open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Томаш Биернацки

**Томаш Биернацки** (польш. *Tomasz Biernacki*, 1973 оны 12-р сарын 22-нд Польшийн Кротошин хотод төрсөн) - Польшийн бизнес эрхлэгч, менежер, "Dino Polska" жижиглэн худалдааны сүлжээг үүсгэн байгуулагч бөгөөд хамтран эзэмшигч.

## Намтар 
1999 онд тэрээр "Supermarket Dino" брэндийн дор Гостьнд анхны жижиглэнгийн дэлгүүрээ нээсэн. 2003 онд тэрээр "Agro-Rydzyna" компанийн хувьцааны дийлэнх хувийг худалдаж авсан. 2013-2015 онуудад "Дино групп" жилд 100 орчим шинэ дэлгүүр нээсэн. 2017 оны хавар тус сүлжээ Варшавын хөрөнгийн биржид бүртгүүлсэн. 

Энэ сүлжээ нь Варшавын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй компаниудын дотоодын хамгийн том хувьцаа эзэмшигчдийн нэг юм (2019 оны 1-р сар). 2021 онд тэрээр 13.1 тэрбум злотын хөрөнгөтэй гэж Форбс сэтгүүлээс гаргадаг хамгийн баян польшуудын жагсаалтын 2-т бичигдсэн байна. 

2023 онд тэрээр Bloomberg-ээс гаргасан дэлхийн хамгийн баян 500 хүний ​​жагсаалтад 462-т бичигдсэн цорын ганц польш хүн байв. Bloomberg түүний хөрөнгийн үнийг 5.85 тэрбум доллар (ойролцоогоор 22.8 тэрбум PLN) гэж үнэлжээ.

Тэрээр Кротошин хотод амьдардаг бөгөөд хувийн амьдарлаа маш их нууцалдаг байна.
Михал Соловов

**Михал Соловов** (польш. *Michał Sołowow,* 1962 оны 7-р сарын 11-нд Польшийн Кельце хотод төрсөн) -Польшийн тэрбумтан бизнесмен, автомашины уралдааны жолооч юм. Түүний аж үйлдвэрийн групп нь дэлхийн 8 улсад 18 үйлдвэртэй бөгөөд зургаан тивийн 60 гаруй улсад бүтээгдэхүүн борлуулдаг бөгөөд 16,000 гаруй ажилтантай.

Түүний хөрөнгийг ойролцоогоор тооцоолж гаргавал 15,509 тэрбум злот (2021 онд) түүнийг дөрөв дэх жилдээ Польшийн хамгийн баян хүн болгож байна (2020 онд 15,6 тэрбум злот, 2019 онд 13,3 тэрбум злот, 11,41 тэрбум 2018 тэрбум злот). Тэрээр Польшийн хөрөнгийн биржийн хамгийн том хөрөнгө оруулагчдын нэг байсан (2017 он гэхэд тэрээр бүх томоохон компаниудаа Варшавын хөрөнгийн биржийн бүртгэлээс хассан) байсан ч тус улсын шилдэг хувийн бизнес эрхлэгчдийн нэг, гадаад дахь Польшийн хамгийн том хувийн хөрөнгө оруулагч хэвээр байна. Тэрээр Synthos (химийн үйлдвэр), Cersanit (ариун цэврийн керамик ба хавтанцар) болон Barlinek (шалны хавтан үйлдвэрлэгч) компаниудын цорын ганц хувьцаа эзэмшигч юм. Гурван компани нь Михал Солововын хөрөнгийн группын гол цөм хэвээр байгаа бөгөөд түүний гол хөрөнгө юм.

2022 онд Форбс сэтгүүл түүний хөрөнгийг 6.2 тэрбум ам.доллараар үнэлснээр дэлхийн хамгийн чинээлэг хүмүүсийн жагсаалтын 411-д бичигджээ.

## Намтар 
Михал Соловов Польшийн Кельцийн Технологийн их сургуульд суралцаж төгссөн. 1980-аад онд тэрээр барууны орнуудад ажиллаж мөнгө олж байсан тул 1980-аад оны сүүлээр Кельце хотод "Митекс" барилгын компанийг байгуулж чадсан бөгөөд тэр үед коммунист дэглэмтэй Бүгд Найрамдах Польш Ард улсад бизнесийн эрх чөлөө зарлагдав. 1990-ээд оны эхээр улс төр, эдийн засгийн өөрчлөлтийн дараа Митекс бүс нутгийн барилгын зах зээлд томоохон компаниудын нэг болсон. Дараа нь Соловов Варшавын хөрөнгийн биржийн идэвхтэй хөрөнгө оруулагч болсон.

Соловов химийн Dwory (одоо Synthos) компанийн хувьцааг худалдан авч, тэр үед бага хүүтэй байсныг ашиглан өргөжүүлэх ажлыг өрөө санхүүжүүлжээ. Дараа нь керамик хавтан, модон шал, үл хөдлөх хөрөнгө, шинэ технологи, биотехнологийн салбарт төрөлжсөн байна. Тэрээр шууд удирдлагын үүргээ орхисон ч идэвхтэй хөрөнгө оруулагч хэвээр байна (ихэвчлэн хувийн хөрөнгийн зах зээл дээр).
Ежи Старак

**Ежи Анжей Старак** (польш. *Jerzy Andrzej Starak,* 1947 оны 12-р сарын 12-нд Чешин хотод төрсөн) - Польшийн эм зүйн салбарын бизнес эрхлэгч.

## Намтар 
Варшавын Байгалийн шинжлэх ухааны их сургуулийг төгссөн. Тэрээр Италид ажиллаж байсан бөгөөд Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын үед Польшийн томоохон үйлдвэрүүдийн нэг болох "Коминдекс" (Comindex) компанийг байгуулжээ. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр бол Аюулгүй байдлын алба 1980 онд Ежи Старакийг нууц ажилтан байсан гэдэг. 

1990-ээд онд тэрээр Польшийн зах зээлд FMCG-ийн томоохон корпорацийг авчирсан: Nutricia, Colgate-Palmolive, түүнчлэн Bols брэнд бий болгосон. 2000 онд тэрээр эмийн бэлдмэлийн "Polpharma" компанийг (2015 онд нийт хувьцааны 64.5 хувийг удирдаж байсан), 2012 онд Варшав дахь "Polpha" компанийг худалдаж авсан. Тэрээр мөн Zakladi Tłuszczowe Kruszwica болон Herbapol Lublin-ийн хувьцааг худалдаж авсан. "Polpharma" компаниар дамжуулан тэрээр Гданск хот дахь "Polpharma Biologics" эмийн судалгаа, хөгжлийн төвд хөрөнгө оруулалт хийсэн. Хяналтын зөвлөлд орсон (" Bank Polska Kasa Opieki" -д мөн ордог).

1990 оноос хойш Ежи Старак польшийн долоо хоног тутмын "Wprost" сэтгүүлийн хамгийн баян 100 польшийн жагсаалтад багтсан (хамгийн өндөр нь 1993, 2001 онд 4-т жагссан). 2021 онд тэрээр Форбс сэтгүүлийн хамгийн баян польшуудын жагсаалтын 4-р бичигдэж, 12.8 тэрбум польш злотоор үнэлэгдсэн хөрөнгөтэй болжээ.

2008 онд тэрээр авьяаслаг залуучуудыг дэмжих үйл ажиллагааны "Старакийн гэр бүлийн сан"-г байгуулжээ.

Тэрээр эхнэрийнхээ хамтаар 1945 оноос хойш бүтээсэн урлагийн том цуглуулга, Обори тосгон дахь харшийн эзэн болжээ.
Лоринц Месарош

**Лоринц Месарош** (унгар. *Lőrinc Meszáros,* 1966 оны 2-р сарын 24-нд төрсөн) -Унгарын бизнесмэн, улс төрч асан, 2011-2018 оны хооронд Унгарын Фелсөт тосгоны захирагчаар ажиллаж байсан. 2022 оны байдлаар 436 тэрбум форинт (1.3 тэрбум доллар) үнэлэгдэх хөрөнгөтэй. Forbes сэтгүүлийн мэдээлснээр Унгарын гурав дахь баян хүн. Хэд хэдэн унгарын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр түүнийг “олигархи” хэмээн нэрлэдэг байна. 

Месарош хэдэн жилийн дотор дампуурлын ирмэгт дөхсөн байгалийн хийн салбарын ажилтан байснаас Унгарын хамгийн баян хүн болж хувирсан тул түүний тухай олон нийтийн дунд байнга маргаан дагуулдаг. Энэ бүхнийг зарим судлаачид түүнийг "Фидес нам"-ын өндөр албан тушаалын хүмүүстэй ойр дотно холбоотой гэж үздэг. 2010 оны сонгуулийн дараа түүний хөрөнгө жил бүр хоёр дахин нэмэгдэж, бага насны найз, одоогийн Ерөнхий сайд Виктор Орбаны өссөн тосгоны захирагч болжээ. Энэ нь хэд хэдэн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр түүнийг Виктор Орбаны ойр дотны хүн гэж байнга нэрлэх болсон. 

