open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мижигийн Моонон

## Мижигийн Моонон 
**Мижигийн Моонон** (1927–? ) нь Монгол Улсын малчин, БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, Сүхбаатарын одонт, Аварга малчин байв. Тэрээр Халзан сумын Гашуун гэдэг газар төрж, амьдралынхаа туршид мал аж ахуйд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан юм.

## Намтар 
М.Моонон 1927 онд Халзан сумын Гашуунд төрсөн. Бага насандаа Хонгорын сургуульд суралцаж байсан боловч ах нь нас барснаар гэр бүлийнхээ амьжиргааг хариуцан мал маллаж өссөн. 1947–1950 онд цэргийн алба хаасан.

## Хөдөлмөрийн замнал 
Моонон нь бригадынхаа малчдыг зохион байгуулж, төл төллөх, ноослох, угаах, самнах зэрэг хамтын ажлыг удирдан чиглүүлдэг байв. Тэрээр бусдыг урамшуулан, хүүхдүүдийн дунд уралдаан зохион байгуулж, хамт олныг идэвхжүүлдэг манлайлагч хүн байсан.
## Монгол адууны түүхэнд 
Монгол адууны түүхэнд нэртэй азарга бөгөөд адууны удам судлалын чухал жишээ болон үлдсэн. Түүнийг Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын адуунаас гаралтай гэж үздэг бөгөөд Монгол адууны уралдааны түүхэнд олон удаа амжилт гаргасан тухай яригддаг. Мооногийн удам нь хээр, цавьдар халзан, бор хонгор зэрэг адууны угсаатай холбогддог бөгөөд адууны угсаа судлалын ном, баримт бичгүүдэд онцгойлон тэмдэглэгдсэн байдаг.
Түүхэн талаасаа Мижигийн Мооног нь зөвхөн хурдны адуу төдийгүй Монгол адууны цусан төрлийн судалгаанд жишиг болсон адууны нэг. Түүний нэрийг адууны удам судлалын бичигт "баатар мооног" гэж тэмдэглэсэн нь адууны чанар, удамшлын үнэ цэнийг илтгэнэ.

## Ололт амжилт 
* Аймаг, сумын наадамд хурдан морь уяж олон удаа түрүүлж, "Сумын алдарт уяач" цол тэмдэг хүртсэн.
* Аймгийн намын X–XVIII бага хуралд төлөөлөгчөөр оролцож, XVII–XVIII бага хурлаас аймгийн намын хорооны гишүүнээр сонгогдсон.
* Орон нутгийн Ардын депутатын хурлын 12, 13, 14 дэх удаагийн сонгуулиар сумын депутатаар сонгогдсон.

## Шагнал 
* Ардын хувьсгалын 50, 60 жилийн ойн медаль
* Засгийн газрын жуух бичиг
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* Алтан гадас одон
* 1978 онд БНМАУ-ын Аварга малчин
* 1979 онд БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, Сүхбаатарын одон https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D3%A9%D0%B4%D3%A9%D0%BB%D0%BC%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%83%D1%83%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D1%8D%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B3%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%82

## ӨӨШИЙН ГОВИЙН ХОНЬЧИН 
БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар Мижигийн Моонод
Өөшийн говь, намраараа
Өрөм шиг шаргалтан байгаа
Өвгөн хоньчин, зангаараа
Тэнгэрийн байдлыг шинжин байгаа.
Өөхөн бөмбөөлөй сүрэг нь
Сүүлээ дааж ядан бэлчин байгаа.
Өөшийн хоньчин, сэтгэлдээ
Түмэн төлөө тэвэрчихсэн байгаа.
Хавар, өвлийн хайруу жаврыг
Хаяа хотноосоо хөөчихсөн байгаа.
Зун, намрын сор сайхныг
Дулаан хашиндаа нөөчихсөн байгаа.
Ирэх жилийн наадамд уралдах
Хурдан хүлгүүдээ ч
Бодолдоо бариад
Сойчихсон байгаа.
Өнөр бүлээрээ
Нийлж, хөгжилдөөд
Өвгөн хоньчин
Пар, пар инээж суугаа.
Өөшийн говь, намраараа
Өрөм шиг шаргалтан байгаа
Өвгөн хоньчин, зангаараа
Тэнгэрийн байдлыг шинжин байгаа.
Ш.Бат-Өлзий

## Эх сурвалж 
 Purevkhuusharkhuu (яриа) 04:48, 6 Хоёрдугаар сар 2026 (UTC)
Владимир Павлов

**Владимир Павлов** (орос. *Влади́мир Анато́льевич Па́влов,* 1956 оны 5-р сарын 6-нд  ЗХУ-ын БН Автономит Буриад улсын Шибертэй тосгонд төрсөн) — орос буриадын улс төрч. 2018 оны 9-р сарын 19-нөөс ОХУ-ын Буриад улсын Ардын хурлын дарга. 

## Намтар 
Ахлах сургуулиа төгсөөд Буриадын Хөдөө Аж Ахуйн Дээд Сургуульд элсэн орж, 1978 онд механик инженерийн мэргэжлээр төгссөн. Тэрээр Новосретенскийн улсын фермийн ахлах инженерээр ажиллаж эхэлсэн бөгөөд 1987 он хүртэл энэ албан тушаалд ажилласан.

1987 онд тэрээр Новосретенскийн улсын фермийн захирлаар томилогдсон.

1994-2002 онд тэрээр Новосретенскийн хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн хоршооны даргаар ажиллаж байжээ. Тэрээр дүүргийн гурван удаагийн төлөөлөгчдийн зөвлөлийн орлогчоор сонгогдсон.

Тэрээр Буриадын Бүгд Найрамдах Улсын Ардын Хурлын хоёр, гурав, дөрөвдүгээр удаагийн төлөөлөгчөөр сонгогдсон.

2002, 2007 онд Буриадын Бүгд Найрамдах Улсын Ардын Хурлын газрын асуудал, хөдөө аж ахуйн бодлогын хорооны даргаар сонгогдсон.

2005 оны 10-р сараас 2007 оны 8-р сар хүртэл тэрээр "Оросын Хөдөө аж ахуйн нам"-ын Буриадын бүсийн салбарын даргаар ажиллаж байсан.

2008 оны 12-р сард тэрээр Нэгдсэн Орос улс төрийн намын Буриадын бүсийн салбарын нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон.

2018 оны 9-р сарын 9-нд Буриадын Ардын Хурлын зургаа дахь удаагийн сонгуулиар гишүүн болж 2018 оны 9-р сарын 19-нд парламентын анхдугаар чуулганаар Владимир Павловыг Ардын Хурлын даргаар сонгогдсон.

2024 онд Монгол Улсын "Алтан гадас" одонгоор шагнуулсан.
Доржийн Цэрэндаш

**Доржийн Цэрэндаш** (орос. *Цыре́н-Даши́ Эрдыне́евич Доржи́ев,* бур. *Доржиев Эрдэниин Сэрэн-Даша*; 1962 оны 4-р сарын  20-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Буриадын Сосново-Озерское тосгонд төрсөн) — орос, буриадын улс төрч, Буриад улсын VI чуулганы Ардын Хурлын депутат, Буриад улсын 5-р чуулганы Ардын Хурлын дарга. Тэрээр Буриад улсын Ардын Хурлын эхний зургаан чуулганы депутатаар сонгогдож  байсан. 

Доржиев ахлах сургуулиа төгсөөд Буриадын Хөдөө Аж Ахуйн Дээд Сургуульд элсэн ороод 1984 онд мал аж ахуй эрхлэгчийн мэргэжлээр төгссөн.

1984-1987 онд төрөлх дүүргийнхээ Сосновскийн нэрэмжит фермд мал аж ахуйн мэргэжилтэн, дараа нь мал аж ахуйн ахлах мэргэжилтэнээр ажиллаж байжээ.

1987 онд тэрээр Комсомолын ажилд шилжиж, эхлээд Еравнинскийн дүүргийн Комсомолын хорооны хоёрдугаар, дараа нь нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар сонгогдож байжээ.

1989 онд Цырен-Даши Доржиев Сосновскийн фермийн захирлаар томилогдсон. 1991-1994 онд Еравнинскийн дүүргийн Улан-Туяа хамтын фермийн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллаж байжээ.

1994-1999 онд Буриад улсын Еравнинскийн дүүргийн орон нутгийн засаг захиргааны даргаар ажиллаж байжээ.

1994 онд Доржиев Буриад улсын Ардын Хурлын анхдугаар чуулганы депутатаар сонгогджээ.

2000 оны 1-р сард Доржиев Буриад улсын Ардын Хурлын Төсөв, татвар, санхүү, банкны хорооны даргаар сонгогджээ. Тэрээр Нэгдсэн Орос фракцийн гишүүн юм.

2015 оны 8-р сарын 28-нд Цырен-Даши Доржиев өрсөлдөөнт сонгуулиар тавдугаар чуулганы Буриад улсын Ардын Хурлын даргаар сонгогджээ.

2023 онд тэрээр Буриад улсын Бүгд Найрамдах Улсын 7-р чуулганы Ардын Хуралд сонгогдоогүй нь түүний улс төрийн карьерын төгсгөл болж тэтгэвэрт гарчээ.
Матвей Гершевич

**Матвей Гершевич** (орос. *Матве́й Матве́евич Герше́вич,*  1948 оны 2-р сарын 28-нд Буриад-Монголын АССР-ийн Баргузинскийн дүүргийн Улюн тосгонд төрсөн) - Орос, буриадын улс төрийн зүтгэлтэн, Буриад улсын Ардын хурлын даргаар 2007- 2015 онуудад (IV, V чуулган) ажилласан.

