Гүний ус

**Газар доорх ус** буюу **гүний ус** гэдэг нь дэлхийн гадаргын дор хөрсний нүх, чулуулгийн ан цав дотор хуримтлагдсан усыг хэлдэг. Энэ нь экосистемийг тогтвортой байлгадаг байгалийн нэн чухал нөөц бөгөөд ундны ус, хүний ​​үйл ажиллагааны усалгааны эх үүсвэр болдог.

Гүний ус нь газрын гүнд нэвчиж, хөрсний хэсгүүд болон чулуулгийн ан цав хоорондын зайг дүүргэх хур тунадаснаас үүсдэг.

Усны давхарга нь ус хадгалдаг чулуулаг, эсвэл хурдасны газар доорх давхарга юм. Тэдгээр нь жижгээс том хүртэл хэмжээтэй байж болох бөгөөд унд, усалгаа, үйлдвэрлэлийн зориулалтаар усны чухал эх үүсвэр болдог.

Газрын доорх ус нь байгалийн налууг дагаж өндөр даралттай газраас доод даралт руу шилждэг. Хөдөлгөөний хурд нь чулуулгийн нэвчилт, түүний урсаж буй хурдас зэрэг хүчин зүйлээс хамаарч өөр өөр байж болно.

Цэнэглэх гэдэг нь гүний усыг нөхөх үйл явц юм. Энэ нь хур тунадасны нэвчилт, гадаргын усны биетээс нэвчих, эсвэл шахах худаг гэх мэт хиймэл цэнэглэх аргуудаар тохиолдож болно.

Гүний усыг худаг, насос, булаг шанд ашиглан олборлож болно. Хэт олборлолт нь уст давхаргыг шавхаж, зарим хэсэгт хөрсний суулт үүсэх, эсвэл живэх шалтгаан болдог.

Газар доорх усны чанар нь геологийн бүтэц, хүний үйл ажиллагаа, байгалийн үйл явц зэрэг хүчин зүйлээс хамаарч өөр өөр байж болно. Химийн бодис, бордоо, бохир ус зэрэг бохирдуулагчийн бохирдол нь хүний эрүүл мэнд, экосистемд эрсдэл учруулдаг.

Гүний ус нь хүний хэрэглээ болон экосистемийн эрүүл мэндэд чухал ач холбогдолтой нөөц юм. Энэ нь ихэвчлэн гангийн үед буфер болж, гол мөрөн, нуур зэрэг гадаргын усны нөөцийг хадгалахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

## Давхарга
Ус агуулсан давхарга гэдэг нь ус нэвчих чадвартай чулуулаг, чулуулгийн ан цав, эсхүл нийлэгдээгүй материал (хайрга, элс, шавар, шавар)-ын гүний давхаргыг усны худаг ашиглан гүний ус гаргаж авах боломжтой давхарга юм. Тэдгээрийг хоёр үндсэн төрөлд хуваадаг:

;Хязгаарлагдмал уст давхаргууд:
Эдгээр нь ус үл нэвтрэх чулуулаг эсвэл шавар давхаргын хооронд хавчуулагдсан ус агуулсан давхарга бөгөөд газрын гадаргуугаас ус нэвчихээс сэргийлдэг.

;Хязгаарлагдаагүй уст давхарга:
Усан доорх уст давхарга гэж нэрлэдэг бөгөөд эдгээр нь хэсэгчлэн усаар дүүрсэн бөгөөд дээр нь усаар ханасан ус нэвчүүлэх материалтай давхарга байдаг. Энэхүү уст давхаргын дээд давхарга нь усны давхарга юм.

## Цэнэглэх хэсгүүд
Цэнэглэх хэсэг нь газрын гадаргаас гарсан ус газрын гүн рүү нэвчиж, уст давхаргыг нөхдөг газар юм. Энэ нь хур тунадас, гол мөрөн, нуурууд дэлхийн гадаргад нэвчих үйл явцаар тохиолдож болно. Газар доорх усны түвшин, чанарыг тогтвортой байлгахын тулд цэнэглэх талбайг хамгаалах нь маш чухал юм.

## Хэт их хэрэглээ ба бохирдол
Гүний ус нь хэт их ашиглалт, бохирдолд өртөмтгий тул усны чанар, хэмжээ буурахад хүргэдэг. Хэт их ашиглалтаас болж, ялангуяа цэнэглэх хязгаарлагдмал газар усны түвшин буурч, худаг хатаж ширгэдэг. Хөдөө аж ахуйн урсац, үйлдвэрлэлийн үйл явц, хог хаягдлыг зүй бусаар зайлуулах зэргээс үүдэлтэй бохирдол нь гүний усыг бохирдуулж, хэрэглэхэд аюултай болгон, экосистемд хохирол учруулдаг.

## Газар доорх ус ба экосистем
Гүний ус нь гол мөрөн, нуур, намгархаг газрыг, ялангуяа хур тунадас багатай үед тогтвортой байлгахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь эдгээр усыг нэвчилтээр тэжээж, экологийн тэнцвэрийг хадгалах, биологийн олон янз байдлыг дэмжихэд тусалдаг.

## Менежмент ба тогтвортой байдал
Газрын доорх усны тогтвортой менежмент нь олборлолтын хурдыг цэнэглэх хурдтай тэнцвэржүүлэх, бохирдлоос сэргийлэх, цэнэглэгдэх талбайг хамгаалах явдал юм. Үүнд гүний усны түвшнийг хянах, татан авалтыг зохицуулах, байгаль хамгаалах практикийг хэрэгжүүлэх зэрэг усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн арга барил шаардлагатай.

## Хайгуул, мониторинг хийх технологи
Алсын зайнаас тандан судлах, газар зүйн мэдээллийн систем (GIS), янз бүрийн гидрологийн загвар зэрэг дэвшилтэт технологийг газрын доорх усны нөөцийг хайх, хянах, удирдахад ашигладаг. Эдгээр технологи нь уст давхаргын шинж чанарыг үнэлэх, усны түвшний чиг хандлагыг урьдчилан таамаглах, болзошгүй бохирдлын эх үүсвэрийг тодорхойлоход тусалдаг.

Гүний ус бол ирээдүй хойч үедээ хүртээмжтэй байлгахын тулд нарийн менежмент шаарддаг үнэт нөөц юм. Хэт ашиглалт, бохирдол, уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл зэрэг сорилтуудыг шийдвэрлэх нь гүний усны нөөцийн тогтвортой менежментэд нэн чухал юм.

## Газрын доорх усны гидрологи
Гүний усны гидрологи нь дэлхийн гадаргын доорх усны тархалт, хөдөлгөөн, чанарыг судалдаг гидрологийн салбар юм. Энэ нь гүний ус хэрхэн урсаж, хэрхэн урсаж байгааг ойлгоход чухал ач холбогдолтой сүвэрхэг чанар (чулуу эсвэл хөрсний ус хадгалах боломжтой орон зайн хэмжээ) болон ус нэвчүүлэх чадвар (чулуу эсвэл хөрсний ус дамжуулах чадвар) зэрэг уст давхаргын шинж чанарыг судлах явдал юм.

## Хиймэл цэнэглэлт
Газрын доорх усыг хэтрүүлэн ашиглахтай тэмцэхийн тулд хиймэл цэнэглэх аргыг ашигладаг. Эдгээрт ус хуримтлагдаж, байгалийн жамаар газарт нэвчих боломжтой, цэнэглэх сав зэрэг аргууд орно; ус шахах худаг, усыг уст давхарга руу шууд шахдаг; мөн гүний усыг байгалийн жамаар нөхдөг намгархаг газрыг нөхөн сэргээх. Эдгээр аргууд нь гүний усны түвшнийг сэргээж, уст давхаргын ашиглалтын хугацааг уртасгахад тусална.

## Газрын доорх усны чанарын асуудал
Бохирдуулагч бодисууд нь пестицид, бордоо агуулсан хөдөө аж ахуйн урсац, үйлдвэрийн хаягдал, бохирын систем алдагдсан, бохирдсон гадаргын усны нэвчилт зэрэг янз бүрийн эх үүсвэрээс гүний усанд хүрч болно. Гүний ус бохирдсоны дараа цэвэрлэх нь хэцүү, үнэтэй, цаг хугацаа их шаарддаг. Тиймээс газар ашиглалтын төлөвлөлт, бохирдлыг хянах замаар бохирдлоос урьдчилан сэргийлэх нь маш чухал юм.

## Хууль эрх зүйн болон бодлогын тогтолцоо
Газрын доорх усыг тогтвортой удирдахын тулд татан авалтыг зохицуулах, цэнэглэх талбайг хамгаалах, бохирдлыг хянах үр дүнтэй хууль эрх зүй, бодлогын тогтолцоо шаардлагатай. Үүнд, газрын доорх усыг хэн, ямар хэмжээгээр олборлох боломжтойг тодорхойлсон газрын доорх усны эрхийг хэрэгжүүлэх, мөн уст давхарга нь улсын хилээр дамждаг бүс нутгуудад олон улсын гэрээ хэлэлцээрүүд багтана.

## Төрөл
### Хөрсний чийг
Энэ бол дэлхийн гадаргын дор байрлах хөрсний давхаргад агуулагдах ус юм. Энэ нь ургамлын амьдралд маш чухал бөгөөд үндсэнд амархан хүрдэг. Хөрсний чийг нь жинхэнэ гүний ус гэж тооцогддоггүй боловч гүний усны нөхөн сэргэлт, ууршилтын түвшинд нөлөөлдөг гидрологийн мөчлөгийн чухал хэсэг юм.

### Вадозын ус эсвэл ханаагүй бүсийн ус
Вадозын бүсэд усны ёроолын дээгүүр байрлах энэ ус нь хөрс, чулуулгийн нүх сүв, ан цавыг эзэлдэг боловч орчныг ханадаггүй. Таталцлын нөлөөгөөр усны ёроол руу доошоо хөдөлж, хялгасан судасны үйлчлэлээр дээшээ хөдөлж чаддаг.

### Гүний ус эсвэл ханасан бүсийн ус
Усны ёроолоос доош орсны дараа хөрс, чулуулгийн бүх зай бүрэн усаар дүүрдэг; Энэ бол жинхэнэ гүний ус юм. Энэ нь уст давхарга гэж нэрлэгддэг хөрс, элс, чулуулгийн геологийн тогтоцод хадгалагдаж, аажмаар хөдөлдөг.

### Суурин усны ширээ
Энэ нь ус нэвчүүлэх чадваргүй чулуулаг эсвэл хөрсний (шавар гэх мэт) давхаргаас үүссэн, үндсэн усны ёроолын дээгүүр байрлах ханасан бүс юм. Суурин усны ширээ нь булаг шанд үүсэхийг дэмждэг бөгөөд ихэвчлэн доорх гол уст давхаргаас хамаагүй бага байдаг.

### Капилляр ус
Энэ нь капиллярын нөлөөгөөр вадозын бүсэд усны ёроолоос дээш гарч ирдэг ус юм. Энэ нь усны молекулуудын хөрсний тоосонцоруудын гадаргуугийн хурцадмал байдлаас тогтдог бөгөөд ихэвчлэн ашиглахад хялбар байдаггүй ч ургамал чийгийг шингээж чаддаг.

### Карст ус
Шохойн чулууны бүс нутгаас олддог карст уст давхаргууд нь өндөр нэвчилттэй тул өвөрмөц шинж чанартай байдаг. Карст систем дэх ус нь агуй, хөндийн сүлжээгээр дамждаг бөгөөд энэ нь усны түвшин маш их өөрчлөгдөж болох булаг шанд, худаг руу хүргэдэг.

### Хязгаарлагдмал (артезиан) уст давхарга
Эдгээр нь ус үл нэвтрэх чулуулаг эсвэл шаврын давхаргын хооронд тогтсон гүний усны нөөц юм. Хязгаарлагдмал уст давхарга дахь ус даралттай байдаг бөгөөд хэрэв ийм уст давхаргад худаг өрөмдвөл дотоод даралт нь усыг шахахгүйгээр гадаргуу дээр гаргахад хангалттай бөгөөд артезиан худаг үүсгэдэг.

### Хязгаарлагдаагүй уст давхарга
Эдгээр уст давхарга нь зөвхөн усаар хэсэгчлэн дүүрсэн, усны түвшинтэй байдаг. Тэд борооны усыг хөрсөөр шүүж шууд цэнэглэгддэг бөгөөд хязгаарлагдмал уст давхаргатай харьцуулахад гадаргуугаас бохирдолд илүү өртөмтгий байдаг.

Газар доорх усны төрөл бүр нь гидрологийн мөчлөгт тодорхой үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд усны хүртээмж, чанар, экосистемийн эрүүл мэндэд өөр өөр нөлөө үзүүлдэг. Эдгээр төрлүүдийг ойлгох нь усны үр дүнтэй менежмент, байгаль хамгаалах стратегийн хувьд маш чухал юм.

Ангилал:Ус