Лоринц Месарош 1990-ээд оны эхээр хийн салбараас бизнесийн гараагаа эхэлсэн. Тус компани орон сууцууд, томоохон барилга байгууламж зэрэгт  их  ажил олж, хөгжиж эхэлсэн. Гэсэн хэдий ч 2000-аад оны дундуур тус компани цөөн захиалга авч, зах зээлд эзлэх байр сууриа алдаж байв. 2007 он гэхэд компани хамгийн бага захиалгатай алдагдалд орж эхэлсэн байна.

2010 оноос хойш тэрээр өөрийн хөрөнгөө маш хурдан өсч эхэлсэн. 2013 он гэхэд тэрээр 6,9 тэрбум форинтын хөрөнгөөрөө Унгарын 88 дахь хамгийн баян хүн болж, 2016 онд 23,8 тэрбум, 2017 он гэхэд 120 тэрбум болж Унгарын 5 дахь баян болжээ. 2023 оны байдлаар тэрээр Унгарын хамгийн баян хүн болоод байна.
Nvidia

**Nvidia** (/ɛnˈvɪdiə/; NVIDIA Корпорац) нь чип (SoC) дээрх график боловсруулах нэгж, систем хөгжүүлэгч Америкийн технологийн компани юм. Компанийн загварууд нь видео тоглоомын салбар, мэргэжлийн дүрслэл, өндөр хүчин чадалтай тооцоолол, автомашины үйлдвэрлэлд хүчээ авч, Nvidia-ийн самбар дээрх компьютерыг жолоочгүй автомашины үндэс болгон ашигладаг юм.

Тус компани нь 1993 онд байгуулагдсан. 2018 оны 4-р улирлын байдлаар энэ нь компьютерт тохирох дискрет графикийн зах зээлийн 81.2%-ийг эзэлж, дэлхийн хамгийн том үйлдвэрлэгч болсон (статистикт эцсийн хэрэглэгчид шууд худалдан авах боломжтой бүх график процессорууд - GeForce, Quadro болон Tesla GPU дээр суурилсан тооцоолох хурдасгуурууд багтсан болно). 

2024 оны 6-р сард Nvidia компани зах зээлийн үнэлгээгээр (3.34 их наяд доллар) дэлхийн хамгийн том компани болсон. Төв байр нь Калифорни мужийн Санта Клара (англи. *Santa Clara*) хотод байдаг. 

## Түүх 
Үүсгэн байгуулагч Женсен Хуанг, Крис Малаховски, Кертис Праем нар 1993 оны 4-р сард Калифорнийн Сан Хосе дахь Деннигийн өдрийн хоолны үеэр тус компанийг байгуулахаар шийдэлд хүрчээ. Малаховски, Праем нар Sun Microsystems-д инженерээр ажиллаж байсан боловч Хуанг нь нэгдсэн хэлхээний үйлдвэрлэгч LSI Logic-д удирдах албан тушаал хашиж байсан байна.

## Компанийн хувьцаа 
Тус компани нийт хувьцааныхаа 35.9 хувийг эзэмшдэг бөгөөд 61.4 хувь нь NASDAQ бирж дээр арилжаалагддаг. Хамгийн том хувьцаа эзэмшигчид нь Fidelity Management & Research Co. (7.94%), The Vanguard Group (7.14%), BlackRock Fund Advisors (4.46%), SSgA Funds Management (3.87%), компанийг үүсгэн байгуулагч Женсен Хуанг (3.6%), T. Rowe Price Associates, Inc. (1.81%), JPMorgan Investment Management, Inc. (1.3%), Geode Capital Management (1.29%) болон Jennison Associates (1.16%).
Женсен Хуанг

**Женсен Хуанг** (англи. *Jensen Huang*, хятад. уламж. 黃仁勳, пиньинь *Huáng Rénxūn*, галиг. *Хуан Жэньсюнь*; 1963 оны 2-р сарын 17-нд төрсөн) —тайвань гаралтай, Америкийн ажил хэрэгч хүн. Nvidia компанийг үүсгэн байгуулагч бөгөөд ерөнхийлөгч, гүйцэтгэх захирал. Танилцуулга хийхдээ байнга хар савхин хүрэмтэй гардаг учраас цахим орчинд түүнийг "Хүрэм" гэж нэрлэдэг. 

Тайвань цагаачдын хүү Хуанг багадаа АНУ руу цагаачилж иржээ. Стэнфордын их сургуулийг төгсөөд 1993 онд 30 настайдаа Nvidia компанийг үүсгэн байгуулсан. 2024 оны 6-р сард Nvidia зах зээлийн үнэлгээгээр дэлхийн хамгийн том компани болсон. 2024 оны 6-р сарын байдлаар Форбс сэтгүүл Хуангийн хөрөнгийг 118 тэрбум доллараар үнэлсэн нь түүнийг дэлхийн хамгийн баян хүмүүсийн жагсаалтын 11-д оруулсан байна.

## Намтар 
Хуанг 1963 оны 2-р сарын 17-нд Тайванийн Тайнань хотод төрсөн бөгөөд түүнийг 5 настай байхад гэр бүл нь Тайланд руу нүүжээ. Түүнийг 9 настай байхад нь ахын хамт АНУ руу Вашингтон мужийн Такома дахь нагац ахынд амьдруулахаар явуулсан байна.

Тэрээр 10 настай байхдаа Кентакки мужийн Онейда хотын улсын сургуульд сурч байхдаа ахынхаа хамт дотуур байранд амьдардаг байсан. Авга ах нь шашны шинэчлэлийн академи гэж юу болохыг нэр хүндтэй дотуур байр гэж андуурчээ. Онейда дахь Хуангийн өрөөний хөрш бичиг үсэг мэддэггүй байсан бөгөөд хэрхэн уншихыг заалгадаг байжээ. Энэ үеэр тэрээр нэрээ америк маяг оруулж Женсен болгож өөрчилжээ.

Хэдэн жилийн дараа тэдний эцэг эх мөн АНУ руу нүүж Орегон мужид суурьшсан бөгөөд ах дүү хоёр тэдэнтэй нийлж хамт амьдарсан байна. Хуанг хоёр жил алгасаад 16 настайдаа Орегон мужийн Алоха хотын Алоха ахлах сургуулийг төгссөн. Хуанг 1980-аад онд Орегон мужид өсч торниж байхдаа орон нутгийн Denny's ресторанд анхны ажилд орж, зөөгчийн туслах, дараа нь зөөгчөөр ажиллаж байжээ.

Женсен Хуанг 1984 онд Орегон мужийн их сургуульд цахилгааны инженерийн чиглэлээр бакалаврын зэрэг, 1992 онд Стэнфордын их сургуульд цахилгааны инженерийн чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалсан байна. 

Хуанг их сургуулиа төгсөөд LSI Logic-д CoreWare-ийн захирал, Advanced Micro Devices (AMD)-д микропроцессорын дизайнераар тус тус ажилласан. 1993 онд 30 настайдаа тэрээр хувийн бизнесээ эхлүүлж, Крис Малаховски, Куртис Прием нартай хамтран Nvidia компанийг үүсгэн байгуулж, гүйцэтгэх захирал, ерөнхийлөгч болжээ.

Ангилал:АНУ-ын бизнесмэн
Ангилал:1963 онд төрсөн
Крис Малаховски

**Крис Малаховски** (англи. *Chris Malachowsky,* 1959 оны 5-р сарын 2-нд төрсөн) - Польш гаралтай, Америкийн цахилгааны инженер, тэрбумтан бизнесмэн юм. Тэрээр 1993 онд компьютер графикийн Nvidia компанийг хамтран үүсгэн байгуулсан гэдгээрээ алдартай бөгөөд инженерчлэл, үйл ажиллагаа хариуцсан тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр ажилладаг.

## Намтар 
Тэрээр 1983 онд Флоридагийн их сургуульд цахилгааны инженер мэргэжлээр бакалаврын зэрэг хамгаалсан. 1986 онд Санта Клара их сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан. Мөн 2008 онд Санта Клара их сургуулийн нэр хүндтэй төгсөгчдийн шагнал, 2013 онд Флоридагийн Инженерийн коллежийн их сургуулийн нэр хүндтэй төгсөгчдийн шагналыг хүртжээ.

Крис карьерынхаа эхэн үед Hewlett-Packard болон Sun Microsystems-д ажиллаж байжээ. Тэрээр 1993 оны 4-р сард Куртис Праем, Женсен Хуанг нартай хамтран Nvidia-г үүсгэн байгуулсан бөгөөд инженерчлэл, ашиглалт хариуцсан тэргүүн дэд ерөнхийлөгч юм. Тэрээр энэ салбарт 40 гаруй жилийн туршлагатай.

Малаховски нь гарааны бизнесээс видео болон параллель тооцооллын дэлхийн тэргүүлэгч болтлоо өсөхөд компанийн үндсэн технологийг удирдах, тодорхойлох, хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Nvidia-ийн гүйцэтгэх захирлын хувьд тэрээр мэдээллийн технологи, үйл ажиллагаа болон компанийн бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлтийн бүхий л талыг хамарсан олон чиг үүргийг удирдаж байсан. Хамгийн сүүлд тэрээр Nvidia-ийн ирээдүйн өсөлт, амжилтыг дэмжих стратегийн технологийг хөгжүүлдэг дэлхийн хэмжээний судалгааны байгууллагыг хариуцаж байжээ. 

Техникийн амжилтаас гадна Малаховски “Содном” киногоороо 2009 онд шилдэг баримтат киноны төрөлд шалгарч Эмми шагнал хүртсэн байна. Тэрээр мөн 2019 онд Флоридагийн зохион бүтээгчдийн алдрын танхимд орсон юм.

Ангилал:АНУ-ын бизнесмэн
Ангилал:1959 онд төрсөн
Олон Улсын Паралимпын Хороо

**Олон улсын паралимпын хороо** (англи. *International Paralympic Committee* буюу IPC) нь паралимпийн хөдөлгөөнийг удирдан чиглүүлдэг олон улсын төрийн бус байгууллага юм. Тус хороо нь Паралимпын наадмыг зохион байгуулах асуудлыг зохицуулдаг бөгөөд паралимпын хэд хэдэн спортын төрлүүдийн спортын Холбоо болдог байна. 

Олон улсын паралимпын хороо Паралимпын наадамд ямар төрлийн спортыг оруулах, наадмыг зохион байгуулах ерөнхий байдал, мөрдөж буй стандарт зэргийг тогтоодог байна. Харин Паралимпын наадмыг зохион байгуулах ажлыг тухайн улсын Олимпын наадам зохион байгуулах хороо шууд гүйцэтгэдэг юм. 

Олон улсын паралимпын хороо 1989 онд байгуулагдсан бөгөөд төв байр нь Германы Бонн хотод байрладаг. Үүсгэн байгуулагчид нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн спортын холбоо, түүнчлэн бусад улс орнуудын хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн 42 үндэсний спортын байгууллага байсан. Үүсгэн байгуулагчдын дунд Сонсголын бэрхшээлтэй иргэдийн спортын Олон улсын хороо байсан боловч 1994 онд Олон улсын паралимпын хорооноос гарсан.

Одоогийн байдлаар Олон улсын паралимпын хорооны гишүүдэд 161 Үндэсний паралимпын хороо, 5 бүс нутгийн байгууллага (дэлхийн улс орнуудаар), 10 олон улсын спортын холбоо (спортын төрлөөр), олон улсын хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн спортын 4 байгууллага (хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн төрлөөр) багтдаг байна.

## Ерөнхийлөгч нар
Эндрю Парсонс

**Эндрю Парсонс** (порт. *Andrew Parsons*) — Бразилын сэтгүүлч бөгөөд спортын зүтгэлтэн. 2017 оноос Олон улсын паралимпын хорооны 3 дахь ерөнхийлөгч бөгөөд Олон улсын Олимпын хорооны гишүүн.

## Намтар 
Эндрю Парсонс өөрөө 1977 оны 2-р сарын 10-нд Рио-де-Жанейро хотод төрсөн хэдий ч шотланд гаралтай гэж мэдэгдсэн. Тэрээр Флуминенсегийн Холбооны Их Сургуульд Маркетингийн Харилцааны чиглэлээр бакалаврын зэрэг хамгаалсан. 2017 оны байдлаар Парсонс паралимпын хөдөлгөөнд 20 орчим жил ажилласан (өөрөө паралимпын тамирчин биш юм), Бразил болон Америкийн паралимпын үндэсний хороодын гүйцэтгэх хорооны гишүүн, ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. Тэрээр Олон улсын паралимпын хорооны дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан байна. 

2017 оны 9-р сарын 8-нд Абу-Даби (АНЭУ) хотод болсон Олон улсын паралимпын хорооны XVIII Ерөнхий Ассамблейн үеэр Э.Парсонс хорооны шинэ ерөнхийлөгчийн сонгуулийн эхний шатанд ялалт байгуулж, шаардлагатай 82 саналаас 84 санал авч, Канад (Патрик Жарвис 12 санал авсан), Дани (Жон Петерссон - 19), Хятад (47 санал авсан Жан Хайди) улсын гурван нэр дэвшигчийг ардаа орхисон байна.

Ангилал:Бразилын спортын хүн
Ангилал:1977 онд төрсөн
Жорж Сименон

**Жорж Жозеф Кристиан Сименон** (франц. *Georges Joseph Christian Simenon*, 1903 оны 2-р сарын 13-нд Бельгийн Льеж төрсөн- 1989 оны 9-р сарын 4-нд Швейцарын Лозаннд нас барсан) нь Бельгийн зохиолч, уран зохиолын детектив жанрын дэлхийн хамгийн алдартай төлөөлөгчдийн нэг юм. Тэрээр 425 номтой бөгөөд үүнд 16 нууц нэрийн дор хоёр зуу орчим гудамжны роман, жинхэнэ нэрээр нь бичсэн 220 роман, гурван боть намтар зэрэг багтжээ. Тэрээр цагдаагийн комиссар Мэгрэ-гийн (франц. *Сommissaire Jules Maigret* ) тухай цуврал мөрдөгч түүхээрээ алдартай.

## Намтар 
Жорж Сименон 1903 оны 2-р сарын 13-нд Льеж хотод даруухан даатгалын компанийн ажилтны гэр бүлд төржээ. Сименоны өвөө нь дархан байсан бөгөөд түүний элэнц өвөө нь уурхайчин байжээ. Сименоны гэр бүл шашин шүтлэгтэй байсан бөгөөд хүү хожим итгэлээ алдаж, зан үйлийг сахихаа больсон ч ням гариг ​​бүр цуглаанд явах ёстой байв. Эх нь хүүгээ ирээдүйд сүмийн лам, муугаар бодоход нарийн боовны тогооч болохыг хүсдэг байсан ч амьдрал өөрөөр болжээ.

Гадаадын оюутнууд Сименоновын гэрт амьдардаг байсан бөгөөд тэднээс хямд өрөө, дотуур байр түрээсэлдэг байсан бөгөөд тэд залууг уран зохиолтой танилцуулж, түүний ирээдүйн хувь заяаг тодорхойлдог байв. Сименон уран зохиолоос гадна анагаах ухаан, хууль эрх зүйг сонирхож эхэлсэн бөгөөд хожим нь энэ бүгдийг уран бүтээлдээ нэгтгэхийг оролдсон.

Эхэндээ тэрээр уран зохиолын ажил хийнэ гэж бодоогүй. Хэсэг хугацааны турш тэрээр уншсан зохиолынхоо дуртай баатраа дуурайж, амьдралынхаа эцэс хүртэл гаансаасаа салаагүй. Сименоны мөрдөгчдийн бүтээлийн баатар, комиссар Мэгрэ ч бас гаанс татдаг байдлаар дүрсэлсэн.
Хань Жөн

**Хань Жөн** (хятад. хялбар. 韩正, пиньинь *Hán Zhèng*; 1954 оны 4-р сарын 22-нд Шанхай хотод төрсөн) — хятадын улс төрч, 2023 оны 3-р сарын 10-наас БНХАУ-ын дэд дарга. 

1979 оны 5-р сараас хойш Хятадын Коммунист Намд (товч. ХКН) гишүүнээр элссэн, 16-17-р сонгуулийн ХКН-ын Төв хорооны гишүүн, 18-р сонгуулийн Төв хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, ХКН-ын XIX сонгуулийн Төв хорооны Улс төрийн товчооны Байнгын хорооны гишүүн.

## Намтар 
Тэрээр хан үндэстэн бөгөөд Хятадын Соёлын хувьсгалын үеэр Шанхай хотын Чунмин дүүргийн нэгдэлд илгээгдэн ажиллаж байжээ. Дараа нь өргөх угсралтын компанийн агуулахад ажиллаж байгаад дараа нь тус компанийн хангамж, маркетингийн хэлтэст ажилласан.

1983-1985 онд Фудань их сургуулийн бага коллежийн оюутан, 1985-1987. Шанхай дахь Зүүн Хятадын Багшийн Их Сургуулийн оройн ангийг Улс төр судлалын факультетэд улс төрийн боловсрол эзэмшсэн.

Тэрээр Шанхай хотын Зүүн Хятадын Багшийн их сургуулийн Олон улс судлалын хүрээлэнд эдийн засгийн магистрын зэрэг хамгаалж, 1991-1994 онд олон улсын харилцаа, дэлхийн эдийн засгийн чиглэлээр суралцсан.

Тэрээр 1975 оны 12-р сард ажлын гараагаа эхэлж, залуучуудын эвлэлийн ажил эрхэлж байжээ.

1982-1986 онд Шанхайн химийн аж үйлдвэрийн Эвлэлийн товчооны хорооны дарга.

1986-1987 онд Шанхайн Химийн инженерийн сургуулийн намын хорооны орлогч дарга. 

