open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сандагийн Алтангэрэл

**Сандагийн Алтангэрэл** нь (1932 онд төрсөн) кино театрын зураач, уран зураач хүн юм. 

## Намтар 
С.Алтангэрэл нь 1967 онд Улсын Багшийн Дээд Сургуулийг дүүргэж зураач мэргэжил эзэмшжээ. Тэр цагаас хойш Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны Хэнтий аймаг дахь салбарт зураачаар ажиллаж байв. Улаанбаатар хотод ирээд одоогийн Тэнгис кино театр буюу хуучнаар Ялалт кино театр нэртэй байхад зураачаар ажиллаж байв. 

## Гавьяа Шагнал 
* 1978 онд Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан

## Гадаад холбоос 
С.Алтангэрэл: Би зурахаараа жаргадаг

”Кино театрын зураачид” үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1932 онд төрсөн
Чойжилнамсрайн Батмөнх

**Чойжилнамсрайн Батмөнх** нь (1931 онд төрсөн) Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цэрэг дайны зураач буюу баталист зураач хүн юм. 

## Намтар 
Ч. Батмөнх нь 1958 онд Улаанбаатар хотноо Дүрслэх урлагийн коллежийг дүүргэжээ. 1967 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгссөн байна. 

## Үзэсгэлэн 
Ч. Батмөнх нь 1958 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ. 

1980-1980 оны хооронд ганцаарчилсан үзэсгэлэнгүүдийг Улаанбаатар хотноо гаргаж байсан. 

## Гавьяа Шагнал 
1970 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

1975  онд Зурагт хуудасны үзэсгэлэн уралдааны тэргүүн байр

1979 онд Халхын голын дайны 40 жилийн ойд зориулсан үзэсгэлэн уралдааны тэргүүн байр

1980 онд Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн

1983 онд Батлан хамгаалах яамны шагнал

1985 онд Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулсан уралдаанд тэргүүн байр

## Гадаад холбоос 
* “Ялалтын мөрөөр” туурвисан уран бүтээлээ дэлгэлээ
* МУУГЗ, ЗУРААЧ Ч.БАТМӨНХ: ДАЙН ТУЛААНЫ МӨР ҮЛДСЭН БҮХИЙ Л ГАЗРААР ЯВЖ БҮТЭЭЛЭЭ ТУУРВИСАН

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Тулалдаан зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Чойдогийн Базарваан

**Чойдогийн Базарваан** нь Монголд модернизмын анхны төлөөлөгчдийн нэг зураач юм. 

## Намтар 
Чойдогийн Базарвааны "Бүрдийн элс" зураг нь социолизмын үеийн хүүхдийн сурах бичигт байдаг. "Бүрдийн элс" уран зургийг зураач Ч.Базарваан cap гаруй  хөдөө явж бүтээсэн боловч хэн ч тоогоогүй гэдэг. Хожим нь хэдэн жилийн дараа "Бүрдний элс" зураг нь Монголын шилдэг арван зургийн тоонд орж урлаг судлаачдын анхаарлын төвд явж ирсэн билээ.

## Үзэсгэлэн 
Ч.Базарваан нь 1963 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

1963 онд ЗСБНХУ-ын Москва хотноо Монголын үзэсгэлэн

1974 онд Болгар улсад  Олон улсын үзэсгэлэн

1975 онд Герман улсын Берлин хотод Олон улсын үзэсгэлэн

1977 онд Узбекстан улсын Ташкент хотод Азийн урчуудын олон улсын үзэсгэлэн

1979 онд ЗСБНХУ-ын Москва хотноо Монголын үзэсгэлэн

1992, 1993, 1998 онд Японы улсын Токио хотноо бие даасан үзэсгэлэн

## Гавьяа шагнал 
1957 онд Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулсан уралдааны тэргүүн байр

1989 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

1991 онд Сүхбаатарын одон

1998 онд Азийн соёлын сангийн шагнал

## Гадаад холбоос 
* зураг бvтсэн тvvх

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Мижидийн Лхагвадорж

**Мижидийн Лхагвадорж** нь (1941 онд төрсөн) уран зураач хүн юм. 

## Намтар 
М.Лхагвадорж нь 1963 онд Улсын багшийн коллежийг дүүргэжээ. 1967 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгссөн. Тэр цагаас буюу 1967 оноос хойш Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны Булган аймгийн салбарт ажиллаж байв. 

1972 оноос Монгол улсын Филармонийн зураачаар ажиллаж байсан. 

1983 оноос Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны Улаанбаатар дахь салбарт ажиллах болов. 

### Найз нөхөрлөл 
М.Лхагвадоржийн дотны найз нөхдөөр зураач Цэндийн Монгол, Дэмчигийн Мягмар,  Ёндонгийн Өлзийхутаг зэрэг уран бүтээлч урлагийн хүмүүсийг дурдаж болно. 

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
* 1981 онд Улаанбаатар хотноо бие даасан үзэсгэлэн

* 1994 он Япон улсын зураач Нийгата хотод Ц.Монголтой хамтарсан

## Гавьяа шагнал 
1992 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Чүлтэмийн Бизъяа

**Чүлтэмийн Бизъяа** нь (1937 онд төрсөн) Монгол улсын гавьяат багш, дүрслэх урлагийн багш, уран зураач хүн юм. 

## Намтар 
1962 онд Улсын багшийн дээд сургуулийн Зураг, хөдөлмөрийн ангийг төгссөн буюу энэ мэргэжлээр анхны төгсөгчдийн нэг юм. Залуу боловсон хүчин улс эх орныхоо ирээдүй хойч болсон хүүхдүүдэд зураг урлал заахаар буюу Монголын Пионерын ордонд зургийн багшаар томилогдож ажиллав. 

## Шавь нараас 
МУГБ Ч.Бизъяа шавь нарынхаа тухай "Дугуйлангаа уурын зууханд хүртэл хичээллүүлж явлаа" ярилцлагадаа дурдсан байдаг. Үүнд: 

* Г.Төмөр
* н.Лхамсүрэн
* Ц.Монгол
* н.Эрдэнэбилэг
* С.Чимэддорж

## Гавьяа Шагнал 
* 1991 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан
* 2000 онд Монголын улсын гавьяат багш

## Гадаад холбоос 
* МОНГОЛ УЛСЫН ГАВЬЯАТ БАГШ Ч.БИЗЪЯА: ДУГУЙЛАНГАА УУРЫН ЗУУХАНД ХҮРТЭЛ ХИЧЭЭЛЛҮҮЛЖ ЯВЛАА
* Ахмад үеийнхний бүтээлүүд дэлгэгдлээ
* “Ахмад уран бүтээлчид-2” нэгдсэн үзэсгэлэн гарна

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Боловсролын Тэргүүний Ажилтан
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Улсуудын нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт

-ийн мэдээ:]]

**Улсуудын нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт** нь нэг хүнд ногдох нэрлэсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг Олон Улсын Валютын Сангаас ойролцоогоор тооцсоныг хүснэгтээр үзүүлэв.

## ОУВС-ийн 2024 оны баримжаалсан мэдээ 
## Мөн үзэх 
Дэлхийн улсуудын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт
## Цахим холбоос 
* World Economic Outlook Database

## Эшлэл 
Ангилал:Улсуудын жагсаалт
Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт
Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо
Ангилал:Хүн ам зүй

Ангилал:Улсуудын жагсаалт
Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт
Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо
Ангилал:Хүн ам зүй
Монгол бичгийг Латин үсэгт галиглах тогтолцоо

Борис Яковлевич Владимирцовын галигт үндэслэн Халх аялгад нийцүүлэн зассан, Монгол бичгийг Латин үсэгт галиглах цагаан толгой.  

## Хүснэгт 
## Үлгэрлэвээс 
Ангилал:Монгол бичиг үсэг
Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй
Цүлтэмийн Мөнхжин

**Цүлтэмийн Мөнхжин** нь (1963 онд төрсөн) Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, удам дамжсан бөгөөд Ц.Энхжингийн ихэр уран зураач хүн юм.

Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын Зураач, Урлагийн Гавьат Зүтгэлтэн , Төрийн шагналт зураач Ням-Осорын Цүлтэмийн хүүхдүүдийн нэг юм.

## Намтар 
Монголын нэрт зураач Цүлтэмийн ихэр хөвгүүд болох Ц. Энхжин, Ц. Мөнхжин нар эрдэмд шамдан суралцсаар 10 дугаар ангиа буюу тухайн үеийн Ерөнхий Боловсролын сургуулиа хоёулаа “Алтан медаль”-тай онц төгсөж байсан түүхтэй. 

Ц.Мөнхжин нь 1976 онд ЗСБНХУ-ын Мовсква хотноо С.Г.Строгановын нэрэмжит Москвагийн Урлаг, аж үйлдвэрийн академийг зураач мэргэжлээр төгсжээ. 

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Ц. Мөнхжин нь 1976 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" зэрэг ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

* 1978 онд Польшийн Варшав хотод олон улсын үзэсгэлэн
* 1979 онд хуучнаар Чехославак улсад олон улсын үзэсгэлэн
* 1986 онд Финланд улсын Лахти хотод олон улсын үзэсгэлэн
* 1986 онд Америкийн нэгдсэн улсын Нью-Йорк хотод НҮБ шуудангийн тамганы тэмцээн
* 1990 онд Улаанбаатар хотноо бие даасан уран бүтээлийн үзэсгэлэн
* 1996 онд Япон улсын Осака хотод "Пэйнтинг 96" үзэсгэлэн
* 1996 онд Япон улсын Гумна хотод бие даасан үзэсгэлэн
* 1997 онд  Япон улсын Цукуба хотод бие даасан үзэсгэлэн
* 2000 онд Америкийн нэгдсэн улсын Нью-Йорк, Сан-Франциско хотод Монголын үзэсгэлэн

2000 оноос хойш бие даасан болоод хамтарсан олон арван үзэсгэлэнд оролцоод байна. 

## Гавьяа шагнал 
1990 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

## Цахим холбоос 
* Ц.МӨНХЖИН ЗУРААЧИЙНД ӨНЖИВ
* Ц.Мөнхжин: Чөлөөт сэтгэлгээний урлаг гэж томъёолох хэрэггүй
* МУСГЗ, зураач Ц.Мөнхжин: ЗАЛУУЧУУД ИТГЭЛ АЛДАРЧ, ЗЭВЭРСЭЭР БАЙГААД ДУУСЧ БОЛОХГҮЙ БИЗ ДЭЭ
* МУУГЗ Ц.Мөнхжин : ЖИРИЙН УХААН ГЭЖ БАЙНА, МӨН ТӨРИЙН УХААН ГЭЖ БАС БИЙ
* Номын тухай нэвтрүүлэг - Зураач Ц.Мөнхжин

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Цүлтэмийн Энхжин

**Цүлтэмийн Энхжин** нь (1963 онд төрсөн) Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, удам дамжсан бөгөөд Ц. Мөнхжингийн ихэр, Төрийн шагналт уран зураач хүн юм.

Монголчууд ихэр хүүхдүүдийн эхэлж төрсөн нь дүү болж үүд хаалга нээж өгдөг уламжлалын ёсоор Ц. Энхжин ах нь, Ц. Мөнхжин дүү нь ажээ. 

## Намтар 
Монголын нэрт зураач Цүлтэмийн ихэр хөвгүүд болох Ц. Энхжин, Ц. Мөнхжин нар эрдэмд шамдан суралцсаар 10 дугаар ангиа буюу тухайн үеийн Ерөнхий Боловсролын сургуулиа хоёулаа “Алтан медаль”-тай онц төгсөж байсан түүхтэй.

Герман улсын Реклам чимэглэлийн тусгай мэргэжлийн дунд сургуульд аавын захиасаар очиж суралцжээ. Берлин хотод нэг жил суралцаад хэлний бэлтгэлээ тусгай шагналтай төгсжээ. Ингээд Берлинд нэг жил сураад дараа жилээс нь Дресдений урлагийн дээд сургуульд элсэн оржээ. 

1973 онд Дресдений Урлагийн Дээд Сургуульд орж, таван жил сураад 1978 онд тусгай шагналтай төгсөж байжээ. 

## Гавьяа Шагнал 
* Төрийн шагнал

## Цахим холбоос 
Төрийн шагналт зураач Ц.Энхжин: МИНИЙ АМЬДРАЛЫН УТГА УЧИР БОЛ МОНГОЛ УЛС, МОНГОЛ ҮНДЭСТЭН

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Германы их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ламжавын Ганболд

**Ламжавын Ганболд** нь (1955 онд төрсөн, 2018 онд нас барсан) модернист уран зураач байлаа. 

## Намтар 
1977 онд Дүрслэх урлагийн коллежийг төгсжээ. Сургуулиа төгсөөд Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны Эрдэнэт хот дахь салбарт зураачаар ажиллав.

1989 онд ЗХУ-ын Репиний нэрэмжит дүрслэх урлагийн академийг төгсжээ. 1989 оноос 1994 он хүртэл МУЭ-ийн Эрдэнэт хотын салбартаа зураачаар үргэлжлүүлэн ажиллажээ. 

1994 оноос Дүрлэх урлагийн дээд сургуульд багшилж байв. Дүрслэх урлагийн сургалтыг академик байх ёстой гэж үздэг нэгэн байсан гэдэг. 

### Хоч нэршил 
1997 оны шавь нар нь Л.Ганболд багшийгаа "Клод Ганаа" гэж хүндэтгэж хочилж нэрлэдэг байжээ.

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Л.Ганболд зураач нь 1977 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" зэрэг ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ. Хилийн чанадад Герман, Япон, Орос, Хятад, Турк, Солонгос, Голланд, Франц улсуудад үзэсгэлэнд оролцож байв. 

1993 онд Дүрслэх урлагийн музейд бие даасан үзэсгэлэн

1994 онд Модерн Арт Галерейд бие даасан үзэсгэлэн

1997 онд Япон улсын Токио хотноо Азийн олон улсын 33 дахь үзэсгэлэн

1997 онд Япон улсын Цукуба хотод Монголын үзэсгэлэн

2000 онд Америкийн нэгдсэн улс Нью-Йорк, Сан-Франциско хотноо Монголын үзэсгэлэн

## Гавьяа Шагнал 
1994 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

## Гадаад холбоос 
Билиг танхай зураач

Урлаг судлаач Л.Батчулуун: Л.Ганболд бол төрөлхийн авьяас бүхий зураач байсан

Нэрт зураач, МУЭ-ийн шагналт Л.Ганболд агсны гэгээн дурсгалд зориулсан "Аадартай өглөө" үзэсгэлэн өнөөдөр нээлтээ хийнэ

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Дүрслэх Урлагийн Дээд Сургуулийн багш
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Нүрзэдийн Оросоо

**Нүрзэдийн Оросоо** нь (1947 онд төрсөн) Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналт уран зураач хүн юм.

## Намтар 
1971 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгжээ.  Тэр цагаас буюу 1971 оноос хойш Монголын урчуудын эвлэлийн хорооны Баянхонгор аймгийн салбарт тэргүүн, уран бүтээлчээр ажиллаж байв.

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
* 1985 онд Франц улсын Парис хотноо хамтын үзэсгэлэн
* 1987 онд ЗХУ-ын Мосва хотноо хамтын үзэсгэлэн
* 1993 онд Япон улсын Нитоша хотод Монголын үзэсгэлэн
* 1999 онд Герман улсын Нюрнберг хотод Монголын үзэсгэлэн
* 1999 онд Улаанбаатар хотноо бие даасан үзэсгэлэн
* 2010 он "Говийн уянга-2**"** зураач МУСГЗ Ч.Базарваан, Цэндийн Монгол нартай хамтын үзэсгэлэн

## Гавьяа Шагнал 
* 1986 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* 1987 онд Монголын урчуудын эвлэлийн тэргүүний ажилтан

## Гадаад холбоос 
Н.ОРОСОО: ”ХОНГОР НУТАГ” ҮЗЭСГЭЛЭН БАЯНХОНГОР АЙМГИЙГ СУРТАЛЧИЛНА

"Алтан намар-2020" судалбар зургийн үзэсгэлэн болж байна

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1947 онд төрсөн
Мядагийн Ганхүү

**Мядагийн Ганхүү** нь (1956 онд төрсөн) Монгол улсын генерал хүн юм. Одоо Кендогийн холбооны Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.

## Намтар 
Бригадын генерал М.Ганхүү 1956 онд Улаанбаатар хотод төрсөн.  

### Боловсрол 
* 1974-1977 онд Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яамны ЦТДунд сургуульд сонсогчоор суралцав.
* 1977-1980 онд Төв аймаг дахь Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Газарт төлөөлөгчөөр ажиллаж байлаа.
* 1980-1985 онд ЗХУ-ын ДЯЯ-ны академид эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн.

### Ажилласан байдал 
* 1985-1991 онд Дархан хотын Нийгмийг Аюулаас Хамгаалахын Хэлтэст өмчийн ахлах төлөөлөгчөөр ажиллаж байжээ.
* 1991-2010 онд Сэлэнгэ аймгийн цагдаагийн хэлтэс, газар, Цагдаагийн ерөнхий газар, Баянзүрх дүүргийн цагдаагийн хэлтэс, Нийслэлийн цагдаагийн газарт ажиллав.
* 2001-2007 оны Сонгинохайрхан дүүргийн цагдаагийн хэлтсүүдэд орлогч дарга, эрүүгийн цагдаагийн ажил эрхэлсэн дэд дарга, газар, хэлтсийн даргаар ажиллаж байв.

## Цол 
2010 оны 4 сараас 2012 оны 10 сар хүртэлх хугацаанд Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын даргаар томилогдон ажиллаж байжээ. 

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын даргаар ажиллаж байсан хурандаа М.Ганхүүд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2011 оны 11 сарын 25-ны өдрийн 222 дугаар зарлигаар “Бригадын генерал” цол олгосон.

## Гавьяа шагнал 
* Байлдааны медаль, 
* Байлдааны гавьяаны одон, 
* Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон, 
* Хөдөлмөрийн гавьяаны одон, 
* Хууль зүйн тэргүүний ажилтан, 
* Цагдаагийн гавьяа, 
* Цагдаагийн алдар тэмдэг

ойн медалиудаар зэргээр тус тус шагнасан. 

## Цахим холбоос 
* Бригадын генерал М.Ганхүү хохирогчдын хөрөнгөөр туйлж байжээ
* М.Ганхүү: ШШГЕГ-т ажиллахад амаргүй байсан ч олон зүйл санаачилж, хэрэгжүүлсэн
* Бригадын генерал М.Ганхүү хохирогчдын хөрөнгөөр туйлж байжээ
* МОНГОЛЫН ЦАГДААГИЙН ГЕНЕРАЛУУД

Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Монголын бригадын генерал
Ангилал:Монголын цагдаа
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Бямбаагийн Ганхүү

**Бямбаагийн Ганхүү** нь (1953 онд төрсөн - 2025 оны 11 -р сарын 12нд нас барсан) жүжигчин, багш хүн байсан юм.

## Намтар 
Б.Ганхүү нь Ховд аймгийн Чандмань суманд 1953 онд төржээ. 

## Тоглосон кинонууд 
### Гол дүрд 
* 2017 онд Хазаар цэцэгсийн дуулал МОАК 

### Туслах дүрд 
* 2020 онд Сүүдэрт ургасан цэцэг МУСК  
* 2019 онд Соёлын довтолгоо МУСК 
* 2016 онд 6 дахь хүсэл МУСК 
* 2016 онд Ороолон МУСК 
* 2015 онд Тоглож болохгүй нас МУСК 
* 2015 онд Маш нууц МУСК
* 2015 онд Хамтдаа МОАК
* 2015 онд Надад итгээч МУСК
* 2014 онд Зүрхээр наадагч МУСК 
* 2014 онд Ус дээшээ урсдаг МОАК 
* 2012 онд Тнгри МУСК 
* 2011 онд Нэг хоёрын гурав аа МУСК 
* 2009 онд Буруу эргэлт МУСК 
* 2008 онд Сайн уу, амьдрал минь МУСК 
* 2004 онд Уулын Төмөр МУСК 
* 2003 онд Амьдрал ОАК 
* 2001 онд Бидний найзын дурлал МУСК
* 2001 онд Зүрхэнд шивнэсэн үг МУСК 
* 1978 онд Их замын эхэнд МУСК 

## Гавьяа шагнал 
* Хөдөлмөрийн Гавъяаны Улаан Тугийн Одон (2013)
* Монгол Улсын Соёлын Тэргүүний Ажилтан (1998) 
* Боловсролын Тэргүүний Ажилтан

## Цахим холбоос 
*Shutej amidrah nutag Jujigchin Ganhuu. Жүжигчин Ганхүү Шүтэж амьдрах нутаг 2020
*Amar taivan - "Амар тайван" дуу. Жүжигчин Б. Ганхүү
*Монгол хийморь нэвтрүүлэг Б.Ганхүү (ТМ телевиз)
*”Амилсан хайр” шинэ кино мэндэллээ

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Боловсролын Тэргүүний Ажилтан
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1953 онд төрсөн
Ангилал:2025 онд өнгөрсөн
Нагтан

**Нагтан** нь хар д‎‎эвсгэр дээр есөн эрдэнийн өнгөөр нарийн зураасаар шигтгэж зурдаг монгол зургийн арга юм. 

## Тойм 
Нагтан зураг нь "Нагва" буюу "хар" гэсэн үгнээс гаралтай тул хар, хар хүрэн, бараан хүрэн дэвсгэртэй байдаг. Нагтан зураг нь шүтээн зургийн төрөлд багтана. Нагтан зургийг бурхан XVII-XIX зууны үед бурхан урлалд хэрэглэдэг байжээ.

## Есөн эрдэнийн өнгө 
Нагтан зурагт есөн эрдэнийн өнгө будаг хэрэглэдэг. Үүнд:

# Алт
# Мөнгө
# Шүр
# Ган 
# Номин 
# Тана
# Зэс
# Оюу
# Сувд

Алтыг төлөөлөх өнгөнд алтлаг шар, тод шар, шав шар байдаг. Зарим шүтээн урлагийн нагтан зураг тэр чигтээ алтан өнгөрөө өнгө товойлгож дүрслэн зурсан байдаг. Шүрийг төлөөлсөн өнгөнүүдэд шүрэн улаан, хүрэн улаан, тод улааныг багтаана. Мөнгө, Ган, Тана, Сувдыг төлөөлөх цагаан цайвар өнгөнүүд тус бүрдээ тодорхой ялгарахуйц байна. 

## Төрөл хэлбэр 
Нагтан зургийг арын өнгө дэвсгэр болоод есөн эрдэнийн өнгө будгийг хэрхэн уусгаж хэрэглэж буйгаас шалтгаалж ялгаатай нэрлэдэг. 

### Мартан зураг 
Мартан зураг нь "марва" буюу "улаан" гэсэн гаралтай тул улаан, улаан хүрэн, хүрэн дэвсгэртэй байдаг бөгөөд монгол зургийн шүтээн зургийн төрөлд багтана. 

### Сэртэн зураг 
Сэртэн зураг нь "сэртэн" буюу "алтан" дэвсгэртэй монгол зургийн арга ур юм. 

### Гартан зураг 
Гартан зуран нь "цагаан" дэвсгэр дээр есөн эрдэнийн өнгөөр нарийн зураасаар шигтгэн зурах монгол зургийн арга урыг хэлдэг. 

## Өв уламжлал 
Урлагийн бүтээл, эртний эдлэл цуглуулагч Аюурзанын Алтангэрэлд монгол зургийн нагтан зургаар бүтсэн шүтээн урлалууд байдаг. Үүнд: 

* "Мутартаа очирт буюу Очирваань", 65.5X47 см, дэлгэмэл нагтан зураг, XVIII-XIX зуун
* "Охин тэнгэр Балданлхам", 35X26.5 см, дэлгэмэл нагтан зураг, байгалийн шороон будаг алт, XVIII зуун

зэргийг дурдаж болно. 

## Сургалт 
Орчин үед мэргэжлийн уран бүтээлчдээс гадна монгол зургаар суралцагчид, дүрслэх урлаг сонирхон суралцагч хүүхэд залуус ч зурж байна. Нагтан зургийн аргыг Ерөнхий боловсролын  IV ангийн дүрслэх урлагийн хичээлд багтаасан байдаг. Нагтан зургийн өнгө солонгорч маш уран тансаг харагддаг онцлогтой.
Ангилал:Урлаг
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Германы эзэнт гүрэн

**Германы эзэнт гүрэн буюу Пруссын эзэнт улс** () нь 1871 оноос эхлэн 1918 оныг хүртэлх Германы Рейхийн үеийн нэр юм. Германы Хаант Улсын үед герман үндэстний улс нь холбооны байгууламж бүхий үндсэн хуульт эзэнт улс байв.

## Цахим холбоос 
* Das Kaiserreich Umfangreiche Seite des Deutschen Historischen Museums
* *Gesetz betreffend die Verfassung des Deutschen Reiches* vom 16. April 1871, einschließlich aller späterer Änderungen

## Эшлэл 
Ангилал:Германы эзэнт улс

Хаант Герман
Хаант Герман
Ангилал:Германы Хаант Улсын эрх зүй
Ангилал:Холбооны Хаант Улс
Хаант Улс
Ангилал:1871 онд байгуулагдсан
Ангилал:1918 онд татан буугдсан
Дашцэрэнгийн Гунгаа

**Дашцэрэнгийн Гунгаа** нь (1950 онд төрсөн) Монголын зураасан зургийн буюу график зургийн томоохон төлөөлөгч, СГЗ зураач хүн юм. 

## Намтар 
Д.Гунгаа нь 1950 онд Булган аймгийн Бүрэгхангай суманд төрсөн.

1978 онд Болгар улсын Софи хотын Дүрслэх урлагийн академийг төгсжээ. 

1983 онд “Комиссар Цэвэгжав”, “Манай ирээдүй” зэрэг төмөр барын цуврал уран бүтээлээрээ МУЭ-ийн нэрэмжит шагналыг хүртэж байжээ. 

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Д.Гунгаа нь 1978 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

* 1984, 1988 онд Улаанбаатар хотноо бие даасан үзэсгэлэн
* 1988 онд Москва хотод бие даасан үзэсгэлэн
*1989 онд ЗХУ-д бие даасан үзэсгэлэн
*1993 онд Францын Парис хотноо бие даасан үзэсгэлэн
*1994 онд Италийн Милан хотноо бие даасан үзэсгэлэн
*1996 онд Францын Парис хотод бие даасан үзэсгэлэн
Д.Гунгаа нь дотоод гадаад, бие даасан болон хамтарсан олон арван үзэсгэлэн гаргаад байна. 

## Гавьяа Шагнал 
* 2012 онд Монгол Улсын Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн цол /2012.12.27 №3276/
* 1983 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

## Цахим холбоос 
Зураасан зургийн КАПИТАН

Гавьяат зураачид бүтээлээ толилуулж байна
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:1950 онд төрсөн

Ангилал:Бүрэгхангайн хүн
Бергманы дүрэм

**Бергманы дүрэм** ёсоор ойролцоох зүйл амьтдын биеийн хэмжээ нь хүйтэн газар руу руу ойртох тутам нэмэгддэг. 

Энэ дүрмийг 1847 онд Германы эрдэмтэн Карл Бергман үндэслэжээ. Бүлээн цустан амьтан болох шувуу, хөхтний бие тогтмол өндөр температуртай байдаг. Тэдэнд халуун уур амьсгалтай газар илүү дулаанаа алдаж байх, харин хүйтэн газар дулааныг аль болох бага алдах нь ашигтай. Аливаа биетийн шугаман өсөлтийн гадаргуу нь квадратаар ихсэж байхад эзлэхүүн нь кубээр ихэсдэг. Үлгэрлэвэл- 2²=4  2³=8 . Ийм учраас нэгж эзлэхүүнд ногдох гадаргуу том амьтанд бага, жижиг амьтанд их байна. тэгэхлээр сэрүүн бүсийн амьтан бие томтой байх нь дулаанаа бага алдах ач холбогдолтой. Гэхдээ энэ дүрэм бол заан хулгана хоёрыг харьцуулсан дүрэм биш. Харин ойролцоох зүйл, салбар зүйлийг харьцуулсан байдаг. Энэ дүрмийн ёсоор ойролцоох зүйл амьтны биеийн хэмжээ томрох нь хойд туйл руу ойртох тутам нэмэгддэг. Дээрх дүрэм шувуу, хөхтөн зэрэг Бүлээн цустай амьтдын 75% -д тохирдог болохыг эрдэмтэд тооцоолжээ. 

Энэ дүрмийн зарим жишээ баримтыг авч үзье. Еврод, Хойд Америкийн тундрт тархсан тундрийн чоно хамгийн том биетэй байдаг. Дараа нь Евразид тархсан саарал чоно дунд зэргийн биетэй, Хойд Кавказад тархсан Кавказын чоно биеэр бага, Дундад Азийн нам дор газар тархсан цөлийн чоно бүр жижиг байна. Хэрээнүүд Америкийн арктикт биеийн урт нь 410 мм, Гренландад 390 мм, Командорт 385 мм, Зүүн Сибирь ба Усурийн хязгаарт 360 мм, Дундад Европд 320 мм, Зүүн Иранд 290 мм, экваторын Африкт 250-260 мм, Хятадад 220 мм, Улаан тэнгисийн эрэгт 220-250 мм, Мексикт бүр 150 мм болтлоо жижгэрдэг байна. Дээр дурдсан жишээнүүд бол салбар зүйлийн хэмжээнд Бергманы дүрмийг авч үзсэн хэрэг юм.

Ойролцоох зүйлүүдэд олонх тохиолдолд энэ дүрэм тохирно. Жишээ нь муфлон гэдэг зэрлэг хонь Бага Азид, аргаль Төв Азид тархсан бөгөөд хамгийн том биетэй байдаг. 

Монгол орны Алтайн аргаль угалз хамгийн том биетэй. Олон улсын ангийн үзэсгэлэнд хэд хэдэн удаа дэлхийн аварга болсон нь аргагүй. Хэдий газар нь ойрхон ч гэсэн говийн уулсаар тархсан аргаль угалз хойд Алтайнхаас жижиг байдаг. Харин Дундад Азид тархсан архар хэмээх зэрлэг хонь, аргаль, муфлон хоёрын завсрын байрыг эзэлнэ.
Ангилал:Амьтны физиологи
Ангилал:Био газар зүй
Глогерийн дүрэм

**Глогерийн дүрэм** - Энэ дүрмийг 1833 онд Германы эрдэмтэн Глогер шувуун дээр үндэслэжээ. Мөн сүүн тэжээлтэн, мөлхөгчид энэ дүрэмд тохирно. Чийглэг халуун уур амьсгалтай нутгийн амьтдын өнгө, зүс сэрүүн хуурай уур амьсгалтай нутагт тархсан тухайн зүйлийн хэлбэрээс өнгө зүс нь хар, хурц тод байна. Сэрүүн бүсэд тархсан тухайн амьтны салбар зүйл бүдэг саарал зүстэй. Шувуудаас бараан бөгөөд хурц тод өнгөтэй салбар зүйл нь Энэтхэг ба Гималай, Өмнөд Хятад, арай цайвар нь Баруун Хойд Африк, Өмнөд Европ ба Сибир, Якутад бүр цайвар зүстэй нь тархжээ. Монгол орны умраас өмнө зүгт өргөн дэлгэр тархсан бамбай хоншоорт могой говьд хангайнхаас илүү хурц тод өнгөтэй байна.

Ангилал:Амьтны газар зүй
Ангилал:Онолын экологи
Ангилал:Эволюци
Самандарын Цогтбаяр

**Самандарын Цогтбаяр** нь (1964 онд төрсөн) Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн, монголын шог зураачдын томоохон төлөөлөл зураач юм. 

## Намтар 
Самандарын Цогтбаяр нь 1964 оны 12 сарын 13-нд Улаанбаатар хотод мэндэлжээ. С.Цогтбаяр нь нийгмийн амьдрал, улс орны улс төрийн байдал зэргийг хошин хэлбэрээр уран бүтээлээ туурвидаг чөлөөт уран бүтээлч юм.   

Тэр Дүрслэх урла­гийн дунд сургууль дүүргэж "Үнэн", "Тоншуул" со­ниноос ажлын гараагаа эхэлжээ. С.Цогтбаяр нь VII ангиасаа хөгжмийн бичлэг, ном цуглуулдаг болжээ. 

* 1980-аад оноос "Тоншуул" сэтгүүлийг эрхлэн гаргах болсон.
* 2002 оноос "Тоншуул" сонин болгож сэргээж эрхлэн гаргах болжээ.
* 2007 онд С.Цогтбаяр 50 дахь үзэсгэлэндээ зургаа илгээсэн тооцоо бий. 

С.Цогбаяр өөрийгөө "Хоёр дахь үеийн малчин хүн" гэж comedy club тайзан дээрээ хэлж байв. Түүний аав Завхан аймгийн Шилүүстэй суманд малчин байжээ. 

2016 оны байдлаар "Mongolian Observer" гэж сэтгүүлийн зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байв.

## Ном бүтээл 
С.Цогтбаяр шог зургийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулж буй уран бүтээлч юм. Түүний гаргасан шог зургийн номоос дурдвал: 

*  2001 онд "Учиртай инээд" хошин шог зургийн түүвэр
* "Төрийн төлөө оготно" шог зургийн ном
* "Шог зургууд" хошин шог зургийн түүвэр
* Борхүү, Одхүү, Төмөрхүү гурвын адал явдал

## Гавьяа Шагнал 
* 2011 онд Соёлын Гавъяат Зүтгэлтэн

## Цахим холбоос 
* Шог зураач С.Цогтбаяр: Хүн болгоны дээр счётчик гэж юм байдаг
* Шог зураач С.Цогтбаяр: Би хямдхан гар биш
* СГЗ, ШОГ ЗУРААЧ С.ЦОГТБАЯР: МОНГОЛЫН ХИЛ, ХИЛЧИД ИХЭМСЭГ БАЙГ
* "Би хэрхэн ажилладаг вэ?" -СГЗ, шог зураач С.Цогтбаяр
* С.Цогтбаяр: Сошиал зэрэгцээ ертөнцийг бий болгож байна. Хар л даа. Хэн ч тоодоггүй дорой эрд баатар байх боломжийг...
* Шог зураач С.Цогтбаяр - 100 жилийн дараа хүмүүс биднийг шоолно
* “ТОНШУУЛ”
* Шог зураач С.Цогтбаяр залууст "Зөв хандлагын ухаанд суралцахыг" онцлов
* САМАНДАРЫН ЦОГТБАЯР: ЧАДАХГҮЙ ЮМАНДАА ТЭЧЬЯАДАН ШУНАХ НЬ ЗОВЛОНГИЙН ЭХ ҮҮСВЭР
* САМАНДАРЫН ЦОГТБАЯР: БУХИМДАЖ ЯДАРГААТАХГҮЙ БАЙХЫН НУУЦЫГ БИ “ТОНШУУЛ”-ЫНХНААСАА ОЛЖ АВСАН
* Шог зураг
* ӨНӨӨДРИЙН УЛС ТӨРИЙГ ШОГ ЗУРГААР ИЛЭРХИЙЛБЭЛ НЭГ ИХ ОВООРОЛДСОН, БАРААН...

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Амьд хүн
Лхагваагийн Бумандорж

**Лхагваагийн Бумандорж** нь (1954 онд төрсөн) МУЭ-ийн нэрэмжит шагнал, зураасан зураг буюу графикийн зураач юм. 

## Намтар 
Л.Бумандорж нь 1974 онд  Дүрслэх урлагийн сургуулийг дүүргэжээ. 

1987 онд Герман улсын Лайпцигийн Зураасан зураг ба номын урлагийн дээд сургуулийг төгссөн. 

1987-1990 онд Улсын тамганы үйлдвэрийн дарга уран бүтээлчээр ажиллав. 

1990 оноос Дүрслэх урлагийн дээд сургуулийн уран зураг, зураасан зургийн багшаар ажилласан. 

2003 оноос Дүрслэн урлагийн дээд сургуулийн захиралаар ажилласан. 

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Л.Бумандорж нь 1974 оноос МУЭ-ийн хорооноос зохион байгуулдаг үзэсгэлэнгүүдэд тогтмол оролцож байжээ. 

### Гадаад улс дахь үзэсгэлэн 
1987 оноос МУЭ-ийн хорооноос зохион байгуулдаг Монголд болон гадаадад үзэсгэлэнд: 

* 1986 онд Югослав улсад Монголын үзэсгэлэн
* 1988, 1992, 2000 онд БНХАУ-д Монголын үзэсгэлэн
* 1989 онд Австри улсад Монголын үзэсгэлэн
* 1989 онд ЗХУ-д Монголын үзэсгэлэн
* 1990 онд Норвеги улсад Монголын үзэсгэлэн
* 1993, 1994 онд Франц улсад Монголын үзэсгэлэн
* 1993 онд Хонконг  улсад Монголын үзэсгэлэн
* 1997 онд Япон улсад Монголын үзэсгэлэн 
* 2000 онд АНУ-д Монголын үзэсгэлэн

### Монгол улс дахь үзэсгэлэн 
2012 оны байдлаар Монгол улсад бие даасан болон хамтарсан 30 орчим үзэсгэлэн гаргаад байна. 

## Гавьяа Шагнал 
* 1984 онд Залуу графикчдийн тэмцээний тэргүүн байр (Герман, Берлин)
* 1995 онд Чөлөөт уран зураачдын Нийгэмлэгийн, Гранд при, Солонгос
* 1996 онд “Орон зай”нийгэмлэгийн “Мөнгөн бүс” 
* 1999  онд Монголын Урчуудын эвлэлийн хорооны шагнал
* 2003  онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль
* 2006 онд Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
* 2012 онд Улаан тугийн одон

## Цахим холбоос 
* Л.Бумандорж: Марк бол асар өндөр хариуцлага, цаг хугацаа, хөдөлмөрөөр бий болдог урлагийн бүтээл
* Л.Бумандорж: Миний хэр зураач болохыг цаг хугацаа л шүүнэ
* Л.Бумандорж: Зургаа чин сэтгэлээсээ амилуулж чаддаг хүнд туслах гоё

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1954 онд төрсөн
Мадина Мумтоз

**Мадина Мумтоз** () (1990 оны 10 сарын 10-нд төрсөн) нь Узбекистаны дуучин юм.
## Кино 
## Эшлэл 
Ангилал:Узбекистаны дуучин
Ангилал:Узбекистаны жүжигчин
Ангилал:Узбекчүүд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Бат-Ям

**Бат-Ям** (еврей. ‏בַּת יָם‏‎ — шууд утгаар «далайн охин») — Израилын Тел-Авив тойрогт, Газар дундын тэнгисийн эрэг дээр Яфо хотоос өмнө зүгт оршдог хот. Холон, Ришон-ле-Цион ба Тел-Авив хотуудтай хиллэдэг. Дагуул хотуудтайгаа хамт "Их Тел-Авив"-ын нэг хэсэг юм. Хотын хүн амын ихэнх хэсгийг хуучин ЗХУ-аас ирсэн цагаачид бүрдүүлдэг. 

Хот нь үндсэндээ олон давхар барилгуудтай. Бат-Ямын аж үйлдвэрийн бүсэд нэхмэл эдлэл, металл боловсруулалт, хэвлэл, бөөний худалдаа, хүнсний үйлдвэрлэл зэрэг чиглэлтэй олон тооны аж ахуй нэгж үйл ажиллагаа явуулдаг. Бат-Ямд үйлчилгээ, худалдааны салбар хөгжсөн. Бат-Ям хотын хүн амын ихэнхи нь Гуш-Дан бүсийн бусад хотуудад ажилладаг.

Хотын боловсролын системд бараг 30 мянган сурагч суралцдаг. Бат-Ямд 119 цэцэрлэг, 28 бага сургууль (1-6 анги), эдгээрээс 8 нь төр-шашны боловролын системтэй, 5 ерөнхий боловсролын дунд сургууль (7-12 анги) ба технологийн чиглэлтэй 7 дунд сургуулиуд ажиллаж байна.

Бат-Ям хотын захиргаа нь хэд хэдэн хотуудтай олон улсын харилцаагаа хөгжүүлж байна.

## Засаг захиргаа 
]]

### Нутгийн зөвлөлийн дарга 
* Бен-Цион Минц (1936 - 1937)
* Исраэль Бен-Цион (1937 - 1939)
* Исраэль Рабинович-Теомим (1939 - 1943)
* Элиав Леваи (1943 - 1950)
* Давид Бен-Ари (1950 - 1958)

### Хотын дарга 
* Давид Бен-Ари (1950 - 1958)
* Менахем Ротшильд (1963 - 1973)
* Ицхак Валкер (1973 - 1977)
* Давид Месика (1977 - 1978)
* Менахем Ротшильд (1978 - 1983)
* Эхуд Кинамон (1983 - 1993)
* Йехошуа Саги (1993 - 2003)
* Шломо Лахиани (2003 - 2014)
* Йоси Бахар (2014 - 2018)
* Цвика Брот (2018 - одоо үе)

## Ах дүү хотууд 
*  Ливорно, Итали
*  Нойкёльн, Герман
*  Виллёрбан, Франц
*  Вальпараисо, Чили
*  Аурих, Герман
*  Крагуевац, Серби
*  Кутно, Польш
*  Анталия, Турк
*  Винница, Украин
*  Кострома, Орос

## Цахим холбоос
*Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Бат-Ям
Ангилал:Тел-Авив тойргийн хот
Ангилал:Израилын хот
Ангилал:1926 онд байгуулагдсан
Ангилал:Тел-Авив тойрог
Тодотгон холбох нөхцөл

Монгол хэлэнд **үйл үгийн тодотгон холбох нөхцөл** гэгч бүлэг нөхцөлүүд байдаг. Эдгээр нь үйл үгийг нэр үгтэй холбож, тухайн үйл үг нь холбогдох нэрийнхээ тодотгол болдог билээ. Тус нөхцөлүүдийн гол үүрэг нь энэ болой. Иймийн тул эдгээр нөхцөлийг үйлийн тодотгон холбох нөхцөл гэж нэрлэдэг.

Энэхүү бүлэг нөхцөл монгол хэл шинжлэлд зуу гаруй жил судлагдсан бөгөөд эрдэмтэд "үйлийн нэрийн хэлбэр", "үйл үгийг тэмдгийн дүрстэй болгох нөхцөл", "нэр тэмдгийг үзүүлэх төлөв", "үйлт нэрийн сул үг", "цагт үйл", "цагт нэрийн дагавар", "өгүүлбэрийг тодотгох граммем", "тэмдэг үйл үг", "нэрэтэй үйлын түлэб(буриад)", "тодотгон холбох нөхцөл" гэх мэтээр нэрлэснээс Монголд дээрх нэр нь түгэн тархжээ. 

## Нөхцөлийн үндсэн шинж 
# Үйлийн тодотгон холбох нөхцөлүүд нь үйл үгийг жинхэнэ нэртэй холбох үндсэн үүрэгтэй. Жишээлбэл: явсан хүн, унах морь, авдаг хөлс, бодмоор асуудал, үзэгдэхүйц гэрэл гэх мэт.  Өгүүлбэрт энэ үүргээрээ байхдаа тодотгол гишүүн болмуй.  Тодотгуулж байгаа жинхэнэ нэр нь хэмнэгдвэл тухайн жинхэнэ нэрийн үүргийг гүйцэтгэж тоо, тийн ялгал, хамаатуулахын нөхцөлөөр хувилдаг. Энэ нь зөвхөн тодотгон холбох нөхцөлийн шинж биш, жинхэнэ тодотгол болдог тэмдэг нэр, тооны нэрд ч ийм онцлог бий. Хэлний хэмнэлээс шалтгаалсан энэ шинжийг нь үндэслэж "үйлт нэр" нь тоо, тийн ялгал, хамаатуулах нөхцөлөөр хувилна гэж үзсээр байжээ.
# Тодотгон холбох нөхцөлтэй үйл үг нь хэлний зүйг ёсоор өгүүлбэрийн төгсгөлийн өгүүлэхүүн болохгүй авч, хэлэхэд төгс өгүүлэхүүн болох тохиолдол элбэг бий. Энэ нь мөн л хэлний хэмнэлтийн жишээ мөн. Үүний нэг баталгаа нь: тодотгон холбох нөхцөлтэй бүх төгс өгүүлэхүүний дараа нэр үгээс гаралтай "юм" гэсэн батлан чимэх үгийг сэргээн гаргаж болдог явдал юм. Гэтэл цаг ба биеэр төгсгөх нөхцөлтэй үйл өгүүлэхүүний дараа "юм" гэсэн чимэх үг үл тохиолдоно.
# Тодотгон холбох нөхцөлтэй үйл үг нь туслах үүрэгтэй орсон бай-, бол- гэсэн үйл үгтэй холбогдож нийлмэл өгүүлэхүүн болно. Ийнхүү өгүүлэхүүн болох нь эдгээр нөхцөл цаг, баймж, утга илрүүлдэгтэй нь холбоотой юм.
# Эдгээр нөхцөлтэй үйл өгүүлэхүүний өмнө үл, эс, хойно нь юм, шүү, биз, ёстой, хэрэгтэй гэх мэт чимэх үгч орж болно.
# Тодотгон холбох нөхцөлийн дараа -гүй гэсэн үгүйсгэх нөхцөл орно. Гэтэл үйлийн бусад нөхцөлд ийм шинж үл байдаг. Жишээлбэл: идсэнгүй, иддэггүй, идээгүй, идмээргүй, идэхгүй гэх мэт.
# Тодотгон холбох нөхцөлтэй өгүүлэхүүн бүхий гишүүн өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн нь их төлөв харьяалахын тийн ялгалаар хэлбэрждэг. Жишээлбэл: "Төмөрийн эхнэрийн таргалсан, Цэрмаагийн турсан хоёр агаар нэг. Чиний үлдээснийг би хаячихлаа." гэх мэт.
# Үйлийн тодотгон холбох нөхцөлүүд нь үгсийн хоорондын харьцаа заахаас гадна цаг заадаг. Энэ нь эдгээр нөхцөлийн бие биеэс нь ялгах гол шинж юм. Үлгэрлэвэл: -сан3 нөхцөл өнгөрсөн цаг; -даг3, -аа3 нөхцөл одоо цаг; -х, -маар3, -хуйц2 нөхцөл ирээдүй цагийг заана.

## Нөхцөлүүдийн ангилал 
Доор хүснэглэв.

### Амьд, идэвхтэй хэрэглэгддэг нөхцөлүүд 
Ангилал:Монгол хэл
Нямын Адъяабазар

**Нямын Адъяабазар** нь (1954 онд Төв аймагт төрсөн) Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн кубист зураач хүн юм.  

## Намтар 
Н.Адъяабазар нь 1981 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгсжээ. 1973-1977 оны хооронд Монголын урчуудын эвлэлийн Төв аймгийн салбарт ажиллаж байв.

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Н.Адъяабазар нь 1990 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

* 1990 онд ЗХУ-ын Курган хотод бие даасан үзэсгэлэн
* 1992 онд Улаанбаатар хотноо бие даасан үзэсгэлэн
* 1993 онд Франц улсын Парис, Эрмонт хотод Монголын үзэсгэлэн
* 1993 онод Герман улсын Бонн, Нидерланд улсын Роттердам хотод хамтын үзэсгэлэн
* 1994 онд Хонконгод болсон Монголын үзэсгэлэн
* 1996 онд БНХАУ-ын Бээжин хотноо зохион байгуулсан Монголын үзэсгэлэн
* 1997 онд Франц улсын Рубрук, Лилле хотноо бие даасан үзэсгэлэн
* 1999 онд БНСУ-ын Согчи хотноо зохион байгуулсан Монгол Солонгосын уран бүтээлчдийн үзэсгэлэн
* Н.Адъяабазар нь 2000 оноос эхлэн бие даасан болоод хамтын олон арван үзэсгэлэнд оролцоод байна. 

## Гавьяа шагнал 
1997 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал

## Цахим холбоос 
"Уран бүтээлч хүн эрэл хайгуул хийхгүй л бол хөгширдөг"

Зураач хүн ч амьдрахын төлөө л зурдаг

“Уран бүтээлч хүн эрэл хайгуул хийхгүй л бол хөгширдөг”

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1954 онд төрсөн
Цэрэнчимэдийн Эрдэнэцог

**Цэрэнчимэдийн Эрдэнэцог** нь (1959 онд төрсөн) Урлаг судлалын шинжлэх ухааны доктор, профессор, МУЭ-ийн шагналт зураач, багш, урлаг судлаач хүн юм. 

## Намтар 
Ц.Эрдэнэцог нь 1959 онд Төв аймгийн Зуунмод хотод төржээ. 

* 1974-1978 оны хооронд Дүрслэх урлагийн дунд сургуульд Тайз чимэглэлийн зураач мэргэжлээр суралцсан
* 1978-1982 оны хугацаанд Улсын драмын эрдмийн театр, Улсын дуу бүжгийн эрдмийн театруудад зураачаар ажиллажээ.
* 1978-1982 онд ЗХУ-ын Санкт-Петербургийн И.Е.Репиний нэрэмжит уран зургийн академид суралцсан.
* 1989 оноос МУБИС-ийн Дүрслэх урлагийн тэнхимд уран зургийн онол, дадлагын багшаар ажиллажээ. 
* 2001-2005 оны хооронд ОХУ-ын Москвагийн Багшийн сургуулийн докторантурт суралцжээ.
* 2006 онд МУБИС-ийн Дүрслэх урлагийн тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллажээ. 
* 2007 онд МУЭ-ийн хорооны дэд даргаар ажиллав. 

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
Ц.Эрдэнэцог нь 1979 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.

* 2001 онд “Тусгал-1” уран бүтээлийн бие даасан үзэсгэлэн
* 2002 онд ОХУ-д “Академус” хамтарсан үзэсгэлэн
* 2009 онд “Тусгал-2” уран бүтээлийн бие даасан үзэсгэлэн

## Цол зэрэг 
* 1995 онд Урлаг судлалын ухааны магистрын зэрэг хамгаалав
* 2000 онд Урлаг судлалын ухааны докторын зэрэг хамгаалав. 
* 2006 онд Урлаг судлалын шинжлэх ухааны доктор, дэд профессор

## Гавьяа Шагнал 
* 1992 онд МУЭ-ийн хорооны 50 жилийн ойн үзэсгэлэнгээс шилдэг бүтээлийн шагнал
* 1998 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан
* 2000 онд МУЭ-ийн хорооны тэргүүний ажилтан
* 2002 онд Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан
* 2003 онд  "Хөдөлмөрийн хүндэт" медаль
* 2009 онд "Өнгө ба хар цагаан" үзэсгэлэнгээс шилдэг бүтээлийн шагнал

## Цахим холбоос 
Цэрэнчимэдийн Эрдэнэцог

Ц.Эрдэнэцог: Академик боловсрол олгодгоороо Репиний академи дэлхийд тэргүүлдэг юм

Ц.ЭРДЭНЭЦОГ: ӨӨРИЙГӨӨ ХИЧНЭЭН ТОЛЬДСОН Ч ЦААСАН ХҮН ХАРДАГ БАЙЛАА

Зураач Ц.Эрдэнэцог үзэсгэлэнгээ дэлгэнэ

Зураач Ц.Эрдэнэцог: Бүтээлд гаргасан сэтгэл хүнд хүрч байвал төгс болдог

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Зуунмодын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Сүхбаатарын Бадрал

**Сүхбаатарын Бадрал** нь (1963 онд төрсөн) доктор, дэд профессор, зураач, уран барималч хүн юм. 

## Намтар 
Сүхбаатарын Бадрал нь 1979 онд Баянхонгор аймгийн Баянговь сумын найман жилийн дунд сургуулийг дүүргэжээ.

1983 онд Дүрслэх Урлагийн Дунд Сургуулийг төгсжээ.

1993 онд ОХУ-ын Санкт-Петербург хотын И.Е.Репиний нэрэмжит Урлагийн Академид нэрт уран барималч, профессор М.К.Аникушины урланд суралцаж төгссөн байна.

С.Бадрал нь СУИС-ийн Дүрслэх урлагийн сургуулийн уран баримлын багшаар ажилладаг.  

2016 онд Баянговь сумын сургуулийн 70 жилийн ойд зориулан Хубилай хааны цээж хөшөөг сургуулийн үүдэнд босгожээ

## Уран бүтээлийн үзэсгэлэн 
С.Бадрал нь 1993 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ. "Орон зай" уран зургийн холбооны үзэсгэлэнд бүтээлээ тавьж байв. 

## Цахим холбоос 
МОНГОЛЫН УРЛАГ, СОЁЛЫН ТҮҮЧЭЭ С.БАДРАЛЫНД

Уран барималч С.Бадралын “Монгол ертөнц” үзэсгэлэн нээлтээ хийнэ

Монгол бэхэн зургийн гайхамшгийг дэлгэнэ

МУУГЗ Д.Дамдинсүрэнгийн бүтээлүүдээс дэлгэв

Ангилал:Монголын уран барималч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Сутай тайху

**Сутай тайху** (хятадаар:苏泰太后, пиньинь:Sū tài tàihòu) бол Зүрчидийн Ехэ Нара аймгийн эзэн Гин тайшийн хүү Дэлгэр тайжийн охин юм. Мөн Лигдэн хутагт хааны хатан байсан. 1634 онд Лигдэн хаан нас барж, Зүрчидийн Алтан улсын цэрэгт олзлогдоод, 1635 онд Дээд Эрдэмт хааны зарлигаар Хошой Жөн чин ван Жиргалангийн хатан болсон. Сутай тайхугаас Эрх хонгор хэмээх Эжэй ван төрсөн. 1636 оноос хойш түүний амьдралын тухай тэмдэглэл байдаггүй.    

## Холбоотой өгүүлэл
* Монгол хатад
* Лигдэн хаан

Ангилал:Монгол хатан
Ангилал: 16-р зуунд төрсөн
Ангилал:17-р зуунд өнгөрсөн
Ришон-ле-Цион

**Ришон-ле-Цион** (еврей. ‏רִאשׁוֹן לְצִיּוֹן‏‎) — Газар дундын тэнгисийн эрэг хавийн газар нутагт Тел-Авив хотоос өмнө зүгт 8 км-ийн зайд оршдог Израилын хот. Энэ хот нь Гуш-Дан бүсийн нэг хэсэг юм.

1882 онд Эхний Алиягийн үеэр Оросын Эзэнт гүрнээс ирсэн еврей цагаачид байгуулсан. Энэ нь 19-р зуунд Петах-Тиквагийн дараа Османы Палестинд байгуулагдсан еврейчүүдийн хоёр дахь суурин юм. 2017 оны байдлаар Ришон-ле-Цион нь 254,384 хүн амтай ба Израилд хүн амын хэмжээгээрээ 4-т орж байна.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
*Ришон-ле-Цион хотын захиргаа 
*Ришон-ле-Ционд очих газрууд
*Ришон-ле-Цион музейн вэбсайт

Ангилал:Ришон-ле-Цион
Ангилал:Төв тойрог (Израил)
Ангилал:Төв тойргийн хот (Израил)
Ангилал:1882 онд байгуулагдсан
Ангилал:Израилын хот
Пруссийн хаант улс

**Пруссийн хаант улс** ( []) нь Пруссийн хааны ноёрхлын үе буюу 1701 оноос 1918 оныг хүртэл Прусс Улсыг нэрлэж байсан нэр юм.

Пруссийн Хаант Улс нь Бранденбург-Пруссийн нутаг дэвсгэр дээр Бранденбургийн курфюрст (нэгдүгээр ван буюу их ван) Фрийдрих пруссийн хаан болсноор байгуулагдсан аж. Энэ нь Ариун Ромын Эзэнт Гүрний харьяанд байсан Бранденбург болон Германы Ордент Улсаас гаралтай улсын нэрийг өгөгч Пруссийн Херцогт Улсуудаас бүрдэж байв. Хаант Улсын нутгийн зүүн хэсэгт анхнаасаа прусс хэмээн нэрлэгдэж байсан газрыг Зүүн Прусс 

1700 оны үед вангуудын хэргэм зэрэг, алдар хүнд нь улс төрийн чухал хүчин зүйлүүдийн нэг байв. Курфюрст Фрийдрих III цаг үеэ мэдэрсэн учраас хаан цолны төлөө зүтгэв. Ариун Ромын Эзэнт Гүрний хаан Леополдын зөвшөөрөлтэйгөөр 1701 оны нэгдүгээр сарын 18-нд Фрийдрих I өөрийгөө Көнигсбергэд хаанд өргөмжлөн «Прусс дахь хаан» (*König in Preußen*) болжээ. Хаанд өргөмжлөгдсөний хариуд Пруссийн хааны арми Испанийн өв залгамжлалын дайнд хааны талд орж Францын эсрэг дайтав. Үүнтэй яг зэрэгцээд Пруссийн зүүн хойд хилийн орчим гарсан умардын их дайнд Фрийдрих хаан улсаа оролцуулалгүй авч гарч чадав.

1772 оныг хүртэл «Прусс дахь хаан» гэсэн хязгаарлагдмал нэртэйгээ үлдсэн бөгөөд учир нь Пруссийн хаан (*König von Preußen*) гэж нэрлэгдсэн тохиолдолд Пруссийн нутаг тэр чигтээ хааны мэдэлд байх ёстой байв. Гэтэл тус нутагт Германы Ордент Улсын баруун хэсэг байгаад, 1466 оноос хойш Польшид хамаарах болсон нутаг нь хаант улсад хамаагүй байсан юм.

## Ном зүй 
* Otto Büsch, Wolfgang Neugebauer: *Moderne preussische Geschichte: 1648–1947.* 3 Bände, De Gruyter Verlag, Berlin 1981, ISBN 3-11-008324-8.
* Handbuch der preussischen Geschichte, Walter de Gruyter Verlag, Berlin-New York 1992–2001
* Ingrid Mittenzwei, Erika Herzfeld: *Brandenburg-Preußen 1648–1789.* 1. Auflage. Verlag der Nation, Berlin 1987, ISBN 3-373-00004-1.
* Uwe A. Oster: *Preußen. Geschichte eines Königreichs.* München 2010, ISBN 978-3-492-05191-0.

## Цахим холбоос
* Akademienvorhaben zur späten preußischen Monarchie der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften
* 
* Statistische und historische Informationen zu Preußen bei *HGIS*

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж 


түүх
Ангилал:Шинэ эриний өмнөх европын түүх
Ангилал:Түүх түүхэн бүс нутгаар
Ангилал:Германы Холбооны гишүүн улс
Ангилал:Германы Гаалийн Нийгэмлэгийн гишүүн улс
Ангилал:Хойд Германы Холбооны гишүүн улс
Ангилал:Германы Хаант Улсын холбооны улс
Ангилал:1701 онд байгуулагдсан
Ангилал:1918 онд татан буугдсан
Хоф-Ашкелон

**Хоф-Ашкелон** (еврей. מועצה אזורית חוף אשקלון) нь Израилын Өмнөд тойрогт оршдог орон нутгийн зөвлөл юм.

Бүс нутгийн зөвлөл нь хойд талаасаа Беэр-Товия орон нутгийн зөвлөлтэй, зүүн талаасаа Беэр-Товия, Лахиш, Шафир ба Йоав орон нутгийн зөвлөлүүдтэй, өмнөд хэсгээрээ Шаар-ха-Негев бүс нутгийн зөвлөл ба Газын зурвастай, баруун талаасаа Ашкелон ба Газар дундын тэнгистэй хиллэдэг.

Хоф-Ашкелонд 5 кибуц, 11 мошав, 4 нийтийн суурин ба 1 залуучуудын тосгон оршдог.


Ангилал:Өмнөд тойргийн суурин (Израил)
Ангилал:Израилын орон нутгийн зөвлөл
Баварийн хаант улс

**Баварийн хаант улс** ( []) нь Төв Европын улс байв. Энэ хант улс нь 1805 оны арванхоёрдугаар сарын 26-нд нэг талаас францын хаан Наполеон Бонапарт ба нөгөө талаас герман-австрийн (хос) хаан Франц II/I хооронд хийгдсэн Прессбургийн энхтайвны гэрээн дээр үндэслэн байгуулагдав. 1806 оны нэгдүгээр сарын 1-нд Максимилиан хан Мюнхенд тусгаар тогтносоноо зарлав.

## Ном зүй 
* Alois Schmid, Katharina Weigand (Hrsg.): *Bayern mitten in Europa. Vom Frühmittelalter bis ins 20. Jahrhundert.* Beck, München 2005, ISBN 3-406-52898-8.
* Hans-Michael Körner: *Geschichte des Königreichs Bayern.* Beck, München 2006, ISBN 3-406-53591-7.
* Benno Hubensteiner: *Bayerische Geschichte.* *Staat und Volk, Kunst und Kultur*. Rosenheimer Verlagshaus, Rosenheim 2009, ISBN 978-3-475-53756-1.
* Peter Claus Hartmann: *Bayerns Weg in die Gegenwart. Vom Stammesherzogtum zum Freistaat heute.* Pustet, Regensburg 1989, ISBN 978-3-7917-1875-0.
* Wilhelm Volkert: *Geschichte Bayerns.* C.H.Beck, München 2001, ISBN 978-3-406-55159-8.

## Цахим холбоос 
* Königreich Bayern (Bezirksämter und Gemeinden) 1910
* Karte vom Königreich Bayern, Maßstab 1:600.000, von F. Handtke, 16. Auflage (Erscheinungsjahr vor 1918)
* bavarikon
* Баварийн түүх – зургаан хэлээр
* Haus der Bayerischen Geschichte: „Königreich Bayern 1806–1918“
* Haus der Bayerischen Geschichte: Bildarchiv zur Bayerischen Geschichte – inkl. Bilder und Videos
* Historisches Lexikon Bayerns

## Эх сурвалж 

Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Германы Хаант Улсын холбооны улс
Ангилал:Ариун Ромын Эзэнт Гүрний улс
Ангилал:Райны Холбооны гишүүн улс
Ангилал:Германы Холбооны гишүүн улс
Ангилал:Германы Гаалийн Нийгэмлэгийн гишүүн улс
Ангилал:Наполеоны дагуул улс
Ангилал:1806 онд байгуулагдсан
Ангилал:1918 онд татан буугдсан
Ангилал:Германы муж улсуудын түүх
Ангилал:Далайд гарцгүй түүхэн улс
Израилын Ерөнхий Сайд

**Израил Улсын Ерөнхий Сайд** (еврей. רֹאשׁ הַמֶּמְשָׁלָה‎; араб. رئيس الحكومة‎) — нь Израил улсын гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн бөгөөд засгийн газрыг толгойлдог.

Израил нь төрийн тэргүүнээр ерөнхийлөгч ажилладаг бүгд найрамдах улс юм. Гэсэн хэдий ч ерөнхийлөгч голдуу ёслолын үүрэг гүйцэтгэдэг; ерөнхий сайд гүйцэтгэх эрх мэдлийг эзэмшдэг. Ерөнхий сайдын албан ёсны өргөө нь Иерусалим хотод байрладаг Бейт-Агион юм. Одоогийн ерөнхий сайдаар Ликуд намын Биньямин Нетаньяху ажиллаж байна.

Кнессетийн сонгуулийн дараа ерөнхийлөгч нь намын даргуудаас хэнийг ерөнхий сайд болохыг дэмжиж буйг асуусны дараа сонгогдсон нэг кнессетийн гишүүнийг ерөнхий сайдын нэр дэвшигчээр сонгдог. Нэр дэвшсэн хүнд 42 хоногийн хугацаанд эвсэл байгуулах боломж өгөгддөг. Дараа нь тэрээр засгийн газрыг танилцуулж, Ерөнхий сайд болохын тулд Кнессетийн олонхын саналыг авах ёстой. Бодит байдал дээр ерөнхий сайд нь засаглаж буй эвслийн хамгийн том намын удирдагч байдаг. 1996-2001 оны хооронд Ерөнхий сайдыг Кнессет биш иргэд сонгуулиар сонгож байсан.

## Ерөнхий сайд нарын жагсаалт
## Эшлэл
Италийн хаант улс (салаа утга)

**Италийн Хант Улсад** дараах түүхэн улсууд орно:

* Италийн Хант Улс (Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн) (872 оноос 18-р зуун), Франкийн эзэнт улсаас тусгаарлан бий болсон Дээд Италийн Хант Улс, 951 онд Ариун Ромын Эзэнт Гүрний гишүүн улс болсон
* Италийн Хант Улс (1805–1814), 1805 онд Наполеоны байгуулсан зүүн хойд Италийн жижиг улс
* Италийн хаант улс (1861–1946), 1861 онд Сардинийн хаант улсаас гаралтай, өнөөгийн Бүгд Найрамдах Итали Улсын өмнөх улс

**Мөн үзэх:**
* Ромын Хант Улс
Израил Улсын Ерөнхий Сайдын жагсаалт

1948 онд Израил улс үүссэнээс хойш ажиллаж байсан **Израил Улсын Ерөнхий Сайдын** жагсаалт.

## Жагсаалт (1948 оноос - одоо үе) 

Ангилал:Засгийн газрын тэргүүний жагсаалт
Прусс

**Прусс Улс** (, , ) нь дундад зууны төгсгөлөөс Балтын тэнгисийн эрэг дагуу Брандебург-Пруссээс эхлэн Померан, Польш, Литва хүртэл газар нутгийг хамран, Дорнод ба Төв Европт оршин тогтносон, нутаг дэвсгэрээ 19-р зууны төгсгөл 20-р зууны эхэн үед хамгийн ихээр тэлсэн, түүхэн улс юм.

*Прусс* гэх нэрээр уг нь зөвхөн Германы Ордент Улсыг нэрлэдэг байсан ба энэ нь Ариун Ромын Эзэнт Гүрний ноёрхлын нутгаас гадна байсан өрнөд балтын Пруссчуудийн нэр юм. Пруссийн Херцогт Улсын хоенцоллерн удмын херцог нь 1701 онд *«Пруссийн Хан»* болон хэргэм нэмсэн учраас анхандаа түүний эзэмшил нутаг дэвсгэрийг, сүүлд түүний гаднах нутгийн хамтаар нь *«Пруссийн Хант Улс»* хэмээн нэрийдэх болов.

Пруссийн Хант Улс нь 1815 оноос Германы Холбооны гишүүн улс байж байгаад, 1866 оноос Хойд Германы Холбоог толгойлогч улс болсон ба 1871 онд Германы Хаант Улсыг байгуулах үндсэн хүчин байв. Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын үед буюу 1918 оноос хойш *Чөлөөт Улс Пруссийг* *«Ардчиллын тулгуур багана»* хэмээн үздэг байлаа. Үндэсний социализмын үед чөлөөт улс нь өөр бие даасан байдлаа алдав. 1947 онд Холбоотнуудын Хяналтын Зөвлөл Пруссийг де-юре задарсан хэмээн зарлав.

Херцогт Улсын нийслэл ба дараах Пруссийн Хант Улсын нийслэл нь Көнигсберг, харин бүхэл улсын хэмжээнд нийслэл нь Берлин байв.

## Цахим холбоос 
* Прусс – Герман Улсын цаг тооны дараалал(германаар)
* Пруссийн түүхэн газрын зургууд
* Preussenmuseum.de

## Ном зүй 
* Hans Bentzien: *Unterm roten und schwarzen Adler. Geschichte Brandenburg-Preußens für jedermann*. Verlag Volk & Welt, Berlin 1992, ISBN 978-3-353-00897-8.
* Dirk Blasius (Hrsg.): *Preußen in der deutschen Geschichte*. Verlagsgruppe Athenäum, Hain, Scriptor, Hanstein, Königstein/Taunus 1980, ISBN 3-445-02062-0.

## Эх сурвалж 

Ангилал:Германы түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Шинэ эриний түүхэн улс
Ангилал:1947 онд татан буугдсан
Xcas

Xcas бол Microsoft Windows, Apple macOS, Linux-д зориулсан үнэгүй, нээлттэй эх сурвалж бүхий Computer Algebra System (CAS) юм. Xcas нь C++ дээр бичигдсэн байдаг.

Xcas-ийг Бернард Париссе 2000 онд эхлүүлсэн.

## Features 
* тэгшитгэлийг шийдвэрлэх
* дифференциал хэмжигдэхүүнийг тооцоолох
* ишний функцийг тооцоолох
* дифференциал тэгшитгэлийг шийдвэрлэх

## OS 
* Microsoft Windows
* Apple macOS
* Linux

## Ашигласан материал 
## Гадаад холбоосууд 
https://web.archive.org/web/20180622031057/http://www-fourier.ujf-grenoble.fr/~parisse/giac.html
Ангилал:Чөлөөт системийн программ хангамж