## Намтар 
1964 онд ахлах сургуулиа төгсөөд Свердловскийн Хуулийн дээд сургуульд элсэн орсон. 1970 онд Гершевич хууль зүйн чиглэлээр зэрэг хамгаалсан.

Тэр жилдээ Буриад руу буцаж ирээд Хиагта дүүргийн прокурорын газарт мөрдөн байцаагчаар ажиллаж эхэлсэн.

1973-1974 онд Зөвлөлтийн армид алба хаасан. Цэргийн алба хаасны дараа Буриад АССР-ийн прокурорын газрын Мөрдөн байцаах хэлтэст прокуророор ажиллаж байжээ. 1975 онд Тункинскийн дүүргийн прокуророор томилогдсон.

1979-1987 онд Буриад улсын прокурорын газрын Ерөнхий хяналтын хэлтсийн даргаар ажиллаж байжээ. 1987-1992 онд тэрээр Бүгд Найрамдах Улсын Прокурорын орлогч, Мөрдөн байцаах газрын даргаар ажиллаж байжээ.

1992 онд тэрээр Буриад Улсын Прокурорын нэгдүгээр орлогчоор томилогдсон.

2007 оны 12-р сарын 2-нд тэрээр Баргузинскийн дүүргийн нутаг дэвсгэрийг багтаасан 30-р нэг мандаттай тойрогт Буриад Улсын Ардын Хурлын 4-р хурлын депутатаар сонгогдсон.

12-р сарын 11-нд Буриад Улсын Ардын Хурлын 4-р хурлын анхдугаар чуулганаар тэрээр Буриад Улсын Ардын Хурлын даргаар сонгогдож, орон нутгийн парламентын гурав дахь дарга болжээ.

2013 оны 9-р сард Матвей Гершевич Бүгд Найрамдах Улсын Ардын Хурлын даргаар хоёр дахь удаагаа сонгогдсон.

2015 оны 2-р сарын 26-нд Ардын Хурлын депутатууд Хурлын даргыг албан тушаалаас нь чөлөөлөх асуудлыг санал хураалтаар Хурлын ээлжит чуулганы хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад оруулж, дарга Матвей Гершевичт дарамт үзүүлсэн. Үүний үр дүнд Гершевич 2015 оны 4-р сард бүрэн эрхээ сайн дураараа, хугацаанаас нь өмнө өгөх шийдвэр гаргасан.
Вячеслав Наговицын

**Вячесла́в Наговицын** (орос. *Вячесла́в Влади́мирович Нагови́цын,* 1956 оны 3-р сарын 2-нд ЗХУ-ын Удмурт улсын Глазов хотод төрсөн) — оросын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2007-2012 онд Буриад улсын Ерөнхийлөгчөөр ажилласан. Бүгд Найрамдах Буриад улсын тэргүүнээр 2012- 2017 онд ажилласан. ОХУ-ын Холбооны Хурлын Холбооны Зөвлөлийн гишүүн - 2017 оны 9-р сарын 22-ноос 2025 оны 10-р сарын 22 хүртэл Буриадын Засгийн газрын төлөөлөгч. Холбооны Зөвлөлийн Парламентын үйл ажиллагааны дүрэм, зохион байгуулалтын хорооны нэгдүгээр орлогч дарга байсан.

## Намтар 
1978 онд Томскийн Политехникийн Дээд Сургуулийг механик инженерийн мэргэжлээр төгссөн.

Төгссөнийхөө дараа Томскийн Багаж Үйлдвэрт процессын инженер, дараа нь Комсомолын хорооны нарийн бичгийн дарга, цехийн орлогч дарга, цехийн дарга зэргээр ажиллаж байжээ. 1986 онд Томскийн Хэмжих Төхөөрөмжийн Үйлдвэрийн ерөнхий инженерээр томилогдож, дараа нь үйлдвэрийн ерөнхий захирал болж байжээ.

1992 онд Оросын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Ардын Аж ахуйн академийг "дээд зэрэглэлийн менежер" мэргэжлээр төгссөн.

1998 оны 3-р сараас 1999 оны 12-р сар хүртэл тэрээр Томск мужийн аж үйлдвэр, бизнес эрхлэлтийг дэмжих орлогч захирагчаар ажиллаж байжээ.1999 оны 12-р сард Наговицын Томск мужийн засгийн газрын тэргүүн болсон бөгөөд үүний зэрэгцээ Томск мужийн нэгдүгээр орлогч захирагчаар ажиллаж байжээ. Томск мужийн захиргааны албан ёсны вэбсайт дээрх мэдэгдлээс харахад Наговицын энэ албан тушаалд аж үйлдвэр, тээвэр, орон сууц, нийтийн аж ахуйн салбарыг шинэчлэх, жижиг, дунд бизнесийг хөгжүүлэх чиглэлээр зорилтот, тууштай ажил хийжээ.

Тэрээр 2003 оны 11-р сараас хойш Томск мужийн захирагчийн нэгдүгээр орлогч байсан.

2007 оны 6-р сарын 5-нд Оросын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Наговицын нэр дэвшигчийг Буриад улсын Ардын Хуралд өргөн мэдүүлж, Буриад улсын Ерөнхийлөгчийг томилохыг Буриад улсын Ардын Хуралд хэлэлцүүлсэн.

2007 оны 6-р сарын 15-нд Ардын Хурал Вячеслав Наговицыныг Буриад улсын Ерөнхийлөгчөөр баталсан. Тэрээр энэ албан тушаалд Леонид Потаповын оронд очсон байна. 

2008 оны 12-р сарын 1-нээс 2009 оны 5-р сарын 25 хүртэл, 2016 оны 11-р сарын 22-ноос 2017 оны 5-р сарын 26 хүртэл тэрээр ОХУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн гишүүн байсан бөгөөд мөн Бүс нутгийн хөгжлийн асуудлаарх Засгийн газрын комиссын гишүүн байжээ.

2012 оны 5-р сарын 5-нд Оросын Ерөнхийлөгч Дмитрий Медведев Вячеслав Наговицыныг Буриад улсын Бүгд Найрамдах Улсын тэргүүний албан тушаалд Буриад улсын Ардын Хуралд нэр дэвшүүлсэн. 2012 оны 5-р сарын 12-нд Буриад улсын Ардын Хурал Вячеслав Наговицыныг Буриад улсын тэргүүнээр баталсан.

2017 оны 2-р сарын 7-нд Вячеслав Наговицын огцрохоо мэдэгдэв.

2017 оны 9-р сараас хойш тэрээр Буриад улсын засгийн газрыг төлөөлж буй сенатороор ажиллаж байгаад 2025 оны 10-р сарын 22-нд шинэ албан тушаалд томилогдсоны улмаас хугацаанаасаа өмнө огцорсон.
Интернет Инженерийн Ажлын Хэсэг

Интернет Инженерийн Ажлын Хэсэг (IETF) нь интернэтийн стандартуудыг боловсруулдаг байгууллага юм. Энэ байгууллага нь интернэтэд ашиглагддаг протоколуудын цогц болох (TCP/IP) техникийн стандартуудыг хариуцан ажилладаг. IETF нь албан ёсны гишүүнчлэлгүй, оролцогчид нь бүгд сайн дурын үндсэн дээр ажилладаг. Тэдний үйл ажиллагаа ихэвчлэн ажил олгогч байгууллагууд эсвэл бусад ивээн тэтгэгчдийн санхүүжилтээр хэрэгждэг.Анх IETF нь АНУ-ын холбооны засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байсан боловч 1993 оноос хойш дэлхий даяар салбаруудтай ашгийн бус байгууллага болох Интернэт Нийгэмлэг-ийн (Internet Society) дор ажиллаж байна.IETF-д албан ёсны гишүүнчлэл гэж байдаггүй. Хэн ч ажлын хэсгийн имэйл хэлэлцүүлгийн жагсаалтад бүртгүүлэх, эсвэл IETF-ийн уулзалтад бүртгүүлснээр оролцох боломжтой. Тус байгууллага нь доороос дээш чиглэсэн зохион байгуулалттай бөгөөд голдуу ажлын хэсгүүдээр дамжин үйл ажиллагаа явуулдаг.Ажлын хэсэг бүр ихэвчлэн хоёр (зарим тохиолдолд гурван) ахлагчтай байдаг. Мөн тухайн ажлын хэсэг ямар сэдвээр ажиллах, юу үйлдвэрлэн гаргах, хэзээ дуусгах зэргийг тодорхойлсон удирдамж баримт бичигтэй байдаг. Ажлын хэсгүүд нь оролцох хүсэлтэй хэн бүхэнд нээлттэй бөгөөд нээлттэй имэйл жагсаалтаар хэлэлцүүлэг өрнүүлдэг.Мөн ажлын хэсгүүд IETF-ийн уулзалтын үеэр нээлттэй хуралдаан зохион байгуулдаг. 2024 онд IETF-ийн уулзалтад газар дээр нь бүртгүүлэх төлбөр нь долоо хоногийн хугацаанд нэг хүнд 875 ам.доллар (эрт бүртгүүлсэн тохиолдолд) эсвэл 1200 ам.доллар байсан.
Буриад улсын тэргүүн

**Буриад улсын тэргүүн** (1994- 2012 онд — ***Буриадын Ерөнхийлөгч***) (бур. *Буряад Уласай Толгойлогшо*) — Бүгд Найрамдах Буриад улсын төрийн дээд албан тушаал. Буриад улсын Дээд Зөвлөл тарсны дараа 1994 онд байгуулсан албан тушаал. 5 жилийн хугацаатай сонгогддог юм.

## Бүрэн эрх 
* Буриад улсын Засгийн газрыг байгуулж, удирдана;
* Буриад улсын дотоод бодлого, гадаад эдийн засгийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлнэ;
* Холбооны Зөвлөлд Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн газрын төлөөлөгчид эрх мэдэл олгодог;
* Буриад улсын Үндсэн хуулийн шүүхийн дарга, шүүгчийн албан тушаалд нэр дэвшигчдийг Буриад улсын Ардын Хуралд хэлэлцүүлэхээр оруулна;
* Буриад улсын ард түмэн болон Буриад улсын Ардын Хуралд жил бүр хандаж Илтгэл хүргүүлнэ;
* ОХУ-ын Үндсэн хуультай зөрчилдсөн Буриад улсын зохицуулалт, хууль тогтоомжийн актуудыг түдгэлзүүлнэ;
* Буриад улсын төрийн гүйцэтгэх байгууллагуудын үйл ажиллагааг Буриад улсын бусад төрийн байгууллагуудтай уялдуулах ажлыг хангана;
* Буриад улсын тэргүүн болон Буриад улсын Засгийн газрын төлөөлөгчдийн гадаад улс орнуудад харилцан уялдааг хангана;
* Ардын Хурлын үйл ажиллагааг хугацаанаас нь өмнө дуусгавар болгох, Бүгд Найрамдах Улсын Парламентын ээлжит бус сонгуулийг зарлах шийдвэр гаргана;
* Буриад улсын гүйцэтгэх байгууллагын тогтолцоог төлөөлнө;
* Буриад улсын муж, хотын захиргааны дарга нарыг албан тушаалаас нь чөлөөлнө;
* Буриад улсын төрийн шагнал, хүндэт цол хүртээж, ОХУ-ын төрийн шагнал, хүндэт цолонд нэр дэвшүүлнэ;
* Буриад улсын Үндсэн хуульд заасны дагуу Буриад улсын гүйцэтгэх засаглалын бүтцийг батална.
Аудио Инженерийн Нийгэмлэг

Аудио Инженерийн Нийгэмлэг (AES) нь аудио инженерчлэлийн салбарт ажилладаг инженер, эрдэмтэн болон энэ мэргэжлийн салбарт сонирхолтой хүмүүсийг нэгтгэсэн мэргэжлийн байгууллага юм.

Гишүүдийн ихэнх нь аудио төхөөрөмж, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэгч инженерүүд болон аудио контентын үйлдвэрлэлд ажилладаг хүмүүс байдаг. Үүнээс гадна акустикчид, сонсгол судлаачид, их дээд сургуулийн багш судлаачид болон аудиотой холбоотой бусад салбарын мэргэжилтнүүд багтдаг.

AES нь зөвхөн аудио технологид зориулагдсан дэлхийн цорын ганц мэргэжлийн нийгэмлэг юм. 1948 онд байгуулагдсан бөгөөд аудио болон түүнтэй холбоотой медиа салбарын инженерийн стандартуудыг боловсруулж, хянаж, нийтэлдэг. Мөн жилд хоёр удаа Европ ба АНУ-д ээлжлэн зохион байгуулагддаг AES Convention их хурлуудыг зохион байгуулдаг. Үүнээс гадна бүс нутгийн болон үндэсний салбарууд нь жилийн турш төрөл бүрийн сэдэвтэй бага хурал, уулзалтуудыг зохион байгуулдаг.

AES нь хянан магадалсан шинжлэх ухааны сэтгүүл болох Audio Engineering Society-ийн сэтгүүл (JAES)-ийг эрхлэн гаргадаг. Жил бүр хоёр том их хурал болон тодорхой сэдэвт олон бага хурлыг зохион байгуулдаг. Намрын их хурал Хойд Америкт, хаврынх Европт болдог. Анхны их хурал 1949 онд зохион байгуулагдсан.
Констипатик хүчил

Констипатик хүчил нь зарим төрлийн хаг (lichen)-д агуулагддаг тосны хүчил юм. Уг нэгдлийг 1979 онд хэвлэгдсэн судалгааны ажлаар Дуглас Честер болон Жон Алан Элик нар анх ялган авч, тодорхойлж, нэрлэсэн байна.

Энэ бодисыг Австралийн Өмнөд Австрали мужийн Спрингтон хотын баруун хэсэгт орших занар чулуун хаднаас цуглуулсан Xanthoparmelia constipata хэмээх навчит хагнаас гарган авсан бөгөөд тухайн хагны нэрнээс сэдэвлэн бодисын нэрийг өгчээ.Үүнтэй холбоотой нэгдлүүд болох протоконстипатик хүчил болон дегидроконстипатик хүчил нь мөн тухайн үед зэрэгцэн мэдээлэгдсэн байдаг. Харин Сё Курокава болон Рекс Филсон нар 1975 онд уг хагийг шинэ зүйл гэж албан ёсоор тодорхойлох үедээ нимгэн үеийн хроматографийн аргаар эдгээр нэгдлийг илрүүлсэн боловч химийн бүтцийн нарийвчилсан тодорхойлолт хийгээгүй байв.

.Констипатик хүчлийг метил констипатат болгон хувиргасны дараа хийсэн масс спектрийн шинжилгээгээр 367, 338, 279 болон 169 гэсэн массын цэнэгийн харьцаатай (m/e) дөрвөн онцлог оргил илэрсэн. Эдгээр оргилууд нь метил бүлгийн салалт, 1-гидроксиэтил хэсэг, метоксикарбонил бүлэг (өөрөөр хэлбэл CH₃-O-CO-), мөн хажуугийн гинжний 1-тасралттай тохирч байв.

Нэмэлтээр хийсэн протоны цөмийн соронзон резонансын (¹H NMR) шинжилгээ нь дээрх үр дүнг баталж, алифатик гинж нь шулуун бүтэцтэй болохыг нотолсон байна.
Тебакон

Тебакон буюу **dihydrocodeinone enol acetate** нь хагас нийлэг опиоид бодис бөгөөд гидрокодонтой төстэй бөгөөд ихэвчлэн тебаинаас нийлэгжүүлэн гаргаж авдаг. Тебакон нь 1924 онд Герман улсад, гидрокодоны анхны нийлэгжилтээс дөрвөн жилийн дараа зохион бүтээгдсэн.Энэ бодис нь ацетилдигидрокодеины дериват бөгөөд зөвхөн 6–7-р нүүрстөрөгчийн давхар холбоо нь ханасан байдлаараа ялгаатай.Тебакон нь гидрохлоридын давс хэлбэрээр Acedicon гэдэг худалдааны нэрээр, мөн битартратын давс хэлбэрээр Diacodin болон бусад нэрээр худалдаалагддаг. Судалгаа болон бусад зориулалтаар фосфат, гидробромид, цитрат, гидроиодид, сульфат зэрэг давсуудыг нь ашигладаг.

Тебакон нь опиоид агонист үйлчилгээтэй, дунд зэргийн өвдөлт намдаах нөлөөтэй мансууруулах бодис бөгөөд хүчтэй ханиалга дарах (антитуссив) үйлчилгээтэй. Голчлон Европт хэрэглэгдэж байсан ч одоогоор түгээмэл хэрэглээнээс гарсан. Одоогийн байдлаар дигидрокодеин болон никокодеиныг кодеины хоёрдугаар сонголтын орлуулагч болгон ашигладаг. Харин дигидроморфинон (hydromorphone) нь (Dilaudid ханиадны сироп) ханиалга дарах зориулалтаар хэрэглэгддэг. Бусад мансууруулах ханиалга дарах эмүүд нь кодеинтэй илүү ойр холбоотой эсвэл огт хамааралгүй (жишээ нь, метадонтой төстэй нээлттэй гинжин бүтэцтэй тиамбутенүүд) байдаг.
Ухаантны зовлон

**Ухаантны зовлон** (орос. *Го́ре от ума́*) Оросын яруу найрагч, жүжгийн зохиолч Александр Сергеевич Грибоедовын хамгийн алдартай шүлэгт инээдмийн жүжгийн зохиол юм. Энэ нь 19-р зууны эхэн үед шинээр гарч ирсэн сонгодог үзлийн элементүүдийг романтизм ба реализмтай хослуулсан байдаг. Энэ нь Оросын хаан I Александр хаанчлалын сүүлийн жилүүдийн нийгмийн дээд давхарга болон 1813-1824 оны амьдралыг дүрсэлсэн байдаг. Үйл явдал өөрөө 1812 оны дайнаас 10 жилийн дараа буюу 1822 онд өрнөдөг байна. 

19-р зууны эхний хагаст Москвагийн язгууртны нийгэмлэгийн тухай хошин шог өгүүлдэг "Ухаанты зовлон" инээдмийн жүжиг нь Оросын жүжиг, яруу найргийн ноён оргилуудын нэг гэж үздэг.  Уг бүтээл нь шүлэгт инээдмийн төрлийн оргил болсон бөгөөд зүйр үг хэв маяг нь уг бүтээлийн өргөн тархсан ишлэлд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан.

## Бүтээлийн үйл явдал 
Залуу язгууртан Александр Андреевич Чацкий гадаадаас гурван жил уулзаагүй хайртай  Софья Павловна Фамусова дээрээ буцаж ирдэг. Залуучууд хамтдаа өсч, бага наснаасаа бие биенээ хайрладаг байжээ. Софья Чацкийн "нэг ч үг хэлээгүй" орхин явсанд явдалд гомддог. Чацкий Софьятай гэрлэх санаатай Павел Афанасьевич Фамусовын гэрт ирдэг. Түүний хүлээлтээс эсрэгээр Софья түүнтэй маш хүйтэн хүлээн авдаг байна. Учир нь тэр өөр хүнд сэтгэл алдарсан бололтой. Түүний сонгосон хүн бол аавынх нь гэрт амьдардаг, түүнд хайртай мэт дүр эсгэдэг залуу нарийн бичгийн дарга Алексей Степанович Молчалин юм. Чацкий Софьяд "хэн хайртай" болохыг ойлгодоггүй. Молчалинд тэрээр Софья Павловнагийн хайрыг хүртэх эрхгүй, хүсэл тэмүүлэлгү, амин хувиа хичээсэн хайрыг л хардаг. Түүнээс гадна, Чацкий Молчалиныг хүн бүрт таалагдах хүсэл эрмэлзэл, зэрэг дэв дээдсийн өмнө бөхөлзөхийг нь үзэн яддаг байна. Чацкий Софиягийн зүрх энэ хүнд өгсөнийг мэдээд хайртай хүндээ сэтгэл дундуур үлддэг.

Чацкий уран яруу үгээр Москвагийн дээдсийн нийгмийг буруушааж, Софиягийн аав Павел Фамусовын үзэл бодлыг илэрхийлдэг. Тэр орой нь София Чацкийн галзуурлын тухай цуурхал нийгэмд тараадаг юм. Жүжгийн төгсгөлд Молчалины урвалтыг санамсаргүйгээр харсан Чацкий - тэр зөвхөн София төдийгүй түүний үйлчлэгчтэй болзож байсан - олон нийтийн өмнө хов жив хөөцөлдөгчдийг зэмлээд Москвагаас явдаг байна.

## Бүтээлийн дүрүүд 
* **Павел Афанасьевич Фамусов**, эдлэн газрын эзэн. 
* **Софья Павловна**, Павел Фамусовын охин.
* **Лизонька**, Фамусовын гэр бүлийн үйлчлэгч.
* **Алексей Степанович Молчалин**, Фамусовын нарийн бичиг, гэрт нь амьдарч охин Софьяаг эргүүлдэг.
* **Александр Андреевич Чацкий**, залуу язгууртан, бага насаа Фамусовын гэрт өнгрөөгч.
* **Сергей Сергеевич Скалозуб**, хурандаа, Фамусовын гэрт байнга зочилогч, Софьяагаас олон ах болдовч түүнтэй гэрлэх магадлал өндөртэй хүн.
Баатарын Галсансүх

**Баатарын Галсансүх** (1972 онд Хэнтий аймагт төрсөн)- Монголын модернист яруу найрагч.

Б.Галсансүх Гадаад хэлний дээд сургуульд орсон ч  дараа жил нь сургалтын төлбөргүйн улмаас Ү.Хүрэлбаатарын эрхлэн гаргаж байсан “Улаанбаатар” сонинд идэвхтэн бичигчээр орж, удалгүй сурвалжлагч, хэлтсийн даргаар дэвшив. 19 настайдаа  Монголын анхны офсет хэвлэл, дэргэдээ гаалийн газрын харъяа “Алтан босго”, ЦЕГ-ын дэргэдэх  “Нүгэл буян” зэрэг дагуул сонинтой  Улаанбаатар сонины орлогч эрхлэгч болжээ. Сургуулиа тэр чигт нь хаян  цэрэгт явж, хүндэт харуулын 032 дугаар ангид алба хааж ирээд  төрийн төв хэвлэл “Ардын эрх” сонинд сурвалжлагчаар орж, дууны шүлгийн нэрт мастер  З.Түмэнжаргалын удирдлагад яруу найрагч Н.Билгүүн, Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс, Ц.Хулан, Х.Тэргэл, А.Эрдэнэ-Очир, н.Сарантуяа, Эмүжин нарын хамт ажиллажээ. Ийнхүү сэтгүүлзүйн гал тогоонд “чанагдсан” тэрээр 1995 оноос “Ноцтой мэдээ”  сонинг эрхлэн гаргаж  өнөө хүртэл 20 гаруй жил авч яваа юм.

Өдгөө Б.Галсансүх дөрвөн хүүхэдтэй, таван номтой.  “Хүн судлал”, “Яруу найргийн шинэчлэлийн төлөөх зуун жилийн дайн”, “Постмодерн дөрвөн улирал”, “Сэтгэл гэдэг эрхтэн”, “Бурханд хэлэх зөвлөгөө” номоо уншигчдад хүргэсэн. 

Б.Галсансүхийн хувьд анх аравдугаар ангийн хүү ардчилсан хөдөлгөөнийг дэмжиж явсан ч 1996 онд МАХН-д гишүүнээр элссэн байдаг. Тус нам нэрнээсээ “Х” үсгийг авч хаяхад “нам хэрэггүй юм байна” гээд гарсан. Үүнийгээ “Би хувьсгалд дуртай учраас” хэмээн тайлбарласан. Түүнээс хойш “Хөх Монгол” бүлгэмдээ үнэнч үлдэж, Хонхэрээдийн Б.Энхбатын хамт хүчин зүтгэж байгаа ажээ. 

2003 онд "Хүн судлал" номоороо "Яруу найргийн төлөөх зуун жилийн дайн" МЗЭ -ийн шагнал, 2005 онд "Сэтгэл гэдэг эрхтэн" номоороо Алтан өд шагнал авч байжээ. Түүний "Хүн судлал" номыг утга зохиолд шинэчлэл хийсэн гэж судлаачид үздэг. Манай уншигч сонсогчид түүнийг “Бурханд хэлэх зөвлөгөө” шүлгээр нь илүү таних болсон. Тэрээр “Постпанк” урсгалыг дэлгэрүүлсэн яруу найрагч юм. Б.Галсансүх ихэнхдээ философи сэтгэлгээг тусгасан уран бүтээл туурьдагаараа бусдаас ялгардаг. Түүнийг билиг танхай яруу найрагч Р.Чойномтой төстэй бичлэгтэй гэдгийг уншигчид хэлдэг.
Бяцхан лусын дагина (хөшөө)

**бяцхан лусын дагина** (Дани хэл: *Den lille havfrue*) нь Копенгаген хотод байрладаг лусын дагины хүрэл баримал юм. Данийн уран барималч Эдвард Эриксений бүтээсэн энэхүү баримал нь Балтийн тэнгис рүү нээгдэж, Амалиенборг ордны ойролцоо орших Копенгагены боомтын Лангелини усан эргийн зугаалгын газарт, усанд цухуйсан хадан дээр байрладаг. Энэ нь одоо хотын хамгийн алдартай бэлгэдэл болжээ.

Данийн зохиолч Ханс Кристиан Андерсений 1837 оны ижил нэртэй үлгэрээс сэдэвлэсэн энэхүү жижиг бөгөөд даруухан хөшөө нь Копенгагены бэлгэдэл бөгөөд 1913 онд нээлтээ хийснээс хойш жуулчдын анхаарлыг татсан томоохон газар болжээ. Сүүлийн хэдэн арван жилд энэ нь вандал болон улс төрийн идэвхтнүүдийн бай болсон.

Ангилал:Копенхаген
Автомашины нээлттэй системийн архитектур

AUTOSAR ( Автомашины нээлттэй системийн архитектур ) нь автомашины үйлдвэрлэгчид, нийлүүлэгчид болон электроник, хагас дамжуулагч, программ хангамжийн салбарын бусад компаниудаас бүрдсэн, 2003 онд байгуулагдсан дэлхийн хөгжлийн түншлэл юм. Үүний зорилго нь автомашины электрон удирдлагын нэгжүүд (ECU)-д зориулсан нээлттэй, стандартчилагдсан программ хангамжийн архитектурыг хөгжүүлж, бий болгох явдал юм. Зорилгууд нь программ хангамжийн өргөтгөх боломж, өөр өөр тээврийн хэрэгсэл болон платформын хувилбарууд руу шилжүүлэх боломжийг харгалзан үзэх, хүртээмж болон аюулгүй байдлын шаардлагуудыг тооцох, мөн бүтээгдэхүүний амьдралын мөчлөгийн туршид өөр өөр түншүүдийн хоорондын хамтын ажиллагаа, байгалийн нөөцийн тогтвортой хэрэглээ болон засвар үйлчилгээний боломжийг хангах явдал юм.

AUTOSAR нь 2003 оны долоодугаар сард Баварын Мотор Воркс (BMW), Robert Bosch GmbH, Continental AG, Mercedes-Benz Group AG, Siemens VDO болон Volkswagen AG компаниудаар байгуулагдсан.AUTOSAR нь автомашины цахилгаан-электрон (E/E) архитектурт зориулсан программ хангамж болон аргачлалын дэлхийн стандарт бий болгохыг зорьдог. AUTOSAR нь нээлттэй E/E системийн архитектуруудыг боломжтой болгож, ирээдүйн ухаалаг хөдөлгөөнт шийдлүүдэд зориулсан архитектуруудад анхаарлаа төвлөрүүлдэг. Энэхүү алсын хараа нь ялангуяа аюулгүй байдал болон найдвартай ажиллагааны өндөр түвшинг хангахад чиглэсэн байдаг.
Олон улсын цахилгаан техникийн комисс

Олон улсын Цахилгаан техникийн комисс (IEC францаар: Commission électrotechnique internationale) нь цахилгаан, электроник болон холбогдох технологиудын бүх салбарт зориулсан олон улсын стандартыг бэлтгэж, нийтэлдэг олон улсын стандартын байгууллага юм. IEC-ийн стандартууд нь эрчим хүч үйлдвэрлэх, дамжуулах болон түгээхээс эхлээд гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэл, албан тасалгааны тоног төхөөрөмж, хагас дамжуулагч, шилэн кабель, батарей, нарны эрчим хүч, нанотехнологи, далайн эрчим хүч болон бусад олон төрлийн технологийг хамардаг. Мөн IEC нь төхөөрөмж, систем эсвэл бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь түүний олон улсын стандартуудад нийцэж байгаа эсэхийг баталгаажуулдаг дэлхийн дөрвөн тохирлын үнэлгээний системийг удирддаг. Бүх цахилгаан техникийн салбарууд IEC-ийн стандартуудаар хамрагддаг. Үүнд эрчим хүчний үйлдвэрлэл ба түгээлт, электроник, магнитизм ба цахилгаан соронзон үзэгдэл, электроакустик, мультимедиа, харилцаа холбоо болон эмнэлгийн технологи, мөн нэр томьёо ба тэмдэглэгээ, цахилгаан соронзон нийцтэй байдал, хэмжилт ба гүйцэтгэл, найдвартай байдал, зураг төсөл ба хөгжүүлэлт, аюулгүй байдал болон байгаль орчин зэрэг ерөнхий холбогдох салбарууд орно.
Жин ба хэмжүүрийн олон улсын хороо

(International Bureau of Weights and Measures – BIPM)

Жин ба Хэмжүүрийн Олон Улсын Хороо нь олон улсын засгийн газар хоорондын байгууллага бөгөөд түүний 64 гишүүн улс нь хими, ионжуулагч цацраг, физик метрологи зэрэг салбарууд, түүнчлэн Олон Улсын Нэгжийн Систем (SI) болон Дэлхийн Зохицуулалттай Цаг (UTC)-ийн хэмжилтийн стандартын асуудлаар хамтран ажилладаг. Тус байгууллага нь Франц улсын Парис хотын ойролцоох Сен-Клу хотод байрладаг. Хуучин баримт бичгүүдэд уг байгууллагыг англи нэрнээс нь үүдэн IBWM гэж нэрлэж байсан тохиолдол бий.

BIPM нь Жин ба Хэмжүүрийн Олон Улсын Хорооны (CIPM) удирдлага дор үйл ажиллагаа явуулдаг. Энэ хороо нь 18 гишүүнтэй бөгөөд жилд ихэвчлэн хоёр удаа хуралддаг. Харин тус хороо нь эргээд дөрвөн жилд нэг удаа Парис хотод хуралддаг Жин ба Хэмжүүрийн Ерөнхий Бага Хурал (CGPM)-д тайлагнадаг. Энэхүү бага хуралд гишүүн улсуудын засгийн газрын төлөөлөгчид болон CGPM-ийн Холбоот гишүүдийн ажиглагчид оролцдог. Эдгээр байгууллагуудыг ихэвчлэн франц хэл дээрх товчилсон нэрээр нь нэрлэдэг.

BIPM-ийн үндсэн үүрэг нь дэлхий даяар ашиглагдах, Олон Улсын Нэгжийн Систем (SI)-д мөрдөж холбогдсон, нэгдмэл бөгөөд уялдаа холбоотой хэмжилтийн тогтолцооны суурийг хангах явдал юм.
Люцифераза

Люцифераза бол биолюминесценц бас ихэнхдээ гэрэл үүсгэгч ялгагддаг онцлог үүсгэдэг исэлтийн энзимийн ерөнхий нэр томьёо юм.Энэ нэр хамгийн анх хэрэглэсэн Raphaël Dubois нь люциферин болон люцифераза гэх үгийг субстрат болон энзим харгалзан бүтээсэн.Хоёр үгс хоёул Латин үг люциферээс гаралтай,утга нь гэрэл тээгч,энэ нь улмаар латин хэлний гэрэл(LUX)болон авчрах зөөх(FERRE) гэсэн үгнүүдээс гаралтай.Люциферазанууд биотехнологит өргөн хэрэглэгддэг,биолюминесценцийн дүрслэл, микроскопид ,мөн флуорецент уургуудаас ялгаатай нь , люцифераза нь гадаад гэрлийн эх үүсвэр шаардадгүй гэхдээ хэрэглэгддэг субстрат болох нэмэлт люциферин шаарддаг.Олон төрлийн организм өөр өөр люцифераза ашиглан янз бүрийн гэрэл ялгаруулдаг урвалуудыг зохицуулдаг.Ихэнх судлагдсан люцифераза нь амьтадад олдсон,үүнд гэрэлт цох,бас олон далайн амьтад буюу хавч,мөгөөрсөн загас, бас далайн панси.Гэвч,люцифераза гэрэлт мөөгнүүдэд мөн судлагдсан ,жишээ нь Jack-O lantern гэрэлт мөөг болон гэрэл ялгаруулдаг бактери,динофлагеллатуудыг багтаасан бусад аймгуудын жишээ юм.
Олон улсын стандарт цувралын дугаар (ISSN)

Олон улсын стандарт серийн дугаар (ISSN) нь сэтгүүл зэрэг цуврал хэвлэлийг (periodical) өвөрмөц байдлаар таних зориулалттай найман оронтой дугаар юм. ISSN нь ижил нэртэй цуврал хэвлэлүүдийг хооронд нь ялгахад онцгой ач холбогдолтой. ISSN-ийг захиалах, каталогжуулах, номын сан хоорондын зээл, мөн цуврал хэвлэлтэй холбоотой бусад үйл ажиллагаанд ашигладаг. ISSN системийг Олон улсын стандартчиллын байгууллага (ISO)-ын олон улсын стандарт болгон анх 1971 онд боловсруулж, 1975 онд ISO 3297 нэрээр хэвлэн гаргасан. ISO-ын дэд хороо TC 46/SC 9 нь энэхүү стандартыг хариуцан хадгалж, хөгжүүлдэг.

Нэг ижил агуулгатай цуврал хэвлэл нэгээс олон хэвлэл мэдээллийн төрөлд хэвлэгддэг тохиолдолд хэвлэл мэдээллийн төрөл бүрт өөр өөр ISSN олгодог. Жишээлбэл, олон цуврал хэвлэл хэвлэмэл болон цахим хэлбэрээр хоёуланд нь хэвлэгддэг. ISSN систем нь эдгээрийг хэвлэмэл ISSN (p-ISSN) болон цахим ISSN (e-ISSN) гэж нэрлэдэг. Иймээс ISO 3297:2007 стандартын дагуу ISSN системд бүртгэгдсэн цуврал хэвлэл бүрт холбох ISSN (ISSN-L) мөн олгогддог бөгөөд энэ нь ихэвчлэн тухайн цувралын анх хэвлэгдсэн хэвлэл мэдээллийн төрөлд олгогдсон ISSN-тэй ижил байдаг. ISSN-L нь тухайн цувралд хэвлэл мэдээллийн бүх төрөлд олгогдсон ISSN-үүдийг хооронд нь холбодог.
Дублин кор ( Dublin core )

Dublin Core үгийн сан нь Dublin Core Metadata Terms (DCMT) гэж мөн нэрлэгддэг бөгөөд ямар ч төрлийн нөөцийг тайлбарлах зориулалттай ерөнхий хэрэглээний мета өгөгдлийн үгийн сан юм. Энэ нь Дэлхийн Өргөн Сүлжээ (World Wide Web)-ийн эхэн үед вэб контентыг тайлбарлах зорилгоор анх боловсруулагдсан. Dublin Core Metadata Initiative (DCMI) нь Dublin Core үгийн санг хадгалан хөгжүүлэх үүрэгтэй байгууллага юм.

Анх 1998 онд арван таван нэр томьёоноос бүрдэж байсан элементүүдийн багц нь цаг хугацааны явцад өргөжиж, 2008 онд Нөөцийн тайлбарын хүрээ (Resource Description Framework, RDF) үгийн сан болгон дахин тодорхойлогдсон. Хамгийн бага хязгаарлалттайгаар зохиогдсон тул Dublin Core-ийн элемент бүр нь заавал байх албагүй бөгөөд давтагдан ашиглагдаж болно. Элементүүдийг танилцуулах эсвэл ашиглах дараалалд Dublin Core-д заасан тогтсон журам байдаггүй.

Dublin Core Элементийн багц нь Вэб дээрх нөөцийг үнэн зөв олж илрүүлэхтэй холбоотой санаа зовнилын хариуд бий болсон бөгөөд эхэн үедээ энэ нь номын сангийн чиг үүрэг байх гэсэн зарим таамаглалтай байв. Ялангуяа ирээдүйд эрдэм шинжилгээний материалууд Дэлхийн Өргөн Сүлжээнд хайгддаг байх боломжийг урьдчилан харж байсан. HTML нь баримт бичгийн бүтцийг тэмдэглэхэд ашиглагдаж байсан бол баримт бичгийн агуулгыг тэмдэглэхэд мета өгөгдөл шаардлагатай байв. Дэлхийн Өргөн Сүлжээнд баримт бичгийн тоо асар их болж, цаашид улам нэмэгдэх тул “өөрийгөө таньж тодорхойлдог” баримт бичгүүд зайлшгүй шаардлагатай гэж санал болгосон юм.
Компакт флаш

Компакт флаш(CF)нь ихэвчлэн зөөврийн электрон төхөөрөмжид ашиглагддаг флаш санах ой бүхий масс хадгалах төхөөрөмж юм.Энэ форматыг Сан Диск компани 1994 онд тодорхойлж,анхны төхөөрөмжүүдийг үйлдвэрлэж эхэлсэн.Компакт флаш нь анхны санах ой картын форматуудын дунд хамгийн амжилттай болсон бөгөөд Минитур карт ба Смарт медиаг давсан.Үүний дараах форматууд жишээ нь MMC/SD янз бүрийн Memory stick форматууд болон D-Picture карт хатуу өрсөлдөөн үүсгэсэн.Эдгээр картууд ихэвчлэн компакт флашаас жижиг боловч ижил хүчин чадал хурдыг санал болгодог.Мэргэжлийн аудио болон видео хэрэгцээнд зориулсан эзэмшигчийн картын форматууд,жишээ нь P2 ба SxS ,хурдан боловч хэмжээ том,үнэтэй байдаг.Компакт флашийн алдар нэр нь буурч оронд нь CFexpress давамгайлах болсон.2022 оны байдлаар КанонEOS R3,ба Никон Z9,8К видео бичлэг хийх өндөр гүйцэтгэл шаардлагад зориулан CFexpress картууд ашиглаж байна.Уламжлалт коипакт флаш картууд нь Параллел ATA интерфейс ашигладаг боловч 2008 онд CFast гэж нэрлэрдсэн компакт флашийн хувилбар зарлагдаж танилцуулагдсан.CFast(компакт флашгэж мөн танигдсан)нь Serial ATA интерфейс дээр суурилсан.
Кумен

Кумен(изопропил бензин)нь изопропил орлуулагч бүлэгтэй бензины цагираг агуулсаг органик нэгдэл юм.Энэ нь түүхий нефтийн бүрэлдэхүүн хэсэг болон цэвэршүүлсэн түлш юм.Энэ бол 152 градуст буцлах цэг нь байдаг өнгөгүй шатамхай шингэн юм.Бараг бүх аж үйлдвэрийн хэмжээнд цэвэр бодис хэлбэрээр үйлдвэрлэгддэг бүх куменыг кумений гидропероксид болгон хувиргадаг, Кумений гидропероксид нь аж үйлдвэрийн хувьд чухал бусад химийн бодисууд,ялангуяа фенол ба ацетоны нийлэгжилтийн завсрын бүтээгдэхүүн болдог (кумений процессоор танигдсан).Куменийг ихэвчлэн бензинын пропилентэй Фридель-Крафцын алкилжуулалтын урвалаар гарган авдаг.Органик үйлдвэрийн үндсэн арга нь шингэн фаз дахь бензолын алкилжуулалт,хүхрийн хүчил катализатор болгон ашигладаг,гэхдээ саармагжуулалт бадахин ашиглалтын нарийн төвөгтэй шат шаарддаг тул,цуг зэврэлтийн асуудал үүсгэх,энэ процесс нь маш томоор солигдсон.Орлуулах хатуу фосфорийн хүчил(SPA),хөнгөн цагааны исэлийн(alumina)дээр дэмжигдсэн катализатор болгон ашиглагдсан.Нөхцлөөс хамааран кумений авто эсэлдэлтээс дикумил пероксид эсвэл кумений гидропероксид үүсдэг.Эдгээр хоёр урвал хоёулаа гуравдагч C-H холбооны сул байдлыг ашигладаг.
Стокхольмын Их Сургууль

**Стокхольмын их сургууль** (швед. *Stockholms universitet*) — Швед улсын нийслэл Стокхольм хот дахь улсын судалгааны их сургууль. Анх 1878 онд коллеж хэлбэрээр үүсгэн байгуулагдаж 1960 оноос Их сургууль болсон байна. Тус сургууль нь хууль, хүмүүнлэг, нийгмийн ухаан, байгалийн ухаан гэсэн дөрвөн өөр факультетэд 33,000 гаруй оюутан суралцдаг. Энэ нь Скандинавын хамгийн том их сургуулиудын нэг юм.

## Алдартай багш, төгсөгчид 
* Карл Асплунд, яруу найрагч,
* Берт Болин, цаг агаар судлаач,
* Софья Ковалевская, математикч, механик,
* Сванте Аррениус, физик-химич, нобелевийн шагналтан,
* Ингмар Бэргман, театрын болон дэлгэцийн найруулагч, зохиолч,
* Мария Ланг — зохиолч,
* Эстен Даль, хэл зүйч,
* Даг Хаммаршёльд, НҮБ-ийн 2 дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
* Гүнж Мадлен, XVI Карл Густав, хатан хаан Сильвии нарын охин,
* Улоф Пальмэ, улс төрч,Шведийн Ерөнхий сайд,
* Андреас Папандреу, грекийн төрийн зүтгэлтэн,
* Арба Кокалари, албани гаралтай Европарламентын гишүүн.
* Якоб Далин, шведын телевиз, радиогийн хөтлөгч, яруу найрагч, орчуулагч, шоу хөтлөгч.
Марко Поло гүүрийн хэрэг

харагдана]]

**Марко Поло гүүрийн хэрэг** — Хятад орны Бээжингийн орчим 1937 оны 7 сарын 7-ны өдөр эхлээд 3 хоног үргэлжилсэн тулалдаан байв. Нэг талаас Японы эзэн хааны цэрэг давшин довтолж, нөгөө талаас Хятадын Үндэсний хувьсгалт цэрэг хамгаалан байлджээ. Энэ тулалдаанаар Хятад-Японы хоёрдугаар дайн эхэлсэн гэж түүхэнд бичигддэг. 

## Урьтач нөхцөл 
1931 онд Япон Хятадын Манжуурыг халдан эзэлж авч, Бээжинг үндсэндээ алсуур бүсэлсэн бөгөөд Хятадын Бээжин болон ойрх Тяньжинь боомт хоорондын төмөр зам руу үе үе өдөн халддаг байв. Энэ хавь дахь Японы цэргийн тоо 7500-15000 болж өсчээ.

## Хэрэг явдал 
7 сарын 7-ны шөнө Фэнтай орчим дахь Японы цэрэг хил давж, Бээжингээс баруун урагш 16.4 км зайд байрлах Хятадын Ваньпин цайзын гадна Хятадын цэрэгтэй тулгарсан. Гол шалтгаан тодорхойгүй бөгөөд Японы Шимүра Кикүжиро гэдэг цэрэг эргүүлийн үүргээсээ эргэж харьж ирээгүй тул түүнийг хайхын тулд хотод нэвтрэх зөвшөөрөл хүссэн боловч Хятадын тал зөвшөөрөөгүй гэдэг. Шимүра өөрөө харьж ирсэн байжээ. 

Тэр шөнө Японы цэрэг Ваньпингийн хэрмийг эвдэхийг оролдсон бөгөөд Хятадын тал цааш төв рүү мэдэгдэж цэргийн өндөржүүлсэн бэлэн байдалд хоёр тал орцгоожээ. Хэлэлцээр бүтэлгүйтэж, шөнийн 5 цаг орчимд хоёр талаас гал нээлцжээ. 

## Дараах явдал 
Хоёр талаас цэргийн хүчийг нэмэгдүүлж, өргөн фронтоор дайн мөргөлдөөн эхэлсэн бөгөөд Бэйпин-Тяньжингийн тулалдаан болон өргөжжээ. 

Ангилал:Хятад-Японы хоёрдугаар дайн
Марко Поло гүүр

**Марко Поло гүүр** — Хятад улсын Бээжин хотын төвөөс өрнө өмнө зүгт 15 км орчимд, Фэнтай дүүрэгт байрлах боржин чулуун гүүр юм. Бээжингээр дайран урсдаг хамгийн том гол болох Юндин гол дээр байрлана. Гүүрийн урт 266.3 м, өргөн нь 9.3 м байна. 10 тулгуур багана, 11 нум бүхий хэсэгтэй. Өөр өөр үед нэмж хийгдсэн, өөр өөр байрлалтай чулуун арслангуудаар эргэн тойрныг нь чимэглэжээ. Нийт амьтны дүрс 500 гаруй байна. 

## Түүх 
Энд анх 1189 онд Алтан улсын Улу хааны зарлигаар гүүр барихаар болсон ба 1192 онд ашиглалтанд оржээ. 13-р зуунд Юань улсад зочилсон Венецийн аялагч Марко Поло гүүрийг шагшин магтаж бичсэн байдаг. Хятадын барилга байгууламжийн инженер Мао Ишэн мөн адил магтаж "Хятад дахь хамгийн эртний гүүр нь Жаожоу гүүр, хамгийн сүрлэг нь энэхүү **Лүгоу гүүр**, хамгийн тансаг нь Таван асарт гүүр гэж тэмдэглэжээ. 

Үерт сүйдсэн гүүрийг 1698 онд Чин улсын Энх Амгалан хааны зарилгаар сэргээн засварласан нь өнөө цагт хүрч иржээ. 

Гүүрийн зүүн урд талд Ваньпин цайз байрладаг. 1937 онд энд Хятад-Японы хоёрдугаар дайн эхэлсэн Марко Поло гүүрийн хэрэг хэмээх байлдаан энд болж байв. 

БНХАУ байгуулагдсаны дараа 1949 онд гүүрийг асфальтан хучлагатай болгож авто тээврийн зам болгосон ба дараа нь гүүрийн түүх, соёлын ач холбогдлын бодолцон шинэ асфальтан гүүр хажууд нь барьж 1986 онд гүүр дээгүүрх тээврийн хөдөлгөөнийг хааж, асфальтыг хуулж, унаган төрхөд нь буцаан оруулжээ.

Ангилал:Бээжин
Ангилал:Хятадын гүүр
Ваньпин цайз

**Ваньпин цайз** — Бээжингийн баруун өмнөд талын Фэнтай дүүрэгт байрлах түүхэн цайз юм. 
Зүүнээс баруунш 640 м урт, өмнөөс хойш 320 м урт, тэгш өнцөгт хэлбэртэй чулуун хэрмээр хүрээлэгдсэн байгууламж юм. Марко Поло гүүрийн төгсгөлд байрладаг. 

## Түүх 
Ваньпин цайз нь анх Мин улсын төгсгөл үед буюу 1638-1640 онд Ли Жичэн болон тариачдын бослогоос хамгаалах зорилготой байгуулагдсан бөгөөд зүүн болон баруун хоёр хаалгатай, чулуун хэрэм ханатай.  

Ваньпин цайз нь 1937 онд Хятад-Японы хоёрдугаар дайн эхэлсэн Марко Поло гүүрийн хэрэг хэмээх тулгаралт болсон газар юм. 
1987 онд тус дайн эхэлсэний 50 жилийн ойн хүрээнд хэрмийн дотор зайг ашиглан Японы түрэмгийллийн эсрэг Хятадын ард түмний тэмцлийн тухай Дайны музей баригджээ. 

Ангилал:Хятадын цайз
Медеу

**Медеу** ( ) нь Казахстаны Алматы хот дахь гадны хурдны тэшүүр болон бөмбөгтэй хоккейн гулгуурын талбай. 

## Гадны холбоос 
* 

Ангилал:Алматын спорт
Трауматик хүчил

Трауматик хүчил
Трауматик хүчил нь ургамалд байгалийн жамаар тохиолддог нэг хос холбоотой дикарбоксилын хүчил юм. Уг нэгдлийг 1939 онд Америкийн химич Жеймс Инглиш Жр., Жеймс Фредерик Боннер болон Нидерландын эрдэмтэн Ари Ян Хааген-Смит нар гэмтсэн шошны ургамлаас анх ялган авсан.
Трауматик хүчил нь ургамалд шарх эдгээх өндөр идэвхтэй бодис бөгөөд “шархны гормон” гэж нэрлэгддэг. Энэ нь гэмтсэн хэсгийн ойролцоох эсийн хуваагдлыг өдөөж, хамгаалах каллус үүсгэн гэмтсэн эдийг эдгээдэг. Мөн доод хөгжилтэй ургамалд (жишээ нь замаг) өсөлтийн гормон шиг үйлчилж болдог.
Трауматик хүчил нь ургамалд өөр нэг шархны гормон болох трауматин(12-оксо-транс-10-додеценойн хүчил)-аас энзимийн бус исэлдэлтийн урвалаар биосинтезлэгддэг. Хэвийн нөхцөлд травматик хүчил нь хатуу, талст бүтэцтэй, усанд уусдаггүй бодис юм. Трауматик хүчлийн давс болон эфирүүдийг трауматитууд гэж нэрлэдэг.
Трауматик хүчил нь простагландины нийлэгжилтийн завсрын бүтээгдэхүүн болгон ашиглагддаг. Мөн салст бүрхүүлийн дахин эпителжилтийг дэмжих шинж чанартай тул Restomyl зэрэг зарим эмийн бүтээгдэхүүний бүрэлдэхүүн хэсэг болдог.
Миракулин

Миракулин нь амтыг өөрчилдөг бодис бөгөөд Synsepalum dulcificum ургамлын жимснээс ялган авдаг гликопротеин юм. Энэхүү жимсийг “гайхамшигт жимс” гэж нэрлэдэг ба 1725 онд Баруун Африкт хийсэн аяллынхаа үеэр олон төрлийн жимс судалж явсан аялагч Шевалье де Маршэ анх тэмдэглэн үлдээсэн байдаг.
Миракулин өөрөө чихэрлэг амттай биш. Гэхдээ амны амтлах рецепторууд миракулинд өртөхөд уг уураг нь чихэрлэг амтыг хүлээн авах рецептортой холбогддог. Үүний улмаас ердийн үед исгэлэн амттай байдаг хүчиллэг хүнс (жишээлбэл, цитрус жимс) чихэрлэг мэт мэдрэгддэг. Энэ нөлөө нэгээс хоёр цаг хүртэл үргэлжилж болдог.
Synsepalum dulcificum жимсний амт өөрчлөх шинж чанарыг 18-р зуунд Баруун Африкт хийсэн судалгааны аяллын үеэр де Маршэ анх ажигласан байна. “Миракулин” гэдэг нэр нь жимсэнд чихэрлэг амт төрүүлдэг идэвхтэй гликопротеиныг ялган авч цэвэршүүлэх туршилтуудаас үүссэн бөгөөд уг үр дүнг 1960-аад онд бие даан судалгаа хийж байсан Япон болон Нидерландын эрдэмтэд зэрэг шахам нийтэлсэн (Нидерландын баг уг гликопротеиныг mieraculin гэж нэрлэсэн). “Миракулин” гэдэг нэр 1970-аад оны дунд үеэс өргөн хэрэглэгдэх болсон.
Миракулин нь өөр нэг амт өөрчлөгч бодис болох куркулин-ээс ялгаатай нь өөрөө чихэрлэг амтгүй боловч хэрэглэсний дараа удаан хугацаанд хүртэл исгэлэн амтыг чихэрлэг болгон мэдрүүлэх чадвартай.
Уранат

Уранат гэдэг нь уран элементийг 4, 5 эсвэл 6 исэлдэлтийн төлөвт агуулсан гурван бүрэлдэхүүнт исэл юм. Түүний ердийн химийн томьёо нь MUᵧO𝓏 хэлбэртэй байдаг ба энд M нь катион-ыг илэрхийлнэ.
(VI) төлөвт байгаа уранатад ураны атом нь хоорондоо нэг шулуун дээр байрласан хоёр богино U–O холбоо болон түүнээс гадна дөрөв эсвэл зургаан ойролцоо хүчилтөрөгчийн атомтой холбогдсон байдаг. Эдгээр нэгдлүүдийн бүтэц нь гүүрлэсэн хүчилтөрөгчийн атомуудаар хоорондоо холбогдсон ураны атомуудаас тогтсон тасралтгүй торлог (lattice) бүтэцтэй.
Ураны исэлүүд нь цөмийн түлшний мөчлөгийн суурь болдог (“аммонийн диуранат” болон “натрийн диуранат” нь ураны исэл дээр суурилсан цөмийн түлш үйлдвэрлэх завсрын нэгдлүүд юм). Ийм бодисуудыг урт хугацаанд геологийн орчинд хадгалах асуудал нь тэдний химийн урвалын идэвх, фазын шилжилт, физик ба химийн шинж чанарыг нарийвчлан ойлгохыг шаарддаг.
Ерөнхий хэрэглээтэй нэг арга нь хоёр исэлийг өндөр температурт урвалд оруулах явдал юм. Өөр нэг арга нь ацетатын комплекс зэрэг нэгдлийг дулааны задралд оруулах явдал юм. Жишээлбэл, микроталст бүтэцтэй барийн диуранат (BaU₂O₇)-ыг 900 °C температурт барийн уранил ацетатыг дулаанаар задалж гарган авсан байдаг.
Мөн уранатыг уранил давсны усан уусмалд шүлт нэмэх замаар гарган авч болно. Гэвч энэ үед үүсэх тунадасны найрлага тогтмол биш бөгөөд ашигласан химийн болон физик нөхцлөөс хамааран өөрчлөгддөг.
3р үеийн түншлэлийн төсөл 2

3-р үеийн түншлэлийн төсөл 2 (3GPP2) нь Олон улсын цахилгаан холбооны холбоо (ITU)-ны IMT-2000 төслийн хүрээнд дэлхий даяар ашиглах боломжтой гуравдугаар үеийн (3G) гар утасны системийн тодорхойлолтыг боловсруулах зорилготой харилцаа холбооны байгууллагуудын хамтын ажиллагаа байв. Практик дээрээ 3GPP2 нь өмнөх cdmaOne хоёрдугаар үеийн CDMA технологид суурилсан 3G стандартуудын цогц болох CDMA2000-ын стандартчиллын бүлэг байсан.
Оролцсон байгууллагууд нь ARIB/TTC (Япон), Хятадын Харилцаа Холбооны Стандартын Холбоо, Харилцаа Холбооны Үйлдвэрийн Холбоо (Хойд Америк), Харилцаа Холбооны Технологийн Холбоо (Өмнөд Солонгос) байв.
Ultra Mobile Broadband (UMB) нь CDMA2000-ын дөрөвдүгээр үеийн залгамжлагчийг хөгжүүлэх зорилготой 3GPP2-ын төсөл байсан. Гэвч 2008 оны 11-р сард UMB-ийн гол ивээн тэтгэгч Qualcomm компани уг технологийн хөгжүүлэлтийг зогсоож, оронд нь LTE-г дэмжихээ зарласан.
Дэлхий даяар хамгийн өргөн тархсан 2G/3G утасгүй холбооны стандартууд нь GSM/UMTS байв. Ихэнх улс орнууд зөвхөн GSM стандартын гэр бүлийг ашигладаг байсан. Харин Хятад, АНУ, Канад, Украин, Тринидад ба Тобаго, Энэтхэг, Өмнөд Солонгос, Япон зэрэг цөөн улс хоёр стандартыг хоёул ашигласан.
Буриад үнэн (сонин)

**Буриад үнэн** (буриад. **Буряад үнэн,** 1958 оноос өмнө — **«Буряад-Монголой үнэн»** гэдэг нэртэй байсан) — Улаан-Үд хотод буриад, орос, англи хэлээр гардаг Бүгд найрамдах улсын сонин. Үүсгэн байгуулагчид нь Буриад улсын тэргүүн, Засгийн газар, Ардын Хурал юм.

Тус сонин нь бүгд найрамдах улсын амьдралын нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн талыг хамардаг. Мөн Буриад хэл, соёлын талаарх материалыг нийтэлдэг.

1970-аад онд тус сонин долоо хоногт 6 удаа, 8500 гаруй хувь хэвлэгддэг байжээ. 

## Түүх 
1921 оны 12-р сард сонин  ᠪᠤᠷᠢᠶᠠᠳ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ᠎‍ᠦᠨ ᠦᠨᠡᠨ (Буриад-Монголын үнэн/Буряад-Монголой үнэн, Бурят-Монгольская правда) нэртэй анх Чита хотод хэвлэгдэж эхэлсэн юм. 1923 оноос тус сонин албан ёсоор Улаан-Үд хотод босоо монгол бичгээр гарчээ.

1931-1938 онуудад "Буриад-Монгол үнэн" сонин латин үсгээр хэвлэгдэж эхэлсэн. Латин цагаан толгой нь буриадуудын аялгууны ялгааг анх удаа тодорхой харуулсан боловч латин хэлээр бичигдсэн буриад хэл нь монгол хэлний үндэс сууриа хадгалсаар байсан: үгсийн сан, дүрэм, хэв маяг гэх мэт.

1939 онд "Буриад-Монгол үнэн" сонин кирилл үсгээр хэвлэгдэж эхэлсэн байна. Сониныг дараа нь хэвлүүлж байсан ярианы хэлбэрийг шинэ утга зохиолын хэлний үндэс болгон авчээ. 1958 онд Буриад-Монголын Автономит Зөвлөлт улсыг Буриад Автономит Зөвлөлт улс болгон, "Буриад-Монгол үнэн" сониныг "Буриад үнэн" гэж нэрлэжээ.
Мелон (хими)

Химийн ухаанд мелон гэдэг нь найрлага нь бүрэн тодорхой болоогүй, нүүрстөрөгч, азот, устөрөгчөөс тогтсон нэгдэл юм. Энэ бодис нь ихэвчлэн гептазины нэгжүүдээс тогтож, амины бүлгүүд болон холбоосуудаар (–NH–, =NH, –NH₂ гэх мэт) холбогдсон бүтэцтэй байдаг. Мелон нь цайвар шар өнгөтэй хатуу бодис бөгөөд ихэнх уусгагчид уусдаггүй.

1834 онд Либих меламин, мелам, мелон хэмээн нэрлэсэн нэгдлүүдийг анх тодорхойлсон. Уусдаггүй шинж чанартай тул мелон удаан хугацаанд төдийлөн анхаарал таталгүй байв. Харин 1937 онд Линус Полинг рентген талст судлалын аргаар мелон болон түүнтэй төстэй нэгдлүүд нь хоорондоо нэгдсэн триазины цагираг бүтэцтэй болохыг тогтоосон.Мелоныг аммонийн тиоцианат (NH₄SCN)-ыг 400 °C-д дулааны задралд оруулахад үлдэх хатуу үлдэгдлээс ялган авч болдог. Харин хатуу мелемийн дулааны задрал нь графиттай төстэй C–N бүтэцтэй материал үүсгэдэг. Комацугийн судалгаагаар мелоны тодорхойлогдсон хэлбэр нь мелемийн таутомерын 10 нэгж хоорондоо нэгдэн, аммиак (NH₃) ялгаруулсны үр дүнд үүссэн олигомероос бүрддэг гэж үздэг.

Энэ бүтцэд 2-имино-гептазины нэгжүүд нь амины гүүрээр холбогддог бөгөөд нэг нэгжийн 8-р нүүрстөрөгч дараагийн нэгжийн 4-р азоттой холбогддог. Рентген дифракцийн өгөгдөл болон бусад нотолгооноос харахад уг олигомер нь хавтгай бүтэцтэй бөгөөд гурвалжин гептазины цөмүүд нь ээлжилсэн чиглэлтэй байрладаг.
Dioxygen difluoride

Диоxиген дифторид (Dioxygen difluoride)

Диоxиген дифторид (O₂F₂) нь хүчилтөрөгч ба фтороос тогтсон маш идэвхтэй химийн нэгдэл юм. Энэ бодис нь улбар улаан өнгөтэй хатуу төлөвтэй бөгөөд −163 °C температурт улаан өнгийн шингэн болдог.

Диоxиген дифторид нь туйлын хүчтэй исэлдүүлэгч бодис бөгөөд −160 °C орчимд ч задралд орж, өдөрт ойролцоогоор 4% нь хүчилтөрөгч ба фтор болж задардаг. Иймээс өрөөний температурт тогтвортой орших боломжгүй.

Бараг бүх бодистой, тэр дундаа энгийн мөстэй ч маш хүчтэй урвалд ордог тул тэсрэх шинж чанараас нь үүдэн “FOOF” гэсэн хочтой.

Энэ нэгдлийг бага даралттай орчинд (0.9–2.3 кПа) хүчилтөрөгч ба фторын 1:1 харьцаатай хийн холимгийг цахилгаан разряд ашиглан гарган авдаг.

Молекулын бүтэц нь устөрөгчийн хэт исэл (H₂O₂)-тэй төстэй, ойролцоогоор 90°-ын диэдр өнцөгтэй бөгөөд VSEPR онолд нийцдэг.

АНУ-ын Лос-Аламосын Үндэсний Лаборатори диоксиген дифторидыг ашиглан плутонийн гексафторид-ыг урьд өмнө байгаагүй бага температурт гарган авсан нь шинжлэх ухааны чухал ололт болсон.
Каммингтонит

Каммингтонит (Cummingtonite)

Каммингтонит нь магниар баялаг амфибол эрдэс бөгөөд моноклин талст бүтэцтэй. Энэ нь антoфиллит хэмээх өөр амфиболтой найрлагаараа төстэй боловч өөр талст хэлбэртэй (полиморф).

Каммингтонит нь шүлтийн амфиболуудтай (жишээ нь арфведсонит, глаукофан) бараг холилддоггүй. Учир нь талст бүтэц нь өөр бөгөөд шүлтийн элементүүд магни, төмрийг орлож чаддаггүй.

Энэ эрдсийг 1824 онд АНУ-ын Массачусетс мужийн Каммингтон хотод анх илрүүлсэн тул ийнхүү нэрлэсэн. Швед, Өмнөд Африк, Шотланд, Шинэ Зеландад мөн тохиолдоно.

Каммингтонит нь:
	•	кальци, натри, калийн агууламж багатай
	•	антoфиллитээс илүү кальцийн орлуулалттай
	•	төмөр (III) ба хөнгөн цагаан багатай

Ихэнхдээ магниар баялаг хувирмал чулуулгад, ялангуяа амфиболит дотор үүсдэг. Хорнбленд, актинолит, тальк, серпентин, пироксентой хамт тохиолдох нь элбэг.
DuPhos

ДюФос (DuPhos)

DuPhos нь органофосфорын нэгдлийн ангилалд багтах бөгөөд асимметрик нийлэгжилтэд хэрэглэгддэг лиганд юм. Нэр нь:
	•	DuPont компанийн нэр
	•	дифосфин бүтэц
гэсэн хоёр үгнээс гаралтай.

DuPhos нь C₂-симметртэй бөгөөд бензолын цагирагт холбогдсон хоёр фосфолан цагираг агуулна. Алкил бүлэг нь метил, этил, пропил эсвэл изопропил байж болно.

Фосфорын атомууд нь электрон ихтэй тул металлын комплексийг маш идэвхтэй болгодог. Мөн “псевдо-хираль” шинж чанартай тул орон зайн байрлалаас үл хамааран энантиосонголтыг хангадаг.

DuPhos нь:
	•	метал катализатортой урвал
	•	α-олефин ба нүүрстөрөгчийн дутуу ислийн хам нэгдэл
	•	хираль изотактик поликетон үүсгэхэд
ашиглагддаг.