open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Троллейбус

ийн зохион бүтээсэн дэлхийн хамгийн анхны троллейбус буюу электромот (Берлин,1882 он)]]

 хотын Икарус маркийн троллейбус]]
**Троллейбус** ( үгчлэн орчуулбал *өнхрүүлэгт автобус*, утгачлан орчуулбал *дээд (цахилгааны) шугамын автобус* буюу *дээрээ (цахилгааны) шугамтай автобус*;  нь монголоор *өнхрүүлэг*, энэ нь цахилгааны шугамаас контакт авдаг өнхрүүлэг) нь хот суурин газрын нийтийн тээвэрт ашигладаг цахилгаан тээврийн хэрэгсэл юм. Троллейбус нь хотын доторх нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явах автобусны адил тогтоосон шугамын дагуу үйлчилгээ үзүүлэх бөгөөд автобуснаас ялгарах ялгаа нь автобустай адил дотоод шаталтын хөдөлгүүрээр биш, харин нэг эсвэл хэд хэдэн цахилгаан мотор бүхий хөдөлгүүртэй байдаг. Цахилгаанаа трамвайтай адил цахилгаан хүлээн авагчаар дамжуулан замын дээгүүр татсан агаарын шугамаас авна. Үүгээр троллейбус нь замын мөрөнд холбоотой боловч мөрт чиглүүлэгчгүй тээврийн хэрэгсэл юм. 
Хамгийн анхны троллейбусны шугамыг 20-р зууны эхээр тавьсан бөгөөд өнөөдөр дэлхийн 47 оронд ойролцоогоор 300 гаран троллейбусны үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага байдаг.

## Монголд 
Монголд хуучин ЗХУ-ын троллейбус ихээр явдаг ба анх 2006 оны 10 сарын 9-өөс "Ханын материал-Офицеруудын ордон" шугамд Монголд угсарсан JEA800 маркийн троллейбус гарсан. Анхны троллейбус нь 4-001 гэсэн улсын дугаартай. 

Бүтээхэд ойролцоогоор 60 сая төг зарцуулсан нь гадаад улсаас худалдан авч оруулж ирэхээс хямд тусдаг.


Ангилал:Цахилгаан тээврийн хэрэгсэл
SaaS

**SaaS** гэдэг нь **Software as a Service** гэсэн үгийн товчлол бөгөөд софтвэрийг сервис маягаар түгээх борлуулалтын шинэ хэлбэр юм. Тодруулбал, өмнө байсан cофтвэрийн лицензийг зарах гэдэг хэлбэрээр биш, софтвэрийн функцийг интернэтээр дамжуулан сэрвис болгон түгээж, түүнийхээ төлөө сар бүрийн төлбөр хэлбэрээр орлогоо олж байх бизнесийн шинэ загвар болно. Google мэтийн компаниуд ийм хэлбэрийн үйлчилгээг олноор танилцуулж байна. Удахгүй yahoo бас ийм шинэ технологийг нэвтрүүлэх аж.

Ангилал:Мэдээллийн технологи
Үенчийн усан цахилгаан станц

2003 оноос барилгын ажил эхэлж 2006 оны 10-н сарын сүүлээр туршилтын үйл ажиллагаанд орсон.

**Гүйцэтгэгч**
Ховд тулга компани

**Байгууламжийн өртөг**
1,59 тэрбум төгрөг

**Хүчин чадал**
4 сарын 1-нээс 11 сарын 1-ний хооронд
980 кВт

**Цахилгаан түгээх хүрээ**
Ховд аймгийн Үенч, Булган, Алтай сумд

Ангилал:Монголын цахилгаан станц
Ангилал:Ховд аймгийн барилга байгууламж
Монголын Жүдогийн Холбоо

**Монголын Жүдогийн Холбоо** нь Монголд жүдогийн спортыг төлөөлдөг олон нийтийн спортын байгууллага юм.

## Түүх
Жүдо бөхийг 1960-аад оны үед Зөвлөлт Холбоот Улс, Зүүн Герман, Чехословак зэрэг улсуудад сурч байсан Монгол оюутнууд нь анхлан эх орондоо авчирсан байна. 1971 оны 1 сард анхны Жүдогийн дэвжээ байгуулагдаж Үндэсний Спортын хорооны зөвшөөрлийн дагуу Монгол дахь албан ёсны спорт болон батлагдсан байна.

1972 онд Монголын Жүдогийн Холбоо нь Азийн Жүдогийн Холбоо болон Олон Улсын Жүдогийн Холбооны гишүүн болсон. Тэр жилдээ Засгийн газрын тушаалаар Жүдогийн шигшээ баг бүрдүүлэн 1972 оны Мюнхены зуны олимпын наадамд амжилттай оролцсон байна.

Одоогийн байдлаар нийт 3000 гаруй гишүүнтэй, улсын аваргын тэмцээнд 480 хүүхэд, насанд хүрэгчдийн ангилалд тогтмол 240 гаруй хүн оролцдог. 14 жүдогийн дэвжээ, олон улсын стандартад нийцсэн 5 дожо бий. МЖХ нь жил бүр Улсын Аварга шалгаруулах тэмцээн (Насан хүрэгчид, залуучууд, бага насны ангилал), Холбооны Цомын аварга, Ц.Дамдины нэрэмжит Цомын аварга шалгаруулах тэмцээн гэх зэрэг үндэсний хэмжээний 5-8 тэмцээн зохиодог.

## Бүтэц
Монголын Жүдогийн Холбоо нь 14 жүдогийн дэвжээ буюу клуб, 21 аймгийн Спорт төвөөс бүрддэг.

Холбооны цаашдын үйл ажиллагааг улам сайжруулж, боловсронгуй болгох үүднээс 4 жилд нэг удаа Нэгдсэн хурал зарлаж хуралддаг. Холбооны гишүүн клубүүдээс сонгогддог төлөөлөл дундаас холбооны Ерөнхийлөгч, Ерөнхий нарийн бичиг, Төлөөлөн удирдах, Хяналтын зөвлөлийг сонгодог.

Монгол Улс жүдо бөхийн шигшээ баг тамирчдаас Олимпын наадамд -1980 оны Москвагийн олимпын наадамд Р.Даваадалай хүрэл, Ц.Дамдин мөнгөн медаль хүртэж, жүдочид олимпын наадмын түүхэнд анхны медалиа хүртсэн түүх  болсон юм. Түүний үргэлжлэл 1996 оны Атлантын олимпын наадамд Д.Нармандах хүрэл, 2000 оны оны Афины олимпод Х.Цагаанбаатар хүрэл, 2008 оны Бээжингийн олимпод Н.Түвшинбаяр аварга, 2012 оны Лондонгийн олимпын наадамд Н.Түвшинбаяр мөнгө, С.Ням-Очир хүрэл,  2016 оны Риогийн олимпын наадамд Д.Сумьяа мөнгө, 2020 оны Токиогийн олимпын наадамд М.Уранцэцэг хүрэл, Сайд Моллай мөнгөн медаль, 2024 оны Парисын олимпод Б.Баасанхүү мөнгөн медаль хүртэж байсан нь түүхэн цаг үе Монголын жүдо бөхийн холбооны түүхэн гавьяа билээ.

## Мөн үзэх
*Жүдо
*Монголын Үндэсний Олимпын Хороо
*Монголын жүдо
*Монголын чөлөөт бөхийн холбоо
*Монголын чөлөөт бөх

## Цахим холбоос 
*2010 оны Дэлхийн Мастеруудын тэмцээны үр дүн, Солонгос, Сувон, judoinside.com
*2011 оны Дэлхийн Мастеруудын тэмцээны үр дүн,  Азербайжан, Баку, judoinside.com
*2012 оны Дэлхийн Мастеруудын тэмцээны үр дүн, Казахстан, judoins
*
*


Ангилал:Жүдогийн холбоо
Жүдо
Ангилал:1971 онд байгуулагдсан
Аврага Тосон

**Аварга Тосон** нь Хэрлэнгийн Хөдөө Арал дахь Их Монгол Улсын анхны нийслэл байв. Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт оршино. Нүд хоолой анген үе мөч гоо сайхны олон төрлийн шавар рашаан бий. 3 н залгаа нуур байдаг.

Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын төвөөс баруун хойш 5 километрт оршдог. Орчноосоо арай намхан хонхорт орших, 300 метр урт 250 метр өргөнтэй, карбонатын төрөлд багтах шорвог устай, элсэрхэг ёроол бүхий нуур юм.

Нутгийн хүмүүсийн яриагаар Тосон нуурт 100 гаруй жилийн өмнөөс хол ойрын хүмүүс ирж өвчнөө сувилдаг байжээ. Нуурын урд дэнжид ноёд, хойд дэнжид лам нар, зүүн баруун дэнжид харц ардууд хотлон буугаад энэ нуурт ордог байжээ. Нуурын баруун хойд захад дээрээ цайвар саарал, доороо хар хөх бараан өнгөтэй маш нарийн тос шиг найнги шавар байх бөгөөд нуурын урд захад нарийн хар бэх мэт тас хар тослог шавар 50 сантиметр гүнээс гарч байдаг ажээ. Тосон нуурын баруун хойд өнцөгт байдаг хонхороос энэ нуурын ус ундрах бөгөөд тэрхүү хонхор нь цайвар өнгөтэй нарийн шавартай. Хонхор нь 15 метр урт, 7 метр өргөн, хөл алдаж шигдэхээр гүн ажээ. Мал орж үхсэн тохиолдлууд байдаг бөгөөд яс нь төмрийн зэв мэт шаравтар өнгөтэй болсон байдаг байна. Тэр хонхорыг нутгийнхан Бумбаа гэнэ. Тосон нуурын ус амт, үнэргүй цайвар ногоон өнгөтэй, олон зүйлийн жижигхэн хорхой, 1 сантиметр орчим урт нарийхан хануур хорхой мэт гуур олон байхын дээр жижиг цох хорхой элбэг байдаг. Тосонгийн шаврыг уламжлалт анагаах ухаанд хэрэглэдэг бөгөөд тэмбүү, хүүхэн харааны хямрал, үе мөчний үрэвсэл, цусны даралт ихдэх багадах, мэдрэлийн ядаргаа, арьс загатнах, арьсны өвчин, эгзим, усан гүвдрүү, диатиз, хүүхдийн шижин зэрэг өвчинд тустай.

Ангилал:Монголын рашаан сувилал
Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй
Ангилал:Дэлгэрхаан сум (Хэнтий)
Татаж авах

**Татаж авах** гэж интернэтэд байгаа ямар нэг агууламж бүхий файлыг өөрийн Компьютер дээрээ хуулаж авах үйлдэл.

Үүнд зориулсан янз бүрийн программ хангамжууд байдагийг та бүхэн сайн мэдэх байх. Эдгээр программууд нь үндсэн зорилго нь тухайн файлыг хурдан хугацаанд хуулах зорилготой юм.

Ангилал:Интернэт
Шичигосан

**Шичигосан** (япон: 七五三, しちごさん) нь 7, 5, 3 настай хүүхдийн өсч бойжиж буйг тэмдэглэх Японы уламжлалт ёслол юм.

## Ерөнхий ойлголт 
Эрэгтэй хүүхдийг 3, 5, эмэгтэй хүүхдийг 3, 7 нас хүрсэн жилийн 11 сарын 15-нд тэднийг эрүүл энх өсч бойжиж буйг мэтдэглэн Шинто шашны сүмд аваачин, хамгаалагч бурханд мөргүүлдэг ёслол. Уг нь хий насаар тоолдог ч орчин үед төрсөн өдөр нь болж, дээрх насанд бүрэн хүрсэн хүүхдээ сүмд аваачих нь олширчээ.

Өдгөө Япон орон даяар энэхүү ёслолыг үйлддэг ч анхандаа зөвхөн Кантоо хавьд үйлддэг ёслол байсан бөгөөд, Кансайд Жүүсанмайри буюу 13-ны жилийг тэмдэглэх ёслол үйлдэгддэг аж.

## Гарал үүсэл, орчин үе
Билгийн тооллын 15-ны өдөр нь ямар ч үйлийг эрхлэхэд сайн өдөр гэгддэг. Түүнчлэн хуучин тооллын 11 сард ургац хурааж дуусаад, байгалийн хишгээс бурхандаа өргөл өргөж, талархал илэрхийлдэг сар учраас 11 сарын тэргэл сартай өдөр ургацын баяртайгаа хамтатган хүүхдээ бурханд даатгах болжээ. Мэйжи эринд аргын тоололд шилжсэнээр шинэ тооллын 11 сарын 15-нд энэхүү ёслолыг үйлдэх болсон байна. Гэхдээ энэ нь бүх нийтийн амралтын өдөр биш учраас ажил албатай эцэг эхчүүд зөвхөн 11 сарын 15 гэлтгүй, 11-р сарын аль нэг амралтын өдөр үйлдэх нь элбэг болжээ. Хоккайдоо зэрэг хүйтэн бүс нутагт 1 сар урагшлуулж, 10 сарын 15-нд үйлдэх нь ч бий.

Японд хүүхэд 3 нас хүрэхээрээ үсээ ургуулах, хөвгүүд 5 нас хүрэхээрээ хакама өмсөх, охид 7 хүрээд кимоногийн тусгай бүс обиг бүслэх эрхтэй болдог. Бяцхан охид энэ үедээ анхлан нүүрээ будан, сүмд зочилдог байна. Энэхүү заншилд сондгой тоог ээлтэй хэмээдэг Хятадын соёлын нөлөө их бий.

Орчин үед анагаах ухаан өндөр хөгжиж, хүүхдийн эндэгдэл багасахын хажуугаар төрөлт цөөрч, нийгмийн хурц асуудал болж байна. Хүүхдийн эндэгдэл их байсан эрт цагт, ялангуяа эрэгтэй хүүхдийн эндэгдэл их байсан тул эрэгтэй хүүхдийг 3, 5, эмэгтэй хүүхдийг 3, 7 нас хүрмэгц цаашдын амьдралыг нь бурханд даатгаж энэхүү ёслолыг үйлддэг аж.

## Читосэ чихэр
Шичигосаныг читосэ чихэр (千歳飴) идэж тэмдэглэдэг. Читосэ чихэр гэдэг нь эцэг эх нь хүүхдээ урт наслахыг бэлгэдэн хийдэг урт нарийхан хэлбэртэй (диаметр нь 15см-ээс бага, урт нь 1м илүү), ээлтэй өнгө гэгдэх улаавтар, цагаан өнгөтэй чихэр болно. Уг чихрийг мөн урт наслахын бэлгэдэл болсон тогоруу, яст мэлхий зэргийн дүрсийг зурсан уутанд хийсэн байдаг.

Читосэ чихрийг Эдо эринд Асакүсагийн чихрийн худалдаачид зарах болсноор улс орон даяар тархсан гэж үздэг.

## Гадны холбоос 
*Аз жаргалыг даллан дуудах читосэ чихрийн уут

Ангилал:Японы баяр
Ангилал:Гэр бүлийн баяр
Григорий Перельман

thumb|Григорий Перельман

**Григорий Яковлевич Перельман** (1966 оны 6 сарын 13 - ) нь Оросын математикч юм. 

Стекловын нэрэмжит математикийн хүрээлэнгийн математик физикийн салбарт харьяалагддаг. Геометр, топологийн чиглэлээр мэргэшсэн. Санкт-Петербургийн их сургуульд суралцаж, Александр Александровын удирдлаган дор докторын зэрэг хамгаалсан. Нью-Йорк мужийн их сургууль, Стони Брүк их сургууль, Калифорнийн их сургуулийн Беркли дэх сургуульд судалгаа хийж байв. 1995 онд нутагтаа буцаж очоод Стекловын нэрэмжит хүрээлэнд ажиллаж байна.

Пуанкарегийн таамаглалыг шийдсэнээрээ маш их нэр алдартай болсон бөгөөд үүнээсээ өмнө Юрий Бураго, Михайл Громов нарын хамт Александровын огторгуй дахь геометрыг байгуулж, математикчдын дунд нэрээ гаргаж байсан юм. Мөн Риманы биеийн тогтвортой байдлын тухай теоремыг томъёолсон. Энэхүү салбар дахь Громовын таамаглал, Чигер-Громовын таамаглалыг Перельман шийдсэн юм.

Хамгийн гайхалтай нь Перельман Пуанкарегийн таамаглалын ерөнхий тохиолдол болох Уильям Тарстоны геометрчлолын тухай таамаглалыг баталж, үе үеийн математикчдын нөр их хөдөлмөр зарцуулаад ч шийдэж чадаагүй алдарт таамаглалыг баталж орхисон юм.

Өдгөө уг баталгаа нь бүрэн хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй, шалгалтын явцдаа байгаа ч бараг баталчихсан байна гэж ихэнх хүн үзэж байгаа. Баталгаа нь алдаатай байсан ч түүний ашигласан арга нь математикт тун хүчтэй арга болох билээ.

2006 онд Пуанкарегийн таамаглалыг шийдэхэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж математикчдын Нобелийн шагнал хэмээгддэг Фильдсийн медаль олгосон боловч "Миний баталгаа зөв бол шагналын хэрэгцээ байхгүй" хэмээгээд уг шагналыг хүртэхээс татгалзсан анхны эрдэмтэн болжээ. Тэр ч байтугай Мянганы бодлогыг шийдсэн тул хүртэх 1 сая долларыг ч авах сонирхолгүй байгаагаа илэрхийлсэн байна. Тэрээр өмнө нь ч нэг бус удаа шагналаас татгалзаж байсан удаатай. Энэ нь түүний нэр алдраас зайлсхийдэг зан чанартай холбоотой аж.

## Он цагийн товчоон 
* 1966 он - Зөвлөлт Холбоот Улсын Ленинград хотод мэндэлжээ.
* 1982 он - Олон Улсын Математикийн Олимпиадад бүтэн оноо авч алтан медаль хүртсэн.
* 1996 он - Европын математикийн нийгэмлэгийн шагналыг хүртээсэн боловч авахаас татгалзсан.
* 2003 он - Тарстоны геометрчлолын тухай таамаглал, түүний гаргалгаа болгож Пуанкарегийн таамаглалийг баталснаа зарлав.
* 2006 он - Фильдсийн медаль хүртсэн боловч мөн л аваагүй.

Перельман, Григорий
Перельман, Григорий
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн
Ангилал:20-р зууны математикч
Ангилал:21-р зууны математикч
Ангилал:Фильдсийн медаль шагналтан
Ангилал:Оросын математикч
Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургуулийн төгсөгч
Афины олимп (2004 он)-д улс орнуудын авсан медалийн тоо

2004 оны 8-р сарын 13-29-ний хооронд Грекийн Афин хотод зохион байгуулагдсан 2004 оны зуны олимпоос хүртсэн медалийн тоогоор улс орнуудыг Олон Улсын Олимпын Хорооноос эрэмбэлжээ. Тус олимпын наадамд 201 орны 10,625 тамирчин 28 спортын төрлийн 301 багц медалийн төлөө хурд, хүч, авхаалж самбаагаа сорин тэмцэлджээ. Кирибати, Зүүн Тимор улсууд анх удаа олимпын наадамд өрсөлдөж үзжээ.

**Афины олимпоос улс орнуудын хүртсэн медалийн тоог** доор жагсаав.

## Эшлэл 
Медаль
Вики

**Вики (Wiki)** гэдэг нь мэдээллийн агуулгыг хэн ч өөрчлөх, баяжуулах болон шинээр сэдэв нээх боломжтой нэгэн төрлийн вэб хуудас юм. Ингэж өөрчлөлт хийхэд заавал бүртгүүлсэн байх албагүй харин өөрчлөлт хийсэн хүний нэрний оронд таны IP хаяг бүртгэгдэнэ. Википедиа нь викигийн нэг жишээ юм. Вики гэдэг нь Хавай хэлээр "хурдан" гэсэн утгатай юм.

Ангилал:Интернэт
Хосе Марти

**Хосе Жүлиан Марти Перез**（José Julián Martí Pérez, 1853 оны 1 сарын 28 - 1895 оны 5-н сарын 19）нь Кубын уран зохиолч, хувьсгалч юм. 19-р зууны Кубын тусгаар тогтнолын хувьсгалын зүтгэлтэн бөгөөд түүний нэр Кубын түүхтэй салшгүй холбоотой. Мөн Латин-Америкийн орчин цагийн уран зохиолын үндэслэгч гэдгээрээ ч алдартай.

Монгол Улсын Улаанбаатар хотын 52 дугаар дунд сургууль энэ хүний нэрэмжит юм.

Ангилал:Испани-Америкийн дайны хүн
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:19-р зууны утга зохиол
Ангилал:Испани хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Кубын утга зохиол
Ангилал:Кубын зохиолч
Ангилал:Кубын улс төрч
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Хаванагийн хүн
Ангилал:Латин Америкийн зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Кубачууд
Ангилал:1853 онд төрсөн
Ангилал:1895 онд өнгөрсөн
Тархи хөдлөлт

Тархи хөдлөөд удвал хэцүү. Удахаараа хараа муудахаас эхлээд олон сөрөг нөлөөтэй байдаг юм билээ. Барьдаг мэддэг хүмүүс бол судас бариад мэдчихдэг. Харин хэрэглэж болох хялбар арга нь улаан утас тэг дунд нь зангидаад, зангилаасыг нь 2 хөмсөгнийхөө яг голд нь дарж бариж байгаад толгойгоо тойруулан шилэн хүзүүний хонхорт уулзах цэгийг сайн тэмдэглээд ав. Тэгээд голд нь зангилсан зангилаасаа ашиглаад утасныхаа хоёр талыг тэнцүүлээд урт богино байвал тархи хөдөлсөн гэдэг юм билээ.

Ангилал:Тархи нугасны мэдрэлийн өвчин
Ангилал:Ортопеди ба гэмтлийн мэс заслын өвчин
Ангилал:Мэдрэлийн мэс заслын өвчин
Ангилал:Түргэн тусламжийн анагаахын өвчин
Ангилал:Тархи
Азийн наадам

**Азийн наадам** (Азийн тоглолт) нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Энэтхэг улсын санаачилгаар зохиогдох болсон, 4 жил тутам зохион байгуулдаг Ази тивийн улсуудын спортын наадaм юм. Азийн Олимпын Зөвлөл (англи. *Olympic Council of Asia, **OCA***) ерөнхий зохион байгуулагч нь тул "**Азийн олимп**” хэмээн нэрлэгддэг.

Ази тивд анх удаа олон спортын наадам 1913 онд Филиппиний Манила хотод "Дорно дахины наадам" гэж нэрлэгддэг. 1917 онд Шанхай хотод; нэрийг "Дорно дахины наадам"-аас "Алс Дорнодын аварга шалгаруулах тэмцээн" болгон өөрчилсөн. Эдгээр тоглоомууд 1938 он хүртэл үргэлжилсэн. Харин Азийн бусад орнуудад “Баруун Азийн наадам” 1934-1938 онд зохион байгуулагдаж байсан. Анхны “Баруун Азийн наадам” 1934 онд Энэтхэгийн Шинэ Дели хотод зохион байгуулагдаж байжээ. Дэлхийн 2-р дайны улмаас 1938 онд "Иерусалем Палестины Баруун Азийн 2-р наадам", "Алс Дорнодын Осака 11-р наадам" зэрэг Азийн бүх наадмыг 1938 онд цуцалжээ. 1948 оны Лондонгийн зуны Олимпын үеэр Азийн Үндэсний Олимпын Хорооны ерөнхийлөгч нар Ази дахь бүх наадмыг (Алс Дорнодын болон Баруун Азийн наадам) нэгтгэж, Азийн бүх ҮОХ-ны Азийн наадам гэж нэрлэх шийдвэр гаргажээ. Азийн наадмын холбоо нь 1949 онд Энэтхэгийн Шинэ Дели хотод байгуулагдсан. Анхны Азийн нэгдсэн наадам 1951 онд Энэтхэгийн Шинэ Дели хотод болсон бол Азийн хоёр дахь наадам 1954 онд Филиппин улсын Манила хотод болсон. Үүнээс хойш дөрвөн жилд нэг удаа наадмыг зохион байгуулдаг болсон.

1981 онд Азийн спортын удирдагчид "Азийн наадмын холбоо"-ны нэрийг "Азийн Олимпын Зөвлөл" (англи. *Olympic Council of Asia, **OCA***) болгон өөрчлөх шийдвэр гаргажээ. 1982 онд Азийн Олимпын Зөвлөлийн төв байрыг Энэтхэгээс Кувейт руу нүүлгэсэн байна. 

## Ерөнхий зүйл 
Ерөнхийдөө олимпын наадамд багтдаг спортын төрлүүдээс бүрдэхээс гадна боулинг, бильярд, кабади, сепак такрау зэрэг Азид өргөн тархсан, олимпод багтдаггүй спортын төрлүүд ч бий.

Түүнээс хойш ерөнхийдөө зуны олимп зохиогддоггүй тэгш тоотой жилүүдэд зохиогдсоор иржээ. Мөн 1986 оноос эхлэн зуны наадмаас гадна Азийн өвлийн наадам зохиогдох болсон. 

Тайланд улсын нийслэл Бангкок хотноо хамгийн олон буюу дөрвөн удаа болж байсан түүхтэй. Азийн улсуудын хувьд дараа жил нь болох олимпын сонгон шалгаруулалт, 2 жилийн дараах Олимпын наадамд амжилт гаргах найдлага бүхий залуу тамирчдын томоохон сорилго болдог билээ.
 
## Азийн наадам зохиогдсон газрууд 
Азийн зуны наадам болсон газруудын жагсаалт болно. 
:*Азийн өвлийн наадам гэсэн сэдвээс өвлийн наадам болсон газруудыг харна уу.*

## Мөн үзэх 
* Зүүн Азийн наадам
* Баруун Азийн наадам
* Зүүн Өмнөд Азийн наадам
* Өмнөд Азийн наадам
* Төв Азийн наадам
* Азийн өвлийн наадам
* Танхимын спортын Азийн наадам
* Олимп
* Азийн пара-олимпын наадам

## Гадны холбоос 
* Азийн Олимпын Зөвлөл (англи хэлээр)

*
2002 оны Азийн наадам

**2002 оны Азийн наадам** (**The 14th Asian Games XIV Asiad**) нь 2002 оны 9-р сарын 29-нөөс 10-р сарын 14-ндБНСУ-ын Пүсан хотноо зохиогдсон Азийн наадам юм. Зохион байгуулах хотыг сонгон шалгаруулах Азийн олимпын зөвлөлийн ассемблигаар Каошүн (Тайвань) хотыг ялж, Өмнөд Солонгост 2 дахь удаа энэхүү наадмын бамбар хүрэлцэн ирсэн билээ.

## Наадмын тухай 
*Гол цэнгэлдэх хүрээлэн нь Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд бас ашиглагдсан Бүсан Азиад цэнгэлдэх хүрээлэн.
*Монголын чөлөөт бөхийн тамирчин Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар тус тэмцээнээс манай тамирчдын цорын ганц алтан медалийг хүртсэн.
*Усанд сэлэлтэд Японы тамирчин Китажима Косүкэ 200м-ийн мэлхий сэлэлтийн төрөлд дэлхийн дээд амжилт тогтоон түрүүлснээр наадмын шилдэг тамирчинд өргөмжлөгдөв.

## Улс орнуудын хүртсэн медалийн тоо
Ном

**Ном** бол нэг ирмэгийнхээ дагууд бэхлэгдсэн, голдуу хавтаслагдсан, дээр нь бичиг бичигдсэн цаас, илгэн цаас болон бусад эдийн цуглуулга юм. Номын нэг давхаргыг хуудас, түүний нэг талыг нүүр гэнэ. Ном нь олон төрөл ангилалтай байдаг. Шинжлэх ухааны, хүүхдийн, танин мэдэхүйн,үлгэрийн гэх мэт. Цахим бүтэцтэй номыг электрон ном гэдэг. Номын сангийн ба мэдээллийн шинжлэх ухаанд номыг бусад сонин сэтгүүл мэтийн цуврал хэвлэлээс ялгахын тулд нэг сэдэвт зохиол гэж нэрлэдэг. Ном уншсанаар хүний мэдлэгийн цар хүрээ тэлж, оюун ухаан сэргэдэг. 

Хэвлэгч хэвшмэл утагатай бөгөө нэг зүйлийн үйл жишээ нь : "ном хэвлэх" мөн хэвлэлтийн өмнө алдаа мадагийг хянаж засах, тойм шүүмж бичихэд  хэвлэгч "хянан няхуурлагчид"-д (жишээ : "хэвлэлийн хүрээлэн")-д шилжүүлснээр номын утаг санаа илэрхийлэл хэвлүүлхийн өмнө алдаа мадаг байхгүй эсхийг шалгахад ашигладаг . уншигчид зориулж хямд өртөгтэй боолтыг хэвлэж гаргадаг. Боолтыг зарахын тулд хэвлэдэггүй учир аль болох хямд өртгөөр бүтээдэг. Номд дуртай хүнийг голдуу библиофил, филобиблист, бүр энгийнээр номын хорхойтон гэдэг. Зарим хүмүүс ном сонирхогчдын бүлгэмд хамаарагддаг.

## Номын түүх 
### Эрт дээр үе 
Аман дүрслэл (аман яриа, уламжлал, цуу яриа) нь мэдээ, түүхийн хамгийн эртний дамжуулагч юм.
Эртний иргэншлүүд бичгийн тогтцыг бодож олох үед дээр нь мөр гарах бараг бүх зүйлс--чулуу, цавуун самбар, модны холтос, үйс, металл--бичихэд хэрэглэгджээ. Египтэд цагаан толгойн дагуу бичих тогтоц МЭӨ 1800 онд бүрэлдэх эхэн үедээ үгс цэг тэмдэггүйгээр, тусдаа бус (*scripta continua*) бичигдэж байв. Зүүнээс баруун руу, баруунаас зүүн рүү, эсвэл хоёулангаар (нэг мөрийг зүүнээс баруун руу, дараагийнхийг эсрэгээр г.м.) нь бичигдэж байв.

Бид номыг уншсанаар оюун ухаанаа илүү их хөгжүүлж өгдөг. Уншихаа боливол сэтгэхээ болино хэмээн нэрт сэтгэгч Д.Дидро хэлсэн байдаг. Номгүй хүний цээж нэг харанхуй гэж Монгол ардын аман зохиол ертөнцийн гуравт дурддаг. Хүн номыг хэр их уншина төдий чинээгээр сэтгэж, хэр бага уншина харин төдий чинээ сэтгэх чадвар нь муудаж байдаг юм. Хүн номтой харилцахдаа цэвэр нямбай түүнийгээ урж таслахгүй сайхан цэвэрхэн хэрэглэх хэрэгтэй. 

## Мөн үзэх 
### Үндсэн 
* Зохиолч
* Ибүүк
* Independent bookstore
* Номын сан
* Номын санч
* Номын жагсаалт (номын нэрээр)
* Номын жагсаалт (зохиолчийн нэрээр)
* Номын жагсаалт (төрлөөр)
* Номын жагсаалт (шагнал ба нэр хүндээр)
* Номын жагсаалт (хэвлэгдсэн оноор)
* Хориотой номын жагсаалт
* Хүүрнэл зохиолын жагсаалт

### Ном ангиллын тогтоц 
* Dewey Decimal Classification (DDC)
* Library of Congress Classification (LCC)
* Chinese Library Classification (CLC)
* Universal Decimal Classification (UDC)

## Тэмдэглэл ба лавлах 
## Гадаад холбоос 
* Society for the History of Authorship, Reading and Publishing
* Centre for the History of the Book


Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн бүтээгдэхүүн
2006 оны Азийн наадам

**2006 оны Азийн наадам** (**The 15th Asian Games XV Asiad**) нь 2006 оны 12 сарын 1-нээс 12 сарын 15-нд Катар улсын Доха хотноо зохиогдсон Азийн наадам. Азийн зуны 15 дахь наадам юм.

## Наадам болох хотыг сонгосон нь 
Энэхүү наадмыг зохион явуулах эрхийн төлөө Доха хотоос гадна Малайзын  Куала-Лумпур, Хонконг хотууд нэрээ дэвшүүлсэн бөгөөд Доха хот 22 саналаар уг эрхийг авсан. Баруун Азид Азийн наадам зохиогдож буй нь 1974 оны Тегераны наадмаас хойш 32 жилийн дараах үйл явдал болно. Арабын улсуудын хувьд анх удаа уг нэр хүндтэй наадмыг зохион явуулах эрхийг Персийн булангийн бяцхан улс Катар авсан нь энэ.

## Наадамд багтсан спортын төрлүүд 
## Наадмын бэлгэдэл 
"Доха 2006" Азийн наадмын бэлгэдэл нь "Ори (Orry)" хэмээх араб үхэр буюу орикс.

## Улс орнуудын авсан медалийн тоо 
## Мөн үзэх 
* 2006 оны Азийн наадамд оролцсон Монголын тамирчид
* Азийн наадам
* Азийн наадмын медальт монголчууд
* Катар

## Холбоос 
* Наадмын албан ёсны сайт (англи хэлээр)

2006
Куров

**Куров** нь Пулавски, Люблин мужийн дунд Куровка голын эрэгт орших, Польш улсын зүүн өмнөд хэсэгт байрлалтай тосгон юм. 

## Охид ба хөвгүүд 
* Войцех Ярузельский (1923–2014), генерал болон Польшийн ерөнхийлөгч агсан

## Цахим холбоос 
* Хотын цахим хуудас (польшоор)

Ангилал:Люблин мужийн суурин
Монголын банкны жагсаалт

**Монголын банкны жагсаалт** хуудаст Монгол Улсад ажиллладаг банкнуудыг жагсаан бичнэ.

## Төв банк
* Монголбанк

## Арилжааны банк 
#Худалдаа хөгжлийн банк
#ХААН банк
#Голомт банк
#Төрийн банк
#Тээвэр хөгжлийн банк
#Ариг банк
#Капитрон банк
#Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк
#Хас банк
#Богд банк
#Чингис Хаан банк
#М банк

12 арилжааны банк байгаа бөгөөд ХХБ, Хаан банк, Голомт банк, Төрийн банк, Хас банкнууд нь банкны зах зээлд нөлөө бүхий Топ-5 банк гэж нэрлэгддэг.

## Бусад
*Монгол Улсын Хөгжлийн банк

## Дампуурсан, татан буугдсан
*Монгол хоршоо банк (Ардын банканд нэгдсэн)
*Ардын банк
*ХОТШ банк (Хөрөнгө Оруулалт, Технологи Шинэчлэлийн банк)
*Төв ази банк (татан буугдсан)
*Анод банк
*Монгол бизнес банк
*Монгол шуудан банк (Хадгаламж банктай нэгдэн зөвшөөрлөө хураалгасан)
*Монгол даатгал банк (Сэргээн босголт банк болж өөрчлөгдсөн)
*Их зам банк
*Сэлэнгэ банк (ХОТШ банкинд нэтгэсэн)
*Төв ази банк
*Баянбогд банк
*Эдийн тэнгэр банк
*Экспорт импорт банк
*ММ инвест банк
*Сэргээн босголт банк
*Хадгаламж банк (Төрийн банктай нэгтгэсэн)
*Зоос банк (Төрийн банк болсон)
*Үйлдвэрийн хувь нийлүүлсэн банк (Шинэчлэл банк болж өөрчлөгдсөн)
*Шинэчлэл банк (Капитал банк болж өөрчлөгдсөн)
*Капитал банк (Монгол банк татан буулгасан)
*Улаанбаатар хотын банк (Худалдаа хөгжлийн банктай нэгдсэн)
*Кредит банк (Тээвэр хөгжлийн банктай нэгдсэн)

Ангилал:Банкны жагсаалт
Ангилал:Монголын эдийн засаг
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгжийн жагсаалт
Ангилал:Хадгаламж, зээлийн институт
Абиотик хүчин зүйл

Биологийн шинжлэх ухаанд, **Абиотик хүчин зүйл** гэдэг нь орчин дахь амьд биш химийн ба физикийн хүчин зүйлс юм. Үүнийг гэрэл, температур, ус, хий, салхи, хөрс ба газрын гадаргын хүчин зүйлс гэж ангилж болно.Абиотик хүчин зүйлүүд
Уур амьсгалын хүчин 
Агаарын хийн хүчин зүйл
Агаарын даралтын 
Агаарын хийн бүтэц
физикийн хүчин зүйл
гал түймэр
температур
Чернова,былова нар ус,чийгэнд ургамлыг харьцах байдлаар нь экологийн дараахь бүлгүүдэд авч үзсэн.
Үүнд:
Гидротофит-усны ургамал 
Гидрофит-газар усны ургамал
Гигрофит-ихээхэн чийглэгт ургадаг хуурай газрын ургамал
Мезофит-богино хугацааны ганг тэсвэрлэж чаддаг ургамал
Ксерофит-чийг дутмаг газар ургахад зохилдсон ургамал
Склерофит-Нарийхан жижиг навчтай үетэн ургамал
игрофил-чийглэгт дуртай амьтад
Мезофил-чийгсүү нөхцөлд амьдардаг амьтад
Ксерофил-хуурайд дуртай амьтад Энэ нь нарны гэрэл юм

Ангилал:Байгаль орчны хүчин зүйл
Өвлийн Олимпын наадам

**Өвлийн олимп** нь орчин үеийн олимпуудын нэг бөгөөд өвөл явагддаг наадам юм. Өмнө нь зуны олимптой нэг жилд зохиогддог байсан ба Лиллехамерын олимпоос эхлээд 4 жилд нэг удаа, хоёр зуны олимпын хооронд зохиогддог болсон. Гол спортын төрлүүд нь цана, тэшүүр зэрэг өвлийн улиралд л явагдах боломжтой спортууд байдаг. Өвлийн олимп зохиогдохоос өмнө 1908 оны Лондоны олимпод уран гулгалт, 1920 оны Антверпийн олимпод хоккейн спорт багтаж байсан түүхтэй. Албан ёсны нэршил нь "**Өвлийн олимпын наадам**".

## Өмнөх наадмууд 
thumbnail|200px
thumbnail|200px|
(※)Баруун талын дэлхийн газрын зураг дээрх хар цэгүүд нь өвлийн олимп зохиогдсон хотууд бөгөөд өнгөөр ялгасан нь зохиогдож байсан улсууд, тоо нь зохиогдсон оныг илэрхийлнэ.

(※)1940, 1944 оны наадмууд Дэлхийн 2-р дайны улмаас болоогүй бөгөөд эдгээрийг дугаарлахад оруулдаггүйгээрээ зуны олимпын наадмын дугаарлалтаас ялгаатай.

## Мөн үзэх 
* Олон Улсын Олимпын Хороо
* Өвлийн олимпод оролцсон Монголын тамирчид
* Азийн өвлийн наадам


Ангилал:Олимп
Шинкансэн

**Шинкансэн** ( *шинэ замын шугам*, **суман галт тэрэг** хэмээх) бол Японы өндөр хурдны цахилгаан галт тэрэг юм.

1964 онд анх ашиглалтад орсон, дэлхийн анхны өндөр хурдны төмөр зам бөгөөд, одоогоор 2764.6 км урт зам ашиглаж байна. 

Дунджаар 240–320 км/цаг хурдтай явдаг. Техникийн шаардлага дахь хамгийн өндөр хурд нь 500 км/цаг.

1996 оны туршилтаар үйлчилгээнд 443 км/цаг, үйлчилгээний бусаар 2015 онд 603 км/цаг (дэлхийн дээд амжилт) хурдалж байсан. 

50-аад жилийн түүхэндээ 10 тэрбум зорчигч тээвэрлэсэн ба нэг ч амь эрсэдсэн осол гараагүй байна. 

Анхны «Тоокайдо Шинкансэн» чиглэл нь Токио-Осакаг холбож байсан бол өдгөө Кюүшю арлаас Хоккайдогийн Хакодатэ хүртэл 7 үндсэн чиглэлтэй болсон. Цаашид нэмж барьж байгаа бөгөөд Саппоро хүртэлх өргөтгөл нь 2031 онд ашиглалтад орно. 

Үйлчилгээг Японы төмөр зам групп (JR Group)-ийн доторх таван компани хэсэгчлэн хариуцаж ажиллуулдаг. 

Шинкансэн 2007 онд 353 сая ам.долларын орлоготой байснаар дэлхийд тэргүүлж байсан ба Хятадад тэргүүн байрыг 2011 онд алдсан. 

## Чиглэл 
Дараах үндсэн долоон чиглэлтэй:

## Үйлчилгээ 
Шинкансэн нь зөвхөн зорчигч тээврийн үйлчилгээтэй. 

* *Нозоми* (маш шуурхай) - зөвхөн том хотуудад зогсдог, явах хурд 300 км/ц хурдтай.
* *Хикари* (шуурхай) - хурдан, явах хурд 285-300 км/ц хурдтай.
* *Кодама* (орон нутгийн) - бүх өртөөнд зогсдог, явах хурд 285 км/ц хурдтай.

## Галт тэрэг 
Нэг галт тэрэгт 16 вагон залгадаг. Нэг вагоны урт 25 метр тул галт тэрэг хамгийн уртдаа 400 метр байна. Маглев төрлийн галт тэрэг явдаг.

Зарим галт тэргийн тухайд:
* 0 сери: 1964 онд ашиглалтад орсон. Явах дээд хурд 220 км/цаг. 2008 онд ашиглалтаас хассан.
* N700 сери: 2007 онд ашиглалтад орсон. Явах дээд хурд 300 км/цаг.
* N700A сери: Хурд авах, хурд хасахыг сайжруулсан, төмөр замын чимээг багсгасан загвар.
* N700S сери: Хамгийн сүүлийн шинэчилсэн загвар. 2020 оны 7-р сараас ашиглалтад орсон.
* L0 сери: Үйлчилгээнд явдаггүй. 2015 онд энэхүү галт тэрэг 7 вагонтойгоор 603 км/цаг хурдалсан нь дэлхийн дээд амжилт болжээ.

File:Shinkansen 0series (4309449984).jpg|0 сери
File:JRW Shinkansen Series 100 K55.jpg|100 сери
File:JRW Shinkansen Series 300 F6.jpg|300 сери
File:JRW-500-nozomi.jpg|500 сери
File:JRW N700 series N3.jpg|N700 сери
File:JR Central N700S Front Kyoto 20180727.jpg|N700S сери
File:Series_L0.JPG|L0 сери

## Цахим холбоос 
* Tōhoku-Shinkansen
* Akita-Shinkansen

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Дайны дараах Японы түүх
Ангилал:Өндөр хурдны галт тэрэг

Ангилал:Японы төмөр замын тээвэр
Коодоокангийн 4 эзэн

**Коодоокангийн 4 эзэн** гэдэг нь жүдо анх үүсэхээс эхлээд тухайн үеийн бусад тулааны урсгалуудтай тэмцээн зохиох үед жүдогоос төлөөлөн барилдаж байсан, цаашлаад коодооканд жүдогийн багш хийсэн Сайгоо Широо, Ёкояма Сакүжироо, Ямашита Ёшицүгү, Томита Цүнэжироо нарын жүдочид юм. Каноо Жигороотой хамтран жүдо анх үүссэн тухайн үед жүдогийн нэр нүүр болж хоорондоо ах дүүгийн зэрэгтэй явсан хүмүүс юм. 

Жүдо нь нэрд гарч японд тархахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан 4 юм.

Ангилал:Жүдоч
Ёкояма Сакүжироо

thumb|Ёкояма Сакүжироо
**Ёкояма Сакүжироо** (, 1864-1912) нь Токиод өсөж торнисон Коодооканг анх үүсэх үеийн шилдэг жүдочин, Коодоокангийн 4 эзэнгийн нэг. 173 см өндөртэй, 86кг жинтэй байсан. 8-р дантай (нас барсных нь дараа олгосон) 
"Савдаг Ёкояма" гэсэн нэрээр алдартай.

### Гарал
Тэнжиншинёо, Китоо урсгалын жүжицүд суралцаж байсан ба Каноо Жигороод татагдан 1886 онд Коодооканд элссэн. Жүдогийн 10-р дант Мифүнэ Кюүзоогийн гарын багш байсан байна. Хамгийн чадварлаг хийдэг мэх нь "Харай-гоши".

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Токио мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1864 онд төрсөн
Ангилал:1912 онд өнгөрсөн
Ямашита Ёшицүгү

Ямашита Ёшицүгү (山下 義韶, やました よしつぐ, 1865 оны 3-р сарын 13 - 1935 оны 2-р сарын 26) нь Коодооканг анх үүсэх үеийн шилдэг жүдочин Коодоокангийн 4 эзэнгийн нэг. Анхны 10-р дангийн эзэн. Ямашита Ёшиаки ч гэж дууддаг байсан.

### Гарал
Одавара хан аймгийн(одоогийн Канагава муж) нэгэн тулааны урлагийн багшийн гэрт мэндлэжээ. 
1884 оны 8 сарын 14-нд Коодооканд элсэж дөнгөж 3 сарын дотор хар бүс 1-р данг авсан. 
Сайгоо Широо, Ёкояма Сакүжироо, Томита Цүнэжироо нарын дээр түүнийг оруулан Коодоокангийн 4 эзэн гэж байжээ. 1885 оны 6 сард 2-р дан, тухайн жилийн 9 сард 3-р дан, 1886 оны 5 сард 4-р дан, 1893 оны 1 сарын 15-нд 5-р дан, 1898 оны 1 сард 6-р дангийн эзэн болсон.
1902 онд Америкийн Сиатлид жүдогийн үзүүлэх тоглолт хийж, дэлхий дахинд жүдог тархахад хувь нэмрээ оруулсан байна. 1904 оны 10 сарын 23-нд 7-р дан авсан байна. 

1905 оны 3 сарын 29-нд Вашингтон Д.С-д Жорж Гранд гэдэг чөлөөтийн тамирчинтай халз тэмцээн хийж цэвэр даралтаар ялсан байна. Түүний өрсөлдөгч нь илт том биетэй 2м өндөртэй, 160кг байхад Ямашита нь 162см, 68кг байжээ. 
Уг тэмцээнийг шимтэн үзсэн АНУ-н ерөнхийлөгч Теодор Рузвельт Ямашитагийн хүч чадлыг үнэлэн 2 жилийн хугацаатайгаар Америкийн Нэгдсэн Улсын Усан Цэргийн сургуульд багшаар урьж авчирсан байна. 
1907 онд гэрээ нь дуусаж эх орондоо буцсаны дараа коодооканд мэхний арга барилын багшаар ажиллах болсон байна.
1920 оны 3-р сарын 17-нд 8-р дан, 1930 оны 4-р сарын 1-нд 9-р данг авчээ. 1935 оны 2-р сард ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлжээ. Каноо Жигороо нь түүнийг нас барсан тухайн жилийн 10 сарын 24-нд "Гадаад болон дотоод дахь жүдогийн хөгжлийн төлөө идэвх зүтгэлтэй байсныг нь үнэлж барашгүй" юм хэмээгээд Коодоокангийн түүхэнд анхных болох 10-р данг нөхөн олгосон байна. 

2006 оны байдлаар жүдогийн 10-р дан нь Ямашитаг оруулаад нийтдээ 15-хан хүнд олгогдсон.

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1865 онд төрсөн
Ангилал:1935 онд өнгөрсөн
Томита Цүнэжироо

Томита Цүнэжироо (富田 常次郎, とみた つねじろう, 1865 - 1937)) нь Шизүока мужийн Нүмазү хотын уугуул 7-р дант жүдочин, Коодоокангийн 4 эзэнгийн нэг. Коодоокангийн хамгийн анхны элсэгч, хар бүсний анхны эзэн юм.

### Гарал 
Каноо Жигороог Тэнжиншинёо урсгалын жүжицүд суралцаж байх үед хамтран суралцаж байсан ба 1882 онд Коодооканг байгуулахтай хамт элсэн орсон. 
Хамгийн чадварлаг хийдэг мэх нь "Томоэ-нагэ". 

Мөн "Сүгата Саншироо" хэмээх зохиолын зохиогч Томита Цүнэо нь Томита Цүнэжироогийн 2 дахь хүү нь юм.

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Шизүока мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1865 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар

**Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар** (1973 оны 11-р сарын 23-нд төрсөн) Монгол Улсын чөлөөт бөхийн үндэсний шигшээ багийн тамирчин. 1994 оны ДАШТ-д 52 кг-ын жинд 8-р байранд орсны дараа 1997 оны Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний 58 кг-д алт, тухайн оныхоо Зүүн Азийн наадамд алт авч ур чадвараа үзүүлсэн. 1998 оны Азийн тоглолтод мөнгө, 1999 оны ДАШТ-д 11-р байр эзлэн, Сиднейн Олимпод оролцож шагналт 5-р байранд орсон боловч допингийн шалгуурт хар гарсан тул шагналаа хураалгаж, барилдах эрхээ 1 жилээр хасуулсан. Түүний дараа 2001 оны ДАШТ-д харамсалтайгаар мөнгөн медалийн эзэн болов. Сүүлийн тойрогт 1996 оны олимпын медальт Канадын Гиви Сиссауритай таарсан. Бөхчүүд үндсэн цагт 2:2-оор ялагчийг тодруулж чадаагүй, Сиссаури богино хугацаанд нуруугаараа газар дарагдсан, мөн Пүрэвбаатарын гараараа хөлийг авалтаас болж унав. Нэмэлт цагт Канадын бөх 3 онооны мэх хийж, 5:2-оор хожлоо. 2002 оны ДАШТ-д 60кг-д хүрэл медаль хүртсэн боловч түүнийг хагас шигшээд ялж 6-5, алтан медаль хүртсэн Туркийн бөх Харун Доган сэргээш хэрэглэсэн нь илэрсэн тул огшиж, мөнгөн медалийн эзэн болсон.

### Гол амжилтууд
*1994 он ДАШТ 52кг 8-р байр 
*1997 он ААШТ 58кг Алтан медаль
*1997 он Зүүн Азийн наадам 58кг Алтан медаль
*1998 он ДАШТ 58кг 9-р байр
*1998 он Азийн наадам 58кг Мөнгөн медаль
*1999 он ДАШТ 58кг 11-р байр
*2000 он Сиднейн Олимп 58кг эрхээ хасуулсан
*2001 он ДАШТ 58кг Мөнгөн медаль
*2002 он Дэлхийн Цомын төлөө тэмцээн 60кг Хүрэл Медаль
*2002 он ДАШТ 60кг Мөнгөн Медаль

## 1997 оны Азийн АШТ
1. Оюунбилэгийн Пүрэвбаатар (Монгол улс) - алт;

2. Со Мин-кю (БНСУ) - мөнгө;

3. Дэлхийн аварга Мохаммад Талаеи (Иран) - хүрэл. Мохаммад Талаеи 1996 оны Олимпод оролцож, Кубын хүчин төгөлдөр Олимпын, Дэлхийн хошой аварга Алехандро Пуэрто Диас, ОХУ-ын Европ тивийн хошой аварга, Дэлхийн цомын гурван удаагийн аварга хүчтэн Багаутдин Умаханов нарыг ялсан;

4. 1996 оны Олимпын хүрэл медальтан, Азийн аварга Ли Ён Сам (БНАСАУ). Ли Ён Сам олимпын хүрэл медаль төлөө барилдахад Туркийн бөх Харун Доганыг 3-0 оноогоор ялсан;

5. 1996 оны Олимпын бөх Дамир Захартдинов (Узбекистан).

Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол бөхөд
Ангилал:Сэргээш Монголд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Сүхбаатар (салаа утга)

**Сүхбаатар** (монгол бичгээр Зураг:Сүхбаатар мб.PNG - sükebaɣatur, *сүхэбагатур*; «сүх» «баатар» гэсэн хоёр үгний нийлэмж) —

Салаа утгын анхдагч байж болох:
* Дамдины Сүхбаатар — хүн

## Газар нутаг
* Сүхбаатар аймаг — Монгол улсын аймаг
* Сүхбаатар дүүрэг  — Нийслэл Улаанбаатарын дүүрэг
* Сүхбаатар сум
** Сүхбаатарын Сүхбаатар сум — Сүхбаатар аймгийн сум
** Сэлэнгийн Сүхбаатар сум — Сэлэнгэ аймгийн сум
* Сүхбаатар хот — Монгол улсад байгаа хот

## Хүмүүс
* Дамдины Сүхбаатар — Монголын алдарт жанжин
* Жамъянхорлоогийн Сүхбаатар — Монголын улс төрч
* Санжжавын Сүхбаатар — Монгол улсын заан, бөх
* Сэвжидийн Сүхбаатар — Монголын бүжиг дэглээч

## Мөн үзэх
* 
*
Мухаммед Юнүс

thumb|Мухаммед Юнүс
**Мухаммед Юнүс** (Бенгаль хэл: মুহাম্মদ ইউনুস Muhammad Yunus, 1940 оны 6 сарын 28 -) Бангладешийн "Грамин банк"-ны (Грамин гэдэг нь орон нутаг, алслагдсан аймаг гэсэн утгатай.) үүсгэн байгуулагч. Эдийн засагч. Бичил санхүүг (Microcredit) үндэслэгч.

Английн колоничлол дор байсан Бангладешийн өмнөд нутаг Читтагонд төрсөн. Читтагоний коллеж, Читтагоний Их Сургуульд суралцаж төгссөн. Фүлбрайтийн тэтгэлэгт хөтөлбөрөөр АНУ-д суралцах боломж олж, 1969 онд Вандэрбилт (Vanderbilt University) Их Сургуульд Эдийн Засгийн Доктор цол хамгаалжээ. Бангладеш тусгаар тогтносоны хойно 1972 онд эх нутагтаа эргэн ирж, Читтагон Их Сургуульд Эдийн Засгийн Тэнхимийн эрхлэгчээр томилогдов. 1976 онд Грамин Банкны төслийг Жобура тосгонд хэрэгжүүлж, улмаар тус банк нь Бангладешийн Хуулийн дагуу албан ёсоор 1983 онд бие даасан банк статустай болжээ. 

2006 онд, тус Грамин Банк банк болон тэрээр Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн. 

## Хэлсэн үг 
## Ном, товхимол 
* *Мухаммед Юнүсийн дуртатгал: Ядууралгүй Дэлхий ба Банкирын тэмцэл* Мухаммед Юнүс, Алан Жори. 1998 он ISBN 4-15-208189-9

## Цахим холбоос 
* 2006оны Нобелийн энх тайвны шагнал(Англи хэл дээр)
* Грамин Банк(Англи хэл дээр)
* Өнөөдөр сонин дээрх холбогдох нийтлэл

Ангилал:20-р зууны эдийн засагч
Ангилал:21-р зууны эдийн засагч
Ангилал:Бангладешийн эдийн засагч
Ангилал:Сан Маркосын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Рамон Магсайсайн шагналтан
Ангилал:Бангладешчууд
Ангилал:Бенгалчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Варкрафт

'*Варкрафт (англ. *Warcraft*)** нь Blizzard Entertainment-ийн компьютерын стратегийн тоглоом юм.  
-Анхны хувилбар болох Warcraft: Orc & Humans-ийн MS-DOS-д зориулсан хувилбар нь 1994 оны 11-р сарын 23-нд гарсан бөгөөд харин Machintosh-д зориулсан хувилбар нь бүр хожим буюу 1996 онд гарсан.
-Дараагийн хувилбар болох Warcraft II: Tides of Darkness-ийн MS-DOS-ийн хувилбар нь 1995 оны 12-р сарын 9нд, Mac OS-ийн хувилбар нь 1996 онд гарсан. Энэ тоглоомын 2 сая гаруй хуулбар нь зарагдсан ба томоохон тоглоомын сайтуудаас өндөр үнэлгээ авсан.
-Warcraft II: Tides of Darkness-ийн хөгжүүлсэн хувилбар болох Warcraft II:Beyond the Dark Portal нь харин 1996 оны 4-р сарын 30-нд худалдаанд гарсан ба энэ хувилбарийг Cyberlore Studios хөгжүүлжээ. Энэ тоглоомыг суулгахад өмнөх хувилббар болох Warcraft II: Tides of Darkness шаардлагатай.
Үүнээс хойш-6 жил өнгөрчээ. 2002 оны 7-р сарын 3-нд алдарт Warcraft III: Reign of Chaos гарч шуугиан тарьлаа. 
-Үүний дараа Warcraft III: Reign of Chaos-ийн хөгжүүлсэн багц болох Warcraft III: The Frozen Throne 2003 оны 7-р сарын 1-нд гарчээ.

## World of Warcraft 
Ийнхүү 5 хувилбар гарсны дараа Blizzard Entertainment World of Warcraft хэмээх  massively multiplayer online role-playing game төрлийн тоглоом хийж эхлэв. Одоогоор World of Warcraft-ын 6 хувилбар байгаа бөгөөд дурдвал:
-World of Warcraft (2004 он),
-World of Warcraft: The Burning Crusade (2007 он),
-World of Warcraft: Wrath of the Lich King (2008 он),
-World of Warcraft: Cataclysm (2010 он),
-World of Warcraft: Mists of Pandaria (2012 он),
-World of Warcraft: Warlords of Draenor (2014 он) бөгөөд мөн Hearthstone: Heroes of Warcraft (2014 он) хэмээх  digital collectible card game төрлийн тоглоом гаргаад байгаа билээ.

## Тоглолт 
Энэ тоглоомонд Хүмүүс(Human), Оркууд (Orc), **Шөнийн элфүүд (Night Elf), Үл үхэгсэд (Undead) (*Энэ хоёр бол Warcraft III: Reign of Chaos-оос эхлэн гарч ирсэн шинэ төрөл*)** хэмээх 4 төрөл гарах бөгөөд эдгээрээс аль нэгийг нь сонгож тоглох юм.

## Тоглох горимууд 
-Single Player : Campaign (Сонирхолтой үеүүд давж, тоглоомыг түүхийг мөн үзнэ), **Custom Campaign (*Warcraft III: The Frozen Throne-д л бий*)*' болон Custom Game (Интернэтээс татаж авсан янз янзын газруудад ганцаараа компьютертэй тоглоно) 
-Local Game : LAN холболттой үед олон компьютер хоорондоо интернэтээс татаж авсан газрууддаа тоглоно
-Battle.net : Battle.net-ээр интернэтээр дэлхийн хүмүүстэй холбогдож тоглоно

## Цахим холбоос 
*Battle.net
*Blizzard.com
*Wikipedia

Ангилал:Компьютерын цуврал тоглоом
Ангилал:Activision Blizzard
Цагаан бүс

Цагаан бүс нь жүдог эхлэн суралцагч нар бүслэх бүс юм.
Анх Каноо Жигороо нь жүдогийн дантай бөхчүүдийн зүүдэг бүсийг хар болгосны улмаас цагаан бүсийг эхлэн суралцагч нар болон зэрэг бүхий жүдочин зүүдэг болсон. Дараа нь зэрэгт тамирчид нь өнгө бүхий бүс бүслэх болсоны улмаас анхан шатны тамирчид л хэрэглэх болжээ.

Ангилал:Жүдо
Хар бүс

Хар бүс нь жүдо, айкидо, карате зэрэг Японы уламжлалт тулааны урлагийн 1-с дээш дантай бөхчүүд бүслэдэг бүс юм.
**Күро-оби** гэдэг нь японоор хар бүс гэсэн утгатай үг бөгөөд гадаадад ч энэ дуудлагаараа хэрэглэх тохиолдол байдаг. 
Эртнээс бүс нь айкидо, карате, жүдо зэргийн өмсгөлтэй хамт угаадаггүй байсан зэргээс удаан хэрэглэх тусам өнгө өөрчлөгдөн өөр болдог байна. Сүүл рүүгээ бүс хар өнгөтэй болж ирэн эхлэн суралцагч болон туршлагатай тамирчин хоёрын бүс нь эрс өөр өнгөтэй болдог. Энэ нь хар бүсний эхлэл болсон түүхтэй. 
Жүдод бол хар бүсний 6-р дангаас дээш болбол улаан бүс, улаан цагаан алаг бүсийг хэрэглэдэг. 
Эмэгтэй тамирчдын хар бүс нь голоороо 1/5 хэмжээний өргөнтэй цагаан зураастай байдаг. Энэ зөвхөн Японы дотоод тэмцээнүүдэд хэрэглэгддэг.

Ангилал:Жүдо
Улаан цагаан алаг бүс

Улаан цагаан алаг бүс нь жүдогийн 6-с дээш дан бүхий тамирчид нь бүслэдэг бүс юм. 5-р дан хүртэл өөрийн хүч чадлаар авдаг ба 6-р дангаас дээш бол жүдод оруулсан хувь нэмэр зэргийн үнэлж олгодог. Тиймээс ид барилдаж буй бөх нь улаан цагаан алаг бүс бүслэх тохиолдол байхгүй. 
Коодооканд бол хамгийн залуудаа 27 настайтай улаан цагаан алаг бүс авах боломжтой.

Ангилал:Жүдо
Улаан бүс

Улаан бүс нь жүдогийн 9 юмуу 10-р дантай бөхчүүд бүслэдэг бүс. Жүдод үнэлж барашгүй хувь нэмэр оруулсан хэмээн олгодог. Нийтдээ 12 жүдочин л энэ бүсийг бүслэх эрхийг авсан байна.

Ангилал:Жүдо
Хүрэн бүс

Тулааны урлагийн зэрэглэлд ихэвчлэн хэрэглэгддэг хүрэн бүс. Жүдод бол 1-4-р зэрэгт жүдочин бүслэдэг.

Ангилал:Жүдо
Хөх хот

**Хөх хот** (монгол бичгээр  kökeqota, *хөхэхота*; хятадаар 呼和浩特 - *hūhéhàotè*) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон (ӨМӨЗО)-ы төв, аймгийн энтэй хот. Тус хотыг 1580 онд Түмэдийн Алтан хан Далан хар уулын өвөрт, Их түргэн голын ард байгуулсан юм. Соёлын баялаг уламжлалтай Хөх хот түүхэн дурсгалт газрууд болон сүм хийдээрээ алдартай бөгөөд Өвөр Монгол дахь жуулчдын цуваа тасрахгүй газруудын нэг юм. 1952 онд Улаан хотын оронд Өвөр Монголын засаг захиргааны төв болсон.

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Засаг захиргааны хуваарь
## Ард түмэн
2000 оны хүн амын тооллогын дүнгээр:

## Aх дүү хотууд
## Мөн үзэх 
* Хятадын хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 
* 
* Хөх хотын засгийн явдлын сүлжээ (хятадаар)
* Хөх хотын газрын зураг (монголоор)


Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин
Жанлавын Наранцацралт

**Жанлавын Наранцацралт** (* 1957 оны 6 сарын 10-нд Улаанбаатарт; † 2007 оны 11 сарын 12-нд Төв аймагт) нь Монголын улс төрч, Монгол Улсын 20 дахь ерөнхий сайд байв.

Тэрээр 1957 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1976 онд Беларусийн Улсын Их Сургууль, 1981 онд Москва хотын Газар зохион байгуулалтын их сургууль, 1990 онд Монгол Улсын Их Сургууль төгссөн. 

Тэрээр 1981-1989 онд ХААЯ-ны Газар зохион байгуулалтын институтэд инженер, ахлах инженер, ерөнхий мэргэжилтэн, 1989-1991 онд БОЯ-ны газрын бодлогын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, секторын эрхлэгч, 1991-1996 онд Улаанбаатар хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны Хот байгуулалт, төлөвлөлтийн газарт хэлтэс, албаны дарга, тус хотын Захирагчийн албанд ахлах мэргэжилтэн, 1996 онд Нийслэлийн газрын харилцаа, үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн албанд дарга, 1996-1998 онд Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч, 1998-1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд, 1999-2000 онд МУИС-д багш, зөвлөх профессор, 2000, 2004 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байжээ. 2004-2006 онд Байнгын хорооны даргаар сонгогдон ажиллаж байв. 2006 оны нэгдүгээр сараас Барилга хот байгуулалтын сайдаар томилогдон ажиллаж байлаа.

Тэрээр 2006 онд Үндэсний Шинэ Намыг үүсгэн байгуулалцаж 2007 оноос даргаар нь ажиллаж байжээ. 
Наранцацралт Газар зохион байгуулагч-инженер, улс төр судлаач, нийгэм, эдийн засгийн газрын эрх зүйч  мэргэжилтэй. Газар зүйн ухааны доктор. Монгол Улсын Их Сургуулийн зөвлөх профессор, Москвагийн Газар зохион байгуулалтын их сургуулийн хүндэт профессор. 

2007 оны 11 сарын 12-ны өдөр Дундговь аймагт болсон хуралд оролцоод буцаж явах замдаа автомашины ослоор нас барсан. 

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд
Ангилал:Монголын барилга хот байгуулалтын сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Улаанбаатарын засаг дарга
Ангилал:Инженер
Ангилал:Улс төр судлаач
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Москвагийн их сургуулийн хүндэт профессор
Ангилал:Беларусийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1957 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Мэндсайханы Энхсайхан

**Мэндсайханы Энхсайхан** (6 сарын 4 1955 оны 6-р сарын 4-нд төрсөн) нь улс төрч, Монгол Улсын 18 дахь ерөнхий сайд юм.
1955 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1973 онд Нийслэлийн 1 дүгээр дунд сургууль, 1978 онд Киев хотын улсын их сургууль төгссөн. Олон улсын эдийн засгийн харилцааны мэргэжилтэй. Орос, англи хэлтэй. Америкийн Нэгдсэн Улс, Япон, Германд мэргэжил дээшлүүлсэн. 10-р ангид байхдаа Олон Улсын Математикийн Олимпиадад оролцож, хүрэл медаль хүртэж байсан.

Тэрээр 1978-1988 онд Гадаад худалдааны яаманд эдийн засагч, эрдэм шинжилгээний ажилтан, газрын орлогч дарга, 1989-1990 онд Зах зээл судлалын хүрээлэнгийн захирал, 1990-1992 онд Ардын Их Хурлын депутат, Улсын Бага Хурлын гишүүн, Байнгын хорооны дарга, 1992-1993 онд Улсын Их Хурлын гишүүн, 1993 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга, 1996-1998 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд, 1998-2003 онд “Премьер интернейшнл” ХХК-нд захирал, 2003-2005 онд Ардчилсан Намын дарга, 2004 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байна.  2004-2006 онд Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны даргаар сонгогдон ажиллаж байв.
2006 оны 1-р сараас 2008 он хүртэл Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Монгол Улсын Шадар сайдаар томилогдон ажиллаж байв.
2006 онд Ардчилсан Намаас гарч Үндэсний Шинэ Намыг байгуулан 2007 он хүртэл анхны даргаар ажилласан. 2011 онд тус нам нэрээ Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам болгон солиход даргаар нь сонгогджээ.

2012 оны УИХ-ын сонгуулийн дараа МАХН-МҮАН-ы "Шударга ёс" эвсэл Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд багтахад Энхсайхан "Монголын төмөр зам" ТӨК-ийн захирлаар томилогдсон хэдий ч хэдхэн сар ажиллаад, УИХ-аар баталсан бодлогын хүрээнд ажиллаагүй гэсэн шалтгааны улмаас халагдсан.

Түүнийхээ дараа Тавантолгой цахилгаан станцын төслийн нэгжийн захирлаар ажиллаж байгаад 2014 оны 12 сард Сайханбилэгийн засгийн газарт Монгол Улсын Сайд хэмээх албан тушаалд томилогдон, Тавантолгойн нүүрсний уурхай, цахилгаан станц, Оюутолгойн зэсийн уурхай зэрэг том төслүүдийг хариуцаж ажиллаж байгаад 2016 оны сонгуулийн үр дүнд Сайханбилэгийн засгийн газар огцроход ажлаа хүлээлгэн өгчээ.

Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд
Ангилал:Монголын шадар сайд
Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн
Ангилал:Монголын сайд
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Ардчилсан Намын дарга
Ангилал:Украины их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн