open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нугас Нугас Галуу (кино)

***Нугас Нугас Галуу*** () нь 2018 онд дэлгэцнээ гарсан, Хятад-Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Wanda Media Co., Ltd бүтээж, Netflix кино компани 2018 оны 7 сарын 30-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ.

## Дүрүүдэд 
* Жим Гаффиган — Пэн
* Зендаяа — Чи
* Лэнс Лим — Чао
* Грег Проопс — Банзоу
* Наташа Леггеро — Жинжин
* Стивен Фрай — Фрейзер
* Крейг Фергюсон — Гайлс
* Регги Ваттс — Карл

## Эшлэл 
## Гадны холбоосууд 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2018 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Жаргалсайханы Энхсайхан

**Урианхан овогт Жаргалсайханы Энхсайхан** (1950 оны 9 дүгээр сард Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол улсын Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд,дипломатч, олон улсын хуульч.

Монгол улсын Гадаад яамны сайд (1953-1955) агсан Баярын Жаргалсайханы хүү.

## Боловсрол
1969 онд Египет Улсын Каир хот дахь Америкийн их сургуулийг улс төр судлаачийн мэргэжлээр сурч байгаад Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургуульд шилжин орж 1974 онд  олон улсын хуульч мэргэжлээр төгссөн. Мөн 1979 онд тус сургуульд Хууль зүйн ухааны дэд эрдэмтэн цол хамгаалсан.  

## Ажил эрхлэлт
1974-1979 онд Гадаад явдлын яамны Гэрээ эрхийн хэлтэст дэд атташе, атташе, 3 дугаар нбд,

1979-1986 онд Нью-Йорк дахь НҮБ-ын дэргэдэх Байнгын төлөөлөгчийн газар 3,2 дугаар нбд.

1986-1988 онд ГЯЯ-ны Гэрээ эрх зүйн хэлтсийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч, 

1988-1992 онд БНМАУ-аас ЗСБНХУ-д суугаа Элчин сайдын яамны Элчин зөвлөх,

1992-1993 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хуулийн болон гадаад бодлогын зөвлөх, 

1993-1996 онд Монгол Улсын Үндэсний Аюулгүй Байдлын Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, 

1996-2002 онд Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч, 

Монголын “CEDAW Wacth Network “ төвд зөвлөх, 

2008-2014 онуудад Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Австри Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд. 

2014-2016 онуудад Монгол Улсын Гадаад хэргийн яамны сайдын зөвлөх, Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд зэрэг албан тушаалуудыг тус тус хашиж байсан.  

Стратегийн Судалгааны Хүрээлэнд ахлах зөвлөх,“Цэнхэр сүлд” ТББ-д гүйцэтгэх захирал.

## Цол, шан
2018 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцаа, нийтийн удирдлагын сургуулийн “Хүндэт доктор” цолыг Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, гавьяат хуульч, доктор /Ph.D/ Ж.Энхсайханд олгосон.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Австри дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч
Биг Бэн

**Биг Бэн** (, орчуулбал, Том Бэн) - Лондон хотын Вестминстерийн ордны цагтай цамхаг (жуулчдын өгсөн нэр). Энэхүү цамхгийг "Вестминстерийн ордны цагтай цамхаг" гэж албан ёсоор нэрлэдэг байсан бөгөөд 2012 оноос хойш II Элизабет хатан хааны ширээнд заларсны 60 жилийн ойгоор нэрийг парламентын шийдвэрээр **Элизабетын цамхаг** () гэж өөрчилсөн байна. Бэлэг дурсгалын зүйл, реклам, кинонд дүрсийг нь ашигладаг Их Британийн хамгийн алдартай бэлэг тэмдгийн нэг юм. 

«Биг Бэн» анх Лондоны 6 хонхны хамгийн том хонх байсан бөгөөд нэр нь зөвхөн цаганд болон цамхагт хамаардаг байжээ. Хонхыг цутгах үед Биг Бэн Нэгдсэн Вант улсын хамгийн том бөгөөд хүнд хонх байжээ. Түүний жин нь 13,7 тонн байсан бөгөөд энэхүү дээд амжилтыг 1881 онд Том Пол хонхонд (17 тонн) алдсан байна. 

2017 оноос 2022 оны зун хүртэл 110 сая ам.долларын өртөг бүхий иж бүрэн засвар хийж байгаа болно. 

## Нэр 
Энэхүү хонхны нэрийн үүслийн тухай хоёр хувилбар байдаг байна. Нэгд:- Биг Бэн (Том Бэн) гэж цамхгийн барилгын "ажлын даамал" байсан том биетэй эр Бенжамин Холлд зориулсан, хоёрт:- Английн хүнд жингийн нэрт боксчин Бенжамин Каунтад зориулж өгсөн нэр гэж үздэг ажээ. 

## Цамхаг 
Цамхгийг Английн архитектор Огастус Пьюжиний (англ. Augustus Welby Northmore Pugin, 1812-1852) зураг төслөөр 1859 онд барьж, цамхгийн цагийг 1859 оны 5 дугаар сарын 31-нд ажиллуулж эхэлсэн байна. 

Цамхгийн өндөр оройтойгоо хамт 96,3 метр. Цагны доод талын хэсэг 55 метрийн өндөрт байдаг байна. Цамхаг баруун-хойд зүгт 0,26 хэм хазайлттай байдаг байна.

## Цаг 
Вестминстерийн Том цаг бол хэмжээгээрээ Саудын Араб дахь "Абраж аль-Бейт", АНУ-ын "Миннеаполис дах сүмийн байшин" цагуудын араас гуравт ордог бөгөөд Цаг нь цамхгийн дөрвөн тал руу харж байрладаг бөгөөд дуутай ажээ.

Цагны нийт жин 5 тонн.

Цагны нүүрний диаметр 7 метр.

Цагны зүүнүүдийн урт 2,7 ба 4,2 метр.

Дөрвөн зүгт харсан цагны нүүр бүрийн доор латинаар «Domine Salvam fac Reginam nostram Victoriam primam» буюу *«Нэгдүгээр Виктория хатан хааныг бурхан ивээг»* гэсэн бичиг байдаг байна. 

2012 оны 7 дугаар сарын 27-нд  8:12 -8:15 цагийн хооронд Олимпын ХХХ дугаар наадмын нээлтэд зориулж энэ цаг 30 удаа дуу цохисон байна. 1952 оноос хойш анх удаа уг цаг хуваарийн бус дуугарсан ажээ.

Ангилал:Лондон
Экспорт

**Экспорт**  () — гэж олон улсын худалдаанд бараа товар буюу ямар нэг үйлчилгээг гадаад оронд гаргаж зарахыг хэлдэг ойлголт. Энэ үг нь латин. "exporto" гэж үгнээс гаралтай бөгөөд шууд утгаараа «боомтоос гаргах» гэсэн үг.  /"ex" гарах  "port" боомт/

Гадаадад бараа, үйлчилгээ гаргаж зарж байгаа хуулийн этгээдийг **"экспортлогч**" гэнэ, харин гадаадаас бараа, үйлчилгээ оруулан худалдан авч байгаа этгээдийг "**импортлогч**" гэнэ. 

Экспорт, импорт нь олон улсын худалдааны буюу олон улсын эдийн засгийн харилцааны үндсэн суурь болдог байна.   

## Үндсэн ойлголт 
Барааны экспорт бол тодорхой материаллаг эд зүйлийг гадаадад гаргахыг хэлнэ. Үйлчилгээний экспорт бол гадны түншүүдэд үйлдвэрлэлийн болон хэрэглээний үйлчилгээ үзүүлэхийг хэлнэ. Хөрөнгийн экспорт бол -гадаадад өөрийн ямар нэг үйлдвэрлэл эрхлэх зорилготой хөрөнгө оруулахыг хэлнэ. 

Экспорт бол олон улсын хөдөлмөр хувиарлалтын үр дүн бөгөөд экспортын гол зорилго бол бараа үйлчилгээгээ гаргаж ашиг олох явдал юм. Олсон ашиг нь эргээд импортоо төлөх эх үүсвэр болдог зарчимтай.

Тодорхой нэг улсын экспорт, импортын харьцаа нь тухайн улсын **Гадаад худалдааны баланс** гэдэг. Энд бараа, үйлчилгээ хамрагддаг. Нэг ёсондоо аль нэг улсын экспорт импортоосоо илүү байх тусам тухайн улсад ашигтай байдаг. Үүнийг худалдааны ашигтай баланс гэнэ.   

