Мьянмар

**Мьянмар** (Мьянмар:  *Мьянма*), албан ёсоор **Мьянмарын Холбоо** нь Энэтхэг-Хятадын хойгийн хамгийн том нутагтай зүүн өмнөд Азийн орон юм. Зүүн хойд талаараа Хятад (2185 км), зүүн талаараа Лаос (235 км), зүүн урд талаараа Тайланд (1800 км), баруун талаараа Бангладеш (193 км), баруун хойд талаараа Энэтхэг (1463 км) улсуудтай хиллэх ба мөн баруун урд талаараа Бенгалын булан, Мартабаны булан, Андаманы тэнгисээр 1930 км хүрээлүүлэн оршдог.

Мьянмар нь дэлхийн 40 дахь том болох 676,578 ам дөрвөлжин километр газар нутагтай, 24 дэх хүн ам шигүү суурьшсан, нийт 58.8 сая хүн амтай юм. Тус улсын соёл нь хөрш орнуудынхаа нөлөөг хүчтэй тусгасан байдаг бөгөөд Буддын шашны Бага хөлгөний урсгалд тулгуурлана. Генерал Не Виний удирдсан офицерууд 1962 онд У Нугийн иргэний засаглалыг түлхэн унагаснаас хойш цэргийн дэглэмийн засаглал ноёрхож байсан. 2015 онд явагдсан бүх нийтийн сонгуулиар Нобелийн Энхтайвны шагналтан  Аун Сан Су Чигийн тэргүүлсэн Ардчиллын төлөөх Үндэсний Лиг ялалт байгуулан засгийн эрхийг авсан ч, Армийн улс төр дэх нөлөө үндсэн хуулиар хамгаалагдсан байгаа бөгөөд нэг дэд ерөнхийлөгч нь армийн генерал хүн юм. Бирм маягийн социализм нь тус улсыг ядуурал руу гүнзгий түлхэн оруулсан юм. 1989 он хүртэл Бирм гэдэг албан ёсны нэртэй байв. 2021 оны 2-р сарын 2-нд тус улсад цэргийн эргэлт гарч, олныг хамарсан эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнөж, дарагдсаны дараа иргэний дайн болж хувирсан юм.

## Газар зүй 
Мьянмар улс 676,578 км2 газар эзэлсэн, Афганистанаас том, Монгол Улсаас 2,5 дахин бага бөгөөд дэлхийн 40-р их нутагтай орон юм. 

thumb|left|180px|Физик газар зүйн зураг
thumb|180px|left|Мон нутаг
thumb|180px|left|Бар - бэлгэ амьтан

### Байрлал 
Хойд өргөргийн 9° — 29°, зүүн уртрагийн 92° — 102° дотор Ази тивийн дорно өмнөд хэсэгт Энэтхэгийн далайн эрэгт оршино. Өрнө умард талаараа Бангладеш (271 км), Энэтхэг (1468 км), дорно умнөд талаараа Хятад (2129 км), дорно өмнөд талаараа Тайланд (2416 км), Лаос (238 км) улстай хиллэж, өмнөд талаараа Бенгалын булан, Андаманы тэнгист тулна. Хилийн урт — 6522 км, эргийн урт — 1930 км. 

### Газрын тогтоц 
Хил дагуу нутгаар уулархаг ба дундад нутгаар голын хөндийн, өмнөд эргээр тэнгисийн эргийн нам доор газартай. 

Умард зах, Хималайн өврийн Хкакабо уул (5881 м) хамгийн өндөр цэг бол эрэг хамгийн нам доор газар болно. Аракан, Пегу, Шан, Тенассарим зэрэг уул нуруу, тэгш өндөрлөг газруудтай. 

Уулсаар зааглагдах Иравади, Салуин, Ситаун гэсэн гурван мөрний сав газар байна. Иравади мөрөн 2170 км урсах ба хүн ардын ихэнх нь энэ мөрнийг бараадаж, Аракан-Шаны хооронд нутагладаг. 

### Уур амьсгал 
Нутгийн ихэнх хэсэг тропикийн, экваторын уур амьсгалтай. 

Өмнөд эргээр муссон салхитай жилд 5000 мм хур тунадастай байдаг бол мөрний адгаар 2500 мм, төв хэсгийн хуурай газраар 1000 мм-ээс бага хур тунадастай. Умард хэсэгт харьцангуй сэрүүн бөгөөд жилийн дундаж температур 21°C байх ба өмнөд хэсэгт халуун буюу дунджаар 32°C температур хүрч хална.

### Ургамал амьтан 
Ургамал амьтнаар баян. Нутгийн 16.6% нь газар тариаланд тохирох газар байх ба ширэнгэн ойтой. Бар, ирвэс зэрэг ховор амьтад ширэнгэнээ байх ба зэрлэг үхэр, зэрлэг гахай, буга, заан зэрэг хөхтөн амьтан байна. Ойн аж ахуй эрхэлнэ. Тоть гэх мэт 800 гаруй зүйлийн шувуу байна. 

## Хүн ам зүй 
thumb|left|180px|Нас хүйсийн суварга
thumb|right|180px|Хэл угсааны газрын зураг

Мьянмар улс 2014 онд 51,419,420 хүнтэй (дэлхийд 24-р олон) байв. 29 хувь нь 0–14 насны багачууд, 65% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан,  6 хувь нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 30 хувь хотод, 70% хөдөө оршин суудаг. Жилд 1.1%-аар өсөж байна. Хүн амын нягт — 76 хүн/км2, дундаж наслалт — 65.2 жил, хүйсийн харьцаа — 0.93 эр/эм (15-64 насанд 0.98), бичиг үсэг тайлагдалт — 90%.

### Ард түмэн 
Мьянмар олон үндэстний орон юм. 135 нэрээр ялган бүртгэдэг. 

Хүн амын олонх нь төвөд-бирм угсааны «бама» хэмээх бирм үндэстэн (68%) юм. Мөн тай-кадай угсааны шан (10%), төвөд-бирм угсааны карен (6%), аракан (4%), хятад (3%),  мон, качин зэрэг ард түмэн байна.

### Хэл, шашин 
Мьянмарын ард түмэн хэлний төрлөөр төвөд-бирм, тай-кадай, хмон-мьен, мон-кхмер, хятад гэж хэд ангилагдана. Улсын албан ёсны хэл нь бирм үндэстний эх хэл болсон төвөд-бирм язгуурын бирм хэл байна. Хүмүүс бирм, шан, мон гэсэн үет үсгээр бичдэг. Бирм үсэг харьцангуй дугуй хэлбэртэй байдаг.

Мьянмарын ард түмний 90% буддын шашин, бага хөлгөний уламжлалт шүтлэгтэй. Хүн амын цөөнхөд христ, лал, хиндү шашин шүтлэг бий.

### Хот суурин 
[thumb|left|180px|[Янгон]]
[thumb|right|180px|[Мандалай]]

## Эдийн засаг 
Байгалийн баялаг: газрын тос, алт, мод, цагаан тугалга, цайр, зэс, вольфрам, хар тугалга, нүүрс, гантиг, үнэт чулуу, хий, усан цахилгаан станц.

Мьянмар улс дэлхийн хамгийн бага ажилгүйдлийн нэг буюу 1%-иас бага байна.

Хөдөө аж ахуй (ажилчдын 70%, ДНБ-ий 40%) - будаа, шош, газрын самар, чихрийн нишингэ.

## Түүх 
## Тэмдэглэл 
## Цахим холбоос 
* Burma
* The ultimate guide to Myanmar 

## Эшлэл 
Ангилал:Азийн орон
Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази

Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон