open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NASA

**NASA** (,  (ҮАТСНА)) нь 1958 оны 7-р сарын 29-нд байгуулагдсан АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн шууд удирдлага дор байдаг сансар агаар мандал судлалын Засгийн газрын үндсэн бие даасан Агентлаг юм. Шинэ агентлаг нь сансар судлалын салбарт энхтайвны хэрэглээг дэмжиж, иргэний тодорхой чиглэлтэй байх ёстой байв. NASA нь Америкийн тэргүүлэх сансар судлалын байгууллага болж саран дээр анх хүн газардах, Скай лаб (Sky Lab), Шаттл, Жеймс Вэб телескоп зэрэг дэлхийн сансрын анхдагч томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлсэн юм.  NASA нь Олон улсын сансрын станцыг дэмжиж, Орион олон зориулалттай экипажийн тээврийн хэрэгсэл, сансрын хөөргөх систем, арилжааны экипажийн тээврийн хэрэгслийг хөгжүүлэхэд хяналт тавьж байгаа юм.  NASA нисгэгчгүй хөөргөх ажиллагаанд хяналт тавих, тоолох ажиллагааг хянах программ хангамжийг хариуцдаг. NASA-ийн шинжлэх ухааны судалгаа нь Дэлхийг ажиглах системээр дамжуулан дэлхий ертөнцийг илүү сайн ойлгоход чиглэгддэг. Шинжлэх Ухааны Төлөөлөгчийн газрын Гелиофизикийн судалгааны хөтөлбөрийн хүчин чармайлтыг гелиофизикээр ахиулах, Шинэ Horizons зэрэг дэвшилтэт робот сансрын хөлгүүд бүхий Нарны аймгийг судлах  болон Их операторууд болон холбогдох хөтөлбөрүүдээр дамжуулан Big Bang гэх мэт астрофизикоптогтекетийн судалгаа хийж байна.

## Төсөв 
NASA нь дэлхийн сансрын агентлагуудын дотор хамгийн өндөр төсөвтэй ажээ: 1958 -2008 оны хооронд сансрын хөтөлбөртөө 810,5 тэрбум ам. доллар орчим зарцуулжээ. 

* 2005 оны төсөв 16,2 тэрбум $.
* 2007 оны төсөв 17,4 тэрбум $.
* 2010 оны төсөв 18,7 тэрбум $.
* 2012 оны төсөв 17,770 тэрбум $.
* 2015 оны төсөв 17,46 тэрбум $.
* 2016 оны төсөв 19,2 тэрбум $.

## Удирдлага 
* 2005 оноос NASA-гийн удирдагч **Майкл Гриффин** байсан. 2009 оны 1-р сарын 20-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обама сонгогдоход огцорсон.
* 2009 оны 1-р сарын 22-ноос NASA-г **Крис Сколезе** түр удирдахаар томилогдсон. 
* 2009 оны 7-р сарын 15-нд АНУ-ын Конгрессын Сенат НАСА-гийн удирдагчаар хошууч генерал, сансрын нисгэгч асан **Чарльз Болден**ыг томилон баталсан юм.
* 2017 оны 1-р сарын 20-ноос АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп сонгогдож НАСА-г **Роберт Лайтфут** /залуу/ удирдах болсон. 
* 2018 оны 4-р сарын 19-нөөс 2021 оны 1-р сар хүртэл **Жим Брайденстайн** томилогдож ажиллаж байсан.  
*2021 оны 4-р сарын 30-наас **Клеренс Уильям "Билл" Нельсон** НАСА-г удирдагчаар АНУ-ын Сенат санал нэгтэй баталсан ажээ.

## Цахим холбоос 
* Үндэсний Агаарын Тээвэр ба Сансрын Нислэгийн Албаны цахим хуудас 

## Эшлэл 
Ангилал:Сансрын нислэгийн байгууллага
Ангилал:Агаарын тээврийн байгууллага

Ангилал:Вашингтоны (хот) байгууллага
Ангилал:OGC гишүүн
Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
1974 оны бөхийн ДАШТ

1974 оны **чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** 8 сарын 29–9 сарын 1-нд Туркийн Стамбулд, **сонгомол бөхийнх** 10 сарын 10–13-нд Польшийн Катовицед болж байв. Арав арван жингийн барилдааны 60 медаль тараагджээ.

## Медалийн хүртвэр 
### Эрэгтэй чөлөөт 
## Багийн дүн 
## Медалийн хуваарь 
## Эх сурвалж
* Дэлхийн бөхийн холбооны дүн мэдээний цахим сан

#
Ангилал:1974 оны спорт
Бөхийн ДАШТ
Бөхийн ДАШТ
Бөхийн ДАШТ
Хялбаршуулсан командтай компьютер

**Хялбаршуулсан командтай компьютер** () нь бодит компьютер дээрх үйлдлүүдийг хялбаршуулсан жишээ компьютер юм. Жинхэнэ микропроцесорууд нь төвөгтэй командуудтайгаас гадна чадавхаа нэмэгдүүлсэн нарийн зүйлс ихтэй учир Их сургуулийн түвшинд үзэхэд тохиромжгүй юм. Тийм учраас микропроцесорын үндсийг харуулсан жишээ компьютерыг хэрэглэдэг байна. SIC нь 3 байтын 5 регистртэй. Санах ой нь 215=32768 байт.

## 5 Регистр нь
* **A** регистр (аккумлятор): Арифметик үйлдэл хийхэд хэрэглэгдэх 3 байт регистр.
* **X** регистр (индекс): Шууд болон индексийн хандалттай үед хэрэглэгдэнэ. 
* **SW** регистр (төлвийн үг - status word)
* **PC** регистр (програмын тоолуур) Дараагийн ажиллах командын хаягийг хадгалах регистр.
* **L** регистр (холбоос): Дэд програм уруу үсрэхэд хэрэглэгдэнэ.

Бүхэл тоо нь тооны нэмэлт дүрслэлээр хадгалагдана. Тэмдэгт нь ASCII кодоор. 
SIC нь хоёр хувилбартай:
#Үндсэн SIC
#Өргөтгөсөн SIC 

Өргөтгөсөн SIC-д хөвөгч таслалтай тоо орсон байдаг. 

## Нэмэлт
* Компьютер
* Системийн програм
* Ассемблер хэл
* Процессорын регистр
* Виртуал компьютер

## Ишлэл 
*
Алиа салбадай

[thumb|right|[Виллиам Мерритт Чэйзийн бүтээл, алиа салбадайн зураг]]
**Алиа салбадай** гэдэг нь эрт үед язгууртнуудад үйлчилдэг, тэднийг баясгах үүрэгтэй хүнийг хэлдэг байв. Орчин үед хүн инээлгэдэг, хөгжөөдөг нэг төрлийн алиалагч бөгөөд голдуу эрт үеийн алиа салбадайн дүрд тоглодог хүнийг хэлнэ.

Ангилал:Багт наадам
Ангилал:Хошигнол
Ангилал:Түүхэн мэргэжил
Шулмын анчин Робин

**Шулмын анчин Робин** (; ) нь Японы цуврал анимэ юм. 2002 оны 7 сарын 2-ноос 12 сарын 24 хүртэл TV Tokyo, Adult Swim телевизээр гарчээ. Bandai Visual, Sunrise-ын бүтээл.

## Дүрүүд
*Сэна Робин 
Дуу оруулсан: Ватанабэ Акэно (Япон хэл); Кэри Уолгрен (Англи хэл)

*Амон
Дуу оруулсан: Такэвака Такүма (Япон хэл); Криспин Фриман (Англи хэл)

## Холбоос
**Witch Hunter Robin* Anime News Network вэбсайт дахь

Ангилал:Анимэ
Чонон бороо

**Чонон бороо** () нь Японы цуврал анимэ юм. 2003 оны 1 сарын 6-ноос 7 сарын 29 ба 2004 оны 1 сарын 23-ноос 2 сарын 25 хүртэл Fuji Television, Animax, Adult Swim телевизээр гарчээ. Bandai Visual, Bones-ын бүтээл.

