Онолын физик

**Онолын физик** бол байгал ертөнцийг танин мэдэх гол арга бол юмс үзэгдлийн онолын (үндсэн математик) загварыг бий болгож, бодит байдалтай харьцуулах явдал бөгөөд физикийн үндсэн нэг салбар юм. Энэхүү томъёололд онолын физик нь байгалийг судлах бие даасан аргазүй боловч түүний агуулга нь байгалийн туршилт, ажиглалтын үр дүнг харгалзан бүрддэг.

Онолын физикийн арга зүй нь физикийн гол ойлголтуудыг (атом, масс, энерги, энтропи, орон зай гэх мэт) тодорхойлох, эдгээр ойлголтыг холбосон байгалийн хуулиудыг математик хэлээр томъёолох; байгалийн томъёолсон хууль тогтоомжид үндэслэн ажиглагдсан байгалийн үзэгдлийн тайлбарлах. Шинээр нээж болох байгалийн үзэгдлийг урьдчилан таамаглах зэрэг юм.

## Физикийн онолын жишээнүүд 
* **Сонгодог механик**. Сонгодог механикийг бүтээх явцад Сэр Исаак Ньютон дериватив ба интегралыг нэвтрүүлэх, өөрөөр хэлбэл дифференциал ба интеграл тооцооллыг бий болгох хэрэгцээтэй тулгарсан.
* **Статистикийн физик**. Эхэндээ физик хэсэг нь термодинамик ба химийн өгөгдлүүдийг харгалзан математик загваруудыг хүчтэй хөгжүүлж, сонгодог механик дээр суурилсан байв. Өнөө үед энэ нь конденсацийн физикийн үндэс суурь болж байна.
* **Сонгодог электродинамик**. Максвеллийн тэгшитгэл нь сонгодог механиктай зөрчилдсөн боловч хожим тодорхой болсон энэ зөрчилдөөн нь хоёр онолын аль нэг нь буруу гэсэн үг биш юм. Хэрэглэх боломжийнхоо хүрээнд хоёр онол нь бодит байдлыг маш нарийн дүрсэлсэн байдаг (жишээлбэл, сонгодог механик - гариг, хиймэл дагуулын хөдөлгөөн).
* **Харьцангуйн тусгай онол** нь орон зай, цаг хугацааны талаархи ердийн санааг өөрчилсөн хувьсгалт онол юм.
* **Харьцангуйн ерөнхий онол** нь хоосон орон зай нь тодорхой бус геометрийн шинж чанартай байдаг бөгөөд үүнийг дифференциал геометрийн аргаар тайлбарлаж болно гэж үздэг.
* **Квант механик**. Сонгодог физик нь квант үзэгдлийг дүрсэлж чадаагүй тул микроскопийн системийн хувьслыг дүрслэх арга барилыг дахин боловсруулах оролдлого хийсэн. Үүнд бөөмс бүр шинэ объект - долгионы функцтэй холбоотой гэж үздэг Эрвин Шредингер, мөн Вернер Хайзенберг (1937 онд үүнийг хийсэн Жон Уилерээс хамааралгүйгээр) тархалтын матриц байгааг танилцуулсан. Гэсэн хэдий ч квант механикийн хамгийн амжилттай математик загварыг Жон фон Нейман (Гильбертийн орон зай ба тэдгээрт ажиллах операторуудын онол) олсон бөгөөд Э.Шредингерийн долгионы механик болон В.Хайзенбергийн матрицын механик хоёулаа энэ онолын зөвхөн хувилбарууд (өөр өөр дүрслэл) гэдгийг харуулсан. Диракийн тэгшитгэл нь квант механикийн харьцангуй ерөнхий томъёолол болж, эсрэг бөөмсийг таамаглахад хүргэсэн.
* **Квант орон зайн онол**. Физик онолын хөгжлийн логик үе шат бол квант орон зайн харьцангуй онол юм. Энэ чиглэлийн амжилт бол квант электродинамикийг бий болгосон явдал юм. 60-аад онд Вайнберг, Салам, Глашоу нар сул ба цахилгаан соронзон харилцан үйлчлэлийн нэгдсэн онолыг бий болгосон бөгөөд энэ нь төвийг сахисан гүйдэл ба бозоны векторын оршин тогтнохыг урьдчилан таамаглаж байсан.

## Алдарт онолын физикчид 
* Сэр Исаак Ньютон (1643-1727)
* Максвелл Жеймс Клерк (*James Clerk Maxwell,* 1831—1879),
* Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (*Max Karl Ernst Ludwig Planck,* 1858-1947)
* Альберт Эйнштейн (*Albert Einstein,* 1879-1955)
* Нильс Хенрик Дэвид Бор (*Niels Henrik David Bohr*, 1885—1962),
* Эрвин Рудольф Иозеф Александр Шрёдингер (*Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger,* 1887—1961)
* Вольфганг Паули (*Wolfgang Ernst Pauli,* 1900-1958)
* Вернер Карл Хайзенберг (*Werner Karl Heisenberg*, 1901-1976)
* Поль Адриен Морис Дирак (*Paul Adrien Maurice Dirac,* 1902-1984)
* Ричард Филлипс Фейнман (*Richard Phillips Feynman,* 1918-1988)