open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Балжиртүндэвийн Дэмчигдорж

**Балжиртүндэвийн Дэмчигдорж** (1923 онд Цэцэрлэг мандалын аймгийн Арвайхээрийн хошуу одоогийн Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус сумын Ширдэгт хэмээх газар төрсөн-2001 онд нас барсан)- Монгол Улсын дипломат, багш, эрдэмтэн. 

Малчин Балжиртүндэвийн гэр бүлд төрсөн бөгөөд хүрээнд сууж байхдаа Равдан гавжаар төвөд бичиг үсэг заалгаж , цаашид ном эрдэм сурах хүсэл сонирхолтой болсон байна. 

Тэрээр Б.Дэмчигдорж Арвайхээрийн хошууны тэнхимийг амжилттай төгсөж ,улмаар 1937 онд Буриад улсын Улаан-Үүд хотын Монголрабфакт суралцсан байна. Б.Дэмчигдож амжилттай суралцаж байтал уул сургуулийн сургалтын хөтөлбөр өөрчлөгдөж , 1940 онд Багшийн сургууль болсноо 1941 онд Улаанбаатар хотын багш нарыг бэлтгэх сургуультай нийлжээ. Тэрбээр 1942 онд сургуулиа төгсөж , Өвөрхангай аймгийн төвийн сургуульд багшаар томилогдон ажлаа гараагаа эхэлсэн байна.

Энэ хугацаанд тэр багшлахийн зэрэгцээ орос, монгол хэл бичигт сайтар суралцаж, цаашид судалгааны ажил хийхийг зорьж байжээ. Ийм бүтээлч сэхээтэн хөдөөд тийм олон байсангүй . 

1943-1945 онд Мал эмнэлгийн техникумд, 1945-1948 онд 1-р арван жилийн сургуульд тус тус багшилсан байна. 

1948 оноос Гэгээрлийн яаманд хэл бичиг, уран зохиолын мэргэжилтнээр дэвшин ажилласан. Энэ хугацаанд Б.Дэмчигдорж “Хэл яриа яаж үүссэн бэ?”\ 1948 он\ , “Хэл бичиг заах гарын авлага” , “Хуучин монгол бичгийн товч сурах бичиг “ \1952 он\ ,доктор Ш.Лувсанвандантай хамтран “Монгол хэлний зүй” \1951 он\ бичиж хэвлүүлсэн байна. 

1954 онд МУИС- д орж, амжилттай суралцан , сурлагаараа шалгаран, 1957 онд ЗХУ-ын Москва хотын Сурган хүмүүжүүлэх ухааны сургуульд шилжин суралцжээ. Гэсэн ч өвчний учир арга буюу эх орондоо буцаж ирсэн байна. 

1958 онд МУИС- даа үргэлжлүүлэн суралцаад амжилттай дүүргэж Гадаад явдлын яамны ажилтнаар оржээ. 

Тэрээр 1958-1960 онд Гадаад явдлын яамны хэвлэлийн хэлтсийн ажилтан, орлогч дарга.

1960–1962 онд БНАСАУ-д Монгол Улсын Элчин сайдын яамны 3-р нарийн бичгийн дарга.

1962 онд МАХН-ын Намын дээд сургуулийн орос хэлний багш.

Дараа нь Гадаад явдлын яаманд буцаан орж, хэвлэл мэдээллийн хэлтэс , хяналт шалгалтын тасаг , архивын тасгийн дарга, орлогч албыг дараалан хашиж байгаад дахин БНАСАУ -д суугаа Элчин сайдын яамны 1-р нарийн бичгийн даргаар томилогдон явсан байна. 

## Гэр бүл 
Түүний ууган хүү Дэмчигдоржийн Мягмарсүрэн нь Монголын радиод олон жил хариуцлагатай алба хашиж нэрд гарсан сэтгүүлч, урлаг судлаач Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн хүн юм. 

Удаах хүү Дэмчигдоржийн Галсанбат нь эстрадийн урлагт бие сэтгэлээ зориулж, ард түмний хайртай авьяаслаг хөгжмийн зохиолч, гитарчин болсон түүхтэй. Тэрбээр МУ-ын гавъяат жүжигчин цолыг эстрадийн урлагийнхнаас хамгийн түрүүнд хүртсэн юм. Д.Галсанбатын дурсгалд зориулж Гучин-Ус сумын Соёлын төвийг түүний нэрэмжит болгож алдрыг нь мөнхжүүлжээ. 

Дэмчигдоржийн Галсанжаргал 25-р Телевизийн эздийн нэг бөгөөд тус телевизийн зөвлөх. 

Мөн Д.Галсандорж, Д.Галсанбаяр, Д.Галсанжамц, , Д.Галсанбаатар, Д.Галсанбуян нар юм.

Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Гучин-Усын хүн
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Холбоотнуудад эзлэгдсэн Герман

Германыг бүхэлд нь 1945 оны 6-р сарын 5-ны Берлиний тунхаглалаас 1949 оны 5-р сарын 23-нд Баруун Германыг байгуулах хүртэл Дэлхийн 2-р дайны дараа холбоотнууд удирдаж байсан.

Ангилал:Германы түүх
Үржингийн Байгалмаа

**Үржингийн Байгалмаа** (1968 онд төрсөн -) - Анагаах ухааны доктор (Ph.D), хүний их эмч. Монголын уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэдэг эмчилгээ болон эм тан хэрэглэх талаар 30 жилийн дадлага туршлагтай хүний их эмч, судлаач.

## Намтар 
1981-1987 онд Монгол Улсын Анагаах ухааны их сургуульд сурч төгссөн. Дээд сургуулиа төсгөөд Хужирт рашаан сувилалд их эмчээр очиж ажлын гараагаа эхлүүлсэн.

1989-1992 онд Ардын эмнэлэгийн хүрээлэнд эмч. 

1992 онд Ардын эмнэлгийн хүрээлэнгээс Польш руу томилолтоор явуулсан.

1994 оноос хойш Польшид уламжлалт эмчээр ажиллаж амьдарч байна.

Улаанбаатар хотод 1994 онд "Хутай билиг" уламжлалт ба дотрын эмнэлэг үүсгэн байгуулсан. 

Тэрээр орчин үеийн болон Монголын уламжлалт анагаах ухаан хоёрыг онол болон практикийн түвшинд харьцуулан судалдаг. 

## Бүтээл 
*“Эрүүл энх урт наслахын нууц” /1997 он/,
*"Монголын уламжлалт анагаах ухааны түүх" /Х.Хонгорзулын хамт/,
*"Монголын уламжлалт анагаах ухааны оношлогоо" /2006 он/,
*"Монгол эмчийн тэмдэглэл" /2015 он/.

Ангилал:1968 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголын эмч
Нямын Бавуужав

**Нямын Бавуужав** (1950 онд төрж, 2010 оны 10-р сарын 28-нд нас барсан) - Монгол Улсын гавьяат багш цолтой зураач, сийлбэрч хүн байв. 

## Намтар 
Н.Бавуужав 1950 онд Баянхонгор аймагт төрсөн.

1968 онд Баянхонгор аймгийн Байдрагийн 10 жилийн дунд сургууль, 1972 онд УБДС-ийн зураг, шугам зургийн ангийг төгссөн.

1982 онд МУЭ-ийн гишүүн болсон.

2008 онд СХУ-ы доктор /Ph/-ын зэрэг хамгаалсан тэрээр "Монгени цогцолбор сургууль"-д зөвлөх багшаар ажиллаж байв.

## Бүтээлүүд 
*2000 онд “Дүрслэх урлагийн дээжис”
*2001 онд “Дүрслэх урлаг сургалтын арга зүй, үнэлгээ”
*2003 онд “Өөр хаана ч үгүй өв соёлын өлгий”
*2004- 2005 онд Зураг урлал I, II, III /I-III ангид үзэх/ сурах бичиг, багшийн ном
*2005-2006-2007 онд Дүрслэх урлаг I, II /IV-VII ангид үзэх/ сурах бичиг, багшийн ном
*2003 онд “Хонгор нутгийн салхи” бие даасан үзэсгэлэн
*2011 онд “Нутгийн салхи-II” үзэсгэлэн
*2012 онд “Заяа тавилан мину” дурсамж ном
*2015 онд “Өнө мөнхөд дурсагдах хүн” зураач Н.Цүлтэмийн тухай

ОХУ, Болгар, Герман, Куба, Польш зэрэг улсад гарсан үзэсгэлэнд бүтээлээрээ оролцож байсан.

## Шагнал 
*1990 онд “Алтан гадас одон”
*1996 онд “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”
*2003 онд “Монгол улсын гавьяат багш”

2021 онд Нямын Бавуужав агсны гэгээн дурсгалыг хүндэтгэн гэрэлт хөшөөг нь Баянхонгор хотын Мазаалай паркт босгожээ.

