open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баянмөнхийн Билэгт

**Баянмөнхийн Билэгт** (1960 онд Хэнтий аймгийн Бэрх тосгонд төрсөн) - Монгол Улсын Тагнуулын ерөнхий газрын дарга, Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга. 2013 онд Бригадын генерал цол хүртсэн.                               

1978 онд нийслэлийн 5-р дунд сургууль төгссөн.

1980 онд Эрхүүгийн Улс ард аж ахуйн дээд сургууль сураад, Монгол Улсын Их сургуулийг 1984-1988 онд нягтлан бодогч,эдийн засагчаар сурч төгссөн.

1999 онд "Отгонтэнгэр дээд сургуул"-ийг эрх зүйчээр төгссөн. 

## Ажил эрхлэлтийн байдал: 
* 1977 оноос Зөвлөлтийн геологи хайгуулын экспедицэд туслах ажилчин,
* 1980-1981 онд Улаанбаатар хотын Мах бэлтгэлийн конторт ачигч,
* 1981-1982 онд Улаанбаатар хотын 2-р цахилгаан станцад засварчин,
* 1986-1988 онд Элс хайрганы “Сонсголон" компанид нягтлан бодогч,
* 1989-1990 онд Зөвлөлтийн “СОТ-2" трестэд нягтлан бодогч,
* 1990-1992 онд Монголын ардчилсан холбооны тэргүүлэгч гишүүн, улс төрийн ажилтан,
* 1992-1996 онд “Ардчилал" сонины сурвалжлагч, эрхлэгч,
* 1996-1998 онд ХААҮЯ-нд газрын дарга,
* 1999-2000 онд Монголын радио, телевизийн хэрэг эрхлэх газрын дарга,
* 2004-2006 онд Монгол Улсын Тагнуулын ерөнхий газрын дарга, 
* 2006-2011 онд “Төгрөг хуулийн энерги” ХХК-д зөвлөх,
* 2011-2012 онд Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын албаны дарга,
* 2012-2014 онд Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга,
* 2014 оны 11 дүгээр сараас 2016 оны 09 дүгээр сар хүртэл Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг-Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын даргаар тус тус ажиллажээ.

Ангилал:1960 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Бэрхийн хүн
Ангилал:Монголын Тагнуулын Ерөнхий Газрын дарга
Ангилал:Монголын тагнуулч
Ангилал:21-р зууны тагнуулч
II Абдалла

**Абдалла II ибн Хусейн аль-Хашими**, түүнчлэн **Абдалла́ II** (араб. عبد الله الثاني بن الحسين‎; Йордоны нийслэл Аман хотод 1962 оны 1-р сарын 30-нд төрсөн) — Йордан улсын хаанаар 1999 онд өргөмжлөгдсөн.

Ангилал:1962 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Йорданы хүн
Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн
Ангилал:Йорданы хаант засаг
Худалдаа Хөгжлийн Банк

**Худалдаа Хөгжлийн Банк** -1990 оны цагаан морин жил анх үүсгэн байгуулагдсан Монгол Улсын ууган арилжааны банк юм.

Монгол Улсын банк, санхүүгийн салбарт томоохон байр суурийг эзэлдэг анхдагч арилжааны банкны хувьд олон улсын жишигт нийцсэн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг нэвтрүүлж, нийгмийн хариуцлага, гадаад харилцаа, хүний нөөцийн бодлого зэргээрээ 35 жил ажиллаж байна.

## Үйлчилгээ 
* 2020 оны 6-р сарын байдлаар нийт 97 салбар, тооцооны төв, 271 бэлэн мөнгөний АТМ, 9326 гаруй пос терминал болон 2293 чадвартай боловсон хүчнээрээ дамжуулан харилцагчдаа үйлчилж байна;
* 2020 оны 4 сард, ТиДиБи /TDB/ Онлайн карт захиалга үйлчилгээг шинэчлэн нэвтрүүлж, харилцагч салбарт ирэлгүй зайнаас картаа захиалан хүссэн хаягтаа картаа хүргүүлэн авах боломжийг онлайнаар үзүүлж эхэлжээ.
* 2019 оны 10-р сард, үндэсний төлбөрийн системийн тухай хууль болон Монголбанкны холбогдох журмуудыг үндэслэн “Клирингийн системийн оператор”-ын болон “Төлбөрийн картын процессор”-ын зөвшөөрлийг авснаар бусад арилжааны банкнууд болон ББСБ-ууд, финтек байгууллагуудыг төлбөрийн систем, техник программ хангамж, системийн аюулгүй байдал, найдвартай үйл ажиллагаа зэргээр хангаж, дундын үйлчилгээг үзүүлэх үйлчилгээг санал болгож байна;
* 2017 оны 8-р сард, TDB Online цахим үйлчилгээ, АТМ ашиглан харилцагч хаанаас ч, хэзээ ч мөнгөн гуйвуулга хийх, хүлээн авах боломжтой MoneyGram self-service үйлчилгээг нэвтрүүлсэн байна. 

Худалдаа Хөгжлийн банк нь Монгол Улсын шилдэг олон улсын банк бөгөөд хамгийн том байгууллагын банк. Мөн олон улсын зах зээлд 5 удаа бонд гаргасан анхны бөгөөд цорын ганц арилжааны банк билээ. Олон улсад танигдсан, хүлээн зөвшөөрөгдсөн банк учир зөвхөн дотоод төдийгүй гаднын хөрөнгө оруулагчид ч хувьцааг ихээхэн сонирхож байгаа юм. 2023 оны байдлаар Банкны нийт хөрөнгө анх удаа 10 их наяд хүрсэн. Мөн хүүгийн орлого эхний улирлын байдлаар 7.2% нэмэгдэж 163.8 тэрбум төгрөгт хүрснээр ашиг 45% өсөж 47.4 тэрбум төгрөг болсон байна.

Гүйцэтгэх захирал О.Орхон

## Хөрөнгө оруулагчид 
* "ТиДиБи капитал" ХХК -29,66%
* Должингийн Эрдэнэбилэг буюу "Globull Investment and Development Pte.Ltd" (Сингапур улс)-60,80 %
* Олон нийт -9,51%

Ангилал:Монголын банк
Ангилал:1990 онд байгуулагдсан
Саксууд

**Саксууд буюу Саксончууд** (латин.*Saxones*, герман. *Sachsen*, эртний англи. *Seaxan*, эртний сакс хэл. *Sahson*, нидерл. *Saksen*) — III—V зууны үед хоёр хуваагдсан эртний герман омогууд. Нэг хэсэг нь умард зүгт Герман руу нүүж, нөгөө хэсэг нь өрнө зүгт салан явсан байна.  Саксуудын нэрнээс Германд — Саксони хэмээх зарим түүхэн улс, газар нутгийн нэр үүссэн байна. Орчин үеийн Германы 3 газрын: Доод Саксони, Саксони-Анхальт болон Чөлөөт Саксони улс зэрэг үүссэн байна. Британий арал дээр англууд, юта нараас гадна саксууд англи үндэстэн бий болоход оролцсоныг зарим мужуудын нэрнээс харж болно. Үүнд: Мидлсекс (англи. *Middlesex*) , Сассикс (англи. *Sussex*, /ˈsʌsɪks/), Эссекс (англи. *Essex*) бөгөөд VI зууны эхэнд Уэссекс (англи. *Wessex*, эрт. англ.*Westseaxna rīċe*, «Баруун саксоны хаант улс») хаант улс байгаад сүүлд 927 онд нэгдэж Английн хаант улс бий болсон түүхтэй.  

Газар нутгийг хүчээр булаан авч, Англуудтай нэгдсэний үр дүнд тэд аажмаар Англид улс төр болон хэл зүйн хувьд давамгайлах болсон Англи-Саксоны нэгтгэл нийгэм бий болжээ.

Саксуудын хэл нь орчин үеийн англи хэл үүссэн англо-саксон хэлний үндэс болсон юм. Тиймээс Ирланд болон бусад Кельт хэл дээр Саксон овгийн нэрийг орчин үеийн англичуудыг тодорхойлоход ашигладаг: Ирланд хэлээр - «Sasana» (Англи улс), «Sasanach» (Англичууд) байна.

Эстон болон фин хэлнүүдэд саксуудын нэрээр орчин үеийн германчуудыг нэрлэх болжээ: эстон хэлээр Герман улсыг «Saksamaa», германчуудыг «sakslased»; фин хэлээр Герман улсыг «Saksa», германчуудыг «saksalaiset» гэдэг байна. 

## Улс төрийн тогтолцоо 
Карлыг захирч, Христийн шашинд оруулах хүртэл тивийн Саксчууд эртний овгийн дүрмийг хадгалж, хаангүй байсан бөгөөд бүх чухал асуудлыг "Тинг" гэж нэрлэдэг овгийн ахмадуудын жил бүрийн хурлаар шийддэг байсан ( Германы "Ding" эсвэл англи хэлний "Thing").  Герцог буюу Вангууд (цэргийн удирдагчид) зөвхөн цэргийн мөргөлдөөний үед л ард түмнийг удирддаг байжээ.

Ангилал:Герман овог аймаг
Ангилал:Европын түүхэн угсаатан
Майкл Харт

**Майкл Стерн Харт** (англи. *Michael Stern Hart*; 1947 оны 3-р сарын 8-нд Вашингтон мужийн Тэкома хотод төрсөн-2011 оны 9-р сарын 6-нд Иллиной мужид нас барсан) — америкийн зохиолч, цахим номын (англи. e-book) сан зохион бүтээгч болон интернетээр чөлөөтэй ном уншиж болдог «Гутенберг» төслийг (англи. Project Gutenberg) үүсгэн байгуулагч. Анхны ном болон баримт бичгүүдийг өөрөө шивж интернетэд оруулж байжээ. 

## Намтар 
Тэрээр 1947 оны 3-р сарын 8-нд Вашингтон мужийн Тэкома хотод төржээ. Түүний эцэг нягтлан бодогч, ээж нь дэлхийн 2-р дайны үед криптологич (үг кодлож нууцлах мэргэжил) байсан бөгөөд сүүлд жижиглэнгийн худалдааны дэлгүүрт менежер хийдэг байжээ. 1958 онд тэдний гэр бүл Иллиной мужийн Эрбана хот руу нүүж, эцэг нь Шекспир судлал, эх нь математикийн чиглэлээр коллежийн профессорууд болжээ.

Майкл Харт 1971 онд Иллиной Их Сургуульд байх үед ахын оператор найз нь "Xerox Sigma V" компьютерт хязгаарлалтгүйгээр нэвтрэх эрх өгчээ. Тухайн үед энэхүү компьютер 100 мянган ам.долларын орчим үнэтэй байсан. 1971 оны 7-р сарын 4-нд дансаа үүсгэсний дараа тусалсаны хариуд маш үнэ цэнэтэй зүйл хийж өгөхийг хүссэн гэж хожим тэрээр хэлсэн байна. Энэхүү сайхан боломжийг үр дүнтэй ашиглахыг зорьж тэрээр "АНУ-ын Тусгаар тогтнолын тунхаглал"-ыг компьютерт шивж анхны цахим ном бүтээжээ. Ийнхүү үргэлжлүүлэн олон номын цахим хуулбарт шилжүүлж анхны цахим номын сан болох "Гутенберг" төслийг эхлүүлж үүсгэн байгуулсан түүхтэй.  

Тэрээр жижиг сажиг ажлаар өөрийгөө санхүүжүүлэхээс гадна өөрийн санаачилсан "Project Gutenberg"-төсөлд хандив цуглуулдаг байжээ.

Харт 1993 онд "Интерпедиа" хэмээх үнэ төлбөргүй, нээлттэй "Интернэт нэвтэрхий толь бичиг" боловсруулах ажилд оролцсон боловч хүчин чармайлт нь төлөвлөлтийн шатнаас хэтрээгүй байна.

## Хувийн амьдрал 
Эмч нарт үзүүлж мөнгө зарцуулахаас зайлсхийж, гэрийн буюу ардын эмчилгээг илүүд үздэг байсан. Тэрээр олон тооны компьютер, стерео систем болон бусад тоног төхөөрөмжийг ихэвчлэн ашиглагдаагүй тоног төхөөрөмжөөс цуглуулж, мэдлэг мээллийг дэмжих болон мэдээллийн нөөцийг олон нийтэд хүртээмжтэй байлгахын тулд өөрийн тхувийн амьдралаа золиослож байсан. Тэрээр "голчлон хямд даршилсан шош иддэг" ядуу амьдарч байсан ажээ.

Майкл Харт 2011 оны 9-р сарын 6-нд Иллиной мужийн Эрбана дахь гэртээ зүрхний шигдээсээр 64 настайдаа нас барсан байсан.

Ангилал:1947 онд төрсөн
Ангилал:2011 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:АНУ-ын зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Цахим ном
Цахим ном

**Цахим ном** (англи. '*e-book,  electronic book, *digital book''''' ) компьютер болон бусад электрон төхөөрөмжийн дэлгэц дээр унших болон сонсох боломжтой бичвэр, зураг эсвэл хоёуланг нь багтаасан цахим хэлбэрээр гаргасан номын хэвлэл юм. Хэдийгээр заримдаа "хэвлэмэл номын цахим хувилбар" гэж тодорхойлогддог ч зарим цахим ном нь хэвлэгдээгүй байх тохиолдол олонтаа байдаг болсон.

## Түүх 
1971 онд Майкл Харт Иллиной их сургуулийн операторуудаас том Xerox Sigma V компьютерийн ажиллах хугацааг хязгааргүй хүлээн авч уг боломжийг  ашиглахыг хичээж тэрээр анхны цахим ном болох "АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхаглал"-ыг компьютерт шивж бүтээсэн түүхтэй. Ийнхүү олон номын цахим хуулбарыг бий болгосноор "Гутенберг төсөл" мэндэлсэн байна. 

## Цахим номны давуу тал 
* авсаархан, хаана ч аваад явах боломжтой байдал (цахим, оптик гэх мэт зөөвөрлөгч дээр хэдэн арван, хэдэн зуун мянган ном хадгалах боломж);
* номны бүрэн текстийг хоромхон зуур хайж олох боломж (номын текстийг шивсэн тохиолдолд);
* Дизайн сэдвийг хурдан бөгөөд хялбараар уншихад тухтай унших чадвар: үсгийн хэлбэр, үсгийн хэмжээ, өнгө, дэвсгэр өнгө, бүтэц;
* номын унших бус сонсох боломжтой (текстээс яриа, аудио ном);
* гэрэл багатай газар ном унших боломж (гэрэлтүүлэгтэй төхөөрөмж дээр);
* номыг зардал багатай унших, сонсох боломж (ихэвчлэн түгээлт нь илгээгч болон хүлээн авагчийн хувьд үнэ төлбөргүй байдаг);
* ихэнхи цахим ном үнэ төлбөргүй байдаг;
* номыг тэр даруй түгээх бөгөөд олж авах боломж ихтэй (цаасан ном авахын тулд та дэлгүүрт очих эсвэл хүргэхийг хүлээх хэрэгтэй);
* цаасан номтой харьцуулахад хэвлэх хугацаа хамаагүй богино (харьцуулбал: цахим ном долоо хоног, цаасан ном зургаан сар);
* эрүүл ахуй: цаасан ном шиг хүчтэй харшил үүсгэгч тоосгүй;
* байгаль орчинд ээлтэй - цаас хийх гэж мод олноор устгахгүй.


Ангилал:Дижитал хэвлэл, мэдээлэл
Ангилал:Онлайн сэтгүүл зүй
Бямбасүрэнгийн Энх-Амгалан

**Бямбасүрэнгийн Энх-Амгалан** (1971 онд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотод төрсөн)- Монгол Улсын их хурлын гишүүн, Зам тээврийн хөгжлийн сайдаар ажилласан. 

## Боловсрол 
1989 онд Алтай хотын 10 жилийн 2-р дунд сургууль төгссөн.

1991 онд ЗХУ-ын Улсын аюулаас хамгаалах хорооны академи төгссөн.

1995 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль, гадаад албаны ажилтан мэргэжлээр төгссөн.

1995-1996 онд Төрийн Захиргаа Удирдлагын Хөгжлийн Академи-д Төрийн удирдлагын менежер

1997-1998 онд БНХАУ-ын Бээжин хотын Гадаад Харилцааны Их Сургууль-д Ази, Дорно дахин судлал

2003-2004 онд БНХАУ-ын “Жан Жа Жиэ” хотод Аялал Жуулчлалын Удирдах Ажилтан

## Ажилласан байдал 
1995-1999 онд Монгол Улсын Аюулгүй Байдлыг Хангах Ерөнхий газарт ажилтан, ахлах ажилтан.

1999-2003 онд “World Trans” ХХК-д Гүйцэтгэх захирал.

2005-2016 онд “Мишээл Групп” ХХК-д Ерөнхий захирал.

2008-2016 онд НИТХ-ын төлөөлөгч, тэргүүлэгч.

2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол-Оросын парламентын бүлгийн дэд дарга.

2019 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн-Зам, Тээврийн хөгжлийн сайд.

2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

2022 оноос Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны дарга.

2023 онд  АТГ түүнд холбогдох хэргийг 2023 оны 8-р сард шүүхэд шилжүүлэх саналтайгаар прокурорын байгууллагад хүргүүлсэн. Түүнийг Зам, тээврийн хөгжлийн сайдаар ажиллаж байхдаа бусдад давуу байдал бий болгосон гэх үндэслэлээр шалгаж, хэрэг үүсгэсэн юм.

Орос, англи, хятад хэлтэй гэж УИХ-д мэдүүлсэн ажээ.

Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Алтайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын зам тээврийн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Төмөрдөшийн Баярхүү

Холбоос овогт **Төмөрдөшийн Баярхүү** (1963 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Эдийн Засгийн ухааны доктор, Эртний Монголын гүн ухаан судлаач. Монголын анхны компаниудын нэг "Монсоник" группийг үүсгэн байгуулагч.  

Монсоник ХХК-ийн захирал, Монгол ухаан эрдмийн хүрээлэнгийн тэргүүн, Өргүй Монголын төлөө хөдөлгөөний тэргүүн, Эх Орончдын Нэгдсэн Эвслийн Тэргүүн.

Одоогоор тэрээр үндэсний үзэлд суурилсан Монголын хөгжлийн чиглэлээр нийтлэл, ярилцлага, олон нийтийн үйл ажиллагаанд төвлөрөн ажиллаж байна.

Монсоник компани нь худалдаа, хөрөнгө оруулалт, үл хөдлөх хөрөнгө чиглэлээр ажиллаж байсан. "Монфреш" үйлдвэрийг үүсгэн байгуулсан. Малайз, Сингапурын бизнес эрхлэгчидтэй өргөн хүрээнд хамтран ажиллаж байсан.

Түүхч, Монгол судлаач Н.Нагаанбуу, доктор, Монгол судлаач Т. Баярхүү нарын 2017 онд хэвлүүлсэн "Монгол Ухаан Есөн Эрдэм" нэртэй ном гарсан.

Т.Баярхүү УИХ-д хэд хэдэн удаа нэр дэвшиж байсан боловч сонгогдоогүй байна.

Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ванчигийн Дорлигжав

**Ваанчигийн Дорлигжав** (1893 онд Түшээт хан аймгийн Дайчин вангийн хошууны нутагт өнөөгийн Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул суманд төрсөн-1941 онд цаазлуулж нас барсан)- Монголын төрийн зүтгэлтэн. 1925-1929 онд Гадаад явдлын яамны сайд.

## Намтар 
1921 оны Ардын хувьсгалын дараа хошууны тамгын газарт бичээч, Сангийн яаманд туслах түшмэл, 

1925 оны 11-р сарын 9-нөөс 1929 оны 6-р сар хүртэл Гадаад явдлын яамны сайд, 

1929 оны 6-р сараас БНМАУ-ын МАХН-ын Төв хорооны хэлтсийн эрхлэгч, 

1929-1932 онд Төв аймгийн МАХН-ын хорооны дарга, 

1932-1937 онд Мал аж ахуйн яаманд хэлтсийн даргаар ажиллаж байгаад

1941 оны 7-р сарын 27-нд Орос улс Коммунарка шоронд цаазаар авахуулж нас барсан.

Ангилал:1893 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:БНМАУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Орхонтуулын хүн
Кембриж

**Кембриж** (англи. *Cambridge*, [ˈkeɪmbɹɪdʒ], орч.: «Кем гол дээрх гүүр») — Их Британийн Зүүн Англи дахь хот бөгөөд Кембрижшир мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд 87 Нобелийн шагналтан төрүүлсэн, 1209 онд байгуулагдаж, өдгөө дэлхийд эрэмбээрээ тэргүүлдэг Кембрижийн Их Сургууль оршдог хот юм. 

1974 оны захиргааны өөрчлөлтөөр Кембриж Кембрижшир мужийн дүүрэг хот болсон. Лондон хотоос умард зүгт 89 км зайд тус хот Кем голын эрэг дээр 40 км² газар нутаг эзлэн оршдог бөгөөд 2021 оны Их Британийн хүн амын тооллогоор тус хот 145 700 хүн амтай байжээ. Рассел Макферсон 2020 оны 5-р сараас хойш хотын даргаар 2 дахь сонгуульт хугацаандаа ажиллаж байна.

Кембриж нь програм хангамж, байгалийн шинжлэх ухаан зэрэг салбарууд, мөн их сургуулиас бий болсон олон шинэ компаниудын өлгий болсон өндөр технологийн "Цахиурын намаг"-ийн төвд байдаг. Ажиллах хүчний 40 гаруй хувь нь дээд боловсролтой байгаа нь улсын дунджаас хоёр дахин их байгаа юм. 

## Түүх 
Кембрижийн тухай 730 оны эх сурвалжид анх тэмдэглэн үлдсэн байдаг. 1068 онд байлдан дагуулагч Уильям Кембрижид цайз байгуулжээ. 1349 онд хотын хүн ам тахал өвчинд нэрвэгджээ. Английн иргэний дайны үед Кембриж нь парламентын талын хүчний чухал түшиц газар байсан байна. 19-р зуунд хот идэвхтэй хөгжиж байв. Кембриж хүрэх төмөр зам 1845 онд баригдсан ажээ.


Ангилал:Английн боро
Ангилал:Английн хот
Ангилал:Их Британийн их сургуулийн хот
Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо

**Олон улсын байгаль орчин болон байгалийн нөөцийг хамгаалах холбоо** (англ. *International Union for Conservation of Nature and Natural Resources*, IUCN) — 1948 онд байгуулагдсан олон улсын ашгийн бус байгууллага юм. Дэлхийн биологийн олон янз байдлыг хадгалах асуудлыг тусгасан; мэдээ, янз бүрийн улс орнуудад болж буй хурал, манай гаригийн янз бүрийн бүс нутагт тусгай хамгаалалт шаардлагатай амьтдын жагсаалтыг танилцуулдаг. Тус байгууллага НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейд ажиглагчийн статустай. 

Тус холбоо нь байгаль, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах тухай олон улсын конвенцуудыг хэрэгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Дэлхийн байгаль хамгаалах сан, Дэлхийн байгаль хамгаалах хяналтын төвийг байгуулахад оролцсон.

Олон улсын байгаль орчин байгалийн нөөцийг хамгаалах холбоо 1948 оны 10-р сарын 5-нд Францын Фонтенбло хотод ЮНЕСКО-гийн дэмжлэгтэйгээр Засгийн газар, байгаль орчны байгууллагуудын төлөөлөгчид Олон улсын Байгаль хамгаалах холбоог (IUCN) байгуулах албан ёсны актад гарын үсэг зурснаар байгуулагдсан. Шинэ байгууллага байгуулах санаачилгыг ЮНЕСКО, ялангуяа түүний анхны ерөнхий захирал, Их Британийн биологич Жулиан Хаксли (англи. *Sir Julian Sorell Huxley*, 1887—1975) гаргажээ. Энэхүү олон улсын байгууллага үүсэн байгуулагдах үедээ байгаль хамгаалах бүх хүрээг хамарсан цорын ганц олон улсын байгууллага байжээ. 

Олон улсын байгаль орчин байгалийн нөөцийг хамгаалах холбоо өмнө нь *Олон улсын байгаль хамгаалах холбоо* (1948–1956), *Дэлхийн байгаль хамгаалах холбоо* (1990–2008) гэж нэрлэгддэг байсан.

Байгууллагын төв байр нь Швейцарийн Глан хотод байрладаг бөгөөд байгууллагад 1400 гаруй төрийн болон төрийн бус байгууллага багтдаг. 16,000 орчим эрдэмтэн, шинжээчид сайн дурын үндсэн дээр тус байгууллагын Комисст оролцдог. Энэ нь 50 гаруй оронд 1000 орчим үндсэн ажилтантай ажээ.

Ангилал:1948 онд байгуулагдсан
Ангилал:Товчилсон үг
Ангилал:Байгаль хамгаалах байгууллага
Ангилал:Олон улсын байгууллага
Ангилал:Во кантон
Монгол Улсын аймгуудын сонин

**Монгол Улсын аймгуудын сонин** МАХН-ын Х-р Их хурлын заалтын дагуу 1941 оны 12-р сарын 19-нд анх “Өркендеу” (“Хөгжил”) (сүүлд ӨЛКИ ӨМИР болсон) нэртай Өлгий хотод казах хэлээр 1000 хувиар хэвлэгдэн гарч эхэлжээ.  Сэтгүүл зүйн оны шилдгүүдийг шалгаруулах "Ган үзэг 2018" наадмаас "Орон нутгийн шилдэг сонин" шагнал хүртсэн "Монгол заман" нь 2010 оноос үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн ба казах хэлээр хоёр долоо хоног тутам  гардаг сонин юм. 2018 онд 205 дахь дугаараа гаргасан тус сонинг манай улсын есөн аймаг, нийслэл Улаанбаатар хотын казах иргэдээс нийтдээ 1500 гаруй хүн захиалан уншдаг байна.  

Улмаар 1944 оны 11-р сарын 16-ны өдрийн 72 дугаар тогтоолоор “Хөдөлмөрийн төлөө” (Өвөрхангай), “Хөдөрмөр” (Ховд, ХОВДЫН МЭДЭЭ болсон), “Алтайн хөгжил” (Говь-Алтай, АЛТАЙН МЭДЭЭ болсон), “Сүхбаатарын зам” (Сүхбаатар, СҮХБААТАРЫН ӨНГӨ болсон), “Туяа” (Завхан, ЗАВХАН болсон), “Дөл” (Дорнод, ДОРНОД болсон ), “Говийн мэдээ” (Өмнөговь, МОНГОЛ ГОВЬ болсон), “Тэргүүний малчин” (Увс, УВСЫН ӨНГӨ болсон), “Ялалт” (Дорноговь, ӨНӨӨГИЙН ДОРНОГОВЬ болсон) , “Эрх чөлөө” (Хөвсгөл, ЭРХ ЧӨЛӨӨ болсон) зэрэг аймгийн сонин гарч эхэлжээ. 1947 оноос “Архангайн үнэн” (Архангай, АРХАНГАЙН АМЬДРАЛ болсон ), 1948 оноос “Лениний зам” (Баянхонгор, БАЯНХОНГОР ТАЙМС болсон), “Урагшаа” (Хэнтий, ХЭНТИЙН МЭДЭЭ болсон), “Сүхбаатарын туг” (Сэлэнгэ, СЭЛЭНГИЙН МЭДЭЭ болсон), “Анхдугаар таван жил” (Төв), “Дэвшилт” (Булган, БУЛГАНЫ МЭДЭЭ болсон),  “Улаан туг” (Дундговь, ДУНДГОВИЙН АМЬДРАЛ болсон) зэрэг сонингууд гарч эхэлснээр БНМАУ-ын бүх аймаг сонинтой болж, орон нутгийн сонин хэвлэлийн систем бүрэлдэн тогтсон онцлогтой юм.
Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээллийн түүx
!
Байгалийн хийн хоолой

**Байгалийн хийн хоолой** (англи. gas pipeline, орос. газапровод, хятад. 瓦斯管道 ) — Байгалийн хийг хоолойгоор дамжуулан тээвэрлэх инженерийн байгууламж. Хийг хоолойгоор тодорхой хэт өндөр даралтаар дамжуулдаг. 

Байгалийн хийн хоолойг хоёр хэсэгт хуваадаг. Үүнд:

# **Магистралийн хий дамжуулах хоолой** нь хийг алсын зайд тээвэрлэх зориулалттай хоолой юм. Дамжуулах хоолой дахь даралтыг хадгалахын тулд тодорхой зайд хийн даралтын станцууд суурилуулдаг. Магистралийн хий дамжуулах хоолойн эцсийн цэг дээр даралтыг хэрэглэгчдэд нийлүүлэхэд шаардлагатай хэмжээнд хүртэл бууруулсан хий түгээх станцууд байрлуулдаг.
# **Хий түгээх сүлжээ** нь хий түгээх станцаас хийг эцсийн хэрэглэгчдэд хүргэх зориулалттай богино зайны хоолойг хэлнэ.

*Даралтын хэмжээгээр*:

* Магистралийн хоолой:
** 1-р зэрэглэл — ажлын даралт 2,5 - 10,0 МПа ;
** 2-р зэрэглэл — ажлын даралт 1,2 -2,5 МПа. 
* Түгээх хоолой:
** бага даралтын— 0,005 МПа хүртэл;
** дунд даралтын— 0,005-0,3 МПа;
** өндөр даралтын
*** 1-р зэрэг— 0,6 -1,2 МПа (шингэрүүлсэн хийн хоолойд 1,6 МПа хүртэл);
*** 1а зэрэг — 1,2 МПа -гаас дээш;
*** 2-р зэрэг— 0,3- 0,6 МПа.

*Байгалийн хийн хоолой татах хэлбэрүүд*:

1.Газар дээгүүр, 2.Газар доогуур, 3.Усан доогуур гэсэн 3 хувилбартай байдаг.

## Дэлхийн хамгийн урт байгалийн хийн хоолойнууд 
* 8704 км — **Өрнө—Дорно** (БНХАУ, PetroChina).
* 7000 км — **Туркменистан — БНХАУ**  (Туркменистан, Узбекистан, Казахстанаар 1900 км, Хятад дотроо-4500 км урт). 
* 5000 км — **Төв Ази — Төв**  (ОХУ, Газпром. Туркменистанаас Узбекистан, Казахтанаар дайрч ОХУ-д хүрдэг).  
* 4451 км — **Уренгой — Помары — Ужгород** (Оросын Сибирь дахь Тюмениэс Европ руу 1983 онд татсан).
* 3300 км — **Теннеси** (АНУ-ын 1944 онд ашиглалтад оруулсан анхны хийн хоолой).
* 3150 км — **Боливи— Бразил** (GASBOL, 2000 онд ашиглалтад орсон хоолой).
* 2702 км — **Rockies Express** (АНУ-ын Колорадо мужаас Охайо муж хүрдэг, 20 жил бариад 2009 онд дууссан хоолой).
* 2577 км — **Иран —Турк** (2001 онд ашиглалтад орсон Табриз-Эрзурум-Анкара чиглэлийн хоолой. )
* 2475 км — **Газар дундын тэнгис дамнасан хоолой** (Алжираас Тунисаар дамжин далайн доогуур Итали хүрдэг).
* 2000 км — **Ямал — Европ** (Оросын баруун Сибириэс Украиныг тойрч Беларусь, Польш, Герман чиглэлтэй хоолой, 1994-2006 онд барьж ашиглалтад оруулсан).

Ангилал:Шатах хийн техник
Давлет берди

**Давлет берди** (перс: دولت بردی) нь 1420-1423, 1428-1432 онд Алтан Ордын зарим нутгийг захирсан хаан. Түүний гарал нь Тохтамыш хааны хөвүүн Жаббар бердийн хөвүүн юм. 

1420 онд крымын зарим ноёдын дэмжлэгтэй хаан болж, Сарай хот руу довтлон Үлүг Мухаммед хааныг бут цохин хотыг эзлэн авсан ч, 1421-1423 онд Барак, Үлүг Мухаммед нарын дунд Сарай хотыг эзэмших дайнд ялагдан Литва руу зугтав. 1428 онд Барак хаан ялагдсны дараа крымыг эзлэн дахин хаан болж 1430 он хүртэл Үлүг Мухаммедтай дайтав. 1430 онд литвын Витольд ван нас нөгчсөний дараа цэрэг, санхүүгийн тусламж авдаг Алтан Ордын хаадын хувьд том асуудал болж эрх мэдэл нь сулрав. 1432 онд Тугатөмөрийн удмын Гият ад-Дин ханы хөвүүн Хажи Гирей хаанд алуулав.   

Ангилал:1432 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:15-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Зүчийн удам
Барак (Алтан Орд)

**Барак** нь 1422-1428 онд Алтан Ордыг захирсан хаан юм. Тэрээр Зүчи ханы хөвүүн Тугатөмөрийн удам Урус ханы хөвүүн Койричакийн хөвүүн. 1422 онд Төмөрийн улсын Үлүгбег хааны дэмжлэгтэй хаан болж, Едигейн хөвүүдийг дагаар оруулж Алтан Ордын зүүн хэсгийг захирч эхлэв. 1422-1423 онд Үлүг Мухаммед, Давлет берди зэрэг хаадын эсрэг дараалсан дайнд ялалт байгуулж, тэднийг литва руу хөөн Алтан Ордод дангаар хаанчилж эхэлсэн. 1426-1428 онд Үлүг Мухаммед хаантай байлдан ялагдаж, дорно зүг зугтаж, 1429 онд нас барсан. Түүний хөвүүн Жанибек нь Казахын хант улсыг байгуулснаар Барак нь Казахын өвөг дээдэс болсон. 

Ангилал:1429 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Зүчийн удам
Ангилал:15-р зууны ноёрхогч
Цэрэнжавын Уламбаяр

**Цэрэнжавын Уламбаяр** (1912 оны 5-р сарын 15-нд Архангай аймгийн Ихтамир сумын нутагт төрж, 1976 онд нас барсан) - Монгол Улсын үргэлжилсэн үг, хүүхдийн зохиолч, яруу найрагч.

## Намтар 
1932-1934 онд цэргийн алба хаасан.

1935 онд Дотоод яамны төв сургуульд элсэн орж суралцсан.

1945 онд Архангай аймгийн утга зохиолын нэгтгэлийн дарга, аймгийн номын сангийн анхны эрхлэгч хийсэн. 

1960 оноос Монголын Зохиолчдын Хорооны "Цог" сэтгүүлийн нарийн бичгийн дарга, мэргэжлийн зохиолчоор ажиллаж байлаа.

## Бүтээлүүд 
# Багачууд /1943/
# Тунгалаг /1947/
# Энх тайвны манаа /1950. тууж/
# Сүхбаатрын элч /1954/
# Хоёр охин /1954/
# Хэний буруу вэ? /1955/
# "Хүүшийн учир" Монгол өгүүллэг /1957/
# Хар ямаа /1958/
# Номын сангийн ном /1958/
# Багачуудын зусланд /1958/
# Тал нутгийн бүсгүй /1958/
# Хүний чанар /1963/
# Цоохондой /1965/
# Зам ямар байна? /1962/
# Зовлон жаргал" роман

Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Ихтамирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1976 онд өнгөрсөн

Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1976 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Ихтамирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Нордовын Болормаа

**Нордовын Болормаа** (1962 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монголын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, 2000-2004 онд УИХ-ын гишүүн, 2007-2008 онд Боловсрол соёл, шинжлэх ухааны сайд, 2013 оноос Монголын Улаан Загалмайн Нийгэмлэгийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга.

## Намтар 
Эцэг Нордов Дундговь аймгийн Сайнцагаан сумын харьяат, эх нь Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын харьяат ажээ.

1980 онд Нийслэлийн Толгойтын 12-р дунд сургууль төгссөн.

1980-1985 онд Москва хотын Комсомолын дээд сургуульд сурч түүх нийгэм судлалын багш мэргэжлээр төгссөн. 

1992 онд Москва хотын Нийгэм, хүмүүнлэгийн ухааны академийг төгссөн. Социологийн ухааны дэд доктор.

1986 оны 1-р сараас МХЗЭ-ийн Төв хороонд ажилласан. 

1987 оноос Монголын Пионерын байгууллагын Төв зөвлөлийн ажилтан, дарга.

1990 оноос Монголын Хүүхдийн байгууллагын дарга. 

1991 оны 5-р сараас 1996 онд Монголын хүүхдийн төлөө үндэсний төв агентлагийн дарга, Монголын хүүхдийн эрхийн төвийн тэргүүн. 

2000-2004 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан. 2004-2007 онд Нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын даргаар сонгогдон ажилласан.

2007-2008 онд Боловсрол, соёл шинжлэх ухааны яамны сайд. 

2013 оноос хойш Монголын улаан загалмай нийгэмлэгийн ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байна.

Ангилал:Монголын боловсрол, шинжлэх ухааны сайд
Ангилал:Монголын соёлын сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1962 онд төрсөн
Хасбаатарын Мэргэн

**Хасбаатарын Мэргэн** (1956 онд Улаанбаатар хотод төрж, 2018 оны нэгдүгээр сарын 7-нд нас барсан) - Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, шүүмж судлаач, орчуулагч. Монголын Зохиолчдын эвлэлийн шагналт.

## Намтар 
Түүний эцэг нь эрдэмтэн, орчуулагч Цэвэгжавын Хасбаатар, эх Чадраабалын Чулуун. Тэрбээр бага насаа Хөвсгөл аймагт өвөг эцэг, эхийнхээ гар дээр, дархад ястнуудын дунд өссөн байна. 

7 настайдаа 23-р дунд сургуульд элсэн орсон Мэргэн 13 настайдаа анхны орчуулгаа "Тоншуул" сэтгүүлд хэвлүүлж байжээ.

1975-1980 онд ЗХУ-ын Москва хотын М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуульд сурч утга зохиолын орчуулагчийн мэргэжлээр төгссөн.

1983 онд Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн хорооны Орчуулагчдын товчоонд 10 жил ажилласан байна. 

1991 оноос Монголын Үндэсний Телевизийн /2006 оноос Олон нийтийн гэгдэх болсон/ Кино программын албанд орчуулагч редактораар ажилласан. 

2006-2008 онд Москва дахь ЭСЯ-нд атташегаар ажилласан.

Тэрбээр дэлхийн утга зохиол, сонгодог бүтээлүүд, хүн төрөлхтний оюуны их сан хөмрөгөөс эх хэлнээ орчуулан нийтэлж, олон тооны кино зохиолуудыг Монголынхоо үзэгч түмэнд хүргэсэн авьяас билиг төгөлдөр сод их хүмүүн байсан билээ. 1990-ээд онд Монголын үндэсний телевизэд ажилласнаасаа хойш 1000 гаруй кино орос хэлнээс орчуулжээ.

Ангилал:Монголын орчуулагч
Ангилал:Орос хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Сырдарья

**Сырдарья** (хуучирсан нэр*.* Сыр-дарья; Тажикистанд — Сир; казах. *Сырдария*, тажик. *Сирдарё, Сири*, узбек. *Sirdaryo*, Яксарт, эрт. грек. Ἰαξάρτης, *Якса́ртес*) — Дундад Ази дахь хамгийн урт бөгөөд усны эзлэхүүнээрээ Амударья-гийн араас хоёрт ордог мөрөн. Олон жилийн дундаж усны урсгал — 724 м³/с.

Дарья гэдэг нь тэнгис, мөрөн гэсэн утга бүхий перс үг турк хэл рүү хувьсаж орсон үг тул "Сир мөрөн" гэсэн утгатай болно.

Ферганы хөндийн зүүн хэсэгт орших Нарын, Карадарья хоёр голын бэлчир уулзварт үүсдэг. Сырдарья мөрөн сав газрын уулархаг хэсэгт ихэвчлэн цас, уулын мөстлөг, борооноос тэжээгддэг байна. Сырдарья мөрний ус Нарын (36%), Карадарья (11%), Ферганы хөндийн голууд (25%) болон Чирчик (20%) голоос бүрддэг. Хавар, зун усны түвшин нэмэгддэг. Чардара хотоос доош голын урсгалыг талбайн усжуулалтад ашигладаг.

Сырдарья өмнө нь Арал тэнгис рүү цутгадаг байсан бол тэнгисийн түвшин гамшгийн улмаас буурч, 1989 онд хоёр хэсэгт хуваагдсаны улмаас тус гол одоо Арал тэнгисийн хойд хэсэг буюу "Жижиг тэнгис" рүү урсдаг байна. Сырдарья мөрний усыг ихэвчлэн усалгааны зориулалтаар ашигладаг тул амны урсацын өнөөгийн хэмжээ 1960 оноос өмнөх үетэй харьцуулахад 10 дахин (400 м³/с-аас 30 м³/с хүртэл) буурчээ. 

Сырдарьягийн урт нь 2212 км (зарим эх сурвалжаар 2137), Нарын эх үүсвэрээс үзвэл 3019 км. Сырдарья мөрний сав газарт Киргиз улсын 3 бүс: Нарын, Жалалабад, Ош: Тажикистаны Согд муж:  Узбекистаны 6 бүс: Андижан, Наманган, Фергана, Ташкент, Жиззах, Сырдарь: Казахстан улсын Туркестан, Кызыл-орда гэсэн хоёр бүс нутаг багтдаг. Сырдарьягийн сав газрын талбай нь 219,000 км².

Сырдарья мөрний эрэг дээр Тажикистаны Гулистон, Хужанд, Узбекистаны Сырдарья, Бекабад, Казахстаны Шардара, Кызылорда, Жалагаш, Жусалы, Байконур, Казалинск зэрэг хотууд оршдог ажээ.

Ангилал:Казахстаны гол мөрөн
Ангилал:Узбекистаны гол мөрөн
Ангилал:Тажикистаны гол мөрөн
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Ангилал:Торгоны зам
Ангилал:Тажикистаны гол мөрөн
Ангилал:Узбекистаны гол мөрөн
Ангилал:Казахстаны гол мөрөн
Ангилал:Киргизийн гол мөрөн
Үлүг Мухаммед

**Үлүг Мухаммед ** (1405–1445; الغ محمد; татар: Олуг Мөхәммәт, галиг: *Oluğ Möxəmmət*) нь Алтан Ордын зарим нутгийг 1419-1437 оны хооронд захирч байсан хаан юм. 1438 онд Казаний хант улсыг байгуулж, Алтан Ордоос салан тусгаарлав. Тэрээр Тугатөмөрийн 6 дахь үеийн ач Ичкиле Хасаний хөвүүн бөгөөд, түүний авга ах Таштөмөрийн удмынхан Крымын хант улсын хаад болсон. 

Түүний нэрийн өмнөх "үлүг" буюу "их" гэдэг үг нь 1419-1459 онд Мухаммед нэртэй гурван хаан зэрэгцэн төр барьж байснаас үүдэн тэднийг ялгахын тулд түүхчдийн өгсөн хоч нэр юм. 

## Товч тойм 
Мухаммед нь 1419 онд Кадыр берди хаан, Эдигу нар нас барсны дараах эзэнгүй үеийг ашиглан крымын ноён Текиегийн дэмжлэгтэйгээр Сарай хотыг эзлэн хаан болсон. 1419 оны сүүл 1420 оны эхээр Хорезм мужид Үлүгбегийн дэмжлэгтэй **Барак**, Едигейн хөвүүн Мансурын дэмжлэгтэй **Хажи Мухаммед**, крымын ноёдын дэмжлэгтэй **Давлет берди** гэсэн дөрвөн хаан зэрэг шахуу Алтан Ордод буй болсон. 1420 оны 7 сард крымд төвлөрсөн Давлет бердитэй байлдан ялагдаж Сарай хотыг алдан хойд зүг Булгар руу зугтжээ. Булгараас цэргийн хүч цуглуулаад 1421-1423 онд Барак хаантай Ижил мөрний доод урсгал, Сарай хотод хяналт тогтоохоор дайтан ялагдан Литва руу зугтав. 1424 онд литвын ван Витольдоос дэмжлэг авч крым, хажитарханыг эзлэн, Сарай хотыг довтлон Барактай дайтаж, 1426 онд ялан Ижил мөрнөөс зүүн тийш хөөв. Удалгүй 1428 онд Давлет берди хаан крымыг эзлэн Үлүг Мухаммедын эсрэг дайсагнах болсон. 1428 оны эхээр Барак хааныг довтлон ялж,  бараг л үнэмлэхүй эзэн болсон хэдий ч 1428 онд Едигейн хөвүүд Мансур, Гази, Наврузын дэмжлэгтэй Кичи Мухаммед гэгчийг хаан өргөмжлөн, Мухаммед хаантай байлдахаар болох үед Навруз нь шинэ хаантайгаа муудалцаж Үлүг Мухаммедийн талд орсноор Кичи Мухаммед ялагдан зугтав. Мухаммедийн харьяат ноён Текие, Хайдар тэргүүтэй ноёд, Наврузад тал зассан хаандаа дур алдарч крым рүү нүүж одов. 1437 онд Кичи Мухаммед дахин цэрэг цуглуулан хаан болж, Сарайг довтлох үед тэрээр 3000 цэргээ удирдан умарш зорчин Казань хотыг эзлэн сууснаар Казаний хант улсыг байгуулав. 1437 онд Белёв хотын тулаанд Москвагийн армийг ялав. 

Ангилал:1405 онд төрсөн
Ангилал:1445 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Ангилал:15-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Зүчийн удам
Михаил Жванецкий

**Михаил Михайлович Жванецкий** (эцгиийнэх нь жинхэнэ нэр—**Маньевич**; 1934 оны 3-р сарын 6-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины Одесса хотод төрсөн—2020 оны 11-р сарын 6-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) —зөвлөлтийн, оросын шог зохиолч, өөрийнхөө зохиолыг уншигч, кино зохиолч, телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч; 2012 оны ОХУ-ын Ардын жүжигчин, 1999 оны Украины Ардын жүжигчин.

1988—2020 онуудад Москва хотын миниатюрын театрын уран сайханы удирдагч, 1990—2020 онд Дэлхийн одессчудын Клубын Ерөнхийлөгч. 

## Намтар 
1934 оны 3-р сарын 6-нд Одесса хотод эмч Маня Мошкович (Эммануил Моисеевич) Жванецкий (1892- 1957) болон чихрийн үйлдвэрийн эдийн засагч Раиса Яковлевна Жванецкая (1907-?) нарын гэр бүлд төрсөн. Тэрээр Украины Виница мужийн Томашполь сууринд  эцэг нь дүүргийн эмнэлгийн мэс заслын эмч, ерөнхий эмч, ээж нь шүдний эмчээр ажилладаг байсан учраас Миша хүү тэнд өссөн байна. Аугаа их эх орны дайн эхлэхэд эцэг нь 3-р зэргийн цэргийн эмчээр цэрэгт татагдаж 1942 онд "Улаан од" одонгоор шагнуулж байжээ.

1941 онд Михаил Жванецкий эхийнхээ хамт Ташкент хот руу шилжиж тэнд дунд сургуульд сурчээ. 1945 онд Одесса хотыг чөлөөлсний дараа гэр бүл нь буцаж ирээд эрэгтэй хүүхдийн 118-р дунд сургуульд үргэлжлүүлэн сурч төгссөн байна.  

1956 онд Одессын Тэнгисийн инженерүүдийн дээд сургуулийг боомтын өргөх, тээврийн хэрэгслийн механик инженер мэргэжлээр төгссөн. Суралцах хугацаандаа комсомолын зохион байгуулагч байж гимнастикаар хичээллэж тэмцээнд оролцож байсан ажээ. Дээд сургуулиа төгсөөд Одесса боомтод ажиллаж байсан. Оюутан байхдаа тэрээр сонирхогчдын тоглолтод оролцож, бяцхан зохиол, монолог бичиж эхэлсэн бөгөөд түүнийгээ оюутны театрт  тоглодог байжээ.

1964 онд алдарт Аркадий Райкин түүнийг театртаа уран зохиолын хэлтсийн даргаар урьсан байна.

Жванецкийтэй хамт А.Райкин 1969 онд "Гэрлэн дохио" хөтөлбөрийг тавьсан бөгөөд Жванецкийн "Авас", "Ховор бараа", "Технологийн эрин үе" хэмээх бяцхан бүтээлүүдийг анх Райкин тоглож амжилт олж байсан юм. 

Цаг хугацаа өнгөрөхөд Жванецкий Райкины тоглосон олон зохиолын зохиогч байсан тул өөрийн концертоо өөрөө өгч эхлэв. Райкин ийм бие даасан байдлыг хүлээн зөвшөөрөөгүй бөгөөд 1970 онд Жванецкийг ажлаас нь халсан юм. Түүний араас Карцев, Ильченко нар ажлаасаа явсан. Тэд өөрсдийн "Одессын миниатюр театр"-ыг байгуулжээ.

1988 онд Москва хотын миниатюр театрын уран сайханы удирдагч болсон. 

Михаил Жванецкий бол хамгийн алдартай хошин шогийн зохиолчдын нэг байв. Тэрээр өөрийн уран бүтээлээр бие даасан тоглолт, концертын хөтөлбөрүүдийг тоглодог байсан. Түүний бүтээлд фельетон, реприс, бяцхан зохиол, монологууд багтдаг байв.

Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Украин)
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын жүжигчин
Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч
Ангилал:Зөвлөлтийн кино зохиолч
Ангилал:Одессын хүн
Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Оросын кино зохиолч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Хишгээгийн Нямбаатар

**Хишгээгийн Нямбаатар** (1978 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) Монгол Улсын улс төрийн зүтгэлтэн. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд асан, Улаанбаатар хотын засаг дарга.

## Намтар 
Эцэг Хишгээ жолооч, эх нь нягтлан бодогч мэргэжилтэй. Нямбаатар 1996 онд Нийслэлийн 48 дугаар дунд сургууль төгссөн. 

1996-2000 онд Орхон их сургууль, эрх зүйч /Бакалавр/-ээр сурч төгссөн. 2002 онд Орхон их сургууль, Боловсрол судлалын магистр болсон.

2008 онд Цагдаагийн академи, /Хууль сахиулахын Их сургууль/ Хууль зүйн ухааны магистр цол хүртсэн.

2012 онд Удирдлагын Академи, Төрийн удирдлагын докторант.

2017 оноос Хууль сахиулахын Их сургууль, Хууль зүйн ухааны докторант.

## Ажилласан байдал 
2000-2007 онд Орхон их сургуульд багш,

2005-2009 онд Монголын өмгөөлөгчдийн холбоонд өмгөөлөгч,

2009 онд Улаанбаатар хотын Сонгинохайрхан дүүргийн хуулийн зөвлөх,

2009-2012 онд Нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн Төрийн захиргаа, удирдлагын хэлтсийн дарга,

2012-2016 онд Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн тэргүүлэгчдийн хурлын дарга,

2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,

2019-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны дарга,

2020-2023 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн (УИХ-ын 76-р тойрог),

2020-2023 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд.

2023 оны 10-р сарын 4-ний өдрийн Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн зүгээс УИХ-ын гишүүн, ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатарыг Улаанбаатар хотын даргаар ажиллуулах санал дэвшүүлсэн байна. 

2023 оны 10-р сарын 13-нд Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчийн албан тушаалд очсон.  

2021 оны 9-р сарын 5-ны өдөр Монголын боксын холбооны бага хурал хуралдаж түүнийг Холбооны Ерөнхийлөгчөөр томилсон байна.

## Гэр бүл 
Эхнэр Ишбалдангийн Баярмаа, 3 хүүхэдтэй.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Улаанбаатарын засаг дарга
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Орхон их сургууль

**Орхон их сргуулийг** Доктор (Ph.D), профессор Н.Хажидсүрэнгийн санаачилгаар **1992** онд үүсгэн байгуулж, 1999 онд анхан шатны магадлан итгэмжлэл, 2005 онд ахисан түвшний магадлан итгэмжлэл 2018 онд Боловсролын Магадлан Итгэмжлэх Үндэсний зөвлөлийн олон улсын жишигт хүрсэн аргачлалаар гурав дахь удаагаа магадлан итгэмжлэгдсэн. 

Орхон Их Сургууль нь *1.Хуулийн Сургууль, 2.Бизнeсийн Сургууль, 3.Хүмүүнлэгийн Сургууль* гэсэн бүтэцтэйгээр орчин үеийн дээд боловсролын шилдэг жишиг тогтоохоор зорин ажиллаж байна. Их сургуулийн дэргэд тодорхой чиглэлийн судалгааны төвүүдийг үүсгэн байгуулж байгаагийн дотор Монгол хэл, соёл судлалын төв, Нүүдлийн соёл иргэншлийн академи зэрэг багтаж байна. 

Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод байрладаг тус сургууль Азийн болон барууны боловсролын философийг нэгтгэн оюутнуудын авьяас чадварыг шинэ санаачлага, дадлагад суурилсан сургалтаар хөгжүүлэн ажиллаж байна. Сургууль түүхэн уламжлал, дэлхий дахины нээлт дээр суурилан өвөрмөц боловсролыг олгодог. Орчин үеийн, идэвхитэй, оюутан төвтэй сургуулийн хувьд тус сургуулийн оюутнууд ирээдүйн удирдагчид ба тэдний боловсрол, амжилт нь тус сургуулийн үндсэн зорилт гэж хүлээж авдаг. 

Орхон Их Сургуулийн 3 сургуулийн хүрээнд нийт бакалаврын 24, магистрын 7, докторын 4 хөтөлбөрөөр сургалт явуулж, англи хэлийг мэргэжлийн өндөр түвшинд эзэмшин, олон улсад өрсөлдөх чадвартай мэргэжилтэнг бэлтгэх зорилтоо жилээс жилд сайжруулан ажиллаж байна. Орхон их сургууль өнгөрсөн хугацаанд баклавр, магистр, докторын түвшинд 8000 гаран төгсөгчид бэлтгэн гаргасан нь өөрийн салбар болон эх орны хөгжилд түчээлэгчид болжээ. 

Орхон Их Сурууль нь Боловсролын Магадлан Итгэмжлэх Үндэсний Зөвлөлийн гишүүн бөгөөд тус зөвлөлөөр магадлан итгэмжлэгдсэн. Мөн ОИС нь Ази Номхон Далайн Бүсийн Их Сургуулиудын Холбооны (Association of Universities Asia Pacific) гишүүн ба тус холбооны удирдах зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байна. 

Албан ёсны цахим хуудас: https://www.orkhon.edu.mn/

Ангилал:1992 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын их сургууль
Хоёрдогч эх сурвалж

энэ нь анхдагч эх үүсвэрүүд ашиглан үүсгэсэн түүхэн үйл явдлын тухай ном эсвэл кино зэрэг орно

Ангилал:Архив судлал
Ангилал:Түүхэн эх сурвалж
Ангилал:Эх сурвалж судлал
Иордан гол

**Иордан** **гол** (еврей. הַיַרְדֵּן‎; араб. الأردن‎ (Эль-Урдун), мөн Эш-Шериа (араб. الشريعة‎)) — Ойрхи Дорнод дахь гол. Сири, Ливан, Израил улсын хилийн уулзвар орчим Хермон уулын хормойгоос эх авч умардаас өмнө зүгт Тивериадын нуураар (мөн Кинерет нуур гэдэг) дамжаад Сөнөсөн тэнгист зутгадаг байна. Бүс нутгийн гол усан замын нэг. Голын сав газрын нөөцийг Сири, Израил, Палестин, Ливан, Иордан гэсэн таван улс ашигладаг. Голын урт-252 км, сав газрын талбай - 18,300 хавтгай дөрвөлжин км. Энэ гол Хермон уулын энгэрээс урсдаг Эль Хасбани (Хацбани, Снир), Баниаси (Хермон), Лиддани (Дан) гэсэн гурван голын нийлбэр бэлчирээс үүсдэг бөгөөд эдгээр 3 гол Иордан голын сав газрын усны 77 хувийг эзэлдэг байна.

1994 оны Израйль-Иорданы энхийн Гэрээний дагуу хоёр улсын хил нь Иордан голын зурвасын дагуу байна гэж тогтоосон байдаг юм.

Хуучин Гэрээнд бичсэнээр Иошуа иудейчүүдийг Иордан голыг гайхамшигт хуваагдсан усны дундуур хуурай газар хөтөлж гаргаад иудейчүүдийн дөчин жилийн цөлд тэнүүчилж байсныг эцэс тавьсан гэдэг домогтой.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Ариун гол мөрөн
Ангилал:Израил-Йорданы харилцаа
Ангилал:Израилын газар зүй
Ангилал:Израилын гол мөрөн
Ангилал:Палестины газар зүй
Ангилал:Сирийн газар зүй
Ангилал:Сирийн гол мөрөн
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Ангилал:Шашны мөргөлийн газар
Трэш метал

Трэш метал (эсвэл зүгээр л Трэш) нь хүнд металл хөгжмийн нэгэн дэд төрөл бөгөөд ерөнхийдөө түрэмгий, ихэвчлэн хурдан хэмнэлтэй байдаг. Дууны үгийн сэдэв нь ихэвчлэн The Establishment-ыг шүүмжилсэн, зэвсэгт мөргөлдөөнийг эсэргүүцсэн, заримдаа Христийн шашныг, хар металын сэдэвтэй адил буруушаадаг. 

1980-аад оны эхээр метал хөгжимчид Британийн шинэ урсгалын хүнд металын (NWOBHM) контрбасс бөмбөр болон гитарын нарийн төвөгтэй загваруудыг хардкор панкийн хурдтай хослуулж эхэлснээр энэ төрөл үүссэн. Философийн хувьд Трэш метал нь Роналд Рейганы эрин үеийн консерватизм болон 1980-аад онд тухайн үед хамт нэгэн зэрэг хөгжиж байсан поп хөгжмийн нөлөө шингэсэн глам металын аль алиных нь эсрэг урсгал болон хөгжсөн.

Эрт үеийн Трэш метал урсгал нь Megaforce, Metal Blade, Combat, Roadrunner, Noise зэрэг бие даасан студи болон Европ, Хойд Америкийн нууц соронзон туузны худалдааны салбарыг тойрон эргэлдэж байв. Энэ төрөл нь 1980-аад оны дунд үеэс сүүлч, 1990-ээд оны эхэн үеээс амжилттай болж эхэлсэн бөгөөд Трэш металын "Их дөрөв" (Metallica, Slayer, Megadeth, Anthrax) зэрэг хамтлагууд нь өнөө үед ч маш алдартай хэвээр байна. Мөн Германы Трэш металын "Их дөрөв" (Kreator, Destruction, Sodom, Tankard) нь энэ төрөл жанрыг хөгжүүлэхэд, түгээн дэлгэрүүлэхэд их үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үздэг.

Альтернатив рок, Гранж, дараа нь Ну Метал гэх мэт олон төрлийн шинэ Рок, Метал урсгалууд хүчээ авч эхэлснээр 1990-ээд оны дунд үеэс Трэш металын алдар нэр нь буурчээ. Энэ хугацаанд зарим хамтлагууд нь тарж, эсвэл тухайн хамтлагууд Трэш металаас холдож, Гроови метал эсвэл Альтернатив метал зэрэг урсгал руу аажмаар шилжсэн. 2000-2010 оны үеээс "Bоnded by Blood", "Evil", "Hatchet", "Havok", "Munipal Waste", "Warbringer" зэрэг орчин үеийн хамтлагууд гарч ирснээр Трэш метал дахин алдаршиж эхэлжээ.

Ангилал:1980-д оны хөгжим
Ангилал:1990-д оны хөгжим
Ангилал:2000-д оны хөгжим
Ангилал:Хөгжмийн жанр
НҮБ-ын Нарийн Бичгийн Даргын Газар

НҮБ-ын өдөр тутмын үйл ажиллагааг эрхлэн явуулдаг Захиргааны байгууллага бөгөөд Ерөнхий нарийн бичгийн дарга удирддаг.

Энэ нь НҮБ-ын үндсэн үүргийн хүрээнд шаардлагатай мэдээлэл цуглуулах, түүнд дүн шинжилгээ хийх, эдийн засаг, нийгмийн өргөн хүрээний асуудлаар судалгаа хийх, НҮБ-ын бусад байгууллагуудын ашиглаж буй байгууламжийг засварлан шинэчлэх мөн орчуулагчийн үйлчилгээ үзүүлж, баримт бичгийг НҮБ-ын албан ёсны хэлнүүд рүү орчуулдаг.

Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийн дагуу Ерөнхий Ассамблей 5 жилийн хугацаатай, сунгагдах хугацаатай томилдог. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь олон улсын маргааныг шийдвэрлэхэд зуучлах, энхийг сахиулах үйл ажиллагааг зохицуулахаас гадна НҮБ-ын олон нийтийн нүүр царай болж, бодлогын санаачилгын гол төлөөлөгчийн үүргийг гүйцэтгэдэг. НҮБ-ын одоогийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга бол Антонио Гутерриш юм.

Нарийн бичгийн дарга нарын газарт Тамгын газар байдаг ба тэрхүү албанд ажилладаг ажилтнуудыг НҮБ-д үнэнч байх тангараг өргөх шаардлагатай бөгөөд өөрийн засгийн газраас заавар авахыг зөвшөөрдөггүй.

Ангилал:НҮБ-ын үндсэн байгууллага
Виктор Суходрёв

**Виктор Михайлович Суходрёв** (1932 оны 12-р сарын 12-нд төрсөн — 2014 оны 5-р сарын 16-нд нас барсан) — Зөвлөлтийн болон оросын дипломат бөгөөд орчуулагч. Зөвлөлтийн 1-р зэрэглэлийн Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элч дипломат цолтой, Зөвлөлтийн удирдагч Никита Хрущёв, Леонид Брежнев нарын англи хэлний орчуулагч. 

Мөн Михаил Горбачёв, Алексей Косыгин, Андрей Громыко, Анастас Микоян зэрэг зөвлөлтийн удирдагч нарт орчуулга хийж байсан байна. 

ЗХУ-ын дипломат, Элчин сайд Роланд Тимербаевын хэлснээр Виктор Суходрев англи хэлний ярианы хэлний маш сайн мэдлэгтэй байсан бөгөөд түүнийгээ орчуулагч хүний хувийн өндөр ур чадвар, мэдрэмжийг нэмээд төгс болгодог байсан. 

## Намтар 
Тэрээр 1932 онд Каунас хотод төрсөн. Викторын эцэг Михаил Лазаревич Суходрев (1903-1983), еврей гэр бүлээс гаралтай Витебск хотын уугуул, ЗХУ-ын Тагнуулын Ерөнхий газрын (ГРУ) хурандаа, АНУ-д зөвлөлтийн нууц тагнуулын ажилтан байжээ. Эх Евгения Александровна (1906-1998) ЗХУ-ын Гадаад худалдааны Ардын комиссариатын худалдааны төлөөлөгчийн газарт ажиллаж байсан.

1940 он - ЗХУ-ын ЭСЯ-нд ажиллаж байсан эцэг эхийн хамт Лондон руу нүүсэн. 8 настайгаасаа Лондон дахь ЗХУ-ын ЭСЯ-ны дэргэдэх дунд сургуульд суралцсан.

1945 он - Эхийнхээ хамт Москвад буцаж ирсэн.

1949 он - Эцэг нь АНУ-аас буцаж ирээд хурандаа цолтой тэтгэвэрт гарсан. 

1951-1956 он - Москвагийн Улсын Гадаад хэлний дээд сургуулийн франц хэлний орчуулагчийн ангид суралцаж төгссөн.

1956 он - ГХЯ-ны орчуулгын товчоонд ажилласан.

1956 он - Москва дахь Элчин сайд нарын хүлээн авалт дээр тэрээр Н.Хрущёвын хэлсэн "Бид чамайг оршуулна" орос. **«**Мы вас похороним**»** гэсэн хэллэгийг орчуулав.

1959 он - Н.С.Хрущевтой хамт АНУ-д анхны айлчлалд оролцож орчуулсан.

1961 он - Вена хотод Никита Хрущев, Жон Кеннеди нарын хэлэлцээг орчуулсан.

1967 он - Ойрхи Дорнод дахь зургаан хоногийн дайн. "Улаан утас" буюу АНУ, ЗХУ-ын удирдагч нарын шууд холбоог анх хэрэглэж орчуулав. 

1972 он - Л.Брежнев, Хэнри Киссинжер хоёрын Завидово дахь уулзалтыг орчуулав.

1973 - Кэмп Дэвид. Брежневийн жолоодсон машинд Никсонтой хамт явж байсан.

1983 он - ЗХУ-ын ГХЯ-ны АНУ, Канадын хэлтсийн орлогч дарга.

1989 - НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын тусгай туслах.

1994 он - АНУ-аас буцаж ирэв. ЗХУ-ын ГХЯ-наас 1-р зэрэглэлийн Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элч цолтой тэтгэвэрт гарсан.

1999 он - "Миний хэл бол миний найз" ном нь хэвлэгдсэн.

Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:2014 онд өнгөрсөн
Ангилал:Англи хэлнээс орчуулагч
Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Орос хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Оросын дипломатч
Ангилал:Оросын орчуулагч
Ангилал:Хүндэт Тэмдэг одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Василий Ян

**Василий Григорьевич Ян** (жинхэнэ нэр - Янчевецкий; 1874 оны 12-р сарын 23 (1875 оны 1-р сарын 4), Киев хотод төрсөн - 1954 оны 8-р сарын 5-нд Звенигород хотод нас барсан) - Орос болон Зөвлөлтийн зохиолч, нийтлэгч, яруу найрагч, жүжгийн зохиолч, багш. Алдарт түүхэн романуудын зохиолч. Эртний эд зүйл судлаач эрдэмтэн Григорий Янчевецкийн хүү, сэтгүүлч, дорно дахины судлаач Дмитрий Янчевецкийн дүү.

1898 онд Петербургийн их сургуулийн түүх филологийн факультетийг төгсөөд сэтгүүлч, аялагчаар ажлын гараагаа эхэлжээ. 1899-1901 онд Европын Орос, Бага Оросын мужуудаар явган аялж, Их Британид айлчилж байжээ. 1902 оноос Туркестанд төрийн алба хашиж байгаад 1903-1904 онд Хивагийн хант улс, Бухарын Эмират, Иран, Афганистанд удаан хугацаагаар томилолтоор явсан. Орос-Японы дайны үеэр тэрээр Алс Дорнод дахь сурвалжлагч байв. 1907 онд тэрээр Зүүн Газар дундын тэнгисээр аялж, Грек, Палестин, Египетэд айлчилжээ. 1908-1912 онд Санкт-Петербургийн нэгдүгээр гимназид латин хэлний багшаар ажиллаж, багшийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож байжээ. 1908 онд тэрээр Ницшеанизмын хүчтэй нөлөөгөөр тэмдэглэсэн "Супермэний боловсрол" эссэ, өгүүллэгийн ном хэвлүүлсэн; Орос дахь скаутын хөдөлгөөний гарал үүслийн үндэс дээр зогсож, "Ученик" гимназийн сэтгүүлийг нийтлэв. 1912 онд тэрээр Константинополь, дараа нь Бухарест дахь Санкт-Петербургийн цахилгаан мэдээний агентлагийн сурвалжлагчийн албан тушаал хашсан. Тэрээр коллежийн зөвлөлийн гишүүн (1916) хүртэл дэвшиж, Гэгээн Аннагийн III зэргийн сэлэмтэй (1905), Гэгээн Станислаусын II зэргийн одонгоор (1914) шагнагджээ. 

1918 онд тэрээр гэр бүлийн хамт Орос руу буцаж ирсэн. 1918-1919 онд Колчакийн цагаан армид фронтын сонины эрхлэгч, суртал ухуулгын товчооны даргаар ажиллаж байжээ.

Зөвлөлт засгийн эрх тогтоосны дараа тэрээр Тува, Сибирьт сэтгүүлч, багшаар ажиллаж байсан бөгөөд Узбекистаны ЗХУ-ын Төрийн банк, эдийн засгийн төлөвлөлтийн байгууллагуудын бүтцэд ажиллаж байжээ. Энэ хугацаанд тэрээр сонирхогчдын театрын жүжигт тоглож, өөрөө жүжиг зохиосон. 

1928 оноос хойш тэрээр Москвад байнга суурьшиж, түүхэн уран зохиол бичиж, "Ян" нэрээр хэвлүүлжээ. Эхний түүхүүд нь "Финикийн хөлөг онгоц" (1931) - Соломон хааны үеийн Сидон, Иерусалим, Карфагений тухай, "Гогоо дээрх гал" (1932) - Скиф, Согдчуудын Македоны Александрыг эсэргүүцсэн тухай, " Эртний Ром дахь боолын бослогын тухай "Спартак" (1933), Орост аж үйлдвэрүүд үүссэн тухай "Алхаар цохигчид" (1933). 

"Чингис хаан" (1939), "Бат" (1941-1942) романуудынхаа төлөө Василий Ян 1941 онд утга зохиол, урлагийн салбарт Сталины нэгдүгээр зэргийн төрийн шагнал хүртжээ. ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн (1941). Зохиолч амьдралынхаа эцэс хүртэл “Монголчуудын довтолгоо” гурамсан зохиол дээр ажилласан байна.

Ангилал:1875 онд төрсөн
Ангилал:1954 онд өнгөрсөн
Ангилал:Дайны сурвалжлагч
Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:20-р зууны зохиолч