## Дүрүүд
*Киба
Дуу оруулсан: Мияно Маморү (Япон хэл); Жонни Йонг Бош (Англи хэл)

*Цүмэ
Дуу оруулсан: Миякэ Кэнта (Япон хэл); Криспин Фриман (Англи хэл)

## Холбоос
*''Wolf's Rain* Anime News Network вэбсайт дахь
**Wolf's Rain'' Anime News Network вэбсайт дахь

Ангилал:Анимэ
Карл Женкинсон

**Карл Даниэль Женкинсон** (, *1992 оны хоёрдугаар сарын 8-нд төрсөн*) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Арсенал багийн хамгаалагч юм.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* Карл Женкинсоны профайл arsenal.com
* 
* Карл Женкинсон at transfermarkt.co.uk   
* Карл Женкинсон Soccerway.com
* 

Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Финландын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Чарльтон Атлетик багийн тоглогч
Ангилал:Уэллинг Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Истборн Боро багийн тоглогч
Ангилал:Арсенал багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Органик синтез

**Органик синтез** — органик нэгдлүүд, материалууд, эдлэхүүнүүдийг гарган авах, судлах, тодорхойлох г.м. асуудлуудыг багтаасан органик хими ба технологийн нэгэн салбар. Органик синтезийн зорилго нь физик, хими, биологийн шинж чанар өндөртэй нэгдлүүдийг гарган авах, онолыг шалган баталгаажуулахад зэрэгт оршино. Орчин үеийн органик синтез олон салбарт өргөн хөгжсөн бөгөөд дурын органик нэгдлийг гарган авах боломжийг олгодог.

Ангилал:Органик хими
Ангилал:Химийн синтез
Синтез

**Синтез** —  Эртний Грекийн , σύν "хамт" ба θέσις "байрлуулах" гэдгээс гаралтай ба хоёр эсвэл олон зүйлийг нэгтгэн ямар нэг шинэ зүйлийг үүсгэх процесс. 

## Шинжлэх ухаанд 
### Хими ба биохими 
*Химийн синтез, химийн урвалаар урвалд оролцогч химийн бодисуудаас илүү том нийлмэл молекулыг үүсгэх. Жишээ нь, азот ба устөрөгчөөс аммиакийг гарган авахыг аммиакийн синтез гэнэ.
**Органик синтез, органик нэгдлийг үүсгэх химийн синтез
***Бүтэн синтез, иж бүрэн органик нэгдлийг гарган авах иж бүрэн органик синтез (ихэвчлэн биологийн процессийн тусламжгүйгээр явагдах/явуулах)
***Конвергент синтез буюу шугаман синтез, олон алхамт химийн синтезийн ашигт үйлийг (үр дүнг) сайжруулах бодлого (стратеги)
**Дегидрацийн синтез, урвалын үр дүнд усны морлекулаас салах химийн синтез
**Паал-Ноорын синтез, Carl Paal, Ludwig Knorr нарын нэрээр нэрлэгдсэн урвал
*Биосинтез, амьд организмуудад органик нэгдэл үүсэх (ихэвчлэн энзимийн тумламжтайгаар)
**Фотосинтез, нүүрстөрөгчтэй молекулыг ашиглан органик нэгдлийг үүсгэх биохимийн урвал, нарны гэрлийг катализатор болгон ашиглана
**Хемосинтез, нүүрстөрөгчтэй (ихэвчлэн нүүрсхүчлийн давхар исэл эсвэл метан) нэг эсвэл түүнээс тонны молекул ба тэжээлийн бодисуудаас органик материйг үүсгэх биосинтез, органик бус бодис (устөрөгчийн хий, устөрөгчийн сульфид г.м.) эсвэл метаны исэлдэлтийг энергийн эх үүсвэр болгон ашиглана
**Амин хүчлийн синтез
***Пептидийн синтез, амин хүчлүүдийг ашиглан пептидийг үүсгэх биохимийн синтез
****Уургийн биосинтез, уургийг (урт пептид) үүсгэх олон алхамт биосинтез
**ДНХ синтез, ДНХ-г үүсгэх биохимийн хэд хэдэн процесс
***ДНХ репликац, амьд организм доторх (*in vivo*) ДНХ-ийн биосинтез
***Синтез (эсийн цикл)
**РНХ синтез, нуклеиний хүчлүүдээс Рибонуклейн хүчлийг үүсгэх, өөр нуклеиний хүчлийн хэлхээг загвар болгон ашиглана
**АТФ синтез, АТФ-ийн биохимийн синтез
Паг Тэ-хуань

**Паг Тэ-хуань** (солонгосоор 박태환 - *пак тэ-хуан*; англиар *Park Tae-Hwan*; оросоор *Пак Тхэ Хван*) — олимп, дэлхийн аварга Өмнөд Солонгос улсын усанд сэлэгч.

Ангилал:Усанд сэлэлтийн олимпын аварга
Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын усанд сэлэгч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол усанд сэлэлтэд
Ангилал:Сэргээш Өмнөд Солонгост
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Шүвтэр

**Шүвтэр** (карбамид) —  CH4N2O, нүүрсний хүчлийн диамид. Туйлширсан холбоотой уусгагчуудад (ус, этанол, шингэн аммиак) уусдаг, цагаан өнгөтэй талст.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холболт 
* Urea MS Spectrum
* MSDS sheet on urea
* Use of urea in hand dyeing
* Urea: analyte monograph – the Association for Clinical Biochemistry and Laboratory Medicine
* Urea at Lab Tests Online
* 
* Using Urea for De-icing Purposes

Ангилал:ATC-B05

Ангилал:ATC-D02
Ангилал:Бордоо
Ангилал:Интермедиат
Ангилал:Эмийн бодис
Ангилал:Хүнсний нэмэлт бодис
Ангилал:Гоо сайхны агуулгын бодис
Ангилал:Шээс
Шуманы резонанс

**Шуманы резонанс** гэдэг нь дэлхийн гадаргуу болон цэнэгт мандлын хооронд, нам болон маш нам давтамжийн босоо цахилгаан соронзон долгион үүсэх үзэгдлийн хэлнэ.
Дэлхий болон түүний цэнэгт мандалын хоорондох орчин нь цахилгаан дамжуулах чадвар сул орчноор дүүргэгдсэн аврага том бөмбөлөг резонатор гэсэн үг. Энэ орчинд үүссэн цахилгаан соронзон долгион нь дэлхийг бүрэн тойрсныхоо дараа дахин өөрийн фазтай давхцахад (резонанст ороход) энэ долгион нь маш удаан хугацаанд оршин тогтнох боломжтой юм.
Ангилал:Геофизик
Ангилал:Дэлхийн агаар мандал
Ангилал:Цахилгаан соронзонгийн цацраг
Эжэй хаан

**Эрх Хонгор** нь Лигдэн хааны ахмад хүү юм. Тэрээр 1634 онд Лигдэн хаан нас барахад хаан ширээ залгамжилах ёстой байсан ч, Эрх Хонгор нь яг **Эжэй хаан** болсон эсэх дээр маргаантай байдаг. Манжаас зугтах зам зуураа тэдэнд олзлогдсон. Манжийн хаанд олзлогдсоны дараа түүнд Абахай сэцэн хаан өөрийн гүнжээ өгч Чин вангийн цол хэргэм өгчээ. Улмаар 1641 онд өвчнөөр нас барсан тул түүний дүү Абунай чин ван болж эхнэрийг нь авч суусан. 1669 онд Энх Амгалан хаан түүний ач дүү Бүрниг (заримдаа түүний нэрийг Барни, Борни, Бүрүни, Бүрүнэй гэж бичдэг) чин ван болгосон. Гэвч 1675 онд бослого гарган ялагдсан тул Манжийн хаан цаазаар авчээ.

