open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монголоор бэдэрсэн гадныхан

**Монголоор бэдэрсэн гадныхан** цуврал бол Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргаж буй, Монголын түүхтэй холбоотой гадаадын жуулчдын бичиж үлдээсэн аян замын тэмдэглэлүүд юм.

Монголчууд бид өнөөг хүртэл хэрхэн амьдарч, ямар ахуй соёлыг бүтээн бий болгов, бидний бусад үндэстнээс ялгагдах онцлог маань яг юу юм бол гэх мэт өөрийгөө танин мэдэх гэсэн олон асуултын хариултыг олоход тань туслах зорилгоор энэхүү цувралыг эрхлэн гаргаж байна. Бид ирээдүйгээ бий болгох, хөгжил дэвшилд хүрэхийн тулд өнгөрснөө сайтар судалж, алдаа оноо байваас шүүн тунгааж урагшлах хэрэгтэй. 
Харин тэрхүү өнгөрснийг бид хаанаас хайх вэ?
Түүхэн үнэнийг танин мэдэх хамгийн баттай эх сурвалж бол аянчин жуулчдын аян замын тэмдэглэлүүд байдаг. Эдгээр тэмдэглэлүүдээс та найман зууны тэртээгээс эхлээд нэгэн зууны өмнөх монголчууд хэрхэн аж төрж байв гэх мэт олон зүйлийг мэдэх боломжтой.

Уг цувралд одоогоор доорх 7 бүтээл багтаж хэвлэгдэн гараад буй.
* Монгол татаарын бүрэн тодорхойлолт
* Монгол орон хувьсгалын босгон дээр
* Монголд өнгөрүүлсэн есөн сар
* Монгол ба Кам
* Монгол Амдуу мөхсөн Хар хот
* Монгол орон ба тангудуудын нутаг газар
* Монголчуудын дунд
Монгол орон хувьсгалын босгон дээр

***Монгол орон хувьсгалын босгон дээр*** (Орос хэл: 1921 онд "**Современная Монголия**", 1959 онд "**Монголия накануне революции**" нэрээр хэвлэгдсэн) хэмээх энэхүү ном нь 2015 онд *Монсудар хэвлэлийн газр*аас эрхлэн гаргаж буй ***Монголоор бэдэрсэн гадныхан*** цувралын нэгэн боть бөгөөд уг номыг 1919-1920 онд Монголд ажиллаж нийтдээ 3000 орчим километр замыг туулсан Хоршоодын төв холбооны Эрхүүгийн конторын багийнханыг ахалж явсан Иван Майскийгийн цуглуулсан мэдээллүүдээ багтаасан байдаг. Үүнээс гадна Монголын нийгэм эдийн засаг, байгаль цаг уур, мал аж ахуйн талаар урьд өмнө нь хэвлэгдэн гарсан бүтээлүүдийг нэгтгэн дүгнэж улмаар анх удаа 1918 оны Монголын хүн ам болон малын тоог статистик аргаар боловсруулан гаргасан мэдээлэл багтсан. Ийм учраас уг бүтээл нь ХХ зууны монголын түүхийн нэгэн чухал эх сурвалж болдог.

## Гарчиг
### I бүлэг: Орон нутаг
Энэ бүлэгт Монгол орны байгаль цаг уур, газар орны байдал, ургамал амьтны ертөнцийн тухай дэлгэрэнгүй өгүүлсэн байдаг.

### II бүлэг: Хүн ам
Уг бүлэгт Монголын нийт хүн амын тоо, нийгмийн анги давхраа, монголчуудын бие махбод, оюун санааны тухай хийгээд монголчуудын аж ахуй, аж ахуйтай холбоотой дадал хэвшлүүд, Монгол дахь орос, хятад худалдаачид, Монголын хот суурин ба тал нутгийн тухай, Монгол дахь түүх, археологийн дурсгалууд гэх мэтчилэн маш олон сэдвийг гярхай ажиглан, нарийн тоочин өгүүлсэн байдаг.

### III бүлэг: Ар Монголын эдийн засаг
Энэ бүлэг урьд өмнө хэвлэгдэн гарч байсан номнуудаас ялгарах гол онцлог нь бөгөөд энд Монголын малын тоо толгой, айл өрхийн төсөв зэргийг нарийвчлан гаргасан байдаг. Мөн уг бүлгээс та Монголын зам тээвэр, харилцаа холбооны байдал, мөнгөн тэмдэгт, худалдаа наймаа, аж үйлдвэр байгаа эсэх, газар тариалан хаагуур хаагуур голчлон эрхлэдэг, улсын төсөв ямар хэмжээтэй байв, юунаас улсын орлого голчлон төвлөрч байв зэрэг сонирхолтой мэдээллийг олж үзнэ.

### IV бүлэг: Ар Монголын улс төрийн байдал
Улс төрийн байдлыг тухай өгүүлэх уг бүлэгт Манжийн эсрэг хөдөлгөөнөөс эхлээд, Монголын хууль цааз, монголчуудын шашин шүтлэгийн байдал гэх мэт олон сэдвийг багтаасан байдаг.

### Төгсгөлийн үг 
Энд зохиогч Монголын талаарх өөрийн дүгнэлт болон анх юу гэж бодож байсан, хэрхэн өөрчлөгдсөн зэргийг тодорхой өгүүлсэн байдаг. Тухайлбал: Хуучны, феодалын теократ Монгол улс үгүй болж, хөгжлийнхөө хэд хэдэн шатыг дамжин эдүгээ социализмын замаар хурдан алхаагаар урагшилж яваа шинэ, ардын хувьсгалт Монгол улс үүсэн бий болсон болой гэх мэтээр өгүүлсэн байдаг.

### Хавсралт
Номын хавсралт хэсэгт Монголын хүн амын тоог аймаг аймгаар нь гарган хүснэгтэнд оруулсан байхын зэрэгцээ малын тоо толгой, нэг өрхийн дундаж орлого, зарлага зэрэг төсвийг нарийн тооцоолон оруулсан байдаг.
Ангилал:Монголоор бэдэрсэн гадныхан
Ангилал:Жуулчдын тэмлэглэл
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Ангилал:Цуврал ном
Ангилал:1921 оны ном
Гели

**Гели** нь **He** тэмдэг, 2 атомын дугаар бүхий  химийн элемент. Өнгөгүй, үнэргүй, амтгүй, хоргүй, инерт, моноатомт хий. Гели нь, хамгийн бага буцлах ба хайлах температуртай химийн элемент юм.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:ATC-V03
Ангилал:Инерт хий
Ангилал:1-р үеийн элемент
Ангилал:Химийн элемент
Ангилал:Хүнсний нэмэлт бодис
Неон

**Неон** нь **Ne** тэмдэг, 10 атомын дугаар бүхий  химийн элемент. Өнгөгүй, үнэргүй, инерт, моноатомт, ойролцоогоор агаарын 2/3 нягтай хий (стандарт нөхцөлд). 1898 онд криптон ба ксенонтой хамт нээгдсэн. Хуурай агаараас азот, хүчилтөрөгч, аргон ба нүүрсхүчлийн давхар ислийг ялгасны дараа үлдсэн гурван ховор инерт элементийн нэг.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Инерт хий
Ангилал:2-р үеийн элемент
Ангилал:Химийн элемент
Ангилал:Хөргөгч бодис
Бодончар

**Бодончар** нь Чингис хааны ес дэх үеийн өвөг дээдэс юм. Түүний эх Хорь түмэд аймгийн Алун Гуа хатан нь тэнгэрийн гэрлээс жирэмсэн болсон гэх домгийн дагуу Бодончар төрсөн. Тэр бага насандаа үг дуу цөөнтэй, ярих хэлэх нь бядуу тул бусад хүмүүн мунхаг хэмээн хочлох болжээ. Хожим тэрээр бусад овог аймгийг нэгтгээд хөвгүүддээ өвлүүлсэн байна. 
Түүний амьдарч байсан он цагийн хувьд хэд хэдэн үзэл санаа байдаг. 
Үүнд:
* X зууны дунд үед амьдарч байсан (Х.Пэрлээ нарын судлаачид)
* Уйгурын Моюнчур хаантай холбон үзэх явдал нь, уг хааны Баянчур гэх бас нэг нэртэй төстэй гэж тайлбарлахыг хичээдэг.
* Хүннүгийн үед амьдарч байсан гэх нь байдаг нь, энэ нь Бөртэ Чонийг Модун шаньюйтай харьцуулан үзэхтэй холбогдох нь мэр сэр тохиолдоно.
Эдгээрээс одоогийн байдлаар нэг дэх тайлбар нь он цагийн хувьд ойролцоо тул голчлон хэрэглэж байна. 

## Монголын нууц товчоо
Эх Алун-гуаг үгүй болсны хойно ах дүү тавуулаа, адуу малаа хуваах болж, Бэлгүнүтэй, Бүгүнүтэй, Буха хатаги, Бухату салжи дөрвүүлээ юмаа хувааж аваад дүү Бодончар мунхагийг бядуу гэж урагт үл тооцож хувь эс өгөв. 

Бодончар урагт эс тоологдох атал, энд юу хийж сууна гээд гол дайрт, годил сүүлт орог шинхул морио унаж үхвэл үхье, амьдарвал амьдаръя гэж Онон мөрөн уруу зорьж одов. Тэнд Балжийн арал гэдэг газар хүрч өвсөн эмбүүл гэр барьж суув.

## Үр удам
*Барим ширату Хабич баатар (Бодончарыг залгамжилсан)
*Жажирдай (Жадран овгийн өвөг дээдэс)
*Баарьдай (Баарин овгийн өвөг дээдэс)
*Жэгүрэдэй (Жэгүрэд овгийн өвөг дээдэс)

## Эшлэл
Ангилал:10-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал
Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:9-р зуунд төрсөн
Ангилал:9-р эсвэл 10-р зуунд өнгөрсөн
1950 оны Формула-1

thumb|150px|Нино Фарина
**1950 оны Формула-1** — Формула-1 авто уралдааны хамгийн анхны жилийн тэмцээн байв. 

1950 оны 5 сарын 13-наас 9 сарын 3-ны хооронд явагдсан. Алфа Ромео багийн  нисгэгч Жузеппе Фарина өөрийн багийн хамтрагч Хуан Мануэль Фанжио ба Луижи Фагиоли нарын өмнө орон Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний анхны аварга болсон юм. Дэлхий даяар нийт 24 уралдаан болсон боловч түүний зөвхөн 7-г нь нисгэгчийн дэлхийн аварга шалгаруулалтанд тооцсон байна. Харин зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг сүүлд 1958 оноос эхлэн бий болгожээ.

## Тойм
1947 онд ФИА нь дайны өмнөх гранд-приксийн тэрэгнүүдийн техникийн дүрмээс моторт спортын хамгийн дээд ангиллын шинэ дүрмийг хөгжүүлэн бий болгосон ба тус дүрмээ Формула-1 хэмэээн нэрлэжээ. Энэхүү дүрмээр жишээлбэл хөдөлгүүрийн хамгийн дээд багтаамжийг тогтоож өгсөн нь: хөдөлгүүр нь компрессорын хамтаар 1,5 литр эзлэхүүнтэй байх, хэрэв компрессор байхгүй бол (сoрогч хөдөлгүүр) хамгийн дээд тал нь 4,5 литрийн багтаамжтай байх гэх мэт. Ингээд тус дүрэм дээр үндэслэн ОУАХ-ны нисгэгчийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний гарааг анх удаа Формула 1 тэрэгнүүдээр эхэлсэн ажээ.

## Гран-при 
## Уралдааны дүн
### Иx Британийн гран-при 

### Монакогийн гран-при 

### Индианаполис 500 

### Швейцарийн гран-при 

### Бельгийн гран-при 

### Францын гран-при 

### Италийн гран-при 

## Нисгэгчийн ДАШТ 
## Цахим холбоос 
* Формула-1-ийн албан ёсны цахим хуудас, 1950 оны улирлын дүн

#1950
Ангилал:1950 оны Формула-1-дэлхийн аварга
Хүхрийн хүчил

**Хүхрийн хүчил** нь, H2SO4 молекул томъёотой, маш идэмхий, хүчтэй эрдэс хүчил. Тунгалаг, үл мэдэг шаргал туяатай, устай ямар ч харьцаагаар холилддог тосорхог шингэн. Зарим тохиолдолд андуурч хэрэглэн хордохоос сэргийлж хар хүрэн өнгийг оруулсан байдаг.

## Эх сурвалж
Юйвэнь

**Юйвэнь** (, < əbən < *çimgen, Түрэг хэлний "өвс") — 3-4-р зуунд тодорч байсан сяньби үндэст **овог аймаг** байв.

Юйвэнь нь Хүннүгийн харьяаны татаб аймгаас гаралтай бөгөөд Лууха гол, Сунгари голын эхэнд нутаглаж байсан. 

## Түүх 
Анх толгойлогч нь юйвэнь овогт Мохуай гэгч байсныг дүү Пухуэй нь залгамжилсан. Пухуэйг хүү Чюбучинь нь залгамжлаж, дараа нь хүү Могуйд ахлагчийн байр сууриа өвлүүлжээ. Могуй өмнөд сяньбийн эсрэг олон аймгийн эвсэл толгойлж, мужун овогтонтой байлдаж 302 онд шаньюй цолтой болж байв. 

Могуйг хүү Сидугуань нь залган шаньюй болж мужунтай үргэлжлэн дайтаж, Жичөн (Жи балгас)-г довтолж байв. Удаан дайтсаны эцэст ялагдан дутаасан ба түүний орыг хүү Чидэгуй нь залгаж авсан. Чидэгуй Жяошуй голын эрэгт бэхлэлт үүсгэсэн боловч мужун Жэний довтолгоонд ялагдаж олон юйвэнь олзлогдон, түмэн хүн алагдав гэжээ. Юйвэнийг байлдан дагуулсан сяньбийн мужун овогтон 344 онд Түрүү Янь улсыг үүсгэсэн. 

Юйвэнь овогтноос хожим Тай гэгч баатар тодрон 6-р зуунд Умард Жоу улсыг үүсгэж байсан.

## Толгойлогч 
## Хожуу үеийн алдартанууд 
* Юйвэнь Тай — сяньбийн Баруун Вэй улсын жанжин
* Юйвэнь Жюй — Умард Жоугийн анхны хаан
* Юйвэнь Янь — Умард Жоу улсын тавдугаар буюу сүүлчийн хаан
* Юйвэнь Хуажи — Сүй улсын жанжин
* Юйвэнь Жун — Тан улсын сайд гэх мэт

Ангилал:Монгол угсаатан
Ангилал:Эртний Монголчууд
Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан
Ангилал:Монголын түүхэн улс
Икаро Валдеррама

**Икаро Валдеррама Ортиз** 1984 оны 7 дугаар сарын 17-ны өдөр Согамозо хотод төрсөн, дуучин, зохиолч, олон зэмсэг эзэмшсэн хөгжмийн зохиолч юм. Бичсэн зохиол болон хөгжим нь Сибир, Энэтхэг ба Өмнөд Америкийн аястай байдаг. Тэр өөрийгөө олон газраар аялж ёс заншил болон аялгуу эгшгийг судлагч шинэ үеийн нүүдэлчин хэмээн тодорхойлжээ. Уран бүтээл нь ч олон газрын онцлогийг агуулна. 

2009 оноос хойш Өмнөд Америкийн орнууд ба Сибирийн нутгуудаар ирж очин амьдарч яваа бөгөөд соёлын өвүүдээс баяжуулан онцлог чанарын аялгуу гаргаж байна. Икаро төрөл бүрийн дуулах арга барилд суралцаж олон орны хөгжмийн зэмсэг эзэмшжээ. 

=Нийтлүүлсэн бүтээлүүд=
*Хэмжүүрт шинжлэх ухаан дахь баяр баясгалан (*La Ciencia Metrica de los Placeres)* байгалийн ш/у-ыг Диймэрийн онолоор хэмжүүрт гэдэг.
*Аниргүйн цонх. (*Ventanas del Silencio)*
*Cuentos de Minicuentos. 
*Сибир таны мэлмийд. (*Siberia en tus ojos)*

=Хөгжим=
* TransBaikal 2.1 (2014)
* Sonido Nómada. Алтайн дуучин Арина Тадыроватай (2013)

=Баримт=
   5. http://gayanat.blogspot.ru/2014/09/ikaro-valderrama-nomad-that-is.html

=Холбоос=
* Икарогийн албан ёсны цахим хуудас
* Soundcloud дахь хуудас 
* Facebook дахь хуудас

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Колумбичууд
Ангилал:Колумбийн зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Дуу зохиогч
Сканди

**Сканди** нь **Sc** химийн тэмдэг, 21 атомын дугаар бүхий химийн элемент. Металлын мөнгөлөг цагаан, d-блокийн элемент бөгөөд зарим тохиолдолд иттри ба лантаноидуудтай хамт газрын ховор элемент гэж нэрлэгддэг. 1879 онд Скандинавиас олдсон иксенит ба гадолинит эрдсүүдээс спектрийн анализаар илрүүлсэн.

Ангилал:3-р бүлгийн элемент
Ангилал:4-р үеийн элемент
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Хөнгөн металл
Ангилал:Газрын ховор металл
Ангилал:Шилжилтийн металл
Ангилал:Химийн элемент
Титан

**Титан** нь **Ti** химийн тэмдэг, 22 атомын дугаар бүхий химийн элемент. Мөнгөлөг гялтгар, нягт багатай ба маш бөх бат шилжилтийн металл. Далайн ус, хаан дарс болон хлорын зэврэлтэд маш тэсвэртэй.

## Цахим холбоос 
* Titan – Herstellung und Anwendung (mit Abbildungen) Uni-Bayreuth (abgerufen am 19. Februar 2010)
* Periodensystem für den Schulgebrauch (zahlreiche Illustrationen)

## Эшлэл 
Ангилал:Кубын талст систем
Ангилал:4-р үеийн элемент
Ангилал:Гексагональ талст систем
Ангилал:Металл бэлдэц
Ангилал:Эрдсийн ангиллын элемент
Ангилал:Хагас дамжуулагч электроникийн бэлдэц
Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдсөн эрдэс
Ванади

**Ванади** нь **V** химийн тэмдэг, 23 атомын дугаар бүхий химийн элемент. Хүнд, мөнгөлөг саарал, уян шилжилтийн металл. Байгальд зөвхөн химийн нэгдэл байдлаар оршдог ч, цэвэршүүлэн ялгасны дараа гадаргууд нь тогтвортой исэлэн бүрхүүл үүсч металлыг цаашид исэлдэхээс хамгаалдаг.

## Гадаад холбоос 
;Видео
* Vanadium at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)

;Шинжлэх ухааны нийтлэлүүд
* National Instrument Vanadium Technical Report *Vanadium recovery methods*
* ATSDR – ToxFAQs: Vanadium
* Vanadium concentration in seawater and estuary environments is around 1.5-3.3&nbsp;ug/kg https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf.
* Vanadium speciation and cycling in coastal waters https://web.archive.org/web/20160304082932/http://mel.xmu.edu.cn/upload_eg/2011171103955630.pdf
* Ocean anoxia and the concentrations of Molybdenum and Vanadium in seawater https://web.archive.org/web/20151125060833/http://scholar.princeton.edu/sites/default/files/Emerson_Huested1991_Mo_Vn_0.pdf

## Эшлэл 
Ангилал:4-р үеийн элемент
Ангилал:5-р бүлгийн элемент
Ангилал:Шилжилтийн металл
Ангилал:Хүнд металл
Ангилал:Химийн элемент
Опел Капитен/Адмирал/Дипломат A

1964 оны хавраас 1968 оны намар хүртэл Адам Опел ХК-ний Рюсселсхайм хотод үйлдвэрлэсэн дээд ангилалд орох загварууд **Капитен**, **Адмирал** болон **Дипломат** нь (товчоор: *Опел КАД А*) Капитен P 2,6 загварын үргэлжлэл юм. Энэ загвар Капитен P-тэй адил шулуун шугаман хэлбэр бүхий шинэ хөгжүүлсэн их биетэй байв. Эдгээрээс хамгийн хямд загвар нь Капитен байсан бол арай илүү тоноглогдсон загвар нь Адмирал байсан ба үнэтэй загварт нь Дипломат орж байлаа. А үсэг нь энэ цуврал хувилбарын эхний үе болохыг заана. 

1920-иод оны сүүлээр Опел Регент-д хэрэглэсэн найман цилиндр-цуваа моторыг Опел дахин хөтөлбөртөө оруулж ирэв. Ү8-хөдөлгүүр нь Опелийн эх концерн болох Женерал Моторсын Шевролет-Дивисионоос гаралтай юм. Энэхүү гурвал нь 1969 оны хавар КАД В гарсанаар үйлдвэрлэлтийг нь зогсоосон боловч шинэ гарсан загвар нь их биеийн хувьд бага зэргийн хавтгайлсан өөрчлөлт л хийгдсэн байна.

## Капитен A
Капитен А нь босоо чиглэлийн дагуу хийцтэй хөргөлтийн нүүргэвч болон хромжуулсан эмжээрийг багасгав.

 Opel_Kapit%C3%A4n_2.6_%2812769349963%29.jpg|Опел Капитен (1964–1965)
 Opel Kapitän A.jpg|Опел Капитен (1965–1967)

Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Капитен
Ангилал:Купье
Ангилал:Лимузин
Мончоог

**Мончоог** буюу хөх молцогтон урианхай.

Тува урианхайн 3 хошууг Хар соёд, Цагаан соёд, Улаан соёд гэж хуваах бөгөөд Улаан соёд хошууны ноёдын отго жинсний чулуу нь хөх өнгөтэйгээрээ бусдаас ялгардаг байсан тул хөх молцогтон буюу мончоог(казах үг) хэмээн нэрлэдэг байжээ. Жирийн ардуудын малгайны орой мөн хөх молцогтой байсан байх магадлалтай байна.

### Үгийн гарал 
Түрэг хэлний хөх молцог гэсэн үгээс үүдэлтэй казах гаралтай үг

### Монгол улс дахь суурьшил
**Хөх мончоог** буюу хөх молцогтон урианхай нар Монгол улсын Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сум, Ховд аймгийн Буянт сумын Нарийнгол багийн нутагт төвлөрөн сууршиж байна.
Фосфор

**Фосфор** нь **P** тэмдэг, 15 атомын дугаар бүхий химийн элемент. Маш өндөр химийн идэвхтэй учир цэвэр байдлаараа олддоггүй. Газрын гадаргын массын 0.5%-ийг эзэлдэг. Мөн фосфор 3 дүрс хувиралтай байдаг ба эдгээр нь хар, цагаан, улаан юм. Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь цагаан болон улаан.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Хорт бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:15-р бүлгийн элемент
Ангилал:Металл биш элемент
Ангилал:3-р үеийн элемент
Ангилал:Химийн элемент
Ангилал:Химийн зэвсэг
Батула

**Батула** (**Махмуд** буюу Махаму) бол Ойрадын Хуухай Даюу ноёны хөвгүүн бөгөөд 1398-1399 оны орчимд Элбэг хаанд алуулсны дараа монголын хаанаас чинсан цол, Самур гүнжийг хатан болгож авсан. Удалгүй 1399 онд эцгийн өшийг авахаар Хэргүдийн Үгэчи хашихатай цэргийн хүчээр дайрч хороосон. Харин Өрөгтөмөр нь хаан болж түүнээс холбоогоо тасалсан нь хожим тэрээр Ойрад нараа удирдан түүний эсрэг босоход хүргэсэн. Үгэчи хашиха ноёны дараагаас тэр Дөрвөн Ойрадын холбоог тэргүүлсэн чинсан цолтойгоор 1416 он хүртэл удирдах болжээ. 1416 онд түүнийг Зүүн Монголын Аругтай тайш алжээ.

## Гэр бүл
* Элэнц өвөг: Явган мэргэн буюу Бөө хан

* Өвөг эцэг: Уулинтай Бадан тайш (Уультай будан)

* Эцэг: Хуухай Даюу
* Хатан: Боржигин овгийн Самур гүнж
* Хөвгүүн: Тогоон тайш
* Ач : Нугандашир, Эсэн тайш, Дайду ноён, Баттөмөр

Ангилал:14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1416 онд төрсөн
Ангилал:Ойрад
Ангилал:Монголчууд
Өөрөг

**Өөрөг** гэдэг нь өөрийн-хөрөг гэсэн үгээс нийлмэлээр үүссэн үг юм. Ихэвчлэн гар утасны болон авсаархан цахим гэрэл зургийн камераар өөрөө гараараа буюу өөргийн саваа ашиглан зураг авдаг. Өөрөг авах хамгийн түгээмэл арга нь толинд ойлгон өөрийн дүрээ авах байсан бол сүүлийн үеийн гар утаснууд өөрөгт зориулан нэмэлт зургийн камер суурилуулдаг болсноор гараараа болон өөргийн саваа ашиглан зураг авах болжээ.
Зөвхөн өөрийн болон олуулаа зураг дарах бөгөөд ихэвчлэн дээрээс доош чиглэсэн өнцгөөр зураг дардаг. Өөргийг нийгмийн сүлжээ сайтуудад ихээр байршуулдаг байна. Сэлфи буюу Өөрөг юм.

### Үгийн гарал 
өөрийн - хөрөг
### Үгийн утга 
# Өөрөө авсан өөрийн хөрөг гэрэл зураг

Англи хэлний selfie гэсэн үгээс гаралтай.

### Үндэсний бичиг 
*uberug*

Монгол бичиг өөрийн хөрөг гэж бичихдээ  *uber un hurug* гэж бичдэг тул *uber+(hur)ug* хэмээн *uberug* гэж бичих нь зүйтэй болов уу хэмээн тогтоов.

## Түүх
 1839 он.]]
Роберт Корнелиус нь Америкийн түүчээ гэрэл зурагчдын нэг бөгөөд 1839 онд өөрийг зургийг дарсан байна. Ингэхдээ тухайн үед дүрс буулгах нь минут орчим үргэлжилдэг байсан тул камерынхаа өмнө гүйж очоод дүрсээ буулгачихаад эргээд камер дээрээ гүйж очиж дарсан байна.

1900-аад онд Кодак Браунигийн авсаархан хайрцагт камер зохион бүтээгдсэний дараа толь ашиглан өөрийн зураг дарах нь элбэг болсон байна. 1914 онд Оросын их гүнгийн охин Анастасия Николаевна 13 настайдаа өөрийн хөрөг авсан нь түүхэн дэх хамгийн анхны өсвөр насны өөрөг дарсан хүнээр нэрлэгдээд байна.

## Монгол хэлэнд шинэ үг үүссэн түүх
Англи хэлэнд *selfie* гэдэг үгийг 2002 оноос эхлэн хэрэглэж эхэлсэн бол Монгол хэлэнд *өөрөг* гэдэг үгийг 2014 оноос Facebook олон нийтийн сүлжээнд ᠋*Зугаатай хэл шинжлэл* бүлгэмийн зохицуулагчдын зохиосноор хэрэглэж эхэлжээ. Болорсофт компаний Болортоль цахим толь бичигт анх 2014 оны 7-р сарын 9-ны өдөр албан ёсоор үгсийн сандаа бүртгэн авсан байдаг байна.

Ангилал:Гэрэл зураг
Цахилгаан техник

thumb|right|Дамжуулагч хавтан
**Цахилгаан техник** нь инженерийн шинжлэх ухааны нэгэн салбар бөгөөд түүний судлах зүйл нь цахилгаан тоног төхөөрөмжийн судалгаа болон хөгжүүлэлт түүнчлэн үйлдвэрлэх арга техникийг хамрах ба эдгээр нь тодорхой хэмжээгээр цахилгаан энерги дээр суурилсан байна. Цахилгаан техникт хамаарах салбар нь хувьсгуур, цахилгаан машин болон цахилгаан эд ангиуд, түүнчлэн удирдлагын-, хэмжилтийн-, тохируулгын-, мэдээллийн- болон тооцоолох техникт зориулсан хэлхээнүүдээс авахуулаад техникийн информатик хүртэл ордог.

## Цахилгаан техникийн хамрах хүрээ
Цахилгаан техникийн сонгодог ангилал нь өндөр хүчдэлийн техник байсан бол өнөөдөр эрчим хүчний техник болон хөтлөх техникт салбарласан байхаас гадна нам хүчдэлийн техникт орон мэдээллийн техник рүү хувирсан байдаг. Мөн цаашлаад цахилгаан хэмжилтийн техник, автоматжуулах техник болон электроникийн салбарууд ч бас нэмэгдэн ордог. Өнөөдөр хүн төрөлxтөний өдөр тутмын амьдралд бараг л бүх үйлдэлүүд болон төхөөрөмжүүд нь цахилгаанаар ажиллах буюу эсвэл цахилгаан багаж төхөөрөмж болон удирдлагын оролцоотойгоор явагдаж байна. 

### Эрчим хүчний техник
Цахилгаан эрчим хүчний техник нь цахилгааныг бий болгох, дамжуулах, цахилгаан энерги болгон хувиргах болон өндөр хүчдэлийн техникийг хамардаг. Цахилгаан энергийг ихэнх тохиолдолд механик эргэлтийн энергиэс генераторын тусламжтайгаар хувирган гарган авдаг. Өндөр хүчдэлийн техникт эдгээрээс гадна цахилгаан энерги хэрэглэгч болон хөтлөх техник бас хамаарна. Харин дамжуулах хэсэгт цахилгаан эрчим хүчний хэсэг болох нам хүчдэл болон цахилгааны шугамын угсралт орно. Эдгээрийг айл гэрт ч түүний олон хувилбараар харж үзэх боломжтой. 

### Хөтлөх техник
Хөтлөх техникт цахилгаан эрчим хүчийг цахилгаан машины тусламжтайгаар механик энерги болгон хувиргадаг. Түүний сонгодог жишээнд синхрон-, асинхрон-, тогтмол гүйдлийн машинууд орох ба дан ялангуяа жижиг хэмжээний хөтлүүрүүдэд эдгээрийн олон янзын хувилбарууд байдаг. Өнөө үед шугаман моторууд ихээр бий болж байгаа бөгөөд энэ нь цахилгаан эрчим хүчийг тойруу замаар биш буюу эргэлтгүйгээр шууд механик-шугаман хөдөлгөөн шилжүүлдэг юм. Хөтлүүрийн техник автоматжуулах техникт чухал үүрэгтэй бөгөөд учир нь автоматжуулах техникт маш олон төрлийн хөдөлгөөнийг зөвхөн цахилгаан хөтлүүрийн туслалцаатайгаар л гүйцэтгэдэг юм. 

## Ном сурах бичиг
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*Martini, L., "BSCCO-2233 multilayered conductors", in *Superconducting Materials for High Energy Colliders*, pp.&nbsp;173–181, World Scientific, 2001 ISBN 981-02-4319-7.
*
*
*
*
*
*
*
*Schmidt, Rüdiger, "The LHC accelerator and its challenges", in Kramer M.; Soler, F.J.P. (eds), *Large Hadron Collider Phenomenology*, pp.&nbsp;217–250, CRC Press, 2004 ISBN 0-7503-0986-5.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
## Цахим хуудас 
*International Electrotechnical Commission (IEC)
*MIT OpenCourseWare in-depth look at Electrical Engineering - online courses with video lectures.
*IEEE Global History Network A wiki-based site with many resources about the history of IEEE, its members, their professions and electrical and informational technologies and sciences.


Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар
Ангилал:Техникийн мэргэжлийн салбар
Хувьсгуур

**Хувьсгуур**т техникийн төхөөрөмжүүд орох ба түүний тусламжтай физикийн хэмжигдхүүнийг хувиргана:
* Цахилгаан хүчдэлийг өөрчлөх эд хэсэг:
** Хүчдэлийн хувьсгуур
** Бууруулагч хувьсгуур
** Өсгөгч хувьсгуур
** Түгжигч хувьсгуур
** Резонанц хувьсгуур
** Урсгалын хувьсгуур
* Цахилгаан хэмжигдхүүнүүдийг хооронд хэлхээгээр хувьсгах
** Гүйдлийн хувьсгуур (гүйдлийн трансформатор ч гэдэг)
** Импеданц хувьсгуур
** Хэмжилтийн хувьсгуур
** Цахилгаан цэнэгийн өсгөгч
** Стандартын хувьсгуур
** Давтамжийн хувьсгуур
** Хамгаалалтын хувьсгуур
Нам хүчдэл

**Нам хүчдэл** гэж 1000 вольт хүртэлх хувьсах хүчдэл болон 1500 вольт хүртэлх тогтмол хүчдэлийг нэрлэдэг. Нам хүчдэлийн хэсэг нь бага хүчдэлээс гадна 230/400 вольт сүлжээ бас хамрагдана. 

Цахилгааны өндөр хүчдэлийг өндөр хүчдэл гэх ба үүнд цахилгаан эрчим хүчний дунд хүчдэл, өндөр хүчдэл хэмээн дотор нь ангилна. Эдгээрийн хязгаарын утгуудыг яг тодорхой заасан дүрэм байдаггүй. 

## Гадаад линкс
Ангилал:Цахилгаан эрчим хүчний техник
Ангилал:Цахилгааны хүчдэл
Азотын фиксаци

[thumb|350px|[Агаар_мандал| Агаарт ба хөрсөнд азот дамжих процесс]]

**Азотын фиксаци** нь, Дэлхийн атмосфер дахь азотыг (N2) нийлмэл (ж. нь, аммиак - NH4+ эсвэл азотын давхар исэл - ) болгон хувиргаж буй процесс юм. Атмосферийн азот буюу молекул азот (N2) нь харьцангуй инерт учир, бусад химийн элемент эсвэл бодистой урвалд орж өөр нэгдэлийг хялбар үүсгэдэггүй. Фиксацийн процессийн үед азотын атомууд, азотын диатомт молекулын гурвалсан холбооноос (N≡N) чөлөөлөгдөж, өөрөөр ашиглагдах боломжтой болдог.

Азотын фиксаци нь, байгалийн ба синтетик, бүхий л амьд организмуудад чухал ач холбогдолтой, учир нь азот нь ургамал, амьтан болон бусад амьд организмуудын барилгын материалуудын (ДНХ ба РНХ-ийн нуклеотидууд; уургуудын амин хүчлүүд) биосинтезэд оролцдог. Азотын фиксаци нь, газар тариалан болон бордооны үйлдвэрлэлийн чухал процесс юм. Дээрхээс гадна, тэсрэх бодисын (дарь, динамит, ТНТ, г.м.) үйлдвэрлэлд өргөн ашиглагддаг. Байгальд, азотын фиксацийн процесс нь, цахилгаан цохих үед явагддаг.

Бүх биологийн азотын фиксаци нь, нитрогеназа гэгдэх, төмөр-молибден ховор тохиолдолд төмөр-ванади агуулах металлт энзимүүдээр явагддаг. Азотыг фиксацилах чадвартай микроорганизмууд, нян ба архей аль аль нь, прокариотууд юм. Азотыг фиксацилах чадвартай организмуудыг нийтэд нь диазотропууд гэж нэрлэдэг. Зарим дээд ургамлууд ба зарим амьтад (термит) диазотропуудтай симбиозыг үүсгэдэг.

## Биологийн азотын фиксаци 
Биологийн азотын фиксацийг Германы агрономч Герман Хелльригель ба Данийн микробиологич Мартин Бейеринк нар нээсэн. Нитрогеназа гэдэг фермент агаарын азотыг аммони болон хувигах процессийг биологийн азотын фиксаци (**БАФ**) гэж нэрлэдэг. N2 -ыг аммони болгох хувиргалт нь төмөр-молибдений кофактор (FeMoco гэж нэрлэгдэх) металл кластер дээр явагдана. Механизм нь хэд хэдэн протонжуулалт ба ангижруулалтын шатуудаас тогтох ба үүнд төмөр-молибдений кофакторын идэвхтэй хэсэг нь N2 -ын субсратыг гидрогенжуулна.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
* 
* 

Ангилал:Азотын эргэлт

Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Диазотроп

**Диазотропууд** нь, атмосфер дахь хий азотыг фиксацилан, аммиак г.м. илүү хэрэгцээтэй хэлбэрт шилжүүлдэг  бактери ба архей.

Диазотропууд нь нийлмэл азотын гадны эх үүсвэргүйгээр оршин тогтнож чаддаг организмууд юм. Жишээ нь, ризобиа, *Frankia* (симбиозтой үед), *Azospirillum*. Бүх диазотропууд нь төмөр-молбиден эсвэл төмөр-ванади нитрогеназа системийг агуулдаг.
*Klebsiella pneumoniae* ба *Azotobacter vinelandii* системүүд хамгийн сайн судлагдсан. Эдгээр системүүд нь судлахад хялбар генетиктэй, мөн хурдан ургадаг учир ингэж судлагдах шалтгаан болсон.

## Диазотропын төрлүүд 
Диазтропуудын дийлэнх нь бактериуд ба цөөн тооны архей байдаг. Диазотроп бактериуд нь бактерийн олон овог, төрлүүдэд багтдаг. Азотыг фиксацилах чадвартай бактерийн зүйлүүд нь дотроо азотыг фиксациладаггүй штаммуудыг агуулдаг тохиолдол бий. Өөр эх үүсвэрээс азот нийлүүлэгдэх боломжтой болмогц фиксаци зогсдог. Олонхи зүйл диазотроп бактерийн хувьд, хүчилтөрөгчийн өндөр парциал даралттай үед мөн азотын фиксаци явагдахаа болино. Бактериуд нь, хүчилтөрөгчийн нитрогеназад үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг шийдвэрлэх хэд хэдэн аргуудтай байдаг.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Marine Nitrogen Fixation - The Basics (USC Capone Lab)
* Azotobacter
* Rhizobia
* Frankia & Actinorhizal Plants

Ангилал:Азотын эргэлт
Ангилал:Бодисын солилцоо
Ангилал:Биологийн процесс
Ангилал:Хооллолтын төрөл
2008 оны Формула-1

thumb|right|*Льюис Хамилтон*
thumb|right|*Дэлхийн аварга цолоо хамгаалж буй Кими Райкконен (Канадын Гран При дээр 2008*)
**2008 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула 1-ийн дэлхийн аваргын 59 дахь улиралын тэмцээн ба нийт 18 Гран При уралдааныг хамардаг.  Улиралын тэмцээн гуравдугаар сарын 16-аас арваннэгдүгээр сарын 2-ны хооронд явагдсан. Энэ улиралын дэлхийн аварга шалгаруулалт нь яг өмнөх жилтэй адил хамгийн сүүлчийн уралдаанаар шийдэгдсэн бөгөөд Льюис Хамилтон анхныхаа дэлхийн аварга цолыг Фелипе Массагаас нэг онооны илүүгээр авчээ. Зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолыг Феррари гардан авлаа.

#2008
Ангилал:2008 оны Формула-1-дэлхийн аварга
Нарийн тайж

**Баяндара нарийн тайж** (1512-?) нь **Барсболд хааны** тавдугаар хөвгүүн. Боржигин овогтон. Монголын түүхийн сурвалжуудад Баяндара Нарийн тайж, Нарийн тайж гэх зэргээр бичсэн байдаг. Төрсөн нэр нь **Баяндара**, цол нь **нарийн тайж**. Түүнд Цахар түмний Цагаан татаарыг өмч болгон өгчээ. Сюаньфугийн Өрөөсөн чулуут хаалганаас хойш 15-16 өдөрчийн зайд нутаглаж байв. Жанчхүүд очиж худалдаа хийж байв. Баяндара нарийн тайж нь Лан тайж, Гоо тайж, Дурагал тайж, Дарда тайж хэмээх дөрвөн хөвгүүнтэй. 

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Хөлөгт тоглоом

**Хөлөгт тоглоом** нь дараах төрөл зүйлүүдтэй.

## Дөрвөн бух 
Хангай газар үүссэн тоглоом ажээ. Зарчимын хувьд тэмээн тавагтай адил юм. Дөрвөн бух гэдэг нь 2 хvний тоглоом.  

Дөрвөн бухын хөлөг 5 буудалтай.
Хоёр цагаан, хоёр хар бухыг урьдаар дөрвөн бухын хөлгийн эсрэг өнцөг дээр хос хосоор өрнө. Хөлөг дээр бухаа өрөхдөө нэг хүүхдийн бухыг 1 ба 5-р буудалд, нөгөө хүүхдийн бухыг 2 ба 4-р буудалд өрнө. Ээлжээр нүүнэ. Нүүхдээ шулууны дагуу зэргэлдээ буудалд бууна. Бух идэлцэх ёсгүй. 

Тоглогчдын зорилт нь эсрэг тоглогчийн 2 бухыг нvvдэлгvй болгон өөрийн 2 бухаар хаана. Ингэж хаахдаа нэг бол 1 ба 2-р буудалд, эсвэл 4 ба 5-р буудалд хаана. Өөр буудалд хаагдахгvй. 2 ба 5-р буудлын хооронд далай байгаа гэж тооцдог.

## Тэмээн таваг 
Тэмээн таваг бол говьд үүссэн тоглоом. Тэмээн тавгийн хөлөг нь тэмээний тавагтай төстэй бөгөөд нэг худагтай юм. Энэ бол 2 хүүхдийн тоглоом юм. Тэмээн тавгийн хөлөг 5 буудалтай. Хоёр хүүхэд хоёр, хоёр хүүгээр тоглодог.

## Эвэр бух 
Эвэр бух буюу бух туух тоглоом нь бухын эвэр хэлбэртэй нийт 9 хөлөг бүхий хоёр хүний тоглоом бөгөөд нэн эртний гаралтай тоглоомд тооцогддог. Тоглогч хоёр хүний нэг нь 1 бух авч нөгөө нь 2 хүү авна. Хоёр хүү нь бухыг хөлгийн 1-р буюу зурагт үзүүлсэн хар цэгийн байрлалаас 9-р хөлөгт шахаж хорихыг эрмэлзэнэ. Харин бух нь туугдахыг аль болох эсэргүүцэж замаас буцахыг эрмэлзэнэ. Бух хүү хоёр зөвхөн зураасны дагуу ухрах буюу урагшлах байдлаар нүүх ба хүү эхэлж нүүнэ.      

## Гэр 
Гэрийн хөлөг монгол гэрийн хэлбэртэй бөгөөд 12 буудалтай. Хоёр хүүхэд дөрөв дөрвөн хүүгээр тоглоно. 

Нүүхдээ зураасны дагуу хаашаа ч нүүж болно. Идэхдээ дундах зурааснуудын дагууд (бусдын зэргэлдээ хүүг) зөвхөн давж иднэ. Нэг идэш байвал нэг, хоёр идэш байвал хоёр иднэ. Идэх идэш байсаар байтал идэхгүй байж болохгүй.

Нэг хүний хөлөгт тоглоом. 10 буудлын 9-д нь хүү эсвэл шагай байрлуулна. 

Даам тоглох шиг идэх 1 хүү үлдээх ёстой. Гэхдээ хоосон нүүдэл хийж болохгүй

Ангилал:Монгол наадгай
Пепси

**Пепси** («Pepsi») — архины нэгдэл ороогүй сэргээх цангаа тайлах ундаа юм. Өнөөгийн байдлаар дэлхий дахина түгэн тарч дэлхий нийтийн хэрэглээ болон хэвшсэн. 1893 онд бий болж анх "Брэдийн ундаа" гэж явдаг байсан нь 1898 онды албан ёсоор Pepsi-Cola компани болсон. Үндсэн брендийн эрхийг (PepsiCo)гэх Америкийн компани эзэмшдэг.

Харин Монгол орны нутаг дэвсгэрт "Жи Эн Бевережис ХХК" албан ёсны эрхийг эзэмшин үйлдвэрлэдэг болно.

**ҮҮСЭЛ ТҮҮХ**
**ТҮҮХЭН ЗАМНАЛ**

Ангилал:Сэргээх ундааны марк
Ангилал:PepsiCo
Ангилал:Кофеин агуулсан сэргээх ундаа
Андерс Цельс

**Андерс Цельс** нь (1701 оны 11 сарын 27-нд төрсөн, 1744 оны 5 сарын 6-нд нас барсан) нь Шведийн одон орон судлаач, математикч болон физикч байв.

## Намтар 
1730-1744 хүртэл Өпсала их сургуулийн одон ороны профессор байсан бөгөөд тэр хугацаанд 1732-1735 онд Герман, Итали, Франц улсад ажиглалт судалгаа хийжээ. 

1741 онд Өпсала Одон орны ажиглалтын төвийг үүсгэн байгуулсан. 

1742 онд түүний нэрээр нэрлэгдсэн Цельсийн температурын хэмжээний санааг гаргасан. 

Ангилал:18-р зууны одон оронч
Ангилал:18-р зууны физикч
Ангилал:Шведийн одон оронч
Ангилал:Шведийн физикч
Ангилал:Шведийн математикч
Ангилал:Шведийн геологич
Ангилал:Өпсала Их Сургуулийн багш
Ангилал:Өпсала Их Сургуулийн ректор
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Өпсала дахь Ханы Шинжлэх Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Шведийн Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:18-р зууны Леопольдинагийн гишүүн
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1701 онд төрсөн
Ангилал:1744 онд өнгөрсөн
Монгол Улсын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар

Монгол Улсын **тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар** нь цагаан дэвсгэр дээр хар өнгөөр бичсэн байдаг. Улсын дугаар нь нэг эсвэл хоёр мөртэй загвар байх бөгөөд нэг мөртэй улсын дугаарын хэмжээ нь европтой адил 520 x 110 мм хэмжээтэй байдаг. Улсын дугаар нь дөрвөн оронтой тоо болон хоёроос гурван үсгээс бүрдэх ба эхний хоёр үсэг нь тухайн орон нутгийн үсгийн товчлол бол гурав дахь үсэг нь олон хувилбар гаргах зорилготой юм. Сүүлийн үеийн дугаарууд нь мөрийн эхэнд улаан өнгийн соёмбо тэмдэгээс  гадна тоо үсгийн хооронд овал дотор монгол улсын нэрийн товчлолыг (MNG) гэж англи үсгээр бичсэн хувилбар ч мөн байдаг.  

Дугаар өнгийн ялгаа. 

# Дипломат төлөөлөгчийн газрын тээврийн хэрэгслийн дугаар нь улаан дэвсгэр дээр цагаан өнгөөр бичдэг.
# Цахилгаан хөдөлгүүртэй тээврийн хэрэгслийн дугаар ногоон дэвсгэр дээр цагаан өнгөөр бичдэг байхаар зохицуулсан.
# Нийтийн тээврийн хэрэгсэлд шар дэвсгэр дээр хар өнгөөр бичдэг байна. 
# Технологийн буюу тусгай замын тээврийн хэрэгсэлд хар дэвсгэр дээр цагаан өнгөөр бичдэг.

## Хот болон орон нутгийн тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар
## Цахим хуудас 
* Монгол Улсын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаарын зурагнууд

Ангилал:Монгол Улсын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар
тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар
Дува сохор

**Дува сохор** (монгол:, галиг: Duwa-Soqor,​ хятад: 都︀蛙-鎻豁兒 хэмээсэн байна.  

Түүнийг нас барсны дараа **Эмнэг, Догшин, Доной, Эрх** нарын дөрвөн хөвүүд нь авга Добу мэргэн юугаан авга хэмээн эс тоож, салаад Дөрвөн овогтон болжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал
Ангилал:10-р зууны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:10-р зуунд төрсөн
Ангилал:10-р зуунд өнгөрсөн
Тогоон тайш

**Тогоон тайш** нь XV зууны нэгдүгээр хагаст Ойрадыг удирдаж, бүх Монголын эрхийг хятадын дэмжлэгээр булааж Монголын нэгтгэв хэмээн зарлажээ. Түүний эцэг Батула чинсанг монголын Аругтай тайш алсны дараа түүнийг олзлон аваад, аргал түүлгэж тогоон доор хэвтүүлж байснаас Тогоон гэх хоч нэртэй болжээ. Мин улсын сурвалж бичгүүдийн мэдээгээс харвал 1418 оны үеэс Ойрад нутагтаа буцан очсон байна. Тогоон Хятадын Мин улстай цэргийн холбоо тогтоох, худалдаа арилжаа өргөжүүлэн хөгжүүлэхэд их анхаарч байжээ. Ийн явсаар Ойрадын гурван удирддагч хятадад холбоолж тэндээс ван цол хүртэцгээжээ. Хятадын Мин улсын Юнлө хааны зүгээс ч Тогоонтой найрамдах, найрсаг харилцах бодлого явуулж, түүнийг тайш цолд өргөмжилж, Монголын их хааны цэрэгт алагдсан эцэг Батулад зориулан тахилга үйлдэх гэх мэт өөртөө татах бодлого явуулсан байна. Тогоон нь Монголын Адай хааны эсрэг Хятадын Мин улстай хамтарч 1422, 1423, 1434, 1438 онуудад дайны үйл ажиллагаа явуулж, мөн Мин улсын дэмжлэгтэйгээр Ойрадын нөлөө бүхий ноёд Эсэхү (Тайван), Батболд нарын хүчийг дарж, гагцхүү өөрийн ноёрхолыг Ойрадад тогтоожээ. Хятадын Мин улс болон Ойрадын Тогоон тайшийн холбоот цэрэг Монголчуудыг удаа дараалан довтолсны эцэст 1438 онд Адай хааныг  Хятад цэргүүдийн дэмжлэгтэйгээр барьж хороосон байна.  Адай хаан алагдсанаар Тогоон тайш ийнхүү хятадын дэмжлэгээр бүх Монголын ихэнх хэсгийг гартаа оруулжээ. Алтан товч зэрэг түүхэн сурвалжид Чингис хааны онгоны өмнө агсамнаж байгаад эзний суманд оногдож өнгөрлөө гэдэг. Хожим түүнийг хүү Эсэн нь залгамжилж тайш болжээ.

“Эрдэнийн товч”-д **Бахаму** (Багму) гэдэг нэрийг Батулагийн хүү Тогооны өөр нэрээр өгсөн боловч энэ нь "Махмуд"-ын өргөлт учраас Эрдэнийн товчинд алдаа гэж үздэг.

## Гэр бүл 
* Хуланц өвөг : Бөө хан

* Элэнц өвөг : Уулнтай Бадан тайш (Уультай будан)

* Өвөг эцэг : Хуухай Даюу

*Эцэг:Батула чинсан
*Эх:Самур гүнж
*Үр хүүхэд: Нугандашир, Эсэн тайш, Дайду ноён, Баянтөмөр

Ангилал:Тайш
Ангилал:Умард Юанийн ноёрхогч
Ангилал:14-р эсвэл 15-р зуунд төрсөн
Ангилал:1439 онд өнгөрсөн
Германы тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар

**Tээврийн хэрэгслийн улсын дугаар** (ярианы хэлэнд дугаарын пайз) нь германд  тээврийн хэрэгслийн зөвшөөрлийн дүрмийн дагуу тээврийн хэрэгсэлд зөвшөөрөл олгох байгууллагаас олгодог тээврийн хэрэгсэл болон түүний чиргүүлийг таних дугаар юм. Тус дугаар нь өөр хоорондоо ялгарах тэмдэг болон таних дугаараас бүрдэнэ. Зөвшөөрөл шаардлагатай тээврийн хэрэгсэлд энэхүү дугаар нь түүний тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээний хамт зам тээврийн хөдөлгөөнд оролцох эрхийн зөвшөөрлийн баримт болно. Үүнийг оршин суугаа газар эсвэл албан байгууллагаас хамааран тухайн бүс нутгийг хариуцсан зам тээврийн хөдөлгөөний байгууллагаас зөвшөөрлийн гэрчилгээ болон дугаарын пайзыг авна. Тээврийн хэрэгслийн зөвшөөрөл шаардлагагүй тэрэгнүүд нь даатгалын дугаарын пайз гэх дугаартай байна. Энэ дугаар нь улсын дугаарт ордоггүй учир нь тээврийн хэрэгслийн даатгалын газраас олгодог дугаар юм. 

Германы тээврийн хэрэгслийн улсын дугаарын жагсаалт нь хэрэглэгдэхээ болиод хаагдсан дугаар, одооны хэрэглэж байгаа болон ирээдүйд хэрэглэгдэх дугаарын ялгагдах тэмдэгийг бүгдийг багтаасан байгаа.

## Цахим хуудас 
* Холбооны замын хөдөлгөөн болон дижитал дэд бүтцийн яамны цахим хуудсан дээрх ТХУД-ын тойм
* Орон нутаг болон улсын ТХУД-ын товчлолыг хайх болон тайлах

улсын дугаар
Ангилал:Тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар улс орноор
Муюн

**Муюн** (ханз: 慕容 < maγlʊn < *mɔγlʊn; Монгол хэлний «» гэдэг үгтэй холбоотой байж болох юм) нар нь эртний Дунху гэгдэж байсан зүүн талын нүүдэлчин овог аймгийн холбоонд багтаж байсан нэгэн аймаг юм. Энэ аймаг нь хожим Сяньбигийн холбоонд байж байгаад 235 онд Кэбинэн хаан алагдснаас Сяньби улс мөхөөд, олон аймаг бие даан орших болсны нэг нь юм. Тэр цагт тус овгоос Муюн Мохуба гэгч баатар хүн гарч ирээд 238 онд аймгаа авч Ляо гол руу нүүж очиод аймгаа хүчирхэгжүүлжээ. Түүний хөвгүүн Муян 246 онд залгамжилаад, Цао Вэй улстай хамтарч Кугүрё улстай дайтаж байсан. Түүнийг хөвгүүн Шэгуй нь залгамжилаад 283 он хүртэл захирсан. Түүний дараа Муюн Шань (283-285), Муюн Гүй (285-333) нар залгамжилаад, Муюн Гүй ханы үед зүүн хойд хятадын зарим хотыг эзлээд Янь улс гэж нэрлэсэн. Ингэснээр Янь улс 410 он хүртэл бүр мөсөн мөхөх хүртлээ оршин тогтнож эцэстээ Табгачын Вэй улсад мөхсөн. Энэ үеэс тэд нэг хэсэг нь хятадад уусч, зарим хэсэг нь Табгач болон бусад нүүдэлчин нарт уусч шингэсэн. 

Ангилал:Монгол угсаатан
Ангилал:Эртний Монголчууд
Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан
Чинсан

**Чинсан** цол нь (ханз:丞相,  пиньин галиг:chéng xiàng) эртний хятадын хаант улсуудын үед хуандигийн дараа орохуйц албан тушаал байсан цол юм. Энэ нь орчин үеийн ерөнхий сайдын албан тушаалтай дүйцнэ. 

Өгэдэй хаан анх Алтан улсын бууж өгсөн газрын хэргийг захируулахаар хуучин захиргааг байгуулахад хоёр чинсан томилсон. Сүүлд Мөнх хаан татан буулгасныг Хубилай хаан 1260 онд дахин байгуулахад 1 орон тоотой байснаа 1261-1264, 1308-1311 баруун зүүн гарын тус бүр хоёр чинсан, 1265-1266 оны хооронд таван чинсантай байсан ч, алба үүрэг нь давхцах учир дахин татан буулгаад, 1272 оноос 1368 он хүртэл баруун зүүн гарын тус бүр нэг чинсангийн орон тоотой томилогдож байсан. 1338 оны орчимд Тогоонтөмөр хааны зарлигаар ганц баруун гарын чинсангийн тушаалыг үлдээж, Баян чинсанд хариуцуулаад, 1341 оноос дахин 2 чинсантай болжээ. Юань улс мөхсний дараа Монголд XV зуун дунд үе хүртэл хаадын шадар сайд, Монгол, Ойрадын захирагч нар хэрэглэж байгаад, Тогоон тайшаас хойш ач холбогдлоо алдаад, зөвхөн овог аймгийн ахлагчид хэрэглэж байсан. Уг цолны хэрэглэх шаардлага багасхийн хамтаар Даян хааны үед устгасан байна. 

Харин хятадын Мин улс 1380 он хүртэл хэрэглээд, түүнээс хойш уг албан тушаалыг хүчингүй болгосноос хойш Тайпингийн босогчид нэг хэсэг хэрэглэж байсан нь бослого дарагдмагц мөн л байхгүй болсон.

## Юань Улсын чинсангууд 
### Баруун гарын чинсан 
# Мама (1260-1261)
# Буха (1261-1263 оны 7 сар)
# Ши Тяньзэ (1261-1266)
# Шяньжэн (1263 оны 7 сар-1265)
# Антун (1265-1275, 1285-1290)
# Худучар (1265-1266)
# Елюй Жү (1265-1266)
# Баян (1265-1266)
# Хонгирадай (1282 оны 2 сар-4 сар)
# Хорихосун (1282 оны 5 сар-1284 он)
# Сэнгэ (1288-1293) (Шаншушэн сайд)
# Өлзий (1294-1303 оны 5 сар)
# Хархасун (1303 оны 10 сар-1307 он)
# Дархай (1308-1308)
# Тасбуха (1308-1310)
# Читабужи (1308-1309)
# Тогто (1310-1311)
# Тэмүдэр (1311-1313 оны 2 сар, 1315-1317 оны 7 сар, 1320-1322)
# Тухулу (1313-1314 оны 3 сар)
# Будааш (1317-1320)
# Байжу (1322-1323)
# Сю Майжэ (1324-1325)
# Даштөмөр (1325-1328)
# Элтөмөр (1328-1333)
# Баян (1333-1340 оны 3 сар)
# Мажардай (1340 оны 4 сар-11 сар)
# Тогтох (1340 оны 11 сар-1344 оны 6 сар, 1349 оны 8 сар-1355 оны 1 сар)
# Аруд (1344 оны 6 сар-1346)
# Бэрхбуха (1347-1347)
# Дорж (1348 оны 1 сар - 1349 оны 8 сар)
# Ван Жянү (1355-1355)
# Динжү (1355-1356, 1358-1358)
# Чосгэн (1357-1364)
# Тайбуха (1358-1358)
# Бортөмөр (1364-1365)
# Басар (1365-1366)
# Өлзийтөмөр (1367 оны 6 сар-9 сар)
# Есү (1367 оны 9 сар-1368 он)

=== Зүүн гарын чинсан (1356-1356)
# Нүдэгэй (1356-1356)
# Есү (1364-1364)
# Бортөмөр (1364 оны 8 сар-1365)
# Хөхтөмөр (1365-1367)
# Сарандарь (1366-1367)
# Төртөмөр (1367-1367)
# Ширмэн (1368-1389?)
# Цинтун (1368-1368 оны 9 сар)

## Эшлэл 
Ангилал:Цол

Ангилал:Хятадын цол
Ангилал:Монголын цол
Ангилал:Юань улс
Ган овогт хүүхэн

**Ган овогт хүүхэн** () — 1996 онд Хятад улсад хятад хэлээр бүтсэн **олон** (26) **бүлэгт кино**. 

Зөгнөлт, тулаант, хайр дурлалын сэдэвтэй. Өвөр Монголын монгол «Одон» телевиз монголчилсон.

## Бүтээсэн газар 
Тус киног Америкийн зохиолч, хятад үндэстэн Шяоигийн адил нэрт зохиолоос сэдэвлэн бүтээжээ. 

Хятад улсын Шаньдун мужийн «Саньгүань» (Гурван титэм) кино компани Их Британийн Хонконг орны урлагийн нийгэмлэгтэй хамтран хятад хэлээр бүтээсэн. 
1995 оны 9-р сараас 1996 оны 1-р сард Тай ууланд (*Тайшань*) зураг авч, 1996 оны 9-р сард дэлгэцээр нийтэд цацсан. Нэг бүлэг 45 минут үргэлжилдэг. 26 бүлэгтэй.

2008 онд мөнөөх Шаньдунгийн кино компани дүрсний нягтшилтайгаар 24 бүлэгтэй болгон гаргаж, 2010 онд цомог болгон олонд хүргэв.

## Бүтээсэн хүн 
* Зохиогч - Шяои
* Найруулагч - Ван Вэньжи
* Зураглаач - Ли Лүкө, Жан Хуйли

### Дүр бүтээсэн 
*  *Ган овогт* — Ян Лү
*  *Инь Жяньпин* — Жан Зижян
*  *Ючи Ланьшин* — Ян Бинъянь
*  *Рүаншин* — Лүй Юйхуа
*  *Хуа Эрлань* — Чү Баогуан
*  *Фань Иньжан* — Ван Жиган
*  *Фань Жуншюй* — Жан Фүминь
*  *Жинь Жү* — Сүй Жуанжуан
*  *Ма Ибу* — Сүнь Жанчюй

## Хожим 
2015 онд мөн зохиолоор сэдэвлэн, мөн адил нэртэй олон бүлэгт кино бүтээгдсэн. 

## Лавлах холбоос 
Ангилал:1990-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Хятадын телевизийн цуврал
Лүндэгийн Пүрэвсүрэн

**Лүндэгийн Пүрэвсүрэн** (1964 оны 12 дугаар сарын 24-нд Говь-Алтай аймагт төрсөн) нь 2014-2016 онд Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд байсан, дипломатч.

Тэрээр Жеффри Эпстейнтэй 2015 он буюу гадаад хэргийн яамны сайд хийж байхдаа холбоотой байсан ба түүнтэй бичиж байсан цахим мейл байдаг. "Ховч хар" гэдэг хочтой.

## Боловсрол
*1983 онд Говь-Алтай аймгийн Алтай хотын 10 жилийн 2 дугаар дунд сургууль төгссөн.
*1989 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн.

## Ажилласан байдал
*1989-1991 Гадаад хэргийн яамны Захиргааны хэлтэст атташе.
*1991-1993 Улаанбаатар дахь Германы Элчин сайдын яаманд орчуулагч.
*1993-1995 Гадаад хэргийн яамны Европ, Америкийн газар атташе.
*1995-2000 ХБНГУ дахь Монгол Улсын Элчин сайдын яамнд 1-р нарийн бичгийн дарга.
*2000-2009 Гадаад хэргийн яамны Европын газар 1-р нарийн бичгийн дарга.
*2009-2014 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.элбэгдоржийн гадаад бодлогын зөвлөх.
*2014-2016 Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд.
*2016-2017 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн Гадаад бодлогын зөвлөх.
*2017-2021 оноос Монгол Улсаас Швейцарт суугаа Элчин сайд, Женев дахь НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчөөр ажилласан.
*
Герман, орос хэлний мэдлэгтэй.

## Гэр бүл
Л.Пүрэвсүрэн эхнэр, хоёр хүүхэдтэй.

Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:НҮБ дахь Монголын байнгын төлөөлөгч
Ангилал:Швейцар дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Сономын Лувсан

**Сономын Лувсан** (1912 оны 12-р сарын 10-ны өдөр Түшээт хан аймгийн Мэргэн вангийн хошуу, одоогийн Дорноговь аймгийн Дэлгэрэх сумын нутаг Өргөн уулын “Баруун нүдэн ” хэмээх газар төрсөн—1994 онд нас барсан) – Монгол Улсын төрийн болон намын зүтгэлтэн, дипломат.

1972 оны 7-р сарын 29-нөөс 1974 оны 6-р сарын 11 хүртэл БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргын үүрэг гүйцэтгэсэн. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед С.Лувсан нь Ерөнхий сайд Х.Чойбалсангийн орлогч байсан. 

## Намтар 
Түүнийг 3 настай байхад эцэг нь нас барж хагас өнчин болсон бөгөөд 13 нас хүртлээ 5 жилийн дотор “ Улаан нүдэн ” хэмээх Балдангийнд хонь хариулж, хөлсөнд нь бичиг үсэг заалгаж, жилдээ нэг хургатай хонь, хятад цай авдаг байсан гэдэг.  

1928 онд Богдхан уулын аймгийн тамгын газраас төлөөлөгч ирж ном уншуулж, цээж бичиг бичүүлж , тоо бодуулж, сампин цохиулж шалгалт аваад сайн шалгагдсан тул Лувсанг сургуульд нь туслах багшаар үлдээжээ.

1930 онд Улаанбаатарт санхүү нягтлан бодохын сургуульд элсэн орж 1931 оны хавар түргэвчилсэн курсээр төгсгөжээ. Үүний дараа Хэнтий аймагт санхүүгийн хэлтсийн албан татварын байцаагч, Дорноговь аймгийн Хутаг уулын хошууны Наранбулаг суманд засгийн газрын тусгай төлөөлөгчөөр ажиллаж байв.

С.Лувсан 1940 оноос МАХН-ын XI- XYII их хуралд төлөөлөгчөөр сонгогдсон байна.

1949 оны 2-р сарын 21-нд Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга бөгөөд Худалдааны сайдаар томилогдсон. 

1957-1959 онд Монгол улсаас БНХАУ-д суух Элчин сайдаар томилогдон ажилсан. 

1959 оны 6-р сарын 17-ноос 1960 оны зун болтол эргээд Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргын албыг хашиж байсан. 

1960-1963 онуудад Монгол Улсаас ЗХУ-д Элчин сайдаар томилогдон ажилласан (Куба улсад хавсран суугаа анхны Элчин сайд). 

1963- 1973 онд БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн орлогч дарга. 

1963 оноос МАХН-ын Төв хорооны Товчооны гишүүн болж улс төрийн нөлөө бүхий хүн болсон. АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга Жамсрангийн Самбууг 1972 онд нас барсны дараа Цагаанламын Дүгэрсүрэнгээс (нэг сар хашсан) БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргын ажлыг авч үүрэг гүйцэтгэж байгаад 1974 онд ажлаа өгсөн. 

## Гэр бүл
С.Лувсангийн хүү Лувсангийн Эрдэнэчулуун 2000-2004 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайдаар ажилсан. Хүү Лувсангийн Баттулга Казахстанд Элчин сайд байсан. Охин Лувсангийн Тунгалаг монголын анхдагч эмэгтэй жүжигчин, төгөлдөр хуурын багш байсан. Гэргий Магсарвандадын Байминханд нь агуу түүхт Эрдэнэжонон ван Ц.Ширнэндамдингийн ач охин. Ц.Ширнэндамдин нь Богдын Шадар сайд, Шүүхийн Хамаг Хэргийг Бүгд захиран шийтгэх болон Гадаад яамны дэд сайд, улмаар Монгол Улсын Ерөнхий сайд болон Цэргийн яамны сайдын үүрэг гүйцэтгэгч, мөн 1912 оны Монгол-Оросын санхүү, цэргийн тусламж авах хэлэлцээр, 1915 оны Монгол, Орос, Хятад 3 улсын Хиагтын гэрээ, 1921 оны Монгол, Зөвлөлт Оросын найрамдлын гэрээг байгуулахад идэвхтэй оролцсон улстөрч, Гадаад харилцааны гарамгай зүтгэлтэн байв.   

Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч
Ангилал:БНМАУ-ын сайд
Ангилал:БНМАУ-ын сангийн сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:ЗХУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Хятад дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1994 онд өнгөрсөн
Лувсангийн Эрдэнэчулуун

**Лувсангийн Эрдэнэчулуун** (1948 оны 10-р сарын 10-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) 2000-2004 онд Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан дипломатч. 

## Намтар
Л.Эрдэнэчулуун Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн зүтгэлтэн Сономын Лувсангийн хүү.

1966 онд Улаанбаатар хотын зөвлөлтийн 2-р дунд сургууль төгссөн.

1966-1972 онд ЗХУ-ын Москва хот дахь Олон улсын харилцааны дээд сургууль, 1986-1988 онд ОХУ-ын ГЯЯ-ны дэргэдэх Дипломатын Академийг тус тус дүүргэсэн.

1972-1980 онд Гадаад явдлын Яамны Олон улсын байгууллагын хэлтэст атташе, гурав, хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга,    

1980-1984 онд Нью-Йорк дахь НҮБ дахь Байнгын төлөөлөгчийн газарт хоёр, нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилсан.   

1985-1990 онд ГЯЯ-ны Хэвлэл, мэдээллийн хэлтсийн дарга, 1990-1996 онд Монгол Улсаас НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгчийн газарт Байнгын төлөөлөгчийн орлогч, Байнгын төлөөлөгч байсан.  

1997-1998 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Багабандийн Гадаад бодлогын зөвлөх,  

1999 оны 2 дугаар сараас МАХН-ын дарга Н.Энхбаярын Гадаад бодлогын зөвлөх, 2000 оны 7-р сараас Монгол Улсын Ерөнхий сайдын гадаад бодлогын зөвлөхөөр тус тус ажиллаж байв. 

2000 оны 8-р сараас 2004 оны 9-р сарын 28-ны өдөр хүртэл Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Гадаад хэргийн сайдын албыг хашсан.

2005 онд Хүний аюулгүй байдлын судалгааны төвийг үүсгэн байгуулсан.

Англи, орос хэлтэй.

## Шагнал, цол
Л.Эрдэнэчулууны хөдөлмөр бүтээлийг төр засгаас үнэлж “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”, “Алтан гадас” одонгоор шагнажээ. 

Монгол Улсын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд дипломат цолтой. 

Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Хятадын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар

[thumb|right|[Күньмин хотын ТХУД]]
thumb|right|хөх дугаарын пайз
thumb|right|хар дугаарын пайз
thumb|right|Дипломатын дугаарын пайз
[thumb|right|[Хонконг руу хил дамнасан хөдөлгөөний дугаарын пайз]] 
Хятадын тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар нь цэнхэр дэвсгэр өнгөн дээр цагаан өнгөөр бичихээс ба харин том тэрэгний дугаарыг шар дэвсгэр дээр хараар бичдэг байна. ТХУД нь тухайн орон нутгийн нэрийг товчилсон ханз үсгээр эхлээд түүний араас нэг латин үсэг ордог бөгөөд энэ нь бүс нутгийт тодорхойлон заадаг аж. Үүний араас компьютерээс өгсөн тоон дугаар байна. Зарим нэг муж нутагт энэ тоон дугаар нь хүрэлцдэггүй учир үсэгтэй хослуулан гаргадаг юм. Гадаадын иргэдийн автомашины дугаарыг хар дэвсгэр дээр цагаанаар бичнэ.

## Цахим холбоос 
улсын дугаар
Ангилал:Тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар улс орноор
Laureus World Sports Awards/Дэлхийн оны шилдэг тамирчин

Энэ жагсаалтанд **Laureus World Sports Awards** буюу „Дэлхийн оны шилдэг тамирчинд“ нэр дэвшсэн бүх тамирчдыг оруулсан болно. Ялагчийг тодруулан тэмдэглэв.

## Ялагч болон нэр дэвшигчдийн жагсаалт 
## Цахим хуудас 
* Laureus World Sports Awards

Спортын оны дэлхийн шилдэг эрэгтэй тамирчин
Жазбa

**Жазбa** (, 1976 оны 12 сарын 23-нд Лондринад төрсөн) нь Бразилын волейболчин.

Ангилал:1974 онд төрсөн
Ангилал:Бразилын волейболчин