I2P

**Үл үзэгдэгч Интернэт төсөл (The Invisible Internet Project) (I2P)** нь давхаргын сүлжээ болон darknet аппликешн pseudonymously-ыг ашиглан аюулгүй бие биендээ

аюулгүйгээр мессеж илгээх боломжтой юм. Хэрэглээ нь бол чатлах, блог болон файлын дамжуулах, нэр нь үл мэдэгдэгч Вэб аялж орно. Энэ давхарга хэрэгжүүлэх программ хангамж нь I2P чиглүүлэгч гэж нэрлэдэг бөгөөд I2P ажиллаж байгаа компьютерийг I2P зангилаа гэж нэрлэдэг.

Энэ программ үнэгүй бөгөөд мөн нээлттэй эх үүсвэр бас олон лицензнд түгээгдсэн байдаг.I2P Үл үзэгдэгч Интернэт төсөл (The Invisible Internet Project) математикийн бичлэгээр I²P гэж дүрслэгдсэн байдаг.  

Энэ програмын үндэс болох TOR(The Onion Routing)-Сонгинон замчлал дээр бүрддэг юм.TOR нь хэн нэгэнд өөрийгөө гэдгийг мэдэгдүүлэхгүйгээр холболт үүсгэж болох үнэ төлбөр нэхдэггүй програм юм. TOR гэх нэр нь TOR төслийн The Onion Router(Сонгинон Router) үгийн эхний үсгүүдээр товчилсон нэршил. TOR нь траффик мэдээллийг 7000-аас багагүй хэмжээний солбилцолд оруулж TOR-г хэрэрлэж буй хүний байршил, юунд ашиглаж байгаа зэргийг сүлжээний хяналт болон траффик мэдээллийг ажиглаж буй этгээдээс халхалж өгдөг. TOR-г ашигласнаар Web Site-аар зочлох, Online-аар пост бичих, Chat, болон бусад зүйлсийг үйлдэж  буй хүний үйл хөдлөлийг мөшгөхөд улам хэцүү болгож өгдөг. TOR-н гол зорилго нь хэрэглэчийн хувийн орон зай, Internet-р чөлөөтэй аялах зэргийг мөшгөх боломжгүй болгох явдал юм.  

### **Техникийн загвар** 
I2P-ыг 2003 оноос хойш улам сайжруулсаар байгаа.Гэвч хөгжүүлэгчид программ хангамжимд алдаанууд байх магадлалтай байдаг гэдгийг онцлон өнөөг хүртэл сайжруулалт хийсээр байгаа ч энэ нь хангалтгүй байна гэж үзжээ.Гэсэн хэдий ч эх код нь тогтвортой мөн сайн хөгжүүлэлт хийсэн бас I2P-ыг эрсдэлээс сэргийлж сайн дурыхан хүртэл хувь нэмрээ оруулжээ.Сүлжээ өөрөө чанд мессеж дээр суурилсан (IP гэх мэт), харин түүний дээд хэсэгт найдвартай урсгал холбоог (TCP төстэй боловч хувилбар 0.6 нь шинэ UDP дээр суурилсан SSU дамжуулагчтай байна) зөвшөөрөх боломжтой library үүссэн байдаг.Бүх харилцаа холбоо эцсийн цэгээс нөгөө эцсийн цэг хүртэл нууцлагдаж (нийт зурвас илгээх үед ашигласан шифрлэлт нь дөрвөн давхаргатай байдаг),төгсгөлийн цэгүүд ("очих газар") криптограф тодорхойлогч( ерөнхийдөө хос нийтийн түлхүүр ашиглах) болж,иймд зурвас аль нь ч илгээгч эсвэл хүлээн авагч нь нөгөө талд буюу гуравдагч этгээд өөрсдийн IP хаягийг илчлэх хэрэгтэй болж байгаа юм.

Гэсэн хэдий ч олон хөгжүүлэгчид Үл үзэгдэгч IRC(I2p) болон Freenet холбоог хийж байсан ч тэдний загвар болон ойлголтууд ихээхэн ялгаатай байдаг.Үл үзэгдэгч интернэт төсөл нь нууцлалтайгаар IRC сервэр дээр байрладаг байсан.Freenet нь censorship-ын эсрэг тархсан data store юм.

I2P ямар нэг уламжлалт интернэтэд үйлчилгээнд( жишээ: Usenet, email, IRC, file sharing, Web hosting ,HTTP, Telnet) суурилсан peer-to-peer-ээр нууцлалтайгаар тархаж нөгөө талд application хэлбэрээр холболт тогтдог.

I2P-гын хөгжүүлэгчдийг зохиомол нэрээр олонд нэрлэгдсэн байдаг.Өмнөх гол хөгжүүлэгч jrandom, одоогын хөгжүүлэгчид hiatus,such as zzz, *killyourtv*, мөн *Complication* эдгээр хүмүүс улам сайжруулж буйн хажуугаар олон нэмэлт төсөлүүдийг хийдэг.

***Гаралтууд***

I2P хувилбар бүр нь зургаан найман долоо хоног байдаг ба шинэчлэл нь I2P торрент дамжуулан тарааж байгаа бөгөөд хувилбар бүрт хөгжүүлэгч нар (ZZZ буюу str4d) гарын үсэг зурсан байна.

### **Software** 
I2P  нь үл мэдэгдэгч сүлжээний давхарга байдаг тул энэ нь ийм бусад програм хангамж  үүнийг ашиглаж  үл мэдэгдэгч харилцааны холбоо тогтоох зорилготой юм. Ийм учраас I2P-гаас гадна олон тооны хэрэгсэлүүд байдаг.

##### Ерөнхий сүлжээ 
* I2PTunnel нь дотоод сүлжээнд байхдаа TCP/IP-тай холболт тогтоож улмаар программ гадаад сүлжээнд орох өмнөх бэлтгэлийг бүрдүүлж өгдөг.
* SAM (Энгийн Anonymous Зурвас) I2P чиглүүлэгч нь сокет дээр суурилсан интерфэйсийг ашиглаж, I2P дээр харилцах ямар ч програмчлалын хэл дээр бичсэн клиент програм олгодог протокол юм.
* BOB (үндсэн Нээлттэй Bridge) "SAM" [төстэй чиглүүлэгч протокол нь бага цогц програм юм.

##### Чат 
* Internet Relay Chat ажиллаж чадаж байвал IRC клиент дахин I2P IRC сервер (дотоод сүлжээтэй) холбогдоно.

##### Файл дамжуулалт 
Хэд хэдэн програмууд I2P сүлжээнд дахь ашиглах BitTorrent гүйцэтгэлүүдийг хангадаг.Хэрэглэгчид  дотор бус I2P торрент буюу peer-to-peer холбогдож чадахгүй байгаа ч гадны I2P peer-to-peer-ээс холбогдож болно.

##### Clearnet гүүр 
Одоогоор Vuze I2P болон эсрэгээрээ байгаа clearnet торрент болгодог цорын ганц Torrent клиент юм.Энэ нь I2P сүлжээнд холбох залгаас юм.Хэрэглэгчийн анх I2P  дээр хийсэн Torrent нь нэмдэг бол I2P болон clearnet аль аль нь дээр  seed-тэй болно.Энэ шалтгааны улмаас торрент нь өмнө  зөвхөн I2P дээр хэвлэгдсэн бүх интернэтэд боломжтой бөгөөд I2P-ын нууцлалыг хадгалах бол I2P хэрэглэгчид интернэтээс ямар ч Torrent татаж авч болно.

##### Эмайл 
* I2P-Bote аюулгүй байдалд хүчтэй анхаарал хандуулах нь үнэ төлбөргүй бүрэн төвлөрсөн болон тархалтуудын нэр нь үл мэдэгдэгч и-мэйл систем юм.Энэ нь хэд хэдэн өвөрмөц дэмжлэгтэйгээс гадна энэ нь metadata эмайл-ыг ил болгодгүй юм.2015 оны байдлаар энэ нь одоо ч бета програм хангамж гэж үздэг. I2P-Bote I2P вэб консол интерфэйс эсвэл стандарт и-мэйл протоколыг ашиглан дамжин орох боломжтой.Бүх Bote-мэйл ил тод байдаг ба эцсийн төгсгөл хүртэлх шифрлэгдэж, улмаар PGP-аар болон бусад и-мэйл шифрлэлт програм хангамжийн хэрэгцээг арилгах, илгээгчийн хувийн түлхүүрээр гарын үсэг зурдаг.I2P-Bote хувьсах урттай delay-тай эмайл-ыг ашиглах боломжтой нэмэлт нууцлалыг санал болгож байдаг.Энэ нь төвлөрсөн бус учраас бие биетэйгээ харилцах гэх мэт өөр өөр и-мэйл өвөрмөц хамааралтай болох учраас ямар нэгэн төвлөрсөн и-мэйл сервер байдаггүй.Мэйл дамжуулах тэр ч байтугай илгээгчид мэдэгдэхгүй, мөн гадна илгээгч болон хүлээн авч нар ч мэдэхгүй харин өндөр нуугдмал мэйл чиглэлийн төгсгөл болон хадгалах хэсэгт хэнээс явсныг мэдэх боломжтой юм.Анхны илгээгч и-мэйл хүлээн авах боломжтой болтол офлайн байж болно.Ямар ч данс бүртгэл хэрэггүй харин та зөвхөн шинээр үүсгэхэд л болно.
* Мөн I2P Postman гэдэг хувь хүн ажиллуулж буй үнэгүй зохиомол нэрээр гаргасан и-мэйл үйлчилгээ юм.Susimail үндсэндээ Postman-ын мэйл сервер хэрэглэх зориулалттай вэб-д суурилсан и-мэйл клиент юм, аюулгүй байдал, нэрээ нууцлалыг нэгтгэсэн байдаг.

### Шуурхай зурвас илгээх 
* I2P-Messenger энгийн Qt суурилсан, serverless, end-to-end хүртэл нууцлалтай дамждаг I2P-гын мэссэнжэр юм.Этгээдүүдийн хоорондын харилцаанд ямарч сервэр оролцодгүй давуу талтай.Ямар ч ISP хэрэглэгчийн чаттыг хэзээ, эсвэл хэр удаан байсныг мэдэх боломжгүй болчоч байгаа юм.Энэ serverless тул I2P нь plaintext-ийг алдагдахаас урьдчилан сэргийлэх үүднээс мөн адил end-to-end device-ийг шифэрлэж дамжуулдаг.I2P messenger-ийг нууцлалтайгаар ашиглаж, өөрийгөө хэн, хаана , хэзээ гэдгээ мэдэгдүүлэхгүйгээс гадна файл дамжуулалтанд үүнд багтаж байгаа.
* I2P-Talk нь I2P-Messenger тэй хамгаалтын хувьд төстэй болов ч ажилгаа нь өөр өөр байдаг.

### TOR(The Onion Routing)-Сонгинон замчлал 
Сонгинон Routing нь дээрхи зүйлсийг хэрэгжүүлэхдээ протокол дээр маш олон хэмжээний энкриптлэгдсэн халхавчийг хийж өгдөг, яг л сонгино олон давхаргатай байдаг шиг. TOR өгөгдлийг асар олон удаа энкриптлэн(Үүнд IP хаяг багтана) TOR-н дурийн солбилцоонд оруулж түүнийгээ ар араасаа дараалласан виртуал хэлхээнд оруулдаг. Солбилцоо бүр энкриптэлсэн өгөгдлийн зөвхөн гадаргуу хэсгийн халхавчын энкриптийг(энэ хэсэгт дараагын солбилцооны хаяг байдаг) арилгаж дараагын солбилцоонд хүрэх замыг замчилж үлдсэн энкриптлэгдсэн өгөгдлийг тэр чигээр нь дамжуулах боломж бий болгодог. Хамгийн суулчийн солбилцоо нь өгөгдлийн гадаргуу хэсгийн халхавчаас бусад хэсгийн энкриптийг арилгаж гадаргуу хэсгийг энкрипттэй хэвээр нь үлдээснээр өгөгдлийг илгээгч IP хаягийг ил болголгүйгээр(TOR өөрөө ч мэдэхгүйгээр) хүлээн авагч хаяг дээр хүргэдэг.

### Darkweb(Харанхуй Веб) 
Харанхуй веб бол darknets-ын WWW(World Wide Web) бөгөөд нийтийн сүлжээгээр тусгай програм(I2P, TOR) ашиглан overlay сүлжээгээр нууц сайтуудруу ханддаг юм.Харанхуй веб deep web-ын нэг хэсэг учраас ямарваа нэгэн энгийн хайлтын хэрэгсэлээр хайхад илэрц гарч ирдэггүй нь deep web-ыг ойлгоход хэцүү болгож байгаа.Харанхуй нэтворк ерөнхийдөө жижиг жижиг dark web-ыг цуглуулж, I2P,TOR,Freenet ашиглан peer-to-peer,friends-to-friends ээр хандалт хийдэг ба олон нийтийн байгууллага болон хувь хүмүүсийн үйл ажиллагаа явуулдагаа.

#### Content 
Портсмут их сургуулийн Гарет Оуэн гаргасан 2014 оны 12 сарын судалгааны ажлын удирдамжийг дээр агуулгын хамгийн түгээмэл ханддаг хэлбэрүүд хар зах, дараа нь, хүүхдийн порнограф байсан ба хамгийн их урсгалтай бие даасан  Ботнет сайт үйл ажиллагаагаа явуулдаг байжээ.Олон мэдээлэгчийн сайтуудас гадна улс төрийн хэлэлцүүлэг форум байдаг.Ихэнх сайтууд биткойнтой(bitcoin),fraud хамтарч ажилдаг ба үүгээрээ майл үйлчилгээ зэрэг явуулгууд хийдэг.Хааны Коллежийн Лондонгийн судлаач нар 2016 оны 2 дугаар сард .onion үйлчилгээг хууль бус хэрэглээг онцлон, өөр нэг зэрэг багц дүрмээр агуулгыг устгахаар завсарлага өгсөн.

## Нэмэлт холбоосууд 
* [https://geti2p.net/en/ ]
* Tutorials (in the area papers)
* Video tutorial : installing I2P on a Debian Linux system (2010) (copy), by the net activists group Telecomix.
* Video tutorial. "Cyber Ninja" : I2P setup on Windows (2013. PM2020)
* I2P - Community Ubuntu Documentation (2011)
* Linux Today - I2P - Anonymity for the Masses (2011)
* Peer Profiling and Selection in the I2P Anonymous Network (2009)
* Proxies Encyclopedia & Knowledge Base Wiki(2015)

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Чөлөөт аюулгүй байдлын программ
Ангилал:Сүлжээний протокол
Ангилал:Аноним байдал
Ангилал:Чөлөөт P2P программ