Ангилал:17-р зуунд төрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:1641 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Аммонийн сульфат

**Аммонийн сульфат** буюу **хүхэр хүчлийн аммони** ((NH4)2SO4) нь хүхрийн хүчлийн давхар аммонийн давс.

## Шинж чанар 
Усанд сайн уусдаг, ацетон, этанол, эфирт уусдаггүй, өнгөгүй талст.

## Гарган авах 
Лабораторийн нөхцөлд концентрацижуулсан аммиакийн уусмалыг концентрацижуулсан хүхрийн хүчилээр үйлчлэн аммонийн сульфатыг гарган авдаг.

:: \mathsf{2NH_3 + H_2SO_4 \rightarrow (NH_4)_2SO_4}

Химийн үйлдвэрлэлд түгээмэл ашиглагддаг аммонийн сульфатыг гарган авах аргууд: хүхрийн хүчлийг синтетик аммиакаар саармагжуулах; коксын хийн аммиакийг ялган авч хүхрийн хүчилтэй урвалд оруулах; гипсийг аммонийн карбонатын уусмалаар үйлчлэх; капролактамын үйлдвэрлэлийн хаягдлыг боловсруулан гарган авах. Аммонийн сульфатыг гарган авах олон өөр аргууд бий. Жишээ нь: цахилгаан станцын ба хүхрийн хүчлийн үйлдвэрлэлийн утааг аммиакийн хийгээр үйлчлэхэд утаанд агуулагдаж буй хүхрийн ислүүд янз бүрийн аммонийн давсуудыг үүсгэдэг.

## Хэрэглээ 
Азот ба хүхэр агуулсан, усанд сайн уусдаг эрдэс бордоо (21% азот ба 24% хүхэр). Гигроскоп чанар багатай учир удаан хадгалахад нунтаг чанараа алддаггүй. Азот ба хүхэр нь уураг ба амин хүчлүүдийн бүтцэд ордог, тариалангийн ургамлуудын чухал тэжээл.

Аммонийн сульфатыг вискозын даавууг үйлдвэрлэх, биохимид уургийг цэвэрлэх, элетролизийн аргаар марганцыг гарган авахад ихээр ашигладаг. Мөн хүнсний үйлдвэрлэлд **E517** гэдэг нэртэйгээр хүнсний нэмэлт болгон хэрэглэдэг.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Аммонийн нэгдэл
Ангилал:Сульфат
Ангилал:Органик бус бордоо
Цамхаг (техник)

Техникт бүх төрлийн босоо хэлбэрийн (өндөр нь урт ба өргөнөөс хэд дахин их) төхөөрөмжүүдийг **цамхаг** буюу колонн — ( - цамхаг, багана)  гэж нэрлэдэг. Жишээ нь:

* Абсорбцийн цамхаг - хийн холимогуудыг хооронд нь салган ялгах зориулалт бүхийн дулаан-жин-солилцооны төхөөрөмж;
* Ректификацийн цамхаг - шингэн холимгуудыг хооронд нь салган ялгах зориулалт бүхий дулаан-жин-солилцооны төхөөрөмж;
* Синтезийн колонн - химийн элементүүдийн холбох замаар химийн нэгдлийг гарган авахад зориулагдсан төхөөрөмж.
Хий

**Хий буюу хийн төлөв** — (голл. gas, грек. χάος-хаос буюу эмх замбараагүй) бодисын нэгэн төлөв. Хийн төлөвийн бүрдүүлэгч хэсгүүд (молекул, атом, ион) нь хоорондоо маш сул холбоотой ба их хөдөлгөөнтэй байдаг. Хийн хэсгүүд бараг чөлөөтэй, эмх замбараагүй хөдөлж байдаг. Эдгээр хэсгүүд ийн хөдлөх үедээ хоорондоо мөргөлдөж, энэ үед тэдний хөдөлгөөний шинж чанар эрс өөрчлөгдөнө.

Тогтвортой шингэн эсвэл хатуу төлөвийг агуулдаг бодисуудын хувьд тэдгээрийн хийн төлөвийг уур гэж нэрлэдэг.

Шингэнтэй нэгэн адил хий нь урсдаг ба деформацийг эсэргүүцдэг. Шингэнээс ялгаатай нь хий нь чөлөөт гадаргууг, тодорхой эзлэхүүнийг  үүсгэдэггүй ба боломжит бүх эзлэхүүнийг дүүргэхийг хичээдэг.

Хийн төлөв нь огторгуйд хамгийн өргөн тархсан (од хоорондын бодис, огторгуйн тоосонцор, од, гаригуудын агаар мандал, г.м.) төлөв. Хийнүүд нь химийн янз бүрийн шинж чанар агуулдаг. Жишээ нь: идэвхгүй инертийн хийнээс тэсэрч дэлбэрдэг маш идэвхтэй хий хүртэл.
Катализаторын хор

**Катализаторын хор** — катализаторын идэвхийг тодорхойлж байдаг үнэт шинж чанаруудыг буруулах нөлөөллийг үзүүлэх, тухайн системд агуулагдаж буй, эсвэл агуулагдах боломжтой бодисууд. Температур, даралт, рН, г.м. зүйлүүдээс хамааран катализаторын хорны хордуулах нөлөөлөл нь ижил бус байдаг.

## Эх сурвалж 
**Шинжлэх ухаан, техникийн үг хэллэгийн тайлбар толь*, Даянбүүвэй. 2012 он.
Ангилал:Катализ
Ангилал:Түлшний элемент
И Гю-хёг

ДАШТ-ий таван алтан медальт Өмнөд Солонгос улсын тэшүүрт уралдааны тамирчин **И Гю-хёг** (солонгосоор 이규혁 - *и-гюу-хёк*; англиар *Lee Kyou-Hyuk*; оросоор *Ли Гю Хёк*) 1978 оны 3 сарын 16-нд Сөүл хотод төрж, 13 наснаасаа олон улсын тэмцээнд оролцдог болжээ. Тэрээр ДАШТ-аас ойр зайд (2007-2011) дөрөв, 500 метрт (2011) нэг алтан медаль хүртсэн. Мөн 1000, 1500 м зайд 2003, 2007 оны Азийн наадмаас дөрвөн алтыг ганцаар түүж байв.

Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тэшүүрчин
Ангилал:Сөүлийн хүн
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Таню Киряков

Болгарын гар бууч **Таню Киряков** (; 1963 онд Русе хотод төрсөн) бол 10 м, 50 м-ийн гар бууны дасгалд хоёуланд нь олимпын аварга болсон анхны хүн, Болгарын цор ганц олимпын хошой аварга юм.

Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Болгарын буудлагын тамирчин
Ангилал:Болгарын олимпын аварга
Ангилал:Болгарын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Болгарчууд
Ион

**Ион** - (грек. *ion* - явж буй), цахилгаан цэнэг агуулж буй нэг эсвэл олон атомт бөөм. Жишээ нь: Н+, Li+, Аl3+, NH4+, F-, SO42-, г.м.. Эерэг цэнэгтэй ионыг катион (грек. *kation* - дээш явж буй), сөрөг цэнэгтэйг анион (грек. *anion* - доош явж буй) гэж нэрлэдэг. Чөлөөт байдлаар плазмын төлөвт оршдог. Хийн төлөвт, хүчтэй халаах, цахилгаан цэнэгээр эсвэл ионжуулах цацрагаар нөлөөлөх г.м. замаар саармаг бөөмөөс нэг эсвэл хэд хэдэн электроныг салгаж эерэг цэнэгтэй ионыг гарган авч болдог. 1+ цэнэгт ионыг гарган авахад зарцуулагдах энергийг ионжилтын анхны потенциал эсвэл ионжилтын анхны энерги гэдэг. 1+ ионоос 2+ ионыг гарган авах энергийг ионжилтын хоёр дахь потенциал гэдэг. Үүнтэй адилаар дараачынх нэрлэгдэнэ. Хийн төлөвт бөөмүүд чөлөөт электроныг нэгтгэх замаар сөрөг цэнэгтэй ионыг үүсгэнэ. Гэхдээ саармаг атомууд зөвхөн нэг л электроныг нэгтгэж чаддаг. Нэгээс илүү сөрөг цэнэгтэй нэг атомт ион дангаараа оршин тогтнодоггүй.

