open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Банзарын Дорж

**Банзарын Дорж** (орос. Доржи Банзаров, буриад. *Банзарай Доржо*; 1822 он орчим Буриадын Доод үшөөт (өнөөгийн Буриадын Жидийн дүүрэг) төрсөн— 1855 онд Эрхүү хотод нас барсан) — Дорно дахины судлаач эрдэмтэн, буддын шашинтан эртний урианхай овогтон, буриадын анхны европ дээд боловсрол эзэмшсэн эрдэмтэн, Оросын хаант улсын төрийн өндөр цолтон буриад хүн байв. 

Банзарын Дорж нь монгол судлалын чухал бүтээлүүдээрээ алдартай бөгөөд Оросын эзэн хааны газарзүйн нийгэмлэгийн Сибирийн салбарын гишүүн байжээ.

## Намтар 
Дорж нь буриадын казак цэргийн гарал үүсэлтэй байсан. Эцэг нь Ашибагат казак цэргийн дэглэмийн тэтгэвэрт гарсан Борхоны Банзар юм.

1833 онд Атамано-Николаевын сургуулийг төгсөөд 1835 оны 9-р сар хүртэл Троицкосавскийн Орос-Монголын цэргийн сургуульд суралцаж, улмаар Казанийн эрэгтэйчүүдийн гимназид суралцахаар явжээ. 1836 оны 1-р сарын 25-нд тэрээр гимназийн нэгдүгээр ангид элсээд 1842 оны 6-р сард тэрээр Казань хотын гимназийг алтан медальтай төгсөж, Их сургуульд элсэх эрх авчээ.

1842 оны 9-р сард тэрээр дорно дахины зэрэгтэй Эзэн хааны Казаний Их сургуулийн философийн факультетэд элссэн байна. 

1846 оны 6-р сарын 5-нд тэрээр их сургуулиа монгол, халимаг, манж, санскрит, турк хэлтэй төгссөн байна. Банзарын Дорж мөн герман, англи, франц, латин хэлээр чөлөөтэй уншдаг байжээ. Тэрээр шинжлэх ухааны монгол судлалын үндэслэгчдийн нэг Юзеф Ковалевски-гийн шавь байжээ. Монголын уран зохиолын чиглэлээр дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан.

1847-1849 онд Дорж Санкт-Петербургийн Азийн музейд шинжлэх ухааны судалгаа хийжээ. Тэрээр Оросын эзэнт гүрний археологийн нийгэмлэгийн сурвалжлагч гишүүнээр сонгогджээ. Тэрээр 1848 онд “Пайз буюу Монголын хаадын зарлиг бүхий төмөр хавтан” бүтээлээ хэвлүүлсэн.

1848-1850 онд Казань хотод ажиллаж байжээ. Тэрээр Казань мужийн албанд бичиг баримт бүрдүүлэх чиглэлээр суралцсан.

1850-1855 онд тэрээр Эрхүү хотод Зүүн Сибирийн захирагч генерал Николай Муравьев-Амурскийн тусгай үүрэг гүйцэтгэгчээр алба хааж байжээ. Тэрээр Хиагт, Чита хотод байгууллагынхаа ажил эрхэлж амьдарч байв. Верхнеудинск хотод тэрээр мөрдөн байцаалтын хэргүүд дээр ажиллаж байсан.

1851 онд тэрээр Оросын эзэнт гүрний Газарзүйн нийгэмлэгийн Сибирийн хэлтсийн сурвалжлагч гишүүнээр сонгогдсон. Тэдний өгсөн үүрэг даалгаварыг биелүүлж ажиллаж байжээ. 

Тэрээр 1855 оны 2-р сарын 27-нд Эрхүү хотод нас баржээ.

Ангилал:Буриад ястан
Ангилал:1820-д онд төрсөн
Ангилал:1855 онд өнгөрсөн
Цөмийн хувирал

**Цөмийн хувирал** гэдэг нь нэг химийн элемент эсвэл изотопыг өөр химийн элемент болгон хувиргах явдал юм. Энэ нь атомын цөм дэх протон эсвэл нейтроны тоо өөрчлөгдсөн аливаа процесст тохиолддог.

Трансмутаци нь цөмийн урвал (гадна бөөмс нь цөмтэй урвалд ордог) эсвэл гадны ямар ч шалтгаангүйгээр цацраг идэвхт задралын үр дүнд хүрдэг.

Өнгөрсөн хугацаанд оддын нуклеосинтезийн байгалийн хувирал нь одоо байгаа орчлон ертөнцийн хүн төрөлхтөнд химийн элементүүдийг үүсгэсэн бөгөөд өнөөг хүртэл дэлхийн дээрх хамгийн түгээмэл элементүүд болох гели, хүчилтөрөгч, нүүрстөрөгчийн дийлэнх хувийг бий болгосоор байна. Ихэнх одод устөрөгч ба гелийтэй холилдох урвалаар дамждаг бол илүү том одод хувьслын сүүл үедээ төмөр хүртэлх хүнд элементүүдийг нэгтгэх чадвартай байдаг.

Алт, хар тугалга гэх мэт төмрөөс илүү хүнд элементүүд нь хэт шинэ гаригт байгалийн жамаар болон элементийн өөрчлөлтөөр бий болдог. Алхимийн нэг зорилго болох үндсэн бодисыг алт болгон хувиргах нь химийн аргаар боломжгүй, харин физик аргаар боломжтой гэдгийг одоо мэддэг болсон. Одууд илүү хүнд элементүүдийг нэгтгэж эхлэхэд нэгдэх урвал бүрээс мэдэгдэхүйц бага энерги ялгардаг. Энэ нь энерги зарцуулдаг эндотермик урвалын үр дүнд үүссэн төмрийг хүртэл үргэлжилнэ. Ийм нөхцөлд илүү хүнд элемент үйлдвэрлэх боломжгүй.
Новоли (Флоренц)

**Новоли** бол 1950-1960 оны барилгажилтын үеийн томоохон өргөтгөлийн нэг хэсэг бөгөөд Флоренцын баруун хойд хэсэгт байрладаг хороолол. Рифредигийн 5-р дүүргийн харьяа.

## Түүх ба тайлбар 
Анх намгархаг байсан энэ газрыг боловсруулж, улмаар 1871 оноос хойш хотын газрын зурагт Новоли хэмээх нутгийн нэршлээр тэмдэглэсэн байна. Новоли нь анх Пеллегрино хотын захиргааны нэг хэсэг байсан бөгөөд 1865 оноос хойш Флоренц хотын захиргаа болон Сесто Фиорентино хотын захиргаан (Сан Кристофано сүмийн нэг хэсэг) доор хоёр хэсэг хуваагдаж орсон; 1928 оны Флоренц хотын тэлэлтийн үр дүнд уг сууринг нийслэлийн газар нутагт бүхлээр нь нэгтгэж бүртгэсэн.

Түүхэн ач холбогдолтой барилгуудын тоонд Санта Мариа Новоли, Сан Кристофано сүмүүд багтдаг. Мөн ижил чухал ач холбогдолтой боловч Торре делъи Алъигийн дайны улмаас бүтнээрээ устсан Полвероза дахь Сан Донато болон хэсэгчлэн устсан гайхамшигт  Вилла Демидоффийн байгууламжууд нь Новоли дахь орчин үеийн орон сууц, оффис болж шинэчлэгдсэн.

Энэ бүсэд жимс, хүнсний ногооны зах, *Меркафир* (хүнсний бөөний зах), орчин үеийн Санта Мария Аусилиатрис сүм, Флоренцын их сургуулийн Нийгмийн шинжлэх ухааны шинэ төв байдаг.

Хамгийн сүүлийн үеийн бүтээн байгуулалтуудад Касса ди Риспармио ди Фиренцийн удирдлагын шинэ төв, Хууль зүйн шинэ ордон, нэгэн цагт Fiat-ын үйлдвэр байсан Сан Донато хотын томоохон цэцэрлэгт хүрээлэн зэрэг багтдаг.

2009 оны 5-р сард тухайн үеийн Вилла Сан Донато цэцэрлэгт хүрээлэнд 1889 онд Италид баригдсан, гольф тоглож буй эмэгтэйн  хүрэл баримлыг, анхны гольфын талбайн дурсгалд зориулан Сан Донато цэцэрлэгт хүрээлэнгийн толгод дээр суурилуулжээ.

## Зургийн цомог 

Файл:Polo_delle_Scienze_Sociali_di_Novoli_10.JPG|alt=Polo delle Scienze Sociali|Нийгмийн шинжлэх ухааны төв
Файл:Mercato_ortofrutticolo_di_novoli.JPG|alt=Mercato ortofrutticolo di Novoli| Новолийн жимс, хүнсний ногооны зах
Файл:Chiesa_di_San_Cristofano_a_novoli,_chiesa_vecchia.JPG|alt=Chiesa di San Cristofano a Novoli - Parte vecchia|Дэлгэрэнгүй - Хуучин хэсэг
Файл:Chiesa_di_San_Cristofano_a_novoli,_chiesa_nuova.JPG|alt=Chiesa di San Cristofano a Novoli - Parte nuova|Дэлгэрэнгүй - Шинэ хэсэг
Файл:Chiesa_di_Santa_Maria_Ausiliatrice_01.JPG|alt=Santa Maria Ausiliatrice| Гэгээн Мариа Христэд итгэгчдийн тусламж
Файл:Santa_maria_a_novoli_01.JPG|alt=Santa Maria a Novoli|Санта Мария ба Новоли
Файл:Chiesa-Parrocchiale-S-Maria-Novoli-Firenze.jpg|alt=Nuova Chiesa parrocchiale in via Giardino della Bizzarria|Түүхийн түүхийн түүхийг энд оруулав
Файл:Ex_stabilimento_fiat_firenze.JPG|alt=Ex stabilimento FIAT| Хуучин FIAT үйлдвэр
Файл:Firenze-via_di_novoli_di_notte.jpg|alt=Via di Novoli di notte|Түүхийн түүхийн түүх
Файл:路口_-_panoramio_(9).jpg|alt=Novoli|Роман
Шараан Бадамхаалга

**Шараан Бадамхаалга** (хал. *Шаран Бадм-Хаалһ*, орос: *Дмитрий Сергеевич Шараев*, 1986 оны I сарын 9 төрсөн) нь Орос, Халимагийн дуучин, жангарч юм.

## Нэрийн учир 
* Нэр: Бадамхаалга (монг.), Бадм-Хаалһ (хал.), Дмитрий (орос)
* Эцгийн нэр: Сергей (орос)
* Ургийн нэр: Шараа (монг.), Шар (хал.), Шараев (орос)

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Оросын дуучин
Ангилал:Халимагийн хүн
Ангилал:Монголчууд‎
Гурван улсын түүхэн тэмдэглэл

**Гурван улсын түүхэн тэмдэглэл** (Солонгос: 삼국사기; Ханз: 三國史記) хэмээх нь 1145 онд Курё улсын түшмэл Ким Бүшик тэргүүтэй бичгийн түшмэдийн туурвисан эртний солонгосын Когурё, Бэкчэ, Шилла гурван улсын 1000 гаруй жилийн түүх, шастирыг эртний хятад хэл, бичгээр бичсэн 50 боть ном юм. Уг бүтээлээс гадна **Самгук юса** буюу Гурван улсын нөхсөн судар гэх хоёр бүтээл нь солонгосын эртний, дунд үеийн түүхийн гол эх сурвалж болдог. Энэ бүтээлийн **Шиллагийн уг тэмдэглэл** хэсгийг 2020 онд түүхч Цэгмэдийн Цэрэндорж гуай Монгол хэл рүү орчуулж, хэвлүүлсэн.

Энэхүү бүтээл нийт 50 боть бөгөөд 28 боть нь Шилла, Пэгжэ, Когурё улсын вангуудын цадиг; 3 боть нь он дарааллын хүснэгт; 9 боть нь улс бүрийн ёслол, дуу хөгжим, газар зүй, төрийн бүтэц; үлдсэн 10 боть нь түүхэнд алдартай хүмүүсийн намтар түүхээс бүрддэг. 
Ангилал:Солонгосын түүх
Ангилал:Түүхийн ном
Анни Безант

Анни Бесант (1847 оны 10 сарын 1 – 1933 оны есдүгээр сарын 20) нь Британийн социалист, теософич, чөлөөтмасон, эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч, боловсролын зүтгэлтэн, Энэтхэгийн үндэсний үзлийн төлөө тэмцэгч байжээ.Тэрээр Ирланд болон Энэтхэгийн бие даасан засаглалыг тууштай дэмжигч байв.Тэрээр 1917 онд Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс намын анхны эмэгтэй ерөнхийлөгч болж байжээ.

Арван таван жилийн турш Безант Англид атеизм ба шинжлэх ухааны материализмыг олон нийтэд сурталчлагч байсан. Безантын зорилго нь ядуусыг ажлын байраар хангах, амьдрах нөхцлийг сайжруулах, зохих боловсрол олгох явдал байв. Тэрээр Үндэсний шашны нийгэмлэгийн (NSS) алдартай илтгэгч болсон ба мөн зохиолч, Чарльз Брэдлатай дотны найз байв. 1877 онд тэд жирэмслэхээс хамгаалах тэмцэгч Чарльз Ноултоны номыг хэвлүүлсэн хэргээр шүүгджээ. Үүний дараа тэрээр 1888 оны Цуст Ням гарагийн жагсаал, Лондонгийн шүдэнзний охидын ажил хаялт зэрэг үйлдвэрчний эвлэлийн үйл ажиллагаанд оролцож эхэлсэн. Тэрээр Фабиан Нийгэмлэг болон Марксист Социал Демократ Холбооны (SDF) тэргүүлэгч илтгэгч байсан. Тэрээр мөн  Гамлет Цамхаг дахь Лондонгийн Сургуулийн Удирдах зөвлөлд сонгогдсон ба, тэр үед цөөн тооны эмэгтэй санал өгөх эрхтэй байсан ч санал асуулгыг тэргүүлж байв.

1890 онд Безант Елена Блаватскийтэй танилцсан бөгөөд дараагийн хэдэн жилийн хугацаанд түүний теософид сонирхол нэмэгдэж, шашны асуудалд сонирхол нь буурчээ. Тэрээр Теософийн нийгэмлэгийн гишүүн, энэ сэдвээр нэр хүндтэй багш болсон. Теософитой холбоотой ажлынхаа хүрээнд тэрээр Энэтхэг рүү аялсан. 1898 онд тэрээр Хинду шашны төв сургуулийг байгуулахад тусалсан бөгөөд 1922 онд Энэтхэгийн Бомбей (одоогийн Мумбай) хотод Хайдарабад (Синд) үндэсний коллежийн зөвлөлийг байгуулахад тусалсан. Синд (Синдх) мужийн Хайдарабад дахь Теософийн нийгэмлэгийн танхимыг түүний хүндэтгэлд зориулж Безант Холл гэж нэрлэдэг. 1902 онд тэрээр олон улсын хамтарсан чөлөөт одонгийн анхны гадаадад байрлах Ле Дройт Хумайныг байгуулжээ. Дараагийн хэдэн жилийн хугацаанд тэрээр Британийн эзэнт гүрний олон хэсэгт ложууд байгуулжээ. 1907 онд тэрээр Теософийн нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч болсон бөгөөд тэр үед олон улсын төв нь Адяр, Мадрас (Ченнай) хотод байрладаг байв.

Безант мөн Энэтхэгийн улс төрд оролцож, Энэтхэгийн Үндэсний Конгресст элссэн. 1914 онд Дэлхийн 1-р дайн эхлэхэд тэрээр Энэтхэгт ардчилал, Их Британийн эзэнт гүрэн дэх ноёрхлын статусын төлөө кампанит ажил явуулах "Гэрийн дүрмийн лиг"-ийг эхлүүлэхэд тусалсан. Энэ нь түүнийг 1917 оны сүүлээр Энэтхэгийн үндэсний конгрессын ерөнхийлөгчөөр сонгогдоход хүргэсэн. 1920-иод оны сүүлээр Безант өөрийн асрагч болон өргөмөл хүү Жидду Кришнамуртигийн хамт АНУ руу аялсан бөгөөд түүнийг шинэ Мессиа, Буддагийн хувилгаан дүр мөн гэж мэдэгджээ. Жидду Кришнамурти 1929 онд эдгээр мэдэгдлийг няцаасан. Дайны дараа тэрээр 1933 онд нас барах хүртлээ Энэтхэгийн тусгаар тогтнол болон теософийн шалтгаануудын төлөө тэмцжээ.
Ангилал:1933 онд өнгөрсөн
Ангилал:1847 онд төрсөн
Нямсүрэнгийн Алиасүрэн

**Нямсүрэнгийн Алиасүрэн** (1943 онд Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Уул суманд төрсөн)-БНМАУ-ын Улсын Аюулгүй байдлыг хамгаалах ерөнхий газрын дэд дарга. Хошууч генерал.

Тэрээр 1943 онд Хөвсгөл аймгийн малчин ард Нямсүрэнгийн ууган хүү болон төрсөн.  Сумандаа бага сургууль төгсөж Улаанбаатар хотноо шилжин суралцаж 1961 онд Нийслэлийн 18-р дунд сургууль төгссөн байна. 

1961-1966 онд ЗХУ-ын Улсыг Аюулаас Хамгаалах Хорооны дээд сургуульд сурч олон улсын харилцааны мэргэжлээр төгсчээ. 

1966-1967 онд НАХЯ-ны улсыг аюулаас хамгаалах газарт ахлах ажилтнаар ажиллаж байсан. 

1967-1970 онд Нью-Йорк хотноо БНМАУ-аас НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчийн газарт атташегаар томилогдон ажилласан. 

1973-1976 онуудад Бангкок дахь НҮБ-ын Ази, Алс Дорнодын эдийн засаг, нийгмийн коммисын нарийн бичгийн дарга нарын газарт мэргэжилтнээр ажилласан. 

1976 оноос НАХЯ-ны Улсыг аюулаас хамгаалах ерөнхий газарт хэлтсийн дарга. 

1981-1990 оныг дуустал Ерөнхий газрын орлогч, газрын дарга, Улсын аюулгүй байдлыг хамгаалах ерөнхий газрын дэд дарга. 

1991 оноос Засгийн газрын дэргэдэх Төрийн бодлого, нийгмийн асуудал судлах төвд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан, УИХ-ын Гадаад бодлого, аюулгүй байдлын байнгын хороонд зөвлөх, МАХН-ын даргын зөвлөх. 

2002-2006 онд Монгол Улсаас БНАЛАУ-д суух Элчин сайд. 

2006-2013 онд Монголын бизнес хөгжлийн агентлагт ахлах менежер, захирал, Гадаадын хөрөнгө оруулалттай уул уурхайн компанид төр засгийн байгууллагатай харилцах асуудал эрхэлсэн захирал, хүний нөөцийн захирал зэрэг алба хашиж байв.

## Шагнал 
Цэргийн гавъяаны улаан тугийн одон, Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одон, байлдааны болон бусад медалиуд, ЗХУ-ын "Улаан таван хошуу" одон, Унгар, Болгар, Ардчилсан Герман, Куба, Польш, Чехословак зэрэг орны медалиудаар шагнуулсан байна. 

1986 онд цэргийн дээд цол Хошууч генерал цол шагнагджээ. Н.Алиасүрэн нь 1967 онд гэрлэсэн, эхнэр Жамьянжавын Баасанхүү нь Монгол Улсын “Ардын эмч”, хүүхдүүд А.Энхбаяр хуульч, А.Мөнхбаяр гадаад хэлний мэргэжилтэй.
Сент-Винсент ба Гренадин

**Сент-Винсент ба Гренадин** () нь зүүн Карибын арлуудад оршдог арлын улс юм.

## Эх сурвалж

Ангилал:Карибын орон
Ангилал:Арлын орон
Ангилал:Антилын салхин талын арал
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Хойд Америкийн орон
Wi-Fi 6

Wi-Fi 6 (2.4 ГГц ба 5 ГГц) ба Wi-Fi 6E (6 ГГц) нь Wi-Fi-ын Нэгтгэлээс албан ёсоор гаргасан IEEE 802.11ах утасгүй дотоод сүлжээнд зориулсан IEEE стандарт юм. Wi-Fi 6 нь (WLAN) ба Wi-Fi 5 (802.11ac)-ийн дараагийн үе юм. Энэ нь мөн нягтралтай орчинд Wi-Fi 6 үйлчлүүлэгчдийн ажиллагааг   сайжруулахад зориулагдсан өндөр үр ашигтай Wi-Fi гэж нэрлэгддэг. 1-ээс 7.125 ГГц-ийн хооронд тусгай зөвшөөрөлгүй зурваст ажиллахаар зохион бүтээгдсэн бөгөөд үүнд аль хэдийн түгээмэл хэрэглэгддэг 2.4 ба 5 ГГц, мөн илүү өргөн хүрээтэй 6 ГГц-ийн зурвас (жишээ нь АНУ-д 5.925–7.125 ГГц, 1.200 ГГц) багтдаг. 

Энэ стандартын гол зорилго нь том оффис, худалдааны төв, хүн ам шигүү орон сууц гэх мэт өндөр нягтралтай нөхцөлд нэг талбайн нэвтрүүлэх чадварыг нэмэгдүүлэх явдал юм. 802.11ac-тай харьцуулахад нэрлэсэн өгөгдлийн хурдны өсөлт ердөө 37% байхад нийт дамжуулах чадварын өсөлт (бүхэл бүтэн сүлжээгээр) 300% байна. 802.11ax-ийн гол онцлог нь Wi-Fi-д хэрэглэгдэж буй үүрэн холбооны технологитой дүйцэхүйц ортогональ давтамж хуваах олон хандалт (OFDMA) юм. Энэ нь илүү сайн спектрийн хэрэглээ, хөндлөнгийн оролцооноос зайлсхийхийн тулд сайжруулсан тэжээлийн хяналт, илүү хурдтай болгох 1024‑QAM, MIMO, MU-MIMO зэрэг сайжруулалтыг авчирдаг. Зорилтот сэрүүн цаг, WPA3 зэрэг эрчим хүчний хэрэглээ болон аюулгүй байдлын протоколуудын найдвартай байдлыг сайжруулсан.

802.11ax стандартыг 2020 оны 9-р сарын 1-нд баталж, 95%-ийн зөвшөөрлийг авсан. Дараа нь 2021 оны 2-р сарын 1-нд IEEE Стандартын Зөвлөлөөс уг стандарт албан ёсны зөвшөөрлийг авсан.

Ангилал:Интернэт
Ангилал:Wi-Fi
Ангилал:Интернэт холбоо
Ангилал:Үүрэн холбоо
Автократ засаглал

**Автократ засаглал** нь эрх баригчид үнэмлэхүй эрх мэдлийг эзэмшдэг засаглалын тогтолцоо. Хаант засаглал, дарангуйллын ихэнх хэлбэр нь энэ төрөлд багтдаг бол ардчилал, феодализм нь ялгаатай юм. Автократ тогтолцооны янз бүрийн тодорхойлолтууд байдаг. Автократ засаглалыг ганц хүнээр хязгаарлаж болно, эсвэл үнэмлэхүй эрх мэдлийг эзэмшдэг хэсэг бүлэг захирагчид автократ засаглалыг хэрэгжүүлж болно. Автократ удирдагч нь автократ засаглалын хүрээнд иргэний эрх чөлөөг хэрэгжүүлэхэд бүрэн хяналт тавьж, ямар нөхцөлд хэрэгжиж болохыг сонгох эрхтэй. Мөн засгийн газрууд автократ болон ардчиллын элементүүдийг хольж, анократ тогтолцоог бүрдүүлж болно. Автократ гэдэг ойлголтыг улс төрийн гүн ухаанд эрт дээр үеэс хүлээн зөвшөөрч ирсэн.

Автократууд нийгмийн бусад нөлөө бүхий эсвэл хүчирхэг гишүүдийн сөрөг хүчний эсрэг улс төрийн хэлмэгдүүлэлт, хамтран ажиллах замаар эрх мэдлээ хадгалдаг. Олон нийтийг суртал ухуулга, тархи угаах замаар удирддаг ба автократ улс үзэл суртал, шашин шүтлэг, төрөлхийн эрх, харийн дайсагналд уриалан дуудах замаар олон нийтийн өмнө өөрийгөө хууль ёсны болгохыг оролдож болно. Зарим автократ улсууд ардчиллын дүр төрхийг харуулахын зэрэгцээ хууль тогтоох байгууллага байгуулж, шударга бус сонгууль явуулж, эсвэл цаашдын хяналтыг хэрэгжүүлэхийн тулд шүүх хурал хийдэг. Автократ засаглалын цорын ганц хязгаарлалт нь дэглэмийг хадгалахад бодитой хандах явдал юм. Автократууд хүсэл зоригоо хэрэгжүүлэхийн тулд улс орны элитүүд болон байгууллагуудыг хянах ёстой, гэхдээ тэд бусад хувь хүн эсвэл бүлэгт ихээхэн эрх мэдэл, нөлөө үзүүлэхээс мөн урьдчилан сэргийлэх ёстой байдаг. Дотоодын сорилтууд нь төрийн эргэлт хийхэд хүргэж болзошгүй тул автократуудад тулгардаг хамгийн чухал аюул юм.

Автократ засаглал нь засгийн газрын хамгийн эртний хэлбэрүүдийн нэг байв. Энэ нь эртний ертөнц даяар хот улс, эзэнт гүрний хэлбэрээр оршин тогтнож байсан деспотизмаас эхэлсэн. Хаант засаглал нь түүхийн ихэнх хугацаанд автократ засаглалын зонхилох хэлбэр байсан. 19-р зуунд Латин Америкт *каудилло*, Европт Наполеон, III Наполеон нарын эзэнт гүрнээс эхлэн дарангуйлал илүү түгээмэл болж эхэлсэн. Тоталитар дарангуйлал 20-р зуунд фашист, коммунист улсууд бий болсноор хөгжсөн. 1991 онд ЗХУ задарснаас хойш авторитар, популист дарангуйлал нь автократ дэглэмийн хамгийн түгээмэл хэлбэр болсон.

Ангилал:Авторитаризм
Ангилал:Ноёрхол
Ангилал:Дарангуйлал
Салбар хоорондын харилцаа

**Салбар хоорондын харилцаа** буюу **салбар хоорондын судалгаа** нь олон эрдэм шинжилгээний салбарыг нэг үйл ажиллагаанд (жишээ нь, судалгааны төсөл) нэгтгэхийг хэлнэ. Энэ нь социологи, антропологи, сэтгэл судлал, эдийн засаг гэх мэт өөр хэд хэдэн салбараас гаралтай. Мөн хил хязгаарыг даван сэтгэж ямар нэгэн зүйлийг бүтээх билээ. Ингэснээр шинэ хэрэгцээ, мэргэжлүүд гарч ирэхийн зэрэгцээ эрдэм шинжилгээний салбарууд эсвэл сэтгэлгээний сургуулиудын уламжлалт зохион байгуулалтын нэгж болох салбар хоорондын хамаарал эсвэл салбар хоорондын хэсэгтэй холбоотой болдог. Цахилгаан станц, гар утас эсвэл бусад төслүүд хэд хэдэн мэргэжлийг нэгтгэхийг шаарддаг тул томоохон инженерийн багууд ихэвчлэн салбар дундын холбоо хамааралтай байдаг. Гэсэн хэдий ч "салбар хоорондын харилцаа" гэсэн нэр томьёо нь заримдаа эрдэм шинжилгээний салбарт байдаггүй.

Салбар хоорондын харилцаа гэх нэр томьёог боловсрол, сургалтын сурган хүмүүжүүлэх ухаанд хэд хэдэн тогтсон шинжлэх ухаан болон уламжлалт судалгааны чиглэлийн арга, ойлголтыг ашиглаж судалгааг тодорхойлдог. Салбар хоорондын уялдаа холбоо нь судлаачид, оюутнууд, багш нарыг нэг зорилгод хүрэхийн тулд сэтгэлгээ, мэргэжил, технологийн хэд хэдэн сургуулиудыг хооронд нь холбож, нэгтгэх зорилготой. ХДХВ/ДОХ-ын тархалт судлал эсвэл дэлхийн дулаарал нь нарийн төвөгтэй асуудал учраас үүнийг шийдвэрлэхийн тулд янз бүрийн салбарыг судлах хэрэгцээ гардаг. Судалгааны байгууллагуудын уламжлалт бүтцэд, тухайлбал, эмэгтэйчүүдийн судалгаа, угсаатны нутаг дэвсгэрийн судалгаанд тухайн сэдвийг үл тоомсорлосон эсвэл бүр буруугаар илэрхийлсэн гэж үзвэл салбар хоорондын харилцааг ашиглаж болно. Салбар хоорондын уялдаа холбоог хоёр ба түүнээс дээш салбарын хэтийн төлөвийг нэгтгэх замаар ойлгож хэрэглэх боломжтой.
Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс

**Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улс** нь улс төрийн эрх мэдлийг аас парламентад итгэл хүлээлгэн өгдөг бүгд найрамдах засаглалын хэлбэр бүхий нэгдмэл улс юм.

## Нэгдмэл парламентын бүгд найрамдах улсын жагсаалт 
## Мөн үзэх 
*Холбооны парламентын бүгд найрамдах улс

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж 
Ангилал:Нэгдмэл улс
Бүгд Найрамдах Улс
Соломоны арлууд

**Соломоны арлууд** () нь Австралийн зүүн хойд хэсэгт байрладаг Меланезийн 6 том арал болон жижиг 900 гаруй арлаас бүтдэг улс юм.

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж

Ангилал:Арлын орон
Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Соломоны арлууд (олтриг)
Ангилал:Австрали ба Далайн орон
Гурван улсын нөхсөн судар

**Гурван улсын нөхсөн судар** (солонгос: 삼국유사; ханз:三國遺事)  нь 1281 онд буддын шашны Ингак сүмийн лам Ирёнь гэгчийн солонгосын эртний гурван улсын үед (Кугурё, Пэгжэ, Шилла) хамаарах 3000 гаруй жилийн түүх, үлгэр, домог зэргийг багтаасан бүтээл юм. Уг бүтээл нь 5 боть, 9 бүлэгт хуваагддаг. Энэ номыг буддын лам хүн бичсэн учраас эртний гурван улсын үүссэн үлгэр домог, эртний Гужусон улсын Тангүн вангийн домог, буддын шашны солонгост дэлгэрсэн түүхийг бичсэн нь түүхийн үнэт материал болж үлдсэн. Гурван улсын нөхсөн судрыг солонгосын эртний түүхийн гол эх сурвалжын нэг Гурван улсын түүхэн тэмдэглэлтэй зэрэгцүүлэн үздэг. Самгүк саги-г күнзийн сурталтан улс төрч Ким Бүшик бээр күнзийн талаас бичсэн бол, Самгүк юса-г буддын лам Ирёнь шашны талаас харж бичсэн нь хоёр өөр хэв шинжтэй бичигдэхэд нөлөөлсөн. 2009 онд Монгол Улсын ШУА-ын Түүхийн хүрээлэнгийн түүхч Цэгмэдийн Цэрэндорж солонгос хэлнээс монгол хэл рүү орчуулж хэвлүүлсэн.

## Холбоотой хуудас 
* Гурван улсын түүхэн тэмдэглэл

Ангилал:Солонгосын түүх
Ангилал:Түүхийн ном
Хагийн хар нуур

**Хагийн хар нуур** нь Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг Бага Хэнтийн нурууны салбар Хийдийн сарьдагийн өвөрт Сүүн оргил уул, Хүлэрийн цахир уулын хооронд, далайн түвшнээс дээш 1,820 метр өндөрт оршдог цэнгэг уст нуур юм. Хагийн хар нууранд Хүлэрийн давааны араас эх авах Хагийн хар нуурын гол, Хийдийн сарьдагийн өврөөс эх авах Хийдийн горхи цутгаж, нуураас Хагийн гол эх авч 30 гаруй км урсан Туул голд цутгана.

Байгалийн бүс, бүслүүрийн хувьд уулын тайгын бүс буюу Туул голын сав газрын эхэн хэсэгт байрлах бөгөөд Хан Хэнтийн Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутгийн хил дотор, Улаанбаатар хотоос зүүн хойд зүгт 180 км, Эрдэнэ сумын төвөөс 90 км зайд оршдог.

Эргэн тойрон битүү ой модоор эмжигдэж өндөр уулсаар хүрээлэгддэг. Хагийн хар нуур нь мөсөн голын гарал үүсэлтэй нуур бөгөөд нуурын урт 2.5 км, өргөн 0.8-1.1 км, талбай 2 км2, периметр 6.91 км, ус хурах талбай 41.0 км2, усны эзлэхүүн 22 сая.м3.

Усны температур 7,8 дугаар сард 15.00C – 17.00C, 10 дугаар сараа 5 сар хүртэл хөлдөнө.

Нуурын ёроолд нь хар бараавтар лаг элс, бул чулуу, гүехэн хэсэгт нь замагтай.

Умард мөсөн далайн ай савын загас, хөвч тайгын ан амьтан, жигүүртэн шувуу элбэгтэй.

Ангилал:Монголын нуур
Лайссез-Фэйр

Эдийн засгийн системүүд

Ерөнхий төрлүүд

Капитализм

Социализм

Коммунизм

  

***Laissez-faire*** ( /ˌ l ɛ s eɪ ˈ f ɛər / LESS -ay- FAIR ;  хэлнээс   [ lɛse fɛːʁ ] ⓘ , орч.&#x2009; хийцгээе &#x27; ) нь хувь хүмүүсийн хоорондын санхүүгийн гүйлгээ нь аливаа төрлийн гадны эдийн засгийн хөндлөнгийн оролцоо ( татаас, зохицуулалт гэх мэт) -оос ангид байдаг эдийн засгийн тогтолцооны нэг төрөл юм. Ерөнхийдөө *laissez-faire нь* дараахь аксиомууд дээр суурилдаг: "Хувь хүн бол нийгмийн үндсэн нэгж, өөрөөр хэлбэл, нийгмийн тооцооллын хэмжүүрийн жишиг; хувь хүн эрх чөлөөтэй байх байгалийн эрхтэй; мөн байгалийн дэг журам эв нэгдэлтэй, өөрийгөө зохицуулах систем юм."  Анхны хэллэг нь ***laissez faire, laissez passer***, "өөрсөдөөр нь байлга" гэсэн утгатай. Энэ нь ерөнхийдөө Винсент де Гурнегээс улбаатай. 

*Лайссэз Фэйр*ийн өөр нэг үндсэн зарчим бол зах зээл нь өрсөлдөөнтэй байх жамтай гэж үздэг бөгөөд үүнийг *laissez-faire* -ийн анхны дэмжигчид үргэлж онцолж байсан. 

Тэд *laissez-faire* -ийн анхны дэмжигчид байсан бөгөөд 17-р зуунд Францад үүсээд байсан татварын аймшигт бөгөөд эвдэрсэн системийг орлох  боломжтой *онцгой өвөрмөц*, газрын түрээсийн татварыг дэмжиж байв  Газар л үр өгөөжтэй байдаг учраас зөвхөн газраас татвар авах ёстой гэсэн байр суурьтай байсан.  &#x5B; ''Тодруулга шаардлагатай'' &#x5D;

## Түүх 
  

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Ангилал:Улс төрийн онол
Ангилал:Францын эдийн засгийн түүх
Ангилал:Консерватизм
Ангилал:Капитализм
Ангилал:CS1 maint: multiple names: authors list
Ангилал:Articles with permanently dead external links
Ангилал:All articles with dead external links
Ангилал:Webarchive template wayback links
Оросын Гадаад хэргийн сайд нар

Оросын дипломат алба нь 1549 онд «Посольский приказ» хэмээх Оросын анхны гадаад хэргийн асуудал эрхэлсэн товчоо үүсгэн байгуулагдсанаас хойш өнөөг хүртэл Оросын гадаад хэргийн байгууллагуудыг тэргүүлж байсан хүмүүсийн жагсаалт. 

Энэхүү түүхэн хугацаанд хамгийн удаан Сайдын албыг Карл Нессельроде — 39 жил, Андрей Громыко — 28 жил, Александр Горчаков — 26 жил, Сергей Лавров — 20 жил, Никита Панин — 17,5 жил хашсан байна.
Ноёхон

**Ноёхон** (ханз: 那牙勤; латин галиг: ​Nojakin, Noyakin) болбоос Хамаг Монгол ханлигийн нэгэн овог, хүрээ бөгөөд Бодончар мунхагийн ач хөвүүн Мэнэн тудуны долоон хөвүүний хоёр дахь хөвүүн Хачины хөвүүн Ноёгидай гэгчээс салбарлан үүссэн Нирун Монгол угсааны овог юм. 

## Гарал үүсэл 
Монголын нууц товчооны 46-р зүйлд: "... *Хачины хөвүүн Ноёгидай нэртэй бүлгээ. Ноён шиг авиртай тул ноёхон овогтон болов* (Qačin-nu​ ​kö[b]ün​ ​​Noyagiday​ ​​neretüy​ ​​bülee.​ ​​​Noyamsiγ​ aburitu​ ​​tula​ Noyakin​ ​​oboγtan​ boluba гэж тэмдэглэсэн. Нууц товчоонд уг овгоос Жунсо гэх ноён 1206 онд Чингис хааны зарлигаар мянганы ноён болсныг мэдэж болно. 

Харин Рашид ад-Дины зохиосон Судрын чуулганд Ноёхоны уг гарлыг Тумбинай сэцний ууган хөвүүн Жагсугийн хөвүүдээс салбарлан үүссэн Ноёхон, Уруд, [Мангуд]] гэх гурван аймгийн нэг гэж тэмдэглэжээ.

## Түүхийн тойм 
Ноёхон аймгийн тухай мэдээ баримт цөөхөн хэдий ч, одоо мэдэгдэж байгаагаар Чингис хааныг Жамухаас салж нүүхэд "... ноёхон аймгийн Жунсо ирэв..." гэсэн зүйл байдаг ч, энэ нь ганц өрхөөр дагасан байх магадлалтай. 1192 онд Даланбалжудын арван гурван хүрээний байлдаанд Жамухын талын 13 хүрээний нэгд Ноёхон аймаг багтаж байсныг Богд Баатар Биеэр Дайлсан Тэмдэглэл хэмээх хятадаар хуулагдаж үлдсэн эх сурвалжид бичсэн байдаг. Ингэхээр уг аймаг нь анх Жадараны Жамухыг дагаж яваад, сүүлд 1201-1204 оны орчимд Чингис хаанд дагаар орж, 1206 онд Ноёхоны Жунсо гэх хүнийг мянгатын ноёнд томилж, Ноёхоныг захируулжээ. Мөн Чингис хааны зарлигаар Өэлүн эх, Отчигин хоёрт түмэн иргэн өгч, Хүчү, Хөхөхчү, **Жунсо**, Аргасун нарын мянганы ноёдыг мянгатаар нь өгсний дотор Ноёхон аймаг багтжээ.  

Орчин үед ОХУ-ын Буриадын БНУ-ын Сэлэнгэ аймгийн дотор Ноёхон (Ноехонское) нэртэй сум байдаг. Уг газарт 1930 онд Зөвлөлтийн бодлогыг эсэргүүцсэн Ноёхоны бослого нэртэй үйл явдал болж байсан.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол овог аймаг
Франк-Валтер Штайнмаейр

**Франк-Валтер Штайнмаейр** (герман. *Frank-Walter Steinmeier*; 1956 оны 1-р сарын 5-нд ХБНГУ-ын Детмольд хотод төрсөн) — Германы Төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2017 оны 3-р сарын 19-нөөс эхлэн Германы Холбооны Ерөнхийлөгч.

2005-2009 болон 2013-2017 онуудад Германы Гадаад хэргийн сайд, 2007-2009 онд Германы дэд Канцлер, 1975 оноос Германы Социал-демократ намын гишүүн. 

2017 оны хоёрдугаар сарын 12-нд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулж, ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Холбооны Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол 2017 оны 3-р сарын 19-нд болсон.

2022 оны 2-р сарын 13-нд тэрээр холбооны ерөнхийлөгчийн албан тушаалд улиран сонгогдсон. ХБНГУ-ын  Холбооны Хурлын нийт боломжит 1,425 саналын 1,045 нь авч, 86 гишүүн түдгэлзсэн байна.

## Монгол Улсад 
Тэрээр 2014 онд Германы Гадаад хэргийн сайдын хувиар Монгол Улсад айлчилж байсан.

Холбооны Бүгд найрамдах Герман улсын Холбооны ерөнхийлөгч Франк-Валтер Штайнмаейр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн урилгаар  2024 оны 2-р сарын 7-8-ны өдрүүдэд Монгол Улсад төрийн айлчлал хийв.
Германы Социал Демократ Нам

**Германы Социал-демократ нам** (товч.ГСДН, герман. *Sozialdemokratische Partei Deutschlands*, *SPD*) —Германы зүүн төвийн баримталдаг либерал үзэлтэй тус улсын хамгийн том бөгөөд ууган улс төрийн нам.  

1863 оны 5-р сарын 23-нд германы хуульч, гүн ухаантан Фердинанд Лассаль -"*Германы бүх нийтийн ажилчдын холбоо*" (герман. *Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein* (ADAV)) нэртэйгээр үүсгэн байгуулсан байна. *Германы* *Христийн ардчилсан холбоо намтай*  (герман. *Christlich Demokratische Union Deutschlands* (*CDU*) хамт Германы хамгийн том улс төрийн нам юм.

1875 онд *Германы бүх нийтийн ажилчдын холбоо* нь 1869 онд Вильхельм Либкнехт, Август Бебель нарын байгуулсан марксист үзэлтэй "*Германы* *Социал Демократ Ажилчны Нам*"-тай нэгдсэн. 1878-1890 (Германы эзэнт гүрэн), 1933-1945 онд (Нацист Герман) Социал Демократ нам нууц далд үйл ажиллагаа явуулж байв. 1890 онд социалистуудын эсрэг Германы онцгой хуулийг хүчингүй болгосны дараа орчин үеийн "Германы Социал-демократ нам" гэх нэрээ авсан байна.

* Намын гишүүдийн тоо: 404 305 хүн (2020 он).
* Төсвийн санхүүжилт: 48.648.864,36 € (2014 он).
* Шуудангийн албан ёсны хаяг: "*Willy-Brandt-Haus, Wilhelmstraße 141, 10963 Berlin"*.

2021 оноос хойш буюу Бундестагийн парламентын сонгуулийн дараа Герман улсыг тус намын гишүүн Олаф Шолцын Засгийн газар удирдаж байна.

Фридрих Эберт 1913-1917 онуудад тус намыг удирдаж байсан.
Краудсорсинг

**Crowdsourcing** гэдэг нь олон тооны хүмүүсийн оруулсан хувь нэмэрээр дамжуулан үйлчилгээ, санаа эсвэл контент цуглуулах үйлдэл юм. Ихэвчлэн краудсорсинг дахь "олон" нь үр дүнд хүрэхийг хүсч буй бизнестэй холбоогүй гуравдагч этгээд юм.
Дамбийн Дорлигжав

**Дамбий овогтой Дорлигжав** (1959 оны 7-р сарын 24-ний өдөр Увс аймгийн Зүүнговь суманд төрсөн) 

## Намтар 
1967-1975 онд Увс аймгийн Зүүнговь сумын дунд сургууль.

1975-1978 онд Ховд аймгийн ХАА-н техникум.

Увс аймгийн Зүүнговь суманд малын эмч

1980-1983 онд ЗХУ-ын Москва хотын “Цэргийн улс төрийн” дээд сургууль.

1983-1987 онд МУИС-ын НУФ-ын “хууль”-ийн ангид суралцсан.

Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн прокурорт ажилтан

МХЗЭ-ийн төв хороонд эрдэм шинжилгээний ажилтан

МОАХ-ын зохицуулагч, МОАН-ын дэд дарга

БНМАУ-ын АИХ-ын депутат, Улсын бага хурлын гишүүн

1991-1992 онд Дашийн Бямбасүрэнгийн Засгийн газарт шадар сайдын алба хашсан.

1996 оны 7-р сараас Батлан хамгаалахын сайд

Уулын баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ерөнхий захирал

Ардчилсан намын дарга

Ерөнхий сайдын зөвлөх

Засгийн газрын гишүүн, Мэргэжлийн хяналтын асуудал эрхэлсэн сайд

Ардчилсан намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга

Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчийн үед Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дарга

2010 онд Монгол Улсын Ерөнхий Прокуророор томилогдон ажилласан.

2014 оны 12-р сарын 10-наас Хууль зүйн сайдаар томилогдон ажилласан.

### Жич: 
Дамбий овогтой Дорлигжав нь Улсын Ерөнхий прокуророор ажиллаж байхдаа өөрийн төрсөн дүү Д.Баатарын үүсгэн байгуулсан “Рекат Монголиа “ ХХК-ий Голомт банк дахь дансаар Т.Ганболдын “Эн Ар Ай” , “Пайонеринг интернешил “компаниудаас  2011 оны 9-р сараас 10-р сар хүртэлх хугацаанд 3 удаагийн шилжүүлгээр 4 сая ам.долларын хахууль авсан гэмт хэрэгт холбогдсон. 2019 онд батлан даалтаар гарсан.
Green Day

Green Day бол 1987 онд Калифорни мужид гоцлол дуучин, гитарчин Билли Жо Армстронг, басс гитарчин Майк Дирнттэй хамтран байгуулагдсан Америкийн Панк рок хамтлаг юм. 1989 онд одоогийн нэрээ авахаас өмнө Green Day нь Blood Rage, дараа нь Sweet Children гэдэг нэртэй байсан.  Тэдний 1994 онд гаргасан Dookie нэртэй анхны цомог нь ихээхэн амжилтад хүрч, дэлхий даяар 20 сая гаруй хувь зарагджээ. Green Day нь АНУ-д панк рок урсгалыг дэлгэрүүлсэн гэж үздэг.

## Цомгууд 
* *39/Smooth* (1990)
* *Kerplunk* (1991)
* *Dookie* (1994)
* *Insomniac* (1995)
* *Nimrod* (1997)
* *Warning* (2000)
* *American Idiot* (2004) 
* *21st Century Breakdown* (2009)
* *¡Uno!* (2012)
* *¡Dos!* (2012)
* *¡Tré!* (2012)
* *Revolution Radio* (2016)
* *Father of All Motherfuckers* (2020)
* *Saviors* (2024)
Денис Фонвизин

**Денис Фонвиизин** (орос. *Дени́с Ива́нович Фонви́зин, 1745 оны 4-р сарын* 14-нд Москва хотод төрсөн— 1792 оны 12-р сарын 1-нд Санкт-Петербургт нас барсан) — оросын хатан хаан II Екатеринагийн үеийн уран зохиолч, хэлзүйч, оросын хошин шог зохиолыг үүсгэн байгуулагч.  Оросын дипломат байгууллагыг Никита Панин удирдаж байх үед нарийн бичгийн дарга байсан. Сенатор, Москвагийн Их сургуулийн захирал Павел Фонвизины том ах нь юм.
Никита Панин

**Никита Панин** (орос. *Ники́та Ива́нович Па́нин,* 1718 оны 9-р сарын 18-нд төрсөн — 1783 оны 3-р сарын 31-нд нас барсан) — оросын хаант улсын дипломат, төрийн зүтгэлтэн, II Екатерина төр барьсан үеийн эхний хагаст Оросын гадаад бодлогын тэргүүн байсан. "Умард аккорд" буюу "Умард тогтолцоо" (Северного Аккорда) төлөвлөгөөг боловсруулсан бөгөөд Орос дахь анхны Үндсэн хуулийн төслүүдийг боловсруулагчдын нэг юм. 

1762-1783 оны Оросын засгийн газрын гадаад бодлогын бүх асуудал Паниний нэртэй шууд холбоотой байдаг. Эхэндээ эзэн хааны албан бус зөвлөхөөр ажиллаж байгаад 1763 онд Воронцовыг чөлөө авсны дараа түүнийг Гадаадын удирдах зөвлөлийн  (орос. Иностранная коллегия) ахлах гишүүн болгожээ. Удалгүй Бестужевыг огцруулсны дараа тэрээр канцлер байгаагүй ч Гадаадын удирдах зөвлөлийн бүх ажлыг удирдах үүрэг хүлээж байсан байна. Оросын Хойд Европын улсуудтай харилцах харилцааны талаархи асуултуудыг шийдвэрлэх нь Паниныг "Умардын аккорд буюу "Умардын тогтолцоо" гэж нэрлэгддэг тогтолцоог бий болгоход хүргэсэн байна. Энэхүү тогтолцооны тусламжтайгаар Панин Оросын нэр хүнд, байр суурийн ач холбогдлыг өргөмжлөхийн тулд түүний эргэн тойронд хойд зүгийн бүх гүрнүүдийн холбоог бий болгохыг хүсч байсан юм. 

"Умардын тогтолцоо"-ны асуудалтай зэрэгцэн Орос улс Польш, Прусстай харилцах асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай байв. Панин Прусстай эвсэл байгуулсан нь Орост Польшид нөлөөгөө тэлэх боломжийг олгосон байна. 1772 оноос өмнө тэрээр Пруссийг сохор дэмжигч байгаагүй. Тэрээр Польшийг бүхэлд нь Оросын нөлөөний бүсэд оруулахыг эрмэлзэж байсан бөгөөд Польшийн нутаг дэвсгэрээс хэнтэй ч хуваалцах хүсэлгүй байв.

Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд отгон дүү, генерал Пётр Панины хамт Үндсэн хуулийн төслийг боловсруулан бэлтгэсэн бөгөөд Н.Панин өөрөө болон түүний дүүг нас барсны дараа хаанчилж байсан I Павел-д шилжүүлэн өгчээ. Энэ бол Оросын түүхэнд анхны үндсэн хуулийн төсөл байв.
Арлын орон

**Арлын орон** буюу **Арлын улс** — нэг буюу олон арал дээр оршдог улс орныг хэлнэ. Энэ нь эх газрын улс гэдгээс ялган хэлсэн тодорхойлолт юм. 

Дэлхийн нийт улсуудын 25% нь арлын улс байна. Арлын улс нь эх газрын улсыг бодвол харьцангуй тогтвортой оршин тогтнодог боловч тэнгисийн их гүрнүүдэд эзлэн түрэмгийлэгдэх эрсдэлд учирдаг байсан.

Дэлхий дээрх хамгийн том газар нутагтай арал улс бол Индонез юм. Индонез 17 000 арлаас бүрдэнэ.

Арлын орнуудын эдийн засаг голчлон уул уурхай, загас агнуур, хөдөө аж ахуй зэрэг олборлох болон тээвэр дамжлагын төв, аялал жуулчлал, санхүүгийн үйлчилгээ зэрэг үйлчилгээнд тулгуурладаг. Ихэнх арал нам доор газар зүйн байрлалтай бөгөөд эдийн засаг, хүн ам нь далайн эрэг, боомтын дагуу төвлөрч хөгждөг. Арлууд далайн түвшний өсөлт зэрэг уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөмтгий.

Алслагдсан, эсвэл чухал ач холбогдолтой арал, олтриг дэлхийд олон байдаг ба аль нэг улсын хараат нутаг дэвсгэр байдаг. Жишээлбэл Энэтхэгийн далайн төв дундах Чагос олтриг нь Британийн харьяа нутаг юм.

## Эх сурвалжууд 

Ангилал:Улс төрийн газар зүй
Фердинанд Лассаль

**Фердинанд Лассаль** (герман. *Ferdinand Lassalle*; төрөхөд нь өгсөн нэр-*Ferdinand Johann Gottlieb Lassal,* 1825 оны 4-р сарын 11-нд Бреслау буюу өнөөгийн Польшийн Вроцлав хотод төрж, 1864 оны 8-р сарын 31-нд Женев хотод нас барсан) — Германы гүн ухаантан, хуульч, эдийн засагч, улс төрийн зүтгэлтэн бөгөөд Германы социал-демократ хөдөлгөөнийг үүсгэн байгуулагч. 

## Намтар 
Ф.Лассаль Зүүн Европоос Герман руу нүүж ирсэн чинээлэг торгоны худалдаачин еврей гэр бүлд төрсөн байна. Хадгалагдаж үлдсэн залуу үеийн өдрийн тэмдэглэлээс харахад тэр 15-16 настайдаа маш өндөр боловсролтой залуу байжээ.

1843-1846 онд хүүгээ арилжаа худалдааны ажилд бэлтгэж байсан эцгийнхээ хүслийн эсрэг тэрээр Бреслау, Берлиний их сургуульд гүн ухаан, түүх, сонгодог филологийн чиглэлээр суралцаж, Германы алдарт гүн ухаантан Гегелийн радикал ардчилсан, дараа нь социалист үзэл санааг сонирхож эхэлсэн байна. 1845/46 оны өвөл тэрээр Парист очиж, түүний хүчирхэг зан чанарыг үнэлсэн яруу найрагч, нийтлэгч Хенрих Гейне (герман. *Christian Johann Heinrich Heine*, 1797—1856)-тай ойр дотно танилцсан байна. Түүнтэй танилцсан нь Лассалийг Парис, Берлиний оюуны элитүүдийн хэд хэдэн төлөөлөгчидтэй ойртоход хувь нэмэр оруулжээ. 

1848 онд тэрээр Райн Пруссийн радикал ардчилсан намын нэлээд нэр хүндтэй хүн болжээ. Карл Марксын редактораар ажиллаж байсан "Шинэ Райны сонин"-ы (Neue Rheinische Zeitung) ажилтан байжээ. Эх орноосоо урвасан хэргээр шүүгдэж байсан ч тангарагтны шүүхээр цагаатгасан түүнийг шүүж, хорих ял оноож байсан юм.

Лассаль бол 19-р зууны хамгийн гайхалтай уран илтгэгчдийн нэг байсан. Тэрээр тодорхой бөгөөд оновчтой ярьдаг, боловсруулж буй санааныхаа мөн чанарыг онцлон тэмдэглэж чаддаг байсан бөгөөд гайхалтай авхаалжтай, ухаалаг байдлаараа ялгардаг байв. Лассаль илтгэгчийн гол хүч нь түүний хэлсэн үгэнд шингэсэн ёс суртахууны үзэлд байсан юм. Лассалийн үгэнд үймээн самууныг дэгдээх зүйл байгаагүй: тэр үргэлж сонсогчдынхоо ёс суртахууны мэдрэмж, оюун ухаанд ханддаг байв. Түүний хэл нь хүчтэй бөгөөд нарийн байсан; түүний ашигласан зүйрлэлт, харьцуулалт нь түүний бодлыг тодоор зураглалаар харуулдаг байсан.

Ангилал:Германы философич
Ангилал:1825 онд төрсөн
Ангилал:1864 онд өнгөрсөн
Ард койн

**АрдКойн** бол Ард санхүүгийн нэгдлээс зах зээлд гаргасан, урамшууллын оноонд тулгуурласан санхүүгийн хэрэгсэл юм. Технологийн хувьд блокчэйнд суурилсан. 

## Хэрэглэгчдийн тоо
Одоогоор 550,000 гаруй АрдКойн эзэмшигчтэй. Үүнээс топ эзэмшигчдийн тоог харвал:

1,000,000 дээш АрдКойнтой 218 эзэмшигч

100,000 дээш АрдКойнтой 1161 эзэмшигч байна.

## Ханшны уналт ба өсөлт
Ард койн нь 2021 онд зах зээлийн хэт их хөөсрөх үзэгдлээр ханш нь 300 төгрөг давж байсан. Харин койны зах зээлийн уналтын дараагаар 2024 оны 2 сард ханш нь 25 төгрөг орчимд байна.
Мансууруулах бодис

**Мансууруулах бодис** хэрэглэснээр бие организм болон сэтгэл зүйд нөлөөлж, улмаар түүнд өөрчлөлт оруулдаг химийн бодисыг хэлнэ. Мөн хоол хүнс, шим тэжээлийн дэмжлэг үзүүлдэг бусад бодисоос мэдээж ялгаатай. Мансууруулах бодисыг амьсгалах, тарилга хийх, тамхи татах, залгих, арьсан дээрх наалт, лаа, хэлэн доор уусгах замаар хэрэглэдэг.

Эм судлалын хувьд мансууруулах бодис нь тодорхой нэгэн бүтэцтэй химийн бодис бөгөөд амьд организмд хэрэглэхэд биологийн нөлөө үзүүлдэг. Эм зүйд хэрэглэгддэг мансууруулах бодисыг эмийн эмчилгээ гэх бөгөөд энэ нь өвчнийг эмчлэх, урьдчилан сэргийлэх, оношлох эсвэл дархлаа дэмжихэд ашиглагддаг химийн бодис. Уламжлалт мансууруулах бодисыг эмийн ургамлаас гарган авдаг байсан бол сүүлийн үед органик нийлэгжилтээр гаргаж авдаг болсон. Эмийн мансууруулах бодисыг тодорхой хугацаагаар эсвэл архаг эмгэгийн үед тогтмол хэрэглэж болно.

Эмийн мансууруулах бодисыг ихэвчлэн түүнтэй ижил химийн бүтэц, үйл ажиллагааны механизмтай (биологийн зорилтот бүлэгт холбогддог), зарим өвчнийг эмчлэхэд ашигладаг эмийн бүлэгт ангилдаг. Эмийн ангиллын хамгийн өргөн хэрэглэгддэг систем болох Анатомийн Эмчилгээний Химийн Ангиллын Систем (ATC) нь мансууруулах бодист ATC код өгдөг буюу энэ нь ATC системийн тодорхой эмийн ангилалд үсэг, тоон кодтой. Өөр нэг томоохон ангиллын систем бол Биофармацевтикийн Ангиллын Систем юм. Энэ нь эмийг уусах, нэвчих, шингээх чадвараар нь ангилдаг.
Организм

**Организм** (эртний Грек хэлнээс ὄργανον (órganon) "хэрэгсэл, хэрэглүүр, багаж" гэх ба -ισμός (-ismós)) нь бие дааж амьдрах үүргийг гүйцэтгэдэг биологийн амьд системийг хэлнэ. Бүх амьд организм эсүүдээс тогтдог. Организмын тухай ойлголт нь амьдралын хамгийн бага функциональ нэгжийн үзэл баримтлалд суурилдаг. Организмд гол үүргийг гүйцэтгэдэг гурван шинж чанар бий:
• тасралтгүй байдал – үйл ажиллагааны алдагдалгүйгээр хуваагдах боломжгүй бүтэц,
• бие даасан байдал – аж ахуйн нэгж нь генетикийн өвөрмөц байдал, генетикийн нэгэн төрлийн, бие даасан байдлыг нэгэн зэрэг эзэмшдэг,
• ялгаатай байдал – генетикийн мэдээлэл нь нээлттэй системтэй (эс) байх ёстой.

Организмд олон эст амьтан, ургамал, мөөг; эсвэл протистууд, бактери, археа зэрэг нэг эсийн бичил биетүүд багтдаг. Бүх төрлийн организмууд нөхөн үржих, өсөх, хөгжих, хадгалах, гадны нөлөөнд тодорхой хэмжээгээр хариу үйлдэл үзүүлэх чадвартай. Ихэнх олон эст организмууд хөгжлийнхөө явцад төрөлжсөн эд, эрхтэнд хуваагддаг.

2016 онд дэлхий дээрх бүх организмын сүүлчийн өвөг дээдэс (LUCA) 355 гений багцыг тодорхойлсон.
Тун (биохими)

**Тун** гэдэг нь эм зүй, шим тэжээл, эмгэг төрүүлэгчийг хэмжсэн хэмжээ бөгөөд үүнийг нэгжээр хэмждэг. Хүргэлтийн хэмжээ их байх тусам тун их байх болно. Анагаах ухаанд химийн нэгдлүүдийн тунг ихэвчлэн хэмждэг. Энэ нэр томьёог эмчилгээний зорилгоор эм болон бусад бодисын тоо хэмжээг хэмжихэд хэрэглэдэг боловч тухайн бодисын биед нэвтрүүлэх тохиолдлыг тодорхойлоход ашиглах боломжтой. Хоол тэжээлийн хувьд энэ нэр томьёо нь тухайн хүний хоолны дэглэм, хоол хүнс, хүнсний нэмэлт тэжээлд хэр их хэмжээний тодорхой шим тэжээл агуулагдаж байгааг илэрхийлдэг. Бактерийн болон вирусийн үүсгэгч бодисуудын хувьд тун нь гол төлөв халдварлахад шаардагдах эмгэг төрүүлэгчийн хэмжээг илэрхийлдэг. Хорт бодисын тунгийн талаарх мэдээллийг "Токсикологи" хэсгээс үзнэ. Эмийн бэлдмэлийг хэтрүүлэн хэрэглэх тухай мэдээллийг "Мансууруулах бодис хэтрүүлэн хэрэглэх" хэсгээс үзнэ.

Эмнэл зүйн хувьд тун гэдэг нь тухайн хүний хэрэглэсэн тунгийн хэмжээг хэлнэ, харин илрүүлэлт гэдэг нь эмийг хэрэглэсний дараа цаг хугацаанаас хамааралтай концентрацийг (ихэвчлэн цусны эргэлтийн цус, сийвэн дэх), AUC (хүрээний доорх талбай), Cmax (концентрацийн муруйн оргил түвшин) зэрэг концентрациас үүдэлтэй параметрүүдийг хэлнэ. Үүнийг бусад салбарт сольж хэрэглэх боломжгүй.
Пако Рабан

**Паако Рабан** (франц. *Paco Rabanne*), төрөхдөө **Франсиско Рабанеда-и-Куэрво** (испан. *Francisco Rabaneda y Cuervo*; 1934 оны 2-р сарын 18-нд төрсөн— 2023 оны 2-р сарын 3-нд нас барсан) — баск гаралтай францын хувцас зохион бүтээгч, *Paco Rabanne* хэмээх алдартай зохион бүтээх товчоо байгуулж 1960-аад оны дунд үеэс хувцаны загварт хувьсгал гаргасан байна. Өөрийн уран бүтээлийн талаар 5 ном бичиж үлдээсэн; Бурханы шашин шүтдэг байсан гэдгээрээ алдартай.

## Намтар 
Ирээдүйн Пако Рабан Франсиско Рабанеда 1934 оны хоёрдугаар сарын 18-нд испаний Пасажес хотод төржээ. Испанийн иргэний дайны үеэр эцэг нь Бүгд найрамдахчуудын талд тулалдаж, 1939 онд амь үрэгджээ. Дараа нь эх нь хүүхдүүдээ аваад Франкогийн дэмжигчдийн хавчлагад өртөхгүйн тулд Франц руу зугтав (тэд Пиренейг явганаар туулах шаардлагатай болсон). Испанид эх нь Кристобал Баленсиагагийн загварын ордонд ажилладаг байжээ. 

Пако Парисын Ecole des Beaux-Arts сургуульд архитектурын чиглэлээр суралцжээ. Сургуулиа төгсөөд мэргэжлээрээ ажиллаагүй ч сүүлдээ энэ талын мэдлэгээ хувцасны загвар гаргахдаа ашигласан. Тэрээр оюутан байхдаа шинэ материал ашиглан товч, гоёл чимэглэл, дагалдах хэрэгсэл урлаж эхэлсэн байна.
Өрлүгтөмөр

**Өрлүгтөмөр** (ханз: 月鲁帖木儿; пиньинь: Yuè lǔ tiē mù er) (?-1392) нь Юань улсын түшмэл асан, Мин улсын жянчан харуулын (建昌卫) дохигч түшмэл. Тэр бол 1392 оны Мин улсын эсрэг бослого гаргаж ялагдсан монгол угсааны ноён.

