open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тоба Анчар

**Анчар** (хятадаар: 拓跋氏  按扎兒, пиньинь: Tà bá shì  Àn zhā er) нь Их Монгол Улсын тамачи цэргийн жанжин. Эртний Тоба (拓跋氏) овгийн (Хэрэйдийн Түбэгэн) хойчис.  

## Товч намтар 
1211 онд Чингис хаанаар удирдуулсан монголын арми Алтан улсад дайран орсны дараа Их Монгол Улсад дагаар орсон. 1217 оноос Мухулай вангийн доорх тамачи цэргийн жанжин болж, Яньнань, Хэбэй, Шаньдун, Шаньси мужийн 10 гаруй тойрог, хотыг эзлэн авсан. 1222 онд монголд дагаар орсон Ши Тяньин жанжны хамтаар Жунтяо ууланд Алтан улсын 100,000  цэрэгтэй байлдахад Ши Тяньин тулаанд амь үрэгдсэн хэдий ч, Анчараар удирдуулсан цэрэг дайсны хүчийг ялаад Хэжун фугийн газрыг эзлэн авав. 1223 онд Мухулай ван таалал төгссөний дараа Пинян фу нутгийг сахин суусан.  

1230 онд Өгэдэй хааныг дагаж Алтан улсын Фэнсян фу хотыг довтлов. 1232 онд улсын ван Тас, Тулуй ноён нарын хамтаар Санфэн ууланд Алтан улсын цэргийн хүчтэй тулалдаж ялсан. Улмаар Сүбээдэй баатрын хамтаар Бянжин хотыг довтлон Алтан улсын өмнөд нийслэлийг эзлэх тулалдаанд оролцсон. 1236 онд Өгэдэй хааны зарлигаар Пиняны 614 өрхийг хишиг болгон өгөв. гаралтай эхнэрээс Манхан (?-1311), Чүчигэ (?-1266) гэх хоёр хөвгүүн төрсөн. Манхан нь 1278 онд мянгатын ноён болж, 1287 онд Наянгийн бослого, 1289 онд Хайдугийн довтолгооныг дарах зэрэг олон удаагийн тулаанд цэрэг захиран оролцож байсан. Найман гэх нэг хөвүүнтэй байсан. 

Чүчигэ нь хааны хишигтэн цэрэгт алба хааж байсан. 1266 онд Ли Таний бослогын үеэр амь үрэгдсэн. Хөхөчү гэх хөвүүн нь зарга шийтгэх яамны тэмдэглэгч түшмэл, Хунань мужийн лянфан түшмэлийн албанд ажиллаж байсан. 
* Анчар
** Манхань
*** Найман
** Чучигэ
*** Хөхөчү

## Эшлэл 
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Цасан гоо ба долоон одой (1937 оны кино)

Америкийн Кино Институтээс XXI зууны шилдэг таван хүүхэлдэйн эхний жагсаалтад “**Цасан гоо ба долоо одой**” () хүүхэлдэй ордог байна . “Цасан гоо ба долоон одой” гэх энэ хүүхэлдэйн кино 1937 онд хийгдсэн бөгөөд ах дүү Гримийн “Цасан цагаан” үлгэрээс сэдэвлэн бүтээсэн бүрэн хэмжээний хүүхэлдэйн кино юм. Мөн энэ хүүхэлдэйн кино нь анхны “animation” тодотголыг өөртөө агуулдаг ба дэлхийн хамгийн анхны бүрэн хэмжээний хүүхэлдэйн кино ажээ.
Саван

**Саван** гэдэг нь аливаа зүйлийг цэвэрлэж ариутгадаг, өөхний хүчлийн шүлт юм. Саванг гаргаж авдаг байсан уламжлалт арга нь амьтан болон ургамлын гаралтай тосон дээр натрийн шүлтийг хольж, хэвэнд хийж, 1-3 өдөр байлган саванжуулсны дараа хэвнээс нь гаргаж, 4-6 долоо хоног хатааж гарган авах арга байжээ.

Харин XX зууны эхэн үед энэхүү бэлэн болсон савангаас глицеринийг ялгаж авах аргыг нээсэн юм. Ийнхүү ялгаж авсан глицеринээ тухайн үед улс орнуудад нэн шаардлагатай байсан тэсрэх, дэлбэрэх бодисын гол бүрэлдэхүүн болох нитроглицеринийг гарган авахад ашиглаж байснаас гадна нүүр гарын тос, шампунь зэрэг бүтээгдэхүүний найрлагад оруулж, илүү үнээр борлуулах эрмэлзэлтэй болсон байна.

Глицеринийг нь ялгаж авсан гар хуурайшуулдаг зүйлээ саван болгохын тулд дээр нь өнгө, үнэр оруулах, хөөсрүүлэх нөлөө бүхий хямд өртөгтэй химийн бодисуудыг нэмж, саванг олноор нь үйлдвэрлэж, хямд үнээр борлуулах болсноор гар аргаар хийдэг савангуудыг зах зээлээс түлхсэн юм.

Гэвч өнөө үед дэлхий нийтээрээ химийн найрлагатай бүтээгдэхүүний хэрэглээнээс аль болох татгалзаж, байгалийн гаралтай органик бүтээгдэхүүнийг дээдэлж, үйлдвэрийн аргаар массаар хийсэн бус цөөн тоогоор, гар аргаар хийсэн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэхийг эрмэлзэж эхэлж байна.

Ангилал:Бодисын холимог
Ангилал:Давс
Ангилал:Эрүүл ахуй
Мөнгө хүүлэх

**Мөнгө хүүлэх** (англи. usury)-Эрх зүйн утгаараа хууль бус өндөр хэмжээний хүү ногдуулах гэмт хэргийг хэлнэ. 

Эртний Английн эрх зүйд бусдаас аливаа нөхөн төлбөр авахыг мөнгө хүүлэх гэмт хэрэгт тооцдог байжээ. 13-р зуунд худалдаа арилжаа хөгжин тэлэхийн хэрээр зээлийн хэрэгцээ ихссэн байна. Үүнээс улбаалж мөнгө хүүлэх тухай өмнөх ойлголтыг өөрчиллөх шаардлага урган гарсан байна. 1545 онд Англид мөнгөний хүүний дээд хязгаарыг хуулиар тогтоож өгсөн бөгөөд энэхүү туршлагыг өрнөдийн бусад орнуудад хэрэгжүүлж эхэлжээ. 

Өнөө үед бол (англи. usury) "өндөр хүүтэй зээл" гэж нэрлэх болсон.

Ангилал:Дундад зууны эдийн засаг
Ангилал:Зээлийн үйлчилгээ
Ангилал:Эдийн засгийн гэмт хэрэг
Марина Цветаева

**Марина Ивановна Цветаева** (1892 оны 9-р сарын 26-нд [10 сарын 8] Москва хотод төрсөн- Елабуга хотод 1941 оны 8-р сарын 31-нд нас барсан) -"Мөнгөн зууны" оросын яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч.

## Намтар 
Марина Цветаева Москва хотод 1892 оны 9-р сарын 26 төрсөн. Цветаева өөрөө төрсөн өөрөө 10-р сарын 9-нд Үнэн алдартны шашны нэгэн гэгээнтний өдөрт тааруулж тэмдэглэдэг байжээ. 

Түүний эцэг нь Москвагийн их сургуулийн профессор, нэрт филологич, урлаг судлаач Иван Владимирович Цветаев байсан. Сүүлд тэрээр "Румянцевын музейн" захирал, Дүрслэх урлагийн музейг үүсгэн байгуулагч болжээ. Эх нь Мария Александровна Цветаева (гарал үүслээр - Польш-Германы гэр бүлээс гаралтай, Мэйн овогтой байсан) алдарт төгөлдөр хуурч Николай Рубинштейны шавь байжээ. М.Цветаевагийн эмэг эх нь Мария Лукинична Бернацкая польш эмэгтэй байсан. Марина төрсөн эмэгтэй дүү Анастасия бөгөөд эцэг нэгтэй ах Андрей, эгч Валерия нартай байжээ. 

Зургаан настай байхдаа ч Цветаева орос хэлээр төдийгүй франц, герман хэлээр шүлэг бичиж эхэлсэн байна. Түүний зан чанарыг төлөвшүүлэхэд эх нь асар их нөлөө үзүүлсэн ажээ. 1899-1902 онд Цветаева Улсын хөгжмийн сургуульд төгөлдөр хуурын ангид суралцсан. Цветаева эцэгээсээ эртний домог зүйд хайр өвлөж авсан бөгөөд дараа нь тэр нь түүний шүлгүүдэд туссан байдаг.

Ангилал:1892 онд төрсөн
Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Москвагийн зохиолч
Ангилал:Оросын яруу найрагч
Ангилал:Зөвлөлтийн яруу найрагч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Утга зохиолын захидал
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Оросын цагаач
Ангилал:Акмеизм
Пиньинь

**Ханью Пиньинь** (хялбаршуулсан ханз:  汉语拼音; уламжлалт ханз:  漢語拼音; пиньинь: *hànyǔ  pīnyīn*) буюу **Пиньинь** гэдэг нь хятад хэлний буюу албан ёсны "пунтунхуа" хэлний авиа зүйд суурилсан латин үсгэнд буулгасан галиг юм. БНХАУ-д албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн байна. БНХАУ байгуулагдсаны дараа Хятадад бичиг үсэггүй хүний тоо их, гадаадын хүн хятад ханз бичиг сурах хэцүү байсан учраас энэ бэрхшээлийг шийдэхээр хоёр арга авсан нь хятад хэлний ханзны хялбаршуулсан хувилбар мөн байдаг юм. 

Хятадын уламжлалт ханзны олон тэмдэгтээс бүтэх төвөгтэй байдал нь уг үсгийг сурахад хэцүү болгож байсан тул хятад иргэд өөрсдөө ханзаа мэдэхгүй байх нь жирийн үзэгдэл байсан. Иймээс 1950-аад оноос Хятадын хэл зүйч Жоу Ёгуан нарын эрдэмтэд латин үсэгт суурилсан дуудлагыг зохиож эхлээд, 1958 онд Хятадын засгийн газраас зааварчилгаа бүхий анхны эхийг хэвлүүлсэн.

## Түүх 
Хятадын түүхэнд хятад хэлний авиа дуудлагыг европын латин үсэгт тааруулах оролдлого анх 1605 онд шашны санваартан Маттё Риччигийн бичсэн Шижи Цижи (西字奇蹟; *Xīzì Qíjī*; ''Hsi-tzu Ch'i-chi'') хэмээх номыг хэвлүүлснээр эхлэсэн. Тэр үеэс хойш европын хятад судлаач, аялагч бүр өөрийн гэсэн авианы дүрмийг гаргаж байсаар 1859 онд Их Британийн хятад судлаач Томас Уэйд, Херберт Гилес нар Уэйд-Гилесийн авианы тогтолцоог зохиосон нь 1979 он хүртэл олон улсад хэрэглэж байсан. 

1950-аад онд Жоу Ёгуаны зохиосон Пиньинь гэх энэ авианы тогтолцоог Коммунист намын захиалгаар 3 жилийн турш судлагаа явуулж зохиосон. Үүний ачаар хятад хэл, бичгийг заах арга зүй өөрчлөгдөж, бичиг үсэгтэй хүний тоо аажмаар олширчээ.

## Хүснэгт 
## Холбоотой хуудас 
* Ханз
* Уэйд-Гилес
* Латин 

Ангилал:Бичиг үсэг
Ангилал:Хятад хэлэнд зориулсан галиг
Ангилал:Хятадын соёл
Ангилал:Авиалбар зүй
Ангилал:Галиг
Вилхелм фон Хумбольдт

**Фридрих Вилхелм Кристиан Карл Фердинанд фон Хумбольдт** (герман. *Friedrich Wilhelm Christian Karl Ferdinand von Humboldt*; 1767 оны 6-р сарын 22-нд Потсдам хотод төрсөн-Берлин хотын Тегель ордонд 1835 оны 4-р сарын 8-нд нас барсан) -германы төрийн зүтгэлтэн, дипломат, хэл зүйч, гүн ухаантан. Эрдэмтэн Александер фон Гумбольдтын ах. Олон төрлийн авьяас билигтэй тэрээр Пруссийн гимназийн боловсролын тогтолцоонд шинэчлэл хийж 1809 онд Берлины Их сургуулийн суурийг тавьсан юм. Иоханн Вольфганг фон Гёте (1749– 1832) ,  Фридрих фон Шиллер (1759-1805) нартай найз байжээ.

Хэл шинжлэлийн шинжлэх ухааныг үндэслэгчдийн нэг. Тэрээр хэлний сургаалыг тасралтгүй бүтээлч үйл явц, хүмүүсийн, хувь хүний ​​ертөнцийг үзэх үзлийн илэрхийлэл болгон хөгжүүлсэн. Тэрээр өөрийн эрин үеийн Европын хүмүүнлэгийн сэтгэлгээний хөгжлийн зам, чиглэлийг олон талаар тодорхойлсон юм.

## Намтар 
Вилхелм фон Хумбольдт 1767 оны 6-р сарын 22-нд Потсдам хотод төрсөн. Ах дүү Вилхелм, Александер хоёрын боловсрол эцэг эх хоёр нь хөрөнгө татадгүй байжээ.  Франкфуртын (Одер дахь) болон Геттингийн Их сургуульд Вилхельм эрх зүй, улс төр, түүхийг сайтар үзэж судалсан байна. Тэрээр шинжлэх ухаанд дур сонирхолтой болж улс төр, нийгмийн өөрчлөлтийг анхааралтай ажиглах болжээ.

Ангилал:1767 онд төрсөн
Ангилал:1835 онд өнгөрсөн
Ангилал:Пруссийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Потсдамын хүн
Ангилал:Германы гүн ухаантан
Ангилал:Германы дипломатч
Ангилал:Германы эзэнт гүрний улс төрч
Ангилал:Пруссийн элчин сайд
Ангилал:19-р зууны дипломатч
Ангилал:18-р зууны дипломатч
Ангилал:19-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:18-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:Австри дахь элчин сайд
Ангилал:Их Британи дахь элчин сайд
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Соёлын гүн ухаантан
Ангилал:Соёлын улс төрч
Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:Ухамсрын гүн ухааны төлөөлөгч
Ангилал:Хэл шинжлэлийн эрдэмтэн
Ангилал:Хэлний гүн ухаантан
Ангилал:Чөлөөт ноён
Ангилал:Энэрэнгүй үзэлтэн
Ангилал:Өргөн мэдлэгтэн
Ангилал:Төмөр Загалмайн 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Цагаан туузат Төмөр Загалмайн одон шагналтан
Ангилал:Данеброг одон шагналтан
Ангилал:Хар Бүргэд одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:Баварийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Бичээс ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн
Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн хүндэт гишүүн
Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Эрфуртийн ашгийн бус Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Хумбольдт Их Сургуулийн хүн
Ангилал:Александер фон Хумбольдт
Булган аймгийн музей

**Булган аймгийн музей** нь 1965 оны 7 сарын 21-ний өдрийн БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн 272 дугаар тогтоолоор үүсгэн байгуулагджээ. Тус музей нь сан хөмрөг, үзмэр цуглуулга, үзүүллэг, судалгааны хувьд орон нутгийн байгаль, түүх, соёлын үнэт зүйл, угсаатны бүлэг, түүхэн хүний намтарчилсан үзүүлбэртэй. 

## Түүх 
Булган аймгийн музей нь байгуулагдсан цагаас төр засгийн болон Булган аймгийн Засаг даргын тамгын газар, Соёл урлагын газрын бодлого шийдвэрийн дагууд үйл ажиллагаа явуулж байна. 

Булган аймгийн музейн "Виртуал музей" болох зорилтынхоо хүрээнд хэрэгжүүлж буй ажлуудын нэг бол "QR кодтой үзмэр" бэлтгэж байна. 2022 оноос эхлэн хэрэгжсэн виртуал музейн ажил нь 2023 оны I улирлаас QR кодонд орох мэдээлэл, өнгө дизайн шийдэл гэх мэт бүрэн шинэчлэгдэн хийгдэж байгаа юм. Булган аймгийн музейг үзэхдээ, тайлбарлагчаас гадна үзмэрийн дэргэд байрлах QR кодыг уншуулан тухайн үзмэрийн мэдээллийг авч бие даан үзэх боломжтой. 

2023 оны 5 сарын 19-ны өдөр Чин ван М.Ханддоржийн талбайд зохион байгуулсан "Номын баяр"-т Булган аймгийн музей "Модон бар" үзмэрээр үзэсгэлэн гаргаж оролцжээ. 

## Гадаад холбоос 
* Булган аймгийн албан ёсны ФБ хуудас
* Нээлттэй мэдээллийн сан: Булган аймгийн музей үндсэн мэдээлэл

Ангилал:1965 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын музей
Ангилал:Булган аймгийн барилга байгууламж
Ангилал:Булган
Тордайн Ганболд

**Тордайн Ганболд** (1971 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Бизнесмэн. УИХ-д нэр дэвшиж байсан. 

## Намтар 
Өвөг эцэг нь Хөдөлмөрийн баатар, "Саятан" хэмээх жолооч Самбуу гэж хүн байжээ. Эцэг нь Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын харъяат Шаравын Тордай. Эцэгийнх нь өвөг эцэг Ринчен гэж лам хүн байжээ. 

Төгссөн сургууль: МУИС, Хамбург хотын Маркетинг Менежемент Академи, СЭЗДС

* 1979-1989 он Улаанбаатар хот дахь Зөвлөлтийн 14-р дунд сургууль
* 1991-1993 он Гадаад Хэлний Дээд Сургууль /Франц хэлний анги/
* 2000-2002 онд МУИС, Гадаад Хэл Соёлын Сургууулийн Франц хэлний анги
* 1998-2000 он ХБНГУ, Хамбург хотын Маркетинг Менежемент Академи
* 2001-2004 он СЭЗДС –Бизнесийн удирдлага мэргэжилтэй.

Ажлын туршлага:

* 2000-2007 онд “Пайонеринг Интернэшнл” ХХК-ийг үүсгэн байгуулж, Ерөнхий захирлаар ажилласан
* 2006-2009  онд “Дарханы Төмөрлөгийн үйлдвэр” ТӨХК-ийн Гүйцэтгэх захирал, Дорнын Бүгд Найрамдах Уругвай Улсын Монгол Улс дахь Өргөмжит консул,
* 2009-2010 онд  “Корпорэйт Хотел Нүхт” ХХК-ийн Ерөнхий захирал,
* 2011 оноос “Алтан Дорнод Монгол” ХХК-ийн Ерөнхий захирал, ТУЗ-ийн дарга
* 2020 онд УИХ-д бие дааж нэр дэвшээд 33% санал авсан.

Гадаад хэлний мэдлэг:

* Орос, Франц, Герман, Англи

Тэрээр гурван хүүхэдтэй. Том нь есөн настай, удаах нь хүү найман настай, бага хүү зургаан настай /2020 оны байдлаар/

Ангилал:Монголчууд
Жорж Ванкувер

**Жорж Ванкувер** (англи. *George Vancouver*; 1757 оны 6-р сарын 22-нд (зарим мэдээллээр 1758 он) Английн Кингс-Линн хотод төрсөн- 1798 оны 5-р сард Английн Ричмонд-апон-Темс хотод нас барсан) - английн далайчин, судлаач. 

14-15 настайдаа алдарт далайн аялагч ахмад Жеймс Күүкийн английн цэргийн усан онгоцонд ажилд орж түүний хоёрдахь (1772-1775) болон гуравдахь (1776—1780) далайн аялалд оролцсон байна. Күүкийг Хавайн арлуудад буухад мөн оролцож байжээ. 

1792 онд Жорж Ванкувер Умад америкийн Мендосино хошуунаас (39°20' N) Хуан-де-Фука хоолой (48°30' N) хүртэлх эргийг судалсан байна (орчин үеийн Колумбын гол). Дараа нь тэр арлын газар зүйн байрлалыг нарийвчлан зурсан юм. Сүүлд уг арлыг түүний нэрээр нэрлэсэн байна.

Англид 1795 онд эргэж ирээд 1798 онд нас барах хүртлээ өөрийнхөө аялалынхаа тухай «*Voyage of Discovery to the North Pacific Ocean*» (Лондон, 1798) ном бичсэн ажээ.

Жорж Ванкуверын нэрээр Канадын нэг хотыг, АНУ-д мөн нэг хотыг нэрэлсэн бөгөөд Канадын баруун эрэг дахь нэгэн арлыг мөн түүний нэрээр нэрэлсэн байна.

Ангилал:1757 онд төрсөн
Ангилал:1798 онд өнгөрсөн
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:Англичууд
Ангилал:Английн аялагч
Ангилал:18-р зууны аялагч
Ангилал:Номхон далайн судлаач
Ангилал:Дэлхийг далбаат завиар тойрогч
Ангилал:Жэймс Күүк
Ангилал:Ванкувер
Ононгийн Орхон

**Ононгийн Орхон** (1975 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Монгол улсын ууган Худалдаа Хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирал.  

## Намтар 
1993 онд ОХУ-ын Ярославль хотын 9-р дунд сургууль төгссөн. 

1997 онд МУИС-ийн ЭЗС-ийг банкны эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн байна. 

1997-2003 онд Худалдаа хөгжлийн банкинд эдийн засагч, ахлах эдийн засагч, 

2003 онд Их Британийн Уэльсийн их сургуульд суралцаж банк санхүү, бизнесийн удирдлагын ухааны магистр цол хамгаалсан. 

2004-2005 онд "Трий Тигерс" ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал, 

2005-2006 онд Мянганы сорилтын сангийн үндэсний зөвлөлд санхүүгийн зөвлөх хийсэн.  

2007-2016 онд Улаанбаатар хотын болон Худалдаа хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирлын орлогчоор ажиллаж байсан. 

2016 оны 1-р сараас Худалдаа хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна. 

Монголын банкны холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байсан.

## Гэр бүл 
Эхнэр Ганхуягийн Анхмаа /"Гурван охин" хамтлагийн дуучин/.

Ангилал:Монголчууд

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Банкир
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Цөмийн реакторын хамгаалалтын барилга

thumb|Цөмийн реакторын хамгаалалтын давхрагууд

Хамгаалалтын барилга гэдэг нь цөмийн реакторыг агуулж дотоод ба гадаад эрсдэлээс хамгаалдаг, тусгай зузаан бэхжүүлсэн хана, таазтай барилга юм. Энэ барилга нь реакторт ямар нэгэн зүйл тохиолдвол цацрагийг гадагшлуулахгүйн тулд реакторын эргэн тойронд хамгаалж бүрхэж баригддаг. Хамгаалалтын барилга нь цацрагийг хүрээлэн буй орчинд нэвтрэхээс хамгаалах  хамгийн сүүлийн саад юм. Цөмийн реакторыг хадгалах байгууламж систем нь хэмжээ, хэлбэр, ашигласан материал, аюулыг дарах ажиллагаагаараа ялгагдана. Эрсдэлийг намжаах арга хэмжээний төрөл нь реакторын төрөл, реакторын үйлдвэрлэсэн он, станцын тодорхой хэрэглээнээс хамаарна.

## Цөмийн хамгаалалтын давхаргууд
Хамгаалалтын эхний давхарга нь ураны ислийн идэвхгүй, керамик чанар юм. Хоёр дахь давхарга нь түлшний савааны агаар нэвтрэхгүй цирконы хайлш юм. Гурав дахь давхарга нь арав гаруй сантиметр зузаантай гангаар хийсэн реакторын даралтат сав юм. Дөрөв дэх давхарга нь даралтад тэсвэртэй, агаар нэвтрэхгүй хамгаалалтын барилга юм. Тав дахь давхарга нь реакторын эргэн тойрон дахь тусгаарлах бүс юм. Аливаа онцгой байдлын үед цацраг идэвхт уур эсвэл хийн ялгаралтыг 275-550 кПа (40-80 psi) хүртэл хамгийн их даралтыг тэсэхэд 1-4-р давхаргуудын үүрэг оршино.

Ангилал:Эрчим хүч
Ангилал:Технологи
Ангилал:Цөмийн эрчим хүч
Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэн

**Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэн** (1947 оны 6-р сарын 14-нд Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн) -Дэслэгч генерал цолтой, Монголын цэргийн зүтгэлтэн юм.

## Намтар
Г.Дамдинсүрэн 1947 оны 6 дугаар сарын 14-нд Завхан аймгийн Жавхлант сум буюу одоогийн Алдархаан сумын нутаг “Асгат” хэмээх газар Н.Гомбосүрэнгийн 2 дахь хүү болон мэндэлсэн. 

Улаанбаатар хотын 10 жилийн 3 дугаар дунд сургуульд суралцаж 1966 онд 10 дугаар ангийг төгссөн.

1966-1970 онд ЗХУ-ын Благовещенск хотын Цэргийн дунд сургуульд суралцан танкийн болон хүнд машин механизмын жолооч–механик мэргэжилтэй онц дүнтэй төгссөн.

1974-1977 онд ЗХУ-д, М.В.Фрунзегийн нэрэмжит Ерөнхий цэргийн академийг мөн онц дүнтэйгээр төгсжээ.

1984-1986 онд Зэвсэгт хүчний жанжин штабын академийг цэргийн шинжлэх ухааны магистр цолтой (цэргийн команд штаб, оператив стратегийн мэргэжилтэй) төгссөн.

## Ажилласан байдал 
* 1970-1972 онд Ардын армийн 036 дугаар ангид салаа, салбарын захирагч
* 1972-1974 онд Зүүнбаян дахь Ардын армийн 138 дугаар ангид хорооны штабын орлогч дарга
* 1977-1984 онуудад Монгол улсын зэвсэгт хүчний жанжин штабын оперативын газарт офицер, ахлах офицер, хэлтсийн дарга, газрын орлогч дарга зэрэг 
* 1986-1990 онд Зүүнбаян дахь Зэвсэгт хүчний 126 дугаар нэгтгэлийн захирагч 
* 1990-1996 онд Улсын иргэний хамгаалалтын газрын дарга
* 1996-1998 онд Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга 
* 1998-2000 онд Батлан хамгаалах яамны сайдын зөвлөхөөр ажиллаж байгаад тэтгэвэрт гарсан боловч үргэлжлүүлэн Онцгой байдлын сайдын зөвлөх, Гамшгаас хамгаалах судалгааны төвийн захирал зэрэг ажилуудыг хийж байгаад 2006 оноос цэргийн байнгын тэтгэвэрт суусан. 

## Цол хэргэм 
Г.Дамдинсүрэн Монгол улсын ерөнхийлөгчийн зарлигаар 1991 онд хошууч генерал, 1997 онд мөн Монгол улсын ерөхийлөгчийн зарлигаар дэслэгч генерал гэх Монгол улсын эрхэм цолыг хүртжээ.

## Гавьяа шагнал 
Генерал Г.Дамдинсүрэн нь байлдагчаас генерал хүртэл нийт 40 жил алба хаахдаа улс эх орныг батлан хамгаалах үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан бөгөөд МАА-ийг цаг үетэй уялдуулан өөрчлөн зохион байгуулахад удирдан оролцож орчин үеийн мэргэжлийн армийн үндэс суурийг тавьжээ.

Мөн Улсын иргэний хамгаалалтын газрыг Зэвсэгт хүчний бүрэлдэхүүнд байснаас цаг үеийн шаардлага, бусад орны жишгийг үндэслэн өөрчилж, армийн бүрэлдэхүүнээс гаргаж, өнөө цагийн онцгой байдлын газрын бүтэц суурийг тавилцаж, анхны МУ-ын иргэний хамгаалалтын хуулийг батлуулсан.

Г.Дамдинсүрэнгийн гавьяа зүтгэлийг улсаас сайшаан үнэлж: 

* Байлдааны гавьяны улаан тугийн одон 
* Хөдөлмөрийн гавьяны улаан тугийн одон
* Цэргийн гавьяаны одон 
* Алтан гадас 
* Цэргийн хүндэт медаль
* ОХУ, Польш, Чех зэрэг гадаад улс орны медалиуд болон Ардын хувьсгалын, Халх голын ойн медалиудаар шагнажээ.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Алдархааны хүн
Ангилал:1947 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Мөгэ

**Мөгэ** (1215? - 1261) нь Их Монгол Улсын Чингис хааны отгон хөвүүн Толуй ноёны есдүгээр хөвүүн. Толуй ноёны найман аймгийн Сарук хатнаас төрсөн, түүнийг төрөх үед эх нь Хубилайг хөхүүлэн асарч байсан учраас өөр хүнд өгч өсгүүлсэн. 1251 онд том ах Мөнхийг их хааны сэнтийд залах их хуралдайд ахыгаа дэмжиж оролцсон. 1257 онд Мөнх хааны зарлигаар түүнд Хэнань фугийн 5512 өрхийг эзэмшил болгон соёрхсон.  Удалгүй тус онд ах Мөнх хааныг дагаж өмнөд Сүн улсыг дайлахаар харьяат цэргээ удирдан байлдаж байсан. 1259 онд Мөнх хаан тэнгэр болсны дараа цэргээ удирдан монгол нутаг руу буцахдаа энэ явдлаа Хубилайд элч илгээн мэдэгдсэн. 1260 онд Хубилай, Аригбуха нар их хаан болохын төлөөх дайн болоход Мөгэ нь Хубилайн талд орж байлдан, гавьяа байгуулсан учир 3500 лан мөнгөөр шагнуулсны дараа удалгүй нас барсан. 1261 онд Мөгэгийн хөвүүн Чинтумыг эцгийнх нь эд хөрөнгө, эрх мэдлийг залгамжлуулан, зарлигаар Юннин ван (永宁王) цол соёрхов. 

## Гэр бүл, үр хойчис
* Эцэг: Толуй ноён
* Эх: найман аймгийн Сарук хатан
** Хөвүүн: Юннин ван Чунтум
*** Ач: Байтөмөр
**** Жич: Юннин ван Баянтөмөр
*** Ач: Хасан
*** Ач: Хитай
** Хөвүүн: Өвгөн

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Төмөр хатагтай (кино)

**«Төмөр хатагтай»** (англи. *The Iron Lady*) -Английн найруулагч Филлида Ллойд (*Phyllida Lloyd*)-ын 2011 онд Их Британий Ерөнхий сайд асан хатагтай Маргарет Тэтчерын намтраар бүтээсэн уран сайхны кино. Гол дүрүүдэд Мерил Стрип,  Жим Бродбент нар тоголсон. АНУ-д 2011 оны 12-р сарын 30-нд киноны нээлт болсон. Филлида Ллойд өмнө нь Мерил Стрип-тай «Мамма миа!» хөгжмийн кинонд хамтарч ажиллаж байсан. 

Британий Ерөнхий сайд Маргарет Тэтчерийн дүрд тоголсон Мерил Стрип «Алтан бөмбөрцөг» шагнал, хамгийн сайн эмэгтэй дүрийн «Оскар» шагнал хүртсэн байна. 

## Уран бүтээлчид 
*Найруулагч:* Филлида Ллойд

*Гол дүрүүдэд:* Мерил Стрип, Джим Бродбент, Александра Роуч, Оливия Колмэн, Энтони Хэд

*Зураглаач:* Эллиот Дэвис

*Хөгжмийн зохиолч:* Томас Ньюмэн

*Кино компани:* ***The Weinstein Company, 20th Century Fox, Pathé***

Ангилал:2011 оны кино
Ангилал:Британийн кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Дамдинжавын Майдар

Бодонгууд овогт **Дамдинжавын Майдар** (1916 онд өнөөгийн Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын Эмт гэдэг газар төрсөн- 1992 онд нас барсан) -БНМАУ-ын Нам, төрийн зүтгэлтэн. МАХН-ын Улс төрийн Товчооны гишүүн, Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга. 

Д.Майдар 1930-аад оны сүүлчээр ЗХУ-ын Буриад-Монголын автономит улсын Дээд-Үд (Улаан-Үд) хотод "Монгол Рабфак"-т суралцсан байна.

Д.Майдар 1947 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргаар томилогдож сүүлд 1953 оноос Монгол улсын барилгын салбарыг хөгжүүлэх, удирдан зохион байгуулах үйл хэрэгт ухамсарт амьдрал, бүтээлч хөдөлмөрийнхөөө 35 жилийг зориулсан Монголын барилгын хүндэт удирдагч ажээ. Түүний барилгын салбарыг удирдаж ажилласан эхний жилүүдэд улсын хэмжээгээр дөрвөн тэрбум төгрөгийн барилгын ажил хийгдсэн нь Ардын засгийн жилүүдийн өмнөх 31 жилийнхээс 10 дахин өсжээ. Мөн түүний ажиллаж байсан дараагийн 10 жилд Монгол улсад баригдсан барилгын ажлын хэмжээ өмнөх арван жилээс 2,5 дахин нэмэгдэж, барилгын салбарын үндсэн фонд нь 2,3 дахин өсөн нэмэгдсэн түүхтэй ажээ.

Тэрээр 1962 онд Москва хотноо болсон Дэлхийн архитекторуудын эвлэлийн хуралд ууган архитектор Б.Чимид нарыг ахалж, ажиглагчаар оролцож байсан. Дараа нь 1963 онд Хавана, Мехико хотод болсон олон улсын их хурлуудад Монголын архитекторуудын төлөөлөгчдийг оролцуулж, МАЭ-ийг Дэлхийн архитекторуудын эвлэлийн гишүүн болгосон түүхтэй. Өдгөө энэ нь дэлхийн 140 гаруй орны 1 сая 400 мянга гаруй архитекторыг нэгтгэсэн том байгууллага болжээ.

1984 онд тэтгэвэртээ гарсан.

Насны эцэст тэрээр Ю.Цэдэнбалыг "тойрон хүрээлэгч" гэсэн өөрийнх нь хэлдэгээр "ад үзэгдсэн" нэрийг зүүж, элдэв гүжирдлэгийн сэдэв болж гуниж гутраалгүй 1990 онд "Чингис хаан ба Монголын их гүрэн" гэсэн бүтээлээ хэвлүүлсэн бөгөөд энэхүү дурсамжаа 1991 онд дуусган үлдээсэн юм.

1992 онд нас барсан.

Ангилал:Монголчууд
Сампилын Жалан-Аажав

**Сампилын Жалан-Аажав** (1923 онд Завхан аймгийн Алдархаан сумын нутаг Богдын голын хөвөөнд төрж, 2010 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол улсын төрийн зүтгэлтэн. 

## Намтар 
С.Жалан-Аажав айлын ууган хүү, доороо гурван дүүтэй байжээ. Тэрээр эхлээд Лодон нэртэй байхдаа хүндээр өвдөөд том лам Жалан-Аажав гэдэг нэр хайрлавал тогтох юм байна гэсэн гэдэг.  

Тэрээр 1939-1943 онд Улаанбаатарт Намын дээд сургуульд, 1951-1956 онд ЗХУ /хуучин нэрээр/-д Эрхүүгийн улсын их сургуульд суралцаж хуульч мэргэжилтэй болсон. 1967 онд “БНМАУ-ын империализм, феодализмыг эсэргүүцсэн шатны ардын хувьсгалт төрийн үндсэн хууль тогтоомжийн гол чиглэлүүд” сэдвээр хууль зүйн ухааны дэд докторын зэрэг хамгаалжээ. 

1938-1939 онд Төв аймгийн нутаг Шохойн цагаан булгийн шохойн үйлдвэрт ажилчин, 1943 оноос Намын дээд сургуульд багш, Монгол Улсын Прокурор, Сайд нарын Зөвлөлийн Хуулийн хорооны дарга. 

Монголын Радио Телевизийн Улсын Хорооны /МРТУХ/ дарга байсан. 

1971 онд МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны гишүүн, Нарийн бичгийн дарга, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн орлогч даргаар томилогдон ажилласан байна. 

Намын эсрэг үйл ажиллагаа явуулсан гэж гүтгэн 1984 онд бүх ажлаас нь буулгаж Завхан аймагт нутаг зааж хэлмэгдүүлсэн бөгөөд хожим цагааджээ. 

Намын дээд сургууль, МУИС-ийн хууль зүйн дээд сургуульд үндсэн болон цагийн багшаар 30-аад жил багшилжээ. МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн багш байхдаа Гавьяат хуульч цол хүртсэн байна.

## Бүтээл 
Монголын хууль цаазын шилдэг өв “Халх журам” хуулийг эрх зүйн төрөл, анги ба хуулийн зүйл ангиар ялган олон жил судалж уг хуулийг 14 бүлэг, 298 зүйл болгож эмхэтгэн худам монгол бичгээс кирилл монгол бичигт хөрвүүлэн хэвлүүлсний гадна “Арван буянт номын цагаан түүх”, Хубилай цэцэн хааны төр засах хөтөлбөрийн тухай номыг анх удаа судалж товхимол болгож, мөн Монголын шүүх практикийн тухай “Улаан хацарт” хэмээх баримт бичгийг эрүү, иргэний, захиргааны эрх зүйн төрлөөр анх удаа эмхэтгэн тус тус хэвлүүлжээ. Үүнээс гадна ардын засгийн хууль тогтоох үйл ажиллагааны үндсэн чиглэл, төр, эрх зүйн онол зэрэг 30-аад ном, товхимол хэвлүүлж, судалгаа, сурталчилгааны олон өгүүлэл бичиж нийтлүүлсэн байна. 

“Туулсан замд, төрсөн бодол” гэсэн дурсамж ном бичсэн байна. 

## Гэр бүл 
Эхнэр Ж.Ичинхорлоо 1-р сургуулийн захирал, охин Жалан-Аажавын Хандсүрэн /1954 онд төрсөн/ хуульч. Зээ охин Жалан-Аажавын Тэгшзаяа гэж хуульч мэргэжилтэй ч өөрийн сонирхлоороо англи, орос хэлнээс ном орчуулдаг.

## Шагнал 
Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор 3 удаа, “Алтан гадас” одон, медалиудаар шагнагджээ. 2001 оны арванхоёрдугаар сарын 21-нд Н.Багабанди Ерөнхийлөгчөөс гавьяат цол авсан.

Ангилал:Монголчууд
Бат-Очирын Алтангэрэл

**Бат-Очирын Алтангэрэл** ( )- Монголын төрийн зүтгэлтэн. Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн. 

## Намтар 
Нийслэлийн арван жилийн 1-р сургуулийг онц дүнтэй төгсөж, ЗХУ-ын Москва хотын Хими Технологийн дээд сургуулийг хөргүүлийн инженер мэргэжлээр төгсөөд Мах комбинатын ерөнхий инженер, Хүнсний үйлдвэрийн яамны сайд, 

1963-1987 онуудад Улаанбаатар хотын намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргаар ажиллажээ. 

1972 оноос 17 жил Улс төрийн товчооны гишүүн, 1971 оноос 19 жил Ардын Их Хурлын дарга, 

1987-1989 он хүртэл Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газар хоорондын комиссын даргаар тус тус ажиллаж байжээ.

Ангилал:Монголчууд
Хоца Намсараев

**Хоца Намсараев** (буриад. *Намсарайн Хуса*; 1889 оны 4-р сарын 27-нд Дээд Кижинга, Ар байгалын муж-1959 оны 7-р сарын 28-нд ЗХУ-ын Автономит Буриад улсын Улаан-Уд хотод нас барсан) -буриад монголын зохиолч. Буриадын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгчдийн нэг.

## Бүтээлүүд 
"Харанхуй засаг" тууж, 1921 он,

"Тайжийн ташуур" жүжиг,1945,

"Үүрийн цолмон" роман, 1950.

Ангилал:1889 онд төрсөн
Ангилал:1959 онд өнгөрсөн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Буриад ястан
Ангилал:Буриадын хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Жинь Юйжан

**Жин Южан** (хятадаар: 金毓嶂, 1942 оны тавдугаар сарын 3-нд төрсөн) нь Хятадын төрийн албан хаагч, улс төрч, манж үндэстэн юм.  1912 онд мөхсөн Чин гүрний эрх баригч Айсин-Гиоро удмын одоогийн тэргүүнд тооцогддог юм. Тэр 1942 оны 5 сарын 3 нд Бээжин хотод Чин гүрний сүүлчийн хаан Пү-игийн отгон дүү Пүрэнь буюу **Жинь Ёужи**гийн том хүү болж төрсөн.

1968 онд Хятадын Геологийн Их сургуулийг төгсөж, 1968-1985 онд Хөхнуур мужийн геологи-эрдэс баялагийн товчоонд ажиллаж байгаад 1985 онд Бээжин хотын Чунвэнь дүүргийн Байгаль орчныг хамгаалах газрын ажилд шилжин томилогдсон. 

1999 оноос хойш Бээжин хотын Улс төрийн зөвлөлдөх зөвлөлийн Байнгын хорооны гишүүн, Чунвэнь дүүргийн Улс төрийн зөвлөлдөх зөвлөлийн дэд дарга, Бээжин хотын Үндэстний асуудал эрхэлсэн хорооны дэд дарга зэрэг албан тушаалд томилогдон ажилласан.

Тэрээр 1974 онд хятад үндэстэн Лю Юминьтэй гэрлэж, 1976 онд нэг охинтой болсон.
Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Бээжингийн хүн
Ангилал:Айсингиоро
Монгол орны Дархан цаазат газар нутаг

**Монгол орны Дархан цаазат газар нутаг** -Байгалийн бүс, бүслүүрийн онцлог, хэв шинж унаган төрхөө хадгалсан, шинжлэх ухааны онцгой ач холбогдлыг нь харгалзан байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хангах зорилгоор улсын тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийг дархан цаазат газар гэдэг.

Богдхан уул нь Монголын анхны дархан цаазат газруудын нэг юм. Зөвхөн Монголдоо төдийгүй дэлхийд анхны дархан цаазат газарт тооцогдоно хэмээн зарим түүхчид үздэг. Анх **1294** онд Их Юань улсын хааны зарлигаар Богд хан уулыг Отгонтэнгэр хайрхан, Хан Хэнтий, Алтайн нүсэр давааны хамтаар байгалийн дархан цаазат газар хэмээн албан ёсоор хуульчилж байжээ. 

Орчин үеийн Монгол улсад 22 байршлын Дархан цаазат газар байх бөгөөд:

* Онгон бүс
* Хамгаалалтын бүс
* Хязгаарлалтын бүс гэж ангилна.

Үүнд:

1. Алтан элсний ДЦГ - 150 244 га талбай -1993 онд хамгаалалтанд авсан

2. Түргэн уулын ДЦГ – 130 473 га талбай

3. Увс нуурын ай сав газар ДЦГ- 441 223 га талбай 1993 онд онуудад хамгаалалтанд авсан

4. Хасагт хайрханы ДЦГ- 26 760 га талбай- 1965, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан

5. Хөх сэрхийн нурууны ДЦГ- 75 749 га талбай

6.Цагаан шувуутын ДЦГ- 33 305 га талбай

7.Богдхан уулын ДЦГ- 42 271 га талбай- 1957, 1978, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан

8.Ноён уулын ДЦГ-1 21665 га талбай- 2020 онд хамгаалалтанд авсан

9. Ноён уул ДЦГ-2 652 га талбай-2020 онд хамгаалалтанд авсан

10. Хан-Хэнтийн ДЦГ- 1 748 103 га талбай 1992 онд хамгаалалтанд авсан

11. Говийн бага "А" ДЦГ- 1 147 812 га талбай- 1996 онд онд хамгаалалтанд авсан

12. Говийн "Б" ДЦГ- 682 617 га талбай

13. Говийн их "А" ДЦГ- 4 633 300 га талбай- 1975 онд хамгаалалтанд авсан

14. Говийн их "Б" ДЦГ- 1 835 724 га талбай

15. Дорнод Монголын ДЦГ- 589 905 га талбай 1992 онд хамгаалалтанд авсан

16. Монгол дагуур "А"-ын ДЦГ-  92 880 га талбай

17. Монгол дагуур "Б"-ын ДЦГ- 102 926 га талбай

18. Нөмрөгийн ДЦГ- 587 744 га талбай

19. Зэд-Хантай-Бүтээлийн нурууны ДЦГ- 604 265 га талбай

20. Отгонтэнгэрийн ДЦГ- 102 926 га талбай- 1992, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан

21. Улаан тайгын ДЦГ- 431 694 га талбай- 2003, 2011 онуудад хамгаалалтанд авсан

22. Хорьдол сарьдагийн ДЦГ- 226 672 га талбайг тус тус эзэлнэ.

## ДАРХАН ЦААЗАТ ГАЗАРТ ХОРИГЛОХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА: 
Газар хагалах ухах. Тэсэлгээ хийх. Ашигт малтмал хайх, олборлох. Элс хайрга чулуу авах. Мод, зэгс, шагшуурга бэлтгэх. Хязгаарлалтын бүсээс бусад газарт зам тавих. Байгалийн дагалт баялаг, эмийн, хүнсний болон техникийн зориулалттай ургамлыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар түүж бэлтгэх. Хортон шавж, мэрэгчид, түймэртэй тэмцэх, тэдгээрээс сэргийлэх арга хэмжээнд байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөх арга, техник, бодис хэрэглэх. Хөрс, ус, агаар бохирдуулах аливаа үйл ажиллагаа явуулах. Хамгаалалтын захиргааны зөвшөөрөлгүй нохой дагуулж, буу авч явах, агаарын хөлгөөр буулт хийх, хэт нам өндрөөр нислэг үйлдэх. Өвөлжөө, хаваржаа, намаржаа, зуслангийн барилга байгууламж барих, зохих зөвшөөрөлгүйгээр мал бэлчээрлүүлэх. Нуур, мөрөн, гол горхи, булаг, шанд зэрэг ил задгай усыг үйлдвэрийн зориулалтаар ашиглах зэргийг хориглоно.
Далрайн Даваасамбуу

**Далрайн Даваасамбуу** (1951 онд Завхан аймгийн Сантмаргац суманд төрсөн) -Монгол улсын төрийн зүтгэлтэн, Сангийн сайд, Элчин сайд, дипломат. 

1961-1969 онд Завхан аймгийн Сантмаргац, Цэцэн-Уул сум, Тосонцэнгэл хотд бага, дунд сургуульд сурч төгссөн.  1969-1972 онд Санхүү, эдийн засгийн техникумд сурч төгссөн.

1973-1979 онд ЗХУ-ын Москвагийн олон улсын харицааны дээд сургууль /МГИМО/ төгссөн. Олон улсын харилцааны эдийн засагч мэргэжилтэй. 

1979-1990 онд Сангийн яаманд зааварлагч, мэргэжилтэн, ахлах мэргэжилтэн, газрын дарга, 

1990-1992 Сангийн яамны орлогч сайд

1992-1995 онд Сангийн яамны сайд, 

1995-1999 онд Монгол Улсаас БНХАУ-д суугаа Элчин сайдын яамны Худалдаа, эдийн засгийн зөвлөх, 

2001-2007 онд Монгол Улсаас Их Британи Умард Ирландын Нэгдсэн вант улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд, 

2007-2010 онд Гадаад харилцааны яамны Бодлого төлөвлөлтийн газар зөвлөх, 

2010-2014 онд УИХ-ын даргын зөвлөхийн алба хашсан. 

2017 оноос Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн дарга, 

2018 оноос мөн Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны Төсвийн тогтвортой байдлын Зөвлөлийн даргаар ажиллаж байна.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын сангийн сайд
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Цэрэндашийн Намсрай

**Цэрэндашийн Намсрай** (1939 оны 2-р сарын 19-нд Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын "Өвөр булаг” хэмээх газар төрсөн- 1990 онд Улаанбаатар хотод нас барсан)- Монголын Төрийн зүгэлтэн. МАХН-ын Төв хорооны Улс Төрийн Товчооны гишүүн, Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга, Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн орлогч дарга. 

## Намтар 
Тэрээр малчин Дэлгэрийн Цэрэндашийн хүү болон мэндэлсэн байна. ЗХУ-ын Ленинградын Их сургуулийн сэтгүүлийн ангид сурч төгсөөд Бээжин болон Москва хотуудад сурвалжлагчаар ажилласан. 

1972 оноос МАХН-ын Төв Хорооны ерөнхий хэлтсийн эрхлэгч, МАХН-ын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ю.Цэдэнбалын шуурхай асуудал эрхэлсэн туслахаар ажилласан.

1983 оны эцсээр С.Жалан-Аажавын оронд МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга болжээ.  

1984 онд Цэдэнбалыг албан тушаалаас нь чөлөөлсөн МАХН-ын Төв Хорооны VIII бүгд хурлаас Ц.Намсрайг МАХН-ын Төв Хорооны УТТ-ны гишүүнээр сонгосон бөгөөд түүнээс хойш улс төрийн товчооны хурлын өнгө аяс өөрчлөгдөж, Намсрай өөрчлөн байгуулалтыг эрчимжүүлэх асуудлыг байнга шахан шаардаж байжээ.

1990 оны 3-р сард МАХН-ын Улс төрийн товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох тухай Ж.Батмөнх дарга шийдвэр гаргах үйл явцад маш их хүчтэй нөлөө үзүүлсэн хүн бол Ц.Намсрай гэдгийг хойч үеийн залуучууд мартах учиргүй.

Ангилал:Монголчууд
Анхдагч эх сурвалж

**Анхдагч эх сурвалж** нь академик суурьт түүхийн судлалын хувьд тухайн судалж буй зүйлийн цаг үед шууд холбогдох гар бичмэл, аяны тэмдэглэл, намтар дурсамж, тухайн цаг үед бичсэн хааны болон төрийн захиалгаар бичигдсэн түүх, уран зураг, хот суурингийн үлдэгдэл, археологийн олдвор, ардын аман зохиол зэргийг багтаадаг. Харин сэтгүүл зүйн анхдагч эх сурвалж нь болж өрнөсөн үйл явдалд оролцсон гэрч нарын ярилцлага, нийтлэл, дурсамж зэрэг бусад баримт бичгийг багтааж болно. Энэхүү анхдагч эх сурвалж нь тухайн сэдвийг судлах гол тулгуур баримт болдог тул хожим нь үүнээс эшлэж авснаар хоёрдогч эх сурвалж үүсч байдаг. 

## Ангилал 
Анхдагч эх сурвалж нь хүний бүтээсэн нийгмийн салбар бүрт өөр байдаг. Улс төр, нийгмийн салбарын хувьд төрийн баримт бичиг, илтгэл, тайлан, төрийн захиалгатай бичсэн түүхийн ном, сонгуулийн холбогдолтой баримт, сурталчилгааны зурагт хуудас, захидал, уран зохиол, яруу найраг, ардын аман зохиолыг тэмдэглэсэн ном бүтээл, фото зураг, видео, кино, намтар дурсамж, өдрийн тэмдэглэл, аяны тэмдэглэл, тамга тэмдэг, төлбөрийн хэрэгсэл, санхүүгийн тайлан баланс байдаг. Шинжлэх ухааны хувьд сонгосон сэдвээр хамгийн анх судлагааны бүтээл хийсэн эрдэмтэний илтгэл, тайлан, дүгнэлт, эссе, диссертац, дэвшүүлсэн онол арга зүй, гар бичмэл зэргийг оруулж тооцдог. Түүхийн салбарын тухайд судлаж буй цаг үед холбоотой төрийн захиалгат түүх, сул түүх, түүхийн үйл явдалд оролцсон хүний аяны тэмдэглэл, өдрийн тэмдэглэл, захидал, хаад ноёдын зарлиг, газрын зураг, уран зохиол, уран зураг, үнэт эдлэлээр хийсэн эд өлгийн зүйлс, зарим тохиолдолд археологийн олдвор сэлтийг оруулж тооцдог.    

Бичгийн эх сурвалжийг **урлаг уран зохиолын эх сурвалж**, **дипломат буюу албан төрийн баримтат эх сурвалж**, **нийгэм өдөр тутмын харилцаанд холбогдох баримт бичиг** гэж ангилж болно. 

## Тодорхойлолт 
Ямар нэгэн салбарын анхдагч эх сурвалж нь судлаачид ямар сэдэв судлаж байгаагаас үл хамаарч судлагааны хамгийн чухал баримт болдог. Практикт зарим эх сурвалж устгагдаж, зарим нь судалгаа хийх боломжгүй байдаг. Магадгүй үйл явдлын гэрчүүдийн цорын ганц мэдээлэл нь дурсамж, намтар, олон жилийн дараа авсан аман ярилцлага байж болно. Заримдаа анхны эх сурвалжаас олон жилийн дараа хуулбарласан эхүүд л үлдэж, анхны эх баримт үрэгдэж алга болсон нөхцөлд тэрхүү цөөн үлдсэн хуулбар эхийг чухалчлан үздэг. 

Дэлхийн сонгодог зохиолын анхны эх сурвалж нь зохиолчын гар бичмэл, зохиолын эх эсвэл зохиолын хуулбар эхүүдийг оруулж тооцно. Ихэнх тохиолдолд тухайн зохиолын анхны эх биш хуулбарласан эх, хожуу хэвлэгдсэн эх, цөөн тооны хуудас, зохиолчын захиа зэрэг цөөн тооны баримт цөөн тоогоор үлдэх тул тэдгээрийн үнэ цэнийг үнэлж баршгүй байдаг. Иймээс олон нийтэд үзүүлэх, сургалтанд ашиглах нөхцөлд анхдагч эх сурвалжийг ашигласан хоёрдогч эх сурвалж, судлагааны нийтлэл, зохиолоос эшлэн хэрэглэдэг. Харин эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж буй судлаачид аль болох анхдагч эх сурвалжийг ашиглах, шинэ эх сурвалжийг эрж хайн ашиглахыг шаарддаг нь тухайн судлагааны үнэ цэн, нийтэд танигдах боломжийг өсгөж өгдөг. 

## Холбоотой хуудас 
* Эх сурвалж
* Хоёрдогч эх сурвалж
Ангилал:Эх сурвалж судлал
Ангилал:Шинжлэх ухаан
Виктория Нуланд

**Виктория Жэйн Нуланд** (англи. *Victoria Jane Nuland*; 1961 оны 7-р сарын 1-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод төрсөн) - америкийн дипломат, улс төрч, 2005-2008 онд НАТО-д суугаа АНУ-ын Байнгын төлөөлөгч. 

## Намтар 
Нуланд нь 1961 онд Зүүн Европын Бессарабиас ирсэн еврей цагаач мэс засалч Шервин Б.Нуланд болон Британийн христийн шашинтай эх Рона МакКанн нарын гэр бүлд төржээ. Тэрээр 1979 онд Choate Rosemary Hall дунд сургуулийг төгссөн бөгөөд Амелиа, Уильям гэсэн хоёр дүүтэй. Нуланд 1983 онд хувийн судалгааны Брауны их сургуульд /Brown University / урлагийн бакалаврын зэрэг хамгаалж, Оросын уран зохиол, улс төр судлал, түүхийн чиглэлээр суралцжээ. Энэ үеэр Одесса хотод орос хэлний дадлага хийж байсан байна.

1985-1986 онд Хятадын Гуанжоу хотод АНУ-ын Консулын газар ажилласан.

1987 онд тэрээр АНУ-ын Төрийн департаментын Зүүн Ази, Номхон далайн товчоонд ажиллаж байсан.

1988-1990 онд Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод АНУ-ын ЭСЯ-нд ажилласан.

1991-1993 онд тэрээр Москва дахь АНУ-ын Элчин сайдын яаманд ажиллаж, Борис Ельциний Засгийн газартай харилцах ажлыг хариуцаж байв.

1993-1996 онд тэрээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын орлогч Строб Талботтын албанд ажиллаж, сенатор Ричард Лугарын удирдлага дор Орос, түүний хөршүүд, НАТО-гийн өргөжилтийн асуудлаар ажиллаж байв. Тэрээр Украин, Казахстан, Беларусийн цөмийн зэвсгээс ангижрах асуудал, Босни, Косово, Хаити зэрэг улсуудад чиглэсэн бодлого дээр ажиллаж байсан.

1997-1999 онд тэрээр Төрийн департаментын хуучин ЗХУ-ын асуудал эрхэлсэн орлогч захирлаар ажиллаж, Орос, Кавказын талаарх АНУ-ын бодлогыг хариуцаж байжээ. Энэ албан тушаалд тэрээр Югославын эсрэг НАТО-гийн дайны үед ажилласан тул Батлан ​​хамгаалахын сайдын одон медалиар шагнагдаж байжээ.

2000-2003 онд АНУ-аас НАТО-д суугаа суурин төлөөлөгчийн орлогчоор ажиллаж байсан.

2003 оны 7-р сараас 2005 оны 5-р сар хүртэл АНУ-ын Дэд ерөнхийлөгчийн ажлын албанд ажилласан. Нуланд нь Дик Чейнигийн үндэсний аюулгүй байдлын нэгдүгээр орлогч зөвлөх байсан бөгөөд Ирак, Афганистан, Ливан, Ойрхи Дорнод зэрэг дэлхийн асуудлуудыг бүхэлд нь зохицуулдаг байв.

2005-2008 онд НАТО-д суугаа АНУ-ын Байнгын төлөөлөгчөөр ажилласан. Энэ албан тушаалд тэрээр Афганистан дахь дайнд холбоотнуудын дэмжлэгийг бэхжүүлэх, Орос-НАТО-ын харилцаа, Эвслийн дэлхийн хамтын ажиллагаа, түүнийг өргөжүүлэх асуудлыг хариуцаж байсан.

2008-2009 онд АНУ-ын Үндэсний цэргийн коллежийн факультетэд алба хаасан.

2010 оны 2-р сараас - АНУ-ын Төрийн департаментын Европ дахь ердийн зэвсэгт хүчний гэрээний тусгай төлөөлөгч.

2011 оны зун Нуланд АНУ-ын Төрийн департаментын хэвлэлийн нарийн бичгийн дарга болсон.

2011-2013 он Төрийн нарийн бичгийн даргын Европ, Евразийн асуудал эрхэлсэн туслах.

2021 оны нэгдүгээр сард АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байден тангараг өргөсний дараа тэрээр АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын улс төрийн асуудал эрхэлсэн орлогчийн албан тушаалд томилогдсон.

Ангилал:1961 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн
Ангилал:АНУ-ын элчин сайд
Ангилал:АНУ-ын дипломатч
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:Орос-Украины дайны хүн
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Ангилал:Евромайдан
Шигэмицү Маморү

**Шигэмицү Маморү** (япон. 重光 葵 *Шигэмицү Маморү*, 1887 оны 7-р сарын 29-нд төрж, 1957 оны 1-р сарын 26-нд нас барсан) - Японы Гадаад хэргийн сайдаар дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр болон дараа хоёр удаа ажилласан, мөн Ерөнхий сайдын орлогч байсан улс төрч, дипломат хүн. НҮБ дахь Японы анхны Байнгын төлөөлөгч. 

## Намтар 
Тэрбээр 1911 онд Токиогийн эзэн хааны Их сургуулийн хуулийн сургуулийг төгсөөд шууд Гадаад хэргийн яаманд оржээ. Дэлхийн 1-р дайны дараа Герман, Их Британид дипломат томилолтоор ажиллаж байсан бөгөөд АНУ-ын Вашингтон муж улсын Сиэтл хот дахь Японы Ерөнхий Консулын газарт богино хугацаанд консулаар ажилласан.

1919 онд тэрээр Парисын энх тайвны бага хуралд Японы төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд орж ажиллаж байжээ.

1931-1932 онд Хятадад диломат томилолтоор ажиллаж байхдаа солонгосын бослогчдын дайралтад өртөж хөлгүй болсон. 

1933-1936 онуудад Гадаад хэргийн орлогч сайд байсан бөгөөд Хятадын эсрэг бодлого баримталдаг улс төрчдийн нэг байв. 

1936-1938 онд Москвад Элчин сайдаар томилогдон ажилласан.  

1938-1941 онд Их Британид Элчин сайд байсан. 

1945 оны 9-р сарын 2-нд АНУ-ын Миссури хөлөг онгоц дээр Япон улсын Засгийн газрыг төлөөлж Япон улс бүр мөсөн бууж өгсөн тухай баримт бичиг гарын үсэг зурсан.

Шигэмицү Японы гол цэргийн гэмт хэрэгтнүүдийн нэг гэж Олон улсын шүүхээр орж 1948 оны 11-р сарын 12-нд 7 жилийн хорих яв авчээ. Гэвч шоронд 4 жил, 7 сар суугаад 1950 оны 11-р сард суллагдсан. 

1952 онд Шигэмицү Японы "Дэвшилтэт нам"-ын дарга болж, удалгүй "Ардчилсан намын дарга"-ын суудалд очжээ.

Ичиро Хатоямагийн Засгийн газарт ГХЯ-ны сайдаар ажиллаж 1955 онд Лондонд дараа нь 1956 оны 7-р сард Москвад ЗСБНХУ-тай дипломат харилцаагаа сэргээх тухай хэлэлцээнд (Шүничи Мацумото-гийн хамт) Японы талыг тэргүүлж байсан. 

Тэрээр НҮБ-д суугаа Японы анхны Байнгын төлөөлөгч байжээ. (1956 онд Япон улс НҮБ-д гишүүнээр элссэн). Япон улс НҮБ-д элссэн өдөр Гадаад хэргийн сайд М.Шигэмицү НҮБ-ын индэр дээрээс үг хэлэхдээ "Япон улс НҮБ-ын дүрэмд заасан үүрэг хариуцлагыг бүхий бололцоо боломжоороо даган мөрдөж биелүүлэх болно" гэж мэдэгдэж байжээ.   

Шигэмицү 1957 оны 1-р сарын 26-нд 69 насандаа зүрхний шигдээсээр нас баржээ.

Ангилал:Японы гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Японы дипломатч
Ангилал:1887 онд төрсөн
Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ

**2026 оны Хөлбөмбөгийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** нь 23 дахь удаагийн хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн бөгөөд сүүлийн хэсэг нь 2026 оны 6, 7-р сард болно. Шигшээ тоглолт 7-р сарын 19-нд болно гэж төлөвлөж байгаа ажээ. Анхандаа эцсийн шатанд 32 баг оролцох ёстой байсан бол 2017 оны 1-р сарын 10-нд ФИФА-гийн ерөнхийлөгч Жанни Инфантино оролцогчдын тоог 48 болгон нэмэгдүүлснийг зарлав.

2018 оны 6-р сарын 13-ны өдөр Оросын Москва хотноо болсон ДАШТ-ий өмнөхөн болсон ФИФА-гийн 68-р Конгрессын хурлаар тэмцээний болох хотуудын талаар шийдвэр гаргасан. 2022 оны 6-р сард ДАШТ-ий тоглолтууд болох хотуудыг нэрлэсэн байна. Тоглолтууд АНУ-11, Мексик-3, Канад-2, нийт 16 хотод болно. ДАШТ-ий тоглолтууд- 

**1.** Мексик улсын- Мехико, Гуадалахара, Монтеррей, 

**2.** Канадын -Торонто, Ванкувер, 

**3.** АНУ-ын -Нью-Йорк (Ист Рутерфорд), Филадельфи, Бостон, Атланта, Майами, Хьюстон, Даллас, Лос Анжелес, Сан Франциско, Канзас-Сити, Сиэтл зэрэг хотуудад болно.

## Гадаад холбоос 
## Эшлэл 


#2026
Уильям Бёрнс

**Уильям Жозеф "Билл" Бёрнс** (англи. *William Joseph "Bill" Burns*; 1956 оны 4-р сарын 4-нд АНУ-ын Умард Каролина мужийн Форт-Брэгг цэргийн баазад төрсөн) - америкийн төрийн зүтгэлтэн, дипломат. Ерөнхийлөгч Жо Байдены Засаг захиргааны үед АНУ-ын Тагнуулын төв газрын дарга. 

2011-2014 онд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын орлогч, мөн 2009 оны 1-р сарын 20-21-нд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэсэн.  ОХУ-д суугаа АНУ-ын Элчин сайд (2005-2008), Иордан дахь АНУ-ын Элчин сайд (1998-2001).

## Намтар 
У.Бёрнсын эцэг нь АНУ-ын Армийн хошууч генерал байсан. 

Бёрнс Ла Саллийн нэрэмжит сургуульд сурч 1978 онд түүхийн ухааны бакалавр хүртсэн байна. 1981 онд магистер, докторын зэргийг Оксфордын Их сургуульд хүртсэн байна. Тэр сургуульд тэрээр Маршаллын тэтгэлэг хүртдэг байжээ. Оксфордод олон улсын харилцаа судалсан байна. 

1982 оноос дипломат албанд байсан. 

1998-2001 онд Иорданид суугаа АНУ-ын Элчин сайд. 

2001-2005 онд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын Ойрхи Дорнодын асуудлаарх туслах. 

2005-2008 онд ОХУ-д суугаа АНУ-ын Элчин сайд.

2008-2011 онд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын улс төрийн асуудал эрхэлсэн орлогч.  

2015 оноос "Олон улсын энхтайвны төлөө Карнеги Сан"-гийн ерөнхийлөгч байсан. 

2021 оны 1-р сарын 11-нд сонгогдсон АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байден АНУ-ын Тагнуулын Төв газрын даргаар Уильям Бёрнсыг томилж буйгаа зарласан. 3-р сарын 18-нд АНУ-ын Сенат нэр дэвшигч Бёрнсыг баталсан. У.Бёрнс АНУ-ын Тагнуулын Төв газрын даргаар томилогдсон анхны мэргэжлийн дипломат хүн болжээ. 

## Гэр бүл 
Уильям Бёрнс орос, араб хэлний мэдлэгтэй. Эхнэр Лиза Карти (англи. *Lisa Carty*), Элизабет, Сара гэж хоёр охинтой.

Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Хойд Каролинагийн хүн
Ангилал:АНУ-ын дипломатч
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Родсын тэтгэлэг

**Родсын тэтгэлэг**  (англи. *Rhodes Scholarship*) Их Британийн эзэнт гүрэн АНУ, Германы оюутнуудад 1902 онд **Сесил Жон Родс** (англи. *Cecil John Rhodes*, 1853-1902) үүсгэн байгуулсан Оксфордын их сургуульд суралцах олон улсын тэтгэлэг юм. 

Одоогийн байдлаар Австрали, Бермуд, Англи хэлээр ярьдаг Баруун Энэтхэгийн орнууд, Герман, Хонконг, Замби, Зимбабве, Энэтхэг, Канад, Кени, Шинэ Зеланд, Пакистан, АНУ, Өмнөд Африк болон түүний хөршүүд (Ботсвана, Лесото, Малави, Намиби, Свазиланд) оюутнууд суралцаж байна. 

Энэ бол дэлхий дахь хамгийн ууган бөгөөд олон улсын хамгийн нэр хүндтэй тэтгэлэгт хөтөлбөрүүдийн нэг юм. Анх Герман, АНУ-ын Хамтын нөхөрлөлийн нэг хэсэг болсон улс орнуудын эрэгтэй өргөдөл гаргагчдад зориулагдсан тэтгэлэг нь одоо дэлхий даяар ямар ч үндэс угсаа, хүйсийн өргөдөл гаргагчдад нээлттэй болжээ. 

Шагналыг эрдэм шинжилгээний өндөр ур чадвар, спортын амжилт, манлайллын чанарт олгодог; арьсны өнгө, үндэс угсаа, шашин шүтлэг, бэлгийн чиг хандлага, гэр бүлийн байдал, нийгмийн гарал үүслээс үл хамааран.

Хөтөлбөрийн тэтгэлэгт хамрагдагчид Оксфордын их сургуулийн аль ч төгсөлтийн болон аспирантурт суралцахаас гадна хоёр дахь дээд боловсрол эзэмших боломжтой. Тэтгэлэг нь ихэвчлэн хоёр жил суралцахад зориулагдсан боловч заримдаа зөвхөн нэг жилийн хугацаатай байдаг. Гурав дахь жилдээ суралцаж буй оюутнуудад (Докторын зэрэг хамгаалах хүсэлтэй хүмүүст) зориулсан Родсын тэтгэлэгийг хоёр дахь жилдээ Родсын сангаас авдаг.  Их сургуулийн боловсролыг сангаас төлдөг бөгөөд сургалтын зардлаас гадна тэтгэлэгт хамрагдагсдад тодорхой хэмжээний мөнгө хуваарилж, амьжиргааны зардлыг нь төлдөг байна.

Ангилал:Оксфордын Их Сургууль
Ангилал:Тэтгэлэг
Ангилал:1902 онд байгуулагдсан
Ангилал:Их Британийн боловсрол
Маршаллын тэтгэлэг

**Маршаллын тэтгэлэг** (англи. *Marshall Scholarship*) -- Бакалаврын зэрэгтэй, голч дүн (GPA) нь 3.7 ба түүнээс дээш оноотой Их Британийн их дээд сургуульд магистр, докторын зэрэгт үргэлжлүүлэн суралцах боломжийг Америк оюутнуудад олгодог нэр хүндтэй тэтгэлэг юм. Маршаллын төлөвлөгөө гэгддэг Дэлхийн 2-р дайны дараа Европт үзүүлэх Америкийн тусламжийн хөтөлбөрийг хүлээн зөвшөөрч 1953 онд Британийн парламентаас АНУ-аас бэлэг болгон энэхүү тэтгэлэгийг байгуулсан байна. Маршалын нэрэмжит тэтгэлэгт хамрагдсан анхны хүмүүс 1954 оны намар 700 гаруй өргөдөл гаргагчийн дундаас сонгогдсон найман эрэгтэй, дөрвөн эмэгтэй хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй судалгаа хийж эхэлсэн. Одоогийн байдлаар уг тэтгэлэгийг хүртсэн 1500 орчим төгсөгчид байгаагаас ихэвчлэн АНУ-ын иргэд байдаг байна.

Маршалын тэтгэлэг нь Их Британийн аль ч их сургуульд аль ч мэргэжлээр хоёр (дээд тал нь гурван) жил суралцахад бүрэн санхүүжүүлдэг. Жил бүр 40 орчим хүн сонгон шалгаруулдаг байна.

Ангилал:АНУ-Их Британийн харилцаа
Ангилал:Оюутан солилцооны хөтөлбөр
Ангилал:Тэтгэлэг
Ангилал:Их Британийн боловсрол
Ангилал:АНУ-ын боловсрол