1987-1990 онд Шанхай хотын үйлдвэрүүдийн намын хорооны дарга.

1998 оноос Шанхай хотын хотын орлогч дарга, 

2002 оноос ХКН-ын Төв Хорооны гишүүн бөгөөд 2003-2012 онд Шанхай хотын дарга.

2006-2007 онд Шанхай хотын ХКН-ын хорооны даргын үүрэг гүйцэтгэгч, 2012-2017 онд Шанхай хотын ХКН-ын хорооны дарга.

2012-2017 онд Хятадын Коммунист Намын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн.

2017-2022 онд Хятадын Коммунист Намын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны байнгын хорооны гишүүн, 

2018-2023 онд БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайдын 1-р орлогч дарга.  

Шанхай хотод өндөр албан тушаал хашиж байхдаа тэрээр орон нутгийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг бүхэлд нь хатуу хянаж, бусад мужуудын  удирдлагуудтай харилцаа холбоо тогтооход маш их хүч зарцуулсан. Мэргэжилтнүүд түүнийг системийн тогтвортой байдал, хяналтыг бүхнээс илүүд эрхэмлэдэг гайхалтай менежер гэж тодорхойлдог.

Тэрээр 2023 оны 3-р сарын 10-нд БНХАУ-ын Үндсэн хуульд үнэнч байхаа тангараг өргөж БНХАУ-ын дэд даргын албан тушаалд очсон байна.
Хань Гаоди

**Хань Гаоди** буюу **Лю Бан** (хятад. хялбар. 高祖, пиньинь Gāozǔ, МЭӨ 256 онд буюу 247 онд төрсөн — МЭӨ 195 онд нас барсан) — Хань улсын анхны эзэн хаан.

Тэрээр чинээлэг тариачны гэр бүлээс гаралтай байсан. Төрөхдөө авсан **Лю Бан** (劉邦) нэрээр нь мэддэг, хоёр дахь нэр нь— Ци (季). МЭӨ 209 онд Цинь улсын эсрэг бослогын үеэр "Пэй гүн" (沛公) хэмээх албан бус цэргийн удирдагчийн цол авсан. 

Цинь улсыг мөхсөний дараа **Хань-ван** цол хүртсэн байна. МЭӨ 202 онд Дээд эрх мэдэлд очоод Хань улсыг байгуулаад эрх мэдэлдээ МЭӨ 195 онд нас барах хүртлээ суужээ.
Шар алчууртны бослого

**Шар алчууртны бослого** (англи. *Yellow Turban Rebellion*, МЭ 184—204 онууд) — Хятадын Зүүн Хань улсын сүүлийн үед болсон тариачдын бослого юм. Үүний улмаас улс оронд тогтворгүй байдал үүсч Хань улс нуран унах гол шалтгаан болсон байна. 

Бослогыг санаачлагч нь Тайпин Дао (Их энх тайвны зам-хөгжлийн зам) буюу Лао Цзы- гийн шашны урсгал байсан бөгөөд энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийг авчрахыг зөгнөсөн юм. Бослогыг Жан Жяо, Жан Бао, Жан Лян нарын 3 ах дүү нар удирдаж байв. Энэхүү бослого МЭ 184 онд эзэн хаан Лингийн үед гарсан байна. Хэдийгээр гол бослого МЭ 185 онд дарагдсан ч эсэргүүцсэн газар нутаг болон шинээр гарч ирж буй бослогыг МЭ 205 он гэхэд бүрэн дарахад 21 жил зарцуулсан байна.
Ангилал:Хятадын бослого
Ангилал:Азийн бослого
Ангилал:Бослого цаг хугацаагаар
Бумбын шашин

**Бумбын шашин** буюу **Даосизм**- (хятад: 道教, галиг- dàojiào) -шашин болон гүн ухааны багтаасан Хятадын уламжлалт "Дао" буюу "эд зүйлийн зам" хэмээх сургаал юм. Бумбын шашиныг философийн шүүмжлэлийн тодорхой хэв маяг (Дао Жиа) болон оюун санааны практикийн багц (Дао Жяо) гэж ихэвчлэн ялгадаг боловч энэ хуваагдал нь нарийн ялгаа тусгаарлал байдаггүй байна. Дао жиа нь голчлон Лао-цзы, Жуанзи нартай холбоотой бичвэрүүдтэй холбоотой Цинь улсын өмнөх бумбын шашны сургаалийг хэлдэг байна. 

## Түүх 
Тогтвортой шашны байгууллага болох нь зөвхөн 2-р зуунд үүссэн боловч олон тооны нотлох баримтууд Бумбын шашныг илүү эрт, дор хаяж МЭӨ 5-3-р зууны үед үүссэн болохыг харуулж байна. Дундад зууны үед идэвхтэй хэрэглэгдэж байсан сургаалиуд өмнө боловсрон бий болж хөгжсөн уламжлал аль хэдийн байжээ. 

Бумбын шашин буюу Даосизмтай холбоотой гүн ухааны зохиолууд МЭӨ 5-р зууны үеэс болон Күнзийн сургаалтай бараг нэгэн зэрэг эхэлсэн байна. Уламжлал ёсоор домогт шар хаан Хуанди нь даосизмыг үндэслэгч гэж үздэг. Гэвч эртний Хятадын мэргэн Лао-цзы даосизмыг үндэслэгч гэвэл арай үнэнд нийцэх бөгөөд түүнийг Бумбын шашны гол номуудын нэг болох "Дао де чинг"-ийн зохиосон гэж үздэг. Энэхүү сургаал нь Даоизмын сургаалуудын эргэн тойронд төлөвшиж эхэлсэн гол цөм нь байв. Эртний Бумбын шашны өөр нэг алдартай бичвэр бол Жуанзи гэгддэг Жуан Жоу (МЭӨ 369–286) зохиосон "Жуанзи" зохиол юм. 

## Бумбын шашны үндсэн үзэл 
* Дао (道) — углчилбэл «зам», уг шашинд — орших болон Ертөнц дахь эд зүйл. Эзэнгүй хүч, ертөнцийн бүх зүйл орчлон ертөнцийн хүсдэг журам нийцдэг байна.
* Дэ (德) — шууд утгаараа «сайныг хийгч» буюу «мораль». Дээрээс "Дао"-гийн заяасан "сайныг хийгч" бие мах бодьгүй, биет байдлаар нөлөөлөх боломжгүй юм. Талархал бол сэтгэлийн агуу хүч.
* У-вэй (無為) — шууд утгаар «үл үйлдэх» — хэзээ үйлдэх, хэзээ үл үйлдэхээ ойлгох явдал. 
* Пу (樸) — шууд утгаараа «засаж боловсруулаагүй модны хэлтэрхий» байгалаас оролдоогүй биетийн эрчим хүчийг толоолдог, энгийн үгээр сэтгэлийн энгийн цэвэр ариун байдлыг хадаглах.
Ангилал:Хятадын шашин
Ангилал:Азийн шашин
Ангилал:Даоизм
Ангилал:Гүн ухаан урсгалаар
Олег Салюков

**Олег Салюков** (орос.*Олег Леонидович Салюков,* 1955 оны 5-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Саратов хотод төрсөн) - Оросын цэргийн зүтгэлтэн, 2014 оны 5-р сарын 2-ноос эхлэн Оросын Зэвсэгт хүчний Хуурай замын цэргийн ерөнхий командлагчаар томилогдсон. 2019 онд Армийн генерал цол хүртсэн. 

2023 оны 1-р сарын 11-ээс хойш Украинд дайн хийж буй Оросын цэргийн хүчний нэгдсэн бүлгийн командлагчийн орлогч.

ОХУ Украинд түрэмгийлсэний улмаас Европын холбоо, Их Британи, Канад болон бусад хэд хэдэн орны хориг арга хэмжээнд өртөж байна.

## Намтар 
Олег Салюков 1955 оны 5-р сарын 21-нд Саратов хотод цэргийн хүний ​​гэр бүлд төрсөн. Эцэг - Леонид Иванович Салюков (1920-2006), Аугаа эх орны дайны оролцогч, танкчин, хошууч генерал.

Тэрээр Пенза хотод өссөн, 1972 онд Пенза хотын англи хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай дунд сургуулийг төгссөн. 

1977 онд В.И.Лениний нэрэмжит Ульяновск гвардийн дээд Танкийн командын сургуулийг алтан медальтай төгссөн.

1985 онд ЗХУ-ын маршал Р.Я.Малиновскийн нэрэмжит Хуягт хүчний цэргийн академийг онц дүнтэй төгссөн.

1996 онд ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын Цэргийн академийг төгссөн.

“Хошууч”, “хурандаа” цэргийн цолыг хугацаанаасаа өмнө авсан.  

2006 оны 6-р сарын 12-нд хурандаа генерал цол хүртсэн байна. 

2010 оны 12-р сарын 10-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Дмитрий Медведевийн зарлигаар ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын орлогч даргаар томилогдсон.

2014 оны 5-р сарын 2-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путины зарлигаар ОХУ-ын Хуурай замын цэргийн ерөнхий командлагчаар томилогдсон. 2014 оны 5-р сарын 6-нд ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний хуурай замын цэргийн ерөнхий командлагчийн тугийг гардуулсан. Үүний зэрэгцээ тэрээр Москвагийн нутаг дэвсгэрийн гарнизоны дарга юм. Байлдааны ажиллагаанд оролцогч.

Тэрээр 2014-2024 оны 5-р сарын 9-нд Ялалтын баяраар Москвагийн Улаан талбайд болсон цэргийн ёслолын жагсаалыш удирдсан байна. 

2019 оны 2-р сарын 22-нд Олег Салюковт Армийн генерал цол олгов. Тэрээр орчин үеийн Оросын түүхэнд энэхүү цэргийн дээд цолыг авсан 65 дахь цэргийн удирдагч болсон.
Валерий Герасимов

**Валерий Герасимов** (орос. *Валерий Васильевич Герасимов*, 1955 оны 9-р сарын 8-нд ЗХУ-ын Казань хотод төрсөн) -Зөвлөлтийн болон Оросын цэргийн удирдагч. ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын дарга - 2012 оны 11-р сарын 9-нөөс хойш ОХУ-ын Батлан ​​хамгаалахын сайдын нэгдүгээр орлогч, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн гишүүн. Армийн генерал (2013), ОХУ-ын баатар (2016).

2023 оны 1-р сарын 11-ээс хойш - Украин руу довтлоход Оросын хүчний нэгдсэн бүлгийн командлагч.

Донбасс дахь дайн, ОХУ-ын Украиныг эзлэн түрэмгийлсэний улмаас Европын холбоо, АНУ, Их Британи болон бусад хэд хэдэн улс орнууд түүний эсрэг хориг арга хэмжээ авсан. 2024 онд Олон улсын эрүүгийн шүүх Герасимовыг Украинд хийсэн халдлагын үеэр үйлдсэн дайны гэмт хэрэгтэй холбогдуулан баривчлах тушаал гаргажээ.

## Намтар 
Тэрээр 1955 оны 9-р сарын 8-нд Казань хотод ажилчдын гэр бүлд төрсөн. Тэрээр Казань хотын Суворовын цэргийн дунд сургуульд суралцаж (1971-1973) онц дүнтэй төгссөн. Мөн ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн нэрэмжит Казань хотын Танкийн дээд командын сургуулийг алтан медальтай (1973-1977), ЗХУ-ын маршал Р.Я-Малиновскийн нэрэмжит Хуягт хүчний цэргийн академийг онц дүнтэй төгссөн (1984-1987), ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын цэргийн академи (1995-1997) төгссөн байна.

Анатолий Сердюков 2012 оны 11-р сарын 9-нд ОХУ-ын Батлан ​​хамгаалахын сайдын албан тушаалаас огцорсны дараа шинэ Батлан ​​хамгаалахын сайд Сергей Шойгу ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинд Жанжин штабын даргын албан тушаалд Валерий Герасимовыг нэр дэвшүүлсэн байна. ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний Жанжин штабын дарга бөгөөд Батлан ​​хамгаалахын сайдын нэгдүгээр орлогч болсон.

Сирид 2015 оны 9-р сард эхэлсэн Оросын цэргийн ажиллагааг тэрээр зохион байгуулсан. Цэргийн үүргээ биелүүлэхэд үзүүлсэн эр зориг, баатарлаг байдлын төлөө 2016 оны 5-р сард ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хаалттай зарлигаар түүнд төрийн дээд шагнал болох ОХУ-ын баатар цол олгосон байна. 

2023 оны 1-р сарын 11-нд Батлан ​​хамгаалахын сайд Сергей Шойгу Герасимовыг Украин дахь хүчний нэгдсэн бүлгийн командлагчаар томилов. 2022 оны 10-р сарын 8-наас хойш энэ албан тушаалд байсан командлагч асан, армийн генерал Сергей Суровикин Герасимовын орлогч нарын нэг болжээ. Нөгөө хоёр орлогч нь армийн генерал Олег Салюков, хурандаа генерал Алексей Ким нар юм.
Чарльз Паркер

**Чарли (Чарльз) Паркер** (англи. *Charles (Charlie) «Bird» Parker, Jr.*, 1920 оны 8-р сарын 29-нд төрж, 1955 оны 3-р сарын 12-нд нас барсан) — Америкийн жааз хөгжмийн саксофончин болон хөгжмийн зохиолч, жааз хөгжмийн "бибоп" (англи. *bebop*) урсгалыг үндэслэгчдийн нэг. 

Чарли Паркер Луи Армстронг, Дюк Эллингтон нарын хамт жааз хөгжмийн түүхэн дэх хамгийн нөлөө бүхий хөгжимчдийн нэг гэж тооцогддог.

## Намтар 
Канзас муж улсын Канзас-Сити хотод төрж өссөн Чарли Паркер Чарльз болон Эдди Паркер хоёрын цорын ганц хүүхэд байв.

Чарли Паркер 11 настайгаасаа саксофон тоглож эхэлсэн бөгөөд 14 настайдаа сургуулиасаа хөгжмийн зэмсэг зээлж аван сургуулийн хамтлагт тоглож байжээ.

Чарлигийн эцэг гэртээ ховор үзэгддэг байсан ч хүүдээ ямар нэг хэлбэрээр хөгжмийн нөлөө үзүүлсэн юм. Учир нь эцэг нь циркт төгөлдөр хуурч, бүжигчин, дуучин байсан юм. Дараа нь тэр төмөр замд зөөгч, тогоочоор ажиллаж байсан бол Чарлигийн эх орон нутгийн "Western Union"-ны салбарт ажилладаг байжээ.

1930-аад оны сүүлээр Паркер саксофоныг илүү хичээнгүйлэн сурч эхэлсэн. Энэ хугацаанд тэрээр импровизацын үндсэн зарчмуудыг эзэмшсэн бөгөөд "бибоп" үүсэх зарим санааг боловсруулсан. Тэрээр нэгэн ярилцлага өгөхдөө "3-4 жилийн турш өдөрт 15 цаг саксофоноор хичээллэдэг байсан" гэжээ.

Паркерт "Count Basie", "Benny Moten" нарын томоохон хамтлагууд ихээхэн нөлөөлжээ. Чарли Канзас-Сити болон түүний эргэн тойронд жааз клубт, орон нутгийн хамтлагуудад тоглодог байв. Тэрээр Бастер Смитийн удирдлага дор тоглох техникээ боловсронгуй болгосон.

1939 онд Паркер хөгжимчин болохын тулд Нью-Йорк руу нүүжээ. Гэхдээ Нью-Йоркт тэрээр зөвхөн хөгжим тоглохоос гадна мөнгө олох ёстой байв. Арт Татумын байнга тоглодог Jimmy's Chicken Shack-д долоо хоногт 9 доллараар аяга таваг угаагчаар ажилладаг байжээ. 1942 онд Чарли МакШэнн хамтлагийг орхин Эрл Хайнсын найрал хөгжимд тоглохоор тэндээ бүрээчин Диззи Гиллеспи (англи. *Dizzy Gillespie*)-тэй танилцжээ. 

1945 онд Чарли Паркер Диззи Гиллеспи, Макс Роуч, Бад Пауэлл нарын хамт жааз хөгжмийн ертөнцийг хормын зуур орвонгоор нь эргүүлсэн юм шиг санагдав. Тэдний жижиг бүрэлдэхүүнтэй анхны (магадгүй хамгийн агуу) тоглолтуудын нэг нь 2005 онд дахин гарсан “Нью-Йорк хотын танхимд шууд. 1945 оны 6-р сарын 22" юм. Удалгүй Бибоп хөгжимчид болон хөгжим сонирхогчдын дунд өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгдсөн юм.

Чарли Паркер 1955 оны 3-р сарын 12-нд таалал төгсөв. Үхлийн шалтгаан нь элэгний хатууралтай холбоотой байсан бөгөөд энэ нь вируст гепатитын сүүлийн шатны үр дагавар байсан гэдэг.

Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин
Ангилал:1920 онд төрсөн
Ангилал:1955 онд өнгөрсөн
Саксофон

**Саксофон** (франц. *saxophone*) - нэг зэгстэй үлээвэр хөгжмийн зэмсэг. 1840-өөд оны эхний хагаст Бельгийн хөгжмийн зэмсгийн мастер Адольф Сакс зохион бүтээжээ. Энэ нь өвөрмөц дуу авианы илэрхийлэлтэй, техникийн уян хатан чанартай зэмсэг юм. 19-р зууны дунд үеэс үлээвэр найрал хөгжимд болон симфони найрал хөгжимд бага зэрэг ашиглагддаг. Жааз хөгжим болон түүнтэй холбоотой төрөл жанр, түүнчлэн поп хөгжмийн гол хөгжмийн зэмсгүүдийн нэг юм.

1930-40-өөд оны нэрт жааз соло саксофончид бол Лестер Янг (1909–1954), Колеман Хокинс (1904–1969), хожим Чарли Паркер (1920–1955) нар юм.

Орчин үеийн жааз хөгжимд саксофон тэргүүлэгч хөгжмийн зэмсгүүдийн нэг хэвээр байна. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст Жулиан "Их буу" Аддерли (1928-1975), Жон Колтрейн (1926-1967), Герри Маллиган, Майкл Брекер, Фил Вүүдс, Орнетт Колеман, Стэн Гетц, Пол Десмонд болон бусад олон хөгжимчид багтсан.

Ангилал:Үлээвэр хөгжмийн зэмсэг
Афины Акрополис

**Афины Акрополис** (грек. *Ακρόπολη Αθηνών*) — Афин хот дахь 156 метр өндөр, тэгш оройтой (ойролцоогоор 300 м урт, 170 м өргөн) хадан толгой юм. Энэ бол хааны байрлаж байсан гол газар байв. Мөн дотор нь Грекийн бурхдад залбирч, тахил өргөдөг олон сүм байсан. Өдгөө Акрополис бол архитектурын урлагийн гайхамшигтай дурсгал гэгддэг. 

Энэ толгойд МЭӨ 4-р мянганы эхээр хүн амьдарч байсан гэсэн нотолгоо байдаг. Парфенон, Пропилеа, Эречтейон, Нике Аптерос сүм зэрэг энэ газрын хамгийн чухал барилга байгууламжууд нь МЭӨ 5-р зуунд Грекийн төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин Периклийн санаачилгаар баригдсан. Парфенон болон бусад барилгууд 1687 онд Турк-Венецийн дайны үеэр (1684-1699) ноцтой эвдэрчээ.

Ангилал:Эртний Грек
Гарма Санжеев

**Гарма Санжеев** буюу **Санжаагийн Гармаа** (орос. *Гарма Данцаранович Санжеев*, 1902 оны 2-р сарын 2-нд төрж, 1982 оны 12-р сарын 6-нд Москва хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн Буриад хэл зүйч-монгол судлаач, хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор.

## Намтар 
Гарма Санжеев 1902 оны 2-р сарын 2-нд Оросын хаант улсын Эрхүү мужийн Балаганский дүүргийн Тайшин тосгонд төрсөн.

Тэрээр 9 настайдаа 1911 онд дунд сургуульд орж орос хэл сурсан. 1917 онд Черемховогийн худалдааны сургуульд элсэн орж, 1920 он хүртэл суралцаж төгсөөд бага сургуульд багшилж эхэлжээ. Үүний зэрэгцээ Санжеев Эрхүүгийн Улсын Их Сургуулийн багшийн факультетын бэлтгэл ангид суралцаж эхэлсэн. 1924 онд Ленинград руу нүүж, Дорно дахины амьд хэлний хүрээлэнгийн монгол хэлний ангид элсэн орсон. Тэрээр дорно дахины судлаач академич Василий Бартольд, хэл шинжлэлийн академич Лев Щерба нарын лекценд сууж байсан бөгөөд Их сургуульд "монгол семинар" зохион байгуулсан монголч эрдэмтэн Борис Владимирцовын удирдлага дор аспирантурыг дүүргэсэн байна.

1927 оны зун Санжеев Б.Владимирцовын даалгавараар БНМАУ-ын Хөвсгөл аймагт оршин суудаг Дархад ястны угсаатны зүй, хэл шинжлэлийн шинжилгээ хийжээ. Энэ судалгааны дүгнэлтээр дархадууд бол монголжсон урианхайчууд юм гэж үзсэн байна.

1931 онд Гарма Санжеев аспирантур төгсөөд Москвагийн Н.Наримановын нэрэмжит Дорно дахины институтэд монгол хэлний тэнхимийг удирдаж байв. 1930-аад он бол Буриад, Халимаг, Монголын монгол хэлтэн ард түмний соёлын эрчимтэй хөгжлийн үе байсан бөгөөд эдгээр үйл явцад Санжеев оролцож байжээ. 1932 онд "Монгол-Орос толь бичиг" хэвлүүлж, дараа нь монгол хэлний хэд хэдэн сурах бичиг бүтээх ажилд гар бие оролцсон байна.

1951 онд Г.Д.Санжеев ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн Солонгос, Монголын салбарыг, дараа нь Алс Дорнодын филологийн салбар, Түрэг-Монгол, Алс Дорнодын хэлний секторыг удирдаж байжээ. Зөвлөлтийн "Хэл шинжлэлийн асуудлууд" (орос. *Вопросы языкознания*) сэтгүүлийн ерөнхий редакторын орлогч (1952-1955) байсан. 1954 оноос хойш тэрээр ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнд ажиллахаар бүрэн шилжсэн. 1970-аад оноос монгол хэлний угсаа зүйн толь бичгийг бүтээж эхэлсэн ч амьд ахуйд нь энэ бүтээл хэвлэгдээгүй байна. 

Гарма Данцаранович Санжеев 1982 онд Москва хотод нас барсан юм. Түүнийг Москвагийн Головины оршуулгын газарт оршуулжээ.

Эрдэмтэн өөрийн хувийн том номын сантай байсан бөгөөд түүнийг нас барсны дараа Буриадын шинжлэх ухааны төвийн номын санд шилжүүлжээ. Түүний цуглуулгад орос, буриад, монгол, хуучин монгол, хятад хэл дээрх номууд байсан юм.

2012 онд Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн Ази, Африкийн хэлний тэнхимийн эрхлэгч З.М.Шаляпина толь бичгийг хэвлүүлэх ажлыг санаачилжээ. 2015 онд анхны боть нь хэвлэгдсэн байна.

Ангилал:ЗХУ-ын эрдэмтэн
Ангилал:Хэл шинжлэл
Ангилал:Буриад
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:1902 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Абуша Алексеев

**Абуша Алексеев** (1882 онд Халимагт төрсөн - 1948 оны 1-р сарын 5-нд Германы Баварид нас барсан)- Оросын эзэн хааны Донын цэргийн халимаг офицер. 1916 онд Новочеркаскийн казакийн цэргийн сургууль төгссөн. 

Салскийн тойргийн 200 халимагтай отрядын зохион байгуулж ахлагч нь байсан. 1918 оны 3-р сарын 5-нд "Талын аян дайн"-д оролцогчидтой нэгджээ. Донын армид 1918 оны 5-р сарын 21-ээс гарсан. 1921 оноос Цэргийн ахлагч. Югослав руу цагаачилж тэнд цагаач халимагуудын удирдагч байсан. 1945 онд Германд 1948 оны 1-р сарын 5-нд Баварт нас барсан.
Оросын Хуурай замын цэрэг

**Оросын Хуурай замын цэрэг** (орос: *Сухопутные войска Российской Федерации* буюу СВ) нь Зөвлөлт Холбоот Улс задарсны дараа 1992 онд байгуулагдсан ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний цэргийн нэгэн гол бүрэлдэхүүн хүчин бөгөөд тус улсын батлан хамгаалах аюулгүй байдал, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангаж, ашиг сонирхолын эсрэг гадны дайсны түрэмгийллээс хуурай газар дээр хамгаалах үүрэгтэй цэргийн салбар юм. Хуурай замын цэргийн ерөнхий командлал нь Москва хотод байрлаж, Хуурай замын цэргийн ерөнхий командлагчийг ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч томилдог. 

Хуурай замын цэрэг нь мотобуудлагын цэрэг, танкийн цэрэг, пуужингийн цэрэг, артиллерийн цэрэг, агаарын довтолгооноос хамгаалах цэрэг, тагнуулын, харилцаа холбооны, цахим дайны, инженер техникийн, радиохимийн, тээврийн, арын албаны цэрэг гэсэн төрөлжсөн салбар анги нэгтгэлээс бүрдсэн 500,000 гаруй цэрэг, офицертой.  

Хуурай замын цэргийн хүчин 2022 оны 2 сараас хойш Украин дахь цэргийн тусгай ажиллагаанд оролцож байгаа.

## Бүтэц 
Хуурай замын цэргийг таван цэргийн тойрогт хуваадаг.

# Ленинградын цэргийн тойрог: Төв штаб нь Санкт-Петербург хотод байрладаг. 6, 11, 14, 44-р армийн корпус харьяалагддаг.
# Москвагийн цэргийн тойрог: Төв штаб нь Москва хот. 1, 20-р танкын гвард харьяалагддаг.
# Өмнөдийн цэргийн тойрог: Төв штаб нь Донын Ростов хот. 
# Төвийн цэргийн тойрог: Төв штаб нь Екатеринбург.
# Алс Дорнодын цэргийн тойрог: Төв штаб нь Хабаровск.

## Хуурай цэргийн командлагчид 
* 1991 —1996 онд Владимир Семёнов, хурандаа генерал, 1996 оноос армийн генерал,
* 2001 — 2004 онд Николай Кормильцев, хурандаа генерал, 2003 оноос армийн генерал,
* 2004 — 2008 онд Алексей Маслов, хурандаа генерал, 2006 оноос армийн генерал,
* 2008 — 2010 онд Владимир Болдырев, армийн генерал,
* 2010 — 2012 онд Александр Постников, хурандаа генерал,
* 2012 — 2013 онд Владимир Чиркин, хурандаа генерал,
* 2013 — 2014онд Сергей Истраков, дэслэгч генерал, үүрэг гүйцэтгэгч,
* 2014 — Олег Салюков, хурандаа генерал, 2019 оноос армийн генерал
* 2025 оны 5-р сараас Андрей Мордвичёв, хурандаа генерал.

## Зэвсэг 
## Холбоотой өгүүлэл 
* Оросын Зэвсэгт Хүчин
* Оросын Агаар-Сансарын цэрэг

Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчин
Ангилал:Хуурай замын цэрэг
Бархасын Дорж

**Бархасын Дорж** (Дундговь аймгийн Мандалговьд төрсөн) Монгол улсын дипломатч, зураач, яруу найрагч.  2020-2024 оны хооронд Монгол улсаас Польш улсад суусан Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдын үүрэг гүйцэтгэсэн. 

ЗХУ-ын Москвагийн олон улсын харилцааны их сургуулийг (МГИМО) 1989 онд төгссөн бөгөөд Лондон хотын Вестминстрийн их сургуульд суралцан 1999 онд олон улсын харилцааны магистр зэрэг хамгаалсан. 

1989 оноос Гадаад Хэргийн Яаманд (ГХЯ) ажиллаж буй бөгөөд Варшав дахь ЭСЯ-нд 1992-1996, 2000-2004 онд атташе, гуравдугаар нарийн бичгийн даргаар, 2004 онд ГХЯ-ны Ёслолын хэлтсийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр, 2005-2007 онд ГХЯ-ны Хэвлэл мэдээллийн хэлтсийн даргаар, 2007 оны 10-р сараас Варшав дахь ЭСЯ-ны зөвлөхөөр ажилласан. 2020-2024 оны хооронд Монгол улсаас Польш улсад суусан Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.

## Уран бүтээл 
1999 онд “Би чамд хайртай”, 2007 онд “Саруул тэнгисийн хөвөөнд”, 2007 онд “Намайг хөглөх орчлон”, 2008 онд “Нам гүмийн чимээ” яруу найргийн номууд хэвлүүлжээ. Польш, англи, орос хэлнээс уран зохиол, эрдэм шинжилгээний ном, бүтээлүүд орчуулжээ.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Польш дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч
Жон Динли Принс

**Жон Динли Принс** (англи. *John Dyneley Prince,* 1868 оны 4-р сарын 17-нд төрсөн –1945 оны 10-р сарын 11-нд нас барсан)- Америкийн хэл судлаач, дипломат, улс төрч. Тэрээр Нью-Йоркийн их сургууль, Колумбын их сургуулийн профессор, Дани, Югославын хаант улс дахь АНУ-ын Элчин сайд, Нью-Жерсигийн хууль тогтоох байгууллагын хоёр танхимын удирдагч байсан.

## Намтар 
Принс 1868 онд Нью-Йорк хотод Жон Динели Принс (1843–1883) болон Анна Мария (төрөхдөө Моррис) Принс (1847–1904) нарын хүү болон мэндэлжээ. Түүний эцгийн өвөө, эмээ нь Жон Динели Принс, Мэри (төрөхдөө Траверс) Принс нар байв. Түүний эхийн өвөө, эмээ нь Томас Х.Моррис, Мэри (төрөхдөө Жонсон) Моррис (Мэрилэнд мужаас АНУ-ын сенатор, АНУ-ын Ерөнхий прокуророор ажиллаж байсан Реверди Жонсоны охин) нар байв. 1883 онд түүний эцэг нас барсны дараа эх нь Америкийн эмч нарын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан доктор Альфред Леббеус Луумистой дахин гэрлэжээ. Түүний нэг дагавар ах нь Хенри Паттерсон Луумис байв.

Тэрээр Колумбын грамматик сургуульд суралцсан. Жон Принс хүүхэд байхдаа гадаад хэлийг маш их сонирхож, 12 настайдаа Чарльз Годфри Леландын цыгануудын тухай угсаатны зүйн түүхийг уншсанаар романи болон шелт хэлээр ярианы анхан шатны чадварыг эзэмшсэн байна. Тэрээр 1939 онд хэвлэгдсэн "Бабелийн хэлтэрхийнүүд" хэмээх дурсамж номондоо дурсахдаа тэрээр Нью-Йорк дахь гэр бүлийнхээ өөр нэг хүүгийн хамт Нью-Жерси дахь Ньюаркийн ойролцоох цыгануудын хуаранд очиж тэнд гурван хоног өнгөрөөж, хэлийг хурдан эзэмшиж байсан ажээ. Мөн залуудаа уэлш хэл, турк хэл сурсан байна.

Жон Принс Колумбын их сургуульд суралцаж, бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. 1888 онд тэрээр Пенсильванийн их сургуулийн Вавилоны экспедицид Колумбийн их сургуулийг төлөөлөн оролцож, Османы эзэнт гүрний Султан II Абдул Хамид түүний хэлний мэдлэгийг сонсоод түүнтэй турк хэлээр ярилцсаны дараа экспедицийг хамгаалж байсан цэргийн хүндэт ахлагч болгосон байна. Дараа нь тэрээр 1888-1889 онд Берлиний чөлөөт их сургуульд семит хэлээр суралцаж, 1892 онд Жонс Хопкинс их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан байна.

Жон Принс 1917-1921 онд Нью-Жерси мужийн Төрийн албаны комиссын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан бөгөөд түүнийг Уоррен Г.Хардинг Дани улсад Элчин сайдаар томилсон. 1926 онд Калвин Кулиж түүнийг Серб, Хорват, Словены Вант улсын сайдаар томилов. Тэрээр 1929 онд тус улсыг Югославын хаант Улс хэмээн нэрлэсний дараа үргэлжлүүлэн Элчин сайдаар 1932 он хүртэл ажиллаж байсан. Белград хотод Элчин сайдаар ажиллаж байхдаа цагаач халимагуудтай танилцаж тэдний Белград дахь Бурханы шашны сүм барих ажилд нь хандив өргөж туслаж дэмжиж байжээ. 

Дараа нь Колумбын их сургуулийн профессорын зэрэгтэй болж, 1937 онд тэтгэвэртээ гарсан байна.
Югославын хаант улс

**Югославын хаант улс** (сербхорв. *Краљевина Југославија / Kraljevina Jugoslavija,*  англи. *The Kingdom of Yugoslavia*) нь 1918 оноос 1941 он хүртэл Балканы хойгийн баруун умард хэсэгт орчин үеийн Словени, Хорват, Серби, Монтенегро, Босни Герцеговина, Хойд Македонийн нутаг дэвсгэр дээр оршин тогтнож байсан улсын албан ёсны нэр. 1918-1929 онд албан ёсоор Серб, Хорват, Словены хаант улс гэж нэрлэгддэг байсан боловч "Югослав" гэж "Өмнөд славчууд" гэсэн нэр томъёогоор 1929 оны 10-р сарын 3-нд Югославын хаан I Александр төрийн эргэлт хийж улсын албан ёсны нэрийг "Югославын хаант улс" болгон өөрчилсөн байна.

Төрийн эрх барих дээд байгууллага нь ард түмнээс 4 жилийн хугацаагаар сонгогддог Үндэсний ассамблей (Народна Скупштина), төрийн тэргүүн нь хаан (Краљ), гүйцэтгэх байгууллага нь Сайд нарын зөвлөл (Министарски Савет), хааны томилсон Сайд нарын зөвлөлийн дарга, сайд нараас бүрддэг байв.

## Үндэстэн ястнууд 
Жижиг дундаж давхарга нь хүн амын томоохон төвүүдэд байрладаг байсан бөгөөд бараг бүх хүн ам нь  газар тариалан эрхэлдэг тариачид байв. Хамгийн том үндэстэн бол сербүүд, дараа нь хорват, словени, босничууд, македончууд, албаничууд байв. Шашин нь ижил хэв маягийг дагасан: хүн амын тал хувь нь Үнэн алдартан-ортодокси, 40 орчим хувь нь католик шашинтнууд, үлдсэн 10% нь мусульманчууд байв. Ийм олон үндэстэн ястантай улсад хурцадмал байдал байнга гарч байсан ч Серб, Хорват хоёрын хооронд хурцадмал байдал байнга гардаг байв. Югославын засгийн газрын албан ёсны байр суурь нь сүүлийнх нь сербүүдийн ангилалд багтдаг байсан тул Сербүүд болон Македончуудын хооронд бусад хэрүүл маргаан гарсан. 20-р зууны эхэн үед буюу 1919 онд Парисын энх тайвны бага хурал хүртэл олон улсын хамтын нийгэмлэг Македончуудыг голчлон Болгарчуудын бүс нутгийн салбар гэж үздэг байв.

Босничууд Белградаас зарим хөнгөлөлт эдэлдэг байсан ч исламын шашин шүтлэгийнхээ улмаас үнэн алдартан сербүүд болон католик хорватуудын хүчтэй дайсагналыг үргэлж мэдэрч, славян үндэстнийг үл харгалзан "түркүүд" гэж тэднийг нэрлэдэг байв. Ихэнх нь лалын шашинтай албаничууд Югославт славян үндэстэн биш байсан тул бүр ч дорд үздэг байсан. Югослав дахь бүх лалын шашинтнууд өргөн хүрээтэй хавчлага, гадуурхалд өртөж байжээ. 

## Гадаад харилцаа 
Югославын гадаад бодлого нь Зөвлөлт Холбоот улсын эсрэг байв. Тус хаант улс нь Югослав дахь өөрийн кадет корпустай Оросын цагаан хөдөлгөөний цагаачдын нэлээд хэсгийг, үүний дотор цөөн 400 орчим халимагуудыг байрлуулсан байв. Югославын Коммунист намыг албан ёсоор хориглосон байжээ.
Ангилал:Югославын түүх
Ангилал:Югославчууд
Ангилал:1929 он
Ангилал:1941 он
Ангилал:Хаант Улс
Нохой хошуу

Нохойн хошуу (Латин: Rōsa) нь сарнай цэцэгсийн овгийн сарнай цэцгийн төрөл юм. Энэ төрлийг ургамалын аймаг, төрөл зүйл ангиллаар нь нэрлэдэг.

Ургамал судлаачдын ангиллаас хамааран 300-аас 500 төрөл зүйлээр ялгадаг; APG IV системд үндэслэсэн одоогийн танилцуулгаас харахад 405 батлагдсан зүйл байгаа бөгөөд 2,595 нь ангилал зүйн статусаа баталгаажуулахыг хүлээж байна. Соёлын сортуудыг зарим мэдээллээр 10 мянга хүртэл, заримынх нь дагуу 25 хүртэл, бүр 50 мянга хүртэл байдаг. 

Нохойн хошуу нь 15-25 см-ээс 8-10 м хүртэл янз бүрийн өндөр, урттай босоо, авирч эсвэл тархсан иштэй, навчит бут сөөг, заримдаа мөнх ногоон байдаг. Өсөн нэмэгдэж буй нөхцлөөс хамааран нэг зүйлийн өндөр нь заримдаа өөр өөр байж болно.

Ихэвчлэн нохойн хошуу нь 2-3 м өндөртэй олон иштэй бутлаг ургамал бөгөөд 30-50 жил амьдардаг. Гэхдээ хэдэн зуун жилийн настай эдгээр зүйлийн зарим төрөл нь бүхэл бүтэн мод болж ургадаг. Хамгийн эртний сарнай [Герман] (нохойн сарнай) Германд Хилдешейм сүмийн нутаг дэвсгэрт ургадаг. Түүний нас нь янз бүрийн тооцоогоор 400-1000 жил байна. Энэ нь 13 м өндөрт хүрч, их биенийх нь ёроолд тойрог нь 50 см хүрдэг.
Таван салаа

Таван салаа ( латинаар Plantаgo ) нь Plantaginaceae овогт багтдаг нэг ба олон наст өвслөг ургамлын төрөл зүйл юм. Дэлхий даяар тархсан 250 гаруй зүйл байдаг. Үүний олонхи нь хогийн ургамал гэж тооцогддог.
Олон наст, нэг наст өвслөг ургамал, хааяа бут сөөгөөр, Номхон далайн арлуудад өвслөг мод хэлбэрээр ургадаг.

Ихэвчлэн нимгэн, судалтай,  богино үндэслэг иштэй байдаг.

Навчнууд нь үндэсэн иштэй байдаг.

Цэцэг нь босоо, навчгүй. Зарим зүйлд цэцгийн иш нь салаалсан, ташуу хэлбэртэй байдаг. Цэцэг нь жижиг, үл үзэгдэх, өтгөн ба толгойн хэсэгт бөөгнөрсөн хэлбэртэйгээр ургадаг.

Жимс нь олон үртэй булцуутай юм. Тоосжилт нь салхины тусламжтайгаар явагддаг.

Таван салааны тархалт ба экологи
Таван салаа нь Европ, Ази, Африк, Америк тивийн сэрүүн болон субтропик бүсэд ургадаг. Хамгийн алдартай нь: Plantago дунд (Plantago media), Plantago major (Plantago major) болон Plantago lanceolata (Plantago lanceolata) - олон наст өвслөг ургамал. Кавказын нурууны хойгоор болон Төв Азид элсэний таван салаан зүйл (Plantago arenaria) олддог - 40 см хүртэл өндөр салбарласан өвслөг ургамал.

Таван салаа нь зам дагуу цөл, тал хээр, нуга, элсэнд хогийн ургамал байдлаар ихэвчлэн ургадаг.

Ихэвчлэн замын хажуугаар ургаж хүн амьтаны хөл ба хүний гутлын уланд наалдах маягаар үрээ цацан тархадаг байна. Маш хачирхалтай нь ийм аргаар нутагшан  тархсан таваан салааг  Америкийн уугуул иргэд болох индианчууд "цагаан хүний мөр" гэсэн хоч өгчээ.
Йоханнесбург

**Йоханнесбуург** (англи. *Johannesburg* [dʒoʊˈhænɪsbɜrɡ], африк. *Johannesburg* [joˈhɑnəsbʏrx], зулу *iGoli*, коса *iRhawutini*) — Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах улсын Гаутенг мужийн төв бөгөөд улсын хамгийн их хүн амтай хот. Нутгийн иргэд энэ хотыг «Йобург», «Йози» болон «Еголи» гэж нэрлэдэг.

2023 оны байдлаар тус хотын хүн ам 4,434,827 хүн амтай, нийт бөөгнөрөл нь 8 сая хүн байна. Гэсэн хэдий ч, хэрэв бөөгнөрөлийн ойр орчмын нутаг дэвсгэрийг тоолж үзвэл хүн ам нь 10.5 сая гаруй.

Хотод харьяалагдах нутаг дэвсгэр нь нэлээд том юм. Баруун өмнөд хэсэгт Йоханнесбургтай зэргэлдээ орших Соуэто хотод цагаачид болон улирлын чанартай ажилчид ихээр төвлөрдөг.

2000 онд Йоханнесбург хот болон түүний ойр орчмын нутгуудаас Йоханнесбург хот хэмээх засаг захиргааны шинэ нэгж байгуулагдсан. 

Өмнөд Африкийн Үндсэн хуулийн шүүх Йоханнесбург хотод байрладаг.

## Хүн ам зүй 
2019 оны урьдчилсан тооцоогоор хотын хүн ам 5,635,127 хүн байв. Йоханнесбургт Өмнөд Африкийн угсаатны олон янз байдал тод мэдрэгддэг. 2001 оны хүн амын тооллогоор хар арьстнууд хотын хүн амын 73%, цагаан арьстнууд 16%, Өмнөд Африкийн өнгөт арьстнууд 6%, азичууд 4% эзэлдэг байв. Йоханнесбургийн хүн амын 42% нь 24-өөс доош насныхан, 6% нь 60-аас дээш насныхан байна. Ажилгүйдлийн түвшин 37%, нийт ажилгүй хүмүүсийн 91% нь хар арьстнууд байна. Өмнөд Африкийн хүн ам зүйн гол чиг хандлага нь: цагаан арьстнууд эх орноо орхин гарсантай холбоотойгоор буурч, хар арьстнууд гол төлөв гаднаас шилжин ирснээс үүдэн нэмэгдэж байгаа ажээ. 

## Эдийн засаг 
Йоханнесбург хот бол Өмнөд Африкийн эдийн засаг, санхүүгийн хамгийн том төв бөгөөд тус улсын нийт ДНБ-ий 16 хувийг үйлдвэрлэдэг. Бүс нутгийн эдийн засгийн тулгуур болсон уул уурхайн салбар аажмаар ач холбогдлоо алдаж байна. Хэдийгээр өнөөдөр тус хотод алт олборлодоггүй ч Йоханнесбургт Gold Fields зэрэг олон уул уурхайн компанийн төв байр байрладаг. Үйлчилгээ, үйлдвэрлэлийн салбар нь хотын эдийн засагт улам бүр чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Янз бүрийн үйлдвэрүүд байдаг бөгөөд ган, цементийн үйлдвэрлэл онцгой чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Үйлдвэрлэлийн бус салбарт банк санхүү, мэдээллийн технологи, тээвэр, үл хөдлөх хөрөнгө, хэвлэл мэдээлэл гэх мэт салбарууд багтдаг юм.

## Спорт 
2010 онд Йоханнесбургэд хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан. Эдгээр тоглолт "Soccer City" болон "Ellis Park" гэсэн хоёр цэнгэлдэх хүрээлэнд болжээ.

Ангилал:Өмнөд Африкийн суурин