open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Угшан

**Угшан** (? - 1665) бол Хиад боржигин овгийн Хавт Хасарын удамчир Хорчин аймгийн Зайсанбөх тайжийн ахмад хөвгүүн, Чин гүрний хошой зоригт чин ван.

## Товч намтар 
Түүний элэнц өвөө нь Хавт Хасарын удам **Намсай дурал ноён**, өвөө нь Мангус заргач, аав нь Зайсанбөх тайж бөгөөд авга эгч Жэжэ, хоёр охин дүү Хайланжуу, Бумбутай нар нь Дээд эрдэмт хааны их бага хатад болж, Цагаан, Соном, Манзушир гэсэн гурван эрэгтэй дүү нар нь чин ван, жүн ван цол хүртэж, Чин гүрний хаад ноёдтой худ ургийн холбоо тогтоосон гэр бүл байсан.

1625 онд Хорчины Ууба тайж тэргүүтэй их, бага ноёд Хожуу Алтан улсад дагаар ороход Цахараас олзолсон морь тэмээ зэргийг өргөн барьж, харъяат ардаа авч дагаар орсон. 1632 онд Зуу-Удын газарт манжийн их цэрэг хуралдаж, Цахарыг дайлахад хожимдож очсонд донгодуулан, зэмлэл хүртэв. Цахарыг дайлаад Мин улсын Датун, Сюаньфу хотыг дайлж, Шүүрхий боомт хүртэл байлдаад буцав. 1634 онд Хорчины тайж Галзуу Сэтэр харъяатаа авч Солон руу дүрвэхэд Түшээт жонон Бадаригийн хамтаар нэхэн хөөж, бариад цаазлаж харъяатыг нь хувааж авав. 

1636 онд манжууд Чин гүрнийг байгуулаад цол хуваарьлахад Угшаныг Дархан вангийн хошууны сул ноён болгож, үе улиран залгамжлах Хошой Зоригт чин ван цол хэргэм олгожээ. 1638 онд хааны сангаас эмээлтэй морь, үстэй дээл шагнав. 1639 оны цагаан сараар шинэлэхэд алба барих тооноос дутсанд 500 мориор торгов. 1659 онд зарлиг дагаж яаран ирсэнгүй гэж монгол журганаас Угшан ванд ял тулган, "чин вангийн хэргэмийг эвдэж бэйл болгосугай" хэмээн хаандаа айлтгахад Эеэр засагч хаан ялыг бууруулж 1000 мориор торгох болгов. 1665 онд нас барав.

## Гэр бүл 
* Элэнц өвөө: Намсай дурал
** Өвөө: Мангус заргач
*** Аав: Зайсанбөх тайж
*** Ээж: Боли үжин
**** Дүү: төрийн дархан бэйл Цагаан
**** Дүү: төрийн жүн ван Соном
**** Дүү: хошой дархан баатар чин ван Манзушир
**** Дүү: Харжол хатан
**** Дүү: Бумбутай хатан

Илтгэл шастирт Угшан чин ваныг "туслагч гүн Луусан, туслагч гүн Түнэхэй, чин ван Билтагар, туслагч гүн Бомбаши, туслагч гүн Банди, чин ван Дулбо гэсэн зургаан хөвүүн, 1 охинтой" гэж тэмдэглэжээ. Билтагар нь 1641 онд улсын гүнжийн эфү болж, зоригт чин ван цол залгамжлав. 

Рашпунцагийн бичсэн Болор эрих нэртэй сурвалж бичигт "... Чин ван Угсанаас Будан үргүй, Мадан, Дарма үргүй, Луус, гүн Түгүнэхэй, хошой эфү зоригт чин ван Милтгар, Бумбач, Норов, Халсхай, Бихэй үргүй, Самгур, гүн Банди, Жуй, Зулзага үргүй, ван Эрдэнэ, Толба арван наймуул буй..." гэжээ.  

Хасарын удмын Мэргэн гэгээний Алтан товч нэртэй зохиолд "... Будда, Манда, Дарма, Луусун, Түнхэй гүн, Болбачи, Норов, Халанхай, Баса, Банди гүн, Сонидай, Сэтэр, Самухур, Милдахар ван, Жуй, Зулзага, Эрдэнэ, Дулба арван найм..." гэж Болор эрихээс нэрсийн хувьд бага зэргийн ялгаа байгаа ч, үндсэндээ 18 хөвгүүнтэй байсан нь тодорхой байна. 

Угшан вангийн охин Эрдэнэбумба нь 1651 онд Эеэр засагч хааны анхны их хатан болсон ч, 1653 онд хатны сууринаас огцорч бага хатан болсон.

## Эшлэл    
Ангилал:1665 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Хорчины ноён
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Реппер

Реппер гэдэг нь Хип Хоп төрөл жанраар дуу, уран бүтээлээ хийдэг артист, дуучин,  уран бүтээлчийг нэрлэдэг нэр томъёо.
Ян Матейко

**Ян Алоизи Матейко** (польш. *Jan Alojzy Matejko*; 1838 оны 6-р сарын 24-нд Краков хотод төрсөн—1893 оны 11-р сарын 1-нд Краковт нас барсан) — Түүхэн үйл явдлын сэдвээр уран бүтээлээ туурвидаг Польшийн алдартай уран зураач.

Тэрээр том дэлгэц бүхий «Грюнвальдын тулаан» (польш. *Bitwa pod Grunwaldem)* - 1878 он, «Люблины Холбоо» (польш. *Unia lubelska*) - 1869 он,  «Станчик - хааны алиа салбадай» (польш. *Stańczyk*) - 1862 он, «Пётр Скаргигийн номлол»  (польш. *Kazanie Skargi*) - 1864 он, «Рейтан. Польшийн уналт» (польш. *Rejtan – Upadek Polski*) - 1866 он, болон харандаагаар зурсан «Польшийн хаад, ноёдын цээж зураг» (польш. *Poczet królów i książąt polskich*) цомгоороо юуны өмнө алдартай болсон. Мөн тэрээр 1888-1889 онд «Польшийн соёл иргэншилийн түүх» 12 цуврал зураг бүтээсэн бөгөөд «Варна дахь тулаан», «Ян Казимирын тангараг», «Ян Собеский Венад» зэрэг уран зураг зурсан хүн. 

## Намтар 
Ян Матейко 1838 оны 6-р сарын 24-нд Краков хотод хөгжмийн багш эцэг Фрэнсис Ксавери Матейко, герман-польш гаралтай эх Жоанна Каролин Россберг нарын 11 хүүхэдтэй айлын 9 дэх хүүхэд болж төржээ. Хүүхэд байхдаа тэрээр Австрийн арми Краковыг буудсанаас амьд үлдсэн гэдэг (1848). Тэрээр Краков дахь Дүрслэх урлагийн сургуульд (1852-1858), Мюнхений Урлагийн академид (1859), Герман Аншуцын удирдлага дор, Венад (1860) суралцжээ. 1860 оноос тэрээр Краков хотод ажиллаж, 1873 оноос орон нутгийн урлагийн сургуулийг удирдаж байгаад 1893 онд нас барсан байна. 

## Уран бүтээл 
Ян Матейкогийн уран бүтээлүүд Варшавын Үндэсний музей (польш. *Muzeum Narodowe w Warszawie*), Краковын Үндэсний музей (польш. *Muzeum Narodowe w Krakowie*), Львовын үндэсний урлагийн галерей (украин. *Львівська національна галерея мистецтв імені Бориса Возницького*) болон бусад цуглуулгад хадгалагддаг. Тэрээр мөн өнгөт шилэн зураг хийдэг байжээ. Львов дахь сүмийн будсан шилэн цонх түүний бүтээл юм. 

1865 онд түүний "Скаргагийн мөргөл" зураг нь Парисын үзэсгэлэнгээс алтан шагнал хүртсэн бол 1866 онд Парист "1773 онд Сейм дахь Тадеуш Рейтан" зургаар дахин нэгдүгээр зэргийн алтан шагнал хүртсэн байна.

Ангилал:Польшийн зураач
Ангилал:1838 онд төрсөн
Ангилал:1893 онд өнгөрсөн
Варшавын Үндэсний музей

**Варшавын Үндэсний музей** (польш. *Muzeum Narodowe w Warszawie (MNW)*) — Польшийн нийслэл Варшав хот дахь, улсын бүртгэлтэй музей юм.

Варшав дахь Үндэсний музей нь Польшийн хамгийн эртний урлагийн музейн нэг юм. 1862 онд Дүрслэх урлагийн музей нэртэйгээр байгуулагдсан түүхтэй боловч төв байр нь сүүлд 1927-1938 онд баригдсан байна. Модернист хэв маягийн барилгыг Тадеуш Толвински зохион бүтээжээ.

Өнөөдөр музейн цуглуулгад эртний үеэс өнөөг хүртэл Польшийн болон дэлхийн урлагийн 830,000 орчим бүтээл багтсан байна. Үүнд уран зураг, уран баримал, зураг, сийлбэр, гэрэл зураг, нумизматик, түүнчлэн хэрэглээний урлаг, дизайны объектууд орно.

Музейн багийнхны хийсэн судалгаа, шинжлэх ухаан, хамгаалах төслүүдийн ачаар бид өдөр бүр цуглуулгынхаа талаар илүү ихийг мэдэж авдаг.