Тэрээр 1366 онд Төвлөн засах яамны юйчэн түшмэл болж, удалгүй пинжан жэнши түшмэлийн тушаалд дэвшсэн. 1367 онд Сычуанийн жянчан чөлгөөнд (建昌路; одоогийн Сычуанийн Шичан хот) цэрэг захирч суусан. Юань улс мөхөж, Мин улс Сычуанийн газрыг эзлэхэд бууж өгч дагаар орсон. 1382 онд Мин улсын цэргийн хүч Юньнань дахь монголын үлдэгдэлийг дайлахаар явах замдаа Жянчан харуулыг байгуулахад түүнийг дохигч түшмэл (指挥使)-ээр томилов. 

1392 оны эхээр Өрлүгтөмөр бээр нэг түм гаруй цэрэг удирдан Мин улсын эсрэг бослого гаргаж, Хуйчуань, Жянчаниас хойно байх Сүжоуг довтлоход, хятад жанжин Лү И эсэргүүцэн байлдав. Тус жилийн 4 сард Жу Юаньжаны зарлигаар Лань Юй, Неэ Вэй, Шю Сыма, Чю Нөн нарт Нанжин хотын харуул болон Шэньси мужийн 15,000 цэргийг удирдуулж, Өрлүгтөмөрийн бослогыг даруулахаар илгээв. 1392 оны 7 сард Өрлүгтөмөрийн түмтийг Мин улсын арми Шуанланжай (双狼寨) гэх газарт бут цохин 1800 гаруй хүнийг барьж хороов. 11 сард Байшинжоуд (одоогийн Сычуаний Яньюань шянь) бүгсэн Өрлүгтөмөр тэргүүтэй хүмүүсийг олзолон Өрлүгтөмөрийг цаазалснаар бослогыг дарав.  

## Эшлэл 
Ангилал:1392 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Ангилал:Мин улсын түшмэл
Ангилал:Монгол үндэстэн
Бутрос Гали

**Бутрос Бутрос-Гали** (1922 оны 11-р сарын 14-нд Каир хотод төрсөн—2016 оны 2-р сарын 16-нд Каирт нас барсан) — Египетын дипломат, НҮБ-ын 6 дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга (1992—1996 год).

## Намтар 
Египетэд алдартай, нөлөө бүхий гэр бүлд төрсөн; түүний өвөг эцэг Бутрос Гали 1908-1910 онд Египетийн Ерөнхий сайд байсан юм.

1946 онд Каирын их сургуульд улс төр судлал, эдийн засаг, хуулийн чиглэлээр бакалавр, 1949 онд Парисын их сургуульд олон улсын эрх зүйн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. Мөн тэрээр Парисын их сургуулийг улс төр судлал, эдийн засаг, төрийн эрх зүйн чиглэлээр хэд хэдэн дипломтой байжээ.

1949-1977 онд Каирын их сургуулийн олон улсын эрх зүй, олон улсын харилцааны профессороор ажилласан. Тэрээр Колумбын Их Сургуулийн Фулбрайтын тэтгэлэгээр эрдмийн ажил эрхэлсэн (1954–1955), Хаагийн Олон Улсын Эрх зүйн Академийн судалгааны төвийн захирал (1963–1964), Парисын Их сургуулийн Хууль зүйн факультетэд зочин профессор (1967–1968) байсан.

1987 онд Египетийн парламентын гишүүн болж, 1991 оны 5-ар сард Египетийн Ерөнхий сайдын орлогч бөгөөд Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон.

1992 онд анхны санал хураалтаар Перес де Куэльярын оронд НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд сонгогдсон байна. Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажилласан эхний саруудад тэрээр “энхийг сахиулах” бус “энх тайвныг тогтоох” үзэл баримтлалыг дэвшүүлсэн байна. Энх тайвныг бий болгохын тулд мөргөлдөөнд оролцож буй бүх талуудын тохиролцоонд хүрэх шаардлагатай, тэр ч байтугай тусгаар тогтносон улсын доторх зөрчилдөөн байсан ч гэсэн гэж тэр үзэж байсан.
"Цог" сэтгүүл

**"Цог" сэтгүүл** - Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн төв хэвлэл болон 1944 оноос 5000 мянган хувь хэвлэгдэн гарч эхэлсэн сэтгүүл.

2016 онд МЗЭ-ийн Удирдах зөвлөл Бага чуулганд бэлтгэхдээ "Цог" сэтгүүлийг шинэчлэн гаргах шийдвэр гаргажээ. Уг сэтгүүлийг тогтмол улирал бүр нэг дугаар гаргахаар болжээ. "Цог" сэтгүүийн эрхлэгчээр МЗЭ-ийн хорооны дарга, "Болор цом"-ын эзэн, яруу найрагч, Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг ажиллаж байна.

## Цог сэтгүүлийн эрхлэгч нар 
# Сэнгийн Эрдэнэ
#
# Арлааны Эрдэнэ-Очир
# Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг
Курт Вальдхайм

**Курт Иозеф Вальдхайм**, (герман. *Kurt Josef Waldheim*; 1918 оны 12-р сарын 21-нд Австри улсын Санкт-Андре-Вёрдерн хотод төрсөн— 2007 оны 6-р сарын 14-нд Вена хотод нас барсан) — австрийн дипломат, улс төрч, НҮБ-ын 4 дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга (1972—1981), Австри улсын Ерөнхийлөгч (1986—1992).

## Намтар 
Курт Вальдхайм Доод Австрийн Андре-Вёрдерн тосгонд төрсөн. Түүний эцэг чех гаралтай, Вацлавик овогтой байсан (чех. Václavík) боловч  Австри-Унгарын эзэнт гүрэн задран унасны дараа овогоо Герман нэрээр сольжээ.

Сургуулиа төгсөөд 1936-1937 онд Австрийн армид алба хаасан. 1938 онд Австрийн Аншлюсын дараа тэрээр Германы Үндэсний социалист оюутны холбооны эгнээнд элсэв.

1985 онд хэвлэгдсэн намтартаа тэрээр 1941 онд шархадсаныхаа дараа фронтод алба хааж, дайны үлдсэн хугацааг Венийн их сургуульд суралцахад зориулсан гэдэг байна. Гэвч түүний цэргийн алба 1945 он хүртэл үргэлжилж, Вальдхайм 1943 оны 3-р сараас 1945 оны 3-р сар хүртэл генерал Александер Лёр (герман. *Alexander Löhr*; 1885 —1947) -ын туслахын алба хашиж байсныг нотлох баримт, нотлох баримт хожим олдсон юм. 

1944 онд тэрээр гэрлэжээ. 1945 онд Венийн их сургуульд хууль зүйн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа Курт Вальдхайм дипломат албанд орсон байна. 1955-1956 онд Австри улсаас НҮБ дахь ажиглагч, 1956-1960 онд Австри улсаас Канадад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд, 1964-1968 онд Австри Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч байсан.

1968 онд тэрээр Иосеф Клаусын консерватив Засгийн газрын танхимд Гадаад хэргийн сайдаар ажилласан. 1970 онд болсон бүх нийтийн сонгуульд намаа ялагдсаны дараа тэрээр НҮБ-д суугаа Австрийн байнгын төлөөлөгчийн албан тушаалд эргэн очсон байна. 

1971 онд Австрийн Ардын намаас Австрийн холбооны ерөнхийлөгчийн албан тушаалд нэр дэвшсэн ч сонгуульд ялагдал хүлээсэн юм. Тэр жилдээ Курт Вальдхайм НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, 1976 онд хоёр дахь удаагаа улиран сонгогдсон байна. 

1986 онд Курт Вальдхайм Австрийн Ерөнхийлөгчид дахин нэр дэвшүүлжээ. Сонгууль болохоос хоёр сарын өмнө Америкийн “нацистуудын анчин” Эли Розенбаумын мөрдөн байцаалтын ачаар Курт Вальдхаймын нацистуудтай хамтран ажилласан үеийг гэрчлэх баримт бичиг олдсон юм. Тэрээр дайны үед Грек, Югослав улсад алба хааж байсан бөгөөд Югославын дайны гэмт хэрэгтэй тэмцэх комисс Козарегийн хядлагад түүнийг оролцсон хэмээн буруутган шилжүүлэн өгөхийг шаарджээ.

Гэсэн хэдий ч 1986 оны 6-р сарын 8-нд Курт Вальдхайм Австрийн ерөнхийлөгчөөр сонгогдож ажилласан. Түүний эрх мэдлийн жилүүдэд хэд хэдэн улстай харилцаа муудсан юм. Израил тухайн үед Австриас Элчин сайдаа эргүүлэн татаж байв. Мөн Вальдхаймыг АНУ, Европын болон барууны ихэнх орнууд айлчлуулахаас татгалзаж байжээ.

Тэрээр төрөлх герман хэлнээс гадна англи, франц, итали хэлээр чөлөөтэй ярьдаг байжээ.

Тэрээр 2007 оны 6-р сарын 14-нд зүрхний дутагдлын улмаас Вена хотод нас барсан.

Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн