open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Түмэн-Өлзийн Баярмагнай

**Түмэн-Өлзийн Баярмагнай** нь Увс аймгийн Улаангом суманд төрсөн, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
* Ардын хувьсгалын 70 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Ховд аймгийн Зэрэг сумын харьяат аймгийн заан С.Батсүхээр нэг давж хоёрын даваанд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын харьяат улсын заан П.Сүхбатад өвдөг шороодсон.
* Ардын хувьсгалын 71 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Увс аймгийн Өндөрхангай сумын харьяат залуу бөх Ж.Ганзоригоор нэг давж хоёрын даваанд Өмнөговь аймгийн Баян-Овоо сумын харьяат улсын начин А.Ганбаатарт өвдөг шороодсон.
* Ардын хувьсгалын 80 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын харьяат залуу бөх Б.Бямбалуугаар нэг давж хоёрын даваанд Булган аймгийн Дашинчилэн сумын харьяат сумын заан Ж.Ганзолбоод өвдөг шороодсон.
* Их Монгол улсын 800, ардын хувьсгалын 85 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Улаанбаатар хот Баянзүрх дүүргийн харьяат залуу бөх Д.Нямдоржоор нэг, Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын харьяат аймгийн начин И.Отгонбаатараар хоёр давж гурвын даваанд Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын харьяат улсын начин Ц.Сумъяабэйст өвдөг шороодсон.
* Тулгар төрийн 2225, Их Монгол улсын 810, ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Хэнтий аймгийн Батширээт сумын харьяат сумын заан Б.Тулгад өвдөг шороодсон.

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Улаангомын хүн
Төмөрбаатарын Ганбаатар

**Төмөрбаатарын Ганбаатар** нь Өвөрхангай аймгийн Хархорин суманд төрсөн, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
* Ардын хувьсгалын 79 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Төв аймгийн Заамар сумын харьяат сумын заан Р.Жамбалдоржоор нэг давж хоёрын даваанд Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын харьяат аймгийн арслан Ц.Сумъяабэйст өвдөг шороодсон.
* Ардын хувьсгалын 80 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Завхан аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат залуу бөх Д.Дашцэрэнгээр нэг, Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат аймгийн начин Ж.Гансүхээр хоёр, Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын харьяат аймгийн заан Б.Гончигсүрэнгээр гурав давж дөрвийн даваанд Завхан аймгийн Цагаанчулуут сумын харьяат улсын заан Ц.Цэрэнпунцагт өвдөг шороодсон.
* Тулгар төрийн 2225, Их Монгол улсын 810, ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Увс аймгийн Тэс сумын харьяат сумын заан С.Бат-Өлзийд өвдөг шороодсон.

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Хархорины хүн
Марит Ларсен

**Марит Елизабет Ларсен** (Marit Elisabeth Larsen, 1983 оны 7 сарын 1-нд Лоренскогт төрсөн) нь Норвегийн поп дуучин, дуу зохиогч юм.
## Уран бүтээл
Ангилал:Норвегийн дуучин
Ангилал:Норвегийн хөгжимчин
Ангилал:1983 онд төрсөн
Павел Михайлович Берлинский

**Берлинский Павел Михайлович** (1900 оны 6 сарын 22-нд Эрхүүд төрж, 1976 оны 5 сарын 4-нд Москвад нас барсан) ЗХУ-ын хөгжмийн зохиолч, удирдаач, төгөлдөр хуурч. Зөвлөлт Буриадын ардын жүжигчин (1943). 

## Намтар 
1925 онд Ленинградын хөгжмийн дээд сургуулийг И.С.Миклашевскийн удирдлага доор төгөлдөр хуурчаар, 1926 онд А.М.Житомирскийн удирдлага доор хөгжмийн зохиолч мэргэжлээр төгссөн байна. 1939 онд Москвагийн хөгжмийн дээд сургуулийг удирдаач мэргэжлээр төгсчээ. 1925-1933онд төгөлдөр хуурчаар ажилласан бол 1932-1934, 1939-1946 онуудад Буриадын Улаан Үд хотод хөгжимт драмын театрын удирдаачаар ажиллажээ. Энэ үед буюу 1943 оны 10-р сард Буриадын хөгжимт драмын театрын 160 хүний бүрэлдэхүүнтэй аялан тоглолтын ерөнхий удирдаачаар Монголд иржээ. 1938-1940 онд Москвагийн хөгжмийн дээд сургуульд удирдаач мэргэжлээр багш, 1946 оноос цэргийн хөгжмийн удирдаачийн сургуульд багш, 1950-1953 онд удирдаачийн тэнхимийн эрхлэгч, 1964 оноос Москвагийн хөгжмийн дээд сургуулийн цэргийн хөгжмийн удирдаачийн факультетын профессор, 1941-1944 онд Буриадын хөгжмийн зохиолчдын холбооны даргаар ажиллаж байв. 

## Уран бүтээл 
“Баир” хөгжимт драмын жүжиг (1938) зэрэг. 
### Утга зохиол 
“Монгольский певец и музыкант Ульдзуй Лубсан-Хурчи” М., 1938;

Ангилал:Оросын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:ЗХУ-ын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Оросын удирдаач
Ангилал:ЗХУ-ын удирдаач
Ангилал:Улаан-Үдийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1900 онд төрсөн
Ангилал:1976 онд өнгөрсөн
Гончигдамбын Дарамзагд

**Гончигдамбын Дарамзагд** Монголын нэрт хөгжмийн зохиолч, найрал дууны удирдаач. 1930 онд Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо суманд төрсөн. 1980 оны 7-р сарын 8-нд Эрдэнэт хотод нас баржээ. Найрал дууны удирдаач, хөгжмийн зохиолч. 1961-1966 онд Москвагийн хөгжмийн дээд сургуулийг найрал дууны удирдаач мэргэжлээр төгссөн. 

1947 оноос МААрмийн Дуу Бүжгийн чуулгад дуучин, 1951-1961 онд мөн тэндээ найрал дууны удирдаачаар ажиллаж байв. 1966-1969 онд УАДБЧуулгад, 1969-1970 онд Дорнод аймгийн ХЖТеатрт, 1970-1979 онд УДБТеатрт найрал дууны ерөнхий удирдаачаар болон Эрдэнэт хотын Соёлын ордонд ажиллаж байсан. 1959 онд МХЗХолбоонд элсжээ. 

## Уран бүтээл 
“Нүүдлийн замд” дуурь 1980 (Л.Түдэвийн зохиол, П.Бадарчийн цомнолоор бичиж дуусгасан.(Найрал хөгжмийн сүүлийн хэсгийг бичиж амжаагүй нас барсныг түүний шавь МУГЖ, алдарт дуучин, хөгжмийн зохиолч Д.Дашням гүйцээн дуусгасан.  Энэ дуурийг 1985 онд ДБЭТеатрт тавьсан). “Ленин” – оратори 1972он (Ж.Бадраагийн үг), “Хүн” – магтуу-найраглал 1975-1976 (Ж.Межелайтисын найраглал), “Нэг цэргийн тухай дууль” – 1971 (Ч.Чимидийн шүлэг), 500 орчим найрал дуу, чуулга, дуу, романс,бүжгийн хөгжим,200  орчим дууны найруулга хийжээ. 
“Баавгай дуулах уу” хөгжимт жүжиг 1974(А.Очирбат), “Гургалдай” хөгжимт жүжиг 1975 (А.Чойсон), киноны хөгжим “Ардын цэрэг” 1977. 
“Өргөн Сэлэнгэ” дууны түүвэр – УБ., 1972, “Орчлонд бид азтай төржээ” дууны түүвэр – УБ.,1983, “Монголын сайхан орон” дууны түүвэр-УБ.,2011 онд хэвлэгдсэн. 

Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Монголын удирдаач
Ангилал:Москвагийн консерваторын төгсөгч
Ангилал:Цагаан-Овоогийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:1980 онд өнгөрсөн
Дөрвөлжингийн Оюунцэцэг

**Оюунцэцэг Дөрвөлжингийн**. 
Эрдэнэ хамба овогтой Д.Оюунцэцэг нь 1971 онд П.И.Чайковскийн нэрэмжит Москва хотын Хөгжмийн их сургуулийн дэргэдэх хөгжмийн дунд сургууль, 1976 онд дээрх их сургуулийг хөгжим судлаач мэргэжлээр тус тус дүүргэсэн. 
1976-1978, 1982-1984 онд Хөгжим Бүжгийн дунд сургуульд хөгжмийн онол, хөгжмийн уран зохиол, гармони, хөгжмийн шинжлэлийн багшаар, 1984-1986 онд Монголын хөгжмийн зохиолчдын хорооны орлогч даргаар ажиллаж байгаад 1986-1990 онд уртын дууны судалгааны ажил хийсэн. 
1990 онд П.И.Чайковскийн нэрэмжит Москва хотын Хөгжмийн их сургуульд "МОНГОЛЫН ДУУЛАЛТ-ЯРУУ НАЙРГИЙН ТӨРӨЛ УРТЫН ДУУНЫ ГАРАЛ, ХУВЬСАЛ" сэдвээр **Урлаг судлалын ухааны докторын(Ph.D)** зэрэг хамгаалсан. 1990-1994 онд Ж.Бадраагийн үүсгэн байгуулсан “Хуур магнай” өм төвийн эрдэм эрхэлсэн түшмэл, МУИС, СУИС-д багшаар ажилласан. 1994 онд Монголын анхны төрийн бус өмчийн дунд сургууль болох “Хобби” сургуулийг үүсгэн байгуулж захирлаар нь ажиллаж байна.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Хөгжим судлаач
Ангилал:Амьд хүн
Дондогжалбуугийн Түдэв

**Түдэв Дондогжалбуугийн (хуурч)**. 
Д.Түдэв нь билгийн улирлын 15-р жарны шороо нохой жил буюу 1898 онд хуучин Түшээт хан аймгийн Зоригт вангийн хошууны нутаг Гичгэнийн гол гэдэг газар бэйс Дондогжалбуугийн 8-р хүү болон мэндэлжээ. До бэйсийнх долоон хүүхэд нь тогтоогүй учир Түдэвийг гармагц хуучны ёсыг дагаж нутаг сэлгэн нүүж, одоогийн Булган аймгийн Дашинчилэн сумын нутагт нилээд хугацааг өнгөрөөжээ. Түдэв багаасаа эцгийгээ дагаж ийш тийш нилээд явж байсан бөгөөд 7 настайгаасаа эхлэн хуур хөгжим сонирхон оролдох болсон тул эцэг Дондогжалбуу нь хүүгийнхээ авьяас билгийг хөгжүүлэхэд анхаарал тавьж, тэр үеийн Богдын шар хуурч хэмээн алдаршсан Дамдин-Очирт шавь оруулсан ...
Түдэвийн эцэг нас бармагц Түдэвийг 9 настай байхад нь гүн хэргэм олгон хошуу захируулжээ. Түдэв гүнгийн хошуу нь Булган аймгийн Дашинчилэн сумын Үйзэн вангийн голоос Лахын уул өрхтэй зэрэг газрыг хамарсан байжээ. Түдэв багаасаа дуу, хуур сур, шагай, моринд дуртай байсан бөгөөд хошуу захирах албанд огт оролцдоггүй, уул ажлыг хошуу тамгын түшмэл Дэжид туслагч, Шагдар мээрин, Мятав захирагч нар гүйцэтгэж байсан байна. Тэрээр нэр зүүснээс өөр юмгүй байсан, зарим албат, иргэд нь Түдэв гүнгийнхээ барааг нэг олж харах юмсан гэлцдэг байжээ. Түдэв гүн ихэнхдээ Хүрээний Дарьгангын хороо хавиар суурьшин дуу хуур оролдон байжээ.  
Хуурч Түдэв МАХН-ын Төв Хорооны шийдвэрээр бий болсон сайн дурын уран сайханчдын бүлгэмээс эхлэн Улсын театр болж өргөжих хүртэл ажилласан ахмад зүтгэлтний нэг юм. 1933 ба 1935 онуудад бусад нөхдүүдийн хамтаар Москвад очиж бичлэг хийлгэсэн байна. Улсын Бага Хурал, Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн гишүүдийн хамтарсан хурлын тогтоолоор Д.Түдэв нарт **“улсын алдарт гавьяат хөгжимчин”** хэмээх цол олгожээ. 1938 оны 5-р сард “феодал”, “японы тагнуул” хэргээр хэлмэгдэж нас барсан.

Ангилал:Морин хуурч
Ангилал:Хэлмэгдэгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1898 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
ITunes

**iTunes** нь Apple-ийн хөгжүүлсэн медиа тоглуулагч, медиа сан, гар утасны төхөөрөмж удирдах хэрэгсэл юм. macOS болон Windows үйлдлийн систем дээр ажилладаг хувийн компьютер дээр дижитал мультимедиа худалдаж авах, тоглуулах, татаж авах, зохион байгуулахад хэрэглэгддэг ба CD-ээс дуу хуулах, динамик, ухаалаг тоглуулах жагсаалтаас контент тоглуулах зэрэгт ашиглагдана. Дууг оновчтой болгох, iTunes номын санг утасгүй хуваалцах сонголтуудыг агуулдаг.

Ангилал:Медиа тоглуулагч
Ангилал:Freeware
Ангилал:Apple программ хангамж
Ангилал:Интернэт хэрэглээ
Ангилал:Подкастинг
Ангилал:Цахим хөгжмийн үйлчилгээ
Ангилал:Цахим эрх зүйн менежмент
Эн Даблю Эй

**Эн Даблю Эй** (, дуудлага *Niggas With Attitude* /ниггаз вит эттитьюд/) - Америкийн гангста-рэп-хип хоп хамтлаг.

## Цомгууд 
* *N.W.A. and the Posse* (1987)
* *Straight Outta Compton* (1988)
* *Efil4Zaggin* (1991)

Ангилал:N.W.A
Дашзэвэгийн Ишдулам

**Ишдулам Дашзэвэгийн**(1871-1947). БНМАУ-ын алдарт гавьяат хөгжимчин Д.Ишдулам 1871он буюу билгийн улирлын цагаагчин хонин жил тэр үеийн Нийслэл хүрээнд ядуу ард Дашзэвэгийн гэр бүлд төржээ. Амгалан нь нөхөр нь юм. Энэ хүн ганц охинтой байсан. Одоо бүүр амар хүний өвөг дээдэс хулгайлж бичиж байх юм. 

Ишдулам нь хуучин цагийн хүрээний чадварлаг сайн хөгжимчдөөр шанз, ёочин заалгаж хамтран хөгжимдөж байсан нь түүний амьдралд чухал нөлөө болсон гэж үзэж болно. Түүний хүү Д. Амгалан хожим дурсахдаа: эхийн минь сэтгэлчлэн мөрөөдөж явдаг чин хүсэл 1921 оны хувьсгал ялснаар биелэгдсэн юм. Миний ээж, хувьсгал үүсэх үед тэр цагийн сайн хөгжимчдийн тоонд орж байсан бөгөөд Дарьгангын шар хуурч хэмээн алдаршсан Дамдин-Очир гэгч нэрт хөгжимчинтэй хамтран хөгжимдөж дуулцгаан дадлага сорилт хийж байжээ. Ардын хувьсгал мандсаны дараа эх маань өөрийн сайн дураар урлаг, уран сайханд оролцон, Дотоод яамны тусгай хороо, Дотоод яамны жижиг хүүхдийн сургууль, цэргийн ерөнхий сургууль, Ардын гэгээрүүлэх яамны 1,2,3-р сургууль зэрэг 20 гаруй сургуульд хөгжим зааж байжээ. Ийнхүү идэвх чармайлт гаргаж байсан тухай үнэмлэх бидэнд одоо хадгалагдаж байна гэжээ. Хөгжимч Ишдулам 1922 онд МАХН-ын Төв Хорооны дэргэдэх эмэгтэйчүүдийн хэлтсийн санаачлагаар байгуулагдсан “үндэсний хөгжмийн сайн дурын уран сайханчдын бүлгэм”-д элсэн орж байжээ. 1924 онд жанжин Сүхбаатарын нэрэмжит клуб, 1927 онд Ардын цэнгэлдэх хүрээлэн, 1931 онд Улсын төв театр зэргээр өргөжин хөгжиж байсан нийслэл хүрээний урлагийн байгууллагад хөгжмийн багш, эрхлэгчээр ажиллаж шинэ үеийн уран бүтээлчид, хөгжимчдийг бэлтгэхэд сэтгэл санаа, гар бие, эд хөрөнгөөр туслан дэмжиж(тэрээр өөрийн гэрт байсан ёочин, хуучир шанз, лимбэ, морин хуур, ятга, пипа зэрэг хөгжмийн зэмсэгүүдийг дээрх бүлгэмд бүрмөсөн шилжүүлэн өгч байжээ), зүтгэж байсан, шинэ театрын хамгийн анхны нь хөгжмийн багш юм. Д. Ишдулам 1933 онд Москвад болсон олон улсын ажилчны хувьсгалт театрын тэмцээнд оролцсон бөгөөд Улсын Бага хурал, Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн 1935 оны 5-р сарын 11-ий 41-р тогтоолоор БНМАУ-ын алдар гавьяат хөгжимчин цол шагнагдсан манай дуу хөгжмийн нэрт зүтгэлтний нэг мөн.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хөгжимчин
Ангилал:Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:1871 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Юнэрэнгийн Баттогтох

**Юнэрэнгийн Баттогтох** нь Увс аймгийн Тэс сумын Хар ус гэдэг газар төрсөн, Үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## *Барилдааны амжилт* 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
* Тулгар төрийн 2220, Их Монгол улсын 805, ардын хувьсгалын 90 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сумын харьяат залуу бөх О.Батчулуунаар нэг давж хоёрын даваанд Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харьяат аймгийн заан Т.Мягмарсүрэнд өвдөг шороодсон. 

#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Тэсийн (Увс) хүн
Майдарын Дашренчин

Дашренчин Майдарын(1880-1927). Алдарт дуучин, их аварга М.Дашринцэн нь хуучин Сэцэн хан аймгийн Сүжигт бэйсийн хошуу, одоогийн Хэнтий аймгийн Идэрмэг сумын нутаг Хүрээгийн уулын өвөрт 1880 он буюу цагаан луу жил ядуу ард Майдарын ахмад хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр Шүхэр засгийн хазгар Амбаа гэгч дуучаар маш олон дуу заалгасан гэдэг. М.Дашринцэн 7-8 наснаасаа эхлэн сур, шагайн уухай хийж, хурдан морины гийнгоо дуулж, цээл сайхан хоолойгоороо тодорч байжээ. Дуулахын зэрэгцээ тэр хуур хөгжим оролдох болов. Хошууны ноён Сүжигт бэйс Дэмчигваанжил нь өөрөө дууч, хуурч хүн байсан учир хошууныхаа дууч, хуурчдыг цуглуулан сорилт явуулдаг байлаа. М.Дашринцэн сайн барилдаж, Сэцэн хан аймгийн нэрд гарсан бөхчүүдийг хаядаг болж, Хан Хэнтий уулын их тайллага хийхэд хэд хэдэн удаа дээгүүр барилдаж сүүлдээ даншигт барилдан нэрд гарсан сайн бөх болж аварга цол хүртсэн юм(1908, 1912, 1914 оны даншигт гурван удаа түрүүлсэн). М.Дашринцэн нь жирийн нэг тэнхээлэг хоолойтой дууч байсан төдийгүй чухамдаа уртын дууны онцлог, дууны утга, дуу бүрийн өвөрмөц ялгааг сайн мэдэж, дуулах арга барилыг дуучны хоолой намбад тааруулан дуулдаг байжээ. Ардын хувьсгалын анхны жилүүдэд тэрээр хүрээнд суурьшиж дуу хуур оролдон мэргэшиж байсан юм. Шинэ монголын алдарт дууч Магсар хурцын Дугаржав нь энэхүү М.Дашринцэнгийн шавь дуучин байжээ. Тэр бол найранд нилээд хэдэн айзам дуу дуулан нарийн шуранхай хийхэд тэнд байсан эмэгтэйчүүдийн хоолой нарийн аянд нь хүрэхгүй байсан ба харин бүдүүнд нь дагах хэн бугай ч байгаагүй гэлцдэг. Төрийн их дууч М.Дашринцэнгийн гарамгай дуулдаг дуунууд олон байсан бөгөөд түүний дотроос “Түмний эх”, “Замбуутив”, “Хуурын магнай”, “Дөмөн” зэрэг дууг тэр үеийн зүүн аймгийн аялгуу, тэр дундаа ихээхэн онцлогтой гоёмсог, цэвэр хийцтэй “хардал” аялгуугаар гайхалтай дуулдаг байжээ. Д.Дашдорж, С.Цоодол нарын номоос.

Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Ангилал:Баян-Овоогийн (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:19-р зууны дуучин
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:1880 онд төрсөн
Ангилал:1927 онд өнгөрсөн
Наурызын баярын барилдаан

#### Барилдааны түүх 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Аймгуудын эрэмбэ 
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Само

thumb|right|200px
**Само** (, ??? оны - 658/659 оны) нь Славуудын анхны хаан. Хаан ширээнд 623-659 онуудад сууж байв. 37 хүүхэдтэй.

Ангилал:Чехийн түүх
Хассуурийн Ганхуяг

**Хассуурийн Ганхуяг** (1977 оны 6 сарын 19-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын бизнесмэн, улс төрч. Хера группийг үүсгэн байгуулсан тэрээр 2016 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд бие даан нэр дэвшиж байв.
## Намтар
### Боловсрол
Х.Ганхуяг 1984-1994 онд Монгол-Оросын хамтарсан 3-р дунд сургууль, 1994-1999 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг Гадаад албаны ажилтан мэргэжлээр төгссөн. Мөн 2013-2014 онд АНУ-ын Харвардын Их Сургуульд Захирлуудад зориулсан бизнес удирдлага, ерөнхий менежмент, 2015 онд БНСУ-ын Үндэсний Академид Олон улсын эдийн засаг, 2018 онд Канад улсын Бритиш Колумбийн Их Сургуульд Уул уурхайн инженер, тогтвортой хөгжлийн засаглалын чиглэлээр суралцжээ.

### Ажилласан байдал, сонгуульт ажил
* 2003 оноос өнөөг хүртэл: Хера группийн үүсгэн байгуулагч, УЗ-ийн дарга
* 2008-2014 он: Ремикон ХК-ийн ТУЗ-ийн дарга
* 2010-2014 он: Уул уурхайн ассоциацийн удирдах зөвлөлийн гишүүн
* 2010 оноос өнөөг хүртэл: Архангай аймгийн Тариат сумын нутгийн зөвлөлийн дарга
* 2013 оноос өнөөг хүртэл: “CEO” клубийн гишүүн
* 2013 оноос өнөөг хүртэл: YPO, Монгол улс дахь салбар байгууллагын гишүүн
* 2012-2014 он: Үйлдвэр хөдөө аж ахуйн сайдын орон тооны бус зөвлөх
* 2015-2017 он: МЭЗФ-ын зохион байгуулах комиссын гишүүн
* 2017 оноос өнөөг хүртэл: МАН-ын бага хурлын гишүүн
* 2018 оноос өнөөг хүртэл: Баянгол дүүргийн МАН-ын тэргүүлэгч, 22-р хорооны намын хорооны дарга
* 2019 оноос өнөөг хүртэл: 3х3 UB клубийн эзэн, УЗ-ийн гишүүн
* 2019 оноос өнөөг хүртэл: ЗГХЭГ-ын даргын орон тооны бус зөвлөх

## Гавьяа шагнал
* Алтан гадас одон, 2013
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 2011
* Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн медаль, 2011
* Архангай аймгийн шилдэг бизнесмен, 2010, 2011, 2012
* Залуучуудын холбооны “Шилдэг залуу удирдагч” Алтан медаль, 2009
## Гэр бүл
Х.Ганхуяг эхнэр, 3 хүүхэдтэй.

Ангилал:1977 онд төрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Улаанбаатарын улс төрч

Ангилал:Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын шадар сайд
Дагуур ятуу

**Дагуур ятуу** ()

Ангилал:Агнуурын шувуу
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Гургуулынхан
Пужан

Пужан хаан нь Когурё улсын сүүлчийн эзэн хаан байсан агаад НТӨ668 онд Тан улс болон өвөг нэгт Шилла улсын хамтарсан довтолгооноор устсан бөгөөд хожим Бохай хэмээн нэрлэгдэн үүсэн бий болсон.
Хөх сувд мөсний баяр

**Хөх Сувд мөсний баяр** нь Монгол Улсын Хөвсгөл аймаг дахь Хөвсгөл нуурын мөсөн дээр өвлийн улиралд зохиогддог олон нийтийн үйл ажиллагаа юм.

Анх 2000 онд Монголчууд Далай Ээж хэмээн хүндлэн нэрлэдэг Хөвсгөл нуурыг хамгаалах, өвлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зорилгоор Хөвсгөлийн Тусгай хамгаалалттай газрын байгаль орчны байцаагчаар ажиллаж байсан Ж.Төмөрсүхийн санаачилгаар “Сантын өвөр” гэдэг газар Мөсний баяр хийж арваад чаргатай морины уралдаан болж нутгийн иргэд оролцож байсан. 
Харин дараа жилээс нь буюу 2001 оноос Мөсний баярын хүрээ тэлсээр өнөөдрийг хүртэл уламжлал болгон тэмдэглэж Монгол улсад өвлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нэгэн чухал арга хэмжээ болж өргөжин хөгжиж байна.

Мөсний баярын үеэр гадаад, дотоодын жуулчдад зориулсан олон уралдаан тэмцээн, арга хэмжээнүүд зохион байгуулагддаг. Тухайлбал мөсөн шагайн тэмцээн, унадаг дугуй, тэшүүрийн тэмцээн, нохой чарганы уралдаан, мөсөн дээрх олс таталт, буухиа тэмцээн, аав, ээж би тэмцээн, тахтай морьдын уралдаан, аймгийн хөгжимт драмын театрын уран бүтээлчдийн урлагийн тоглолт, Монголын уламжлалт бөөгийн зан үйл болох Далай ээжийн галын их тахилга зэрэг арга хэмжээнүүд болдог.

Харин гадаадын иргэд жуулчдад зориулан “Competition for tourists” хөгжөөнт тэмцээн, монгол дууг хэн сайн дуулах вэ?, хоолны шоу, мөсөн дээр дамар түлхэх, үндэсний хувцасны загварын үзүүлбэр зэрэг арга хэмжээг зохион байгуулдаг.

Иргэдийн аюулгүй байдлыг хангах, Хөвсгөл нуураа бохирдохоос сэргийлэх зорилгоор автомашин техникийг хуурай газарт байрлуулж, мөсөн дээр зөвхөн явган хүн, морин чарга гаргаж зохион байгуулдаг.

2019 онд зохиогдсон "Хөх Сувд - 2019" арга хэмжээнд 3000 орчим тээврийн хэрэгсэл, 20000 орчим хүн ирж оролцсон байна.

Хөх Сувд Мөсний баяр нь гурван өдөр үргэлжлэн зохион байгуулагддаг. 

### Шүүмжлэлтэй асуудал 
Нийтийн бие засах газар хүрэлцээгүй, хогийн сав байхгүй, нус цэр шүлсээ ил задгай хаясан, жуулчдын амрах байр хүрэлцээ багатай зэрэг шүүмжлэлтэй асуудлуудыг мэдээллийн хэрэгсэл болон нийтийн сүлжээгээр хөндөн бичсэн байгааг анхаарах шаардлагатай юм. 

Эдгээр асуудлыг сайтар шийдэхгүй бол Далай Ээжийг хүмүүн бид бохирдуулан, улмаар онгон цэвэр байдлаа алдахад хүрэх аюултай.

### Фото зургууд болон сурвалжилга 
*Зиндаа сайт

### Зохион байгуулагчид 
* Ерөнхий зохион байгуулагч - Хөвсгөл Аймгийн засаг даргын тамгын газар
*Байгал Орчин, Аялал Жуулчлалын Яам 
*Хөвсгөл Аймгийн Орон Нутгийн Музей
* Галын Их Тахилга, Бөөгийн зан үйлийг - Самгалдай ТББ

## Гадны холбоос
Ангилал:Хөвсгөл аймаг
Ангилал:Монголын арга хэмжээ
Нар сарны зааг

«**Нар сарны зааг**» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

## Агуулга 
1950-иад оны сүүлээр гарсан төмрийн заводын ажилчдын цалинг авч явсан хоёр хүний амийг хөнөөсөн ноцтой хэргийг 25 жилийн дараа цагдаагийн залуу ажилтан Ц.Жамьянсэнгээ илрүүлсэн бодит үйл явдлыг үзүүлсэн.

## Гол дүр 
* *Ц.Жамьянсэнгээ* — С.Болд-Эрдэнэ

## Киноны дуу 
## Эх сурвалж
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Цэцэ (рэппер)

**Намнандоржийн Цэцэнбилэг** (1988 оны 4 сарын 17-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын рэп дуучин, жүжигчин юм.

Түүний аав нь цахилгааны инженер, ээж нь орос хэлний багш мэргэжилтэй. Айлын бага, дээрээ нэг эгчтэй. 220 мянгатад бусдын адил сагс тоглож, гражин дээр гүйж хүүхэд насаа өнгөрөөсөн. "Эхлэл" хувийн сургуулийг төгсөөд 2006 онд Америк улсыг зорьж, тэнд интерьер дизайны чиглэлээр сурч, ажиллаж амьдарч байгаад 2012 оны зун Монголдоо ирсэн. Хип хоп хөгжимд дуртай, Анх Уорон Жигийн цомгийг эгч нь төрсөн өдрийн бэлэг болгон өгсөн бөгөөд тэр цагаас хип хоп хөгжимд дурласан. Тэрбээр “хип хоп дуу сонсоод алхахад зорьсон газраа арай хурдан хүрдэг. Надад эрч хүч, хэмнэл мэдрүүлдэг учраас дуртай. Түүнээс гадна би пүүзний тухай, эсвэл төрийн өндөрлөг, эх орон, ээж аав гээд юуны ч тухай дуулж болно. Уран бүтээлээрээ өөр хэн нэгнийг шүүмжилж ч чадна, энэ бүгд нь таалагдсан” хэмээн хэлжээ. 2004 оноос Vanquish хамтлагийг байгуулж хааяа нэг дуулж ирсэн. Америкт очсоноос хойш хип хопыг илүү их сонсож дуулах болсон. Анх Америкт суралцаж байхдаа ханын шүүгээндээ студи байгуулж уран бүтээлээ эхэлсэн. Пульт, микрофон, өндөр нягтралтай камер худалдаж аваад хоолойгоо бичиж, дүрсээ аваад Монгол руу явуулж клип, дуугаа гаргадаг байв.

Түүний биеийн өндөр нь 150 гэж нэгэн ярилцлагадаа дурджээ 

## Бүтээл
### Студийн цомгууд
**220* (2008)
**Халзан Толгой Хоёр Соёо* (2009)
**2012* (2009)
**Нийслэл Хүү* (2010)

### Тоглосон кино
## Шагнал & Номинац 
|-
| 2008
| *Миний пүүз*
| UBS Music Video Awards - Олны таашаалд нийцсэн клип номинац
| 

|-
| 2010
| *Diss to 76*
| Mongolian Music Video Awards - “Шилдэг хип-хоп клип" номинац
| 

|-
| 2013
| *Цааш нь*
| UBS Music Video Awards - "Шилдэг хип-хоп клип" номинац
| 

## Цахим холбоос
*Цэцэ 
* 
* 
* 

## Эшлэлүүд
Ангилал:Монголын рэп дуучин
Ангилал:1988 онд төрсөн
Окинава

**Окинава** арал нь японы баруун өмнөд хэсэгт орших  нийт нутаг дэвсгэрийн 0.6% орчмыг эзэлдэг 47муж захиргааны 44 дэх муж юм. Окинава мужийн бүс нутагт японд оршин суух АНУ-ийн цэргийн баазын 70% орчим нь төвлөрсөн байдаг тул Окинава гол арал нь Үндсэн бааз  гэгддэг.  Энэхүү нөхцөл байдал нь Окинва арал нь дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш олон жилийн турш АНУ-ийн удирдлага дор байсантай холбоотой. Цэргийн бааз нь Окинава мужийн эдийн засгийн гурван тулгуур баганын нэг юм.

Окинава мужид харьяалагдах Ёонагүни арал нь Японы баруун төгсгөл юм. Зүүн төгсгөл арал болох Минамитори арлаас 30градус уртын ялгаатай байдаг учир Ёонагүни аралд зуны туйлын нар 2 цагийн дараа манддаг байна.
Пумпуанг Дуангчан

## Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Тайландчууд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Рэйва

**Рэйва** (Японоор: 令和)   нь Япон улсын дараагийн  эзэн хааны эрины нэр болно. 

Тус эрин үе нь 2019 оны 5-р сарын 1-нд эхлэх болно.  Эзэн хаан Акихитогийн том хүү болох Нарухито хунтайж Японы 126 дахь эзэн хаан болох юм. 2019 оны 4 сарын 30-нд Эзэн хаан Акихитогийн Хэйсэйгийн он тоолол төгсч, 5 сарын 1-нээс Рэйвагийн эхний он тоолол эхлэнэ.   

## Оршил 
### Нэр сонголт 
Японы засгийн газраас шинэ оны цолыг сонгох нийт есөн гишүүнтэй багыг сонгохдоо долоон эрэгтэй, хоёр эмэгтэйг бүрдүүлсэн бөгөөд тэдний дэвшүүлсэн саналыг хэлэлцсэний эцэст цөөн хэдэн саналаас дээрх нэрийг сонгожээ.   Тус багын 9 мэргэжилтэн нь:   

* Яманака Шиньяа  - Нобелийн шагнал хүртсэн үүдэл эсийн эрдэмтэн; Киото их сургуулийн профессор 
* Хаяаши Марико  - Сэтгүүлч, зохиолч 
* Миязаки Мидори  - Чибагийн Худалдааны их сургуулийн профессор 
* Терада Ицүро  - Японы Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч асан 
* Сакакибара Садакиаки   - Японы бизнесийн холбооны дарга асан 
* Камата Каорү  - Васедагийн их сургуулийн итгэмжлэгч, ерөнхийлөгч 
* Ширайши Кёжиро  - Японы сонины нийтлэл, редакторуудын холбооны ерөнхийлөгч 
* Үэда Рёичи  - Японы өргөн нэвтрүүлгийн корпорацийн ерөнхийлөгч 
* Окубо Ёшио  - Nippon Television Holdings компанийн ерөнхийлөгч 

### Абэ Шинзогийн мэдэгдэл 
Японы Засгийн газрын шинэ эрины нэрийг зарласан хэвлэлийн бага хурлын үеэр ерөнхий газрын нарийн бичгийн дарга Суга Ёшихидэ уламжлал ёсоор самбар дээр канжиг уран бичлэгээр бичсэн самбарыг дэлгэн харуулсан.    Ерөнхий сайд Шинзо Абэ мэдэгдэхдээ "Рэйва" гэдэг нь хүмүүсийг нэгтгэн хүмүүжүүлэх соёлыг төлөөлдөг гэжээ.   БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яамны энэ нь эрин нэрийг сонгох Японы дотоод хэрэг юм гэж мэдэгдсэн нь Японы хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр энэ асуудалд холбоотой асуултад Сино-Японы харилцааг талаар сайжруулахыг илэрхийлсэн юм.  

Масахаки Тацүмигийн хэлснээр  болон Масахару Мизүками (水上 雅晴), *Асахи Шимбунгийн* хийсэн ярилцлагаас хойш удалгүй энэ өгүүлбэр нь Маньёшү найраглал нь эртний Хятадын уран зохиолын эх сурвалж дээр тулгуурлаж зохиогдсон болохыг дурьдсан байна.    

&#x5B; '''' &#x5D; 

## Эшлэл 

Ангилал:Дайны дараах Японы түүх
Ганбатын Энх-Амар

**Ганбатын Энх-Амар** буюу "**AM-C**" нь 1995оны 7-р сарын 3-нд Улаанбаатар хотод төрсөн Монголын орчин үеийн реппер, дуучин. Чингэлтэй дүүргийн 50-р сургуулийг 2012 онд төгссөн. AM-C уран бүтээлийн гараагаа 25-р суваг телевизийн "Making The Band" реалити нэвтрүүлэгт орж,  Mixx хамтлагт элссэнээр эхэлсэн. 

2016 онд AM-C дебут сингл "Habibi"-ээ өөрийн найз Siente-тэй хамтран гаргаж, 2018 онд дебут албум "Jene Sequa"-г долоон дуутай гаргасан. Цомгийн нэр нь Франц "*je ne sais quoi*" үгнээс үүдэлтэй. 2019 оны 11-р сарын 22-нд тэрээр "GUND" нэртэй цомгоо 11 дуутайгаар гаргасан.

## Цомог 
* GUND /2019/
* Jene Sequa /2018/
* Perfect blue /2022/

## Эхнэр Хулан 
## Цахим холбоос 
*AM-C 
* 
* 

## Эх сурвалжууд 
Ангилал:Монголын рэп дуучин
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Ул боов

**Ул боов** (, мөн **хэвийн боов** , **хавсай** ) гэдэг нь усаар зуурч, элдэж хавтгайлсан гурилан бүтээгдэхүүн бөгөөд цагаан сар ба наадмаар хүндэтгэлийн идээ болгон тавгийн идээ болгон засна.

## Нэрийн гарал 
Хүн хоёр хөлөөрөө хорвоог туулж, орон зайнаас орон зай руу урагшлахын бэлгэдэл болсон ул боов гэж нэрлэсэн байна.

## Цахим холбоос 
* galtogoo.mn: *Хэвийн боов хийх аргачлал*

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол хоол
Ангилал:Нарийн боов
Ангилал:Эрийн гурван наадам
Ангилал:Цагаан сар
Ангилал:Бялуу
Ха Нам

'''''' («мөрний өмнөд», вьетнамаар Tỉnh Hà Nam - дэн-хай-наам, тинх-ха-нам,  оросоор провинция Ханам, хятадаар 河南省 - хэ-нан-шэнг, солонгосоор 하남성 - ханам-сон) — Вьетнам улсын муж (дэн). 860.5 км² газар нутагт нь 2011 онд 786,900 хүн оршин сууж байсан. Дотроо 1 хот (тань), 5 тойрог (хюэнь) болон хуваагддаг.

## Зураг

File:Sông Đáy, đoạn qua Thanh Hải, Thanh Liêm, Hà Nam.JPG
File:Trung tâm TP.Phủ Lý, Hà Nam.JPG
File:Nhà thờ Lạc Nộn, Thanh Liêm, Hà Nam.JPG

## Зүүлтийн холбоос
## Цахим холбоос 
* Ха Нам мужийн засгийн газрын цахим газар

Ангилал:Нин Бин муж
Ангилал:Вьетнамын хуучин муж
Хыниэнь

**Хыниэнь** хот нь Вьетнамын умард бүс нутаг дахь ижил нэртэй Хыниэнь мужийн төв юм.

Ангилал:Вьетнамын суурин
Ангилал:Вьетнамын тойрог
Ангилал:Хыниэнь муж
Гау Бан

**Гау Бан** нь Вьетнамын умард бүсийн уулархаг нутаг дахь ижил нэртэй Гау Бан мужийн төв юм.

Ангилал:Вьетнамын суурин
Ангилал:Вьетнамын тойрог
Ангилал:Вьетнамын үг хэллэг
Ангилал:Гау Бан муж
Суванна Фума

Хунтайж **Суванна Фума** (Souvanna Phouma) (1901.10.07-1984.01.10) Лаосын улс төрийн зүтгэлтэн. 

Хунтайж 1901 оны 10 дугаар сарын 7-нд Луангпрабанг хотод Хунтайж Бунхонгийн 9 дахь хүү болж төрсөн. Хунтайж Суфанувонгтой эцэг нэгтэй ах дүүс юм.  

Тэрбээр Ханой хотод бага сургууль, лицей дүүргээд Францад дээд боловсрол эзэмшсэн. Парисын иргэний инженерийн сургууль, Гренобль хотын Эрчим хүчний дээд сургуулийг тус тус төгссөн. 

Суванна Фума 1931 онд эргэн нутагтаа ирж франц эцэг, лаос ээжтэй Алин Клэйр Аллард хэмээх бүсгүйтэй гэрлэж 4 хүүхэд төрүүлсэн. 15 жил Лаос дахь Францын Энэтхэг-Хятадын захиргаанд ажилсан.  

1944-1945 онуудад Лаосын, дараа нь Энэтхэг-Хятадын Нийгмийн ажлын Хороонд ерөнхий инженер байсан.   

1945 оноос Лао Иссара хөдөлгөөнд нэгдсэн байна. 1945-1951 онд Лао Иссарагийн түр Засгийн газарт Нийгмийн асуудал эрхэлсэн сайд, 1951-54, 1956-58, 1960-62 онуудад Лаосын Хаант Засгийн Ерөнхий сайдаар ажилсан.  

1963-1974 оны хүнд жилүүдэд Засгийн газрыг толгойлж байсан. Ерөнхий сайдын хувьд 1961 онд ЗХУ-д найрсаг айлчлал хийсэн. 

1963 оны эхэнд Лаосын Хаан Шри Саванг Ваттханыг ЗХУ-д албан ёсоор айлчлахад дагалдан ирсэн.   

1975 оны Ардын хувьсгалын дараа Ерөнхий сайд К.Фомвиханы зөвлөхөөр 80-аад он хүртэл ажилласан. 

Түүнийг 1984 оны 1 дүгээр сарын 10-нд нас барахад нь хүндэтгэлтэйгээр оршуулсан байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Лаосын ерөнхий сайд
Ангилал:Лаосын барилга хот байгуулалтын сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Сурвалжит язгууртан
Ангилал:Лаосчууд
Ангилал:1901 онд төрсөн
Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Финикс

**Финикс** (грекээс хөрвүүлсэн нь *Φοίνιξ*, латин хэлээр *phoenix*)  нь дараах утгатай:

* Финикс Шагнал, АНУ-ын утга зохиолын шагнал
* Финикс (телевизийн суваг), германы телевизийн суваг
* Финикс (сэтгүүл), канадын түүхийн шинжлэх ухааны сэтгүүл

Биологи:
* *Финикс* нэгэн зүйл ургамал, далдуу модыг үзэх
* Финикс (усан үзмийн төрөл), германы цагаан виноны төрөл

АНУ дахь суурингууд:
* Финикс (Аризона), Холбооны Муж Улс Аризона дахь хот
* Финикс (Колорадо), орхигдсон суурин
* Финикс (Жоржиа)
* Финикс (Иллиной)
* Финикс (Луизиана)
* Финикс (Мэрилэнд)
* Финикс (Мичиган)
* Финикс (Миссиссиппи)
* Финикс (Нью-Жерси)
* Финикс (Нью-Йорк )
* Финикс (Хойд Каролина)
* Финикс (Орегон)
* Финикс (Өмнөд Каролина)
* Финикс (Техас)

Бусад суурингууд:

* Финикс (Өмнөд Африк), Өмнөд Африкийн Дурбан хотын ойролцоох суурин
* Финикс Пик, Антарктикийн Грейама орон дахь уул
Йодрак Салагаи

## Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Тайландчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Елена Карлеуша

**Елена Карлеуша Тошич** (, 1978 оны 8 сарын 17 төрсөн) нь Сербийн дуучин юм.

## Цомгууд
* Огледалце (1995)
* Жените се момци (1996)
* Вештице, виле (1997)
* Јелена (1998)
* Гили, гили (1999)
* За своје године (2001)
* Само за твоје очи (2002)
* Магија (2005)
* JK Revolution (2008)
* The Diamond Collection (2009)
* Дива (2012)

Ангилал:1978 онд төрсөн
Ангилал:Дуучин
Од ба Гэгээ

«**Од ба Гэгээ**» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн драм төрлийн уран сайхны кино.

## Агуулга 
Орчин цагийн их хотын амьдрал нэг л хэвийн уйтгартай хѳгжмийн хэмнэл шиг санагдах болсон Од-д хичнээн олны танил дуучин байлаа гээд энэ бүхэн утгагүй, харсан зүгтээ зугтаад явчихмаар санагдана. Гэвч тэр аль хэдийнээ үнэ цэнэтэй бүхнээсээ нэгэнт холдон одсон байв. Харин Одын шинэхэн танил болох Гэгээ түүний мартсан байсан утга учиртай бүхнийг түүнд эргүүлэн сануулах үед тэр зѳвхѳн ѳѳрѳѳ ѳѳртѳѳ хана босгон энэ бүгдээс холдсон байснаа ухаарна.

## Гол дүр 
* *Од* — Б.Дөлгөөн (Magnolian)
* *Гэгээ* — М.Номин-эрдэнэ (NMN)

## Киноны дуу 
## Эх сурвалж
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Монголын кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Саятан хотын жагсаалт

Дараах жагсаалтад дэлхийн бөмбөрцөг дээр бүх саятан хотыг жагсаасан ба хүн амын тооны буурах дарааллаар ялган дараалуулав. 

## Хүснэгт (НҮБ-ын мэдээ: Хотуудын ойр орчмыг багтаасан) 
*Мэдээ:* НҮБ-ын „Дэлхийн хотжилтын хэтийн төлөвийг“ (World Urbanization Prospects) эх сурвалж болгон авсан, 2015 он

[thumb|&nbsp;1: [Шанхай]]
[thumb|&nbsp;2: [Сан-Паоло]]
[thumb|&nbsp;3: [Стамбул]]
[thumb|&nbsp;4: [Карачи]]
[thumb|&nbsp;5: [Дели]]
[thumb|&nbsp;6: [Мумбай]]
[thumb|&nbsp;7: [Москва]]

## Цахим холбоос 
* Agglomerations over 750,000, GeoHive
* Cities in the world with more than 1 million inhabitants in 2005, Mongabay
* Zahlen, Daten, Fakten – Population von Städten, Die-erde.com
* Most Populous Cities of the World 2003, Home.arcor.de
* World’s largest cities – 1. Tabelle mit Vororten, 2. Tabelle ohne Vororte, Statistics Norway

## Эшлэл 

!
Ангилал:Газар зүйн дээд амжилтын жагсаалт
Чамайг санасан байна

"Чамайг санасан байна" нь дуучин AM-C-гийн 2019 оны 3-р сарын 11-нд гаргасан сингл. Дууны үгийг өөрөө бичсэн бол аяыг продюсер Tomm зохиож, Fibonacci music студид бичжээ. Албан ёсны видео бичлэгийг Siente хийсэн. "Чамайг санасан байна" уран бүтээлийн дуу хөгжмийн бүх стриминг үйлчилгээнээс сонсох боломжтой.

## Оролцсон хүмүүс 
* Үг: Ганбатын Энх-Амар
* Ая: Tomm
* Клип: Siente
Ангилал:2019 оны дуу
Ангилал:Монголын хөгжим
Адольф Виклунд

**Адольф Виклунд** (1879 оны 6-р сарын 5-нд Ланнерэруд, Вармандад - 1950 оны 4-р сарын 2-нд Стокхольм ) Шведийн хөгжмийн зохиолч, удирдаач байсан. Түүний аав органист байсан. Стокхольмийн хааны хөгжмийн коллежийг төгссөнийхөө дараа органист а хөгжмийн багшаар ажилласан. Виклунд шведэд төгөлдөр хуур суралцах тэтгэлэгээр шагнагдсан ба дараа нь Парист байсан. 1902 онд төгөлдөр хуурын анхны гоцлол тоглолтоо хийсэн ба өөрийн төгөлдөр хуурын до мажорын 1-р концертоо /опус 1/ тогложээ. 

1911 оноос хойш тэрээр голчлон удирдаачаар ажилласан. Тэрээр 1911-1924 онд шведийн хааны найрал хөгжмийг удирдаж, 1923 онд шведийн хааны театрын захирлаар ажиллаж байсан бөгөөд 1938 он хүртэл Стокгольмийн нийтийн концертийн үндсэн удирдагчаар ажиллаж байжээ.  

Виклундийн зохиолууд нь романтик ба үндэсний стильтэй. Түүний сүүлчийн бүтээлүүдэд импрессионизмын нөлөө харагддаг. Түүний зохиолууд нь нь Шведийн хөгжимд маш их нөлөө үзүүлсэн. Хоёр төгөлдөр хуурын концерт, "Зуны шөнө ба нар мандах" (*Sommarnatt och soluppgång*) нэртэй симфони найраглал мөн симфони ба хийлийн соната бичсэн.  

## Эшлэл 
Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Шведийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Сонгодог төгөлдөр хуурч
Ангилал:Шведийн удирдаач
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1879 онд төрсөн
Ангилал:1950 онд өнгөрсөн
Гүнд

"Гүнд" нь дуучин AM-C-гийн 2018 оны 11-р сарын 4-нд гаргасан сингл. Дууны албан ёсны клипийн зураг авалтыг Бээжинд болон Улаанбаатар хотын Eon шөнийн клубт хийсэн. "Гүнд" уран бүтээлийн дуу хөгжмийн бүх стриминг үйлчилгээнээс сонсох боломжтой.

## Оролцсон хүмүүс 
* Үг: Ганбатын Энх-Амар
* Продюсер: Man on the Moon
* Клип: Siente
Ангилал:2018 оны дуу
Ангилал:Монголын хөгжим
Бөөрний уйланхай

**Бөөр уйланхайтах өвчнүүд** нь нийт бөөрний эмгэгүүдийн дотор 12-14 хувь тохиолдож бөөрний дутагдал, бөөр орлуулах эмчилгээ шаардлагатай хүмүүсийн 10 хувийг эзэлж байна. Бөөрний уйланхай үүсгэдэг удамшлын, төрөлхийн шалтгаантай олон төрлийн өвчин байдаг. Удамшлын шалтгаантай бөөрний уйланхай үүсгэх өвчнүүд нь Х хромосомоор дамжин удамших, аутосомын доминант, аутосомын рецессив хэлбэрээр дамжин удамших 33 гаруй гений мутациас үүсдэг. Эдгээр өвчнүүдээс манай оронд хамгийн элбэг тохиолддог нь “Бөөрний поликистоз өвчин” юм. Бөөрний поликистоз өвчин нь шингэн агуулсан, олон, том хэмжээний уйланхай бүхий бөөрний дутагдалд хүргэдэг удамшлын өвчин юм. Уг өвчин нь аутосомын доминант хэлбэрээр дамжин удамших AD­PKD), аутосомын рецессив хэлбэрээр дамжин удамших (ARPKD) гэсэн хоёр төрөл байдаг бөгөөд эдгээр нь хоорондоо эмнэлзүй, патоморфологийн хувьд ялгаатай хоёр өөр эмгэг юм.

Аутосомын доминант хэлбэрээр удамших бөөрний поликистоз өвчин

ADPKD нь АНУ-д 1:500-1:1000 тохиолдох ба бөөрний дутагдалд ордог өвчнүүдийн 4 хувийг эзэлдэг. Уг өвчин нь полицистин-1 уургийг кодлодог PKD1 генийн мутаци, полицистин-2 уургийг кодлодог

PKD2 генийн мутациас үүсдэг гэсэн 2 төрөл байдаг (Хүснэгт1). Полицистин-1, полицистин-2 хоёр нь хоорондоо харилцан үйлчилж цогц үйл ажиллагааг гүйцэтгэдэг. Эдгээр полицистин уургууд нь ургийн болон насанд хүрэгсдийн хучуур эсийн генийн транскрипци, апоптоз, ялгаран хөгжил, эс хоорондын харилцан үйлчлэлд чухал үүрэгтэй оролцдог. Эдгээр үйл явцад алдаа гарснаар эсийн туйлшрал, хучуур эсийн ялгаран хөгжил, эсийн гаднах матрицын бүтэц алдагдаж, зохицуулгагүй нөхөн төлжилт болон апоптоз болж, шингэн ихээр ялгаруулж, зарим өсөлтийн дааврыг кодлодог генийн хэвийн бус экспресс явагдана. Эрдэмтдийн судалгаагаар анхдагч сормуусны эмгэг (ciliopathy) нь ADPKD, ARPKD-ий үед уйланхай үүсэх эмгэг жамд нөлөөлдөг нь батлагджээ. Полицистин уургууд нь анхдагч сормуусанд (primary cilia) байрлаж сувганцрын шингэний урсгалыг зохицуулахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үзэж байна. Анхдагч сормуус нь маш жижигхэн, антенн шиг хэлбэртэй бөгөөд шээс үүсдэг бөөрний сувганцрын дотор гадаргууд байрлаж хэлбэр хэмжээг барьж байдаг. Мөн сүүлийн үед энэ анхдагч сормуус нь сувганцрын доторхи шингэний урсгал, хөдөлгөөнийг мэдэрдэг гэж үзэж байгаа юм. Эрүүл бөөрний сувгинцарт шингэний урсгал нь сормуусыг намируулж хөдөлгөснөөр полицистин уураг идэвхжиж эс рүү Са2+ орох нөхцөлийг бүрдүүлдэг. PKD1, PKD2 генийн мутациас үүссэн полицистин уургийн идэвхгүй бүрдэл нь Са2+-ий хомеостазыг алдагдуулснаар ADPKD-ий шинж тэмдэгийг үүсгэж байгаа олон эсийн өөрчлөлтийг тухайлбал, эсийн пролифераци, апоптозыг ихэсгэх, шүүрлийн шинж чанар, төлөвийг өөрчилдөг байна.
уйланхай
Чихрийн шижингийн нефропати

**Чихрийн шижингийн нефропати** буюу **чихрийн шижин өвчний бөөрний эмгэг** нь удаан хугацааны турш чихрийн шижинтэй явсны улмаас бөөрний үйл ажиллагааг алдагдаж бөөрний архаг дутагдал болно.

### Шалтгаан 
* Чихрийн шижингийн 1-р хэлбэр: 20 жилийн дараа чихрийн шижингийн нефропати үүсэх магадлал 30-40%-тай
* Чихрийн шижингийн 2-р хэлбэр: 20 жилийн дараа чихрийн шижингийн нефропати үүсэх магадлал 15-20%-тай

### Тархвар зүй 
Чихрийн шижинтэй Африк гаралтай болон унаган Америкчууд, эрэгтэйчүүдэд уг нефропати үүсэх эрсдэл өндөр

### Эрсдэлт хүчин зүйлс 
* Глюкозын хяналт муу
* Хяналтгүй даралт ихсэх
* Чихрийн шижин 1 өвчтэй байх
* Тамхи татдаг
* Удамд энэ өвчнөөр өвдөж байсан хүн байх

### Эмгэг судлал 
* Гэрлийн микроскопи: **мезингийн матрикс** ихэсч, улмаар **тархмал гломерулосклероз** эсвэл **зангилаат гломерулосклерозтой (Kimmelstiel-Wilson nodules)**
* электрон микроскопи: түүдгэнцэрийн суурь мембраны зузаарал үлэмж ихэснэ.

### Эмнэл зүй 
Эмнэл зүйд нефроз хам шинж илрэнэ. Мөн ядрахь толгой өвдөх, дотор муухай оргих, бөөлжих, олон удаа шээх (полиури), шөнөөр шээх (nocturia), хоолны дуршил муудах, арьс загатнах, хөл хавагнах шинжүүд илрэнэ.

Бөөрний хүндрэлийн эрт үе нь шээсээр альбумин алдах (микроальбуминури) шинжээр илрэх ба цаашид макроальбуминури, протейнури болж улмаар бөөрний архаг дутагдалд хүрдэг ба гемодиализ, бөөр шилжүүлэн суулгах эмчилгээ хийх шаардлагатай болдог.

#### Чихрийн шижингийн бөөрний хүндрэлийн эрт илрүүлэлт 
* Жил бүр бөөрний хүндрэлийг илрүүлэх шинжилгээнд хамрагдана. 
* Микроальбуминурийн шинжилгээ нь бөөрний хүндрэлийг эрт үед нь илрүүлэх оношлогооны арга бөгөөд шээсний альбумин, креатинины харьцааг (АКХ) тодорхойлж өөрчлөлттэй гарсан тохиолдолд 3 сарын дараа шинжилгээг давтан хийнэ. Хэрэв шинжилгээ өөрчлөлттэй бол шөнийн шээсэнд альбумин тодорхойлно. (хэвийн хэмжээ 300мг/л эсвэл >200ug/мин) 
* Микроальбуминури гэдэг нь шээсний АКХ-гаар: – Эрэгтэй: 2.5–25.0 мг/ммоль (22–220 мг/г) – Эмэгтэй: 3.5–35.0 мг/ммоль (31–308 мг/г)  Макроальбуминури гэдэг нь: шээсний АКХ-гаар > 25.0 мг/ммоль (220 мг/г) (эрэгтэй болон эмэгтэй). 
* Сийвэнгийн креатинины хэмжээг жил бүр тодорхойлж байх

### Эмчилгээ 
* Артерийн даралтын хэмжээ хэвийн бол АХФС болон А2РС эмүүдийг хэрэглэнэ. Эмчилгээ эхэлснээс хойш 1-2 долоо хоногийн дараа сийвэнгийн креатинин, калийн хэмжээг шалгана. 
* Артерийн даралтын зорилтот түвшин < 140/85 мм.м.у.б 
* Артерийн даралт бууруулах олон эмийн эмчилгээ шаардлагатай 
* Чихрийн шижингийн бус бөөрний эмгэг бий эсэхийг тодруулж эмчлэх – ялангуяа гематури, сийвэнгийн креатинин өндөр байх 
* Гемодиализ: Чихрийн шижинтэй өвчтөнд гемодиализ хийхэд техникийн хувьд илүү хүндрэлтэй. Учир нь судасны хатуурал, судасны шохойжилтын улмаас судасны мэс засал хийхэд төвөгтэй байдаг. Диализын үед чихрийн шижингийн хяналтыг тогтвортой байлгахад хэцүү, цусны глюкозын хэмжээ буурч гипогликемийн хүндрэл гарах эрсдэлтэй учир диализийн уусмалд 5-8 ммоль/л концентрацитай глюкозын уусмал нэмж өгөх нь гипогликемид орохоос сэргийлдэг.

## Эшлэл 
Ангилал:Бөөрний өвчин
Ангилал:Чихрийн шижин судлал дахь өвчин
RailML

**railML** (Англи хэл: **Rail**way **M**arkup **L**anguage) нь нээлттэй бөгөөд төмөр замын хэрэглээний өгөгдөл харилцан солилцох боломжтой XML-д суурилсан өгөгдлийн солилцооны хэлбэр юм.

## Тодорхойлолт/Танилцуулга 
RailML/ТЗТХ (төмөр замын тэмдэглэгээний хэл) нь солилцооны нийтлэг формат бөгөөд төмөр замын тусгай мэдээлэлийг тодорхойлоход XML-ийн системд хэрэглэгддэг. RailML нь дотоод болон гадаад төмөр замын хэрэглээнүүдийн хооронд төмөр замын мэдээлэл солилцох боломж олгодог. RailML нь railML.org-аас "railML.org консорциум" гэж нэрлэгдэх хүрээнд боловсруулагдсан. Энэ нь бүтээлч нийтийн лицензийн дагуу нээлттэй эх үүсвэрийн солилцооны хэлбэр юм (RailML дээрхи үнэгүй бүртгэл нь railML схемийг татаж авах болон хэрэглэхэд зайлшгүй шаардлагатай). RailML загварын хэл нь UML  бөгөөд баримт бичгийн хэл нь англи хэл юм.

## Түүх 
RailML  хөгжүүлэх ажлыг 2002 оны эхээр Fraunhofer-IVI (Дресден, Герман) болон ETH Zürich-IVT (Швейцарын, Цюрих) нь төмөр замын янз бүрийн МТ-ийн програмууд холбох архаг хэцүү нөхцөл байдлын эсрэг санаачлан эхлүүлсэн. Үйл ажиллагааны концепци, цагийн хуваарьт багтаах менежмент, загварчлал эсвэл дэд бүтцийн төлөвлөлт зэрэгт мэдээлэл солилцох нь их цаг хугацаа зарцуулдаг байсан ба зөвхөн тусгайлан боловсруулсан интерфейсүүд болон төмөр замын компаниудын зардлын асуудалд нөлөөлсөн. RailML нь одоо байгаа стандартуудтай ойролцоо хялбар, өөрийгөө тайлбарласан форматыг гарын дор байршуулахыг оролддог. RailML нь хэлэлцүүлгийн дагуу IM/RUs-ийн хэрэгцээтэй нийцэж шинэчлэгдэж өөрчлөгдсөн. Одоо хүртэл хувилбар 1.0; 1.1; 2.0-2.4-ийг татаж авах болон үр ашигтай хэрэглээнд ашиглах боломжтой болсон. RailML V 3 (шинэ топологи загвар болон бусад хувьсалууд) нь хөгжиж байгаа бөгөөд 2019 оны хоёрдугаар сард анхны хувилбар нь railML 3.1 гарсан байна.

## RailML схемүүд 
RailML нь XML дээр суурилсан бөгөөд дэд бүлгүүд нь бусад одоо байгаа XML-схемүүд тухайлбал MathML болон GML ашигладаг. Энэ нь дэд схемүүдээс бүрддэг. Одоогоор гурван дэд схемүүд нь үр бүтээлтэй ашиглагдаж байна:
* Зам болон дохиоллын тоног төхөөрөмжийн тодорхойлолтод (тэргүүлэх чиглэл) зориулсан дэд бүтэц
* Тээврийн хэрэгслийн тодорхойлолтод зориулсан хөдлөх бүрэлдэхүүн
* Цагийн хуваарь, цагийн хуваарийг тодорхойлон бичих
* Дохиолол маршрутын тодорхойлолтод зориулсан цоожин холбоос

## RailML.org Консорциум 
RailML-ийн хөгжил дэвшил нь railML.org- санаачлага, бие даасан компаниудын хөгжлийн түншлэл, байгууллагууд болон Европын төмөр замуудаар (жишээ нь: SBB (Швейцар), Deutsche Bahn (Герман), SNCF Réseau (Франц), Infrabel (Бельги), Jernbanedirektoratet болон Bane Nor (Норвеги), ÖBB (Австри), SŽDC (Чех улс), гэх мэт.) дээр суурилдаг. Хагас жил тутмын бага хурал болон онлайн форумууд нь туршлага чөлөөтэй солилцох болон төмөр замын хөгжил дэвшилд оролцох боломжийг олгодог.

## Цахим холбоос 
*https://www.railML.org

Ангилал:Цагийн хуваарь (төмөр зам)
Ангилал:XML дээр суурилсан хэл
Ангилал:Европын байгууллага
Ангилал:Төмөр замын байгууллага
Ангилал:Стандартчиллын байгууллага
Голт бор (эмийн ургамал)

*Syzýgium aromáticum* хэмээх энэ эмийн ургамлын хатаасан бундуйг Монголд Төвөдийн анагаах ухаан дэлгэрсэн цагаас **Башир цэцэг** гэж нэрлэн өнөөг хүртэл хэрэглэж иржээ.
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Бүрхүүл үрт
Андрей Батт

**Андрей Батт** (1985 оны 8-р сарын 6-нд төрсөн, Таллин, Эстони) — Оросын рэппэр, хөгжимчин, жүжигчин, найруулагч.

## Кино бүтээлүүд
* *Приключения Артиста (2016 – )*
* *The Walking Dead (2010 – )*
* *Fighting Spirit (2013)*
* *The Killing (2011 – 2013)*
* ''Father's Day (2011)*
* *Justified (2010 – 2015)*
* *Столица греха (2010)*
* *Грязная работа (2010)*
* *Дежурный ангел (2010 – 2012)*
* *И в горе, и в радости (2010)*
* *Вы заказывали убийство (2010)*
* *Город соблазнов (2009)*
* *Обручальное кольцо (2008 – 2012)*

## Хөгжим 
### Хөгжмийн синглүүд 
* *Любовь над облаками (2013)*
* *Летний (feat. Даша Мельникова) (2014)*
* *Летний (RIA Project Saxaphone Remix) (2015)*
* *Летний (feat. Даша Мельникова) [Zest Trap Remix] (2015)*
* *Мой город (2017)*

### Хөгжмийн видео бичлэгүүд 
* *Любовь над облаками (2013)*
* *Летний (feat. Даша Мельникова) (2014)'' 

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
*
* 
* 

## Эшлэл
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:Рэп дуучин
Ангилал:Оросын дуучин
Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Macula densa

**Macula densa** („шигүү толбо“) эс нь дистал сувганцрын эхэн хэсэгт байрлах ба хэрэв Na Cl-ын концентраци буурвал орох артериолын цусны урсгалын хурдыг бууруулж түүдгэнцрийн гидростатик даралтыг нэмэгдүүлэх, мөн орох гарах артериолд байрлах юкстагломеруляр эсээс ренин ялгаралтыг дэмжинэ.

Ангилал:Бөөрний анатоми
Альдестрон

**Альдестрон** нь бөөрний дээд булчирхайн түүдгэн бүсээс ялгарах ба энэхүү дааврын үйлдлийн гол механизм нь биеийн элекролит, ялангуяа кали, натри ба усны тэнцвэрийг зохицуулан артерын даралтыг нэмэгдүүлдэг.

Ангилал:ATC-H02
Ангилал:Эмийн бодис
Түүдгэнцрийн цочмог үрэвсэл

Цочмог түгмэл үржилт / стрептоккогийн дараах гломерулонефрит (acute diffuse poststreptococcal glomerulonephritis)-ийн үед бөөр томорч цайсан байдаг. Микроскопид түүдгэнцэр хэвийн бусаар томорч, эсийн тоо олширсон, хялгасан судас хавагнаж, хөндий нь нарийссан харагдана. Түүдгэнцрийн хэт эсжилт нь (hypercellularity) нь мезангийн эсийн үржил, матриксийн ихсэлтэй холбоотой ба өвчний эхэн үед янз бүрийн хэмжээгээр нейтрофилүүд нэвчдэг. Түүнчлэн сувганцруудад улаан эсийн бортго үүсэх, завсрын эдийн хаван, голомтот үрэвсэл өрнөдөг. Электрон микроскопид эндотели болон эпители эсүүдийн хаван, мезангийн үржил тодорхойлогддог. Суурь мембран болон эпителийн хоорондуур хагас дугариг эсвэл гурвалжин "бөх" маягийн тунадсыг илрүүлэх нь оношийн ач холбогдолтой. Хурдан давших гломерулонефрит нь Bowman-ийн бүрхүүл эпителийн эс, макрофагийн үржил, мезангийн матриксын ихсэл нь хавирган саран (crescent) бүтэц үүсгэдэг онцлогтой.

Ангилал:Аутоиммун өвчин
Ангилал:Бөөрний өвчин
Дайртан

**Дайртан** гэж нэгэн монгол овог.

Монголчуудын онгон үсийг дайр үс гэдэг байсан бололтой. 12-р зууны эцэс 13-р зууны эхэн үед Орхон-Сэлэнгийн нутгаар нутаглаж асан Увас мэргидийн тэргүүн нь Дайр Үсүн гэдэг хүн байсан билээ. Эрдэмтэн Ш. Гаадамбын хэлснээр эл дайр гэдэг үг нь онгон гэсэн утгатай ажээ. Харин Л. Болд дайр хэмээх нь хар хүрэн гэсэн өнгө заасан үг гэжээ. Дайр буга гэж халиун бугыг хэлдэг байна. Үүнээс үзэхэд дайр гэдэг үг нь анхандаа онгон гэх үгийг илтгэж байгаад сүүл рүүгээ бор гэсэн үгийг илэрхийлдэг болсон байх ч боломжтой юм. 

А. Очирын "Монголчуудын гарал нэршил" номд Завхан аймгийн Нөмрөг, Тэлмэн, Булнай, Их Уул; Хөвсгөл аймгийн Шинэ-Идэр, Галт, Жаргалант; Архангай аймгийн Жаргалан, Тариат, Хангай, Чулуут, Батцэнгэл; Булган аймгийн Хутаг-Өндөр, Баян-Агт; Төв аймгийн Баян, Сэргэлэн, Баянцагаан суманд Дайртан нар тархан сууж байна гэсэн байна. Харин О. Сэржээгийн "Монголчуудын овгийн лавлах" номын статистик судлагаагаар Баянхонгор аймагт голчлон Баянцагаан болон Баян-Өндөр сумдад илэрсэн байна.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Нефрон

**Нефрон** нь судсан түүдгэнцэр, түүдгэнцэрийн гэр (боумены гэр), тахир сувганцраас бүрдэнэ. 

## Афферент артериол 
Хэсэг хоорондын салаанаас түүдгэнцэрт орох судасыг афферент артериол гэнэ. Бөөрний афферент артириол адренерг, холинерг мэдрэлжүүлэлттэй. Альфа, бетта адрено рецептор нь бөөрний цусан хангамжийг хянаж байдаг.

## Ефферент артириол 
Түүдгэнцрийн хялгасан судаснууд нэгдэж Боумены бүрээснээс гадагш гарч ефферент артириолыг үүсгэдэг. бөөрний ефферент артириол адренерг, холенерг мэдрэлжүүлэлттэй. Бөөрний хялгасан судасанд даралт өндөр(70мм муб)  байдаг. Афферент болон ефферент артириол даралтын зөрүүтэй. Энэ нь анхдагч шээс үүсэхэд оролцоно.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Бөөрний анатоми
Юкстагломеруляр аппарат

**Юкстагломеруляр аппарат** нь өгсөх, уруудах артериолд байрлах өөрийн эс, **Macula densa эс** болон юкстагломерулярын мезангийн эс болох **polkissen** зэргээс бүрдэнэ. ЮГА-ын гол үүрэг нь ренин ялгаруулах юм. Бөөрөнд ирэх цусны даралт 90 мм м.у.б-аас бага болоход бөөрний барорецептор цочрон улмаар ренин үүсэлтйг нэмэгдүүлнэ. Ренин нь пептидаза бөгөөд элэгнээс үүссэн ангиотензиногенийг аминхүчлийн дарааллаар нь салган ангиотензинI болгоно. Уушгинаас ялгарах ангиотензин хувиргагч фермэнт нь ангиотензинI-ийн 2 аминхүчлийг салгах байдлаар ангиотензинII болгон хувиргана. АнгиотензинII нь бөөрний дээд булчирхайн холтослог давхаргаас **Альдестрон** ялгаруулахыг өдөөх ба энэхүү даавар нь биеэс давс ус ялгарах процессыг бууруулж биед эргэлдэх шингэний хэмжээг ихэсгэнэ. Мөн ангиотензинII нь цусны судасны хананд байрлах өөрийн рецептортой холбогдон цусны судсыг нарийсгах замаар цусны даралтыг ихэсгэнэ.

Ангилал:Бөөрний анатоми