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Баянхонгорынхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1950 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Байгаль орчны эдийн засаг

**Байгаль орчны эдийн засаг** нь байгаль орчны асуудлыг эдийн засгийн үүднээс авч үздэг эдийн засгийн салбар юм. Бохирдлоос болж цэвэр ус зэрэг байгалийн нөөц хязгаарлагдмал болдог. Мөн хүмүүс үүнийг үнэ төлбөргүй нийтийн эд хөрөнгө гэж үздэг. Энэ нь хэрвээ эдгээр эд хөрөнгийг хэрхэн ашиглах талаар ямар нэгэн дүрэм журам байхгүй бол тэдгээрийг хэтрүүлэн хэрэглэнэ гэсэн үг. Эдгээр хөрөнгийг ашиглахад гаднын үр дагавар гардаг ба нийтийн эд хөрөнгийг төлбөр төлөхгүйгээр ашиглагчдын асуудал бас байдаг. Үүнээс харахад, эдгээр нөөцийг зах зээлд нэгтгэсэн эдийн засгийн бараа болгон хувиргах нь шийдэл юм. Энэхүү шийдэл нь нийтийн эд хөрөнгийг төлбөр төлөхгүйгээр ашиглагчдыг багасгаж, эдгээр эд хөрөнгийг хэмнэлттэй ашиглах хөшүүрэг болно. Үүний нэг жишээ бол, бохирдолтой холбоотой татвар авах юм. Эдгээр нийтийн эд хөрөнгийн ашиглалтыг хэрхэн зохицуулах талаар хууль тогтоомжийг зөв гаргаж, сахих нь зах зээлийн үр ашигтай байдлыг хангах бас нэг чухал хүчин зүйл юм.


Ангилал:Эдийн засгийн салбар
Эдийн засаг
Ангилал:Зах зээлийн уналт
Моника Левински

**Моника Сэмилл Левински** (англи. *Monica Samille Lewinsky*; 1973 оны 7-р сарын 23-нд АНУ-ын Калифорни мужийн Сан-Франциско хотод төрсөн) — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Билл Клинтонтой Цагаан ордонд 1995-1997 онд дадлагажигчаар ажиллаж байхдаа танилцаж бэлгийн харьцаанд орсны улмаас үүссэн нийгэм, улс төрийн дуулианы гол оролцогч. Нийгмийн идэвхитэн, зохиолч.

Б.Клинтон Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөхдөө Левинскитэй танил болсон тухай мэдүүлэг нь ерөнхийлөгчийг худал мэдүүлэг өгөх үндэслэл болж, Клинтоныг импичментийн ажиллагааг эхлүүлэх үндэслэл болсон юм.

1996 онд Вашингтонд дадлага хийж байх үеэс Клинтонтой харилцаа эхэлжээ.

М.Левински 1995 оны 11-р сараас 1997 оны 3-р сарын хооронд Цагаан Ордны "Зууван танхим"-д ерөнхийлөгч Билл Клинтонтой нийт есөн удаа бэлгийн харьцаанд орсон гэжээ. Түүний мэдүүлсэний дагуу тэд шууд утгаар бэлгийн харьцаанд ороогүй, харин дур тавих харьцааны үйлдлүүд хийсэн байна.

Мөрдөн байцаалтын явцад тэдний бүх уулзалтыг нарийвчлан тогтоож, олон нийтэд танилцуулсан. Ялангуяа дараахь зүйл тодорхой болсон.

* Моника Цагаан ордонд ажиллаж байхад тэд ямар ч холбоогүй байсан; Энэ нь түүнийг Пентагонд элссэний дараа л эхэлсэн боловч амрагуудын уулзалт Цагаан ордонд үргэлжилсээр (зарим уулзалтууд АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн төв оффис болох Зууван танхимд ч болсон) байсан;
* Клинтон, Левински хоёр бие биедээ жижиг бэлэг өгч байсан.
Батын Батбаатар

**Батын Батбаатар** (1973 оны 12-р сарын 30-нд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Улс төрч, Иргэний Зориг Ногоон Намын дарга, УИХ-ын гишүүн.

## Намтар 
1991 онд Нийслэлийн 10 жилийн 47-р дунд сургууль төгссөн,

1991-1994 онд "Санбэйс" ХЭАА-н дарга,

1999 онд Монгол Улсын Их Сургууль Эдийн засаг бизнесийн удирдлагын бакалавр, 2000 онд магистраар төгссөн,

2002 онд Монгол Улсын Их Сургууль Эрхзүйч мэргэжлээр бакалавр зэрэгтэй төгссөн,

2003-2016 онд Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн Ардчилсан намын хорооны дарга,

2004-2008 онд Монгол Улсын Их хурлын гишүүн, 

2012-2016 онд Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын гишүүн, төсвийн хяналтын хорооны дарга, 

2016 онд АН-аас хөөгдөж УИХ-д нэр дэвшиж чадаагүй байна.

2023 онд ИЗНН-ын дарга болсон.

2024 оноос УИХ-ын гишүүн, ИЗНН-ын дарга.

## Байр суурь 
Иргэний зориг ногоон намын дарга Б.Батбаатар 2024 оны 10-р сарын 15-нд сүүдрийн Засгийн газар байгуулж, улс төрийн сөрөг хүчний үүрэг гүйцэтгэж ажиллах болно гэж мэдэгдсэн байна.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын байгаль орчны сайд
Ангилал:Иргэний Зориг Ногоон Намын дарга
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Любовь Орлова

**Любовь Петровна Орлова** (1902 оны 1-р сарын 29-нд Оросын эзэнт гүрний Звенигород хотод төрсөн-1975 оны 1-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн театр, киноны алдарт жүжигчин, дуучин, бүжигчин. ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1950).

1930-1940-өөд оны үеийн Зөвлөлтийн дэлгэцийн од байсан жүжигчин. Жүжигчин голчлон нөхөр нь байсан Григорий Александровын кинонд тоглож асар их нэр хүндтэй болсон. Эдгээрийн дотор "Хөгжилтэй хамт олон" (Весёлые ребята, 1934), "Цирк" (1936), "Волга-Волга" (1938), "Гэрэлт зам" (Светлый путь, 1940), "Хавар" (Весна, 1947) болон бусад кино юм. Түүний бүтээлч үйл ажиллагаа нь хөгжмийн инээдмийн төрлийг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан байна.

1974 онд жүжигчин бүсгүйн оролцсон сүүлчийн кино болох "Шувуухай ба Лира" /Скворец и Лира/. ЗХУ-ын Кино уран бүтээлчдийн холбооны гишүүн.

Тэрээр 1975 оны 1-р сарын 26-нд нойр булчирхайн хорт хавдраар нас баржээ.
Халтарын Зандраабал

**Халтарын Зандраабал** (1921-) нь Монгол улсын гавьяат багш.

## Намтар 
1921 онд Өмнөговь аймгийн Цогт-Овоо суманд төрсөн. 1952 оноос Намын дээд сургууль, МУИС-д 30 гаруй жил багшаар ажиллажээ.

Дээд боловсролын байгууллагад олон жил үр бүтээлтэй хөдөлмөрлөсөн, өргөн мэдлэгтэй, сургах, хүмүүжүүлэх талаар их, дээд сургуульд үзэх хэд хэдэн сурах бичиг зохиож, нийгэм, улс төр, эрдэм шинжилгээний 60 гаруй өгүүлэл бичжээ. 

1984-10-17-нд №219 тоот зарлигаар БНМАУ-ын Гавьяат багш цол хүртсэн.

Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн хүн
Ангилал:Цогт-Овоогийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Нирун Монгол

**Нирун Монгол** (монгол: , латин галиг: *Niruγun*) нь Монгол овогтоны үүслийг Эргүнэ хунгийн домогтой холбож тайлбарлан, уг газраас гарсан Киан, Нукуз, Хонгирад тэргүүтэй олон овог гарч ирсэн овгийг Дарлигин Монгол гэнэ. Харин Алангоо эхийн тэнгэрийн гэрлээс жирэмслэн төрүүлсэн Бухату Салжи, Буху Хатаги, Бодончар мунхаг гурван хөвүүний үр хойчсоос салбарлан үүссэн 20 гаруй овогуудын ерөнхий нэрийг Нирун Монгол гэдэг. Нирун гэдэг нь эртний монголын ниругу+н буюу нуруу гэх үг гэдэгт ихэнх түүхчид санал нэгддэг.  

**Нирун Монгол овог болон үндэслэгчид:** 

# Буху Хатагиги: Хатагин овог
# Бухату Салжиги: Салжиуд овог
# Бодончар мунхаг: Боржигин овог
# Бодончарын бутач хөвүүн Жажирдай: Жажирад/ Жадаран овог
# Бодончарын хөвүүн Баарьдай: Баарин (Манан баарин, нүцгэн баарин)
# Бодончарын хөвүүн Жэүридэй: Жүрьеэд/Жэүрэд
# Хачины хөвүүн Ноёгидай: Ноёхон овог
# Хачиугийн хөвүүн Баруладай: Барулас (Эрдэмт Барулас, Тодойн Барулас)
# Харалдайн хөвүүн: Будаад овог
# Хачиуны хөвүүн Адархидай: Адархин овог
# Начин баатрын хөвүүн Урудай: Урууд овог
# Начин баатрын хөвүүн Мангудай: Мангуд овог
# Начин баатрын хөвүүн Шижудай: Шижиуд овог
# Начин баатрын Долоодай: Долоод/Дуглат овог 
# Чарахай линхугийн хөвүүн Сэнгүм билгэ: Тайчиуд овог
# Чарахай линхугийн хөвүүн Бэсүдэй: Бэсүд овог
# Чарахай линхугийн хөвүүн Гэндү чоно: Чонос овог
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Оронар: Оронар
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Хонхотан: Хонхотан
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Арулад: Арулад овог 
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Сөнид: Сөнид овог 
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Хабтурхас: Хабтурхас овог 
# Чаужин өртэгэйгийн хөвүүн Гэнигэс: Гэнигэс овог
# Хиадаас салбарласан Хиад Жүрхин, Чаншиуд баяут, Хиад-Ясар
# Сукан/Сүхэн овог
# Кунгият овог

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол овог аймаг
Ангилал:Монголын Нууц Товчоо
Ангилал:Монголын түүх
Ногоон эдийн засаг

**Ногоон эдийн засаг** (англи. Green economy) - 20-р зууны сүүлчээр бий болсон эдийн засгийн шинжлэх ухаанд хүний ​​үйл ажиллагааны байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах хэрэгцээг онцолж, ямар ч үнээр хамаагүй эдийн засгийн өсөлтийг бус харин эрсдэл багатай тогтвортой хөгжлийг эрхэмлэдэг чиглэл юм. Өөрөөр хэлбэл Байгаль орчны эрсдэл, экологийн хомсдлыг бууруулахад чиглэсэн эдийн засаг гэж тодорхойлж болно. Байгаль орчныг сүйтгэхгүйгээр тогтвортой хөгжлийг хангах зорилготой. Энэ нь экологийн эдийн засагтай нягт холбоотой боловч улс төрийн хувьд илүү анхаарал хандуулдаг. НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн 2011 оны Ногоон эдийн засгийн тайланд (англи. The 2011 UNEP Green Economy Report) ногоон байхын тулд эдийн засаг нь зөвхөн үр ашигтай төдийгүй цувур шударга байх ёстой. Шударга байх нь дэлхийн болон улс орны түвшинд тэгш байдлын хэмжигдэхүүнүүдийг (хүсэл эрмэлзэл, хүртээмж, амжилт, эдийн засгийн дэвшил, оролцоо) танин мэдэх, ялангуяа нүүрстөрөгч бага, нөөцийн хэмнэлттэй, нийгэмд тустай эдийн засагт шударгаар шилжихийн баталгаажуулалтыг хэлнэ."

## Тодорхойлолт 
Карл Буркарт ногоон эдийн засгийг зургаан үндсэн салбар дээр тулгуурлан тодорхойлсон.

* Сэргээгдэх эрчим хүч: Нарны эрчим хүч, Салхины эрчим хүч зэрэг тогтвортой эрчим хүч.

* Ногоон барилга: Байгальд ээлтэй барилга байгууламж, практик.

* Тогтвортой тээвэр: Цахилгаан тээврийн хэрэгсэл, Гибрид тээврийн хэрэгсэл.

* Усны зохистой хэрэглээ: Усны хэмнэлт ба дахин боловсруулалт.

* Хог хаягдлын менежмент: Хог хаягдлыг дахин ашиглах, нүүрстөрөгчийн ул мөрийг сайжруулах. [8] Жишээлбэл, тогтвортой загвар.

* Газар зохион байгуулалт: Газар тариалан, ойжуулалт, орон сууц гэх мэт газар нутгийг тогтвортой хөгжүүлэх.

Дэлхийн бизнесийг төлөөлдөг Олон улсын худалдааны танхим (ICC) ногоон эдийн засгийг “эдийн засгийн өсөлт ба байгаль орчны хариуцлага нь харилцан бие биенээ бататгаж, нийгмийн хөгжилд ахиц дэвшил гаргахад дэмжлэг үзүүлдэг эдийн засаг” гэж тодорхойлсон.

Ангилал:Эдийн засгийн салбар
Ангилал:Эдийн засаг
Ангилал:Экологи
Ангилал:Ногоон технологи
Е Дэхуй

**Е Дэхуй**  (хятад: 葉德輝; пиньинь: *Yè Déhuī*; 1864 – 1927 оны 4 сарын 11) нь Чин гүрний сүүлч, Дундад иргэн улсын эхэн үеийн хятадын зохиолч, найрагч, ховор ном цуглуулагч юм. 

## Намтар 
Тэрээр 1864 онд Чин гүрний Хунань мужийн Шянтань сяньд түшмэлийн гэрт төрсөн. 1892 онд түшмэлийн шалгалтанд тэнцэж, түшмэлийн яамны тэмдэглэгч түшмэл болсон ч, хэдхэн сарын дараа ажлаасаа гарч, худалдаа наймаа эрхлэхийн хажуугаар хуучны ховор ном цуглуулан эмхэтгэн хуулбарладаг болсон. 1907 онд Монголын нууц товчооныг хуулбарлсан гар бичмэл бүхий эх нь нууц товчоон судлалд том хувь нэмэр оруулсан. 1910 онд номын цуглуулгын каталогийг хэвлүүлж, 1915 онд өөрийн бүх цуглуулгаа 350,000 боть ном болгон хэвлүүлсэн.  

Тэрээр коммунизмыг эсэргүүцэгч байж, хэд хэдэн шүлэг зохиол бичин нийтлэж байсан. 1927 онд хятадын коммунист нам Чанша хотод ирсний дараа тэднийг шүүмжлэн эсэргүүцэж байсан тул тус оны 4 сарын 1 нд хятадын коммунист намын шүүх хурлаар "хувьсгалын эсэргүү" гэмт хэрэгт холбогдож буудуулж нас барсан.

## Холбоотой хуудас 
* Монголын Нууц Товчоо
* Чянь Дашинь

Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:1927 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хятадын зохиолч
Ангилал:Монголын Нууц Товчоо
Гейгер тоолуур

**Гейгер тоолуур** (мөн **Гейгер-Мюллерийн тоолуур** эсвэл **Г-М** гэж нэрлэдэг) нь ионжуулагч цацрагийг илрүүлэх болон хэмжихэд хэрэглэдэг электроны төхөөрөмж юм. Үүнийг цөмийн үйлдвэр, цацрагийн дозиметр болон хамгаалалт зэрэгт өргөн хэрэглэдэг.

Үүгээр ионжуулалтын нөлөөнд ашигладаг гамма туяа, альфа болон бета тоосонцор зэргийг ионжуулагч цацраг илрүүлдэг Гейгер-Мюллер хоолойны төхөөрөмжид үйлдвэрлэдэг. Цацрагийн судалгааны гар багаж шиг өргөн цар хүрээнд хэрэглэгддэг бөгөөд энэ нь магадгүй дэлхийн хамгийн сайн цацраг илрүүлдэг төхөөрөмжийн нэг. Анхны илрүүлэгчийн санааг 1908 онд Манчестерийн их сургууль гаргасан ч 1928 оны Гейгер тоолуурын практик хэрэгсэл шиг Гейгер-Мюллер хоолой хөгжих хүртэл энэ нь хэрэглээнд байгаагүй. Үүнээс хойш энэхүү төхөөрөмж нь бат бөх мэдрэгч элементтэй ба харьцангуй бага өртөгтэй болохоор үүнийг их түгээмэл хэрэглэх болсон. Гэсэн хэдий ч энэ нь хамгийн өндөр цацраг болон түүний энергийг хэмжих хязгаартай.
Экологийн инженерчлэл

**Экологийн инженерчлэл** нь экологи, инженерчлэлийн талдаа урьдчилан таамаглах, загварчлах, барих эсвэл дахин сэргээхэд ашиглагдах экосистем буюу “хүн төрөлхтний нийгэм болон байгаль орчинд ашиг тустай байдал”-ыг нэгтгэхэд чиглэнэ. 

## Гарал үүсэл, үндсэн ойлголт, тодорхойлолт, хэрэглээ
Экологийн инженерчлэл нь 1960-аад оны эхээр шинэ санаа болон гарч ирсэн боловч түүний тодорхойлолтыг боловсруулахад хэдэн арван жил зарцуулсан. Үүний хэрэгжүүлэлт одоог хүртэл хийгдсээр байгаа бөгөөд хүмүүс саяхнаас үүнийг шинэ парадигм гэх болсон. Ховард Одум болон бусад хэд хэдэн хүмүүс экологийн инженерчлэлийг тайлбарлахдаа байгалийн эрчим хүчний эх үүсвэр болон түүний системийг удирдах явдал гэж байсан. Экологийн инженерчлэлийн гарал үүсэл нь нөөцийг үр ашигтайгаар ашиглахад нөлөөлж буй эрчим хүч, материалын урсгалын цогц макро загварыг олж авах экологийн загварчлал, экосистемийн симуляци бүхий Одумын ажилд оршдог.

Митч, Йоргенсен экологийн инженерчлэлийг нийгэм, байгальд ашиг тустай бөгөөд түүнд тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх бусад арга барилаас ялгах 5 үндсэн ойлголтыг нэгтгэн дүгнэсэн. Үүнд: 1) экосистемийн өөрийгөө загварчлах чадварт суурилдаг, 2) экологийн онолын газарт (эсвэл хүчиллэг) туршилт байж болно, 3) системийн арга барилд тулгуурладаг, 4) сэргээгдэхгүй эрчим хүчний эх үүсвэрийг хэмнэдэг, 5) экосистем болон биологийн хамгаалалтыг дэмждэг.
Байгаль орчны зураг төсөл

**Байгаль орчны зураг төсөл** нь орчны төлөвлөгөө, төсөл, бодлого, байгууламж, бүтээгдэхүүн боловсруулах зэрэг хүрээлэн буй орчны параметрүүдийг байрлуулах үйл ажиллагааг хэлнэ. Мөн тодорхой газар нутгийн байгаль, нийгэм, соёл, физик орчныг сайжруулах орон зайг бий болгохыг хичээдэг. Сонгодог ухаалаг загвар нь хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлсийг үргэлж авч үздэг байж болох юм, гэсэн хэдий ч 1940-өөд оноос эхэлсэн байгаль орчны хөдөлгөөн энэхүү үзэл баримтлалыг илүү тодорхой болгож өгсөн.

Үүнээс гадна байгаль орчны дизайнаар хэрэглээний урлаг, хүний зохион бүтээсэн орчныг бий болгох шинжлэх ухааны хэлэлцээр зэргийг харж болно. Эдгээр салбаруудад архитектур, газарзүй, хот төлөвлөлт, ландшафтын архитектур, интерьер дизайн багтана. Мөн байгаль орчны дизайнд түүхийн хадгалалт, гэрэлтүүлгийн загвар зэрэг салбар хоорондыг хамааруулж болно. Илүү өргөн цар хүрээнд авч үзвэл байгаль орчны дизайн нь шинэ загварын автомашин, нар, салхи цахилгаан үүсгүүр шиг бусад төрлийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэхэд түүний загварт нөлөөлдөг. Одоогийн байдлаар энэхүү нэр томьёо нь экологийн болон тогтвортой байдлын асуудалд хэрэглэхүйц байна.
Дарлигин Монгол

**Дарлигин** хэмээх нь "Татаруудад ялагдсан эртний монголчуудын үлдэгдэлийг толгойлж зугтсан Хиан, Нохос" овгийнхон Эргүнэ хун гэдэг газарт одож, 400 гаруй жил нутаглан үржин олширч, хожим нь тэндээс гарсан "Хиад, Нохос, Урианхай, Хонгирад" хэмээх 4 овгийн ерөнхий нэр юм. Энэ үеэс хойш 11 үе улирч, Алангоа эхийн таван хөвүүний үр удам шинэ овог үүсгэх хүртэл оршиж байсан монголчуудыг дарлигин гэж байв.

**Эргүнэ хунгаас нүүж ирсэн Дарлигин Монгол овогууд:**

# Хиад
# Нукуз/Нохос
# Урианхай
# Хонгирадаас салбарласан 6 овог: Ихирэс, Олхунуд, Харануд, Кунклиут, Горлос, Элжигин
# Бэлгүнүд
# Бүгүнүд

**Эргүнэ гүний гадна Онон-Хэрлэнгээр байсан овогууд:**

# Уряутаас салбарласан 5 овог: ортаут, хонхотан,  арулат, уряут-килингут, кунжин
# Сүлдүсийн салбар Илдүркин
# Баяутаас салбарласан 4 овог: Жэдэй баяут, Хээрийн баяут, хүшин, кингият 
## Холбоотой хуудас
* Нирун Монгол 
## Эшлэл
Сэрсэн тал

**Сэрсэн тал** -Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Чингис хаан одонт, Төрийн шагналт, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн нэрт зохиолч Бямбасүрэнгийн Шаравын хөгжмийн бүтээл.

1984 онд “Сэрсэн тал” зохиолоо бичсэн нь өнөөг хүртэл эгшиглэж байна. Тухайн жилдээ Улс тунхагласны 60 жилийн ойн хүрээнд нийт 150 хүнтэй найрал хөгжимчид алдарт Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, Монголын хөгжмийн театрыг үндэслэгчдийн нэг, удирдаач, хийлч, хөгжмийн зохиолч Жамьянгийн Чулууны удирдлагаар "Сэрсэн тал"-ыг анх тоглож байжээ.

“Миний бага насны амьдралтай холбоотой. Захиалагчийн санаа юу байсан бэ гэхээр, ерөөсөө л Монгол орны сэрж буй амьдрал. Талд амьдрал сэрж байгаа тухай. Тэр дотор наадам ч орно. Монголын ард түмний сэрж байгааг, хийж бүтээх зориг, эрмэлзлийг дүрслэх учиртай байсан. Одоо наадмаар морь уралдахад "Сэрсэн тал" байнга явж байдаг. Хурдан морины уралдаантай сайхан таардаг” хэмээн уг аялгууг зохиогч Б.Шарав дурсан ярьж байжээ.

Харин хөгжмийн зохиолч Н.Жанцанноров түүний тухай “1984 оны есдүгээр сард би улс тунхагласны 60 жилийн ойн концертын ерөнхий найруулагчаар томилогдоод сургууль төгсч ирээд удаагүй байсан Б.Шаравтай уулзаж монголчуудын ололт амжилтыг илэрхийлсэн хөгжим бичээч гэж захиалга өгсөн. Б.Шарав тэр дагуу их цөөхөн хоногт энэ хөгжмийг бичсэн байна. Ноот дээрээ ямар нэг нэр тавиагүй, удиртгал гэж бичсэн байсаныг Ардын жүжигчин Ж.Чулуун багш хөгжмийг нь үзээд концертдоо тохируулж нэр өгөх хэрэгтэй юм байна гээд “Сэрсэн тал” гэсэн нэр өгсөн ажээ. Ингээд 1984 оны 11-р сарын 25-нд улс тунхагласны 60 жилийн ойн концертод орчин цагийн Монголд анх удаа 150 хүнтэй үндэсний найрал хөгжим ардын жүжигчин Ж.Чулууны удирдлагаар энэ хөгжмийг анх тоглосон түүхтэй ажээ.
Тенор

**Тенор** гэж өндөр авиа гаргах эрэгтэй дуучны хоолой юм. Түүний гоцлол хэсгүүдийн хүрээ нь С-ээс жижиг октаваас С хүртэл хоёрдугаар октав (130.8-523.2 Гц), найрал дууны хэсгүүдэд нэгдүгээр октавын С А хүртэл байдаг. Тенор хоолойн онцгой гоо үзэсгэлэнг дээд регистр, түүний өндөр "алдартай" тенор С, "дээд С" (хоёр дахь октав хүртэл) гэж нэрлэдэг. 

Энэ хоолой нь Итали болон дэлхийн бусад орнуудад дуурийн дуучинд өндрөөр үнэлж их хэмжээний харамж өгдөг "хааны" хөгжмийн ноот гэдэг юм. Ноотны бие даасан авиа нь өөрөө төгс биш ч гэсэн өндөргүй эсвэл сул өндөртэй тенор гоцлол дуучин байдаггүй - **Фальцет** бол найрал дуунд тохиромжтой. Дуучин бүрт шаардлагатай дууны техникийн болон гүйцэтгэлийн чанарууд (хоолойны хүч, тембр, хөдөлгөөн буюу чичирхийлэл гэх мэт) байдаг. Дууны шинж чанар, хүч чадлаас хамааран тенорыг уянгын, драмын болон бусад төрлийн хоолойд хуваадаг.

**Контртенор** нь эрэгтэй дуурийн дуу хоолойны хамгийн өндөр нь бөгөөд жижиг октавын Е-ээс хоёрдугаар октавын Е хүртэл байдаг.

**Тенор-алтино** буюу **тенорино** бол цайвар тембр, хангинах дээд ноот бүхий өндөр хоолой юм. Эр хүний ​​өндөр дуу хоолой гэдгээрээ контратнороос дутуу, харин контртенорыг эмэгтэйлэг гэж үздэг.

**Уянгын тенор** (ди гразия) нь зөөлөн, мөнгөлөг тембрийн дуу хоолой бөгөөд хөдөлгөөнт байдал, мөн дууны гайхалтай уянгалаг чанартай байдаг.

**Уянгын драмын тенор** - уянгын болон драмын дүрүүдийг гүйцэтгэдэг. Дууны хүч, драмын илэрхийллийн хувьд уянгын драмын тенор нь драмын тенороос доогуур байдаг.

**Драмын тенор** (ди форза) нь тод тембр бүхий агуу хүчирхэг хоолой юм. Заримдаа дууны нягт, баялаг байдлаас шалтгаалан драмын тенорыг уянгын баритон гэж андуурдаг.

**Баритон тенор** нь баритон ба тенорын шинж чанарыг хослуулан агуулсан хоолой юм. Дууны хүч нь уянгын болон драмын тенорын аль алинд нь тэнцүү байж болно (жишээлбэл, Ричард Вагнерийн "Нибелунгийн бөгж" дуурь), гэхдээ илүү богино дээд хүрээтэй.

## Дэлхийн адартай тенорууд 
Энрико Карузо (Итали) , Хосе Каррерас (Испани), Пласидо Доминго (Испани), Лучано Паваротти (Итали), Хуан Диего Флорес (Перу), Андреа Бочелли (Итали), Йонас Кауфман (Герман), Роландо Вильясон (Мексика), Пётр Бечала (Польш).
Сесил Жон Родс

**Сесил Жон Родс** (англи. Cecil John Rhodes, 1853 оны 7-р сарын 5-нд төрсөн - 1902 оны 3-р сарын 26-нд нас барсан) нь Өмнөд Африкийн улс төрч, бизнес эрхлэгч, 1890-1896 онд Өмнөд Африк дахь Британийн колоничлолыг "апартейд"-ыг зохион байгуулагч гэж зарим хүмүүсийн үздэг. Кейпийн колонийг удирдаж байсан. Хойд Родези (одоогийн Замби) болон Өмнөд Родези (хожим Родези, одоогийн Зимбабве) Родосын нэр хүнд олж авсан. Өмнөд Африкийн нэгэн их сургуулийг мөн түүний нэрэмжит болгон нэрлэжээ. Родс өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн их сургууульд сурах тэтгэлэг бий болгосон. Родс Капаас Каир хүртэл Британийн нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх төмөр замын төсөлийг хэрэгжүүлэхийн тулд маш их хүчин чармайлт гаргасан.

Сүүлийн үед Родс шүүмжлэлд өртөж, зарим түүхчид түүнийг харгис империалист, цагаан арьстнууд бусад арьстнаас илүү гэх үзлийг шүүмжилж, тэмцэгчид түүний хөшөөг зайлуулахыг уриалж байв.

Эцсийн гэрээслэлдээ Родс түүний нэрэмжит тэтгэлэг байгуулахаар зааж өгсөн байна. Өмнөх хагас зууны турш суурин колони дахь засгийн газрууд, их дээд сургуулиуд болон хувь хүмүүс энэ зорилгоор аялалын тэтгэлэг олгодог байв. Родсын тэтгэлэг /Rhodes Awards/ нь тогтсон хэв маяг, журам баримталдаг. Энэхүү тэтгэлэг нь Британийн захиргаанд байсан эсвэл өмнө нь байсан нутаг дэвсгэр, Герман болон Германы эрэгтэй оюутнуудад Оксфордын их сургуульд суралцах боломжийг олгодог. Родсын зорилго нь олон нийтийн сэтгэл санаа, сайн зан чанараар тэмдэглэгдсэн манлайллыг сурталчлах, агуу гүрнүүдийн найрамдалт харилцааг бий болгосноор "дайныг боломжгүй болгох" явдал байжээ.
Доржийн Банди

**Доржийн Банди** (Дорногвоь аймгийн  Улаанбадрах суманд төрсөн-) Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дэд профессор, дуурийн тенор дуучин.

## Намтар 
Дуурийн театрын найрал дууны дуучин.

1955-1961 онд ЗХУ-ын Свердловскийн Уралын хөгжмийн дээд сургуульд сурч дуурийн дуулаач мэргэжлээр төгссөн. 

1963-1992 онд Монгол Улсын Дуурийн гоцлол дуучнаар тасралтгүй 29 жил ажилласан байна.  

Соёл урлагийн дээд сургуулийн Драмын тэнхимын дуулаачийн багш.

Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Ө.Уянга, Г.Ариунбаатар нар түүний шавь нар юм.

## Уран бүтээлүүд 
Лувсанжамбын Мөрдоржийн "Хөхөө Намжил" дуурийн Намжил,

Цогзолын Нацагдоржийн "Үүлэн заяа" дуурийн Балдан,

Дагвын Лувшаншаравын "Хан бүргэд" дуурийн Чулуунбат, 

Билэгийн Дамдинсүрэнгийн "Мардагдашгүй 42 хоног" дуурийн Сэмбэл, "Жаргал" дуурийн Суурь,

Гэндэндарамын Дарамзагд "Нүүдлийн зам" дуурийн Пэл, 

Халтарын Билэгжаргал "Гэрэл сүүдэр" дуурийн Сүмэл,

П.Чайковский "Евгений Онегин" дуурийн Ленский,

Жакомо Пуччинигийн "Тоска" дуурийн Каварадосси, "Турандот" Клав, "Чио Чио сан" (итали. *Madama Butterfly*) буюу "Эрвээхэй хатан" дуурийн Пинкертоны дүр, Жорж Бизегийн "Кармен" Хозе зэрэг 20 гаруй дуурийн дуу дуулж байжээ.  

## Гэр бүл 
Нина Григорьева-тай гэрэлсэн. Хүү Банди Берлины Радиод хөгжмийн сурвалжлагч. 

## Дурсгал 
Монголын радиогийн “Сонгодог хөгжмийн сан” нэвтрүүлэгийн “Монгол сонгодог” цуврал нэвтрүүлэгээр МУГЖ Д.Бандийн тухай өгүүлжээ.  /2019.05.24/
Винченцо Беллини

**Винченцо Беллини** буюу бүтнээр **Винченцо Сальваторе Кармело Франческо Белли́ни** (итали. *Vincenzo Salvatore Carmelo Francesco Bellini*; 1801 оны 11-р сарын 3-нд Сицилийн Катанья хотод төрсөн— 1835 оны 9-р сарын 23-нд Парис орчмын Пюто хотод нас барсан) — италийн хөгжмийн зохиолч, 11 дуурь бичсэн. 

Тэрээр Неаполитаны консерваторид Николо Зингареллигийн ангид суралцаж, анх хөгжмийн зэмсэг, сүмийн хөгжмийн зохиол бичжээ. Беллинигийн анхны дуурь "Адельсон ба Салвини" 1825 онд Консерваторид тоглогджээ. 1826 онд Сан Карло театр "Бианка Фернандо" дуурийг тайзнаа тавьж, 1827 онд Миланы Ла Скала театраас захиалга авч байжээ. Беллини сүүлд "Далайн дээрэмчин" (итали. *Il pirata*) дуурийг бичсэн нь гайхалтай амжилтанд хүрсэн; дараа жил нь "Харийн бүсгүй" илүү амжилттай болсон. Тэдний араас Пармад бүтэлгүйтсэн “Заир”, “Капулец ба Монтегэс” (Венец), “Сомнамбула” (Милан) нар оржээ.

1833 онд Беллини эцэст нь Парис руу шилжин нүүсэн бөгөөд тэнд богино хугацаанд асар их амжилтанд хүрсэн байна. Тэрээр 1835 онд Парисын "Италийн театр"-ын тайзнаа тавигдсан "Пуританчууд" хэмээх дахин нэг дуурийг бичсэн байна. 

## Бүтээсэн Дууриуд 
* «Адельсон ба Сальвини» (1825)
* «Бьянка ба Жернандо» (1826; «Бьянка ба Фернандо» — 1828)
* «Далайн дээрэмчин» («Il pirata») (1827)
* «Харийн бүсгүй» (1829)
* «Заира (итал. *Zaira*)» (1829)
* «Эрнани» *(дуусгаагүй, 1830)*
* «Капулетти ба Монтекки» (1830)
* «Сомнамбула» («La sonnambula»), 1831
* «Норм» («Norma»), 1831
* «Беатриче ди Тенда» («Beatrice di Tenda»), 1833
* «Пуританчууд» («I puritani»), 1835
Чянь Дашинь

**Чянь Дашинь** (хял.ханз: 钱大昕; уламж.ханз: 錢大昕; Уэйд-Гилес: '''''Ch'ien Ta-hsin'''''; 1728–1804) болбоос Чин гүрний дунд үеийн бичгийн түшмэл, түүхч, күнзийн сурталтан.  

## Намтар 
Тэрээр 1728 оны 2 сарын 16 нд Чин гүрний Жянсү мужийн Жядин шяний нутагт Чянь Гүйфагийн хөвүүн болж төрсөн. Бага наснаас бичиг сурч, эрдэм ном заалгаж байсан. 1754 онд түшмэлийн шалгалтанд тэнцэж тэргүүн байрт шалгарч, бичгийн утгачийн хүрээлэнд бичгийн түшмэл болсон. Түшмэл байх үедээ эртний хятадын ном шастир, чулууны бичээс зэргийг цуглуулж, хуулбарлан хятадын түүх, хэл шинжлэлийн чиглэлээр судлаж, мөн европын одон орон, математикийг шимтэн сонирхож хэд хэдэн ном гаргаж байв. Ингэж ажиллаж байх үедээ 1772-1773 онд Юнлэ Дадянь хэмээх олон мянган боть нэвтэрхий тольд багтсан 15 боть Юань төрийн нууц түүх номыг хуулбарлаж, оршил бичин хэвлүүлсэн нь Монголын Нууц Товчооны хуулбар эхүүд дундаа анхдагч төрөлд ордог. 1775 онд эцэг нь нас барсны дараа албан тушаалаас огцорч нутагтаа харьжээ. 1804 онд нас баржээ. 

## Холбоотой хуудас 
* Монголын нууц товчоо

* Е Дэхуй

Ангилал:1728 онд төрсөн
Ангилал:1804 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын хүн
Ангилал:Монголын Нууц Товчоо
Дамбадаржаагийн Батжаргал

**Дамбадаржаагийн Батжаргал** (1966 онд төрсөн) Монгол Улсаас Япон улсад суугаа Элчин сайд.

## Намтар 
1989 онд МУИС-ийн математикийн ангийг төгссөн. 

1989-2002 онд Төв банканд эдийн засагч, зээлийн мэдээллийн сангийн ажилтан.

2002 онд Васедагийн Их сургууль магистраар төгссөн.

2002-2006 онд Япон дахь Монгол Улсын ЭСЯ-нд худалдаа эдийн засгийн 1-р нарийн бичгийн дарга, зөвлөх. 

2006-2007 онд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар Гадаад бодлого хариуцсан референт.

2007-2008 онд ҮХЯ-ны Худалдаа эдийн засгийн хамтын ажиллагааны газрын орлогч дарга.

2008-2009 онд ГХЯ-ны Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны газрын дэд захирал

2009-2011 онд Япон дахь Монгол Улсын ЭСЯ-нд худалдаа эдийн засгийн зөвлөх.

2011-2013 онд Монгол Улсын Осака дахь Ерөнхий Консул /Анхны/.

2013-2015 онд ГХЯ-ны Бодлого төлөвлөлтийн газрын зөвлөх.

2015-2016 онд ГХЯ-ны Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны газарт зөвлөх.

2016 оноос Япон дахь ЭСЯ-нд Элчин зөвлөх.

2017 оноос Япон дахь Монгол Улсын Түр хамаарагч.

2018 оны 5-р сараас Монгол Улсаас Япон улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд

Дипломат цол: Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Япон дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1966 онд төрсөн
Доржийн Ариунболд

**Доржийн Ариунболд** (Говь-Алтай аймагт 1965 онд төрсөн) - МОНЦАМЭ агенлагийн захирал, "Эрдэнэс Таван Толгой" ХК-ийн гүйцэтгэх захирал.

## Намтар 
Техникийн их сургуулийг инженер мэргэжлээр төгссөн.

МАХН-д элссэн. Удирдлагын академи төгссөн. 

2003-2008 онд МОНЦАМЭ агенлагийн захирал.

2008-2010 онд Австралийн Чөрл Стюрдын их сургуулийг магистраар сурч төгссөн.

2016 оны 9-р сараас 2018 оны 4-р сар хүртэл "Эрдэнэс Таван Толгой" ХК-ийн гүйцэтгэх захирал.
Ядамын Долгоржав

Ядамын Долгоржав Монгол Улсын Гавьяат багш, философийн ухааны дэд эрдэмтэн

## НАМТАР 
1953 онд Хөвсгөл аймгийн Шинэ-Идэр суманд төрсөн.
1978 онд ЗХУ-н Ростовын их сургуулийг философийн багш мэргэжлээр төгссөн. 

1978-1990 онд МУИС-д багш, орлогч декан, декан.

1991-2001 онд Нийгмийн ухааны институтийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, Төр нийгмийн ухааны академийн ректор, Удирдлагын академийн захирал, дэд захирал, Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн улс төрийн бодлогын зөвлөх.

2001-2008 онд Куба улсад Монгол улсаас суух Элчин сайдаар тус тус ажиллажээ. 

## Шагнал 
2000 онд Алтан гадас одон, Ардын хувьсгалын ойн медалиудаар шагнал.

2005-6-22нд №166 тоот зарлигаар МУ-ын Гавьяат багш цол хүртсэн.  

## Бүтээл туурвил 
1990 он дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. Профессор цолтой (2000). Багшаар ажиллах хугацаанд нийгмийн ухаан, философи чиглэлээр олон зуун оюутанд хичээл зааж, мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэхэд хувь нэмэр оруулжээ. Дангаараа болон бусадтай хамтран 17 ном, товхимол, гарын авлага, 22 эрдэм шинжилгээ, сурталчилгааны өгүүлэл туурвиж, 14 ном редакторласан буюу эмхэтгэсэн байна.
Шадравын Түдэв

Шадравын Түдэв Монгол Улсын Гавьяат багш, Философийн ухааны дэд эрдэмтэн. 

## Намтар 
1947-7-8нд Увс аймгийн Малчин суманд төрсөн 

1971 онд МУИС-ийг философич, философи, нийгэм судлалын багш мэргэжлээр төгссөн. 

1971-1981 онд ШУА-ийн Философи, социологи, эрхийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан. 

1984-1990 онд МАХН-ын Төв хорооны дэргэдэх Намын дээд сургуульд багш.

1990-1992 онд МАХН-ын Төв хорооны Намын байгуулалтын хэлтэст зөвлөх, улс төрийн ахлах ажилтан. 

1992-2000 онд МАХН-ын ерөнхий хорооны дарга.

2000-2010 онд Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Удирдлагын академийн захирал, дэд захирлаар ажилласан.

## Цол 
1985 онд ЗХУ-ын ШУА-ийн Философийн хүрээлэнд "Нийгмийн удирдлагын субъект, объект, диалетик холбоо" сэдвээр дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалжээ. 

Профессор цолтой. 2008 онд МУ-ын Гавьяат багш цол хүртсэн. 

## Бүтээл туурвил
Хархүүгийн Гаадан

**Хархүүгийн Гаадан** (1923 оны 7-р сарын 1-нд Увс аймгийн Бөхмөрөн суманд / Сагил суманд төрсөн- ...онд нас барсан) -Гандантэгчэнлин хийдийн ХXVI Хамба Номун хан.   

## Намтар 
Бага насандаа Төгсбуянтын хүрээнд шавилан сууж ном эрдэмд боловсорсон. 

МУИС-д сурч төгссөн.хэл зүйн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. 

Их сугууль төгсөөд 30 жил төвөд хэлний багшаар ажилласан. МУИС д багшлах үедээ Дандины зохист аялгууны толийг судлан  "Төвдийн яруу найргийн онол" сэдвээр хэл бичгийн ухааны докторын зэргийг хамгаалсан. 1990 оны 2 р сард Энэтхэгийн Сарнатын их сургуулиас “*аги ванбо*” хэлний эрхэт цолоор шагнуулсан.

1982 оноос Азийн 15 улсыг нэгтгэсэн "Азийн Буддистуудын Энхтайвны Бага Хурал"-ын ерөнхийлөгч. Дэлхийн энхтайвны Хорооны гишүүн. 

1980-1990 он хүртэл Гандантэгчэнлин хийдийн хамба лам байсан.
Гомбоев Жамбалдорж

**Гомбоев Жамбалдорж** (1897 оны 9-р сарын 10-нд төрж, 1983 онд нас барсан) — Буриадын бурхан шашны зүтгэлтэн. 1963-1982 онд ЗХУ-ын Бурханы шашны Төвийн тэргүүн. 

## Намтар 
1897 онд Оросын эзэнт гүрний Өвөрбайгалын хязгаарын Агын Буриадын Таптанай уулын ойролцоох Аса-Шивр гэдэг газар Бодонгут овгийн буриад ард Дамдины Гомбын гэрт төржээ. Тэрээр 1905 онд 8 настайдаа Монголын нийслэл Өргөөд мөргөл хийж байх үеэр эцэг эх нь 13-р Далай ламд бараалхуулж байжээ. 1908 онд Агын дацанд орж, 1918 онд гэвшийн зэрэг хамгаалаад Хандгайтын дацанд гүн ухааны багшаар очжээ. Буриадын дацан, Монголын Гандантэгчэнлин хийдэд оюун санааны авшиг хүртэх бүхий л шат дамжлагыг туулж 1930 онд Агын дацанд эргэн ирж, гавж цол хамгаалсан байна. 

1937 онд ЗСБНХУ-д шашны эсрэг хавчлагын үеэр Гомбоев хамаатан садныхаа хамт Красноярскийн хязгаарт очиж шилний үйлдвэрт ажиллаж байжээ. 1941 оны 6-р сард Зөвлөлтийн Аугаа эх орны дайн эхэлснээр 8 сард Улаан армид алба хаахаар цэрэгт татагджээ. Хоёр удаа шархдаж, гурван медаль ("Эр зоригийн төлөө" нэг медаль) хүртжээ. 1943 оны 4-р сард тахир дутуугийн улмаас цэргээс халагдаж, Красноярскийн хязгаар руу буцсан байна.

1947 онд Г.Жамбалдорж шинээр нээгдсэн Агын дацанд буцаж ирэв. Дацанд "сахилга бат" сахиулах үүрэг гүйцэтгэдэг гэсгүй болжээ. 

1956 онд Агын дацангийн дэд хамба лам, ширээт хамбаар сонгогджээ. 1958 онд Дели хотноо болсон Бурхан багшийн 2500 жилийн ойд зориулсан олон улсын хуралд оролцсон байна.

1963 онд Г.Жамбалдорж 19-р Пандид Хамба ламаар ЗХУ-ын Буддын шашинтнуудын төв шашны удирдах зөвлөлийн даргаар сонгогдов. Энэ албан тушаалдаа Буриадад буддын шашныг хөгжүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан байна.

Тэрээр Азийн Буддистуудын Энхтайвны бага хурлыг (1970) үүсгэн байгуулагчдын нэг, төв байр нь Монголын Гандантэгчэнлин хийдэд байрладаг тус олон улсын байгууллагын байнгын дэд ерөнхийлөгч байсан юм. Монголд Шашны дээд сургууль байгуулахыг санаачлагчдын нэг. ЗХУ-ын үед сүйрсэн сүм хийдүүдийг сэргээхийг хүсэж Иволгийн дацан цогцолборын барилгын ажлыг санаачлан зохион байгуулжээ. Энх тайвныг бэхжүүлэх, олон улсын харилцааг хөгжүүлэх үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж ЗХУ-ын "Ард түмний найрамдлын одон", "Хүндэт тэмдэг"-ээр шагнажээ.

1982 онд бие нь чилээрхэж ЗХУ-ын Буддын шашны тэргүүний албан тушаалаасаа огцорч дараа жил нь нас барсан.

Ангилал:1897 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Ангилал:Буриадууд
Фёдор Головин

**Фёдор Алексеевич Головин** (1650 онд төрсөн— 1706 оны 7-р сарын 30-нд Зүүн эрэгийн Украин дахь Глухов тосгонд нас барсан)—Оросын I Пётр хааны ойрын хамтран зүтгэгч байсан. 

1692 онд Боярин (Ноён) цол хүртсэн. Оросын Гадаад бодлогын байгууллагыг (президент Посольских дел) удирдаж байсан. Мөн үүнээс гадна Далайн цэргийн газар, Зэвсгийн газар, Алтан болон мөнгөн танхимыг (Сангийн яам) тэргүүлж байсан бөгөөд Сибирийн захирагч, Хуулийн болон Мөнгөний үйлдвэрийн газрыг тэргүүлж байжээ. 1702 онд Ван буюу "Граф" цол хүртсэн. 

Тэрээр София гүнжийн эрх барьж байх үед тэргүүн сайд Василий Голицыны нүдэнд өртөж, окольничий цолтой "Хятадын Энх-амгалан хаантай гэрээ байгуулж, маргааныг намжаахаар" (Альбазин цайз орчим хилийн мөргөлдөөн) 1686 онд Амар мөрөн орчим нутаг руу илгээгдсэн байна. 1689 онд тэрээр Нерчийн гэрээг байгуулж, түүний дагуу Хятадтай дайн хийх боломжгүй байсан тул Амар мөрнийг Горбицын цутгал хүртэл газрыг хятадуудад шилжүүлж өгч байжээ. Элч төлөөлөгчийн ажлаас буцаж ирээд Сибирийн амбан захирагчаар томилогдсон байна. Энэ үеэр тэр Оросыг өөрчлөн шинэчлэх хаан I Пётрын хамгийн ойрын туслахуудын нэг болсон байна.  

1695-1696 оны Османы эзэнт улсын эсрэг Оросын цэргийн ажиллагааны бэлтгэл болон зохион байгуулах ажилд тэрээр идэвхитэй оролцож, I Пётр хаанаас өндөр шагнал (хэдэн тосгон, тариачид) хүртэж байжээ.   

Ф.Головин Оросын усан флотыг бий болгоход онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн байна. I Пётр хааны Европ руу хийсэн эхний аялалд (1697) Франц Лефортын дараах хоёр дахь нөлөөтэй хүн байсан. Европын нийслэлээр аялахдаа тэрээр гадаадынхныг Оросын албанд урьж, усан онгоц үйлдвэрлэх нөхцөлийг бэлтгэж, аялалын төгсгөлд шинээр байгуулагдсан цэргийн тэнгисийг удирдах газрыг тэргүүлж байжээ. Навигацийн сургууль мөн түүний харьяанд байсан. Ф.Лефортыг нас барахад 1699 онд генерал-адмирал болж 1700 онд Оросын анхны генерал-фельдмаршал цол хүртсэн хүн юм.   

1706 онд Киев хотод байсан I Пётр хаан руу явж байх замдаа Глухов тосгонд нас барсан.
Санхүүгийн тайлан

Бизнесийн хувьд **санхүүгийн тайлан** гэдэг нь хувь хүн, компани, засгийн газар, байгууллага зэргийн орлого, гүйлгээ гэх мэт санхүүгийн мэдээллийг агуулсан зохион байгуулалттай баримт бичиг юм. Эдгээр хүмүүс, байгууллагууд тухайн компанид хөрөнгө оруулах эсэх, ямар үнээр хөрөнгө оруулах эсэх зэрэг сэдвээр (санхүүгийн тайланд хамаарах хүн эсвэл байгууллага) шийдвэр гаргахад ашигладаг.

## Санхүүгийн үндсэн тайлангууд 
Санхүүгийн тайланг олон хэлбэрээр бичиж болох боловч ихэнх улс орнуудад санхүүгийн үндсэн дөрвөн (4) тайлангийн стандарт байдаг. Үүнд:

### Санхүүгийн байдлын тайлан (тайлан баланс) 
**Санхүүгийн байдлын тайлан (тайлан баланс)** нь тодорхой өдрийн байдлаар тухайн бизнесийн эзэмшдэг бүх зүйл (хөрөнгө) болон өрийг (өр төлбөр) багтаасан санхүүгийн тайлан юм. Хувьцаа эзэмшигчид бизнес төлөх ёстой хэмжээг хувьцаа гэж нэрлэдэг (мөн хувьцаа эзэмшигчийн бизнест оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэмжээг илэрхийлдэг).

Хувь хүний хувьд (бизнест оролцдоггүй хүн) хөрөнгө нь тэдний байшин эсвэл машин байж болох бөгөөд тэдний өр, төлбөр нь ипотекийн зээл, зээлийн карт байж болно.

Санхүүгийн байдлын тайлан нь тодорхой огнооны байдлаар бизнесийн санхүүгийн эрүүл мэндийн агшин зуурын зураг юм.

### Ашиг, алдагдлын тайлан (Орлогын тайлан / Ашиг, алдагдлын данс) 
**Ашиг, алдагдлын тайлан (эсвэл орлогын тайлан)** нь тухайн жилийн хугацаанд олсон орлогыг (төлбөрийг хүлээн авсан, аваагүй эсэхээс үл хамааран) харгалзан тухайн жилийн хугацаанд гарсан аливаа зардлыг (ийм зардал тогтсон, тогтоогүй эсэхээс үл хамааран) хассанаар тухайн жилийн ашиг, алдагдлыг харуулдаг. 

### Хувьцааны өөрчлөлтийн тайлан 
**Хувьцаа эзэмшигчийн өмчийн тайлан** нь хувьцаа эзэмшигчийн бизнест оруулсан хөрөнгө оруулалтын хөдөлгөөнийг харуулдаг. Компанийн хувьд энэ нь хөрөнгө оруулалтын дүнг Капитал болон орлогын нөөцөд тусгагдсан дүнгээс тусгаарладаг.

### Бэлэн мөнгөний гүйлгээний тайлан 
**Бэлэн мөнгөний гүйлгээний тайлан** нь тухайн жилийн бэлэн мөнгөтэй холбоотой гүйлгээг Үйл ажиллагаа, Хөрөнгө оруулалт, Санхүүжилтийн үйл ажиллагаагаар ангилан харуулсан санхүүгийн тайлан бөгөөд ингэснээр тухайн жилийн бэлэн мөнгөн хөрөнгө ба түүнтэй дүйцэх хөрөнгийн хөдөлгөөнийг тайлбарладаг.

Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл
Ангилал:Санхүү
Ангилал:Хөрөнгө оруулалт
Ангилал:Эдийн засаг
Хөрөнгө (санхүү)

**Хөрөнгө** гэдэг нь үнэ цэнэтэй эсвэл ашигтай зүйл юм. Бизнес болон нягтлан бодох бүртгэлд хөрөнгийн үнэ цэнийг тодорхой хэмжээний мөнгөөр илэрхийлдэг. Мөнгөний хэмжээг тухайн хөрөнгийн ирээдүйд бий болгох эдийн засгийн үнэ цэнийн хэмжээгээр тооцож болно. Тооцоолол нь өмнөх гүйлгээнүүд эсвэл үйл явдалд үндэслэнэ. Зөв үнэлгээ хийх нь хөрөнгөөр юу хийхээ шийдэхэд тустай.

Хөрөнгийн жишээнд мөнгө, өмч хөрөнгө (газар, барилга байгууламж), хэн нэгнээс авах дүн зэрэг орно.

Хоёр төрлийн хөрөнгө байдаг:

* Биет хөрөнгө
** Барилга, тоног төхөөрөмж гэх мэт үндсэн хөрөнгө.
** Бараа материал гэх мэт эргэлтийн хөрөнгө

* Биет бус хөрөнгө, тухайлбал: гүүдвил, патент, барааны тэмдэг, зохиогчийн эрх, компьютерийн программ

## Хөрөнгийн шинж чанар 
Хөрөнгө гурван чухал шинж чанартай байдаг:

* Тэд ирээдүйн цэвэр мөнгөн гүйлгээнд шууд болон шууд бусаар хувь нэмэр оруулснаар ирээдүйн ашиг тусыг өгөх ба ашгын төлөө бус байгууллагын хувьд үйлчилгээ үзүүлэх;

* Энэ нь ашиг тусын хүртээмжийг хянах боломжтой; ба,

* Хөрөнгийг үүсгэсэн гүйлгээ эсвэл үйл явдал аль хэдийн болсон байна.

Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл
Ангилал:Санхүү
Ангилал:Хөрөнгө оруулалт
Ангилал:Эдийн засаг
Озава Шигэо

**Озава Шигэо** (1926 оны 8-р сарын 18 нд Токио хотноо төрсөн- 2017 онд нас барсан)- Японы монголч эрдэмтэн. 

## Намтар 
Тэрбээр 1947 оны 3-р сард Токиогийн Гадаад явдлын тусгай мэргэжлийн сургууль одоогийн Токио Гадаад Судлалын Их Сургуулийн монгол хэлний салбарыг төгссөн байна. 

1951 оны 3-р сард Токиогийн Японы Эзэнт улсын их сургуулийн утга зохиолын салбарыг хэл шинжлэлийн тусгай мэргэжлээр төгсөж, 1978 онд утга зохиолын докторын зэрэг хамгаалжээ. 

Озава Шигэо 1951-1957 оны хооронд Токиогийн Гадаад хэлний их сургуулийн монгол хэлний салбарт туслах багш, багш, дэд профессороор ажиллажээ. 

Тэрбээр мөн 1980-1984 онд Токиогийн гадаад судлалын их сургуулийн харьяа Япон хэлний сургуулийн даргаар ажиллажээ. Үүнээс гадна 1986-1988 онд Токиогийн Гадаад судлалын их сургуулийн номын сангийн захиралаар ажилласан. 

1989 оноос тэтгэвэрт гартлаа ТГСИС-ийн хүндэт профессороор ажиллажээ. 

1952 онд япон хэлний шинжлэлийн нийгэмлэгийн гишүүн болж, 1982 оноос Японы Монгол судлалын холбооны дэд даргаар ажиллаж, 1986 оноос тус холбооны ерөнхийлөгчөөр ажиллажээ. 

1989 оноос 2010 он хүртэл Олон Улсын Монгол судлалын Холбооны Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. 

1986 онд БНХАУ-ын ӨМИС-ийн хүндэт профессор, 1989 онд Японы Гадаад явдлын яамны элчин сайдын шагнал, 1990 онд Монголын ШУА-ын гадаад гишүүнээр, 1992 онд МУИС-ийн Хүндэт профессор цол тус тус хүртжээ.  

“Монголын нууц товчоо” номыг Озава багш япон хэл рүү хөрвүүлсэн байна. 

## Бүтээлүүд 
“Дундад зууны монгол хэлний хэлбэр судлал” 1979, 

“Одоо үеийн монгол хэлний толь” 1983, 

“Монголын нууц товчооны бүгд тайлбар” дээд 1984, дунд 1985, доорд 1985, 

“Монголын нууц товчооны бүгд тайлбарын үргэлжлэл” дээд 1987, дунд 1988, доорд 1989,

“Монголын нууц товчооны монгол хэлний хэлзүйн лекц” 1994, үргэлжлэл 2000,

“Алтан товчийн судлал”- 1, 1954,, “Алтан товчийн судлал” -2, 1959,

“Монгол хэлийг дөрвөн гарагт” 1963, 

“Үгсийн сан 1500” 1965,  зэрэг бүтээлүүдийг туурвин хэвлүүлжээ. Мөн эрдэм шинжилгээний 60 гаруй үгүүлэл нийтлүүлжээ.
Хайнзангийн Шагдар

Олхонуд овогт **Хайнзангийн Шагдар** (Ховд аймгийн Дарви суманд 1956 онд төрсөн) -Монголын сэтгүүлч, Түүх нийгмийн ухааны багш, шинжлэх ухааны доктор (Sc.D). Монгол Улсын Зэвсэгт хүчний хурандаа, профессор цолтой. 

## Намтар 
Ховд хотын 10 жилийн дунд сургууль, Цэргийн ерөнхий дээд сургууль, ЗХУ-д Цэрэг улс төрийн академийг төгссөн. 

Цэргийн анги, салбарт салаа, батарейны захирагч, ХЗЭ-ийн хорооны дарга, их бууны хорооны захирагчийн улс төрийн орлогч, 'Улаан од', 'Тусгаар тогтнол' сонины сурвалжлагчаас ерөнхий эрхлэгч хүртэл ажилласан.

Чингис хаан судлалын сэдвээр 1994 онд түүхийн ухааны дэд доктор, 2004 онд цэргийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

Сүүлийн 20 жилд Батлан хамгаалахын эрдэм шинжилгээний хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтнаар ажиллаж байна. 

## Бүтээлүүд 
"Чингис хааны цэрэг: Бүтэц зохион байгуулалт, байлдар арга ухаан (1178-1206)" сэдвээр түүхийн ухаан дэд докторын, "Чингис хааны цэргийн урлага (1205-1227)" сэдвээр цэргийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

2000 онд "Монголчуудын аян дайн, цэргийн  урлагийн түүх (XIII зуун)" хэмээх 2 боть ном бичсэн.

Эдүгээ бие даасан нэгэн сэдэвт бүтээл 34, хамтын бүтээл 28-ыг туурвиж, түүх судлаачдын 33 бүтээлийг хянан тунгааж хэвлүүлжээ.

## Шагнал 
Академич Х.Пэрлээ болон Ш.Нацагдоржийн нэрэмжит шагналт түүхч.
Лозанн

**Лозанн** (франц. Lausanne [loˈzan], франкопрованс. Losena [lɔˈzəna])- Швейцар улсын баруун өмнөд хэсэгт орших хот, франц хэлнэний Во (франц.*Vaud*, нем. *Waadt*) кантоны нийслэл, Лозанн дүүргийн засаг захиргааны төв юм.

2013 оны 5-р сарын байдлаар хүн ам - 138.6 мянга бөгөөд тус улсын дөрөв дэх том хот. Цагаачид хүн амын 40 хувийг эзэлдэг. Хотын ойр орчимтой нийлээд 336.4 мянган хүн амьдардаг (2010). Женевээс 62 км зайд орших Женев нуурын хойд эрэг дээрх дэнжийн толгод дээр байрладаг.

Олон Улсын Олимпын Хороо болон олон улсын спортын холбоодын төв байрууд энэ хотод байрладаг тул Лозанн хот дэлхийн "Олимпын нийслэл" гэгддэг. Спортын арбитрын шүүх, Швейцарийн Дээд шүүх мөн энд байралдаг. Их сургууль, политехникийн сургууль, IMD бизнесийн сургууль байдаг. Нийтийн тээврийн гол төрөл бол троллейбус бөгөөд тус улсын цорын ганц метротой хот юм.
Лидия Яновская

**Лидия Марковна Яновская** (төрөхдөө *Гурович*; 1926 оны 10-р сарын 15-нд Киев хотод төрсөн — 2011 оны 12-р сарын 29-нд Израилийн Лод хотод нас барсан) — Зөвлөлт Украины, 1992 оноос израилийн зохиолч, уран зохиол судлаач. Илья Ильф, Евгений Петров нар болон Михаил Булгаковын уран бүтээл судлаач. Израилийн орос хэл дээрх уран зохиол бүтээгчдийн Холбооны гишүүн.

## Намтар 
Тэрээр 1949 онд Киевийн их сургуулийн филологийн анги төгссөн. 1957 он хүртэл тэрээр Киевт, 1959-1992 онд Харьковт амьдарч байжээ. Оюутан байх хугацаандаа Л.Яновскаягийн уран зохиолын амт, өөрийн гэсэн тууштай зан чанар нь илэрсэн: 1949 онд тэрээр хориотой байсан  Ильф, Петров нарын бүтээлийг дипломын ажлынхаа сэдэв болгон сонгосон. Дипломын ажлаа хамгаалсныхаа дараа баривчлагдахаас зайлсхийж, Одесса дахь цэргийн албанаас халагдсан хүмүүст зориулсан оройн сургуульд Оросын уран зохиолын хичээлийг богино хугацаанд заажээ. 1956 оноос И.Ильф, Е.Петров нарын үл мэдэгдэх зохиолчдын бүтээлүүдийн талаар бичиж, хэвлэгдэж эхэлсэн.

1962 оноос хойш Лидия Яновская Михаил Булгаковын намтар, бүтээлч өвийг судалж эхэлсэн байна. 1963-1968 онд тэрээр зохиолчийн бэлэвсэн эхнэр Е.С.Булгаковагийн гэрт М.Булгаковын архивт ажиллаж байсан (архивыг В.И. Лениний нэрэмжит Улсын номын санд шилжүүлэхээс өмнө). Лидия Яновскаягийн "Михаил Булгаков" номын нэг, хоёр дахь хэвлэл (1967, 1971) хэвлэхээр бэлтгэгдсэн боловч үзэл суртлын болон цензурын шалтгаанаар хэвлэгдээгүй ажээ. К.Симоновын тусламжтайгаар Яновскаягийн Булгаковын тухай гурав дахь ном болох "Михаил Булгаковын бүтээлч зам" номыг хэвлэх боломжтой болсон нь ЗХУ-ын зохиолчийн тухай анхны монографи болж байжээ.