Мөст сум

**Мөст сум** нь нийслэл Улаанбаатар хотоос 1325 км, аймгийн төвөөс 190 км зайд оршдог. Халх, захчин, урианхай 3 ястан амьдран суудаг.

## Түүхэн замнал 
Мөст сум 1941 оны 03 дугаар сарын 15-нд Мөнххайрхан нэртэйгээр одоогийн Мөст сумын нутаг Тавтын адаг ус хэмээх газар Манхан сумын 2, Зэрэг сумын 1, Мөнххайрхан сумын 2, Алтай сумын 2, Цэцэг сумын 3 нийт 10 багтайгаар байгуулагдан үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад уг газар нь урсгал усгүй, багуудынхаа дундаж байрлал олоогүй учир нүүлгэн шилжүүлж, 1941 оны 10 дугаар сард Цагаан бургасны Цагаан түнгэд, 1945 оны 10 дугаар сард одоогийн буурь болох Улаантолгой буюу Боорж голын хөвөөнд шилжин суурьшсан байна. БНМАУ-ын бага хурлын 1942 оны 03 дугаар сарын 15-ны өдрийн 23 дугаар тогтоолыг үндэслэн Ховд аймгийн АДХГЗ-ны 1942 оны 08 дугаар сарын 02-ны өдрийн 19 тоот тушаалаар сумын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргаа болгон 156698 тоот гэрчилгээ олгосон байна. МУ-ын Засгийн газрын 1992 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийн 53 дугаар тогтоолоор Засаг даргын Тамгын газар болгон өөрчилж 1597132 тоот гэрчилгээ олгожээ.

## Засаг захиргааны нэгж 
Мөст сум нь нийт 5 багтай:  **Цэцэггол, Хужирт, Баянхайрхан, Давст, Улаантолгой** 

## Хүн ам 
Тус сум халх, захчин, урианхай ястнаас бүрдсэн. Сумын дүнгээр 795 өрх, 3100 хүн амтай. Мал аж ахуйн 4, сумын төвийн 1 багтай.

## Газар зүй 
Мөст сум нь 392729 га нутаг дэвсгэртэй, Алтайн нурууны салбар уулсын дунд оршиж өвөлдөө -21-ээс -30 хэмийн хүйтэн, зундаа +20-оос +28 хэм дулаардаг, эрс тэс уур амьсгалтай өндөр уулын бүсийн сум юм. Мөст сумын хамгийн өндөр цэг: далайн түвшнээс дээш 3966 метр өргөгдсөн Баатар хайрханы ноён оргил Цаст богд. Нам цэг: Давсны хонхор, 1600 метр өргөгдсөн Бооржийн адаг. Нийт бэлчээрийн талбай 387.0 мянган га бөгөөд хуурай хээр, цөлжүү, уулын нуга, голын сав, давсархаг болоод хужир мараат бэлчээр зонхилдог. 

### Амьтан 
Олон улсын болон Монгол улсын улаан номд бүртгэгдсэн CITES-ийн 1 дүгээр хавсралтад орсон нэн ховор амьтан цоохор ирвэс, Монгол Улсын улаан ном CITES-ийн 2 дугаар хавсралтад орсон ховор амьтан аргаль, янгир, Алтайн хойлог, шонхор болон нохой зээх, хярс, суусар, өмхий хүрэн, цагаан үен, чоно, үнэг, бүргэд, тас, ёл, ахууна, ятуу зэрэг ан амьтан, жигүүртэн шувууд олноор байдаг.
 
### Ургамал 
Тус сумын бэлчээрийн талбай 387 мянган га бөгөөд хуурай хээр, цөлжүү хээр, уулын нугажуу хээр, голын сав, давсархаг хужир мараат бэлчээрийн ургамалжилт зонхилдог. Улаан номд орсон алтангагнуур, вансэмбэрүү, ямаан сэрдэг, эмийн бамбай, дөрвөлсөн мүгээ, ган цэцэгт, алтанзул болон төрөл бүрийн зээргэнэ, таван салаа, Алтайн сонгино зэрэг олон төрөл зүйлийн ургамалтай.

### Уур амьсгал 
Алтайн нурууны өндөрлөг хэсэг Бөөрөг, Баатарын нурууны хооронд өвөлдөө дунджаар -21-ээс -30 хэм хүйтэн, зундаа +20-оос +28 хэм дулаан байдаг эрс тэс уур амьсгалтай.

### Гол, нуур 
Боорж, Бодонч зэрэг 11 гол, 10 горхи, 24 булаг, Далайн түвшнээс дээш 2500-3500 метрт орших Шавагт, Бөөрөг, Асгат, Давст, Хаг, Нүдэн нуур. Мухар асгатын Гавж, Давстын шар хадны рашаан зэрэг олон түүх дурсгалт газар, гол, нуур бий.

## Дэд бүтэц, үйлдвэрлэл үйлчилгээ 
Тус сум нь Мобиком, Жи-Мобайлын үүрэн холбооны сүлжээ, Баянхайрхан, Хужирт багуудад холбооны сансрын антен ашиглаж байна. 13 аж ахуй нэгж, дэлгүүр, ТҮЦ 45, гуанз, цайны газар 6, зочид буудал 2, талх нарийн боовны цех 5, гутал оёдлын газар 3, модон эдлэл мужааны газар 1, иоджуулсан давсны үйлдвэр, хувийн мал эмнэлэгийн газар 3, Хаан банк, Төрийн банк, Улсын нөөцийн газар, Ник, Хөрс ШТС зэрэг байгууллагууд үйл ажиллагаа явуулж байна.

## Алдартан 
* БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар Занабазарын Хийров
* БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар Магнайн Эрхэмбаяр
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Тогосын Жадамбаа
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Эрдэнэчулууны Дамдин
* Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Пүрэвийн Чимэд
* БНМАУ-ын УИХ-ын депутат Жуумайн Балааган
* БНМАУ-ын АИХ-ын депутат Буянхишигийн Цэдэв
* БНМАУ-ын АИХ-ын депутат Дамбын Бадамсүрэн
* УИХ-ын депутат, МУ-ын Гавьяат багш Дангаагийн Пүрэвдорж
* УИХ-ын гишүүн Гаанжуурын Ганболд
* УИХ-ын гишүүн Догсомын Батцогт
* УИХ-ын гишүүн Агваанлувсангийн Ундраа
* УИХ-ын гишүүн Энхбатын Болормаа
* Мөст сумын анхны дарга Чойнанзын Лханаасүрэн
* Сургуулийн анхны захирал Аюушийн Тогмид
* Туяа нэгдэлийн анхны дарга Гомбын Гун-Аа
* Мөст сумын ИТХ-ын анхны дарга Балааганы Содномдаржаа
* Монгол Улсын ургацын аварга Чулууны Баттулга
* МУ-ын Гавьяат барилгачин Оомборын Лхагважав
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат ажилтан Лувсангийн Хайсандай
* МУ-ын Ойн Гавьяат ажилтан Лигдэний Чангас
* МУ-ын Гавьяат Жамбаалайн Өнөр
* Түүхийн шинжлэх ухааны доктор нэрт эрдэмтэн Дүгэрийн Гонгор
* МУ-ын Гавьяат багш Дүгэрийн Мөнхнасан
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат зүтгэлтэн, Бригадын Генерал Бэгзийн Даваадорж
* МУ-н Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан Лхагваагийн Ганпүрэв
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Балжиннямын Туяабадрах
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Баатарын Морх
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Дамдиндоржийн Бямбахүү
* МУ-ын Гавьяат барилгачин Аюурзанын Пүрэвдорж
* МУ-ын Гавьяат багш Тогоочийн Лхагва
* МУ-ын Эрүүлийг Хамгаалахын Гавьяат ажилтан Бэгзийн Жамсран
* МУ-ын Шинжлэх Ухааны Гавьяат зүтгэлтэн Санжаагийн Будням
* МУ-ын Шинжлэх ухааны Гавьяат зүтгэлтэн Балтавын Цогоо
* МУ-ын Гавьяат Эдийн засагч Балжиннямын Очбадрах
* МУ-ын Хүний Гавьяат эмч Балжиннямын Гэгээбадрах
* МУ-ын Гавьяат Эдийн засагч Лханаагийн Галбадрах
* МУ-ын Байгаль Орчны Гавьяат ажилтан Алтангэрэлийн Энхбат
* МУ-ын Худалдааны Гавьяат ажилтан Пэрэнлэйн Тогтохбаатар
* МУ-ын Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан Санжаагийн Даваажав
* МУ-ын Гавьяат Тээвэрчин, Ховд аймгийн засаг дарга асан Дамдины Галсандондог
* МУ-ын Аж Үйлдвэрийн Гавьяат ажилтан Батнасангийн Болдбаатар
* МУ-ын Заан Цэдэвийн Мягмарсүрэн
* МУ-ын алдарт уяач Дашцэрэнгийн Балдорж
* МУ-ын алдарт уяач Түвшинтөрийн Тугал
* Дэлхийн даамын холбооны мастер Тогтохын Сүлд
* Спортын мастер Пагнайн Ойдов
* Спортын мастер Загдын Болд
* Спортын мастер Бямбын Цэнгэл
* Спортын мастер Цэнд-Аюушийн Түмэнжаргал
* Спортын мастер Лхайсүрэнгийн Пүрэвцэрэн
* Спортын мастер Лхасүрэнгийн Баярсайхан
* Спортын мастер Ядамцоогийн Балсан
* Спортын мастер Хорлоогийн Баттулга
* Спортын мастер Сурнаагийн Цэвэлжав
* Спортын мастер Содномдаржаагийн Сугар
* Спортын мастер Дангаагийн Өлзий-Орших
* Спортын мастер Баярхүүгийн Буяндалай
* Аймгийн Арслан Мөнгөлөөгийн Мягмаржав
* Аймгийн Арслан Цэвээнпүрэвийн Адъяа
* Аймгийн Арслан Цэвээнпүрэвийн Төмөрцоож
* Аймгийн Арслан Мягмардоржийн Баяржавхлан


Ангилал:Монголын сум
Ангилал:Ховд аймгийн сум