Музейн өөрийн барилга Варшав хотод алее Иерозалимски 3 (польш. Al. Jerozolimskie 3) гэсэн хаягт байрладаг. 1964-1972 онд архитектор Карол Голавски, Стефан Козински нарын зургийн төслөөр барилгын урд талд шинэ хэсгийг нэмж барьсан байна. 

## Чухал дурсгалт үзмэрүүд 
* “Сувилагч Кайн нас барагсдын ном” – папирус; Египет, МЭӨ 14-р зууны 2-р хагас,
* Египетийн хөшөө (жишээлбэл, Сехмет бурханы хөшөө),
* Грек, Латин бичээсүүдийн цуглуулга,
* Шүмеруудын үсгээр бичсэн баримт бичиг,
* Месопотамийн цилиндрийн лац.

Албан ёсны цахим хуудас: https://www.mnw.art.pl/

Үндэсний музей
Ангилал:Польшийн музей
Краковын Үндэсний музей

**Краковын Үндэсний музей** () — Польшийн Краков хот дахь, улсын бүртгэлтэй урлагийн музей.

Тус музей нь Польш болон Европын урлагийн баялаг цуглуулгатай тул Польш төдийгүй дэлхий даяарх хамгийн чухал, сонирхолтой цуглуулгуудын нэг юм. Краков хот байгуулагдсан эхний үед Даавуу бөс барааны танхимын нэг давхарт байрлах засвар хийсэн хоёр өрөөг музейн үзэсгэлэнгийн талбай болгон хандивласан. Анх 12 хоёр орчим уран зургаас бүрдсэн музейн цуглуулга олон тооны өв хөрөнгө, хандив, бэлэг дурсгалын зүйлсээр тасралтгүй өргөжиж, хурдацтай хөгжиж ирсэн.

## Түүх 
Тус музей нь 1879 оны 10-р сарын 7-нд Краков хотын зөвлөлийн шийдвэрээр байгуулагдаж, хотын төв захын талбай дээрх Краковын бөс барааны танхимын хоёр танхимд байрладаг байв.
 алдарт “Эрминтэй хатагтай”]]
Музейн цуглуулга Краков хотын иргэдээс ирсэн уран зураг, уран баримал, сийлбэр, гар урлалын бүтээл зэрэг өгөөмөр хандивын ачаар олширсон. Музей түүхэн барилгуудад, ялангуяа нас барсан Краковын зураачдын хувийн байшинд шинэ салбаруудаар нэгдэж байв.

1934 онд шинэ, орчин үеийн музейн барилгыг барьж эхэлсэн. Эхний байрыг зөвхөн 1970 онд ашиглалтад хүлээлгэн өгчээ. 

2017 оны 5-р сараас тус музейд Леонардо да Винчигийн алдарт “Эрминтэй хатагтай” () уран зураг хадгалагдаж байна.

## Захирлууд 
* prof. Władysław Łuszczkiewicz - Владислав Лушчкиевич (1883 – 1900)
* prof. Feliks Kopera - Феликс Копера (1901 – 1949)
* prof. Tadeusz Dobrowolski - Тадэуш Доброволски (1950 – 1956)
* prof. Adam Bochnak - Адам Бохнак (1957 – 1962)
* prof. Jerzy Banach - Ежи Банах (1963 – 1974)
* mgr Tadeusz Chruścicki - Тадэуш Хрушчицки (1974 – 1985)
* dr Janina Bezwińska - Яанина Безвинска (1985 – 1986)
* prof. Kazimierz Nowacki - Казимиерж Новацки (1986 – 1989)
* mgr Tadeusz Chruścicki - Тадэуш Хрушчички (1989 – 2000)
* mgr Zofia Gołubiew - Зофиа Говубиев (2000 – 2015)
* dr hab. Andrzej Betlej - Анжей Бэтлэй (2016 – 2020)
* prof. Andrzej Szczerski - Анжей Шчерски (2020- 2025)
* NN

## Салбарууд 
Краковын Үндэсний музейд төв байраас (5 сарын 3-ны гудамж дахь 1 байшин) гадна дараах байгууллагууд хамаардаг:

# Краковын бөс барааны зах дахь 19-р зууны Польшийн урлагийн галерей. 
# Эмерик Гуттен-Чапскийн музей ().
# Ян Матейкогийн музей ()
# Станислав Выспянскийн музей ().
# Чарторыйский нарынхны музей ()
# Чарторыйский нарын номын сан ().
# Закопане хот дахь Карол Шимановскийн музей.
# Юзеф Мехофферын музей ()
# Хамба лам Эразм Чиолекийн ордон ()
# Европын соёлын «Европеум» төв ().

Ангилал:Польшийн музей
Музей
Мөнхөөгийн Оюунчимэг

**Мөнхөөгийн Оюунчимэг** нь Улсын Их Хурлын эмэгтэй гишүүн.

## Намтар 
М.Оюунчимэг нь 1970 оны 11 дүгээр сарын 14-нд Хөвсгөл аймагт төржээ. 

### Боловсрол 
* 1988 онд Мөрөн хотын 10 жилийн 1 дүгээр дунд сургууль
* 1995 онд ОХУ, Ленинградын улсын их сургуулийн сэтгүүл зүйн факультет, сэтгүүл зүйн мастер
* 2008 онд АНУ, Оклахома мужийн Улсын их сургууль, сэтгүүл зүйн мастер

Англи орос хэлтэй.

### Ажилласан байдал 
* 1995-2009 онд Монголын үндэсний телевиз, “ММ” агентлаг редактор, ахлах редактор, тоймч
* 1998-2001 онд “ММ” агентлагийн ерөнхий редактор-захирал
* 2009-2012 онд Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын Хэвлэл мэдээллийн албаны дарга, Ерөнхий сайдын хэвлэлийн төлөөлөгч
* 2013-2015 онд Улсын Их Хурал дахь Монгол ардын намын бүлгийн ажлын албанд зөвлөх
* 2013 онд Монгол ардын намын Нарийн бичгийн дарга
* 2015 онд “Монголын мэдээ” агентлагийн захирал
* 2016 оноос Монголын хөгжлийн стратегийн хүрээлэн УЗ-ийн гишүүн
* 2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2017-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга
* 2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2020-2022 онд Монгол Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга

## Намын харъяалал 
### Гишүүнчлэл 
* Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны гишүүн
* Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны гишүүн
* Эдийн засгийн байнгын хорооны гишүүн

## Гавьяа шагнал 
* 2007 онд Алтангадас одон

## Цахим холбоос 
Мөнхөөгийн **ОЮУНЧИМЭГ**/

Мөнхөөгийн ОЮУНЧИМЭГ

**Мөнхөөгийн Оюунчимэг (Сэтгүүлч)**
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Николай Амосов

**Николай Михайлович Амо́сов** (1913 оны 12-р сарын 6-нд Оросын хаант улсын Череповец хотын орчмын Ольхово тосгонд төрсөн— 2002 оны 12-р сарын 12-нд Украины Киев хотод нас барсан) — зөвлөлтийн болон украины эмч-эрдэмтэн, цээжний хөндийн мэс засалч, кибернетик, зохиолч.

Зүрх судлал, цээжний хөндийн мэс заслын шинэлэг аргуудын зохион нэвтрүүлэгч, эрүүл мэндэд системчилсэн хандлагын зохиогч ("хязгаарлалт, стрессийн арга"), геронтологи (хөгшрөлт насжилт судлал), хиймэл оюун ухааны асуудал, нийгмийн амьдралыг оновчтой төлөвлөх зэрэг маргаантай бүтээлүүдийн зохиогч ("нийгмийн инженерчлэл").

## Намтар 
Тэрээр 12-18 настайдаа Череповец хотод дунд сургуульд сурч, дараа нь Череповецын механикийн коллежид суралцаж, төгсөөд Архангельскийн цахилгаан станцад механикч болжээ. 1932 оны намар тэрээр анхны таван жилийн төлөвлөгөөний шинэ барилга болох томоохон хөрөө тээрэм дэх цахилгаан станцад ээлжийн ахлагчаар ажиллаж байжээ.

1934 онд тэрээр Галина Соболеватай гэрлэсэн; мөн онд Амосовын эх нь нас барсан байна. 

1934-1940 онд тэрээр ЗХУ-ын Бүх холбоотын аж үйлдвэрийн дээд сургуульд суралцаж, дулааны инженер мэргэжлээр төгссөн. 1935 онд эхнэрийнхээ хамт Архангельскийн Анагаах ухааны дээд сургуульд элсэн орж, 1939 онд онц дүнтэй төгссөн байна. Анагаах ухааны сургуулийг төгсөөд би физиологийн чиглэлээр суралцах хүсэлтэй байсан ч тус хүрээлэнгийн төгсөх курст зөвхөн мэс заслын чиглэлээр суралцах боломжтой байсан гэдэг. Череповец дүүрэг хоорондын эмнэлэгт мэс заслын эмчээр ажиллажээ. 

1941 онд Улаан армийн эгнээнд эмчээр татагдан, дайны туршид Баруун, Брянск, Беларусийн фронтод хээрийн явуулын эмнэлгүүдэд тэргүүлэх мэс засалчаар ажилласан, түүнчлэн 1945 оны 8-р сард Зөвлөлт-Японы дайны үеэр - Алс Дорнодын 1-р фронтод ажиллсан байна. 

Тэрээр 48-р армийн 2266-р хээрийн явуулын эмнэлгийн мэс заслын тасгийн даргаар ажиллаж байхдаа биечлэн 4000 орчим мэс засал хийсэн юм.

Зөвлөлтийн армиас халагдсаныхаа дараа Москва хотод Н.В.Склифосовскийн нэрэмжит Яаралтай тусламжийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн мэс заслын хэсгийн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. Тэрээр 1947 оны 2-р сард Брянскад ерөнхий мэс засалч хайж байгаа тухай захидал хүлээн аваад Брянск хотод бүс нутгийн эмнэлгийн мэс заслын тасгийн эрхлэгч, бүс нутгийн ерөнхий мэс засалч болжээ.

1948 онд дайны үеийн эмнэлзүйн ажиглалтын үндсэн дээр өвдөгний үений шархны анхан шатны эмчилгээ сэдвээр докторын эрдмийн зэрэг хамгаалсан. 1952 онд Киевийн Ф.Г.Яновскийн нэрэмжит сүрьеэ, цээжний мэс заслын хүрээлэнд цээжний мэс заслын гол мэргэжилтнээр уригдаж тусгайлан бий болгосон цээжний мэс заслын эмнэлгийг удирдах болжээ. 1953 оны 3-р сард тэрээр "Сүрьеэгийн уушгины хатгалгаа ба уушигны тайралт" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан. 1956-1970 онд Киевийн Анагаах ухааны гүнзгийрүүлсэн дээд сургуулийн цээжний мэс заслын тасгийг удирдаж байсан. 1960 онд тэрээр Украины ЗХУ-ын ШУА-ийн Кибернетикийн хүрээлэнгийн биоцибернетикийн тэнхимийг удирдсан. 

1963 оны 1-р сарын 17-нд тэрээр ЗХУ-д зүрхний митрал хавхлагыг солих анхны мэс засал хийсэн хүн.

1983 онд Зүрх судасны мэс заслын хүрээлэнгийн захирлаар томилогдон ажилласан. 

2002 оны 12-р сарын 12-нд 88 настайдаа зүрхний шигдээсээр Киев хотноо нас барсан байна.
Познанийн Үндэсний мүзей

**Познанийн Үндэсний мүзей** (польш. *Muzeum Narodowe w Poznaniu*) — Польшийн Познань хотод оршдог улсын бүртгэлтэй урлагийн томоохон үндэсний мүзей. 

## Түүх 
1857 онд Познаний Их Гүнт улсад эртний Польш, слав мүзей нэртэйгээр байгуулагдсан. Орчин үеийн мүзейд Уран зураг, уран баримлын галерей, Хэрэглээний урлагийн мүзей, Познань хотын түүхийн музей, Хөгжмийн зэмсгийн музей, Их Польшийн цэргийн музей, Угсаатны зүйн музей багтдаг. Нэмж дурдахад Познань хотын мүзейн бүрэлдэхүүнд Смиелов дахь Адам Мицкевичийн музей, Голухув дахь шилтгээн ордог байна.

1870-аад онд Северин Мелжински-гийн (польш. *Seweryn Mielżyński*) цуглуулгын өвийг нэмсэн. Цуглуулга хийж байхдаа С.Миелжински 1870 онд Эдвард Раставецки-гийн цуглуулгыг олж авсан бөгөөд жилийн дараа Миелжински-гийн цуглуулгыг мүзейд хандивлав. С.Миелжински худалдаж авсан газар дээр тус нийгэмлэгийн шинэ төв байр - 1882 онд албан ёсоор нээгдсэн Познань дахь анхны музейг барьжээ. Түүний цуглуулгууд нь тэнд үзэсгэлэнд тавигдсан байна. 1881 онд Познань Шинжлэх ухааны анд нөхдийн нийгэмлэг үүнийг Миелжинскийн нэрэмжит болгосон байна. 

## Бүтэц 
* Эртний урлагийн галерей
* Дундад зууны үеийн урлагийн галерей
* 16-18-р зууны Польшийн урлагийн галерей.
* 18-20-р зууны Польшийн урлагийн галерей.
* Орчин үеийн урлагийн галерей
* Гадаад уран зургийн галерей, Сийлбэрийн танхим
* Зурагт хуудас, дизайны галерей
* Нумизматикийн кабинет
Полонез

**Полонез** (польш. *polonez*, франц. polonaise, франц хэлний *polonais*- польш гэсэн үгнээс гаралтай) -Польш гаралтай, дунд зэргийн хэмнэлтэй ёслолын жагсаал хэлбэртэй бүжиг юм. Уг бүжгийг баярын гайхалтай шинж чанарыг онцлон баярын үдэшлэгийн эхэнд тоглогддог байжээ. Полонез бүжиглэж буй хосууд тогтсон геометрийн хэлбэрийн дагуу хөдөлдөг байна. Бүжгийн хөгжмийн хэмжээ 3/4 байна. 

## Бүжгийн үүсэл 
Польшид 15-р зууны үед "хозоны" (польш: chodzony) нэрээр үүссэн бөгөөд эхэндээ полонез нь зөвхөн хуримын бүжиг байсан гэдэг. Яваандаа бага зэрэг өөрчлөгдөж ямар ч ард нийтийн баяр ёслолын зайлшгүй нэг хэсэг болжээ. Улмаар ямар ч ард нийтийг хамарсан наадамд сүр жавхлант полонез бүжгээр нээдэг болжээ. 

Польшийн бүх бүс нутагт ардын полонез бүжгийг дуулж бүжиглдэг байна. Хамгийн сайхан шүлгийг дуулсан хүн бүжгийг удирдах эрхийг авдаг байна. Тэрээр эргээд хэд хэдэн дууны дараа шинэ ялагчаар солигддог ажээ.

Полонез бол польшчуудын хамгийн дуртай ардын бүжгүүдийн нэг юм. Тариачид түүний харьцангуй энгийн бүжигт нэмэлт нарийн ширийн зүйлсээр чимэг болгодог байна. Жишээлбэл, 16-17-р зууны үед охид цэцэг зүүж, хозони бүжиглэдэг байжээ. Охид ар араасаа алхсаар араас нь дагасан залуус руу нууцхан харц шидэж бүжиглэнэ. Дараа нь охид цэцгийн хэлхээг тайлж, сэтгэлтэй болон хайртай залуусдаа бэлэглэдэг байсан. Хөвгүүд, охидыг гэрлэсэн хосууд сольдог байна. Ийм тохиолдолд залуучууд гэрлэсэн эмэгтэйчүүд эсвэл бэлэвсэн эмэгтэйчүүдтэй бүжиглэхийг хориглодог байв.

17-р зуунд хозоны бүжиг Европ даяар алдартай болж, одоогийн полнез нэрээ авсан юм. Энгийн ардын бүжиг "хозони" нь "полонез" хэмээх гайхалтай нэрийг авч, илүү нарийн дэгтэй болж, дээдсийн бүжиг болж хувирчээ.

Полонез бүжгийн хөгжмийн хэлбэр өргөн тархсан. Жишээ нь Ж.С.Бах, Г.Ф.Хандель, В.А.Моцарт, Л.Бетховен, К.М.Вебер, Ф.Шуберт, Леопольд Моцарт нарын бүтээлүүдээс сонсч болно; Энэ хөгжмийн төрөл Ф.Шопены бүтээлүүдэд өргөн хөгжиж дэлгэрсэн.

Польшид полонез нь шашны хөгжимд өргөн тархсан. Христийн Мэндэлсний Баяраар сүмүүдэд дуулдаг Польшийн олон алдартай дуунууд полонез хэлбэртэй байдаг байна.
Морь унасан толгойгүй хүн (роман)

**Морь унасан толгойгүй хүн** (англи. *The Headless Horseman: A Strange Tale of Texas*) романыг Английн нэрт зохиолч Томас Майн Ридийн 1865 онд бичсэн зохиол. Томас Майн Рид нь адал явдалт зохиолуудаараа дэлхийн сонгодог уран зохиолын түүхэнд томоохон байр суурь эзэлдэг. Түүний бүтээлүүдээс хамгийн алдартай нь “Морь унасан толгойгүй хүн” роман юм.

## Романы үйл явдал 
Үйл явдал АНУ-ын баруун өмнөд Техасын тал нутагт 1850-иад онд өрнөдөг байна. Баян тариалангийн эзний охин Луиза Пойндекстер, ядуу адуучин Морис Жералд нар бие биедээ дурлаж, нууцаар уулздаг байжээ. Нэгэн шөнө үзэсгэлэнт Луиза-гийн үеэл Кассиус Колхаун гэрээсээ холгүйхэн тэдний нууцаар уулзаж буйн гэрч болжээ. Тэр энэ тухай Луизагийн ах Хенрид хэлж орхижээ. Ах нь уурлаж, адуучныг муу муухайгаар доромжилж, түүнийг алах шахдаг байна. Гэвч сүүлд тэрээр адуучныг шударга бусаар буруутгаж байгаагаа мэдээд түүнээс уучлалт гуйхыг хүсчээ. Тэр нэгэн үдэш адуучныг дагаж явахад Кассиус Колкухун ч мөн адил араас нь дагасан байна. Ойд харанхуй шөнө хүн амины хэрэг гарч, романы гол үйл явдал энэ хэргийг тойрон өрнөдөг байна. 

Маргааш нь Хенри Пойндекстер алга болсон нь мөрдөн байцаалтын явцад адуучин Морис Жералд түүнийг алсан гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. Яг тэр үед хээр талд нэгэн нууцлаг толгойгүй морьтон гарч ирэх бөгөөд энэ нь болсон явдалтай ямар нэгэн байдлаар холбоотой байх нь гарцаагүй гэж үзжээ. Морис Жералд овоохойндоо дэмийрч, түүнийг алахыг хүсч байгаа боловч олон нөхцөл байдлын улмаас цаазаар авах ажиллагаа хойшилж  яллагдагчийг шүүхээр болжээ. Адуучин хоригдож шүүх хурлыг хүлээж байх хооронд туршлагатай анчин, Морисийн хуучин найз Зебулон Стумп нар бие даан мөрдөн байцаалт явуулж, богино хугацаанд Кассиус Колхауныг алуурчин хэмээн нотлох олон нотолгоог олдог байна.
Адуучныг шүүх өдөр болов. Зеб Стумп олсон бүх сэжүүрээ тайлагнаж, морь унасан толгойгүй хүнийг барьж аваад ирэхэд тэр нь үнэндээ Хенри Пойндекстерийн толгойгүй цогцос болох нь тогтоогдож, биеэс нь “К.К."гэсэн бичээстэй сум гаргаж авчээ. Үүгээр жинхэнэ алуурчин бол Кассиус Колкухун гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой болдог байна. Баригдсан алуурчин зугтахыг оролдсон ч Морис Жералд түүнийг хөөн барьж чаджээ. Шүүхэд Кассиус Колхаун гэмт хэрэг үйлдсэн гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн ч үеэлээ андуурч хөнөөсөн бөгөөд үнэхээр Морис Жеральдыг алахыг хүссэн гэж мэдэгджээ. Мөн адуучныг алж байж л үхнэ гэдэг.Үүний дараа тэрээр буу гарган Морис Жеральдын зүрх рүү шууд буудаж, дараа нь өөрийгөө бууджээ. Гэсэн хэдий ч тэрээр зөвхөн амиа хорлож чаддаг - Луизагийн дурсгасан медаль Морис Жералдыг сумнаас аварчээ. Луиза, Морис хоёр удалгүй гэрлэж, Морис Жералд эх орондоо Ирландад чинээлэг язгууртан болох нь илэрч тэд мөнхөд аз жаргалтай амьдарч, толгойгүй морьтны түүх удаан хугацаанд тэр хавийн оршин суугчдын яриа болжээ.
Ангилал:Адал явдалт роман
Ангилал:Роман
Томас Майн Рид

**Томас Майн Рид** (англи. *Thomas Mayne Reid*; 1818 оны 4-р сарын 4-нд Умард Ирландын Баллирони тосгонд төрсөн—1883 оны 10-р сарын 22-нд Лондонд нас барсан) — британий зохиолч, хүүхэд залуучуудад зориулсан адал явдалт романуудын зохиолч, зарим зохиолуудаа *Ахмад Майн Рид* гэх нууц нэрээр гаргасан юм. Дэлхийд нэр нь цуурайтсан зохиолч хүн гэдгээрээ алдартай.

## Намтар 
Тэрээр Баллирони тосгонд пастор Томас Майн Рид, санваартны охин Анна Анн Рид нарын хүү болж төрсөн. Эцэг эх нь Шотланд гаралтай байжээ.

1834 оны 9-р сард тэрээр Белфастын хааны эрдмийн дээд сургуульд элсэн орсон. 4 жил суралцаад сургуулиа төгсөөгүй байхдаа Рид 1839 оны 12-р сард Дамфрид хөлөг онгоцонд сууж, хоёр сарын дараа АНУ-ын Луизиана муж улсын Нью Орлеанс хотод иржээ. Тэрээр худалдааны агент, жүжигчин, багш, 1842 оноос сэтгүүлч, сонин түгээгч зэрэг ажил хийж байжээ. Америкийн өмнөд мужууд болон Мексик даяар маш их аялсан байна. 1843 оны эхээр Рид Филадельфи руу нүүж, тэнд гурван жил амьдарсан гэдэг. Тэнд тэрээр Эдгар Аллан По-тай танилцаж, хэсэг хугацаанд хамтрагч болж байжээ.

Тэрээр 1846-1848 онуудад Мексикийн дайнд оролцсон байна. Энэ үеэр эхлэхэд "New York Herald" сонины сурвалжлагчаар ажиллаж "Гимназын оюутан" хэмээх нууц нэрээр хэвлэн нийтэгдсэн байна. 1846 оны 11-р сарын 23-нд тэрээр Нью-Йоркийн 1-р сайн дурын явган цэргийн ангид сайн дурын ажилтан болжээ. 1847 оны 9-р сарын 13-нд тэрээр Чапултепекийн тулалдаанд хөлөндөө хүнд шархадсан байна. Тулалдаанд эр зориг гаргасан гэж ахмад цол хүртэж байсан юм. 

1854 онд 36 настай Рид өөрийн хэвлэн нийтлэгч эзэн Ж.Хайдынхаа охин 15 настай Элизабет Хайд хэмээх залуу язгууртан бүсгүйтэй гэрлэжээ. Бал сарын дараа Рид уран зохиолын ажилдаа эргэн оров. Энэ үеийн түүний бүтээлүүд АНУ-д тохиолдсон адал явдлаас сэдэвлэсэн хэвээр байна. 1865 онд зохиолчийг алдаршуулсан "Морь унасан толгойгүй хүн" роман хэвлэгджээ.

1867 онд Рид Нью Йорк руу буцаж ирээд "Onward Magazine" сэтгүүлийг үүсгэн байгуулжээ. Зохиолч өмнөх амжилтдаа найдаж байсан бол энэ удаад Америкийн олон нийт түүний шинэ бүтээлүүдийг хүйтэн хүлээж авсан байна. 1870 он гэхэд Мексикийн дайны үеэр авсан шархнууд хүндэрч эхэлсэн. Рид хэдэн сарын турш эмнэлэгт хэвтсэн ажээ. Эхнэр нь АНУ-д байх дургуй байсан бөгөөд 1870 оны 10-р сарын 22-нд Рид эмнэлгээс гармагц эхнэрийнхээ хамт Англи руу нүүжээ.

Майн Рид 1883 оны 10-р сарын 22-нд 65 насандаа Лондонд таалал төгссөн юм.

## Бүтээлүүд 
Майн Рид амьдралынхаа туршид нийтдээ 60 орчим бүтээл бичсэн. Үүнд:

* "Чөлөөт буудагчид"
* "Бух агнагч"  (англи. *The Boy Hunters*) 
* "Морь унасан толгойгүй хүн"
* "Далайн бэлтрэг" (англи. *The Boy Tar*)
* "Цагаан удирдагч"
* "Зоригтой анчин"
* "Осеола, Семинолын тэргүүн"
* "Эхнэр-охин"(англи. *The Child Wife*)
* "Лиузиана дахь хайртуудын адал явдал" (англи. ''The Quadroon: Or, A Lover's Adventures in Louisiana'')
* Зоригт анчин бүсгүй
* Оцеолла баатар 
* Хурлийз бүсгүй 

Ангилал:1818 онд төрсөн
Ангилал:1883 онд өнгөрсөн
Ангилал:Английн зохиолч
Ангилал:АНУ-ын роман зохиолч
Далан худалч

**Далан худалч** - Монгол ардын хошин шог үлгэрийн баатар. 17-19-р зууны үед Манжийн дарлал, нийгмийн шударга бус ёсыг урнаар шоголсон Далан худалчийн цуврал үлгэр монголчуудын дунд их тарсан юм. "Батганын унгас сааж эсгий хийсэн нь", "Ботгыг унаж, ингэ дүүрсэн нь" гэх мэт жирийн ахуй байдлыг хошин үйл явдал болгон дүрсэлсэн төдийгүй гол баатар **Бэлэн Сэнгэ** ард түмний сайн сайхны төлөө тэмцэгч домогт баатруудын нэг болон олны сэтгэлд хоногшжээ. 

Далан худалчийн үлгэр нь **а/.** үргэлжилсэн үгийн явган шог үлгэрийн хэлбэрээр ("Зүр сөөхий өмсөж луучингаар өшиглөв", "Өвөл хөхөө донгодоход хүйдсээр шидсэн нь", "Тогоо яаж жалавч төрүүлсэн бэ?" гэх мэт) Халхад их дэлгэрсэн.  **б/** Нөгөө нь олон мөр бүхий шүлэглэсэн зохиолын хэлбэрээр ("Сэцэн Сэнгэ") Буриадад тархжээ.

Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал
Ангилал:Ардын үлгэр
Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв
Ангилал:Монголын соёл
Цагаан Лавай чуулга

**Цагаан лавай чуулга** -Монголын үндэсний урлаг, өв соёлын уран бүтээл туурвиж, мэргэжлийн урлагийн 50 гаруй уран бүтээлчидтэйгээр соёл урлагийн олон төрлийн үзвэр үйлчилгээ зохион байгуулан, жилийн дөрвөн улиралд тогтмол ажилладаг мэргэжлийн урлагийн байгууллага юм. Монголын соёл урлагийн салбарт олон ажлын байрыг бий болгож, соёлын аялал жуулчлалын хөтөлбөрийг 2018 оноос хойш  амжилттай хэрэгжүүлж,  аялал жуулчлалд зориулан ардын урлагийн тоглолт, үзвэр үйлчилгээг жуулчдад зориулан хүргэж, өвлийн улиралд ч тогтмол хувиараар байнгын ажиллаж байгаа мэргэжлийн урлагийн чуулга юм.

Цагаан лавай чуулга нь Захиргаа алба, Бүжиг алба, Хөгжим, дуу алба гэсэн үндсэн 3 албатай 50 гаруй мэргэжлийн уран бүтээлчидтэй чуулга юм.

Цагаан лавай чуулгын тоглолтонд Монгол ардын уртын дуу, богино дуу, үндэсний хөгжмийн найрал, бие биелэгээ, ардын бүжиг, хөөмэйн магтаал, уран нугаралт, цам болон бөөгийн бүжиг зэрэг олон төрлийн бүтээлээр урын сангаа баяжуулж, дотоод гадаадын зах зээлд ардын урлаг өв соёлоо сурталчилан ажилладаг байна.

Уг чуулга нь -"Ган зам палас"-т байралдаг.

Ангилал:Монголын соёлын байгууллага
Ангилал:Монголын театр
Монгол ардын үлгэр

**Монгол ардын үлгэр** нь нүүдлийн соёл иргэншлийн үнэт зүйлсийг сонгодог хэлбэрээр нь бүтээж, үеэс үед уламжлагдан хөгжүүлж иржээ. Олон мянган жилийн түүхтэй өвөрмөц соёл сэтгэлгээ, ёс заншил нь бусдын соёлоос ялгагдах нэгэн онцлогтой юм. 
Үлгэр бол Ардын аман зохиолын нэгэн чухал зүйл бөгөөд нүүдэлчин ард түмний аж төрөх ёс, зан үйл, оюун сэтгэлгээний онцлогийг хадгалан уламжлагдан ирсэн чухал зүйл юм. Үлгэр бол ам дамжин хамгийн өргөн хүрээг хамарсан хүн бүрийн таашаан сонирхдог түгээмэл соёлын төрөл бөгөөд тал бүрийн хүмүүжлийн өндөр ач холбогдолтой юм.

Монгол ардын үлгэр нь үүссэн цаг үе, тухайн үеийн нийгмийн үг хэллэг зэргээр монгол хэлний онцлогийг хадгалж байдгаараа чухал юм. 

Ялангуяа хүүхдүүд уншсан, сонссон үлгэрээ цааш дамжуулан ярих нь хүүхдийн хэл яриаг зүгшрүүлэх, хэл найруулгын дадалтай болох, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж ярьж сурахад ихээхэн ач холбогдолтой болдог. Мөн монгол үлгэрийн хуучирсан үг хэллэгийг хүүхдийнхээ нас сэтгэхүйд нь тохируулж өөр үгээр орлуулан ойлгуулахын зэрэгцээ тухайн хуучин үгийг давхар танин мэдүүлснээр үгийн санг нь баяжуулж өгдөг сайн талтай. 

## Үлгэрийн ач холбогдол 
* Үлгэрээр дамжуулан байгаль нийгмийн үзэгдэл, хүмүүс хоорондын харилцаа, сүсэг бишрэл, төр улс, араатан амьтан, хүний зан чанар, ажил хөдөлмөр, ёс заншил, амьдралын дадал гээд аливаа зүйлийн учир зүй, ёс дэгтэй танилцаж болно. 
* Хүүхэд үлгэрээр дамжин баатар шиг эр зоригтой, цэцэн гоо бүсгүй шиг үзэсгэлэнтэй, сайхан сэтгэлтэй болохыг мөрөөдөх нь тэдний хувьд үлгэрлэх зорилготой болох бөгөөд өөрөө өөрийгөө танихад чухал болдог. 
* Үлгэрийг эх, эцэг, ах дүү, найз нөхөдтэйгээ хамт уншиж, үлгэрт гарч буй үйл явдал, харилцан яриаг ойлгосноор аливааг танин мэдэх, сэтгэх, төсөөлөн бодох бөгөөд гэр бүл дотор халуун бүлээн найрсаг байдал үүсгэхэд ач холбогдолтой байдаг.  
* Үлгэрт гарах муу сайн зүйлийг ялгаж, өөртөө тусгаж авснаар аливаа үйлдлийн эцэст сайн сайхан болно гэдэгт итгэж өөдрөг үзэлтэй, уужим сэтгэлтэй, хүсэл тэмүүлэлтэй болно. 
* Хүүхэд багаасаа үлгэр сонсох нь анхааралаа төвлөрүүлэх, тэвчээртэй болгох ач холбогдолтой төдийгүй ойлгон тогтоох, цээжлэх чадварыг хөгжүүлнэ. 
* Мөн үлгэрийн баатартай өөрийгөө харьцуулах, түүнээс үлгэр дуурайл авах нь өөрийн гэсэн үзлээр бие даан шийдвэр гаргах, бүтээлч хандлагыг нэмэгдүүлнэ. 
* Ардчилсан, шударга ёс суртахууныг үлгэрээр дамжуулан төлөвшүүлж болно. Мөн аливааг шүүмжлэх сэтгэлгээ бий болно.
* Амьтны болон аж байдлын үлгэр нь бага насны хүүхдэд, шидэт үлгэр, баатарлаг үлгэр нь хүүхдэд байгаль орчноо хамгаалан хайрлах, хошин шогийн мэдрэмжтэй болоход ихээхэн тус дөхөмтэй. 

## Монгол ардын үлгэрүүд 
* Эрхий мэргэн
* Цуутын цагаагч гүү
* 7 өндөгтэй доголон шаазгай
* 12 жил үлгэр
* Тэмээ буга хоёр
* Ухаант тулайн үлгэр
* Эвтэй 4 амьтан
* Царцаа Намжил
* Болдоггүй бор өвгөн
* Ховдог санаа биеэ барна
* Тааварчин гурав
* Өнчин цагаан ботго
* Долоон хожгор нэг можгор,...
Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв
Ангилал:Монгол ардын аман зохиол
Ангилал:Үлгэр
Ангилал:Үлгэр домог
Ангилал:Биет бус соёлын өв
Ангилал:Биет бус соёлын өв улс орноор
Хива

**Хива** (узбек. *Xiva,* англи. *Khiva*) — Узбекистаны Хорезм мужийн Хива дүүргийн засаг захиргааны төв. 1920 он хүртэл Хорезмын эзэнт улсын сүүлчийн нийслэл байсан. 1997 онд Хива хот  байгуулагдсаны 2500 жилийн ойгоо тэмдэглэсэн байна. 

Хива хотын хүн ам 2021 оны байдлаар 115 мянга байсан.
Ангилал:Узбекистаны суурин
Кокандын хант улс

**Кокандын хант улс** (цагаад. خوقند خانليغى‎) —1709-1876 онд өнөөгийн Узбекистан, Тажикистан, Киргиз, өмнөд Казахстаны нутагт үзбекийн Минг (монгол "мянга" үгнээс гаралтай) угсааныхны удирдлага дор оршиж байсан улс.   

Кокандын хант улс нь Бухарын хант улс (Бухарын эмират) болон Хорезмын хамт Төв Азийн узбек гурван улсын нэг байсан юм.

18-р зууны эхэн үед Төв Азийн ихэнх хэсгийг хамарсан Бухарын хант улс уналтанд орсон. Энэ улс задралд орж хуваагдаад Балх, Бадахшан болон Кокандын хант улс бий болжээ. 

Узбекийн Минг угсааны анхны захирагч нь Шахрух-Би юм. Эхэндээ тэрээр Бухарын хаан Абулфейз хаанаас түүнд олгосон удирдагч цолыг эзэмших болжээ. Мингуудын бусад Узбек овог аймгуудаас тооны хувьд давуу байдал нь бүс нутгийн дээд эрх мэдэлд хүрэх боломжийг олгосон. Шахрух-Би удирдагчаар сонгогдсон нь санамсаргүй хэрэг биш юм. Тэрээр цэргийн авьяастай, бие бялдрын хувьд ер бусын хүчтэй байсан. Тепакурган-ыг шинэ улсын нийслэлээр түр сонгосон байна. Энд цайз, зах, шинэ хорооллууд баригдсан юм.

Абдурахим-Би бол эцгийгээ нас барсны дараа хаан ширээнд суусан Шахрух-Би-гийн ууган хүү байв. Түүний хаанчлалын үед Хожент, Андижан хотууд Кокандын хант улсын нэг хэсэг болжээ. Абдурахим-Би Самаркандыг эрхшээлдээ оруулахыг оролдсон бөгөөд Узбекийн Кенагас овгийн Шахрисабзийн захирагчидтай холбоотон болжээ. 1732 онд Абдурахим-Би Самаркандыг эзэлж Кокандын хант улсын нийслэл болсон байна. Шинэ хотод цайз барьж, тохижилтын ажил хийсэн байна.

Абдукарим-Би 1734 онд нас барсны дараа Кокандын хант улсын эрх мэдлийг түүний отгон дүү Абдурахим-Би өвлөн авчээ. 1740 онд тэрээр Кокандыг тойруулан шинэ хэрэм бариулсан бөгөөд хожим нь Зүүнгарын хант улсын довтолгооноос хотыг хамгаалахад хэрэг болжээ. 

1740 онд Казахын Толе-Би Зүүнгараас мултрахын тулд хамаатан садныхаа хамт Абдукарим-Би рүү зугтав. Зүүнгарын удирдагч Галдан-Цэрэн хан түүнийг шилжүүлэн өгөхийг шаардсан боловч Абдукарим-Би Зүүнгарын элч нарыг хөөн гаргажээ.

1745-1747 онд Кокандын хант улс Зүүнгарын түрэмгийлэлд өртөж, Ош, Андижан, Маргилан хотоо алдаж Коканд хот бүслэлтэнд орсон байна.  Эгзэгтэй мөчид Абдурахим-Би цэргийн зохион байгуулагчийн авьяас чадвараа харуулж дайснаа нийслэлээс хөөж гаргаж чаджээ. Зүүнгарын хант улсын түрэмгийлэл нь улсын эдийн засагт ихээхэн хохирол учруулжээ. 

Ангилал:1709 онд байгуулагдсан
Ангилал:1876 он
Ангилал:Хаант Улс
Ангилал:Узбекистаны түүх
Ангилал:Киргизийн түүх
Ангилал:Тажикистаны түүх
Ангилал:Феодализм
Гаадаа мэйрэн

**Гаадаа мэйрэн** (монгол бичиг: , *ɣada meyiren*, кирилл: Гаадаа мэйрэн, хялбар.ханз: 嘎达梅林; уламж.ханз: 嘎達梅林; пиньинь: *Gādá Méilín*) (1892 - 1931 оны 4 сарын 5) бол 1929-1931 оны хооронд Өвөр Монголын Хорчины Дархан вангийн хятадын засгийн газрын эсрэг өрнөсөн зэвсэгт тэмцэлийн удирдагч юм.

## Түүхийн тойм 
Тэрбээр Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын дунд хошуу (өөрөөр Дархан вангийн хошуу)-нд 1892 онд төрсөн бөгөөд төрсөн нэр Надмид, гаадаа нь хоч нэр, мэйрэн гэдэг нь Чин улсын хошууны цэргийн албан тушаал юм.

19-р зууны сүүл, 20-р зууны эхээр Өвөр Монголын олонх ноёд тэр дотроос Жиримийн чуулганы Хорчины ноёд өөрийн нутгаа цагаач хятад иргэнд их хэмжээгээр түрээслэх эсвэл зарсаар малчдын малаа бэлчээх газар хумигдаснаар хятад иргэдтэй үе үе бэлчээр нутгийн төлөө тэмцэлдэх болсон. Түүнийг арван настай байхад тус хошууны Зоригт чин ван Жигдэнванхур өөрийн дураар эзэмшил нутгаа хятад иргэнд зарснаар түүний гэр бүл Мандарва тосгон руу нүүж, 1921 онд хошууны цэрэгт элсэж, Дархан хошууны баруун талаар нутаглах болсон. 1920-иод оны сүүлээр түүний хошууны засаг ноён Дархан чин ван Намжилцэрэн газар нутгаа хятадын цэргийн генерал Жан Золиньд зарж, атар хагалбарлуулж эхэлсэн. Ингээд хошууны ард иргэд эсэргүүцэж, 1929 оны 7 сарын 26 нд Гаадаа нар тэргүүтэй 4 хүн Мүгдэн хотод суурьшсан Дархан чин ван Намжилцэрэн, Жан Золинь нарт эсэргүүцлийн бичгийг өгч, газар хагалбарлах зэрэг явдлыг зогсоохыг шаарджээ. Гэвч тэдний шаардлагаас татгалзаж, Гаадаа мэйрэн нарыг шоронд хорив. 11 сард нь Гаадаагийн эхнэр Модонцэцэг тэднийг шоронгоос суллуулж гаргаад нутагтаа харьж ирээд 700 гаруй цэргийг цуглуулан зэвсэгт бослого гаргахаар болсон.    

Тэд тэмцэлээ 2 жил үргэлжлүүлсээр 1931 оны хавар Жан Золиний хүү Жан Сюэляны илгээсэн цэргийн хүчний илгээсэн цэргийн ангид ялагдаж, амиа алджээ. 

## Соёл урлагт 
Орчин үед Гаадаа мэйрэн нь Өвөрмонголчуудын хувьд эрх чөлөөний баатарын дүрээр дуу, шүлэг, кино урлагт нь мөнхөрч үлдсэн. Гаадаа мэйрэнгийн бослого дарагдсаны дараа нутгийн монголчуудын дунд түүний тухай уртын дуу зохиогдсон нь ихээхэн түгэн дэлгэрч алдартай болсон. Мөн түүний тухай шүлэг, найраглал, кино драма зэрэг цөөнгүй бүтээл зохиогдсон. 

БНХАУ-д 2002 онд Gada Meilin  уран сайхны кино, 2009 онд Gada Meeren олон ангит кино тус тус хийгдэж, олон нийтэд хүрсэн.

**Гаадаа мэйрэн дууны үг**

Урд зүгээс нисээд ирсэн улаан галууны зулзагаа хө

Урт их Шар мөрөндөө суухгүйгээр ниснүүдээ хө

Урваад гарсан Гаадаа мэйрэний учир явдлыг хэлбэлдээ хө

Өргөн олон Монголчуудын минь газар шорооны учраа хө

Хойд зүгээс нисээд ирэх хайрган галууны зулзагаа хө

Хойд их Шар мөрөндөө суухгүйгээр гарнуудаа хө

Оргоод гарсан Гаадаа мэйрэний учрыг хэлбэл хө 

Хамаг олон Монголчуудын газар шорооны төлөө хө
## Эшлэл 
Ангилал:1892 онд төрсөн
Ангилал:1931 онд өнгөрсөн
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Ангилал:Өвөр Монголын хувьсгалч
Ангилал:Өвөр Монголын хүн
Ангилал:Хувьсгалч
Ангилал:Монгол үндэстэн
Мюнхены Их сургууль

**Людвиг болон Максимилианы нэрэмжит Мюнхены Их сургууль** (герман. *Ludwig-Maximilians-Universität München, товч. LMU*) — Германы Мюнхен хот дахь судалгааны дээд боловсролын байгууллага. Их сургуулийг 1472 онд "Баян" хэмээх IX Людвиг хан байгуулсан бөгөөд хожим түүний болон Ромын ламтан Максимилиан I Иосиф нарын нэрэмжит болсон байна.

Мюнхены их сургууль 2018-2019 оны байдлаар 51,606 оюутантай байсан. Тус их сургууль нь 18 факультеттай бөгөөд 700 гаруй профессор багшилдаг байна. Их сургуулийн жилийн төсөв ойролцоогоор нэг тэрбум евро хүрдэг. 

Мюнхений их сургуульд оюутнууд 160 мэргэжлээс аль нэгээр нь боловсрол эзэмших боломжтой.

## Тэнхимүүд 
# Католик шаши судлал
# Евангелийн шашин
# Хууль зүй
# Эдийн засаг ба үйлдвэрлэлийн зохион байгуулалт
# Үндэсний эдийн засаг
# Анагаах ухаан (Шүдний тэнхимтэй хамт)
# Мал эмнэлэг
# Түүх, урлагийн түүх
# Философи, шинжлэх ухааны онол, шашин судлал
# Сэтгэл судлал ба сурган хүмүүжүүлэх ухаан
# Соёл судлал
# Хэл шинжлэл
# Утга зохиол судлал
# Нийгмийн ухаан
# Математик, компьютерийн шинжлэх ухаан, статистик
# Физик
# Хими ба эм зүй
# Биологи
# Газрын тухай шинжлэх ухаан

Ангилал:1472 онд байгуулагдсан
Ангилал:Германы их сургууль
Ангилал:Мюнхений боловсрол
Хайдельбергийн Их сургууль

**Рупрехт, Карл нарын нэрэмжит Хайдельбергийн Их сургууль** (герман. *Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg*) —Германы хамгийн ууган бөгөөд нэр хүндтэй судалгааны дээд боловсролын байгууллага. 

Их сургууль 1386 онд 4 факульттай байгуулагдсан байна. Их сургуулийн барилга байгууламжууд Хайдельберг хотын "Хуучин хот"(герм. Altstadt), Бергхайм (герман. *Bergheim*) болон Нойенхаймер Фелд (герман. *Neuenheimer Feld*) дүүргүүдэд байралдаг байна.  

Тус их сургуульд гадаадын оюутнуудын тоо 18 гаруй хувь эзэлдэг байна. Олон улсын жишгээр тэргүүлж, эрдэм шинжилгээний өндөр нэр хүндтэй дээд боловсролын байгууллага юм. 2017/18 оны хичээлийн жилд 29,689 оюутан сурч, ойролцоогоор 530 профессор ажилласан байна. 

Сүүлийн жилүүдэд олон тооны клиникүүд болон янз бүрийн судалгааны байгууллагуудтай хамтран ажилласны ачаар тус их сургууль нь анагаах ухаан, мэдрэлийн болон физик, математик, компьютерийн шинжлэх ухаан, хууль эрх зүй, эдийн засгийн шинжлэх ухааны салбарт хүлээн зөвшөөрөгдөөд байна. Тус сургууль Египет, Чили, АНУ-ын Массачусеттс мужид зэрэг гадаад орнуудад салбараа байгуулсан Германы анхны Их сургууль юм.

## Их сургуулийн дэргэдэх эрдэм шинжилгээний байгууллагууд 
* Биохимийн төв
* Мэдрэл судлалын салбар дундын төв
* Шинжлэх ухааны тооцооллын салбар хоорондын төв
* Байгаль орчны физикийн хүрээлэн
* Өмнөд Азийн хүрээлэн
* Хайдельбергийн их сургуулийн молекул биологийн төв
* Хайдельбергийн их сургуулийн одон орон судлалын төв
* Heidelberg-ийн Америк судлалын төв
* Нийгмийн хөрөнгө оруулалт, инновацийн төв
* Шинжлэх ухааны биологийн төв "Биоквант"
* Техникийн мэдээлэл зүйн төв дээд сургууль
* "Дэлхийн нөхцөл байдалд Ази, Европ" дэвшилтэт судалгааны кластер
* Сэтгэцийн эрүүл мэндийн төв хүрээлэн
* Эрүүл мэнд, нийгмийн болон урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны хүрээлэн

Ангилал:1386 онд байгуулагдсан
Ангилал:Германы их сургууль
Тауэр гүүр (Лондон)

**Та́уэр гүүр**, буюу **Тауэр-бриж** (англи. *Tower Bridge*, үгчилж орчуулбал— *Цамхагт гүүр*) —Лондон хотын төвд Тэмз мөрөн дээгүүр байдаг  дүүжин болон салдаг (нээгддэг) гүүр. Зарим хүмүүс 0,8 км зайтай орших Лондонгийн гүүртэй эндүүрдэг. Тауэр гүүрийг 1886 онд барьж эхлээд 1894 онд нээсэн байна. Мөн энэ гүүр нь Их Британи болон Лондон хотын бэлэг тэмдэг болдог байна. 

Тауэр гүүр нь Лондон хотын корпорацийн  (англи. *City of London Corporation*) хяналтан дор байдаг *Bridge House Estates* хэмээх буяны байгууллагын эзэмшилд байдаг Лондонгийн таван гүүрний нэг юм. Уг гүүр нь цамхгийн хажуу талын дүүжин гүүрний хэсгүүдээс үүсэх хэвтээ суналтын хүчийг тэсвэрлэх зориулалттай хоёр хэвтээ явган хүний ​​замаар дээд талын түвшинд холбогдсон хоёр гүүрний цамхгаас бүрддэг байна.

Гүүрэн дээр талбай нь тээврийн хэрэгсэл болон явган зорчигчдод чөлөөтэй нэвтрэх боломжтой бол гүүрний ихэр хоёр цамхаг, явган хүний ​​зам, хөдөлгүүрийн өрөөнүүд нь "Тауэр гүүр" үзэсгэлэнгийн нэг хэсэг бөгөөд ороход хураамж төлдөг байна. 

## Түүх 
1876 ​​онд энэ орчим Тэмз мөрнийг гатлах асуудал тавигдаж тэрхүү тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх тусгай Хороог байгуулжээ. Үүний дагуу гүүр барих төслийн уралдаан зарлан зохион байгуулахад 50 гаруй төсөл иржээ. Сүүлд 1884 онд л ялагч тодорч, тусгай Хорооны гишүүн Г.Жонсын санал болгосон төслөөр гүүр барих шийдвэр гарсан боловч 1887 онд тэрээр нас барж барилгын ажлыг архитектор Сэр Жон Волф Барри (англи. *Sir John Wolfe Barry*, 1836 – 1918) удирдан хийж дуусгасан байна.  

Гүүрний барилгын ажил 1886 оны 6-р сарын 21-нд эхлээд 8 жил үргэлжилсэний эцэст 1894 оны 6-р сарын 30-нд дуусч албан ёсны нээлтийн ёслолын ажиллагаанд Уэльсийн хунтайж VII Эдвард, эхнэр Александра гүнжийн хамт оролцсон байна. 

Удалгүй гүүрэн дээрх явган хүний ​​​​галерей халаасны хулгайчдын цуглардаг "газар" болсон байна. Иймээс 1910 онд галерейг хаасан бөгөөд 70 жилийн дараа 1982 онд дахин нээгдэж музей, ажиглалтын тавцан болгон ашиглаж байна.

## Бүтэц 
Энэ нь 244 м урттай салдаг гүүр бөгөөд 65 м өндөртэй хоёр цамхаг нь завсрын тулгуур дээр байрладаг. Усан онгоцыг голоор нэвтрүүлэхийн тулд гүүрийн хоёр хэсэг тус бүр нь 83 ° өргөгддөг байна. Тус бүр мянган гаруй тонн хоёр далавч тус бүр нь сөрөг жингээр тоноглогдсон бөгөөд шаардлагатай хүчийг багасгаж, нэг минутын дотор гүүрийг нээх боломжийг олгодог байна.

1974 онд гүүр өргөх системийг бүрэн шинэчилж, тосон гидравлик шахалтыг цахилгаанаар ажлуулдаг болсон байна.

Гүүрний загварын дагуу явган зорчигчдод гүүрэн гарц нээгдсэн үед ч гүүрээр гарах боломжтой байсан юм. Үүний тулд замын захын дагуу байрлах ердийн явган хүний ​​замаас гадна дунд хэсэгт нь 44 метрийн өндөрт цамхагуудыг холбосон явган хүний ​​​​гарц барьсан байна. Тэрхүү гарц руу цамхаг дотор байрлах шатаар өгсөн ордог юм. 1982 оноос хойш гарцыг музей болон орчныг харах тавцан болгон ашиглаж байна.

Өмнө нь гүүрийг өдөрт 50 хүртэл удаа нээдэг байсан бол өдөө долоо хоногт 4-5 удаа нээгддэг болсон байна.
Лондоны гүүр

**Лондонгийн гүүр** (англи. *London Bridge*) —Лондон хотын Сити (англи. *City of London*) болон Саутарк дүүргүүдийг (англи. *London Borough of Southwark*)  Тэмз мөрөн дээгүүр холбодог гүүр юм. Лондон хотын түүхэнд тус газар ийм ижил нэртэй хэд хэдэн гүүр байсан юм. Эхлээд модон гүүр, дараа нь XII зуунд Ромын эзэнт улсын үед 1209 онд барьсан чулуун гүүр 600 гаруй жил байж байгаад XIX зуунд чулуун нуман гүүр болж өөрчлөгдсөн байдаг байна.  

Өнөөгийн Лондонгийн гүүрийг 1973 онд төмөр бетон дам нуруу бүхий хэлбэртэй хоёр тулгууртай барьж ашиглалтанд оруулсан байна. Энэ нь өмнөх зуунуудад байсан гүүрнүүдээс голын урсгалын дээд тал руу 30 метрийн зайнд барьсан юм. 

Энэ гүүр нь баруун талаараа Tауэр гүүр (Лондон), зүүн талаараа Canon Street Railway Bridge-тэй холгүй зэрэгцэн оршдог байна.
Доржийн Мөнхөө

**Доржийн Мөнхөө** (1942 онд төрсөн) -УИХ-ын гишүүн, 2024 онд Хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн, “Гал голомт” үндэсний хөдөлгөөний тэргүүн, төр, нийгмийн зүтгэлтэн хүн юм. 

## Намтар 
Дөрвөд  далай хан аймгийн Зоригт ханы хошуу одоогийн Увс аймгийн Өмнөговь сумын үзэсгэлэнт Мянганы уулсын Овоот гэдэг газар бичин жилийн зун ард Доржийнд нэгэн охин мэндэлсэн нь өдгөөгийн төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн Д.Мөнхөө юм.  Дээрээ хоёр ахтай, айлын отгон охин. 1942 онд Бага эмч З.Дорж, гэргий Ж.Булган нарын гэр бүлд төржээ.

### Боловсрол 
Аав З.Дорж нь “Миний охин аавынхаа мэргэжлийг өвлөөд эмч бол” гэснийг үг дуугүй биелүүлэн Анагаах ухааны дээд сургуульд элсэн суралцсан байна. 

* 1961 онд буюу Анагаахын дээд сургууль МУИС-аас өрх тусгаарласан жил элсэн оржээ. 
* 1966 онд хүүхдийн эмч мэргэжил эзэмшжээ. 

Д.Мөнхөө эмчээр сурч байх үе буюу алтан үе гэж хэлэгдэх, Төрийн шагналт Н.Гэндэнжамц, Хөдөлмөрийн баатар, Ардын эмч Б.Жав, Э.Лувсандагва нарын эх, нялхсын төлөө ухамсарт амьдралаа зориулсан аугаа хүмүүсийн шавь болон, энэ бахархам үйлсэд өөрийгөө зориулах итгэл үнэмшил өөртөө суулгажээ.

### Ажил албан тушаал 
Д.Мөнхөө нь Ардчиллын эхэн үед өндөр албан тушаал хашиж байсан цөөн эмэгтэйчүүдийн нэг юм. 

* 1966 онд Сэлэнгэ аймагт эмч

* 1972 Эвлэлийн төв хорооны сургууль, оюутан залуучуудын хэлтсийн дарга
* 1977-1982 онд Монголын Улаан Загалмайн Нийгэмлэгийн Гүйцэтгэх Хорооны Дарга
* 1985-1990 онд ЭХЯ-ны эх нялхсын асуудал хариуцсан орлогч сайд
* 1990-1992 онд АИХ-ын 33 дугаар тойргийн депутат
* 1992-1996 онд УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байв. 
* 1999-2007 НҮБ-ын Хүн амын сангийн Монгол дахь төлөөлөгчийн газар, Үндэсний зөвлөх
* 2017 онд Ерөнхий сайдын зөвлөх

## Гавьяа шагнал 
* 2005 онд Төрийн шагнал

## Цахим холбоос 
* Д.Мөнхөөгийн 80 насны ойг тохиолдуулан хүндэтгэл үзүүлж, хүлээн авч уулзав
* Д.Мөнхөө: Монгол айлын менежер нь эхнэрүүд байдаг
* Эрхэм зиндаа: ГЭРЭЛТҮҮЛЭГЧ
* Д.Мөнхөө: Эмэгтэй нэр дэвшигчийг нүд үзүүрлэдэг бол хүйсийн талаарх хэвшмэл ойлголттой гэсэн үг
* Д.Мөнхөө: Хүний амьдралын бүх зовлон, жаргалыг туулж ирлээ
* МОНЦАМЭ: Төр нийгмийн зүтгэлтэн Д.Содном, Д.Мөнхөө нарыг төр үнэлэв

Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:Төрийн шагналтан
Доржжавын Чулуун

**Доржжавын Чулуун** нь Монгол Улсын Гавьяат багш хүн юм. 

## Намтар 
Доржжав овогтой Чулуун нь 1952 онд Завхан аймгийн Ургамал суманд Баян-Улаан багийн нутагт төрсөн. 

### Боловсрол 
* 1972 онд Цэцэрлэгийн багшийн сургуулийг цэцэрлэгийн багш мэргэжлээр төгссөн

### Ажилласан байдал 
* 1972-1975 онд Завхан аймгийн Баянтэс сумын цэцэрлэгийн эрхлэгч, 
* 1975-1983 онд Цэцэн-Уул сумын цэцэрлэгийн эрхлэгч, 
* 1983-1996 онд Улиастай хотын 4-р цэцэрлэгт  ээлжийн бүлгийн багш, 
* 1996-1999 онд Улиастай хотын 3-р цэцэрлэгт багш, 
* 1999-2001 онд 9-р цэцэрлэгт эрхлэгч, 
* 2001-2014 онд 4-р цэцэрлэгт эрхлэгч зэргээр боловсролын байгууллагад багш эрхлэгчээр тасралтгүй дөч гаруй жил ажиллажээ. 

## Гавьяа шагнал 
Д.Чулуун багш аймаг сумын хөдөлмөрийн аваргаар удаа дараа шалгарч байсан. 

* 1997 онд БСШУЯамны “Хүндэт жуух”, 
* 2000 онд Заах аргач тэмдэг, 
* 2001 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан, 
* 2003 онд Багшийн алдар, 
* 2003 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 
* 2007 онд Аймгийн “Боловсролын салбарын оны тэргүүн”,  
* 1981,1991,2001 онд Ардын хувьсгалын 60.70.80 жилийн ойн медалиуд, 
* 2004 онд Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооны “Хүндэт тэмдэг”, 
* 2006 онд Чингис хааны 800 жилийн хүндэт тэмдэг, 
* 2007 онд Завхан аймгийн хүндэт тэмдэг,  
* 2009 онд Алтан гадас одон, 
* 2015 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* 2023 онд Монгол Улсын Гавьяат багш

Ангилал:Багш
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Ургамалын хүн
Ерөнxийлөл

**Ерөнxийлөл** гэдэг нь, xүн ба бусад амьтад, эсвэл xиймэл мэдрэлийн сүлжээ нөхцөл байдлыг ижил төстэй гэж үзвэл өнгөрсөнд сурснаа одоогийн нөxцөлд ашиглан сураx ойлголтыг хэлдэг. Сурч буй нэгэн нь өмнөx туршлага ба одоогийн шинэ нөхцлийн хоорондох ерөнxий зүй тогтол, зарчим, ба бусад төсөөг ашиглан илүү ашигтайгаар ертөнцийг танин аялдаг. Жишээ нь, хэрвээ xүн өмнө нь алим идэx бүрт хоолой нь загатнаж хавддаг гэж сурсан бол, тэр өөрийгөө бүx жимснээс харшилтай гэж бодож магадгүй юм. Энэxүү хүнд гадил өгөx үед, бүx жимс адил хариу үзүүлдэг гэж ерөнxийлсөн тул мөн л харшилна гэж бодон татгалзаx юм. Нэг жимсэнд суурилан бүx жимснээс харшилтай гэж ерөнхийлөx нь зарим тоxиолдолд зөв байж болох ч, дандаа зөв биш юм. Ерөнxийлж сураx аргад суурилсан боловсрол нь эерэг сөрөг үр дүнг хоёуланг нь үзүүлдэг ба ялгаж салгаж сураx ойлголттой эсрэгцдэг юм.
Ватерлоо

**Ватерлоо** (валлон. *Waterlô*, франц. *Waterloo*, нидерл. *Waterloo*) —Бельги улсын Валлони бүсийн Брабант мужийн хот. Нийслэл Брюссель хотоос 15 км зайнд оршдог хот юм. 

2011 оны байдлаар Ватерлоо хот 29 706 хүн амтай (үүнээс 47,5 % эрэгтэй, 52,5 % эмэгтэй), 21,03 км2 газар нутагтай байсан. Ватерлоо хотын 4/1 нь Брюссельд ажилтай гадаад иргэд байдаг байна. 

Ватерлоо нь 1183 онд байгуулагдсан Левен (англи. Leuven) нийслэлтэй Брабант Гүнт улсад оршдог байв. 

Энэ хотод 1815 оны 6-р сарын 18-нд алдарт Ватерлоогийн дэргэдэх тулалдаан болж байсан түүхтэй.‎

## Нэршил 
Дундад зууны Голланд хэлнээс water (ус, усархаг) + loo (ой, ойн цэвэрлэгээ) үгнээс бүрддэг гэдэг.
Дүрслэх урлаг

**Дүрслэх урлаг** (дүр, зурах; хэлбэр дүрслэх, англи. *fine art*) - Уран зураг, баримал, график, монументал урлаг, гэрэл зургийг хослуулсан орон зайн урлагийн нэг төрөл юм. Ангилалын түвшинд тэдгээрийг нэгтгэх шалгуур нь "эдгээрийн тусламжтайгаар бүтээсэн зургуудын эзэлхүүн, гурван хэмжээст эсвэл тэгш талбайд, хоёр хэмжээст байдлаар дүрсэлхийг хэлнэ. Чухамхүү энэ онцлог нь дүрслэх урлагийн хоёр үндсэн суурь төрөл болох уран баримал, уран зураг хоёр эрт дээр үеэс бий болсон ялгааг тодорхойлдог байна. 

Өвөрмөц байдлаас хамааран дүрслэх урлагийн янз бүрийн төрлүүд нь бодит ертөнцийн харагдаж мэдрэгдэж буй обьектив шинж чанарыг хуулбарладаг байна. Үүнд: эзэлхүүн, өнгө, орон зай, объектын материаллаг хэлбэр, гэрлийн тусгал зэрэг орно. Дүрслэх урлаг нь зөвхөн харагдаж буй дүр төрхийг төдийгүй үйл явдлын цаг хугацааны хөгжил, уран бүтээлчийн ямар нэг төсөөлсөн өгүүлэмжийг бий болгох чадвартай ажээ.

## Дүрслэх урлагийн төрлүүд 
# Уран зураг -бол бодит байдлын дүрслэлд суурилсан дүрслэх урлагийн нэг төрөл бөгөөд гол зүйл нь объектыг орон зайн болон хөнгөн агаарын орчинтой холбон ойлгох явдал юм;
# График зураг гэдэг нь зургийн гадаргуугийн шинж чанар, зураас, толбоны өнгө аясыг дүрслэх үндсэн хэрэгсэл болгон ашигладаг дүрслэх урлагийн нэг төрөл;
# Гравюр нь хэвлэмэл хэлбэрийн сийлбэр дээр суурилсан график урлаг, хэвлэх технологийн нэг төрөл юм;
# Монументал урлаг гэдэг нь уран сайхны болон байгалийн орчинд зориулан бүтээсэн бүтээлийг багтаасан хуванцар дүрслэх урлагийн нэг төрөл бөгөөд үүнтэй холбоотойгоор тэдгээр нь эцсийн үзэл санаа, уран сэтгэмжийн бүрэн байдлыг олж авдаг; монументал урлагт хөшөө дурсгал, барилга байгууламжийн уран баримал, зураг, мозайк чимэглэл, будсан шил гэх мэт;
# Уран баримал бол дүрслэх урлагийн нэг төрөл бөгөөд түүний бүтээлүүд нь гурван хэмжээст хэлбэртэй бөгөөд хатуу материалаас хэлбэрийг хасах аргыг ашиглан хийдэг: сийлбэр хийх, чулуу эсвэл бусад блокийн анхны массаас илүүдэл хэсгийг арилгах;
# Гэрэл зургийн урлаг гэдэг нь гэрэл зурагчин-уран бүтээлчийн ертөнцийн бүтээлч алсын харааг тусгасан гэрэл зургийг бүтээх урлаг юм;
# Кино урлаг нь ихэвчлэн дуу чимээ дагалддаг хөдөлгөөнт дүрсийг бүртгэх, хуулбарлах янз бүрийн техникийн аргууд дээр суурилсан уран сайхны бүтээлийн нэг төрөл юм;
# Хүүхдийн хөдөлгөөнт дүрст кино - бие биенээ маш их давтамжтайгаар орлуулж буй хөдөлгөөнгүй дүрс (хүрээ) дарааллыг ашиглан хөдөлгөөнт дүрсийг хуурмаг бүтээх техникийн арга;
# Медиа урлаг нь орчин үеийн мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийг ашиглан бүтээдэг дүрслэх урлагийн нэг төрөл юм.