### Өргөн тархсан ионууд
|valign="top"|

|}

## Эх сурвалж

Ангилал:Физикийн хими
Ангилал:Цахилгаан хими
Сорин Бабий

**Сорин Бабий** (1963 оны 11 сарын 14-нд Арад хотод төрсөн) — 50 м гар бууны дасгалын олимпын (1988) аварга, Румын улсын буудлагын тамирчин.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Румыны буудлагын тамирчин
Ангилал:Буудлагын олимпын аварга
Ангилал:Буудлагын европын аварга
Ангилал:Буудлагын спортын дасгалжуулагч
Ангилал:Бухарестын тамирчин
Ангилал:Румыны олимпын аварга
Ангилал:Румыны олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Румыны олимпын оролцогч
Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Румыны зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Румынчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Михаил Неструев

**Михаил Неструев** (1968 оны 10 сарын 28-нд Москва хотод төрсөн) — 50 м гар бууны дасгалын олимпын (2004) аварга, ОХУ-ын буудлагын тамирчин.

Ангилал:Оросын буудлагын тамирчин
Ангилал:Оросын олимпын аварга
Борис Кокорев

**Борис Кокорев** (1959 оны 4 сарын 20-нд Тбилиси хотод төрсөн) — 50 м гар бууны дасгалын олимпын (1996) аварга, Оросын Холбооны Улсын буудлагын тамирчин.

Ангилал:Буудлагын олимпын аварга
Ангилал:Буудлагын дэлхийн аварга
Ангилал:Буудлагын европын аварга
Ангилал:Оросын буудлагын тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын буудлагын тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:ТУХН-ийн олимпын оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Москвагийн тамирчин
Ангилал:Тбилисийн тамирчин
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Пан Вэй

**Пан Вэй** (хятадаар 庞伟 - *páng wěi*; 1986 оны 7 сарын 19-нд Хэбэй мужийн Баодин хотод төрсөн) — 10 м хийн гар бууны дасгалын олимп (2008), дэлхийн (2006) аварга, Хятад улсын буудлагын тамирчин. Пан Вэй нутаг нэгт олимпын хошой аварга урт бууч Ду Литэй 2009 онд гэрлэсэн. 

Ангилал:Хятадын буудлагын тамирчин
Ангилал:Хятадын олимпын аварга
Ангилал:1986 онд төрсөн
Ван Ифү

**Ван Ифү** (Ван Ифу; хятадаар 王义夫 - *wáng yìfū*; 1960 оны 12 сарын 4-нд Ляонин мужийн Ляоян хотод төрсөн) — Буудлагын түүхэнд хамгийн олон буюу олимпын зургаа, түүн дотроо хоёр алтан медальтай, Хятадын гар бууч. 

Ангилал:Хятадын буудлагын тамирчин
Ангилал:Хятадын олимпын аварга
Ангилал:Хятадын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Хятадын олимпын хүрэл медальтан
Ким Ёнь-а

**Ким Ёнь-а** (залган бичвэл **Ким Ёна**; бус хувилбар нь *Ким Ён-А*, *Ким Юна*, солонгосоор 김연아 - *ким-ён-а*; англиар *Kim Yuna*; 1990 оны 9 сарын 5-нд Кёнги аймгийн Пүчонь хотод төрсөн) — эмэгтэй ганцаарчилсан гулгалтын олимпын аварга (2010), дэлхийн хошой (2009, 2013) аварга, нийлбэр оноогоор дээд амжилтыг эзэмшиж буй Өмнөд Солонгос улсын уран гулгагч, улсынхаа нүүр царай болсон хүн, бараа үйлчилгээ сурталчлагч.Мөн Өмнөд Солонгосын үндэсний эрдэнэс хэмээгддэг алдартан юм.

Ангилал:Уран гулгалтын олимпын аварга
Ангилал:Уран гулгалтын дэлхийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын уран гулгагч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын уран гулгалтын улсын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Муурын нүдний үзэгдэл

**Муурын нүдний үзэгдэл** - муурын нүдний хэлбэртэй гэрлийн ойлт. Чулууг кабошон хэлбэрээр зөв өнцөг гарган өнгөлөвөл, муурын нүднийх шиг нарийхан зураасан гэрлийн ойлтыг харах болно.
Хамгийн үнэтэй ба ховор муурын нүдний үзэгдэл хагас тунгалаг эсвэл тунгалаг хирозберилд ажиглагддаг. Кварцын тунгалаг биш чулуунд мөн ажиглагддаг ч тэр нь тод биш. Одоо цагт муурын нүдний үзэгдэлтэй олон чулуу худалдаалагдаж байна. Жишээ нь: турмалин, бериллууд, диопситууд г.м.. Гэхдээ хризоберилийн энэ үзэгдэл үнэтэйд тооцогддог. Учир ийм чулуу их ховор байдаг гэж үздэг. Бусад чулуунд элбэг тохиолдог учир үнэ багатай байдаг гэж мөн үздэг. Зарим нь муурын нүд гэдэг нэртэй чулуу байдаг гэж ойлгодог ч нь ийм нэртэй чулуу байдаггүй.

## Эх сурвалж 
**Шинжлэх ухаан, техникийн үг хэллэгийн тайлбар толь*, Даянбүүвэй. 2012 он.
Ангилал:Эрдэс судлал
Ангилал:Оптик
Термосфер

**Илчит мандал** буюу **термосфери** (грек. θερμός — «дулаан», σφαῖρα — «бөмбөлөг», «бөмбөрцөг») нь дэлхийн гадаргуунаас 80-90км-ээс эхлэн 800 км хүртэл үргэлжлэх агаар мандлын нэгэн давхарга юм. Илчит мандлын агаарын температур нь нарны идэвхижилын түвшингээс хамааран янз бүр байх ба гэнэтийн болон хурдан өөрчлөлтэйгээр ихсэж 200-2000 К хүртэл өөрчлөгддөг. Шалгаан нь гэвэл 150-300 км өндөрт агаарын хүчилтөрөгчийн иончлолоос үүсэх нарны хэт ягаан цацрагын шингээлт юм. Илчит мандлын доод давхаргад температурын өсөлт нь хүчилтөрөгчийн атомууд молекул болон нэгдэхэд ялгарах энергиэс хүчтэй хамаарч байгаа юм. Дээд өргөрөгүүдэд илчит мандлын дулааны чухал эх үүсвэр нь соронзон мандлаас үүсэлтэй цахилгаан гүйдлээс ялгарч буй жоулын дулаан юм. Энэ эх үүсвэр нь туйлын ойролцоох өргөргүүдийн агаар мандлын дээд хэсгийг, ихэвчлэн соронзон шуурганы үед, хүчтэй халаах боловч энэ нь жигд бус үзүүлэлттэй байдаг.
Ангилал:Агаар мандал
Ангилал:Дэлхийн агаар мандал
Монизм

**Монизм** (эртний грекээр μόνος — нэг, ганц) гэдэг нь олон төрлийн мэт санагдаж байгаа оршин тогтнол эсвэл субстанцууд нь эцэстээ бүгд нэг л зүйлээс эхтэй, дэлхий ертөнцөд зөвхөн нэг л хууль зүйн тогтолцоо байдаг гэдэгийг баримтлах философийн сургааль юм. 2 болон түүнээс дээш субстанц байдгийг таамагладаг дуализм, плюрализмыг бодвол монизм нь олон дотоод үр дагавартай. Дуализм, плюрализм нь монизмын эсрэг ойлголт гэсэн үг юм.

Монизмын тухай ойлголтыг анх Х.Вольф дуализмын эсрэгээр тавьж гаргаж ирсэн. Монизмын ойлголт нь Гегелийн гүн ухааныг ашиглагдах үеэс эхлэн өргөн тархсан. 
## Монизмын төрөл 
Философид монизм нь 3 төрөл байдаг:
#Идеализм, феноменализм, оюун ухааны монизм нь ганцхан бодит зүйл нь төгс байдал ба материаллаг бодит байдал нь төгс хэлбэрийн (хүний оюун ухаан эсвэл бурхан) ямар нэг төрлийн идэвхт байдлаас үүсдэг гэдгийг батладаг. Идеалист монизм нь Платон, Юм, Гегель, Владимир Соловьевын гүн ухаанд болон орчин үеийн неотомизм, теизмд илүүтэйгээр тусгагдсан байдаг.
#Нейтрал (саармаг) монизм нь оюун ухаан болон материаллаг зүйл нь ямар нэгэн гуравдагч субстанцад эсвэл энергид хамаарах магадлалтай гэж баталдаг. Нейтрал монизм нь  Б.Спиноза, Б.Рассел нарын философи юм.
#Физикализм эсвэл материализм нь ганцхан бодит зүйл нь материаллаг, харин оюун ухаан сэтгэл санаа нь материаллагт хамаарна гэж батладаг. 

Материалист монизм нь Ван Чун, Демокрит, Эпикур Лукреций Кар, XVIII зууны материалистууд, Фейербахын гүн ухаан болон марксизм, позитивизмд их тусгагдсан байдаг.

## Монизмын бусад хэлбэрүүд 
*Функционализм нь материализмтай адил ухаан бодол нь материаллаг байгалаас эхтэй, гэхдээ субстрат (биет) ойлголтоор биш харин гүйцэтгэх үүргийн мөн чанараар. Ухаан бодол нь нейрон буюу мэдрэлийн системын харилцан үйлчлэлцэл, тодорхой физик процесс бус гүйцэтгэх үүргийн харьцаа юм. Оюун ухаан бодлын процессууд нь нейронуудаас гадна өөр бусад субстратад боловсрох боломжтой. Энэ үзэл баримтлал нь танин мэдэхүйн шинжлэх ухаан болон хийсвэр оюун ухаанд илүү түгээмэл хөгжсөн байдаг.
  
*Элиминативизмын хувьд ухаан бодлын тухай хэлэлцэх нь, түүний үүслийн тодорхойгүй байдлын хүчинд, шинжлэх ухааны үндэслэлгүй гэж баталдаг. Бид бүхэн эртний Грекийн дэлхий, гал, ус, агаар нь орчлон ертөнцийн эхлэл гэсэн төсөөллөөс татгалзсантай адил, ухаан бодлын тухай ойлголтоос татгалзах хэрэгтэй. Элиминативизмын дэмжигчид нь үндсэн бихевиористууд юм.

*Аномал (хэвийн бус) монизмыг анх 1970 онд Дональд Дэвидсон санал болгосон. Энэ онол нь нэгдүгээрт, бодох үйл явц нь физик процесстой холбоотой, хоердугаарт, бодох үйл явц нь хэвийн бус (хэвийн хэмжээнээс гажсан) байдаг, өөрөөр хэлбэл энэ процессуудад физик тодорхойлох хүчин зүйл илрэхгүй бөгөөд тодорхой физикийн хуулиар тайлбарлагдахгүй. Сингуляризм нь дэлхий ертөнцийн бүх онцлогуудыг гаргадаг, түүний олон төрлүүд нь бүгд монизмын зарчмаас гаралтай.

Эрх зүйн хувьд монистууд бүх хууль зүйн тогтолцооноос нэг л ерөнхий эрх зүй байна гэж нотолдог. Бүх эрх зүй эцсийн эцэст хувь хүмүүс рүү хандна. Хүмүүсийн хоорондох бүх харилцаа нь төгсгөлдөө зохион байгуулагдсан нийгмийг ч үл тоомсорлох болно.
Дөрвөн тивийн аварга шалгаруулах уран гулгалтын тэмцээн

1999 оноос хойш жил бүр Америк, Африк, Ази, Далайн орнуудын гэх Европ бус дөрвөн тивээс уран гулгагчид цуглаж эрэгтэй эмэгтэй ганцаарчилсан, хосын, мөсний бүжиг гэсэн дөрвөн шалгаруулалтаар медалийн төлөө тэмцэлддэг болсон нь **Дөрвөн тивийн аварга шалгаруулах уран гулгалтын  тэмцээн** (; ) юм. Ажигласнаар Канад, Япон, Америкийн Нэгдсэн Улс, Хятад дөрвөн улсын тамирчид бүх медалийг хуваагаад авчихдаг. Гэхдээ Өмнөд Солонгос, Узбекистан улсад зарим нэг медаль оногдсон тохиолдол байгаа.

Ангилал:Уран гулгалтын тэмцээн
Асада Мао

Япон улсын тамирчин, эмэгтэй ганцаарчилсан уран гулгалтын дэлхийн гурван удаагийн  (2008, 2010,2014) аварга  **Асада Мао** (японоор 浅田 真央 - *asada mao*; англиар *Mao Asada*; оросоор *Мао Асада*) 1990 оны 9 сарын 25-нд Япон улсын Айчи мужийн Нагоя хотод төржээ. Асадо Мао 3-9 настайдаа балет бүжиж байгаад эгч Асада Майн хамтаар уран гулгалтаар хичээллэх болжээ. Тэрээр 14 насандаа 3 эргэлтэт аксель үсрэлтийг амжилттай гүйцэтгэж гоц авъяасаараа олныг гайхашруулж, 2005 онд олимпын наадмын аваргын төлөөх гол өрсөлдөгчид болох Ирина Слуцкая, Шизүка Аракава, Саша Коэн нарыг гран при цуврал тэмцээнүүдээр илүүрхэн ялж дэлхийд тэргүүлэх гулгагч хэмээгдэж байсан боловч 2006 оны Ториногийн Олимпд оролцоход насаар 87 хоног дутуу байсан юм. 2004 оноос багачуудын, 2006 оноос томчуудын уран гулгалтын тив, дэлхийн медаль хүртэх болсон. Түүнээс хойш олимпын (2010) мөнгө, ДАШТ-ий  гурваналт (2008, 2010,2014), ДАШТ-ий мөнгө (2007), дөрвөн тивийн АШТ-ий (2008-2013 оны хооронд) 3 алт, 2 мөнгө, 1 хүрэл медаль, Гран при финал тэмцээний 4 удаангийн алт (2005, 2008,2012,2013) хошой мөнгөн (2006,2007) медаль  зүүжээ. 

## Гулгалтын техник 
Асада Мао 3 эргэлтэт аксель үсрэлтийг 2004 оноос одоог хүртэл 11 жил тасралтгүй гүйцэтгэж ирсэн бөгөөд уг үсрэтийг түүхэнд амжилттай гүйцэтгэж чадсан зургаан эмэгтэй гулгагчийн нэг юм. 

## Цахим холбоос 
* Хувийн цахим хуудас

Ангилал:Уран гулгалтын дэлхийн аварга
Ангилал:Японы уран гулгалтын улсын аварга
Ангилал:Японы уран гулгагч
Ангилал:Японы олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Нагоягийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Каныбек Осмоналиев

52 кг жингийн олимпын (1980) аварга, дэлхийн дөрвөн (1978, 1979, 1980, 1981) удаагийн аварга  ЗХУ-ын хүндийн өргөгч **Каныбек Осмоналиев** (оросоор *Каныбек Осмоналиевич Осмоналиев*) 1953 оны 11 сарын 19-нд ЗХУ-ын ЗСБНКУ-ын Чүй мужийн Кемин районы Бейшек сууринд киргиз хүн болон төржээ. Киргиз улсын иргэн Каныбек Осмоналиев өдгөө Бишкек хотод амьдарч, хүндийн өргөлтийн хөгжлийн төвд захирлаар ажилладаг.

## Эх сурвалж
Ангилал:ЗХУ-ын хүндийн өргөгч
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн олимпын аварга
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн дэлхийн аварга
Ангилал:Хүндийн өргөлтийн европын аварга
Ангилал:Бишкекийн тамирчин
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Киргизүүд
Ангилал:1953 онд төрсөн
Базар Базаргуруев

60 кг жингийн эрэгтэй чөлөөт барилдааны ДАШТ-ий хүрэл медаль (2007), ААШТ-ий алт (2007), хүрэл (2009) медальт Киргиз улсын бөх, Оросын иргэн **Базар Базаргуруев** (Базаргүрийн ургийн **Буджавын Базар**; ) 1985 оны 1 сарын 9-нд ЗХУ-ын ЗСБНХОУ-ын Агийн Буриадын ӨЗТ-ийн Чулуутай гацаанд буриад хүн болон төржээ.

Ангилал:Киргизийн бөх
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Аммиакийн синтез

Устөрөгч ба азот нь катализаторын орчинд, өндөр температур ба даралтанд дараах урвалын дагуу аммиакийг үүсдэг:

:: \mathsf{3H_2 + N_2 \rightleftarrows 2NH_3 + Q}
 
Энэ урвал нь эргэх урвал ө.х. устөрөгч ба азот синтезд орон аммиакийг үүсгэдэг бол мөн задарч (диссоциацид орж) анх урвалд орсон бодисуудыг үүсгэдэг. Урвалын томъёололоос харахад гурван эзлэхүүн устөрөгч нэг эзлэхүүн азот нийт 4 эзлэхүүн хий урвалд орж хоёр эзлэхүүн аммиакийг үүсгэж, эзлэхүүн анхныхаас 2 дахин буурч байна. Энэ нь эзлэхүүний маш их бууралт юм. Дээрхээс гадна урвалаас маш их дулаан ялгардаг. Ле Шательегийн дүрмийн дагуу даралтыг нэмэгдүүлэн температурыг бууруулахад урвалын тэнцвэр аммиак үүсгэх тал руу шилжинэ. Температур тогтмол үед даралтыг нэмэгдүүлэхэд аммиакийн тэнцвэрт агууламж нэмэгддэг.

## Гадаад холбоос 
*Today's Hydrogen Production Industry
*Energy Use and Energy Intensity of the U.S. Chemical Industry, Report LBNL-44314, Lawrence Berkeley National Laboratory (Scroll down to page 39 of 40 PDF pages for a list of the ammonia plants in the United States)
*Ammonia: The Next Step includes a detailed process flow diagram.
*Ammonia production process plant flow sheet in brief with three controls.

Ангилал:Хими
Ангилал:Химийн процесс
Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн

**Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн** () нь 1930 онд байгуулагдсан, Оросын Холбооны Улсын техник технологийн салбарын сургууль бөгөөд эрчим хүч, электрон техник болон мэдээлэл технологийн салбарт дэлхийд тэргүүлэгч сургуулиудын нэг юм. Өнөөгийн байдлаар тус сургууль нь 12 салбар сургууль, 70 тэнхим, 176 эрдэм шинжилгээний лаборатори, туршилтын үйлдвэр, сургалт судалгааны зориулалттай дулааны станц, номын сан, «Энергия» спорт цогцолбор, оюутны дотуур байрууд, мөн соёлын төвтэй.

## Түүх 
Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн нь 1930 онд Н.Э. Бауманы нэрэмжит Москвагийн техникийн их сургуулийн цахилгаан техникийн факультет болон Г.В. Плехановын нэрэмжит Үндэсний аж ахуйн сургууль (одоогоор Плехановын нэрэмжит эдийн засгийн академи)-ийн цахилгаан үйлдвэрлэлийн факульетуудыг нэгтгэн байгуулагдсан юм.
 
2000 оны 11-р сарын 27-ны өдөр Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн нь Техникийн их сургууль гэсэн зэрэгтэй болсон.

2011 оны 7-р сарын 22-ны өдрөөс Үндэсний судалгааны их сургууль зэрэгтэй болсон байна.

## Гадаад оюутнууд
1946 оноос эхлэн гадаад улс орны оюутнуудаас элсэлт авч эхэлсэн ба одоогоор нийт 68 улсын оюутан болон аспирантууд суралцаж байна. Монгол улсаас 1960-аад оноос эхлэн оюутнууд элсэн суралцаж эхэлсэн ба 170 гаруй хүн төгсчээ.

## Сургуулиуд болон сургалтын төвүүд
* Автоматжуулалт болон тооцоолох техникийн сургууль
* Дулааны болон атомын эрчим хүчний сургууль
* Эрчим хүчний бүтээмжийн бодлогын сургууль
* Радиотехник болон электоникийн сургууль 
* Цахилгаан техникийн сургууль 
* Цахилгаан эрчим хүчний сургууль
* Цахилгаан машин тоног төхөөрөмж болон механикийн сургууль
* Бизнесийн аюулгүй байдлын сургууль
* Нийгмийн ухааны сургууль
* Эрчим хүч болон үйлдвэрлэлийн менежмент, эдийн засгийн сургууль
* Цэргийн сургалтын факультет 
* Их сургуулийн бэлтгэлийн факультет
* Багш болон ажилтнуудын мэргэжил дээшлүүлэх факультет
* Хэлзүйн сургууль-бэлтгэлийн төв
* Бизнес, үйлдвэрлэлийн автомаижуулалтын Орос-Германы хамтарсан сургууль МЭИ-ФЕСТО

## Салбар сургуулиуд 
* ОХУ-ын Смоленск хот дахь салбар сургууль. 1961 онд нээгдсэн. 3 факультетэд 3000 гаруй оюутан суралцаж байна.
* ОХУ-ын Волжский хот дахь салбар сургууль. 1995 онд нээгдсэн. 1 факультетэд 6 төрлийн мэргэжлээр 800-аад оюутан суралцаж байна.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас
* Захирлын цахим хуудас
* Элсэлтийн хорооны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Москвагийн их сургууль
Ангилал:Техникийн их сургууль
Ангилал:1930 онд байгуулагдсан
Зоу Шимин

**Зоу Шимин** (хятадаар 鄒市明 - *zōu shìmíng*; англиар *Zou Shiming*; оросоор *Цзоу Шимин*; 1981 оны 5 сарын 18-нд Хятад улсын Гуйжоу мужийн Зуньи хотод төрсөн) — хөнгийн жингийн олимпын хошой (2008, 2012) аварга, дэлхийн гурван (2005, 2007, 2011) удаа аварга, Азийн наадмын хошой аварга (2006, 2010), Азийн аварга, Хятад улсын эрэгтэй боксчин.

## Гадаад холбоос
* Зоу Шимингийн олимпын наадамд оролцсон тоон үр дүн

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Хятадын боксчин
Ангилал:Хятадын олимпын аварга
Ангилал:Хятадууд
Серик Сапиев

**Серик Сапиев** (; 1983 оны 11 сарын 16-нд Абай балгаснаа төрсөн) — 64 кг, 69 кг жинд нударгалж олимпын (2012) аварга, дэлхийн хошой (2005, 2007) аварга болсон Казахстан улсын боксчин. Мөн Азийн наадмын (2010) аварга, Азийн хошой (2007, 2009) аварга.

Ангилал:Казахстаны боксчин
Ангилал:Казахстаны олимпын аварга
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Василь Ломаченко

**Василь Ломаченко** (украинаар *Василь Анатолійович Ломаченко*; оросоор *Василий Анатольевич Ломаченко*; англиар *Vasyl Lomachenko*) — 57 кг, 60 кг жинд олимп (2008, 2010), дэлхийн хошой (2009, 2011) аварга, Европын нэжгээд удаагийн аварга (2008), Украин улсын боксчин.

Ангилал:Украины боксчин
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын европын аварга
Ангилал:Украины олимпын аварга
Ангилал:Украины олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Тальсон-гүнь

thumb|Тэгү хот дахь Тальсон хошуу
**Тальсон хошуу** (солонгосоор 달성군 - *тал-сонг-гүн*) — Өмнө Солонгос улсын Тэгү хотын хошуу (군 күнь). 426.95  км² газар нутагт нь 2012 оны зун 182,206 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 3 балгас (ып), 6 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Канхуа-гүнь

thumb|Иньчонь дахь Канхуа (улаан)
**Канхуа хошуу** (солонгосоор 강화군 - *канг-хуа-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Инчон хотын |хошуу (군 күнь). 411.274  км² газар нутагт нь 2011 оны зун 66,886 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 12 |сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Канхуа

* Канхуа хошуу — Өмнө Солонгосын улсын нутаг
* Канхуа арал — Өмнө Солонгос орны арал
Кижан-гүнь

thumb|Пүсань хот дахь Кижан хошуу
**Кижан хошуу** (солонгосоор 기장군 - *ки-жанг-гүн*) — Өмнө Солонгос улсын Пүсань хотын хошуу (군 күнь). 218.27 км² газар нутагт нь 2012 оны эцэст 113,311 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 3 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Есөнмөнх

**Есөнмөнх** нь Цагадай ханы Есөнлун хатнаас төрсөн тавдугаар хөвгүүн. Тэрээр 1246 онд Гүюг хаан сууринд заларсны дараа шинэ хааны тусламжтайгаар Цагадайн улсыг захирах эрхийг Хар Хүлэгүгээс булаан авч, хан болсон. Гэвч 1251 онд Тулуйн ахмад хөвгүүн Мөнх, хаан болсноор Гүюг хааны зарлигийг цуцлаж, Цагадайн улсын ханы эрх мэдлийг Хар Хүлэгүд шилжүүлэхээр болж, Өгэдэй хааны удмын талын хүмүүсийг төрийн эрх мэдлээс зайлуулахад өртжээ. 

Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Ангилал:1252 онд өнгөрсөн
Капён-гүнь

thumb|Кёнги муж дахь Капён хошуу
**Капён хошуу** (солонгосоор 가평군 - *кап-ёнг-гүн*) — Өмнө Солонгос улсын Кёнги мужийн хошуу (군 күнь). 843.46 км² газар нутагт нь 2011 оны эцэст 60,497 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 5 сум (мёнь)-нд хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Янпён-гүнь

thumb|Кёнги муж дахь Янпён хошуу (цэгт)
**Янпён хошуу** (солонгосоор 양평군 - *янг-пёнг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги мужийн хошуу (군 күнь). 877.08 км² газар нутагт нь 2012 оны зун 102,804 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 11 сум (мёнь)-нд хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Үльжү-гүнь

thumb|Үлсань хот дахь Үльжү (цэгтэй)
**Үльжү хошуу** (солонгосоор 울주군 - *үл-жү-гүн*) — Өмнө Солонгос улсын Үлсань хотын хошуу (군 күнь). 754.93 км² газар нутагт нь 2012 оны эцэст 214,065 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 4 балгас (ып), 8 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Ёньчонь-гүнь

thumb|Кёнги муж дахь Ёньчонь (цэгтэй)
**Ёньчонь хошуу** (солонгосоор 연천군 - *ён-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги мужийн хошуу (군 күнь). 695.61 км² газар нутагт нь 2008 оны хавар 45,572 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 8 сум (мёнь) болж хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чорвонь-гүнь

thumb|Канвонь дахь Чорвонь нутаг (цэгтэй)
**Чорвонь хошуу** (солонгосоор 철원군 - *чор-вон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 796.7 км² газар нутагт нь 2008 оны хавар 47,724 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 8 сум (мёнь) болж хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Кусон-гүнь

* Кусон-гүнь (Өмнөд Кёнсан) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Кёнсан аймгийн Кусон хошуу
* Кусон-гүнь (Канвонь, Өмнөд Солонгос) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь аймгийн Кусон хошуу
* Кусон-гүнь (Канвонь, Умард Солонгос) — Умард Солонгос улсын Канвонь аймгийн Кусон хошуу
Хуэнсон-гүнь

thumb|210px|Канвонь дахь Хуэнсон (цэгтэй)
**Хуэнсон хошуу** (солонгосоор 횡성군 - *хуинг-сонг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 997.96 км² газар нутагт нь 2008 онд 43,413 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 8 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Унжинь-гүнь

thumb|Унжинь хошууны нутгийг дугаарласан
**Унжинь хошуу** (солонгосоор 옹진군 - *унг-жин-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Инчон хотын хошуу (군 күнь). 169.01 км² газар нутагт нь 2011 оны зун 19,147 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг арал тус бүрээр буюу 7 балгас (ып) болон хуваагддаг.
Ёжү

**Ёжү** (солонгосоор 여주시 - *ё-жү-ши*) — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги аймгийн хот (시 ши). 607.79 км² газар нутагт нь 2011 оны хавар 109,006 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 8 сум (мёнь), 3 хороо (тун) болж хуваагддаг.

## Эшлэл
Ангилал:Кёнгийн суурин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын хот
Хунчонь-гүнь

thumb|Канвонь дахь Хунчонь (цэгтэй)
**Хунчонь хошуу** (солонгосоор 홍천군 - *хунг-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 1817.9 км² газар нутагт нь 2008 онд 70,360 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 9 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Хуачонь-гүнь

thumb|Канвонь дахь Хуачонь (цэгтэй)
**Хуачонь хошуу** (солонгосоор 화천군 - *хуа-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 909.5 км² газар нутагт нь 2008 онд 24,110 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 4 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Иньжэ-гүнь

thumb|Канвонь дахь Иньжэ (цэгтэй)
**Иньжэ хошуу** (солонгосоор 인제군 - *ин-жэ-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 1646.08  км² газар нутагт нь 2008 онд 31,620 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 5 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чонсонь-гүнь

thumb|Канвонь дахь Чонсонь (цэгтэй)
**Чонсонь хошуу** (солонгосоор 정선군 - *чонг-сон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 1,127.60 км² газар нутагт нь 2008 онд 41,269 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 4 балгас (ып), 5 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Пёнчан-гүнь

thumb|Канвонь аймаг дахь Пёнчан хошуу
**Пёнчан хошуу** (солонгосоор 평창군 - *пёнг-чанг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 1463.7 км² газар нутагт нь 2008 онд 43,706 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг 1 балгас (ып), 7 сум (мёнь) болон хуваагддаг. Хоёр ч олимпод нэр дэвшээд өнгөрсний дараа 2018 оны өвлийн олимпыг Пёнчан хүлээн авсан.

Ангилал:Канвонийн суурин

Ангилал:Өмнөд Солонгосын орон нутгийн тойрог
Янгү-гүнь

thumb|Канвонь аймаг дахь Янгү хошуу
**Янгү хошуу** (солонгосоор 양구군 - *янг-гү-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 646.8 км² газар нутагт нь 2008 онд 21,303 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг одоогоор 1 балгас (ып), 4 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Ян-Ян-гүнь

thumb|Канвонь дахь Ян-Ян (цэгтэй)
**Ян-Ян хошуу** (солонгосоор 양양군 - *янг-янг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 628.71 км² газар нутагт нь 2011 онд 27,978 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг одоогоор 1 балгас (ып), 5 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Ёнволь-гүнь

thumb|Канвонь дахь Ёнволь (цэгтэй)
**Ёнволь хошуу** ( - *ёнг-вол-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь мужийн хошуу (군 күнь). 1127.60 км² газар нутагт нь 2008 онд 40,201 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг одоогоор 2 ып, 7 мёнь болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Канвонийн суурин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын орон нутгийн тойрог
Ангилал:Канвонь муж, Өмнөд Солонгос
Пуөнь-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Пуөнь (цэгтэй)

**Пуөнь хошуу** (солонгосоор 보은군 - *пу-ын-гүн*) — Өмнө Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 584.3 км² газар нутагт нь 2012 онд 34,544 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг одоогоор 1 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чонвонь-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Чонвонь
**Чонвонь хошуу** (солонгосоор 청원군 - *чонг-вон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 779.06 км² газар нутагт нь 2012 онд 153,663 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг 2 балгас (ып), 13 сум (мёнь) болж хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Таньян-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Таньян

**Таньян хошуу** (солонгосоор 단양군 - *тан-янг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 780.1 км² газар нутагт нь 2002 онд 37,389 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг 2 балгас (ып), 6 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Ымсон-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Ымсон

**Ымсон хошуу** (солонгосоор 음성군 - *ым-сонг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 521.05 км² газар нутагт нь 2012 онд 97,892 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 7 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Хярс

**Хярас Үнэг** (*Vulpes corsac*) Мах идэштэн багийн хөхтөн амьтан. 
## Төрх байдал
Биеийн галбир төрхөөрөө үнэгтэй төстэй боловч илэрхий жижиг биетэй. Биеийн өнгө хул шаргалдуу саарал, сор үсний үзүүр цагаан тул  мөнгөлөг туяатай харагдна. Сүүл богино үзүүр нь хар. Өвлийн үс тод улаан шаргал, зуны үс улбар цайвар. Амьдралын онцлог Голдуу харуй бүрийгээр явдаг. Биеийн урт нь 50-60 см, сүүлний урт 25-36 см, чихний урт 6-9 см, биеийн жин 2-3 кг хүрнэ.
## Амьдрах орчин
Монгол орны ихэнх нутгаар буюу тал хээр, цөлөрхөг хээрийн бүс нутгаар өргөн тархсан. Үнэг нь өндөрлөг, хадархаг, бартаа ихтэй уулсын гуу жалга, эрэг, хөндий газар амьдардаг бол хярс нь цөлөрхөг хээр, хээрийн завсрын шинжтэй тэгш талархаг газрыг шүтэн амьдардаг. Байршил нутгийн хувьд өргөн сонголттой амьтад. Хярс тал газар амьдардаг учраас агнуурт их өртдөг. Тэрээр нүх ухах чадваргүй тул тарваганы орхигдсон нүхийг ашигладаг байна. Тэгэхээр тарваганы нүх нь хярс болон бусад нүхэнд орогнодог амьтдын амьдралын таатай орчин бүрдүүлж өгдөг байна. 
## Үржил
Тэд сүргээр амьдардаггүй насан туршдаа хосоор амьдарна. Эм хярс хээлээ тээхэд эр хярс нь идэш тэжээл олж өгдөг. Хярсны амьдралын мөчлөгийг сэкс хийх үе, гавар бойжих үе , бүл сарних үе гэж хуваах боломжтой байдаг гэнэ. Аюулаас биеэ хамгаалахын тулд харгана, бутны араар орж нуугдах, нүхэнд орох зэргээр гадны аюулаас биеэ хамгаална.
Тэдний орооны үе хоёрдугаар сард болдог. Эм хярс хээлээ тээх хугацаа 50-60 хоног байдаг. Жилд нэг удаа гаварлах ба дунджаар 3-6 гавар төрүүлнэ. Хүмүүс *зөнжиг* гэдэг энэ нэрийг нь төдийлөн мэддэггүй бөгөөд хярсны нялх төлийг гавар гэж нэрлэдгээр нь сайн мэддэг. 
## Ишлэл
## Гадаад холболт
Мубарак шах

**Мубарак** шах нь (?-1276) Хара Хүлэгү ханы хүү бөгөөд 1252-1260, 1266 онуудад Цагаадайн улсыг удирдаж байсан.

## Товч намтар 
Тэр бол Цагадайн улсын Хар Хүлэгү хан, Ургана хатан хоёрын дундаас төрсөн хүү. 1252 онд эцэг нь таалал төгссөнөөр балчир насандаа хан сууринд залагдаж, төрийн хэргийг удирдахад түүний ээж Ургана хатан, төрийн сайд Харачар ноён нар мэдэж шийдэж байсан. Мөнх хааныг нас барсны дараах 1260 онд эхэлсэн Аригбөх-Хубилай хоёрын хаан ширээний төлөөх тэмцэлд эхлээд Аригбөхийг дэмжиж байсан ч, Хубилай хааны монгол руу орох худалдааны замыг хааснаар Аригбөх хааны талынхан эд барааны гачигдалтай болсноор Цагадайн улсыг хяналтандаа оруулах шаардлагатай болсон. 

Ингээд Аригбөхийн цэргийн дэмжлэгээр Цагадай ханы дунд хүү Байдар ноёны ахмад хүү Алгуй ноён, Мубарак шахыг хан ширээнээс нь түлхэн зайлуулж тус улсын хан болжээ. Мубарак шах энэ явдлын дараа 1266 онд Алгуй хан нас нөгчсөний дараа дахин тус улсын хан сууринд заларсан ч, Хубилай хааны зарлигаар Мубаракын үеэл Барак гэгчийг Цагадайн улсыг хамтран захируулахаар илгээсэн ч, Барак нь хан ширээг Мубаракаас булаан авч, Мубаракыг өөрийн шонхорчны ахлах болгов. 

1271 онд Барак хан армиа удирдан Хорасаныг эзлэхээр Ил хант улс руу дайтах үед Мубарак шах болон түүний хөвгүүд харьяат цэргээ дагуулан ил хан Абага руу зугтан орогнол гуйн очсонд тэднийг цэрэгтэй нь Нэгүдэрийн түмтийн байрласан Караунаст (одоогийн Афганистан) нутаг заан суулгасан. 1276 онд Мубарак шах өвчнөөр таалал төгссөн.  

Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1276 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Алгуй

**Алгуй** (?-1266) нь Цагадай ханы хүү Байдарын хөвүүн юм. 1260 онд Аригбөх Хархорум хотод хаанд өргөмжлөгдөхөд түүнийг дэмжиж, улмаар түүний тусламжтайгаар Ургана хатан болон балчир хан Мубарак шах нарыг огцруулж өөрөө тус улсын хан болсон. Хан болсны дараа Аригбөхөд илгээхээр хүнс хоол, бараа таваарыг цуглуулсан ч, удалгүй Аригбөхийн илгээсэн элчийг баривчлан, Аригбөхөд дайн зарлаж Хубилай хаанд элч илгээж эвсэн найрамдахыг хүссэн. Ингээд Аригбөхтэй олон удаа байлдаж эцэстээ ялагдаад Самарканд, Бухар хот руу зугтан бүгж байгаад 1266 онд Алмаликт нас барсан. 

Ангилал:13-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Ангилал:Цагадайн удам
Ангилал:Их Монгол Улсын хүн
Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1266 онд өнгөрсөн
Угчонь-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Угчонь

**Угчонь хошуу** (солонгосоор 옥천군 - *уг-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 537.1 км² газар нутагт нь 2008 онд 54,543 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг өдгөө 1 балгас (ып), 8 сум (мёнь) болон хуваагдаж байгаа.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чынпён-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Чынпён

**Чынпён хошуу** (солонгосоор 증평군 - *чынг-пёнг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 81.8 км² газар нутагт нь 2011 онд 33,457 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 1 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Ёндун-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Ёндун

**Ёндун хошуу** (солонгосоор 영동군 - *ёнг-дунг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 845.0 км² газар нутагт нь 2006 онд 51,226 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Пүё-гүнь

thumb|Өмнөд Чүнчон дахь Пүё
**Пүё хошуу** (солонгосоор 부여군 - *пү-ё-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөп Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 624.51 км² газар нутагт нь 2010 оны хавар 75,953 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 15 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чиньчонь-гүнь

thumb|Умард Чүнчон дахь Чиньчонь

**Чиньчонь хошуу** (солонгосоор 진천군 - *чин-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Умард Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 406.0 км² газар нутагт нь 2012 оны эхээр 62,931 хүн оршин сууж байсан. Хошууны нутаг 1 балгас (ып), 6 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Хунсон-гүнь

thumb|Өмнө Чүнчон дахь Хунсон
**Хунсон хошуу** (солонгосоор 홍성군 - *хунг-сонг-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 444.02 км² газар нутагт нь 2010 оны хавар 88,865 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 9 сум (мёнь)-нд хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Чонъян

**Чонъян хошуу** (청양군) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 479.67 км² газар нутагт нь 2011 онд 32,751 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 9 сум (мёнь) болон хуваагддаг.

## Эшлэл
Ангилал:Өмнөд Чүнчоны суурин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын орон нутгийн тойрог
Ангилал:Өмнөд Чүнчон
Сочонь-гүнь

thumb|Өмнөд Чүнчон дахь Сочонь
**Сочонь хошуу** (солонгосоор 서천군 - *со-чон-гүн*) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Чүнчон мужийн хошуу (군 күнь). 363.40 км² газар нутагт нь 2010 оны хавар 60,535 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 11 сум (мёнь)-нд хуваагддаг.

Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг