хотон нуурын дайнаар манжийн цэрэг түүхэнд байгаагүй их хохирол амсаж Ховдын зүгт зугтаах замдаа бас л Ойрадын цэрэгт хиар хядуулсаар очжээ. Бүрдэн сайд Ховд хотод ердөө 2,000 цэрэгтэй очсон гэж сурвалжид тэмдэглэгджээ.

Манжийн цэргээс дайны талбарт 7,000 цэргээ алдаж 5,000 цэргээ олзлуулж, бас хэдэн зуун цэрэг сарнин алга болжээ.

Ангилал:18-р зууны тулалдаан
Ангилал:18-р зууны Монголын түүх
Ангилал:Монголчуудын дайн
Ангилал:Ховд аймгийн түүх
Ангилал:1731 он
Рах

Нар сар хиртэлт нь байгалийн үзэгдэл боловч эрт цагт (зарим соёл иргэншилд одоо хүртэл) нар сарыг муу хүчний нөлөөнөөс болж хиртдэг гэж үздэг байв. Монголд энэ нар сар хиртэхийг Рах гэгч, бөгсгүй аврага амьтан нарыг залгиснаас үүдэн бий болдог гэх домог байдаг бөгөөд бөгсөөр нь хурдан гаргахын тулд түмпэн сав нүдэж, хүүхэд уйлуулан, нохой хуцуулж их дуу чимээ гаргадаг заншил байсан.
Ангилал:Хиндү шашин
Системийн программ

**Системийн программ** хангамж нь техник хангамж, болон программ хангамжийн хоорондын үйл ажиллагааг зохицуулан, хэрэглэгчдэд хамгийн энгийн хэлбэрээр компьютертой харьцах боломж өгч байгаа системийн програм юм. Компьютерыг эхлүүлж, бусад хэрэглээний програм хангамжийг ажиллахад бэлэн болгодгоос гадна компьютерт өгөгдсөн командыг гүйцэтгэх хэвлэгч, гар, уян диск зэрэг төхөөрөмжүүдийг ажиллагааг зохицуулдаг. Системийн програмууд нь хэрэглээний програмын хамтаар компьютерын CPU, санах ой, оролт/гаралтын блокийг удирдахад хэрэглэгдэнэ. Хэрэглээний програм хангамж нь системийн програм хангамжгүйгээр ажилладаггүй. Дэлхий дээр Windows, UNIX, Linux, Macintosh гэх мэт үйлдлийн системүүд хэрэглэгдэж байна. Эдгээрээс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь Windows үйлдлийн систем юм.

Компьютерын програм хангамж үндсэн 2 төрөлтэй байна.
#Хэрэглээний програм хангамж
#Системийн програм хангамж

Системийн програм хангамж 3 хэсгээс бүрдэнэ.
#Үйлдлийн систем
#Утилит програм
#Програм хөрвүүлэгч
Хоног будаа

**Хоног будаа** () нь өргөн тархсан ургамлуудыг багтаасан үетний овгийн нэгэн төрөл.

Түүний латин нэр нь *seta* гэдгээс гаралтай ба шүүр, үс гэсэн утгатай. 

Энэ төрөл нь дэлхий дахины халуун (пропикийн) болон сэрүүн бүс нутгуудад тархан ургадаг 100 гаруй зүйл ургамлыг багтаадаг ба тэдгээрийн өргөн тархсан ерөнхий нэр нь **үнэгэн сүүл** эсвэл **шүүрний өвс** юм. Монгол орны гуурст дээд ургамлын нэрийн жагсаалтад *Alopecurus* төрлийг үнэгэн сүүл гэж нэрлэдэг. Ногоон хоног будааг (*Setaria viridis*) биоэнергийн ургамлын генийн загвар болгон хөгжүүлж байна.

## Монгол оронд ургадаг зүйлүүд 
Жич:
хоног будааны төрөлд багтдаг байсан зарим зүйлүүдийг өөр төрөл рүү шилжүүлсэн байдаг: *Brachiaria Dissochondrus Echinochloa Holcolemma Ixophorus Oplismenus Panicum Paspalidium Pennisetum Pseudoraphis Setariopsis Urochloa*

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
**Setaria*. California Department of Food and Agriculture.
Булан (газар зүй)

Далай тэнгисийн эх газар руу түрж орсон хэсгийг **булан** гэнэ.

Булан гэдэг нь далай, нуур эсвэл өөр томоохон усан сантай шууд холбогддог эрэг орчмын хэсэг юм. Энэ нь Сускеханна голын бэлчир болох Чесапик булан гэх мэт голын ам буюу адаг байж болдог ба булангууд нь бие биедээ үүрлэж болно; Жишээлбэл, Жеймс Бэй бол Канадын зүүн хойд хэсэгт орших Хадсон Бэйгийн нэг хэсэг юм. Бенгалын булан, Хадсон булан зэрэг зарим том булан нь янз бүрийн далайн геологитой байдаг. 

Мөн түүнчлэн булангийн эргэн тойрон дахь газар нь ихэвчлэн салхины хүчийг бууруулж, долгионыг хаадаг. Булан нь бусад эргийн шугамтай адил олон янзын эргийн шинж чанартай байж болно. Зарим тохиолдолд булангийн наран шарлагын газрууд нь ихэвчлэн өргөн, тэгш урд дэнж бүхий эгц дээд эргээр байдаг. Булан нь загас агнуур гэх мэт далайн нөөцөд хялбар нэвтрэх боломжийг олгодог тул хүн төрөлхтний суурьшлын түүхэнд чухал ач холбогдолтой байв. Хожим нь тэд далайн худалдааг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн тул аюулгүй бэхэлгээ нь тэднийг боомт болгон сонгоход түлхэц болсон. Энэ мэтчилэн булан нь бидний өдөр тутмын хэрэглээнд олон өөр байдлаар хэрэглэгддэг байна. 

## Төрөл
*Нээлттэй булан - Амсар хэсэгтээ хамгийн өргөн хэсэг нь орших ба хойноо газартай. 
*Хаалттай булан - Амсар хэсэг нь хамгийн өргөн хэсгээсээ илүү нарийн ба хажуугаасаа ядаж нэг хойгтой. 
*Хагас нээлттэй булан - Амсар хэсгээрээ нэг болон түүнээс дээш аралтай ба түүнээс нь үүдэн олон нарийн амсартай болсон булан.

## Үүсэл
Булан үүсэх олон өөр шалтгаан байдаг ба түүнээс хамгийн түгээмэл нь тектоник хавтангаас үүдсэн байдаг. Пангей тив задран салах үед олон томоохон булангууд үүссэн гэдэг. Тэдгээрийн жишээ нь Мексикийн булан билээ.

Ангилал:Геоморфологи
!
Ховдын хязгаар

**Ховдын хязгаар** гэж Зүүнгарын Хаант Улсын харьяанд байснаа хожим Манж Чин Улс болон Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын үед Гадаад Монголын баруун хэсгийг эзлэн оршиж байсан засаг захиргааны нэгж юм. 

## Түүх
Манжууд 1762 онд Ховдын хязгаар гэж байгуулан, Ховд хотыг шинээр Буянт голын хөвөөнд барьсан. Манжууд дарангуй цэрэг суулгаж засаг захиргааны нарийн зохион байгуулалт хийж, ард иргэдийг хошуунаасаа гарах эрхгүйгээр хатуу хяналт тавьжээ. 100 гаруй жил Манжийг эсэргүүцэн тэмцэгчдийн үр сад тэднийг манжууд нэгдчих вий гэдгээс их айж, манж ногоон тугийн цэргийг байнга байрлуулж харгалзан, сэргийлж байлаа.

Хамгийн түрүүнд тэдний нум сумыг хураасан бөгөөд хүмүүс нандин зүйлээ овоондоо өргөсөн тул өдгөө овооны голоос олон янзын хийц хэлбэртэй, XVIII зууны үеийн байлдааны сумны зэв маш ихээр гардаг. Ойрадуудаас Алтайн урианхайчуудыг л нум сумтай нь үлдээсэн байдаг нь үслэгийн албатай холбоотой. Одоо зөвхөн Урианхайд сурын харваа, нум сумын ойлголт үлдсэн юм.

Ховдод Манжийн хааны хөрөнгөөр Түгээмэл амаржуулагч хэмээх том сүм байгуулсан нь олны дунд Ховдын шар сүм гэж алдаршсан. Өмнө талд нь 4 үсгээр бичсэн гэрэлт хөшөө босгосон байжээ. Хөшөөнд амар тайван байхыг сургасан үг бичсэн байдаг. Ховдын хязгаарт сүм хийд, лам нарын тоог эхэн үедээ хатуу барьж байв. Ойрадуудын дунд хутагт хувилгаан тодруулахыг хориглосон. Нэг тугийн дор, нэг хүчирхэг хүний дор нэгдчих гээд байсан учраас ийм бодлого барьсан.

## Засаг захиргааны нэгжүүд
* Үйзэн засгийн хошуу
** Эрдэнэ засгийн хошуу
** Мэргэн засгийн хошуу
** Түшээ засгийн хошуу
** Хурц засгийн хошуу
** Эетэй засгийн хошуу
** Жонон засгийн хошуу
** Эрх засгийн хошуу
** Баатар засгийн хошуу
** Дайчин засгийн хошуу
** Саруул засгийн хошуу
* Дөрвөдийн Зоригт ханы хошуу
** Ерөөлт засгийн хошуу
** Сүжигт засгийн хошуу
** Дөрвөдийн Далай ханы хошуу
** Бишрэлт засгийн хошуу
** Мянгад дайчин засгийн хошуу
** Ховдын тариачин хошуу
** Өөлдийн үйзэн засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Зүтгэлт засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Эетэй засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Зоригт засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Итгэмжит засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Ёст засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Саруул засгийн хошуу
** Алтайн урианхайн Дархан засгийн хошуу
** Торгууд тайжийн хошуу
** Хошууд засгийн хошуу
** Захчин бэйлийн хошуу
** Захчин гүний хошуу
** Торгууд бэйлийн хошуу
** Торгууд вангийн хошуу


Ангилал:18-р зууны Монголын түүх
Ангилал:19-р зууны Монголын түүх
Ангилал:20-р зууны Монголын түүх
Ангилал:Монгол түүхэн аймгаар
Ангилал:Ховд аймгийн түүх
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж
Ангилал:1762 он
Долоодугаар сар

**Долоодугаар сар** (товчоор 7-р сар буюу 7 сар) нь Григорийн тооллын жилийн долоо дахь сар юм.

Сар нь сарны дэлхийг тойрох үеээс үүдэлтэй буюу сарны тооллоос гаралтай юм. Энэ ч утгаараа сар хугацааны "сар" нь дэлхийн дагуул "сар"тай адилхан хэлэгддэг юм. Хэдийгээр сарны тооллоос гаралтай ч одоо аргын болон билгийн аль ч тоололд хэрэгдэгдэж байна.

## Григорийн тоололд
7 сар нь Григорийн тооллын жилийн дунд сар юм. Долоодугаар сард  31 хоног байдаг. 7 сар нь жилд байдаг 31 хоногтой урт 7 саруудын нэг юм.  7 сар нь Дэлхийн бөмбөрцөгийн хойт хагаст хамгийн халуун зуны болдог бол өмнөд хагаст өвлийн улирлын дунд сар болдог бөгөөд хамгийн хүйтэн үе  давхцаж байдаг.

## Цахим холбоос 
## Эх сурвалж

07
Зарлиг

тамганы дардас. Зарлиг гэх үг 4 дэх мөрний дээрээс 2-т байна. ]]
**Зарлиг** гэж улсын дээд эрхийг барих газраас гаргасан хуулийн чанартай шийдвэрийг хэлнэ. Их Монгол Улсын үед энэ үг нь зөвхөн их хаадын шийдвэр, захидал зэргийг илэрхийлэж байсан ерөнхий нэр байжээ. Харин хан хөвүүд, ихэс ноёд, хатад нь албаны тушаал шийдвэр, захидал зэргийг **Зарлиг** гэлгүй **Үг** гэж бичиж байсан.  

XIII-XIV зууны үед худам монгол бичгээр бичсэнийг тэр үед Түрэгүүд Ж үсгийг Я-гаар хэлдэг байснаас **Ярли**г гэж дуудах болжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:Их Монгол Улсын улс төр
Ангилал:Бичгийн харилцаа
Ялалт

Ялалт  гэж (Cyrillic: победа; славянаар "ялалт") тэмцээн, уралдаан, байлдаан тулалдаанд өрсөлдөгчөө дийлэхийг хэлдэг байна.
## Газар зүйн нэршил
;Киргизстанд:
*Ялалтын оргил, Тянь шаны нурууны ноён оргил.

;Орост:
Бослого

**Бослого** -төр засгийн эрх барьж байгаа хүчний эсрэг олон нийтийн эсэргүүцлээ илэрхийлсэн тэмцлийн нэг хэлбэр юм. Үндсэндээ улс төрийн өөрчлөлт авчирдаггүй боловч амжилтанд хүрсэн тохиолдолд төрийн эргэлт болон хувьсгал ч болж чаддаг байна.

Бослого, хувьсгал хоёрын гол ялгаа: 

-хувьсгалын зорилго нь нийгэм дэх эрх мэдлийн бүтцийг үндсээр нь өөрчлөх, улс төрийн тогтолцоог нь үндсээр нь өөрчлөх явдал байдаг. -бослогын зорилго нь ихэвчлэн Засгийн газрыг солих л байдаг. 

## Цахим холбоос 

Ангилал:Зөрчилдөөн
Ангилал:Марксистын онол
Өвөр Монголын сайн дурын цэрэг

Өвөр Монголын сайн дурын цэрэг нь Богд хаант Монгол улсын үед Өвөрмонголын нутгийг хятадаас чөлөөлөлх зорилгоор явагдсан Таван замын байлдаанд Богд хаант улсын армид сайн дураар орж байлдаж байсан Өвөрмонголчууд юм.

Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн
Долнуур

**Долнуур** (  Долоннуур ) нь Өвөр Монголын Шилийн гол аймагт орших, Хятадын 3 зэргийн түвшний засаг захиргааны нэгж юм. Төв хот нь Долоннуур хот.

Ангилал:Шилийн гол
ИКЕА

Ингвар Кампрад 1943 онд **ИКЕА**-г үндэслэн байгуулсан бөгөөд ИКЕА нь олон улсын гэр ахуйн тавилгын компани юм. ИКЕА гэдэг нь **И**нгвар **К**апрад **Е**лмтаруд **А**гуннаруд гэсэн үгнүүдийн эхний үсэгнүүдийн нийлбэр бөгөөд Елмтаруд Агуннаруд гэдэг нь Ингварын төрж өссөн нутгийнх нь нэр юм. Эл компанийг Люксенбургийн Интерого хэмээх байгууллагын нөлөөн дор байдаг Голландын нэгэн байгууллага эзэмшдэг боловч Кампрадын гэр бүлийнхэн одоо болтол хянасаар байдаг. 2015 онд ИКЕА нь 32,7 тэрбум еврог эргэлдүүлжээ. Мөн тус онд 43 оронд 155 000 ажилчинтай байлаа.

## Цахим холбоос 
* ИКЕА компанийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Нидерландын аж ахуйн нэгж

Ангилал:Дизайны компани‎
Ангилал:Тавилга үйлдвэрлэгч
Ангилал:Шведийн хааны ордны нийлүүлэгч‎
Нико Хюлькенберг

**Нико Хюлькенберг**  (герм. ***Nico Hulkenberg***, * 1987 оны 8 сарын 19, Эммерих) нь Германы авто уралдаанч.

Тэрбээр 2010 оноос хойш Формула-1 спортод хүч сориж байна. 2017 оноос эхлэн Рено Ф1 багт нисгэгчээр ажиллаж байгаа. 2015 оны Ле Мансын 24-цагийн уралдаанд түрүүлж байв.

## Тамирчны гараа
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны гуравдугаар сарын 26, Австралийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Нико Хюлькенбергийн албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Германы Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Уильямс)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Форс Индиа)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Рено)
Ангилал:1987 онд төрсөн
Сайд

Сайд гэж Засгийн газрын гишүүн бөгөөд эрхэлсэн асуудлын хүрээнд тухайн асуудлыг хариуцсан төрийн яамыг ахалж буй улс төрийн албан тушаал юм.

Ангилал:Цол
Ангилал:Төрийн тэргүүн
Данийл Вячеславович Квят

**Данийл Вячеславович Квят**  (оросоор ***Даниил Вячеславович Квят***, * 1994 оны 4 сарын 26, Уфа, Башкортостан) нь Оросынын авто уралдаанч юм.

Тэрбээр 2013 оны GP3-цувралд түрүүлж байсан бөгөөд 2014 онд Формула-1-д орон өнөөдөр Скудериа Торо Россо багийн өмнөөс гараанд гарч байна.

## Тамирчны гараа
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны гуравдугаар сарын 26, Австралийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Данийл Квятын тамирчны замналын статистик 

Ангилал:Оросын Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Ред Булл Расинг)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Торо Россо)
Ангилал:1994 онд төрсөн
Windows NT

**Windows NT** бол Майкрософтийн үйлдвэрлсэн үйлдлийн системийн нэг төрөл юм. 1993 оны 7 сард анхны хувилбар гаргасан ба ганцхан процессорт суурилсан, олон үйлдлийг зэрэг гүйцэтгэх чадвартай. Windows NT анхны хувилбар нь Windows 3.1  ба ажлын компьютер болон серверүүдэд зориулж үйлдвэрлэж байсан. Энэ нь MS-DOS дээр суурилсан байна. Windows 3.1 ээр дамжуулан Windows 1.0 гэх мэт хэрэглээний олон хувилбар гарсан. 

## Гол онцлог  
NT гол онцлог нь техник хангамж ба програм хангамж юм. NT-н  үйлдлийн систем дээр янз бүрийн хувилбарууд, процессор архитектур гарсан байна анх IA-32, MIPS болон DEC Alpha, PowerPC, Itanium, x86-64 болон ARM дараа хувилбарт гарсан . Гэсэн хэдий ч, MIPS, Альфа болон PowerPC дэмжлэг дараа нь Windows-д 2000 онд өргөн програм нийлэмж "зан" нь хэд хэдэн API дэмжлэгтэйгээр хүрч байсан Windows API, POSIX,  болон OS / 2 API-г зэрэг буурч байсан  - сүүлийн хоёр Windows XP нь эхэлж гарах үе шаттай байна.  Хэсэгчилсэн MS-DOS нийцтэй нэгдсэн DOS Virtual Machine дамжуулан хүрч байсан юм. - Энэ боломж нь x86-64 архитектур гарсан үе шаттай байгаа хэдий ч  NT дэмжиж Нэг объект (файл, үйл ажиллагаа болон үүрэг) аюулгүй байдлын зөвшөөрөл нь баян багц олгож хандалт хяналтын жагсаалт систем, үйлчилгээнд хэрэглэж болно. NT, Windows сүлжээний протокол дэмждэг өмнөх OS / 2 LAN менежер сүлжээ, түүнчлэн TCP / IP сүлжээ (үүний төлөө Microsoft анхны Spider систем нь гол горхи суурилсан стек дор авсан нь TCP / IP стекийг хэрэгжүүлэх гэж өвлүүлэх, дараа нь дахин бичсэн) Windows NT 3.1 нь 32-битийн процессор дээр шийдвэрлэх нь 32-битийн хавтгай виртуал санах ойг ашиглах Windows-ийн анхны хувилбар байсан юм. Түүний хамтрагч бүтээгдэхүүн, Windows 3.1, ашигласан шийдвэрлэх хуваасан, 32-битийн хуудсуудад хандаж 16-бит нь шилжүүлдэг.

## Хөгжүүлэлт  
Microsoft зөөврийн үйлдлийн систем, үйлдлийн систем нь нийцтэй үүсгэхээр шийдсэн / 2, POSIX, дэмжих олон үйлдлийн аравдугаар 1988 онд хөгжүүлэх арваннэгдүгээр 1989 онд эхэлсэн, Windows NT OS / 2 3.0 үйлдлийн системийн гурав дахь хувилбар гэж нэрлэдэг байх байсан Microsoft ба IBM хамтран боловсруулсан байна. хөрвөх хангахын тулд эхний хөгжлийн 1989 оны сүүлээр MIPS R3000 руу шилжих, Intel i860XR RISC процессор чиглэсэн, мөн дараа нь 1990 онд Intel i386 [19] Microsoft бас зэрэгцээ хөгжлийг үргэлжлүүлэн DOS дээр тулгуурласан, бага нөөц шаардаж, Windows орчин тавдугаар сарын 1990 Windows 3-р Windows 3.0 суллах үр дүнд яваандаа Microsoft ч цацагдаагүй NT анхан шатны хэрэглээний програмын интерфэйс өөрчлөхөөр шийдсэн учраас амжилттай болсон нь сунгаж Windows API нь өргөтгөсөн OS / 2 API нь OS / 2.

## Шинэ хувилбар 
## Програмын хэл 
Windows NT C болон C++ хэл дээр бичигдсэн маш бага хэмжээг ассемблер хэл дээр бичигдсэн байдаг. C++  ихэвчлэн хэрэглэгчийн горимд код түлхүү ашигладаг ,C  цөмийн горимд ашигладаг байна. Энэ нь хөрвүүлэх үед саад болох учраас ассемблер  хэл бараг ашгилдаггүй.

## Цахим холбоос 
* 
* www.idmarch.org - windows nt
* MiniPanzer Source Code on SourceForge - windows nt

## Эшлэл 
Ангилал:Windows үйлдлийн систем
Ангилал:1993 оны програм хангамж
Хэрэглэгчийн горим

Аль ч төрлийн үйлдлийн систем дээр ажиллаж байгаа компьютерын процессор нь хоёр өөр горимд ажиллах чадвартай. Хэрэглэгчийн горим болон цөмийн горим.()
## User mode- хэрэглэгчийн горим
Windows-р боловсруулалт хийхэд ихэвчлэн хэрэглэгчийн горимд ажилладаг. Хэрэглэгчийн горимын  гүйцэтгэх код нь шууд тоног төхөөрөмж,  санах ойг тодорхойлох чадвартай байдаг. Хэрэглэгчийн горимд ажиллаж байгаа хууль тоног төхөөрөмж эсвэл санах ой хандахын тулд системийн API-г нь шилжүүлж байх ёстой. Таны компьютер дээр ажиллаж байгаа код ихэнх нь хэрэглэгчийн горимд боловсруулагддаг. Хувийн байхаас гадна, хэрэглэгчийн горим хэрэглэх виртуал хаягийн орон зай хязгаарлагдмал байна. Хэрэглэгчийн горимд ажиллаж байгаа процессорт үйлдлийн системд зориулагдсан байдаг виртуал хаягууд нэвтэрч чаддаггүй. Хязгаарлагдмал хэрэглэгчийн горимд үйлдлийн системийн өгөгдлийг гэмтээх, виртуаль хаягийн талбарыг өөрчлөхөөс сэргийлдэг.

### Зураг 1
## Kernel mode-Цөмийн горим
Цөмийн горимд гүйцэтгэх код үндсэн тоног төхөөрөмж нь бүрэн гүйцэд, саадгүй нэвтэрдэг. Энэ нь CPU-дотор байгаа санах ойн хаягуудаас алийг нь ч авч ажиллуулж чаддаг.Цөмийн горим нь ерөнхийдөө хамгийн доод түвшинд хамаарагддаг ихэнх үйлдлийн системийн үйл ажиллагааг итгэмжилдэг. Хэрвээ kernel mode-д эвдрэл гарвал маш том асуудал үүснэ. Бүх PC зогсох болно. Цөмийн горимд ажилладаг бүх код нь нэг виртуал хаягийн зайг хуваалцаж байдаг. Цөмийн горимын осол гэмтэл нь бүхэл бүтэн үйлдлийн систем сүйрэхэд хүргэдэг.
### Зураг 2
## Хэрэглээ 
Програмыг хэрэглэгчийн горимд ажиллуулж, үндсэн үйлдлийн системийн бүрэлдэхүүн хэсэг нь цөмийн горимд ажилладаг.
Ихэнх драйвер  цөмийн горимд ажиллаж байхад зарим драйвер  хэрэглэгчийн горимд ажилладаг байж болно.
Програмуудад хэрэглэгчийн горимд тасалдлууд болон  шилжилтийг хийж болдоггүй.
Яагаад гэвэл програмын виртуал хаягийн талбар нь хувийн учраас, нэг програм нь өөр програмыг хамаарах мэдээллийг өөрчилж чадахгүй.
Виртуаль машины програм хангамж нь кернель горимд ажиллаж чаддаг, үйлдлийн системээс хойш. Виртуаль машин дангаар зөвхөн хэрэглэгчийн горимд л үйлдэл гүйцэтгэх чадвартай. Физик машин нь 2 горимтой байдаг гэж үзвэл түүний нэг нь виртуаль машин байх ёстой. Ийм учраас бид виртуаль хэрэглэгчийн горим болон виртуаль кернель горимтой байх ёстой, мөн хоёуланг нь физик хэрэглэгчийн горимд ачааллах ёстой. Эдгээр үйл явцын шалтгаан нь хэрэглэгчийн горимоос кернель горим руу шилжүүлэхдээ /жишээ нь систем дуудах эсвэл давуу эрхтэй даалгавар гүйцэтгэхийг оролдох/ бодит машин нь виртуаль машинд виртуаль хэрэглэгчийн горимоос виртуаль кернель горим руу шилжүүлэх үйлдлийг хийх ёстой юм. 

Ангилал:Үйлдлийн системийн онол
Ангилал:Үйлдлийн системийн бүрэлдэхүүн
Зүгшрүүлэгч

**Зүгшрүүлэгч** болон **зүгшрүүлэлт хийх** хэрэгсэл нь шалгах ба зүгшрүүлэлтийн бусад
тусгай хөтөлбөрт ашигладаг компьютерийн программ юм.Түүнд ашигладаг гол хэрэгсэл бол код юм. Код нь тодорхой нөхцөл байдал тулгарсан үед бүгдийг зогсоох чадвартай асар их хүч боломжийг олгодог,гэхдээ ихэвчлэн  шууд кодыг  гүйтцэтгэвэл удаан байх болно.Зарим зүгшрүүлэгч нь энэ нөлөөг хязгаарлах үйл ажиллагаа, бүрэн буюу хэсэгчлэн симуляци гэсэн хоёр горимтой байдаг гэж уздэг.

Программд "занга()" гэж байдаг. Занга нь ихэвчлэн программ эсвэл программчлалын алдаа буруу мэдээлэл үргэлжлүүлж чадахгүй болсон үед ашиглагддаг.Жишээ нь, програм CPU-ийн одоогийн хувилбар дээр байхгүй гүйцэтгэх зааварчилгааг ашиглах гэж оролдсон эсвэл боломжгүй, эсвэл хамгаалагдсан санах ой хандалт хийхийг оролдсон байж болох юм.Программ  "занга", эсвэл урьдчилан тогтоосон байдалд хүрэх үед зүгшрүүлэгч ихэвчлэн энэ түгээмэл одоо цогц хөгжлийн орчинд харж эх үүсвэр түвшний зүгшрүүлэгч, эсвэл бэлэгдлийн зүгшрүүлэгч, байгаа бол эх код нь байрлалыг харуулж байна.Энэ нь доод түвшний зүгшрүүлэгч, эсвэл машин хэл зүгшрүүлэгч юм бол энэ задаргаатайгаар нь мөрийг харуулж байна (энэ нь анхны эх код онлайн хандах бөгөөд угсралт эсвэл эмхэтгэлийн нь кодын зохих хэсгийг харуулж болно).

## Онцлог  зүйл 
Ерөнхийдөө, зүгшрүүлэгч нь дээд түвшний хүсэлтийн процессор, тэмдэгт танигч, илэрхийлэл тайлбарлагч, мөн зүгшрүүлэгчийг дэмждэг интерфэйсийг санал болгож байна.Зүгшрүүлэлт хийхдээ программаа мөр мөрөөр нь ажиллуулж, зогсоох, гэх мэт илүү нарийн үйл ажиллагааг санал болгож байна, мөн хувьсагчийн утгыг хянах.Зарим нь зүгшрүүлэлт хийгч ажиллаж байх явцад программын байдлыг өөрчлөх чадвартай байдаг. Энэ нь бас програмд өөр өөр байршилд гүйцэтгэлд үргэлжлүүлэн эвдрэх болон логик алдаа тойрч гарах боломжтой байж болох юм.

### Урвуу зүгшрүүлэгч 
Зарим зүгшрүүлэлт хийх нь "Түүхэн зүгшрүүлэгч", "Урагш зүгшрүүлэгч" гэж нэрлэдэг "Урвуу зүгшрүүлэлт хийх" гэсэн онцлог орно. Эдгээр нь зүгшрүүлэлт хийх боломжтой хугацаанд буцаж програмын хэрэгжилтийг алхамаар хийдэг.Янз бүрийн зүгшрүүлэлт хийхэд энэ онцлог орно.

## Хамааралтай хэл 
Зарим зүгшрүүлэгч нь нэг хэл дээр ажилладаг байхад зарим зүгшрүүлэгч нь хэд хэдэн хэл дээр ажиллаж чадна. Жишээ нь:гол заагч программ нь COBOL() бичигдсэн бол харин ассэмблэл хэл дэд хэл болон PL / 1 дэд хэл дуудагдвал, зүгшрүүлэгч динамикаар ийм зүйл тохиолдвол өөрчлөлтийг хангах горимд шилжих болно.

## Санах ойн хамгаалалт 
Зарим зүгшрүүлэлт хийгч мөн буфер хальж агуулах зөрчлийг сэргийлэхийн тулд санах ойн хамгаалалт тусгасан. Энэ нь санах ойн динамикаар ажлын тус бүр нь үүргээ санах ойн "сангууд"-аас хуваарилсан үйл ажиллагаа явуулах орчинд маш чухал байж болох юм.

## Зүгшрүүлэгчдийн жагсаалт 
Зарим нь өргөн хэрэглэгддэг зүгшрүүлэлт хийгч нь:
*Firefox JavaScript зүгшрүүлэгч
*GDB - the GNU зүгшрүүлэгч
*LLDB
*Microsoft Visual Studio Debugger
*Valgrind
*WinDbg
*Eclipse debugger API used in a range of IDEs: Eclipse IDE (Java) Nodeclipse (JavaScript)
*WDW, the OpenWatcom зүгшрүүлэгч

## Гадаад холбоос 
*
*Debugging Tools for Windows
*OpenRCE: Various Debugger Resources and Plug-ins
*
*IntelliTrace MSDN, Visual Studio 2015
Windows 10

Microsoft Windows үйлдлийн системийн персонал компьютер, таблет гар утас тусгай зориулалтын (Embedded) төхөөрөмжүүдэд ажилладаг хамгийн сүүлийн хувилбар бол **Windows 10** юм.

Мөн Windows-ын тоглоомын консулд тусгайлан өөрчилсөн хувилбар нь Xbox One төхөөрөмжид ажилладаг. Microsoft компанийг анх 1975 онд Харвардын их сургуулийг төгссөн Билл Гэйтс өөрийн багын найз Пол Аллентай хамтран байгуулсан түүхтэй. Үүнээс хойш 38 жилийн турш хэдэн зуун удаа сайжруулан шинэчилсэн хувилбарыг гаргасаар ирсэн. Одоо Windows 8, Windows 95, Windows 7, Windows XP зэрэг олон хувилбарыг бүтээсэн бөгөөд Windows 10 нь одоогоор гараад байгаа хамгийн шинэ хувилбар юм. Нийт зах зээлийн хэрэглэгчдийн 80 гаруй хувь нь энэхүү үйлдлийн системийг хэрэглэдэг болоод байна. График интерфэйстэй, хүнд ойлгомжтой хулганыг түлхүү ашигладаг энэ үйлдлийн системийг сайжруулагч Microsoft компани томоохон зах зээлийн нийлүүлэгч болсон байна.

## “Windows 10”-ын зорилго
Майкрософт компани компьютерын үйлдлийн систем “Windows Phone” зэрэг гар утас, таблет хэрэгслүүд, бүх төрлийн “Microsoft” үйлдлийн системийг “Windows 10”-т нэгтгэж байгаагаа мэдэгдсэн. Бүх төрлийн нэг үйлдлийн системтэй болгосноор клауд системийг хэрэглэхэд амар болж, өгөгдлийг дамжуулах, өөр хэрэгслүүд хоорондох харилцааг сайжруулж байна.

## Windows 10-ын өөрчлөлт
### Start Menu сэргээсэн
“Windows 8” дээр хассан Start Menu буюу эхлэл цэсийг буцааж сэргээхээр болсон. Мөн дуртай програмаа баруун талд нь байршуулах боломжтой.

### Cortona
Cortona нь анх “Windows phone 8.1” –с хэрэглэгдэж эхэлсэн дуугаар туслах функц юм. Энэ нь “Apple”–ийн Siri, “Google” –ийн Assistant–тай адилхан зүйлсийг хийж чадна.

### Microsft Edge
“Windows”-ийн интернет хөтөч гэвэл “Internet Explorer” байсан бол “Windows 10” дээр “Microsoft Edge” гэдэг шинэ веб хөтөчтэй болсон. ”IE”-ийн хуучин түүлбар болон плагинийг хэрэглэх боломжгүй.

### Програмыг дөрвөн хэсэгт хувааж харуулах
“Windows 7”-с дэлгэц дээрээ зүүн баруун талдаа хоёр програмыг зэрэг хардаг байсан бол “Windows 10” дээрээс зүүн дээр доор, баруун дээр доор гээд дөрөв хувааж зэрэг харах боломжтой болсон.

### Виртуал десктоп
Виртуал десктоп нь хиймэл десктопуудыг үүсгэж, тус бүр өөр өөр зорилготойгоор програмуудыг ажиллуулах боломжтой байдаг.

### Үнэгүй шинэчлэх
“Windows 10” худалдаанд гарснаас хойш нэг жил Windows 7, Windows 8, Windows Phone 8.1-тэй хүмүүс үнэгүй шинэчлэл хийх боломжтой. Энэ үйлчилгээний зорилго бүх үйлдлийн системийг Windows 10 болгож нэгтгэхтэй холбоотой юм.

## Техник хангамжид тавигдах шаардлага
*Компьютер: x86-64 архитектур бүхий процессор
*Санах ой: 4GB RAM
*Хатуу диск: хатуу дискэн дээр 16-20 GB-ээс багагүй сул зай
*График: DirectX 10 график төхөөрөмжүүд
*Мэдрэгчтэй дэлгэц эсвэл мэдрэгчгүй дэлгэцүүд
*Microsoft фирмийн хулгана буюу Microsoft-тэй зохицох заах байгууламж зэрэг болно.

## Цахим холбоос 
* 
* Windows 10 үйлдлийн системийн албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Windows үйлдлийн систем
Ангилал:2015 оны програм хангамж
Халхын голын байлдааны ялалтын дурсгалын хөшөө

**Халхын голын байлдааны ялалтын дурсгалын хөшөөг** 1939 онд хамгийн ширүүн тулалдаан болсон Хамар даваанд Халх голын ялалтын 45 жилийн ойгоор 1984 онд босгожээ. Уг хөшөөний төслийг уран барималч Д.Амгалан, А.Н.Бурганов, архитекторч Д.Чойжилжав, Л.В.Мисожников нарын бүрэлдэхүүнтэй уран бүтээлчид зохиожээ. Хөшөөний өндөр нь 50 метр, гол баганын нүүрэн талд зэрэгцэн зогссон Монгол Зөвлөлтийн хоёр цэрэг, нөгөө талд нь Монгол үндэсний хувцастай Монгол эмэгтэйн дүрсийг урласан байдаг нь Монгол-Зөвлөлтийн найрамдал, цэрэг эрийн эх хүний ариун сэтгэлийг бэлгэддэг. Гол баганын хоёр талд байх зэс цутгамал тугны дүрс бүхий ханан дээр тус байлдаанд оролцсон морин болон явган цэрэг, танкчид, нисгэгчдийн дүр төрх, тэр үеийн байлдааны зэвсэг техникийг товойлгон дүрсэлж тухайн үеийн тулалдааны уур амьсгал, дүр төрхийг илэрхийлж, энэ эрх чөлөө ямар их үнээр олдсоныг илтгэн харуулдаг. Хөшөөг 54 метр урт, 33 метр өргөн дан аранжин зэсээр урлан хийжээ.

Уг хөшөө нь гэрэлт хөшөөний төрөл бөгөөд Монголд болон Азид байгаа хамгийн өндөр гэрэлт хөшөө юм. ЗХУ-д энэ хөшөөг хийн Монголд зөөвөрлөн авчирсан. Тухайн үед Зайсан толгойн хөшөөний оронд хийхээр төлөвлөж байсан ч Сайд нарын зөвлөлийн хуралд Цэдэнбал Филатова, "Дайн болж, ялсан газар нь уг хөшөө нь байвал зүгээр биш үү" (шууд орчуулга биш болно) гэж хэлснээр Халх Гол сум уруу шилжүүлсэн түүхтэй. Хөшөөг барих үед нисдэг тэрэг, танк зэргийг ашиглан босгож байсан түүхтэй гэлцдэг. 

## Дэлгэрэнгүй сурвалж 
Ангилал:Монголын хөшөө
Ангилал:Дорнод аймаг
Меркантилизм

**Меркантилизм** () бол тухайн улсын экспортыг нэмэгдүүлэх зорилготой, үндэсний эдийн засгийн бодлого юм. Энэ нь 16-18-р зуунд Европын аж үйлдвэржсэн орнуудад зонхиолж байгаад хүчээ алдсан ч зарим судлаачийн үздэгээр өдгөө ч төрийн интервенцийн хэлбэрээр аж үйлдвэржсэн орнуудын эдийн засагт хэрэгжсээр буй. Меркантилизмийн онолын гол төлөөлөгч нь У. Петти, Ж. Стюарт. Улс орны баялаг гүйлгээний хүрээнд бий болдог бөгөөд баялаг нь мөнгө гэж үзээд гадаад худалдааний ашиг орлоготой улс орон л баяждаг гэж үздэг.
Ангилал:Эдийн засгийн бодлого
ДТМ

**ДТМ** нь цувралаар үйлдвэрлэгдэж буй автомашинуудын цуврал уралдааны нэр юм. Анх 2000 онд ***Дойче Тоуренваген-Мастерс*** (Deutsche Tourenwagen-Masters,  монг. Германы тойрог замын тэрэгний аварга шалгаруулалт) нэртэйгээр бий болсон бөгөөд 1996 онд хаагдсан Дойче Туренваген-Майстершафт уралдааны залгамж тэмцээн юм.

## Цахим холбоос 
* ДТМ уралдааны албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Туренваген уралдааны цуврал
Серхио Перес

**Серхио „Чеко“ Перес Мендоса**  (испаниар: ***Sergio „Checo“ Pérez Mendoza***, * 1990 оны 1 сарын 26, Гвадалахара) нь Мексикийн авто уралдаанч. 2011 онд Заубер багаар Формула-1-ийн гараагаа эхэлсэн бөгөөд түүнээс хойш энд уралдсаар байна. 2021 оноос эхлэн Ред Булл Расинг багтай гэрээ хийн, гараанд гарсан.

## Тамирчны гараа 
## Статистик 
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2021 оны зургаадугаар сарын 6, Азербайжаны их шан уралдааны дараа

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Серхио Пересийн тамирчны замналын статистик 

Ангилал:ДТМ уралдааны нисгэгч
Ангилал:Мексикийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Мексикчүүд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен)‎
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Форс Индиа)
Ангилал:1990 онд төрсөн
Марж ал-Саффарын тулалдаан

**Марж ал-Саффарын тулалдаан** – 1303 оны 04 сарын 20-22 ны хооронд Сирийн Марж ал-Саффарт болсон тулалдаанд Ил хаант улсын арми Мамлюк Египетийн армид бут цохиулсан тулалдаан болжээ.
Ангилал:1303 он
Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан
Ангилал:Ил Хаант Улс
Синусын теорем

thumb|right|Синусын теорем дахь гурвалжны тал болон өнцгүүдийн тэмдэглэгээ. Том , ,  үсгүүдээр өнцгийн хэмжээ, жижиг , ,  үсгүүдээр тухайн өнцгийн эсрэг талын уртыг тэмдэглэнэ.
Тригонометр дэх **Синусын теорем** гэдэг нь гурвалжны (эсвэл аливаа дүрсийн) талуудын урт болон өнцгүүдийн синусын хоорондын хамаарлыг харуулсан тэгшитгэлийг хэлнэ. Томьёолбол,

: \frac{a}{\sin A} \,=\, \frac{b}{\sin B} \,=\, \frac{c}{\sin C} \,=\, d, 

Энд ,  нь гурвалжны талуудын урт, ,  нь тэдгээрийн эсрэг өнцгүүдийг заана (баруун гар тал дахь зургийг үзнэ үү). Мөн  нь уг гурвалжныг багтаасан тойргийн диаметр. Уг тэгшитгэлийн, диаметртэй хэсгийг нь ашиглаагүй үед урвууг нь ашиглах тохиолдол бий:

: \frac{\sin A}{a} \,=\, \frac{\sin B}{b} \,=\, \frac{\sin C}{c}. 

Синусын теоремыг ашигласнаар гурвалжны 2 өнцөг болон нэг тал нь мэдэгдэж байвал үлдэх өнцөг болон талуудын уртыг олж болдог. Эсрэгээр, гурваджны 2 тал болон 1 өнцөг мэдэгдэж байхад бусад тал болон өнцгүүдийг олж чадна.

Синусын теоремоос гадна тригонометрт гурвалжны тал болон өнцгүүдийн хамаарлыг харуулсан косинусын теорем гэж байдаг.

Синусын теоремыг олон хэмжээст огторгуй дахь тогтмол мурийлт бүхий гадаргуу дээрх дүрсийн хувьд өргөтгөсөн байдлаар томьёолох боломжтой..

## Эшлэл
Ангилал:Тригонометр
Ангилал:Өнцөг
Ангилал:Гурвалжны геометр
Ангилал:Математикийн теорем
Карлос Сайнц (залуу)

**Карлос Сайнц Васкеc де Кастро**  (испаниар: ***Carlos Sainz Vázquez de Castro*** буюу товчоор *Карлос Сайнц йуниор*, * 1994 оны 9 сарын 1, Мадрид) нь Испанийн авто уралдаанч юм. Түүний эцэг нь Раллигийн ДАШТ-ний хоёр удаагийн аварга Карлос Сайнц юм. Тэрбээр 2013 ба 2014 онуудад Формула Рено 3.5 уралдаанд гарсан байсан ба 2014 онд аваргаар тодорч байв. 2015 оноос хойш Формула-1 уралдаанд Скудериа Торо Россо багийн өмнөөс гараанд гарч байна.

## Тамирчны гараа
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны гуравдугаар сарын 26, Австралийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас 
* Карлос Сайнц йуниорын тамирчны замналын статистик 

Ангилал:Испанийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Испаничууд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Торо Россо)
Ангилал:1994 онд төрсөн
Антонио Жовинацци

**Антонио Жовинацци**  (италиар: ***Antonio Giovinazzi***, * 1993 оны 12 сарын 14, Мартина Франка) нь Италийн авто уралдаанч. Тэр 2013-2015 оны хооронд Европын Формула-3 АШТ-д оролцож байгаад, 2016 онд ФИА Формула-2 уралдаан руу шилжин очжээ. 2017 оноос Заубер багт Формула-1 уралдааны гараагаа эхэлсэн.

## Тамирчны гараа
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны гуравдугаар сарын 26, Австралийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Антонио Жовинаццигийн тамирчны замналын статистик 

Ангилал:Италийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:ДТМ уралдааны нисгэгч‎
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны нисгэгч
Ангилал:Холын зайн дэлхийн аваргын авто уралдаанч
Ангилал:ГП2 цувралын нисгэгч
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1993 онд төрсөн
Тушаалын тоолуур

**Програмын тоолуур** (англиар: ***Program counter***) бас **програмын тоолуур** эсвэл **програмын алхмын тоолуур** нь процессорт биелэгдэх гэж буй команд болон дараагийн командын хаягийг заадаг. Регистр гэдэг нь түр хадгалах байгууламж юм. 

Програмын тоолуур нь процессорт ажиллаж буй командын 4 байтын хэмжээтэй хаягийг агуулж байдаг.
1 команд барьж авахад програмын тоолуурын утгыг 1-ээр нэмэгддэг. Командыг барьж авсны дараа програмын тоолуур дараагийн командын хаягийг заана. Компьютерыг дахин ачаалах эсвэл дахин эхлүүлэх үед програмын тоолуурын утга 0-ээс эхэлнэ. Компьютер дотор хаяг нь санах ой эсвэл хадгалах байдлаар байрлана.

MIPS архитектур нь байт хандаж заавар санах ойн нэгжийг ашигладаг. MIPS нь RISC компьютер бөгөөд 32 битийн урттай байдаг. Цикл бүрт прогамын тоолуур нь утгаа 4-өөр нэмэгдүүлдэг.(32 бит=4 байт)
 
Харин Intel ia32 нь CISC архитектуртай ба команд бүр нь өөр өөр урттай байж болдог. Intel-ийн санах ойд байтаар хандаж болно. Цикл бүрийг декодороор оруулж командын уртыг тодорхойлох хэрэгтэй.Програмын тоолуур нь командыг тайлж уншиж авсны дараа өөрийнхөө утгыг нэмэгдүүлдэг.
Branching гэдэг нь командыг хамтад нь багцлах багцын нь нэг ба branch ба jump гэсэн 2 командтай. Энэ командын ерөнхий утга нь санах ойн 1 хаягнаас өөр санах ойн хаяг руу үсрэх юм.

Ангилал:Компьютерын архитектур
Маркус Эрикссон

**Маркус Эрикссон**  (шведээр: ***Marcus Ericsson***, * 1991 оны 11 сарын 4, Кумла) нь Шведийн авто уралдаанч. Тэр 2009 онд Японы Формула-3 АШТ-д түрүүлж байв. 2010-2013 оны хооронд GP2 цуврал уралдаанд оролцож байсан ба энэ хугацаанд түүний гаргасан дээд амжилт нь 2013 онд зургаадугаар байранд шалгарсан явдал юм. 2014 оноос хойш Маркус Формула-1-д орон, 2015 оноос хойш Заубер багийн өмнөөс гараанд гарч байна.

## Тамирчны гараа
## Статистик
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны гуравдугаар сарын 26, Австралийн гран при

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Маркус Эриксоны албан ёсны цахим хуудас
* Маркус Эриксоны тамирчны замналын статистик 

Ангилал:Шведийн Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Катерхэм)‎
Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Заубер)
Ангилал:1990 онд төрсөн
Монголын мэдээлэл зүйн 30-р олимпиад

Мэдээлэл зүйн Улсын **XXX** олимпиад 2016 оны 04.28-05.01 хооронд Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдлаа. Уг олимпиадыг *Зохион Байгуулах хороо*, *Боловсрол Соёл Шинжлэх Ухааны Яам*, *МУБИС-ийн Математик, Байгалийн Ухааны Сургууль* хамтран зохион байгуулж, Чойжоованчиг сан *Битпресс* хэвлэлийн компани хамтран ажиллалаа. Багш, сурагчдын бодлогын уралдаант олимпиадад аймаг хотоос шалгарсан 35 багш, 41 сурагч ангилал тус бүрд хоёр өдрийн турш 6 бодлого бодож оюун ухаан, програмчлах ур чадвараа уралдууллаа. Уг бодлогын уралдааныг олон улсын мэдээлэл зүйн олимпиадад ашигласан бодлого шалгах автоматжуулсан системийг ашиглан явуулсан нь цаг хугацаа, хүний хөдөлмөр хэмнэсэн, технологийн шинэ түвшинд гаргасан ололт байлаа. Мөн олимпиадын мэдээллийг www.informatics.mn вэб хуудсаар нийтийн хүртээл болголоо. Мөн энэ үеэр ЕБС-ийн сурагчдын бие даан болон хамтран боловсруулсан програмын болон цахим контентын бүтээлийн уралдааныг уламжлал болгон явууллаа. 
## Багш
=Сурагч=

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын мэдээлэл зүйн олимпиад