Фердинанд Лессинг

**Фердинанд Дидрих Лессинг** (герман. *Ferdinand Diedrich Lessing,* 1882 оны 2-р сарын 26-нд Германы Эссен хотод төрж, 1961 оны 12-р сарын 31-нд нас барсан) - Германы болон Америкийн монгол, хятад, төвөд хэл судлаач эрдэмтэн. Дорно дахины хэл, уран зохиолын Агассиз хүндэт профессор. 

## Намтар 
Тэрээр хүүхэд байхаасаа л хүн төрөлхтний хэл шинжлэлийн олон талт байдлын талаар сониуч зандаа автаж, олон хэлний авьяас чадвараа харуулсан. Тэрээр 1902 онд Георгинум ахлах сургуульд (Линген) дунд сургуулийн диплом авсан. 

Тэрээр хорин настай байхдаа Хятад, Өвөр Азийн тэр үеийн чамин ертөнц рүү өөрийн сонирхолдоо автан явжээ, сүүлд Берлиний угсаатны зүйн музейн эргэн тойронд цугларч, эрдэмтдийн дотроос хамгийн хатуу, эрдэм мэдлэгтэй Ф.В.К.Мюллерийн удирдлага дор ажиллах аз тохиосон юм. 1907 онд тэрээр Хятадад очиж, тэндээ арван долоон жил ажиллаж, хэл шинжлэл, угсаатны зүйн судалгааг эрчимтэй явуулахын зэрэгцээ Хятад, Японы янз бүрийн коллежид орчин үеийн болон эртний хэл заах замаар өөрийгөө болон одоо өсөж буй гэр бүлээ тэжээн тэтгэжээ.

Тэрээр 1930-1933 онд Свен Хединий Хятад-Шведийн экспедицэд оролцож, Госта Монтеллтэй хамт ажиллаж байжээ. Вильхельм Отмерын хамт 1912 онд Чиндао хотод хэвлэгдсэн "Хойд хятад хэлний ярианы курс" (Лессинг-Отмерын системийг үзнэ үү) хэмээх тухайн үеийн алдартай хятад хэлний сурах бичгийг бичсэн. Мөн монгол хэл сурах бичгийн зохиогч. 

Фердинанд Лессинг 1925 онд Германд буцаж ирээд докторын зэрэг хамгаалж, дорно дахины хэлний семинарт хятад хэлний профессор болжээ. Хоёр жилийн дараа тэрээр өөрийн нэр хүндтэй багш Ф.В.К.Мюллерийн оронд музейн эрхлэгчээр томилогдов. Тэрээр 30-аад оны эхээр Шведийн агуу судлаач Свен Хединий удирдсан Хятад-Шведийн экспедицийн хойд Хятад, Монгол дахь экспедицэд оролцож, бие даасан эсвэл музейн санхүүжүүлсэн судалгааны ажлаа үргэлжлүүлж, Тонкин хүртэл янз бүрийн аялал хийжээ.

1935 онд Германаас цагаачилж, дараа нь Берклид багшилжээ. Тэрээр өөрчлөн зохион байгуулагдсан Дорно дахины хэлний тэнхимийн даргаар томилогдож, тус их сургуулийн хамгийн анхны хишиг хүртэж байсан Дорно дахины хэл, уран зохиолын Агассиз хүндэт профессороор өргөмжлөгдсөн дөрөв дэх эрдэмтэн болжээ. Гадаадад хэд хэдэн богино хэмжээний эрдэм шинжилгээний аялал хийснээс бусад хугацаанд тэрээр амьдралынхаа үлдсэн хугацаанд Берклид амьдарч, 1946 онд АНУ-ын иргэншилтэй болсон. Түүгээр удирдуулсан тэнхимийн хөтөлбөр нь ялангуяа монгол хэлний хичээлүүдийг нээснээр ихээхэн өргөжсөн. Төвөд хэлний хичээл нь АНУ дахь анхны системчилсэн сургалт байсан юм. Цуцашгүй багш тэрээр анхлан суралцагчдын эхний алхмыг удирдан чиглүүлж эсвэл дорно дахины долоон хэл (хятад, япон, санскрит, төвөд, пали, монгол, манж) бүгдийг ижилхэн тэвчээр, хичээл зүтгэлээр удирдан чиглүүлж байв. Арван долоон жил, тэтгэвэрт гарсан хугацаанаас гурван жилийн дараа жинхэнэ албан тушаалд эргүүлэн татагдсан.

Профессор Лессинг ажил амьдралынхаа эхэн үед Буддын шашин, ялангуяа Хятад, Монгол, Төвөдийн дотоод амьдралыг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн уг бурханы шашны хэлбэрийг гүнзгий сонирхож эхэлсэн. Хэдиний экспедицийн гишүүн байхдаа Ламаизмын түүх, Манжийн шашны бодлогын гайхамшигт дурсгал болох Бээжин дэх Юн-хокунгийн сүмийг сайтар судлах боломж олгосон нь түүний энэхүү хэцүү салбарын судалгаанд онцгой түлхэц өгсөн юм. Лессинг сүмийн дүрс бичлэгийн материалын баялгийг судалснаар ламаист домог зүй, дүрс дүрслэл, зан үйлийн харилцан уялдааг судлах гинжин хэлхээ судалгаа бий болсон бөгөөд Юнг-хо-кунгийн бат бөх номоор нээлтээ хийсэн. 

Стокгольмд 1942 (Хятад-Шведийн экспедицийн 18-р хэвлэл), хэд хэдэн эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд цуврал нийтлэлүүдээ үргэлжлүүлэв. Энэ сэдвээр хийсэн нямбай баримтжуулсан судалгааны ихэнх хэсэг нь түүнийг нас барах үед гар бичмэл хэвээр үлдсэн байна. 

Тэрээр 1942 онд Дэлхийн 2-р дайны үеийн их сургуульд сургах заавартай хамт 18 жилийн турш тасралтгүй ажилласан асар том төслийг эхлүүлсэн нь анхны эрдэм шинжилгээний *Монгол-Англи толь бичиг* юм. Профессор Лессинг монгол, төвөд, санскрит, хятад зэрэг өргөн хүрээтэй толь бичгийг бүрдүүлэхэд холбогдох дөрвөн хэлц үгийн талаар нарийн мэдлэгтэй байснаас гадна орос хэлийг сайн эзэмшсэнээрээ энэ ажлыг гүйцэтгэх онцгой чадвартай байв. Энэхүү хүнд хэцүү ажлыг амжилттай гүйцэтгэсэн нь 1960 оны Дүрмийн өдрийн сургуулилтаар тус их сургуулиас түүнд Хууль зүйн ухааны докторын хүндэт цол олгох үед түүний дорно дахины судлаачийн урт удаан, нэр хүндтэй ажлынхаа хамгийн гайхалтай амжилт гэж дурджээ. Хэдийгээр даруухан, биеэ үл тоосон ч тэрээр амьдралынхаа сүүлийн үед хүртсэн хэд хэдэн хүмүүсийн дунд энэ сүүлчийн хүндэтгэлийг онцгойлон үнэлдэг байв.

Тэрээр 1961 оны 12-р сарын 31-нд Беркли дэх гэртээ унтаж байхдаа буюу наян нас хүрэхээсээ тавин долоон хоногийн өмнө Америк, Европ дахь олон шавь нарынхаа энэ баярыг Фестшрифт эсвэл Фестнуммерээр тэмдэглэхээр төлөвлөж байсныг мэдээгүй байсаар өөд болжээ. Тэрбээр 1934 онд гэрлэсэн Маргарет Ян Лессинг, Германд өмнөх гэрлэлтийн гурван охин, зургаан ач зээтэй нь үлдээжээ.

## Бүтээлүүд 
* Ferdinand Lessing: *Mongolen, Hirten, Priester und Dämonen.* Klinkhardt & Biermann Verlag Berlin 1935.
* Ferdinand Lessing/Wilhelm Othmer, Lehrgang der nordchinesischen Umgangssprache, Deutsch-Chinesische Druckerei und Verlagsanstalt Walter Schmidt, Tsingtau 1912.
* Gösta Montell: *Ethnographische Forschung.* In: *Petermanns Geographische Mitteilungen* 1935, Gotha 1935, S. 294–295.
* Ferdinand Lessing und Gösta Montell: *Yung-Ho-Kung, an Iconography of the Lamaist Cathedral in Peking: With Notes on Lamaist Mythology and Cult.* In: *Reports from Scientific Expedition to the North-western Provinces of China under the Leadership of Dr. Sven Hedin. The Sino-Swedish Expedition.* Publ. 18. Part VIII. Ethnography. 1, Stockholm 1942.

Ангилал:Германы монголч эрдэмтэн
Ангилал:АНУ-ын монголч эрдэмтэн
Ангилал:1882 онд төрсөн
Ангилал:1961 онд өнгөрсөн