open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Харгол

**Харгол** (киргизээр ***Каракол***, хуучнаар ***Пржевальск***) — Киргиз улсын Ысыккөл мужийн харьяанд байх, мужийн засаг захиргааны төв, 63 мянган хүнтэй **хот**.
 
Бишкекээс 380 км зайд Ысык нуурын зүүн эрэгт ойрхон оршдог.

## Газар зүй 
thumb|left|200px|Хөвч хангай
Харгол хот мужийнхаа дорнод этгээд, Ысык нуур (Ысык-Көл) нуурын зүүн эрэгт, Терскей Ала-Тоо нурууны өвөрт далайн түвшнээс дээш 1690—1850 м өндөрт оршдог. Хотоос холгүй буюу 12 км зайтай газраар Хар гол урсан Ысык нуурт цутгадаг. Бишкекээс 400 км, Балыкчаас 220 км галт тэргээр явж Харголд хүрнэ.

Харголд олон орны уулчид ирж авирах болсон.

## Хүн ам зүй 
Харголд 2009 оны тооллогоор  66,294 хүн оршин сууж байв.

Үүнээс 69 хувь нь киргизүүд, 17 хувь нь орос болох ба 544 хотон халимаг бий.

## Түүх 
1869 онд Оросын А. Каульбарсын цэрэг шивээлэн суурин үүсгэжээ. Хотын ойрх голоор «*Каракол*» (Харгол) хэмээсэн бол 1889 онд Н. Пржевальский эрдэмтний нас барсаны дараа Оросын Эзэн хааны зарилгаар «*Пржевальск*» (Пржевальскийн суурин) болов. 1922-1939 онд эргээд дахин Харгол нэртэй байфгаад Зөвлөлтийн үед 1939-1992 онд дахин Пржевальск гэгдээд Киргиз улс тусгаар тогтносны дараа дахин уламжлалт Харгол нэрээ буцаан авсан түүхтэй.

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Киргизийн хот
Ангилал:Ысыккөл мужийн суурин
Талас

* Талас хот — Киргиз улсын Талас мужийн харьяат хот
* Талас муж — Киргиз улсын муж
* Талас гол — Киргиз, Казахстан хоёр орноор урсдаг гол
Талас, Киргиз

**Талас** — Киргиз улсын Талас мужийн төв, 33 мянган хүнтэй **хот**. 

Талас далайн түвшнээс дээш 1280 м өндөрт Талас голын эрэгт, нийслэл Бишкекээс баруун зүгт 360 км хол оршдог. Казахстаны хил, Тараз (эртний Талас)-аас зүүн зүгт 90 км, Бишкек—Ош чиглэлийн авто замаас баруунш 90 км зайтай.

## Хүн ам зүй 
Таласт 2009 оны тооллогоор 32,886 хүн оршин сууж байв.

Үүнд киргизүүд 89 хувь, оросууд 7 хувийг бүрдүүлдэг. 

## Түүх 
1877 онд Хаант Оросынхон ирж суурин үүсгэсэн, 1944 онд Зөвлөлтийн үед хот болсон. 

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Киргизийн хот
Ангилал:Талас мужийн суурин
Тараз

**Тараз** () — Казахстан улсын Жамбыл мужийн төв, 35 түмэн хүнтэй хот.

## Цаг агаар 
## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

Ангилал:Жамбыл мужийн суурин
Ангилал:Азийн суурин
Павлодар

**Павлодар** (Казах: *Павлодар*; '') — Казахстан улсын Павлодар мужийн төв, 33 түмэн хүнтэй хот.

## Газар зүй 
### Цаг агаар 
## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Павлодар мужийн суурин
Өскемен

**Өскемен** (; ) — Казахстаны Дорнод Казахстан мужийн төв, 32 түмэн хүнтэй хот.

## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Дорнод Казахстаны суурин
Семей

**Семей** (; 2007 он хүртэл , одоо ) — Казахстан улсын Дорнод Казахстан мужийн харъяат, 33 түмэн хүнтэй хот.

## Цаг агаар 
## Мөн үзэх 
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 

Ангилал:Дорнод Казахстаны суурин
Ангилал:Зэвсэгт хүчний байгууламж
Ангилал:Улаан Арми
Ангилал:Казахстаны урьдын нийслэл
Актөбе

**Актөбе** ( «цагаан дов» гэх утгатай; ) — Казахстаны Актөбе мужийн харъяат, 37 түмэн хүнтэй хот.

## Газар зүй 
### Цаг агаар 
## Мөн үзэх
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Актөбе мужийн суурин
Балыкч

**Балыкч** (киргизээр ***Балыкчы*** – «загасчин» гэсэн утгатай) — Киргиз улсын Ысыккөл мужийн шууд харьяа **хот**. 42 мянган хүнтэй. 

## Газар зүй 
thumb|left|200px|Жимс, айргийн худалдаа
Балыкч хот Төмөрт (Иссык-Куль) нуурын баруун хойд үзүүрт оршдог. 

Бишкекээс авто замаар 175 км зайтай.

## Хүн ам зүй 
Балыкчид 2009 оны тооллогоор 42,875 хүн оршин сууж байв.

Үүнээс 90 хувь нь киргиз, 7 хувь нь орос байна. 

## Түүх 
Балыкч нь Бишкек—Харголын дундах өртөө, Нарын руу очих замын зангилаа юм.

Анх «*Рыбачье*» (Загасчны суурин) гэгдэж, 1954 онд хотын зэрэг авсан.

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Ысыккөл мужийн суурин
Ангилал:Киргизийн хот
Нарын

**Нарын** (киргизээр ***Нарын*** - «нарийн» гэсэн утгатай) — Киргиз улсын Нарын мужийн харьяа, тус мужийн засаг захиргааны төв, 35 мянган хүнтэй **хот**.

## Газар зүй 
thumb|left|200px|Нарын хотын барилга
thumb|left|200px|Нарийн гол
Нарын хот Нарыны хотгорт Нарийн голын эрэгт байдаг. Бишкек–Торугарт (хил) чиглэлийн авто зам дайрдаг.  Нарынаас Төмөрт (Иссык-Куль) нуурын эргийн төмөр замын өртөө Балыкч хүртэл 180 км зайтай бол Торугарт боомтоос 186 км зайтай.

## Хүн ам зүй 
Нарынд 2009 оны тооллогоор 34,822 хүн оршин сууж байв.

Үүнээс 98.5% хувь нь киргизүүд байна.

## Түүх 
Нарийн хотын газар эртнээс суурин байсан. 

1927 онд мужийн төв, хот болсон.

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Киргизийн хот
Ангилал:Нарын мужийн суурин
Новосибирск

**Новосиби́рск** («Шивэрийн шинэ хот») — Орос улсын Новосибирск мужийн төв, 1,600,000 сая хүнтэй, улсынхаа 3-р их хот. 

Зураг:Chapel1.jpg|1920-оод оны Новониколаевск
Зураг:Вид на правый берег с Коммунального моста.jpg|Обь мөрөн
Зураг:Новосибирская ТЭЦ-5.jpg|Дулаанц цахилгаан станц
Зураг:Novosibirsk KrasnyPr Opera Theatre 07-2016.jpg|Дуурь, бүжгийн театр
Зураг:Pobeda cinema in Novosibirsk.jpg|«Победа» (Ялалт) кино театр

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Зүүлт

Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:1893 онд байгуулагдсан
Ангилал:Новосибирск мужийн суурин
Эйно Пентилла

**Эйно Пентилла** (, 1906 оны 8 сарын 27 &ndash; 1982 оны 11 сарын 24) нь Финландын жад шидэгч хөнгөн атлетикч байв.

Тэрээр АНУ-ын Лос-Анжелес хотноо зохион байгуулагдсан 1932 оны зуны олимпод эх орноо төлөөлөн оролцон, жад шидэлтийн төрөлд нутаг нэгт Матти Ярвинен, Матти Сиппала нарын дараа орж хүрэл медаль хүртжээ.

Ангилал:Финландын жад шидэгч‎
Ангилал:Финландын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Финландын олимпын оролцогч
Ангилал:1928 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1932 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Финландчууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Орал

**Орал** (; ) — Казахстан Улсын Өрнөд Казахстан мужийн харьяат, 22 түмэн хүнтэй хот.

## Газар зүй 
### Цаг агаар 
## Мөн үзэх 
* Казахстаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 

Ангилал:Өрнөд Казахстаны суурин
Ангилал:Европын суурин
Оросын хотын жагсаалт

[thumb|1. [Москва]]
[thumb|2. [Санкт-Петербург]]
[thumb|5. [Доод Новгород]]
[thumb|10. [Донын Ростов]]
[thumb|14. [Красноярск]]
[thumb|41. [Брянск]]
[thumb|45. [Улаан-Үд]]

**Орос улсад** 1100 гаруй **хот**, 1286 хоторхуу суурин (**балгас**), 153125 энгийн **суурин** (гацаа, тосгоныг багтаан) бий.

## Томоохон хотууд (хүн амын олноор)
## Иш баримт

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Самара

**Самара** (1935-1991 оны хооронд ***Куйбышев***, түүнээс хойш *Самара* ) — ОХУ-ын Самара мужийн төв, 1.2 сая хүнтэй саятан, улсынхаа зургаадугаар их, Ижил мөрний эрэгт оршдог хот.

## Түүх 
### Хотын нэр 
Самара хотын нэрийн гарлын тухай хоёр гол онол байдаг. Эхний хувилбараар бол Ижил мөрөнд цутгадаг Самара голын нэрээр нэрлэгдсэн гэх. Харин хоёрдугаар хувилбарт грек хэлний „Самар“-худалдаачин, наймаачин болон „Ра“ гэх Ижил мөрний эртний нэрээс гаралтай гэж үздэг аж.
### Хотын үүсэл 
Оросын түүхийн бичгүүдэд Самара хотыг анх 1361 онд дурдсан байдаг. 1367 онд венецийн худалдаачид болох Франческо, Доминико Пиццигано нарын Ижил мөрний газрын зургийг зурахдаа Самара гэх сууринг тэмдэглэсэн байдаг байна. 

1586 онд Фёдор Иванович хааны зарлигаар Ижил мөрөнд цутгах Самара голын хамгийн өргөн хэсэг дээр хяналтын цайз бариулсан ба түүний „Самара хотхон“ хэмээн нэрлэжээ. Энэхүү бэхлэлт нь оросыг нүүдэлчдээс хамгаалах зорилготой байсан төдийгүй Казаниас Астрахань руу явах усан замын найдвартай байдлыг хангах ёстой байв.

Анхандаа хэрмийн хашааг үзүүрлэсэн модоор хийн, дээр нь харуулын цамхаг болон буудах шагайвчтайгаар барьжээ. 1636 онд цайзын урт 1700 метр, өргөн нь 350 метр болсон байлаа. 1689 онд тус „хотхон“ нь албан ёсоор хотын эрхтэй болов. Энэ үед Самара нь зөвхөн цэргийн чухал бааз төдийгүй оросуудын дорно дахины улсуудтай худалдаа эрхлэх томоохон төвийн зэрэгцээ хийх ба ачаа барааг шилжүүлэх цэг болсон байв.

### Хүн амын өсөлт 
*Тайлбар:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Зургийн цомог 
## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Ижил мөрний суурин
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Самара мужийн суурин
Ангилал:1586 онд байгуулагдсан
Горький

* Максим Горький — Орос, Зөвлөлтийн зохиолч
* Горький хот — Доод Новгород хотын 1932-1990 оны үе
Уфа

**Уфа** (; башкираар *Өфө*; ) — Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Башкортостан Улсын нийслэл, 1 сая 82 мянган хүнтэй, холбооны улсынхаа 11-р том хот.

## Газар зүй 
## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас (орос, башкир, англиар)

## Эшлэл 
Ангилал:Башкортостаны суурин
Ангилал:Европын суурин

Ангилал:Оросын ислам
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Волгоград

**Волгоград** (; оросоор 1925 оноос өмнө *Царицын*, 1961 он хүртэл ***Сталинград***, түүнээс хойш *Волгоград нэртэй болсон*) — ОХУ-ын Волгоград мужийн төв, 2023 оны байдлаар     1 сая 025.662 хүн амтай, улсынхаа 12-р том хот.

Дэлхийн хоёрдугаар дайнд Сталинградын тулалдаан болж байсан газар гэдгээрээ дэлхийн түүхэнд алдаршжээ.

1555 онд Ижил /Волга/ мөрний зүүн эргийн арал дээр байгуулагдаад дараа нь ойрхон Ижил мөрөн рүү зутгадаг жижиг Царица голын бэлчир рүү нүүлгэж *Царицын* хот ( түрэг «Сары-су» гэж үнээс гаралтай *сары* — «шар», *су* — «ус») хэмээх нэртэй болсон ажээ. 

Өмнө *Мечётный хот* гэж Алтан Ордын улсын хот байсан гэж оросоос сүүлд ирж суурьшигчид нэрэлдэг байжээ. Сүүлд монголын жанжин Зучигийн 1274-1377 оны үеийн зоосон мөнгө энэ хотын туурингаас олдсон байна.  

## Зураг

В цеху Сталинградского тракторного завода 1930 год.jpg|Сталинградын тракторын үйлдвэр, 1930 он
Volga bridge.jpg|Волгоград хот дахь Ижил мөрний гүүр
May2015 Volgograd img19 Central station.jpg|Волгоград хотын төв галт тэрэгний буудал
 

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Волгоград мужийн суурин
Ангилал:Ижил мөрний суурин
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
!
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн хот
Ангилал:1589 онд байгуулагдсан
Красноярск

**Красноярск** (орос. *Красноярск*) — ОХУ-ын Зүүн Сибирийн эдийн засаг, боловсрол, соёлын том төв бөгөөд Красноярскийн хязгаарын төв, 2024 оны байдлаар 1 сая 205 мянган хүн амтай улсдаа хүн амын тоогоороо 6-р ордог хот.

## Хүн ам 
## Уур амьсгал 
## Аж үйлдвэр 
Красноярск бол Оросын аж үйлдвэрийн хөгжсөн төв юм. Красноярскийн нутаг дэвсгэрт 17 мянга гаруй аж ахуйн нэгж, байгууллага, байгууллага байдаг. Тэргүүлэгч салбарууд: сансрын аж үйлдвэр, өнгөт металлурги, механик инженерчлэл, мод боловсруулах, тээвэр, хими, хүнс, жижиглэнгийн болон бөөний худалдаа, үйлчилгээ юм.

## Боловсрол 
2023 оны мэдээллээр Красноярск хотод 156 сургуулийн өмнөх боловсрол, 111 ерөнхий боловсролын сургууль байсан бөгөөд эдгээрт 56 мянган сургуулийн өмнөх насны хүүхэд, 136 мянган сургуулийн сурагчид суралцаж байжээ. Түүнчлэн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд зориулсан 11 тусгай сургууль, 5 асрамжийн газар, кадет корпус, Марийнскийн гимнази зэрэг юм.

Красноярск хотод 8 их дээд сургуулиуд байдаг. Үүнд:

* Красноярск хотын Улсын Хөдөө аж ахуйн Их сургууль,
* Профессор В.Ф.Войно-Ясенецкийн нэрэмжит Красноярскийн Улсын Анагаах Ухааны Их сургууль,
* В.П.Астафьевын нэрэмжит Красноярскийн Улсын багшийн Их сургууль, 
* Академич М.Ф.Решетневийн нэрэмжит Сибирийн улсын шинжлэх ухаан, технологийн Их сургууль,
* Дмитрий Хворостовскийн нэрэмжит Сибирийн улсын урлагийн дээд сургууль,
* Сибирийн бизнес, менежмент, сэтгэл судлалын дээд сургууль
* Сибирийн Холбооны Их сургууль,
* ОХУ-ын Дотоод хэргийн яамны Сибирь дахь хууль эрх зүйн дээд сургууль

## Ах дүүгийн барилдлагатай хотууд 
* Днипро, , 2007 оноос хойш
* Казань, , 2001 оноос хойш
* Москва, , 1998 оноос хойш
* Самарканд, , 2003 оноос хойш
* Улаанбаатар, , 2003 оноос хойш
* Эрхүү, , 2013 оноос хойш

## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Красноярскийн хязгаарын суурин

Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:1628 онд байгуулагдсан
Воронеж

**Воронеж** (, дуудлага нь []) — ОХУ-ын Воронеж мужийн төв, улсынхаа 15-р том, 1 сая хүнтэй хот.

## Хүн амын өсөлт 
*Тайлбар:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Хотын засаг захиргааны гишүүд 
* Төмөрзамын 
* Төв
* Коминтерний
* Лениний
* Зөвлөлийн
* Левобережний

## Зургийн цомог 
## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* http://www.voronezh-city.ru/ Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас]

## Эшлэл 

Ангилал:Воронеж мужийн суурин
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:1586 онд байгуулагдсан
Пермь

**Пермь** (оросоор 1781-1940 онд болон өдгөө *Пермь*, 1940-1957 онд *Молотов*) — Оросын Холбооны Улсын Пермийн хязгаарын төв, улсынхаа 13-р том, 1 сая хүнтэй хот. Уралын нурууны баруун бэл, Кама мөрний эрэгт төвхнөжээ.

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Кама голын суурин
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Пермийн хязгаарын суурин

Ангилал:Саятан хот
Ангилал:1723 онд байгуулагдсан
Доод Новгород

**Доод Новгород** (, *нижний* - «доод», 1932-1990 оны хооронд ***Горький*** хэмээх нэртэй байсан) — Оросын Холбооны Улсын Доод Новгород муж ба Ижил Мөрний Холбооны тойргийн захиргааны төв, 1.2 сая хүнтэй, улсынхаа тавдугаар их хот. Доод Новгород нь Москвагаас зүүн зүгт 400&nbsp;километрийн зайд, Ока голын Ижил мөрөнд цутгах хэсэгт оршдог. Оросын түүхэнд чухал үүрэгтэй байсан энэ хот нь 1850 оны үеэс Оросын худалдааны төв хот, Зөвлөлт Холбоот Улсын үед чухал аж үйлдвэрийн төв болон хөгжив. Доод Новгород нь өнөөдөр ОХУ-ын улс төр, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, соёлын төв хот юм. Мөн түүнчлэн Ижил Мөрний Холбооны тойргийн захиргааны төвөөс гадна Оросын хамгийн том зам тээврийн зангилаа цэг, жуулчдын ихээр очдог хотуудын нэг юм. 

## Түүх 
Владимир-Суздалийн Вант Улсын их ван Юрий Всеволодович өөрийн ноёрхлын нутаг дэвсгэрийн чухал голууд болох Ока гол ба Ижил мөрний нийлэх хэсэг дээр 1221 онд энэ хотыг байгуулав. Нижний Новгород гэдэг үгийг үгчлэн орчуулбал „Доод Шинэ Хот“ гэсэн утгатай. Түүнээс өмнө үүссэн Новгород хотоос ялгах үүднээс ингэж нэрлэсэн байж ч болох талтай. Москва, Тверийн нэгэн адил Доод Новгород ч бас Монголчуудын Русь руу хийсэн довтолгооны улмаас ач холбогдлоо хэсэг хугацаанд алдав. Харин Алтан Ордны Улсын ноёрхолд (13-р зуунаас 15-р зууны хооронд) байхдаа чухал улс төрийн төв болон сэргэв. 1341 онд Владимир-Суздалиас салан бие даан гарсан ижил нэртэй ван улсын нийслэл болсноос хойш тус хотын ач холбогдол улам бүр нэмэгдэв. Их гүн Дмитрий Константинович (1328-1383 он) өөрийн улсын нийслэлээ түүний өрсөлдөгч Москватай адил болгохын төлөө ихэд зүтгэл гаргажээ. Тэрбээр Монголчуудаас хамгаалах чулуун бэхлэлтийг бариулахаар эхлүүлсэн нь Доод Новгородын кремль юм. Мөн тэрбээр 1377 онд Лаврентий ламд үүрэг өгч хамгийн эртний бүтнээр үлдсэн алдарт гар бичмэл болох Өнгөрсөн жилүүдийн товчооныг бичүүлжээ. 

1378 онд Алтан Ордны эмир Мамайн цэрэг тус хотыг сүйтгэсэн ажээ.

### Москвагийн Вант Улсын үе 
1392 онд хот Москвагийн Их Вант Улсын нэг хэсэг болсон ба Доод Новгородын ванг *Шуйский* хэмээн нэрийдэж, Москва руу хотыг нүүлгэсэн бөгөөд Москвад ордны ноёдын адил эрхтэй байснаас гадна богино хугацаанд Василий IV хаан ширээнд хүртэл суусан аж. Москвагийнхан Доод Новгородыг Казанийн Татаруудын эсрэг хийсэн дайн дахь чухал бэхлэлт хэмээн үзэж байлаа. Улаан өнгийн тоосго бүхий эртний, аварга том энэхүү хэрмийг 1508 оноос 1511 оны хооронд босгов. Гэвч 1520 он, 1536 онуудад татарчууд хэрмийг бүслэн довтлох үед энэ хэрэм тийм ч бат бөх биш болох нь нотлогдов. 1552 онд Москвагийн их ван Казанийг эзэлсний дараа Доод Новгородын эдийн засгийн ач холбогдол улам нэмэгдсний учир нь Москва Ижилийн бүх замыг мэдэлдээ оруулсанд байв. 

## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас
* Кремль

## Эшлэл 

Ангилал:Доод Новгород мужийн суурин
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Ижил мөрний суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Ока голын суурин
Ангилал:1221 онд байгуулагдсан
Саратов

**Саратов** (, ; ) — ОХУ-ын Саратов мужийн төв, 837 мянган хүнтэй, холбооны улсынхаа 16-р том хот.

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Саратов хотын зургийн цомог (оросоор)
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Ижил мөрний суурин
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Саратов мужийн суурин

Ангилал:1636 онд байгуулагдсан
Челябинск

**Челябинск** (оросоор *Челябинск*; ) — ОХУ-ын Челябинск мужийн төв, 1 сая 143 мянган хүнтэй саятан, улсынхаа есдүгээр их, Ази тивд оршдог хот.

## Хамтын ажиллагаатай хотууд 
Челябинск нь дараах долоон хоттой хамтын ажиллагаатай: 

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
* *mojgorod.ru* хуудсан дахь Челябинск хотын мэдээлэл оросоор

## Эшлэл 

Ангилал:Челябинск мужийн суурин
Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:1736 онд байгуулагдсан
Бенефициар өмчлөгч

**Global MIDMAN #Oriharo_xp64**

Сайн уу энэ өдрийн мэнд хүргье Global Midman Oriharo байна

Ангилал:Монголын татварын эрх зүй
Ангилал:Эдийн засгийн гэмт хэрэг
Галуутнуур

**Галуутнуур** (**Гусиноозёрск**, Галуута-Нуур) — ОХУ-ын БНБурУ-ын Сэлэнгэ аймгийн төв, 23 мянган хүнтэй хот.

## Газар дайд 
Галуутнуур хот Галуут нуурын хотгор, далайн түвшнээс дээш 630 м өндөрт Галуут нуурынхаа зүүн хойд эрэгт оршдог. 

Улаан-Үдээс 110 км, төмөр замын Загастай өртөөнөөс 6 км зайтай. Хотоор Улаан-Үд — Хиагт чигийн цардмал зам дайрдаг. 

## Эдийн засаг 
Гол ажлын байр — 1976 онд ашиглалтанд орсон Галуутнуурын ДЦС.

## Хүн амын тоо 
## Зургийн цомог 

Гусиноозёрск. Монумент "Гусь".jpg
Гусиноозёрск. ДК "Шахтёр"..JPG
Гусиноозёрск. Мемориал1.JPG
Гусиноозёрск. Улица Пушкина от ДК "Шахтёр".JPG
Гусиноозёрск. Гусиное озеро.JPG
Гусиноозёрск. Посёлок Набережный.jpg
Гусиноозёрск. Посёлок Энергетиков.JPG
Гусиноозёрск. Улица Пушкина..JPG

## Лавлах холбоос
Ангилал:Буриадын суурин
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Буриадын хот
Анодын хэрэг

Харилцагч, хадгаламж эзэмшигч, хувьцаа эзэмшигч нарт 122 тэрбум төгрөг, дөрвөн сая ам. доллар хохирол учруулсан хэрэгт холбогдон “Анод”-ын гэх дуулиантай хэрэг 2008 оноос хойш шалгагдаж эхэлсэн. Баянзүрх дүүргийн шүүхээс “Анод” банкны ТУЗ-ийн дарга Э.Гүр-Аранз, Гүйцэтгэх захирал Д.Энхтөр, ТУЗ-ийн гишүүн Н.Даваа, Тамгын газрын дарга Л.Уламбаяр, зээлийн газрын захирал Э.Оуюнсүрэн, зээлдэгч Ж.Гантулга нарыг банкны хууль тогтоомж зөрчиж, хууль бус үйл ажиллагаа явуулсан, бусдын эд хөрөнгө завшиж үрэгдүүлсэн гэм буруутайд тооцжээ. Түүний зэрэгцээ Н.Даваа 2008 оны сонгуульд нэр дэвшихдээ Л.Уламбаяртай хамтран банкнаас нэг тэрбум төгрөг завшиж сурталчилгаандаа ашигласан нь тогтоогдсон байна. Д.Энхтөр хувийнхаа “Интерпэй” компанийн түрээсийн төлбөрт банкнаасаа их хэмжээний мөнгө завшиж төлсөн нь ч тогтоогдсон аж.

Анхан шатны шүүх Д.Энхтөр, Э.Гүр-Аранз нарт найм, Н.Даваа, Л.Уламбаяр нарт зургаан жилийн хорих ял оноож, тус бүр 1-2 сая төгрөгийн эд хөрөнгө хураахаар шийдвэрлэсэн болно. Мөн 2009 онд батлагдсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийн дагуу тус бүрээс нь гурван жилийн ялыг нь хасаж, Д.Энхтөр, Э.Гүр-Аранз нарыг тав, нөгөө хоёрыг нь гурван жил хорих ял биеэр эдлүүлэх шүүхийн шийдвэр гаргасан болно.

## Эх сурвалж
Ангилал:2008 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Данашир хатан

**Данашир** (1321–1335; 14 насалсан) — Юань улсын Тогоонтөмөр ухаант хааны анхны их **хатан** байв.

## Намтар 
### Хааны хатан 
Данашир хатан 1321 он орчимд төрсөн. Дархан тайш, Үйл таслах яамны сайд, Тайпин ван Яньтөмөрийн охин бөгөөд Төвлөн засах замны зүүн этгээдийн чинсан Тэнгисийн төрсөн дүү байжээ. Баяд аймгийн хүн байв.

Улс төрийн ашиг сонирхолын дагуу урагласан тул Тогоонтөмөр хаан хатан хоёрын харилцаа тийм ч бат бөх байсангүй. 

### Хэлмэгдсэн нь 
1335 онд Тогоонтөмөр хаан Төвлөн засах яамны баруун гарын чинсан Баянд төрийн бүх эрх мэдлийг шилжүүлжээ. Уг явдал нь Тайпин ван Яньтөмөрийн удмын ноёдын сэтгэлд үл нийцсэн тул хааны эсрэг нууц хуйвалдаан эхлүүлсэн. Тус хуйвалдаанд Данашир хатны ах Тэнгис чинсан, Дарь, Дархай тэргүүтэй Данашир хатны төрөл төрөгсөд оролцжээ. Энэхүү хуйвалдааныг Баян чинсан олж мэдээд Тогоонтөмөрт айлтгаснаар уг хуйвалдаанд оролцогсдыг баривчлан шийтгэсний дотор Данашир хатан багтжээ. Удалгүй хааны зарлигаар  түүнийг Хэ Пин хэмээх газарт цөллөгт илгээсэн агаад Баян чинсаны явуулсан алуурчинд хорлогдон нас эцэслэжээ.

## Сурвалж, тайлбар 
* «Юань улсын судар». 114-р хуудас. Хатад татварын намтар. 

Ангилал:1321 онд төрсөн
Ангилал:1335 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын хатан
Ангилал:Монгол хатан
Чикаго

**Чикаго** хот нь АНУ-ын Иллиной муж улсын хамгийн олон хүн амтай хот бөгөөд АНУ-даа 2019 оны байдлаар 2,716,450  (дагуул хотуудтайгаа нийлээд 10 сая орчим) байнгын оршин суугч иргэдийн тоогоороо 3 дахь том хот юм. Даяарчлал ба Дэлхийн хотууд судалгааны төвөөс гаргасан үзүүлэлтээр дэлхийн 7 дахь том хотоор 2012 онд шалгарсан. Дэлхийн хоёрдогч хүчин чадал бүхий О'Хэйр олон улсын нисэх буудал Чикаго хотод харьяалагдах ба 2008 онд уг хот 45.6 сая гадаадын болон дотоодын зочид жуулчдыг хүлээн авсан байдаг. Хотыг "Chi-city" (Чи-хот), "Windy city" (Салхит хот), "Second city" (Хоёрдогч хот) гэх мэтээр нэрлэх нь түгээмэл байдаг. (Чикаго хотыг англиар *Шикаго гэж дууддаг*). 

Мичиган нуурын баруун эрэг дээрх уг суурин 1833 онд газрын зураг дээр 350 хүн амтай тосгон байсан бөгөөд 1837 онд хотын статустай болжээ. 1871 оны 10 дугаар сарын 8-10-ны хооронд "Их гал түймэр" (The Great Fire) болж хот их сүудэж олон зуун хүн нас барсан боловч "Их гал түймэр"-ийн дараа хот эрчимтэй хөгжиж өргөжсөн байна.  1890 онд Чикаго хот Нью-Йоркийн дараа 1,1 сая хүн амтай АНУ-ын хоёр дахь том хот болж байжээ. 

Чикаго бол олон улсын санхүү, соёл урлаг, худалдааны бөгөөд аж үйлдвэр, боловсрол, технологи, тээврийн төв юм. Энд Boeing, Kraft Heinz, McDonald’s, Sears и Walgreens компаниудын төв байр байралдаг байна.

## Нэрийн гарал үүсэл
Нэр нь «Чекагоу» (*Checagou*) гэх үгнээс гаралтай бөгөөд Потаватоми-Индианчууд уг нутгийг ийнхүү нэрийддэг байгаад сүүлд нь энэ газарт нь хот байгуулагджээ. Үүнээс гадна «зэрлэг сонгино» эсвэл «өмхий хүрэн»  гэх индиан гаралтай үгнүүдийн орчуулгууд байдаг ч эдгээр нь ихээхэн маргаантай. 

Чикагог аман ярианд *the Windy City* хэмээн нэрлэдэг. Энэхүү хоч нэрийг хамгийн анх 1858 онд хэвлэгдсэн *«Чикаго Трибуне»* сонингийн нэг өгүүлэлд дурдсан байдаг. Дараа нь ахиад 1876 онд өрсөлдөгч хот Цинциннатитай холбоотойгоор хэрэглэгджээ.

## Хүн ам 
| style="vertical-align:top;" |

|}

## Газар зүй 
### Газар зүйн байшил 
Иллиной Муж Улсын зүүн хойд хэсэгт оршдог. АНУ-ын хүн амын тооллогын товчооны мэдээгээр 606, 1 км² нутаг дэвсгэртэй. Үүний 2,94 %-ийг (17,8 километр квадрат) ус бүрхэнэ. Хойд Америкийн таван том нуурын нэг болох Мичиган нуурт урьд нь Чикаго гол цутгадаг байв. Гэвч 1900 онд түүний урсгалыг өөрчилснөөр ундны усанд ашигладаг Мичиган нуурт биш харин Иллинойн усны сувгаар дамжин Иллиной голд, цааш Миссисипи мөрөнд цутгадаг болжээ.
### Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас
*www.chicago.gov -хотын албан ёсны цахим хуудас.
* Encyclopedia of Chicago

## Эшлэл 
Ангилал:АНУ-ын хот
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Күүк тойрог (Иллиной)
Ангилал:Иллинойн суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Хойд Америкийн суурин
Хөндлөн дүүрэг

**Хөндлөн дүүрэг** (хятадаар 昆都仑区 *kūndūlún qū*) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын харъяат аймгийн энтэй Бугат хотын хамгийн олон хүнтэй дүүрэг.

## Эх сурвалж 
*www.xzqh.org 

Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Ангилал:Өвөр Монголын дүүрэг
Ангилал:Бугат
Казахстаны хотын жагсаалт

Бүгд Найрамдах Казахстан Улсад 89 суурин газар албан ёсны хотын статустай байдаг юм. Тус улсын нийт хүн амын 62.04 хувь нь хотод амьдардаг байна. Засаг захиргааны хуваарилалтаар нэгдүгээрт 3 хот, хоёрдугаарт 39 хот, гуравдугаарт 47 хот ордог байна. Томоохон хотуудын гол хувийг бүс нутгийн төвүүд эзэлдэг. Тэд тус улсын хүн амын 24,32 хувийг эзэлдэг. Хүн амын нэлээд хэсэг нь тус улсын 3 том хот болох Алматы, Астана (нийслэл), Шымкент юм. Эдгээр хотуудад улсын хүн амын 23.73% оршин суудаг байна.[thumb|3. [Шымкент]]
[thumb|8. [Өскемен]]

20-р зууны хоёрдугаар хагасаас хойш Казахстаны хүн ам хот руу идэвхтэй шилжин суурьшиж байна. 1989 оны ЗХУ-ын хүн амын тооллогоор Казахстаны хотын хүн амын дотор казах үндэстний эзлэх хувь 27.1% (Улсын хүн амын 40%) байсан. 1990 он хүртэл Оросууд - 50.8% (1989, тооллого) эзэлж байжээ. 1999 оны хүн амын тооллогоор Казахстаны хот суурин газрын хүн амын дотор казахуудын эзлэх хувь харьцангуй өсч  (43.1%) болж өссөн, оросуудын эзлэх хувь хоёрдугаарт (41.1%) орсон байна. Хотод идэвхтэй нүүлгэн шилжүүлснээр хот суурин газар дахь уйгур, казахуудын тоо эдгээр үндэстний тосгоны оршин суугчдын тооноос хэд дахин хурдан өссөн (тус бүр 7% ба 9%) байв. 2012 онд Улсын  хотуудад 8,4 сая хүн амьдарч байжээ. 2013 оны урьдчилсан мэдээгээр Казахстаны хотжилт ойрын 20 жилд 56%-иас 66% болж өсөх төлөвтэй байжээ. Дотоод шилжилт хөдөлгөөн их байгаа хүчин зүйлүүд нь тухайн улсын хотуудын нийгмийн салбарт хүнд тусч, улмаар үндэсний бүрэлдэхүүнийг өөрчлөхөд хүргэдэг байна.

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Киргизийн хотын жагсаалт

thumb|Газрын зураг
[thumb|1. [Бишкек]]
[thumb|2. [Ош]]
[thumb|4. [Харгол]]

Киргиз улсад өдгөө 31 хот (*шаар*), 9 хоторхуу суурин (*шаар тибиндеги айыл*) байна. Энгийн суурин олон бий.

## Хотын нэрс 

* Айдаркан (*Айдаркен*)     
* Балыкч (*Балыкчы*)
* Баткен
* Бишкек (хуучин – *Фрунзе*)
* Манас (хуучин - *Жалал-Абад*)
* Исфана
* Кадамжай
* Каинды
* Кант
* Каракөл (*Кара-Куль*)
* Карасуу (*Кара-Суу*)
* Кемин 
* Кербен   
* Кочкор-Ата
* Көкжангак (*Кок-Жангак*)
* Кызылкыя (*Кызыл-Кия*)

* Майлуусуу (*Майлуу-Суу*)
* Нарын (Нарийн)
* Ноокат
* Орловка
* Ош
* Өзгөн (*Узген*)
* Сүлүктү (*Сулюкта*)
* Талас
* Ташкөмүр (*Таш-Кумыр*)
* Токмок
* Токтогул
* Чолпон-Ата (*Чолпоната*)
* Харбалт (*Карабалта*)
* Харгол (*Каракол*)
* Шопоков

## Арван том хот 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Түмэд баруун хошуу

**Түмэд** (аль эсвэл **Түмд**) **баруун хошуу** (хятадаар 土默特右旗 *tǔmòtè yòu qí *) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын аймаг шиг Бугат хотын харьяанд байгаа 2 хошууны нэг.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу
Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Умард Солонгосын хотын жагсаалт

## Цагаан толгойн дарааллаар
thumb|Умард Солонгосын газрын зураг

## Арван том хот
[thumb|3. [Чонжинь]]
[thumb|5. [Воньсань]]

!
Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Тайванийн хотын жагсаалт

thumb|Газрын зураг

Энэ хуудсанд Тайвань орны хот суурингийн нэрийг жагсаан бичив. 

## Хот 
Тайванийн засаг захиргааны хуваарьт аливаа хот (市 ши)-ыг гурван зэрэг болгоно. 

Одоо байгаа 21 хотыг хүн амын тоогоор дараалуулвал:

## Балгас 
Тайваньд хотоос бага томоохон сууринг *жэнь* (鎮) гэдэг.

## Зураг 
### Хот 

File:Taichung_Skyline.jpg|Тайжун
File:Taipei,_Taiwan_CBD_Skyline.jpg|Тайбэй
File:Taoyuan City Scenery 2014.jpg|Таоюань
File:Downtown Tainan(2012).jpg|Тайнань
File:Hsinchu Scenery.jpg|Шиньжү
File:Central Keelung Panorama 0002.jpg|Жилун
File:嘉義市區夜景鳥瞰.jpg|Жяи
File:彰化市中正路一段.JPG|Жанхуа
File:Central Pictures Ping-tung Cinema 20130108.jpg|Пиндун
File:Taiwan HighSpeedRail HsinChu Station 3.JPG|Жүбэй
File:Rain in TRA Hualien Station 20070807.jpg|Хуалянь
File:Taitung City.jpg|Тайдун
File:County Highway 139 and Provincial Highway 3 intersection 20110716.jpg|Наньтоу
File:YilanStation Front.jpg|Илань
File:TRA MiaoLi Station.jpg|Мяоли
File:綠蠵龜觀光保育中心.JPG|Магун
File:PuzihCityOffice.jpg|Пүзи
File:高鐵嘉義站.JPG|Тайбао

### Балгас 

File:Yuanlinpark.JPG|Юаньлинь
File:ChushanLandmark.jpg|Жүшань
File:KuanhsiStreet.jpg|Гуаньши
File:ChutungChangchunRd.jpg|Жүдун
File:Townhouses in Lokkang.JPG|Лүган
File:TungshiauBirdview.jpg|Туншяо
File:Miaoli Toufen.jpg|Тоуфэнь
File:HoulungView.jpg|Хуолун
File:JhuolanJhongshanRd.jpg|Жуолань
File:縣131起點DSCF9583.JPG|Пүли
File:Jinde Bridge, Donggang Township, Pingtung County 20060614.jpg|Дунган
File:Taiwan LuoDong Railway Station.JPG|Луодун
File:Suao Port.JPG|Сүао
File:Street in Fonglin Township , Hualien.JPG|Фөнлинь
File:Kinmen Airport 01.jpg|Жиньхү
File:在芬園鄉的台14線(竹林村).jpg|Фөнюань
File:台灣廬山.JPG|Рэньай
File:水里濁水溪.jpg|Шүйли
File:Mingjian.JPG|Минжянь
File:Provincial Highway 27 in Gaoshu Township, Pingtung County 20081114.jpg|Гаошү

## Эх сурвалж

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Узбекистаны хотын жагсаалт

[thumb|1. [Ташкент]]
[thumb|7. [Харш (хот)|Харш]]


Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Туркменистаны хотын жагсаалт

thumb|Газрын зураг

Энэ хуудсанд **Туркменистан улсын** **хот** суурингийн нэрсийг жагсаан бичив. 

## Томоохон хот 
## Бусад хот 
* Абадан
* Атамурат
* Ёлөтен
* Коне-Ургенч
* Анау
* Хазар
* Гурбансолтан-Эже
* Гумдаг
* Бахарлы
* Гажожак
* Берекет
* Болдумсаз
* Гөкдепе
* Саят

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Хятадын хотын жагсаалт

thumb|

Хятад улсын засаг захиргааны хуваарьт аливаа хотыг гурван зэрэг болгон ангилжээ. Нийт 657 хот байна.

* Дээд зэрэгт: Тусгай захиргаат дөрвөн хот (Бээжин, Тяньжинь, Чунчин, Шанхай), онцгой захиргаат хоёр орон (Макао, Хонконг), 
* Дунд зэрэгт: Аймгийн түвшний хот — одоогоор 291 хот (үүнээс 15 нь мужийн дараах түвшний хот),
* Доод зэрэгт: Хошууны түвшний хот  — бүгд 360 (үүнээс 10 нь аймгийн дараах түвшний хот).

Харин хотын зэрэг аваагүй суурин газрыг хоёр ангилж байна:
* Балгас (сумын түвшний нэгж)
* Гацаа (гацааны түвшний нэгж)

## Тавин том хот 
[thumb|1. [Шанхай]]

[thumb|4. [Гуанжоу]]
[thumb|8. [Хонконг]]
[thumb|16. [Жинань]]
[thumb|22. [Далянь]]
[thumb|33. [Шижяжуан]]
[thumb|39. [Хайкоу]]
[thumb|42. [Хөх хот]]


Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Хармөрөн муж

**Хармөрөн** (, Манж хэл: , 黑龙江), **Хар мөрөн**, **Хэйлунзян**, **Хэйлунжян** — БНХАУ-ын дорно умард хязгаарын муж. Амар (Хар) мөрний өмнө талд 460,000 км2 (6/33) газар нутаг эзэлсэн 2010 онд 38.3 сая (15/33) хүний нутаг болж буй газар.

## Засаг захиргааны хуваарь
## Ард түмэн
## Зураг

File:KHANKA LAKE.jpg|Ханка нуур
File:Shuangyashan feb nyar parad.jpg|Баярын жагсаал
File:Ice Snow World.jpg|Харбины Цас мөсний орон наадам

## Зүүлт, тайлбар

Ангилал:Хятадын муж
Японы хотын жагсаалт

[thumb|2. [Ёкохама]]
[thumb|7. [Киото]]
[thumb|9. [Кавасаки]]

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Ангилал:Японы хот
Хайлаар

**Хайлаар** (Хятадад монголоор *Хайлаар тойрог* гэж хэлж, нэрийг нь *хайилар* гэж бичнэ; хятадаар 海拉尔 *hǎilār*; оросоор ***Хайлар***; англиар *Hailar*) - БНХАУ-ын Өвөр Монголын аймгийн энтэй Хөлөнбуйр хотын дүүрэг. 2001 оноос өмнө Хөлөнбуйрыг аймаг байхад **Хайлаар хот** гэдэг байв. Албан нэр биш ч гэсэн Хайлаар нь эргэн тойрон хөдөө газраар хүрээлэгдсэн хот хэвээрээ л байгаа.

## Зураг

File:Coal mine in Inner Mongolia 002.jpg|Ойрх нүүрсний уурхай
File:Obrázek z Chajlaru.jpg|Гудамж 1937 онд
File:Vincent in grasslands.jpg|Ойрх тал газар

## Цаг уур 
## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
*Хотын албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Хятадын хотын дүүрэг
Ангилал:Өвөр Монголын дүүрэг
Ангилал:Хөлөнбуйр
Metal Gear Rising: Revengeance

**Metal Gear Rising: Revengeance** () нь 2013 оны 2 сарын 19-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360, PlayStation 3-т зориулсан видео тоглоом юм.

Ангилал:2013 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Андройдод зориулсан тоглоом
Ангилал:Mac OS-д зориулсан тоглоом
Ангилал:PlayStation 3-т зориулсан тоглоом
Ангилал:Тулаантай тоглоом
Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Tomb Raider (2013 оны видео тоглоом)

**Булшны тонуулчин** () нь 2013 оны 3 сарын 5-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360, PlayStation 3-т зориулсан видео тоглоом юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:2013 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Гуравдугаар хүн мэргэн бууч
Ангилал:Линукст зориулсан тоглоом
Ангилал:Mac OS-д зориулсан тоглоом
Ангилал:PlayStation 3-т зориулсан тоглоом
Ангилал:PlayStation 4-т зориулсан тоглоом
Ангилал:Stadia-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Tomb Raider
Ангилал:Тулаан-Адал явдалт тоглоом
Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Xbox-One-д зориулсан тоглоом
Казах Википедиа

Олон нийт үнэгүй баяжуулах цахим сүлжээсэг нэвтэрхий толь Википедиагийн Казах хэл бичгийн хувилбар **Казах Википедиа** () гэж бий.

2002 оны 6 сарын 03-наас Казах хэлний Кирилл бичгээрх Википедиа ажиллаж эхэлсэн.

Өнөөдрийн байдлаар үүнд 201 713 бичлэг байгаа нь нийт 278 хэлний Википедиагийн дунд 26-р их тоот болж явна. 2013 оны 1 сарын 19-ны байдлаар 21 439 бүртгэгдсэн гишүүнтэйгээс 11 нь зохицуулагч. Сүүлийн 1 сард хувь нэмэр оруулсан (идэвхтэй) гишүүний тоо 227  байна.

## Таних тэмдэгүүд 

Файл:Wikipedia-logo-v2-kk.png|таних тэмдэг
Файл:Kazakh Wiki-logo-100000.png|100 000 бичлэг
Файл:Kazakh Wiki-logo-TWC.png|
Файл:Kazakh Wiki-logo-200000.png|200 000 бичлэг

## Гаднын холбоос
* Казах Википедийн статистик
* Казах Википедийн статистик
* http://kk.m.wikipedia.org/

Ангилал:Википедиа хэлээр
Ангилал:Казах хэл
Булган (салаа утга)

**Булган** (монгол бичгээр Зураг:Булган мб - хэвтээ.PNG *bulaɣan*, *булаган*):

Салаа утгын анхдагч байж болох:
* Булга (зарим тохиолдолд Булган гэж бичигдэнэ) — амьтан, үс, эд

## Газар усан
### Газар нутаг
* Булган аймаг — Монгол улсын аймаг
* Булган хот — Монгол улсын Булган аймгийн төв, хот
* Булган сум —
** Булган сум (Архангай) — Архангай аймгийн сум
** Булган сум (Булган) — Булган хотыг агуулдаг, Булган аймгийн сум
** Булган сум (Баян-Өлгий) — Баян-Өлгий аймгийн сум
** Булган сум (Дорнод) — Дорнод аймгийн сум
** Булган сум (Өмнөговь) — Өмнөговь аймгийн сум
** Булган сум (Ховд) — Ховд аймгийн сум
** Булган сум — БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Шилийнгол аймгийн Шилийн хотын сум
* Булган суурин — ОХУ-ын БНХалУ-ын Целинийн районы төв суурин

### Уул усан
* Булган гол — Монгол орон, Ховд аймгаар урсах гол, хилийн цаад урсгал нь Өрөнгө гол
* Булган уул — Монгол улс Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотын дэргэдэх уул

## Хүмүүс
* Булган хатан — Юань улсын Өлзийт Төмөр хааны хатан
* Хангалын Булган — Монголын Харанга хамтлагийн хөгжимчин

## Мөн үзэх
*
Өлзийхутаг хатан

**Өлзийхутаг** (1315–1369) — Юань улсын Тогоонтөмөр ухаант хааны гуравдугаар их **хатан** байв. 

= Намтар =
Тэрээр корё хүн бөгөөд жинхэнэ нэрийг нь **Ки Ванжи** гэдэг байв. 1315 онд Корё улсын Хэнжүд төрсөн бөгөөд корё тайган Түмэндэй хааны ордонд оруулсан байна. Угаас цэцэн сэргэлэн тул Тогоонтөмөр хааны хайр ивээлийг хүртэж сул хатан болсон аж. 1335 онд Данашир хатан цөлөгдсөний дараа Тогоонтөмөр хаан түүнийг их хатан болгох гэсэнд Баян чинсан тэргүүтэй монгол ноёдын эсэргүүцэлтэй тулгарсан тул монгол Баянхутагийг их хатан болгожээ. Өлзийхутаг хатны ах Ки Чоль Юань улсад зүтгэж Баянбух гэх монгол нэртэй болсон нэгэн байв. 1340 онд Баян зайлуулагдаж, 1341 онд Ки Ванжи их хатанд өргөмжлөгджээ.

Өлзийхутаг хатан 1338 онд Тогоонтөмөр хааны ууган хүү Аюушридарыг төрүүлэв. Аюушриадар 1353 онд хунтайж болжээ. 1350-иад оны сүүлээс Өлзийхутаг хатан өөрийн шадар тайган Паг овогт, Хама чинсан нарын хамт Тогоонтөмөрийг сууринаас зайлуулж Ашушридарыг хаан болгохоор тэмцэх болсон хэдий ч бүтэлгүйтэж Хама алагдав. Ки овогт ахан дүүс Юань улсын их хатан дүүтэйгээрээ далимдуулж дээрэм тонуул их хийсэнд Корё улсын ван тэднийг бүгдийг нь хяджээ. Үүнд Ки хатан хилэгнэж Тогоонтөмөр хаанд айлтгаж Даштөмөр жанжнаар цэрэг удирдуулан илгээсэнд Ялу голын орчимд Кунминь вангийн цэрэгт ялагдсан байна.Мөн Ки Чоль (Баянбух) зэрэг түүний гэр бүлийнхэн буюу Ки овогтнууд Юань болон Корё улсад авилгал, хээл хахуулийг цэцэглүүлж байсан нь төрийг мөхөөх нэг шалтгаан болсон гэж үздэг байна. Харин MBC телевиз уг кинонд түүнийг эерэг талаас нь харуулж, солонгосчуудад элэгтэй, ухаалаг хатан байсан мэтээр дүрслэн харуулахыг хичээжээ.

= Эшлэл =
* «Юань улсын судар». 114-р хуудас. Хатад татварын намтар. 

Ангилал:1315 онд төрсөн
Ангилал:1369 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын хатан
Чойбалсан (салаа утга)

**Чойбалсан** (монгол бичгээр  - čoyibalsang, *чойибалсанг*) —

*Хорлоогийн Чойбалсан, Монголын коммунист удирдагч асан
*Чойбалсан хот, Дорнод аймгийн хот
*Чойбалсан нисэх буудал, Чойбалсан хотын нисэх буудал
*Чойбалсан сум, Дорнод аймгийн сум
Осман Нури Топбаш

**Осман Нури Топбаш**, ; 1942, Истанбул.

## Товч намтар 
1942 онд Истанбул хотын Эрэнкөй дүүрэгт төржээ. Эцэг нь Муса Топбаш, эх нь Фатма Фэридэ нар юм. Осман Нури Топбаш нь гэрлэж дөрвөн хүүхэдтэй болжээ. 
Анх Эрэнкөйгийн Зихни Паша бага сургуулийг төгсөж, тэнд сурч байхдаа Кур’аны судрын сургаалийг сурчээ. 1953 онд Истанбулын Имам-Хатиб сургуульд элсэн орсон нь Османт эзэнт гүрний өвд тооцогдож байсан М. Жэлалэддин Өктэн, Махир Из мэтийн багш нар ба Нүрэддин Топчу мэт Өрнөдийн гүн ухааны хүмүүс багшилдаг чухал нэгэн байгууллага байв. Тэрбээр нас чацуу авга ах Абидин Топбашийн хамт уг сургуулийг 1960 онд төгжээ. Тухайн үед М. Зэкаи Конпара, Яман Өвгөн (Абдулкадир Кэчэоглу), Ахмэт Давутоглу, Махмут Байрам, Али Рыза Сагман багш нар хичээл заадаг байв. 
Имам-Хатип явсан онуудад Нэжип Фазыл гуайтай танилцжээ. Түүнтэй ойр дотно болоод ярилцлагад нь оролцож, Бүйүк (Их) Дорнод сэтгүүлийн байнгын уншигч, бодлыг нь сэтгэлээрээ дэмжигч болов. 
Имам-Хатип Ахлах сургуулиа төгссөний дараа хэсэг хугацаагаар худалдаа үйлдвэрлэлийн салбарт ажиллажээ. 1962 онд Сиирт аймгийн Тилло сумд багшилж цэргийн албаа дүүргэжээ. Энэ хугацаандаа багшлах ажилдаа улам бүр сонирхолтой болж хүмүүсийг боловсруулж залуучуудтай цаг өнгөрөөх дуртай болжээ.
Цэргээс халагдаад дахиад худалдаа үйлдвэрлэлийн салбарт оржээ. Гэвч тэрбээр шинжлэх ухаан ба буяны үйл ажиллагааг хэзээ ч орхиогүй юм. Шинжлэх Ухааныг Дэлгэрүүлэх Нийгэмлэгт идэвхтэй ажилладаг байв. Түүний ажлын газар нь буяны байгууллага шиг оюутан сурагчдад тэтгэлэг, ядуу зүдүүчүүдэд тусалцаа олгох төв байв. Нийгэмлэгийнхээ буяны үйл ажиллагааг бүгдийг тэр хариуцдаг байжээ. Ажлын байрандаа явуулдаг үйлчилгээг Хүдай Санг байгууласны дараа сангийн байранд нүүж орж, тэргүүлэн байгуулсан сангийнхаа үйл ажиллагааг улам бүр өргөтгөжээ. Түрк дэх хамаатан садангууд ба Африкаас эхлээд хамаг дэлхийгээс ирсэн залууст сэтгэлээрээ хандив олгож, тэдний боловсролд туслагч болов.
Осман Нури Топбашийн номнуудыг олон хэлээр орчуулсан, эдгээр номнууд нийтэлсэн орнуудаас ирсэн семинар, шинжлэх ухааны их хүрал мэтийн урилгыг дагаж үзэл бодлоо хуваалцдаг ба ийнхүү үйл ажиллагаагаа хүн төрөлхтөнд үйлчлэх санаагаараа явуулж байдаг. 
Осман Нури Топбашийн 43 хэлээр орчуулсан номуудын pdf. форматыг энэ сайтнаас үнэгүйгээр буулгаж болно: http://www.islamicpublishing.net 

### Бүтээлүүд 
Осман Нури Топбашийн 40 орчим номыг 43 орны хэлээр орчуулсан байдаг. 
Номуудын pdf. форматыг уг сайтнаас үнэгүйгээр буулгаж болно: http://www.islamicpublishing.net 

## Ссылки
*Осман Нури Топбаш
*Бүтээлүүд
Нарийн гол

**Нарийн гол** () нь Увс аймгийн Баруунтуруун сумын нутагт байрлах Алтан Элснээс эх авч, тус аймгийн Зүүнговь, Тэс сумд, мөн Тувагийн Эрзин хошууны нутгаар урсан, Увс нуурт цутгадаг гол юм.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Тува орны гол мөрөн
Ангилал:Увс аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Увс нуурын усны систем
Виндхук

**Виндхук** (; гер.: ) нь Бүгд Найрамдах Намиби Улсын нийслэл, хамгийн том хот юм. Төв Намибид, далайн түвшнээс дээш 1700 метр орчим өргөгдсөн *Хомас тэгш өндөрлөгт* байрладаг. 2011 оны байдлаар 322,500 оршин суугчтай, шилжилт хөдөлгөөний улмаас хүн ам нь тасралтгүй өсч буй хот болно.

Тус хот нь нутгийн уугуул хоньчин омгуудын дунд эртнээс мэдэгдэж байсан рашааныг түшиглэн үүсч, хөгжжээ. Улмаар 1840 онд Орлам омгийн ахлагч Ёнкер Африканер энд суурьшиж, омгийнхондоо зориулж чулуун сүм босгосноор хурдацтай томорч эхэлсэн байна. Гэвч хэд хэдэн дайн тулааны улмаас эвдрэн сүйдэж, балгас болсон тус хотыг 1890 онд Германы эзэнт гүрний армийн хошууч Курт фон Франсуа сэргээн босгожээ.

Өдгөө Виндхук нь Намибийн нийгэм, эдийн засаг, соёлын төв бөгөөд тус улсын бараг бүх компани, засгийн газрын болон боловсрол, соёлын байгууллагууд Виндхукт төвлөрдөг.

## Эшлэл

Ангилал:Африкийн нийслэл
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Германы баруун өмнөд африк
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Намибийн хот
Ангилал:Намибийн мужийн нийслэл
Хелен Хеллвиг

**Хелен Ребекка Хеллвиг Поуч** (, 1874 оны 3 сар – 1960 оны 11 сарын 26) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын теннисчин эмэгтэй байв. Америкийн нээлттэй тэмцээний ганцаарчилсан төрөлд 1, хос төрөлд 2 удаа тэргүүлсэн.

Ангилал:АНУ-ын теннисчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1874 онд төрсөн
Ангилал:1960 онд өнгөрсөн
Рэйвэний сайжруулсан матриц

**Рэйвэний сайжруулсан матриц** (буюу **Рэйвэний матриц**) бол үгэн бус сорил бөгөөд балчир насны хүүхдүүдээс эхлэн өндөр настай хүмүүсээс авдаг хамгийн түгээмэл сорил юм.

Сорил 60 ширхэг, олон сонголттой, хялбараас хэцүү рүү дараалсан асуултаас бүрдсэн байдаг. Энэ сорил нь хүмүүний аливаа учир зүйг ойлгох, асуудлын учрыг олох чадвар буюу Спирмэний g-ийн бүрэлдэхүүн болох "оюуны ерөнхий чадамж"-ийг хэмжихэд чиглэсэн болно. 

Энэхүү сорилыг Жон С. Рэйвэн 1936 онд зохиосон. Сорилд оролцогч сорил бүрээс дутагдаж буй нэг зүйлийг гүйцээн дарааллыг дуусгах даалгавартай. Дараалал нь 4х4, 3х3, 2х2 зэрэг харьцаатай матриц байдаг.

## Хувилбарууд
Оролцогчдын чадвараас хамааран матриц гурван өөр хэлбэртэй байдаг:

* Жирийн матриц: Энэ бол анх 1938 онд нийтлэгдсэн, матрицийн анхны хэлбэр юм. Товхимол тус бүр 12 зүйлээс (ж.нь: A1-ээс A12) бүрдэх 5 хэсэгтэй (A-аас Е). Зүйлс хойшлох тусам улам хэцүү болж, мэдээллийг хүлээн авч, шинжлэхэд танин мэдэхүйн улам өндөр чадвар шаарддаг байна. Зүйл бүр цагаан дэвсгэр дээр хар бэхээр дүрслэгддэг.
* Өнгөт матриц: 5-аас 11 насны хүүхэд, өндөр настан, оюун ухааны болоод биеийн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст зориулсан. Энэ хэлбэр жирийн матрицийн А, B хэсгийг агуулахаас гадна эдгээрийн хооронд хавчуулсан 12 зүйлтэй Аb хэмээх хэсэгтэй байна. Үзэхэд сонирхолтойн үүднээс ихэнх зүйлс өнгөт дэвсгэртэй байдаг. Харин B хэсгийн сүүлийн хэдэн зүйл хар, цагаан байх бөгөөд ингэснээр хэрэв оролцогч шалгуурын түвшинг даваад C, D, E хэсгүүд рүү орох болвоос шилжилтийг нь зөөллөдөг байна.
* Дэвшилтэт матриц: 12 зүйлтэй нэг хэсэг (I хэсэг), 36 зүйлтэй нэг хэсгээс (II хэсэг) бүрдэх нийт 48 зүйлтэй хэлбэр. Мөн хар, цагаанаар дүрслэх бөгөөд хэсэг ахихад илүү хэцүү болдог. Энэ хэлбэр дундажаас дээгүүр оюуны чадамжтай насанд хүрэгчид, өсвөр настангуудад тохиромжтой.
Ангилал:Оюун ухаан
Сэлэнгэ аймаг (Буриад)

**Сэлэнгэ** (монгол бичгээр Зураг:Сэлэнгэ мб - хэвтээ.PNG - selengge, *сэлэнггэ*; оросоор *Селенгинский муниципальный район*; Оросын буриадаар *Сэлэнгын аймаг*) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс (БНБурУ)-ын аймаг. Аймгийн төв нь Галуутнуур хот.

## Газар ус
Сэлэнгэ аймаг Буриад орны өмнө төв хэсэгт Хабаан, Иволга, Тарвагатай, Мухаршивэр, Бичүүр, Хиагт, Зэд гэх долоон аймгаар хүрээлүүлж 8,269 км² газрыг эзлэн оршдог. Тал хээр, ойт хээр зонхилно. Нутгийн 57.4% ой модтой. Галуут нуурыг тойрсон олон нууртай. Загастай гол, Цагаан гол хоёр Галуутад цутгаж, Баян гол нуураас эх авч гадагшилна. Сэлэнгэ мөрөн болон түүнд цутгах Хялга, Цөх хоёр гол нутгийн өмнөд захыг хэрчин урсацгаадаг.

## Нутгийн хуваарь
Тус аймаг хоттой 1 нутаг (оросоор *городское поселение*) буюу 1 хот, сууринтай 14 нутаг  (*сельское поселение*) буюу 14 сум болж хуваагдана.
# Галуутнуур хот (оросоор *Город Гусиноозёрск*)
# Тамча гацаа (буриадаар *Тамча*, оросоор *с. Гусиное Озеро*)
# Селендума гацаа (оросоор *с. Селендума*)
# Бороотой сум — төв нь Бороотой суурин (оросоор *п. Бараты*)
# Жаргалант сум — төв нь Жаргалант тосгон (оросоор *у. Жаргаланта*)
# Загастай сум — төв нь Тохой тосгон (оросоор *у. Тохой*)
# Дээдсутай сум — төв нь Дээдсутай тосгон (оросоор *у. Дэдэ-Сутой*)
# Ирой сум — төв нь Ташир тосгон (оросоор у. Ташир)
# Доод-Өвгөн сум — төв нь Харгана гацаа (оросоор *с. Харгана*)
# Шинэсэлэнгэ сум — төв нь Шинэсэлэнгэ суурин (оросоор *п. Новоселенгинск*) 
# Ноёхон сум — төв нь Зургаандэв тосгон (оросоор у. Зурган-Дэбэ)
# Их цагаан сум — төв нь Ихцагаан тосгон (оросоор у. Ехэ-Цаган)
# Темник сум — төв нь Темник суурин (оросоор *п. Темник*) 
# Өвөрзохой сум — төв нь Нууртөхөм тосгон (оросоор у. Нур-Тухум)
# Тайга сум — төв нь Цайдам тосгон (оросоор у. Цайдам)

## Эшлэл
Ангилал:Буриадын аймаг
Баянхутаг хатан

**Баянхутаг** (1324-1365 оны 09 сарын 07; 41 насалсан) — Юань улсын Тогоонтөмөр Ухаант хааны хоёр дахь их **хатан** байв.

## Намтар
Баянхутаг хатан бол хонгирад аймгийн юдэ ван Болдтөмөрийн охин бөгөөд Хүлэг хааны их хатан Жэнгэгийн зээнцэр. 1335 оны эсэргүүний гэмт хэрэгт холбогдон Данашир хатан ордноос хөөгдөн цаазлуулсны дараа, Тогоонтөмөр хаан сайд түшмэдтэй зөвлөлдөн 1337 оны 3-р сард Баянхутагийг их хатан өргөмжилжээ.  Баянхутаг хатнаас Жингим, 1364 онд Сюэшан (雪山) гэх хоёр ханхүү төрсөн боловч, Жингим ханхүү 2 настайдаа өвчнөөр нас барж, отгон хүү нь 1365 оны салжиудын Болдтөмөр вангийн аллагын дараа сураггүй болсон. 1365 оны 9-р сард 41 насандаа таалал төгсчээ.

## Сурвалж тайлбар. 
* Сүнь Лянь. «Юань улсын судар». 1372 он. 114-р хуудас. Хатад татварын намтар. 

Ангилал:Монгол хатан
Ангилал:Юань улсын хатан
Ангилал:1324 онд төрсөн
Ангилал:1365 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хонгирад
Рашаан хот

**Рашаан** (дуудлага нь [аршаан]; монгол бичгээр rasiyan - расийан; хятадаар 阿尔山市 - [ā'ěrshān  shì]) **хот** — БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Хянган аймгийн харъяан дахь хошууны энтэй хот.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Ангилал:Хятадын тойроггүй хот
Доргон

**Доргон** нь Манжийн Айсин Гиоро овгийн хүн бөгөөд Чин улсын **төр баригч хунтайж**, **хошой мэргэн чин ван** (манж:; галиг: hošoi mergen cin wang; хятадаар:和硕睿亲王; пиньинь:Hé shuò ruì qīnwáng) байсан.
## Бага нас
Нурхачи хааны 14-р хүү болон мэндэлжээ. Түүний эх нь Нурхач хааны хатан болох Абахай хатан бөгөөд тэрээр Ажигэ, Додо хэмээх төрсөн 2 ах дүүтэй байсан. Доргон нь Нурхачийн хөвгүүдээс хамгийн хүч чадал, эрдэм мэдлэгтэй нь байсан бөгөөд Хятадын Мин улсыг эзлэх цэргийг ерөнхийлөн захирч байсан.
## Төр барьсан нь
1643 онд Манжийн 2-р хаан Дээд эрдэмт нас барснаар түүний 9-р хүү Фүлин хаанд өргөмжлөгдөж, оны цолыг Эеэр засагч хэмээн цоллов. Эебээр засагч хааныг ширээнд суухад Доргон 6 жилийн турш түүний нэрийн өмнөөс төрийг удирдаж, албан бус эзэн хаан хэмээгдэж байв. Доргоныг түүхэнд "Хааны авга ах ба төр баригч хунтайж" хэмээх болжээ.

## Үхэл
Доргон нь 1650 онд Хархотун гэдэг газар нас баржээ. Түүнийг нас барахад Эеэр Засагч хаан түүнд эзэн хаан цол нэхэн өргөмжилж И хаан хэмээж сүмийн цолыг Чэнзун хэмээв. Доргон нь Чин улс болоод Хятадын хаан цолоор нэхэн өргөмжилөгдсөн сүүлчийн хүн болсон.
## Гэр бүл
### Хатад, татвар эмс: 
* Их бага хатад:
# Боржигин овогт хатан. Хорчины Зайсан ноёны охин Хашгэрэл. Хаш хатан гэж нэрлэж байсан. Бумбутай хатны эгч бөгөөд, сүүлд нас барсны дараа түүнийг Доргон хунтайж Тэргүүн татвар Жинсяожунгун (敬孝忠恭元妃) хэмээх цолоор нэхэн өргөмжилсөн. Харин Доргоныг нас барахад төрөөс түүнд Чэнзун хааны хатан хэмээх цолоор нэхэн өргөмжилсөн.
# Тунгиа овогт хатан. Зүрчиний Мэнгэт ноёны охин.
# Боржигин овогт хатан. Хорчины Гэндэр тайжийн охин.
# Боржигин овогт хатан. Хорчины Сонов тайжийн охин. Уул нь Дээд эрдэмт хааны хүү Хоогегийн хатан байсан бөгөөд нөхрөө үхмэгц Доргонтой гэрлэсэн.
# И Ае Сук. Солонгосын Чусонь улсын гүнж, И Гэ-имийн охин.
* Татвар эмс:
# Цахарын Гүнчид ахайтан, Янбут тайжийн охин.
# Боржигин овогт ахайтан. 
# Харчины Зэлмэд овгийн ахайтан, Банбудын охин.
# И овогт Солонгос гүнж, И Си Согийн охин.
### Үр хүүхэд 
* Донго, Доргоны охин, И Э-сүк хатнаас төрсөн.
* Дорбо, Доргоны ах Додогийн 5-р хүү. Доргон өргөж авсан.

Ангилал:1612 онд төрсөн
Ангилал:1650 онд өнгөрсөн
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Чин улс
Ангилал:Чин улсын жанжин
Ангилал:Айсингиоро
Умард Холланд

**Умард Холланд** (нидерландаар *Noord-Holland*; англиар *North Holland*) — Нидерланд улсын дорно-умар талын Хойд тэнгисийн дагуу байрласан, 2.6 сая хүнтэй аймаг. Аймгийн засгийн газар Хаарлем хотод, харин хүн амын олонх нь Амстердам хотод төвхнөсөн байдаг.

## Газар зүй 
Умард Холланд нь Хойд тэнгис ба Эйсселмээр хоёрын дунд оршдог хойг юм. Нутгийн талаас илүү хэсэг нь усыг зайлуулан, хатаасан газраас бүрдэнэ.

Тус аймагт мөн Ваттын тэнгис дэх Тэсел арал бас хамаардаг

## Эшлэл

Ангилал:Нидерландын аймаг
Ангилал:Нидерландын хойг
Ангилал:Атлантын далайн хойг
Ангилал:Европын хойг
Ангилал:1840 онд байгуулагдсан
Өмнөд Холланд

**Өмнөд Холланд** (нидерландаар *Zuid-Holland*; англиар *South Holland*) — Нидерланд улсын өрнөд хэсэгт, Хойд тэнгисийн дагуу байрласан, хамгийн олон буюу 3.5 сая хүнтэй аймаг. Аймгийн төв нь Хааг хот боловч хамгийн олон хүнтэй газар нь Роттердам хот юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Нидерландын аймаг

Ангилал:1840 онд байгуулагдсан
Умард Брабант

**Умард Брабант аймаг** (нидерландаар *Noord-Brabant*; англиар *North Brabant*) — Нидерланд улсын өмнө хэсэгт байрлах, нидерландын Лимбург, Гелдерланд, Зеланд Өмнөд Холланд аймгууд болон Бельгийн Фландерстай хиллэдэг, 2.5 сая хүнтэй муж. Аймгийн төв нь ’с-Хертогенбос боловч хамгийн олон хүнтэй газар нь Эйндховен хот гэдэг.

## Эшлэл 
Ангилал:Нидерландын аймаг

Ангилал:Брабант