## Монгол улсын экспорт 
Монгол Улс 2020 оны эхний улиралд гадаадын 121 улстай худалдаа хийж, гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 2.2 тэрбум ам.доллар, үүнээс **экспорт 1.0 тэрбум ам.доллар**, импорт 1.2 тэрбум ам.доллар болжээ. Бараа эргэлт өмнөх оныхоос 860.1 (28.1%) сая ам.доллароор, үүнээс экспорт 735.9 (41.5%) сая ам.доллароор, импорт 124.2 (9.7%) сая ам.доллароор тус тус буурсан үзүүлэлттэй байжээ. /Үндэсний Статискийн газрын мэдээ/. 

Мөн 2020 онд манай 2 хөрш улс нь гадаад худалдааны нийт эргэлтэд хамгийн өндөр дүнг эзэлж, БНХАУ-тай 1.2 тэрбум ам.долларын худалдаа хийжээ. Энэ нь гадаад худалдааны нийт бараа эргэлтийн 56.5 хувь, нийт **экспортын дүнгийн 87.3** хувийг бүрдүүлж байна. 

БНХАУ-д гаргаж экспортлосон бараа бүтээгдэхүүний 26.7 хувийг чулуун нүүрс, 38.8 хувийг зэсийн баяжмал эзэлж байгаа бол Их Британид экспортолсон барааны 84.0 хувийг алт, ОХУ-д экспортолсон барааны 91.6 хувийг жоншны экспорт, Сингапур улсад экспортолсон барааны 51.7 хувийг чулуун нүүрс эзэлж байжээ.

Ангилал:Гадаад эдийн засаг
Ангилал:Олон улсын худалдаа
Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо
Хавчуурга (ТВ цуврал)

***Хавчуурга*** () нь Америкийн цуврал сериал юм. Эхний анги нь 2020 оны 7 сарын 1-нд дэлгэцнээ гарсан. Jesse Collins Entertainment-ийн бүтээл. Netflix телевизээр гарчээ.

## Дүрүүд 
* Тиффани Хаддиш
* Грейс Байерс
* Калеб Маклафлин
* Люпита Нионго
* Марсай Мартин
* Карамо Браун
* Жилл Скотт
* Мисти Коупланд
* Common
* Жаклин Вудсон
* Кендрик Сампсон
* Марли Диас

## Ангийн 
# Tiffany Haddish Reads I Love My Hair
# Grace Byers Reads I Am Enough
# Caleb McLaughlin Reads Crown: An Ode to the Fresh Cut
# Lupita Nyong'o Reads Sulwe
# Marsai Martin Reads ABCs For Girls Like Me
# Karamo Brown Reads I Am Perfectly Designed
# Jill Scott Reads Pretty Brown Face and Brown Boy Joy
# Misty Copeland Reads Firebird
# Common Reads Let's Talk About Race
# Jacqueline Woodson Reads The Day You Begin
# Kendrick Sampson Reads Antiracist Baby
# Marley Dias Reads We March

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
*
* 

Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал
Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Удо Баркман

**Удо Б.Баркман** (: 1955 онд Зүүн Германд төрсөн) нь Германы монголч эрдэмтэн, доктор, профессор, нийтлэгч. БНАГУ-ын Хумболдтын Их сургуулийг монгол судлал-түүхч, МУИС-д монгол, манж хэлний мэргэжлээр суралцаж төгссөн. 

1985–1994 онуудад Берлиний Хумболдтын Их сургуулийн Ази, Африкийн судалгааны салбарт ажилласан. 

1996-1997 онд Германы судалгааны сан (Deutsche Forschungsgemeinschaft), 2001-2008 болон 2009-2013 онуудад МУИС-ийн Нийгмийн ухааны Монголын түүхийн тэнхимд зочин профессор, Германы Эрдэм солилцооны албаны төлөөлөгчөөр ажилласан. 

Монголын түүх, геополитикийн талаар олон ном, өгүүлэл бичсэн эрдэмтэн. 

## Цол, шагнал
Түүнийг Монголын ШУА-ийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн хүндэт профессор цолоор өргөмжилсөн. 

2021 онд тэрээр Монгол Улсын Төрийн дээд шагнал "Алтан гадас" одон хүртсэн.

Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Германы түүхч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:1955 онд төрсөн
Павел Поуха

**Павел Поуха** (, 1905 оны 2 дугаар сарын 29-нд Австрийн Вена хотод төрж, 1986 оны 1 сарын 15-нд Прагад нас барсан) - Чехийн анхны монгол судлаач бөгөөд Чех улсад монгол судлалыг үндэслэгч, дорно судлаач эрдэмтэн.

Монголын эрдэмтэн Бямбын Ринчентэй ойр дотно танил байжээ.

## Намтар 
Тэрээр Вена хотод оёдолчин Франтишек Поухагийн гэр бүлд төрсөн. 1912 онд гэр бүл Чех руу буцаж ирсэн байна. 1924 онд тэрээр Жиндричов Градец дахь гимназийг төгссөн. Тэрээр 1924-1929 онд Карлын их сургуулийн Урлагийн факультетэд суралцаж, Герман, Славийн уран зохиол, харьцуулсан хэл шинжлэлийг судлах чиглэлээр сурсан. 

Тэрээр 1929 оны 6-р сарын 28-нд философийн ухааны докторын зэрэг Карлын их сургуульд хамгаалсан. Тэрээр суралцах хугацаандаа санскрит, хинди, бенгал, еврей, турк, перс зэрэг дорно дахины хэлний хичээлд суусан байна. Сургуулиа төгсөхөөсөө өмнө тэрээр герман хэлний туслах багшаар ажиллаж байсан. 1931 онд тэрээр дунд сургуулийн багшаар томилогдсон бөгөөд 1947 он хүртэл Прага хотын гимназийн сургуульд чех, герман хэл заажээ. Үүний зэрэгцээ тэрээр дорно дахины судлалд өөрийгөө зориулж, анхны бүтээлээ хэвлүүлсэн.

1948 онд тэрээр шинжлэх ухааны докторын эрдмийн зэрэг хамгаалсан. 1947 оноос Дорно дахины хүрээлэнд ажилчин, Индологийн тэнхимийн эрхлэгч, дэд захирал хүртэл ажиллажээ.  

1950-57 онд тэрээр Карльзийн их сургуулийн Урлагийн факультетэд багшаар ажиллаж байсан бөгөөд Дорно дахины хэлний сургуульд багшилж байсан бөгөөд түүнийг удирдаж байжээ. Энэ хугацаанд гадаадад дадлагжигчаар явсан. 1955 оны 8-р сараас 12-р сард түүнийг Дорно дахины хүрээлэнгийн ажилтнаар Монголд дадлага хийсэн.  

1957 онд Хятад, Монголд нэг жил байхаар явсан. Түүнийг 1957 онд улс төрийн шалтгаанаар албан тушаалаас нь огцруулсныг эх сурвалжид дэлгэрэнгүй дурдаагүй байна. Тэрээр шинжлэх ухааны ажилд өөрийгөө зориулсаар байв. Тэрээр 1970 онд тэтгэвэртээ гарсан ч нас барах хүртлээ хэвлэгдэж байсан. 

1932 оноос Чехийн ШУА-ийн Дорно дахин судлалын хүрээлэнд ажилласан. Энэтхэг (санскрит), Тохар, Монгол, Төвөдийн гүн ухааны тухай олон судалгааны ажил хийсэн хүн. Үүнд: «Монголын нууц товчоо» ("Tajna Kronika Mongole", Praha, 1955), ("Die geheime 	Geschichte der Mongolen als Geschichtsquelle und Literaturdenkmal", Praha, 	1956); уран зохиол судлалын «Монголын этюдууд» ("Mongolische Miszellen", "Central Asiatic Journal", 1959, v. 1, p. 77-80, 284-91; 1961, v. 6, p. 27-43, 235-46; 1962, v. 7, p. 192-204; 1963, v. 8, p. 174-84); Мөн «Монголоор явсан 13 мянган км» ("Trinact tisíc Kilometra Mongolskem autem, parolodi a letadlem", Praha, 1957), «Азийн гүнд» ("Do nitra Asie", Praha, 1962).

Ангилал:1905 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чехийн эрдэмтэн
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Луу Хүсье

***Луу Хүсье*** () нь 2021 онд дэлгэцнээ гарсан, Хятад-Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Sony Pictures Animation бүтээж, Netflix кино компани 2021 оны 6 сарын 11-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Жимми Вонг, Жон Чо, Констанс Ву, Наташа Лю Бордизо, Жимми О. Ян, Бобби Ли, Аарон Ю, Уилл Юн Ли, Ронни Чиен нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Жимми Вонг — Дин Сонг
* Жон Чо — Лонг
* Констанс Ву — Хадагтай Сонг
* Наташа Лю Бордизо — Лин Ах Ван
* Жимми О. Ян — Шорт Гүүн
* Бобби Ли — Талл Гүүн
* Аарон Ю — Покетс
* Уилл Юн Ли — Ноён Ван
* Ронни Чиен — Пипа бурхан
*Нико Сантос — Бакли
*Кристина Вонг — Багш

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2021 оны кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Саран Дээр (кино)

***Саран Дээр*** () нь 2020 онд дэлгэцнээ гарсан, Хятад-Америкийн компьютер-анимаци кино бөгөөд Pearl Studio бүтээж, Netflix кино компани 2020 оны 10 сарын 17-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Филиппа Су, Кен Жонгүг, Жон Чо, Рути Анн Майлз, Сандра Өө, Маргарет Чо, Кимико Гленн, Айрин Цу, Конрад Рикамора нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Кэти Анг — Фэй Фэй
* Роберт Г. Чиу — Чин
* Филиппа Су — Чан'э
* Кен Жонгүг — Говь
* Жон Чо — Аав
* Рути Анн Майлз — Ээж
* Сандра Өө — Хатагтай Жонг
* Маргарет Чо — Авга эгч Линг
* Кимико Гленн — Авга эгч Мэй
* Арт Батлер — Авга ах
* Айрин Цу — Эмээ
* Клем Чэёон — Өвөө
* Конрад Рикамора — Хоу И

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2020 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ван И

**Ван И** (хятад. хялбар. 王毅, пиньинь *Wáng Yì*, 1953 оны 10 дугаар сарын 19-нд Бээжин хотод төрсөн) - БНХАУ-ын улс төрийн зүтгэлтэн, 2013 оноос хойш БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд. 2018 оноос БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн. 2007 оноос Хятадын Коммунист Намын Төв хорооны 17-19 дугаар хурлын гишүүн. 

## Намтар
Дунд сургуулиа 1969 оны 9 дүгээр сард дүүргээд 8 жил Хармөрөн мужид барилгын байгууллагад томилогдсон. 

1969-1977 онд байлдагч цэрэг, ротын холбоочин, Хармөрөний барилгын цэргийн ангийн үзэл суртлын орлогч дарга. 

1977-1978 онд Шуудан холбооны яамны дэргэдэх Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн ажилчин. 

1978-1982 онд Бээжингийн Хоёрдугаар Гадаад хэлний дээд сургуулийн Ази, Африкийн хэлний ангийг япон хэлээр сурч төгссөн. Эдийн засгийн ухааны магистр. 

1982-1989 онд ГХЯ-нд референт, атташе, Азийн газрын орлогч дарга, даргаар ажилласан. 

1989-1994 онуудад Япон дахь БНХАУ-ын ЭСЯ-ны зөвлөх, Элчин зөвлөх,

1994-1995 онд ГХЯ-ын Азийн газрын орлогч дарга, 

1995-1998 онд ГХЯ-ны Азийн газрын дарга

1997-1998 онд АНУ-ын Жоржтауны Их сургуульд уригдсан зочин багш. 

1999 онд Хятадын Гадаад харилцааны сургуульд мэргэжил дээшлүүлсэн.

1998-2001 онд Гадаад хэргийн сайдын туслах бөгөөд ГХЯ-ын Бодлогын дүгнэлтийн газрын захирал. 

2001 онд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн (Хятадын түүхэнд хамгийн залуу) дэд сайд. 

2004 оны 9 дүгээр сараас 2007 оны 9 дүгээр сарын хооронд Япон дахь Элчин сайд,

2007-2008 онд Гадаад хэргийн нэгдүгээр орлогч сайд, 

2008 оны 6 дугааар сараас 2013 он хүртэл ХКН-ын болон Төрийн Зөвлөлийн дэргэдэх Тайванийн асуудал эрхэлсэн газрын дарга, 

2013 оны 3 дугаар сарын 16-нд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон. 2018 оны 3 дугаар сараас БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн. 

## Гэр бүл
Эхнэр нь Жоу Эньлайн нарийн бичгийн даргын охин Цянь Цядун, тэд нэг охинтой.

## Монголд ирж байсан 
БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдын хувиар 2018 оны наймдугаар сард, 2020 оны намар, 2022 оны 8-р сард манай улсад албан ёсны айлчлал хийж байсан. Түүнээс өмнө дэд сайд, сайд хийж байхдаа  2003, 2014 онд төрийн айлчлалд багтаж Монголд ирж байсан байна. .
Ангилал:БНХАУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Япон дахь Хятадын элчин сайд
Ангилал:Хятадын дипломатч
Ангилал:Бээжингийн хүн
Ангилал:1953 онд төрсөн
Зүсээ хувилгасан тагнуулчид

***Зүсээ хувилгасан тагнуулчид*** () нь 2019 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Блү Скай Студиост бүтээж, 20-р зуун Фокс кино компани 2019 оны 12 сарын 25-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Вилл Смит, Том Холланд, Бен Мендельсон, Рашида Жонс, Реба Макентайр, Рэйчел Броснахан, Карен Гиллан, Маси Ока, Карла Хименес нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

Тус киноны Ultra HD Blu-ray, DVD, Blu-ray дээрх хувилбар нь 2020 оны 3 сарын 10-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Вилл Смит — Лэнс Стерлинг
* Том Холланд — Уолтер Бекетт
* Рэйчел Броснахан — Вэнди Бекетт
* Маси Ока — Катсу Кимура
* Карла Хименес — Жералдин

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2019 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Кооно Таро

**Кооно Таро** (, 1963 оны 1 дүгээр сарын 10-нд Канагава аймгийн Хирацүкад төрсөн) - Японы улс төрч, 2019-2020 онд Японы Батлан хамгаалахын сайд байсан. 2017-2019 онуудад Японы Гадаад хэргийн сайдаар ажилласан. 2020 оны 9 дүгээр сараас "Умард нутгийн" хэрэг эрхлэх сайдаар ажиллаж байгаа. Японы Либерал Ардчилсан Намын гишүүн.

Кооно Тарогийн эцэг Кооно Ёохэй ( 1937 онд төрсөн) Либерал Ардчилсан намын дарга (1993-1995) , Японы парламентын доод Танхим болох Төлөөлөгчдийн танхимын дарга (2003-2009) байсан. 

Ууган хүү Т. Коно Ханамизү бага сургууль төгсөөд 1981 онд Японы Кэйо Их сургуульд элсээд дараа нь 1982 онд АНУ руу явж Жоржтауны Их сургууль руу шилжиж, харьцуулсан улс төр сэдвээр суралцаж төгссөн (1985). АНУ-ын сенатор Алана Крэнстоны сонгуулийн ажилд оролцсон тэрбээр 2 жил АНУ-ын Конгрессын гишүүн Ричард Шелбийн туслах байв. Японд эргэж ирээд "Fuji Xerox", "Nippon Tanshi" компаниудад ажилласан. 

1984 онд Польшийн Варшав хотын Эдийн засгийн сургуульд богино хугацаанд дадлага хийж байхдаа Лех Валенсатай уулзаж байжээ.  

1996 онд Японы парламентын Төлөөлөгчдийн Танхимд сонгогдсон. 2002 онд Төрийн байгуулалт, удирдлагын асуудлын парламентын нарийн бичгийн дарга. 2005-2006 онд Шүүх яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга. 2015-2016 онд Японы Аюулгүйн Зөвлөлийн дарга. 

АНУ-тай дотно харилцааг баримталдаг улс төрч юм. 

2021 оноос Захиргааны шинэчлэлийн асуудлын буюу "Умард нутгийн" хэрэг эрхлэх сайд. 

Эхнэр Кооно Каори, тэд 2002 онд төрсөн нэг хүүтэй. 

Англи хэлтэй. 

2021 оны 9 сард Японы Либерал Ардчилсан намын даргын сонгуульд өрсөлдөж эцсийн шатанд шалгарсан ч Кишида Фүмиод ялагджээ.

Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Японы гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Японы батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн
Ангилал:Японы хөлбөмбөгийн тэргүүн
Ангилал:Японы хөнгөн атлетикийн тэргүүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Нэвтрэн боловсруулалт

**Нэвтрэн боловсруулалт** () гэдэг нь мэдээллүүдийг тасралтгүй ба бүтэн автоматчилсан маягаар боловсруулж байгаа үйлдлийг хэлдэг. Анхдагч өгөгдлүүдийг системчлан автоматчилан боловсруулж болох ба, эсвэл гар аргаар ч оруулж болдог, гэхдээ үүний дараагийн шилжүүлэг ба боловсруулалтыг зөвхөн автомат аргаар үйлддэг онцлогтой.

Илүү нарийн утгаар хэлбэл, STP технологи нь брокерын компанийн үйлчлүүлэгчид ба гаднын зах зээлийн хоорондын автоматжуулсан зуучлагчийн үүргийг гүйцэтгэдэг гэж үздэг. Үйлчлүүлэгчдийн захиалгуудыг автоматаар гаднын зах зээлийн гэрээ зөвшилцөл эсвэл том контрагентын гэрээ байгуулахад шилжүүлэн явуулдаг.

## Шилжүүлгүүд 
1990 оны эхээр Лондон хотод сангийн зах зээлүүдэд автоматчилсан боловсруулалт хийх зориулалттай STP-г хувьцаа худалдаалахаар гаргасан.

Өнгөрсөн үед төлбөр хийхэд байнга гар ажиллагаа шаардагддаг байсан. Энэ үйл ажиллагаа нь хэд хэдэн цаг авдаг байлаа. Тэгээд ч хүний оролцоо нь алдаа гаргаж том эрсдэлд хүргэх магадлалтай ажээ.

STP–ийн тусламжтай мөнгө ба үнэт цаасуудтай хийж буй үйлдлүүдийг нэг өдөрт багтан боловсруулдаг болсон.
Янз бүрийн шалтгааны улмаас төлбөрүүд одоо ч STP бус байж болно.

## Давуу талууд 
Актив удирдагчдад бүтэн нэвтрэхдээ STP нь үйл ажиллагааны арай богино мөчлөгүүдтэй, тооцоо хийхэд гарах эрсдэлүүдийг багасгадаг ба үйлдлийн арай бага зарлагуудтай гэх мэтийн давуу талуудтай.

Салбарын зарим судлаач 100%-ийн автоматчиллыг огт хүршгүй зорилго гэж үздэг байна. Үүний оронд тэд фирм дотор дотоод STP-ийн түвшнийг дээшлүүлэх санал гаргасан ба үүгээрээ фирмийн бүлгүүдийг шилжүүлгийн мэдээллийн автоматчиллын чанарыг сайжруулахад хоорондоо эсвэл хоёр талдаа хамтран ажиллахыг зааварчилж байгаа.

## Эшлэл 
Ангилал:Санхүү
Рассел групп (дээд сургуулиуд)

**Рассел групп**  (англи. Russell Group) - Их Британийн хорин дөрвөн нэр хүндтэй их сургуулийн харилцан ажиллагааны бүлэг юм. Энэ бүлэг нь Их Британид хийсэн бүх судалгааны тэтгэлэг, судалгааны гэрээний санхүүжилтийн 2/3-ийг, Их Британид олгосон докторын зэргийн 56%, ЕХ-ны бус орнуудын Их Британи дахь оюутнуудын 30 гаруй хувийг бүрдүүлдэг байна.

Лондон хотын Рассел-сквер дахь «Рассел» зочид буудалд Британийн их сургуулиудын ректоруудын албан бус уулзалт болж энэхүү нэрийг авчээ. Энэхүү групп нь Британийн их сургуулиудын ашиг сонирхлыг парламент, засгийн газар болон бусд эрх бүхий байгууллагуудад төлөөлөх зорилгоор 1994 онд албан ёсоор байгуулагджээ. 

Рассел группт Их Британийн хамгийн том их сургуулиуд багтдаг бөгөөд тэдний 18 гишүүн нь судалгааны ажил болон санхүүжилтээр эхний 20-д багтдаг байна. 

## Гишүүд 
* Бирмингемийн их сургууль
* Бристолийн Их сургууль
* Кембрижийн Их Сургууль
* Кардиффын их сургууль
* Эдинбургийн их сургууль
* Глазго их сургууль
* Лондоны Эзэнт гүрний коллеж 
* Лондоны их сургуулийн дэргэдэх Кингс-Коллеж 
* Лондоны их сургуулийн дэргэдэх Их сургуулийн коллеж 
* Лидсийн их сургууль
* Ливерпулийн их сургууль
* Лондоны их сургуулийн дэргэдэх Лондоны эдийн засаг, улс төрийн ухааны сургууль 
* Манчестерын их сургууль
* Ньюкаслын их сургууль
* Ноттингемын их сургууль
* Хатан хааны (Белфаст) их сургууль
* Оксфордын их сургууль
* Шеффилдийн их сургууль
* Саутгемптоны их сургууль
* Уорикийн их сургууль
* Даремын их сургууль
* Эксетерын их сургууль
* Лондоны их сургуулийн дэргэдэх Лондон хотын Мари хатан хааны их сургууль
* Йоркийн их сургууль

Ангилал:Их Британийн боловсрол
Марк Туллий Цицерон

**Марк Туллий Цицерон** (; МЭӨ 106 оны 1 сарын 3-нд Ромын Бүгд Найрамдах Улсын Арпинумд төрж, МЭӨ 43 оны 12 сарын 7-нд Ромын БНУ-ын Формиид нас барсан). - Эртний Ромын улс төрч, уран илтгэгч, философич, эрдэмтэн. Доодсын гэр бүлээс гаралтай ч өөрийн уран илтгэх авьяас чадварынхаа ачаар гайхалтай амжилтад хүрсэн хүн. Тэрбээр МЭӨ 73 онд Сенатад орж, МЭӨ 63 онд консул (сонгогддог өндөр албан тушаал) болж байжээ. 

Тэр үеийн Ромын олон иргэний дайны нөхцөлд бүгд найрамдах тогтолцоог хадгалан үлдэх хамгийн нэр хүндтэй, тууштай дэмжигчдийн нэг байв. Түүнийг хязгааргүй эрх мэдлийг тогтоохыг эрмэлзэгчид цаазалжээ.

М.Цицерон уран зохиолын асар их өв үлдээсэн бөгөөд үүний нэлээд хэсэг нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн юм. Эрт дээр үед түүний бүтээлүүд хэв маягийн хувьд стандарт болж байсан бөгөөд одоо МЭӨ 1-р зууны Ромын амьдралын бүхий л талын талаарх хамгийн чухал мэдээллийн эх сурвалж болж байдаг байна. 

Цицероны философийн зохиол, үзэл санаа нь латин хэлээрх уншигчдад зориулагдсан эртний Грекийн философийн өвөрмөц цогц үзэсгэлэн болсноороо эртний Ромын соёлын түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. 

Сайн боловсорсныхоо ачаар Цицерон тухайн үеийнхээ философийн гол хөдөлгөөн урсгалуудыг сайн мэддэг байжээ. Бүх цаг үеийн хамгийн агуу философич Цицерон Платоныг түүний дараа хоёрдугаарт Аристотель гэж үздэг байв. Үүний зэрэгцээ тэрээр Платоны философийн хэт хийсвэр байдлыг хүлээн зөвшөөрсөн гэж дүнэдэг байжээ.

Марк Туллий Цицерон *“Жинхэнэ хууль гэдэг нь байгалийн хууль зүй тогтолд нийцсэн, хүн бүрт хамаатай, мөнхийн ухамсар юм”* гэж тэмдэглэсэн нь бий.

### Бүтээл 
**"Уран илтгэгчийн тухай"*- () - Уран илтгэх ур чадварын  зарчмуудыг тодорхойлж, уран илтгэх урлагийг үндэслэсэн бүтээл
**«Брут буюу алдарт илтгэгч нарын тухай»* ()


Ангилал:Туллий
Ангилал:Эртний уран илтгэгч
Ангилал:Эртний илтгэгч
Ангилал:Ромын Бүгд Найрамдах Улсын консул
Ангилал:Авгур
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Эртний Ромын гүн ухаан
Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:Эртний гүн ухаантан
Ангилал:Эртний утга зохиол
Ангилал:Латин хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Утга зохиолын захидал
Ангилал:Эртний Грек хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Латин хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Сицилийн хүн
Ангилал:Эртний Ромчууд
Ангилал:МЭӨ 106 онд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 43 онд өнгөрсөн
BURO. Mongolia

**BURO. Mongolia** нь олон улсын BURO. дижитал сэтгүүлийн албан ёсны эрхтэй салбар бѳгѳѳд Монголд 2015 оноос хойш үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
BURO. компанийн төв оффис Их Британи улсад байрладаг бөгөөд Монголоос гадна ОХУ, Сингапур, Мексик, Малайз, Ойрх Дорнод, Серби, Казахстан, Хорват, Украин болон Их Британи гэх нийт 11 оронд салбартай юм.

BURO. вебсайт нь хувцас загвар, гоо сайхан, энтертэйнмент болон орчин үеийн амьдралын хэв маягийн талаар нийгэмдээ хэрэгтэй, эерэг, мөн хамгийн гол нь баттай мэдээлэл хүргэхийг зорьдог. Түүнчлэн салбар бүрийн мэргэжилтнүүдийн ярилцлага болон зөвлөгөөг, дэлхийд болж буй сүүлийн үеийн шинэлэг мэдээг цаг алдалгүй нийтэлдэг. 
 
Долоо хоногийн өдөр бүр шинэ мэдээллээр вебсайтаа шинэчилдэг бөгөөд давхар олон нийтийн сүлжээнүүдээр ч мөн уншигчдад мэдээлэл хүргэдэг баттай эх сурвалж юм. BURO. дэлхийгээр тархан ажиллаж байгаа 150 гаруй бүтээлч, мэргэжлийн хамт олноос бүрддэг билээ. 

● BURO-гийн Монгол дахь салбарын нээлт 2015 оны 7-р сарын 3-нд болсон. 

● BURO. Mongolia-гийн Ерөнхий редактор: Ө.Тодгэрэл. 

● BURO. Mongolia-гийн толгой компани Вэлин ХХК (Velin).

, Мирослава Дума, Екатерина Дарма]]

## Цахим холбоос 
● Албан ёсны вебсайт

● Facebook хаяг

● Instagram хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн сэтгүүл‎
Ангилал:Амьдралын хэв маяг
Ангилал:Сэтгүүл
Ангилал:Дижитал хэвлэл, мэдээлэл
Хаймчигийн Баатар

**Хаймчигийн Баатар** (1944-1982) нь Монголын 1960-1970 иад оны нийтийн дууны нэрт мастер, хөгжмийн зохиолч хүн байв.

Тэрбээр монгол түмний зүрх сэтгэлд мөнхөд хоногшсон олон сайхан дууны ая эгшиг, хөгжмийг зохиосон юм.

## Намтар
Баатар 1944 оны бич жилд Ховдын Эрдэнэбүрэн сумын хөдөө Дүгэрийн Хаймчиг, Гүндэвийн Жаргал нарын гэр бүлд 2 дахь хүү болон мэндэлжээ. Бага насандаа дуу хуурт дуртай, хөгжмийг өөрийн сонирхолоор сурсан. 1953 онд Ховдын 10 жилийн 1-р дунд сургуульд элсэн орж 1962 онд 8-р анги төгсөөд Ховдын театрт хөгжимчнөөр ажиллаж байгаад 1963 онд УБИС-д элсэн орж 1967 онд хөгжмийн багшаар төгссөн. Улмаар Сөгнөгөрт соёл урлаг хариуцсан мэргэжилтнээр ажиллаж байсан. 1979 оноос Нийслэлийн 15-р дунд сургуулийн дуу хөгжмийн багшаар ажиллаж байгаад 1971 онд Багшийн дээд сургуулийн кино найруулагчийн ангид элсэн орж 1974 онд төгссөн. Төгсөөд Холбооны сургалтын төвд соёл урлаг хариуцсан мэргэжилтнээр ажиллаж байгаад 1982 оны 4-р сард нас баржээ.

## Уран бүтээл 
*Алтанхан сортой тариа (шүлэг Г.Балдан) 
*Зулзаган цагаан хус (шүлэг Б.Сосорбарам) 
*Зуслангийн уянга (шүлэг Р.Чойном) 
*Миний Улаанбаатар (шүлэг Б.Хүрэлбаатар) 
*Намраа дуулъя (шүлэг Д.Балдан) 
*Оюутан цагаа дурсана уу (шүлэг Т.Очирхүү)  
*Цэргийн бодол (шүлэг Ш.Шажинбат) 
*Цэцэг нуур (шүлэг Б.Хүрэлбаатар) 
*Яргуй чи юундаа яараа вэ (шүлэг Ш.Цэен-Ойдов) 
*Адуучин 
*Бор шувуу  

*бид таньтайгаа

= Дууны жагсаалт =

* Бидний өргөх дуу
* Дайчдын дуу
* Дуучин ботго
* Дүүжин даажин
* Сувилагч танаа магтья
* Ээжийн минь үгс
* Эрвээхэй
* Говийн хүү
* Хүлгийн жороо
* Найрамдал парк
* Орчлонд залуус дуулж байна
* Төрсөн нутаг
* Тусч хүүгийн дуу
* Залуу нас минь жавхайтай
* Усны шувуу
* Алаг шаазгай

Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Эрдэнэбүрэний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Солон угсаатан

**Солон** нь Эвенк гаралтай аймаг юм. Тэд гол төлөв Хар мөрний сав газар Хянганы нуруу, Хэрлэн голын сав дагуу мөн Лена мөрний эхэн хавиар эртнээс нутаглан, монголчуудтай харилцдаг байжээ. Тэдний зарим нь 10-13 зууны үед Кидан улсад захирагдаж, дараа нь Дагуур, Барга нарын дотор холилдон сууж байв. Манж нар 17-18 зууны эхэн хагаст Солон нарын заримыг эзэлж, эрчүүдийг нь цэрэгт татан Ойрадын хаант улсын эсрэг дайнд оруулж байв. Мөн манж нар Ил Тарвагатай, Шинжян болон Монголын баруун нутагт солон нарыг аваачин, цэрэг харуулд суулгажээ.

1732 онд Оросыг сэргийлэн нутаг орноо хамгаалах зорилгоор зарлигийг дагаж Хар мөрний жанжин Жүрхай Бутхагийн газраас орчон 359, солон 1636, дагуур 730, барга 275, бүгд 3000 цэрэг эрийг гэр бүлийн хамт Манжийн найман хошууны дүрмийн солон найман хошуу болгон зохион байгуулж, зүүн баруун хоёр гар, найман хошуу бүгд тавин сум болгож зүүн гарын дөрвөн хошууг Орос нэвтрэн ирэх замыг хөндөлдөн суурьшуулж, баруун гарын дөрвөн хошууг Халхын хязгаарыг хөвөөлөн Халх голд хүртэл нутагшин суурьшуулжээ. Солон найман хошууны дотор зүүн гарын шулуун хөх хошууны 1, 2, 3-дугаар сум ба Хөвөөт цагаан хошууны 2, 3-дугаар сум нь цул баргачуудаар бүрэлджээ.

Ангилал:Манж-Тунгус угсаатан
Ангилал:Хятад дахь угсаатан
Ангилал:Өвөр Монгол
Ангилал:Хармөрөн
Мулан (1998 оны кино)

***Мулан*** () нь 1998 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн анимаци кино бөгөөд Walt Disney Pictures бүтээж, Buena Vista Pictures кино компани 1998 оны 7 сарын 19-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Мин-На Вэнь, Эдди Мерфи, BD Вонг, Мигель Феррер, Жуни Форай, Харви Фиерштейн, Гедде Ватанабе, Жерри Тондо, Жеймс Хонг, Удахгүй-Тек Өө, Пат Морита, Жорж Такей, Мириам Марголис, Фреда Фох Шен, Жеймс Шигета нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

Тус киноны VHS дээрх хувилбар нь 1998 оны 2 сарын 2-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Мин-На Вэнь — Фа Мулан
* Эдди Мерфи — Мушу
* BD Вонг — Ахмад Ли Шан
* Мигель Феррер — Шан Ю
* Жуни Форай — Эмээ Фа
* Харви Фиерштейн — Яо
* Гедде Ватанабе — Линг
* Жерри Тондо — Чиен-По
* Жеймс Хонг — Чи-Фу
* Удахгүй-Тек Өө — Фа Жоу
* Пат Морита  — Хятадын эзэн хаан
* Жорж Такей — Анхны өвөг дээдэс
* Мириам Марголис — Тохирогч
* Фреда Фох Шен — Фа Ли
* Жеймс Шигета  — Генерал Ли

## Дэлгэцнээ гарсан нь 
### Шүүмж 
Rotten Tomatoes цахим хуудсаас 86 хувийн 'Fresh' үнэлгээг авсан бол Metacritic цахим хуудсаас 71/100 буюу 'normalized' үнэлгээг авчээ.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
*
* 
* 
* 
* 
*

Ангилал:1998 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Том баатар 6

***Том баатар 6*** () нь 2014 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Walt Disney Animation Studios бүтээж, Walt Disney Studios Motion Pictures кино компани 2014 оны 11 сарын 7-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Скотт Адсит, Райан Поттер, Дэниэл Хенни, Т.Ж. Миллер, Жэйми Чун, Бага Дэймон Ваянс, Генесис Родригес, Жеймс Кромвелл, Ронни Чиен нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

Тус киноны Blu-ray, DVD дээрх хувилбар нь 2015 оны 2 сарын 23-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Скотт Адсит — Баймакс
* Райан Поттер — Хиро
* Дэниэл Хенни — Тадаши
* Т.Ж. Миллер — Фред
* Жэйми Чун — Го Го
* Бага Дэймон Ваянс — Васаби
* Генесис Родригес — Хонэй Лемон
* Жеймс Кромвелл — Роберт Каллаган
*Даниел Герсон — Ширээний түрүүч

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2014 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Цасны хүн

***Цасны хүн*** () нь 2019 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн-Хятад компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд DreamWorks Animation ба Pearl Studio бүтээж, Universal Pictures кино компани 2019 оны 9 сарын 7-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Хлое Беннет, Альберт Цай, Эдди Иззард, Сара Полсон, Цай Чин нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

Тус киноны Blu-ray, 4K Ultra HD, DVD дээрх хувилбар нь 2019 оны 12 сарын 17-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Хлое Беннет — И
* Альберт Цай — Пэн Metacritic цахим хуудсаас 61/100 буюу 'normalized' үнэлгээг авчээ.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2019 оны кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Игорь Владимирович Моргулов

**Игорь Владимирович Mоргулов** (1961 оны 5 дугаар сарын 4-нд ЗХУ-ын БНКазУлсын Алма-Ата хотод төрсөн)　- Оросын дипломат, ОХУ-ын Гадаад хэргийн орлогч сайд, Оросын Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд дипломат цолтой. 

1983 онд М.Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Их сургуулийн дэргэдэх Ази Африк судлалын Дээд сургууль төгссөн.   

1991 оноос ОХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд ажиллаж эхэлсэн. ГХЯ-ын төв аппарат болон БНХАУ, АНУ болон Япон дахь ОХУ-ын ЭСЯ-нд ажиллаж байсан. 

1999-2001 онд ОХУ-ын ГХЯ-ны Азийн хоёрдугаар газрын хэлтсийн дарга. 

2005-2006 онд ОХУ-ын ГХЯ-ны Азийн нэгдүгээр газрын ерөнхий зөвлөх. 

2006 оны 5 дугаар сараас 2009 оны 7 дугаар сар хүртэл ОХУ-аас БНХАУ-д суугаа ЭСЯ-нд Элчин зөвлөх.

2009–2011 онд ОХУ-ын ГХЯ-ны Азийн нэгдүгээр газрын захирал (БНХАУ, БНАСАУ, Монгол, БНСУ-тай харилцах асуудал эрхэлдэг газар).

2011 оны 12 дугаар сарын 22-ноос ОХУ-ын Зүүн болон Өмнөд Азийн орнуудын болон Ази Номхон далайн бүс нутгийн Олон талын харилцааны (ШХАБ, БРИКС, АСЕАН зэрэг) асуудал эрхэлсэн Гадаад хэргийн орлогч сайд, Гадаад хэргийн Яамны удирдах Зөвлөлийн гишүүн.  

2009 оноос хойш түүний ОХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд хариуцаж буй асуудлууд дотор нь Монгол Улстай харилцах асуудал мөн орж байгаа.

Хятад, англи хэлтэй, 2012 онд ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн зарилгаар Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цол хүртсэн. 

Эхнэр хоёр хүүхэдтэй.

Ангилал:1961 онд төрсөн
Ангилал:Оросын дипломатч
Жорж Данциг

**Жорж Бернард Данциг** (, 1914 оны 11 сарын 8 - 2005 оны 5 сарын 13) нь Америкийн математикч. Тэрбээр аж үйлдвэрийн инженерчлэл, судалгаа шинжилгээний хөгжүүлэлт, компьютерын шинжлэх ухаан, эдийн засаг болон статистикийн салбаруудад хийсэн бүтээлүүдээрээ алдаршсан.

Данциг симплекс алгоритм,  шугаман программчлалын асуудлыг шийдвэрлэх алгоритм, шугаман программчлалаар хийсэн бусад ажлуудаараа алдартай. Статистикийн хувьд Данциг статистик онолын хоёр нээлттэй асуудлыг шийдсэн бөгөөд үүнийг Жерзи Нейман гэх багшийнхаа лекцэнд оройтож ирсний дараа гэрийн даалгавар гэж андуурч олон хоног ноцолдон арай хийн хариуг нь гаргасан байна. Угтаа бол тухайн бодлогыг багш нь зүгээр самбар дээр бичиж үзүүлж байсан гэдэг.  Тэрбээр еврей эцэг эхээс төрсөн; түүний аав Тобиас Данциг нь математикч, хэл шинжлэлийн мэргэжилтэй, ээж Анжа Данциг (гэрлэхээс өмнөх овог нь Оуриссон) нь франц-еврей гаралтай хэл шинжлэлийн мэргэжилтэн байжээ. Данцигийн эцэг эх Парисын Их Сургуульд сурч байхдаа танилцсан бөгөөд Тобиас Анри Пуанкарегийн удирдлага дор математикийн чиглэлээр суралцаж, түүний нэрээр Данцигийн ахыг нэрлэжээ.  Зургаан долоо хоногийн дараа сэтгэл нь догдолсон Нейман түүнд бодсон "гэрийн даалгавар" нь статистикийн шийдэгдээгүй хоёр асуудал байсан гэж түүнд хэлэв.  Хожим Данцигийн нэрийг хасаж, түүний амьдралаас сэдэвлэсэн Good Will Hunting хэмээх кино дэлгэцнээ гарсан билээ. Тэр "Хэрвээ би тухайн бодлогыг бодох боломжгүй гэж сонссон байсан бол бодох тухай оролдох ч үгүй" хэмээн хэлсэн байдаг.   Тэрбээр 2005 оны 5-р сарын 13-нд 90 насандаа чихрийн шижин, зүрх судасны өвчний улмаас Калифорнийн Стэнфорд дахь гэртээ нас баржээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Стэнфорд Их Сургуулийн багш
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:2005 онд өнгөрсөн
Аюултай Хулгана (2015 оны ТВ цуврал)

***Аюултай Хулгана*** () нь Британийн цуврал хүүхэлдэйн сериал юм. Эхний анги нь 2015 оны 9 сарын 28-нд дэлгэцнээ гарсан. FremantleMedia Kids & Family Entertainment, Boulder Media, Boat Rocker Media, CBBC Production ба Windmill Lane Studios-ийн бүтээл. CBBC телевизээр гарчээ.

## Дүрүүд 
* Александр Армстронг — Аюултай Хулгана
* Кевин Элдон — Пенфольд
* Стивен Фрай — Хурандаа К
* Шауна Макдональд — Профессор Скавкенклак
* Эд Гауган — Барон Силас фон Гринбэк
* Марк Силк — Неро
* Дэйв Ламб — Стилетто Мафиоза

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
*
*

Ангилал:Их Британийн телевизийн цуврал
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Инээдмийн телевизийн цуврал кино
Кунг-фу панда

***Кунг-фу панда*** () нь 2008 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд DreamWorks Animation бүтээж, Paramount Pictures кино компани 2008 оны 5 сарын 15-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Жэк Блэк, Дастин Хоффман, Анжелина Жоли, Иан МакШейн, Сет Роген, Люси Лю, Дэвид Кросс, Жеймс Хонг, Рэндалл Дук Ким, Дэн Фоглер, Майкл Кларк Дункан, Жэки Чан нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

Тус киноны DVD, Blu-ray дээрх хувилбар нь 2008 оны 11 сарын 9-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Жэк Блэк — По
* Дастин Хоффман — Мастер Шифу
* Анжелина Жоли — Мастер бар
* Сет Роген — Мастер Мантис
* Люси Лю — Мастер Випер
* Дэвид Кросс — Мастер тогоруу
* Жэки Чан — Мастер сармагчин
* Иан МакШейн — Тай Уушиг
* Жеймс Хонг — Ноён Пин
* Рэндалл Дук Ким — Их мастер Оогвэй
* Дэн Фоглер — Зэн
* Майкл Кларк Дункан — Захирагч Вахер

## Дэлгэцнээ гарсан нь 
### Шүүмж 
Rotten Tomatoes цахим хуудсаас 87 хувийн 'Fresh' үнэлгээг авсан бол Metacritic цахим хуудсаас 74/100 буюу 'normalized' үнэлгээг авчээ.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2008 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
The Carpenters

**The Carpenters** - АНУ-ын Даунид 1968 онд байгуулагдсан поп хамтлаг. Гоцлол дуучин Карен Карпентер 1983 онд нас барснаар хамтлаг  тарсан байна. Хамтлаг Америкт 34.6 сая цомог, дэлхий даяар нийт 100 сая цомог борлуулсан.

## Эшлэл 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:АНУ-ын хамтлаг
Ангилал:Поп хамтлаг
Ангилал:Хөгжмийн хоёрол
Ангилал:Ах ба эгч дүү
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Равсалын Отгонбаяр

**Равсалын Отгонбаяр** (1955 оны тавдугаар сарын 31-нд Улаанбаатар хотод төрж, 1993 онд нас барсан) нь Монголын Улсын Спортын Гавьяат Тамирчин цолтой боксчин төдийгүй Олон Улсын Сонирхогчдын Боксын Холбооны шүүгч, Монгол Улсаас боксын спортоор дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож хамгийн анхны медалийг эх орондоо авчирч монголын боксчдын нэрийг дэлхийд анх гаргасан тамирчин байв.

## Намтар 
Тэрбээр нийслэлийн арван жилийн тавдугаар дунд сургуулийг дүүргээд, техник мэргэжлийн сургуулийг металлистаар суралцан дараа нь 1975 оноос 1979 оны хооронд Монгол Улсын Их Сургуульд автын инженерээр сурч төгсжээ. Техник мэргэжлийн сургуульд сурч байхдаа буюу 1970 оноос эхлэн боксоор хичээллэж эхэлсэн ба тэндээсээ Монгол Улсын Ардын Багш Д. Бандийн «Замчин» нийгэмлэгт хичээллэж байгаад улсын шигшээ багт оржээ. 1983 оноос эхлэн Монголын Боксын Холбооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж эхэлсэн ба энэхүү ажлыг нас барах хүртлээ өндөр хариуцлага, үр бүтээлтэйгээр хийж гүйцэтгэсэн.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын боксчин
Ангилал:Автын инженер
Ангилал:Боксын азийн аварга
Ангилал:Монголын боксын улсын аварга
Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн
Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Ламжавын Цэндсүрэн

**Ламжавын Цэндсүрэн** (1926 оны 1 сарын 13 - 2021 оны 10 сарын 6) нь Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой театр, дэлгэцийн жүжигчин эмэгтэй.

## Намтар
Л.Цэндсүрэн 1926 оны 1 сарын 13-ны өдөр одоогийн Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын нутаг Ар завсар гэдэг газарт төржээ.  

1936 онд Улаанбаатар хотын бага сургууль,  

1939-1941 онд Урлагийн хүрээлэнгийн дэргэд Уран сайхны сургууль буюу одоогийн Монгол Улсын консерваторид суралцан жүжигчний мэргэжил эзэмшсэн байна. 

1941-1953 онд Улсын төв театр, 1953 оноос МХЗЭ-ийн нэрэмжит Хүүхэд залуучуудын театрт жүжигчнээр ажиллаж байгаад 1986 онд өндөр настны тэтгэвэрт гарчээ.

Түүний том ах нь Ардын жүжигчин, Төрийн соёрхолт, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, зохиолч, найруулагч Л.Ванган. Удаах ах нь Ардын жүжигчин, Гавьяат жүжигчин Л.Нацаг ах нь циркийн урлагийг үүсгэн байгуулагчдын нэг, Ж.Раднаабазарын нэрэмжит циркийн сургуулийн захирлаар ажиллаж байжээ. 

2021 оны 10 дугаар сарын 6-нд Улаанбаатарт нас баржээ.

## Бүтээл
Л.Цэндсүрэн театр, радио, телевизийн дэлгэцнээ 300-аад гол ба туслах дүрд тоглож, гадаадын киноны орчуулгын 30 гаруй дүрд дуу оруулжээ.

### Кино
*"Гурван найз" - сувилагч (1958)
*"Морьтой ч болоосой" - олны хэсэгт (1958)
*"Хүргэн хүү" - Жамцын эхнэр Аюуш (1970)
*"Тунгалаг Тамир" - Итгэлтийн эхнэр Должин (1970-73)
*"Газрын жигүүр" - хөрш авгай (1978)
*"Бид мартахгүй" - барга эмгэн (1985)
*"Хэцүү даалгавар" - Долгор (1988)

### Жүжиг
*Таня
*Карлсон, жаалхүү хоёр - Карлсон

## Цол шан
*Монгол улсын гавьяат жүжигчин (2009)
*Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
*Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
*Ардын хувьсгалын 50, 60, 70, 80 жилийн ойн медалиуд
*БНМАУ-ын Соёлын тэргүүний ажилтан
*Гэгээн Муза наадмын “Хүндэт Муза” алтан цом
*МАН-ын 90 жилийн ойн медаль

## Гэр бүл
Л.Цэндсүрэнг өргөж авсан аав нь Улсын Бага Хурлын тэргүүлэгч гишүүн, Шүүх яамны сайд Д. Ламжав бөгөөд Ардын жүжигчин, төрийн шагналт зохиолч, найруулагч Л. Ванган, ардын жүжигчин, циркчин Л. Нацаг нар түүний өргөмөл ах нар билээ. Л.Цэндсүрэн цагдаагийн хурандаа Л.Жамъянтай гэр бүл болж, 3 хүү, 5 охин төрүүлж өсгөжээ. Охин Ж. Эрдэнэчимэг нь мөн Монгол улсын гавьяат жүжигчин цолтой уран нугараач юм.

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Цээлийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Черниговын Вант Улс

**Черниговын Вант Улс** () нь Киевийн Русийн бүрэлдэхүүнд багтаж байсан нэгэн вант улс ба түүний нийслэл нь Чернигов хот байв. Тус вант улс нь 1024 онд Северщина орчим байгуулагдсан ба удалгүй тус вант улсын улс төр, эдийн засгийн чухал төв болон хувирчээ. Черниговын вангууд нь хэд хэдэн удаа Киевийн их ван болохын төлөө тэмцэж байснаас гадна тэд зэрэг зиндааны хувьд удаан хугацаанд Киевийн ноёдын дараа ордог байв.

Вант улс байгуулагдсан цагаасаа эхлэн Днепр мөрний зүүн талын өргөн уудам нутгийг эзэмшиж байв. Газар нутгийн хувьд зүүн хойд зүгт Муром ба Рязань хүрч, зүүн урд талаараа «Зэрлэг газар» хүрч байжээ. Чухал хотуудын тоонд Новгород-Северски,Стародуб, Брянск, Путивль, Курск, Глухов, Гомель орно. 

1097 онд тус вант улсаас Северскийн Вант Улс болон Рязанийн Вант Улсууд бие даан тусдаа гарчээ.

1239 онд Русь руу хийсэн Монголчуудын аян дайны хөлд Черниговын Вант Улс өртөн сүйрчээ. 1246 онд улсын ван Михаил нас барсны дараа вант улс Брянск, Новосиль, Карачев, Таруса гэх мэтийн хэд хэдэн жижиг вант улсад хуваагдав. Бүх Русийн хамгийн том хотуудын нэг байсан Черниговыг монголчууд сүйтгэсний дараа удаан хугацааны туршид улсын нийслэлийн үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй байсан тул нийслэлийг Брянск руу нүүлгэн шилжүүлжээ. XIV зуунд дараагийн задрал явагдсан байдаг. Дараа нь вант улсын нутаг дэвсгэр нь Литвын Их Вант Улсын мэдэлд очив. XV зууны төгсгөлөөр Литвад католик сүсэгтний тоо нэмэгдэхтэй зэрэгцэн олон тооны үнэн алдартны шашинтай орос ноёд газар нутгаа аван Москвагийн Их Вант Улсад нэгдэх болжээ.

## Черниговын вангууд 
## Мөн үзэх 
* Северщина

## Ном зүй 
* Голубовский Н. История Северской Земли до половины XIV ст. Київ 1882
* Зайцев А. Черниговское Княжество, древнерусские княжества X&nbsp;— XIII ст. М. 1975

Ангилал:Оросын вант улс
Ангилал:Украины түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Чернигов
Ангилал:Чернигов мужийн түүх
Чингис хааны морьт хөшөө

**Их эзэн Чингис хааны морьт хөшөө** нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотоос зүүн урд зүгт 54&nbsp;км орчим зайд, Туул голын урд дэнж дээр байрладаг. Төв аймгийн Цонжин болдог гэх энэ газар нь домогт өгүүлснээр Чингис хаан алтан ташуур олсон газар хэмээдэг аж. Энэхүү хөшөөнд түүнийг мориндоо мордон, ташуураа ташаандаа тулан, ихэмсэгээр алсыг ширтэн буй байдлаар дүрсэлжээ. Чингис хаан бол монгол овог аймгуудыг нэгтгэн Их Монгол Улсыг байгуулж, азийн ихэнх улс орнуудыг эзэлж байсан Монголын эхний их хаан юм.

Хөшөөний өндөр ойролцоогоор 30&nbsp;метр бөгөөд 36 ширхэг багана бүхий 10&nbsp;метр орчим өндөр тавцан маягийн суурь барилга дээр байрлана. Үүгээр тус хөшөө нь одоогоор дэлхий дээрх хамгийн өндөр морьт хөшөөнд тооцогдох ба түүнийг баригдах хүртэл энэхүү дээд амжилтыг эзэмшиж байсан Уругвайн морьт хөшөөнөөс даруй 2 дахин өндөр байна (мэдээ: 2011 он). Хөшөөний нээлтийн ажиллагаа нь 2008 оны есдүгээр сарын 26-нд зохион явагдсан ба уг хөшөөг нийт 250 тонн чанаржуулсан гангаар бүтээжээ. Барилгын нийт өртөг нь 4,1 сая орчим америк доллар болсон аж.

Доод тавцан барилга дотор хоолны газар, бэлэг дурсгалын дэлгүүр болон жижиг музейтэй. Зочлогсод эндээс цахилгаан шатаар морины нуруун дээр буюу хааны эмээлийн урд бүүрэг орчмоор дээш гарах боломжтой. Тэндээсээ морины дэл рүү өгсөх шатаар өгсөн хүзүү, толгой дээр гарч алсыг харах тавцанд хүрнэ. Морьт хөшөөг тойруулан ногоон байгууламж бүхий *«Чингис хааны хөшөөт цогцолбор»*-ыг барихаар төлөвлөсөн. Түүнээс гадна ирсэн гийчдийг хүлээн авах 200 гаран гэр баригдах аж.

## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос
Ангилал:Морьт хөшөө
Ангилал:Хүний хөшөө
хөшөө
Ангилал:Монголын барилга байгууламж
Ангилал:Монголын хөшөө
Ангилал:Цэргийн хөшөө
Ангилал:Налайх дүүрэг
Ангилал:2000-аад онд барьсан
Морьт хөшөө
Хлорфторт нүүрстөрөгч

**Хлорфторт нүүрстөрөгч** буюу **CFC** () бол хөргөлт, аэрозол, уусгагчын зориулалтаар ашигладаг органик нэгдлийн бүл. 

Дэлхийн агаар мандалын тэрбумны нэг хэсгийг эзэлдэг хөргөгчний хөргөлтийн системд хэрэглэгддэг байсан. Гэхдээ нэг киллограмм CFC нь 70000 килограмм Озон устгах чадалтай, Озоны давхаргад тун халтай хий юм. 1930 аад онд үй олон салбарт зориулан өргөн хэмжээгээр үйлдвэрлэж эхэлжээ. 1974 онд АНУ-д хориглосон.

Ангилал:Хүлэмжийн хийн ялгаралт
Ангилал:Агаарын бохирдол
Ангилал:Байгаль орчны бохирдол
Ангилал:Химийн бодисын бүлэг
Нобелийн утга зохиолын шагнал

**Нобелийн утга зохиолын шагнал** (швед. *Nobelpriset i litteratur*) - Нобелийн сангаас жил тутам, утга зохиолын салбарт гаргасан амжилтын төлөө олгодог шагнал. 1895 онд Альфред Нобелийн захиасаар бий болж, 5 салбарт 1901 оноос өгч ирсэн нэр хүндтэй шагнал юм. 

Нобелийн утга зохиолын салбарын анхны шагналыг Францын яруу найрагч, зохиолч Рэнэ Франсуа Арман Прюдом (франц. *René François Armand Prudhomme)* хүртсэн түүхтэй. "Уран зохиолын өндөр идеализм, уран сайхны өндөр чанар, сэтгэл хөдлөл, авьяас чадварын гайхалтай нэгдлийг зохиолоороо харуулж чадсаны төлөө өгсөн шагнал" гэсэн байдаг. Энэхүү Нобелийн сангаас олгодог шагнал нь уран зохиолын хамгийн нэр хүндтэй шагналд тооцогддог. 

Нобелийн утга зохиолын шагналыг 1901 оноос хойш жил бүр олгож ирсэн бөгөөд 2021 оны байдлаар 114 шагнал гардуулсны 16 нь эмэгтэй зохиолчдод очжээ. Зөвхөн 8 удаа шагнал гардуулаагүй: 1914, 1918, 1935, 1940-1943, 2018 онуудад (2018 оны шагналыг жилийн дараа гардуулсан). Дөрвөн удаа - 1904, 1917, 1966, 1974 онуудад. - шагналыг хоёр зохиолчийн дунд хуваан өгч байсан. Уг нэр хүндтэй шагналыг нийт 118 зохиолч хүртээд байна.

## Нэр дэвшигчдийг шалгаруулах тухай: 
Нобелийн сангийн дүрмийн дагуу дараах хүмүүс уран зохиолын шагналд нэр дэвшүүлэх эрхтэй ажээ.   
*Шведийн академи болон бусад ижил төстэй үүрэг, зорилготой академи, хүрээлэн, нийгэмлэгүүд;   
*янз бүрийн дээд боловсролын байгууллагуудын уран зохиол, хэл шинжлэлийн профессорууд;    
*утга зохиолын Нобелийн шагналтнууд;    
*тухайн орны уран зохиолын бүтээлч байдлыг төлөөлж зохиогчдын эвлэлийн дарга нар. 

Өргөдөл, нэр дэвшигчдийн сонгон шалгаруулалтыг Нобелийн утга зохиолын хороо шийддэг. Тэдний дундаас Шведийн академи шагналтнуудыг эцэслэн сонгодог байна

## Шагналтнууд 
*2021: Абдулразак Гурна (Танзани)
*2020: Луиза Глюк (АНУ)
*2019: Петер Хандке (Австри)
*2018: Ольга Токарчук (Польш)
*2017: Казүо Ишигүро (Их Британи- япон гаралтай)
*2016: Боб Дилан (АНУ) 
*2015: Светлана Алексиевич (Беларусь)
*2014: Патрик Модиано (Франц)
*2013: Элис Манро (Канад)
*2012: Мо Янь (БНХАУ)
*2011: Томас Транстрёмер (Швец)
*2010: Марио Варгас Льоса (Перу)
*2009: Герта Мюллер (Герман)
*2008: Жан-Мари Ле Клезио (Франц)
*2007: Дорис Лессинг (Их Британи)
*2006: Орхан Памук (Турк)