open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
М банк

**М банк** нь салбаргүй, дижитал дээр бүрэн суурилсан Монголын анхны необанк юм.

## Компанийн түүх 
“М Си Эс” групп суурийг нь тавьсан М төсөл нь Монголын анхны бүрэн дижитал банк байгуулах зорилготойгоор 2016 оноос судалгаа, хөгжүүлэлтийн ажлаа эхлүүлсэн. 2022 оны 2 дугаар сард тусгай зөвшөөрлөө авч, улмаар 5 дугаар сараас үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд байна.

## Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ 
М банк иргэд, байгууллагын харилцагч нартаа тусгай зөвшөөрлийн хүрээнд дараах үйлчилгээнүүдийг дижиталаар хүргэдэг. Үүнд:

**Танд:**

* Харилцах данс
* Хадгаламж
** Энгийн хугацаатай хадгаламж
** Хүүхдийн хадгаламж
** Урьдчилсан хүүт хадгаламж
** Улирал тутам хүүгээ зарлагаддаг хадгаламж
** Уян хадгаламж
** Хугацаагүй хадгаламж
* Зээл
** Дижитал зээл
** Орон сууцны зээл
** Хадгаламж барьцаалсан зээл
* Шилжүүлэг
* Карт
** M basic карт
** M ЮнионПэй карт
** М Виза карт
**Таны бизнест:**

* Харилцах данс
* Хадгаламж
** Энгийн хугацаатай хадгаламж
** Урьдчилсан хүүт хадгаламж
** Улирал тутам хүүгээ зарлагаддаг хадгаламж
* Хөрөнгө оруулалтын зээл
* Эргэлтийн хөрөнгийн зээл
* Овердрафт
* Мерчантын үйлчилгээ
* Corporate Gateway

## Гаднын холбоос 
*Facebook
*Instagram 
*М банк апп

Ангилал:Монголын банк
Франсуа Кальер

**Франсуа де Кальер** (François de Callières, sieur de Rochelay et de Gigny**:** 1645 оны тавдугаар сарын 14-нд Торини-сюр-Вир, Доод Нормандид төрсөн – 1717 оны гуравдугаар сарын 5-нд Парист нас барсан) - Францын академийн гишүүн, дипломат, зохиолч, францын XIV Луи хааны тусгай Элч байсан бөгөөд 1697 онд Рийсвикийн энхийн Гэрээнд гарын үсэг зурсан Францын гурван бүрэн эрхт төлөөлөгчийн нэг байжээ.  

Тэрээр "Хэрхэн эрх баригч хаадтай хэлэлцээр хийх вэ" */De la manière de négocier avec les souverains/  (*англи. *"On the manner of negotiating with sovereigns", translated as The Practice of Diplomacy)* гэдэг нэртэй гадаад харилцаа, хэлэлцээ хийх тухай ном 1716 онд бичиж хэвлүүлсэн. 

Тэрээр гэрлээгүй нас барахдаа  Франц, Итали, Голландын уран зураг, том номын сан, өмч хөрөнгийнхөө ихэнх хэсгийг Парисын ядууст гэрээслэж үлдээсэн байна.

Ангилал:1645 онд төрсөн
Ангилал:1717 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:Нормандийн хүн
Ангилал:Францын зохиолч
Ангилал:Францын дипломатч
Ангилал:17-р зууны зохиолч
Ангилал:17-р зууны дипломатч
Ангилал:Францын Академийн гишүүн
Жорж Помпиду

**Жорж Жан Раймоон Помпиду** (франц. Georges Jean Raymond Pompidou; 1911 оны 7-р сарын 5-нд Францын Канталь департаментын Монбудифт төрсөн- 1974 оны 4-р сарын 2-нд Парист нас барсан) - францын төрийн зүтгэлтэн, 1962-1968 онд Ерөнхий сайд, 1969-1974 онд Францын 19 дахь Ерөнхийлөгч (5 дахь Бүгд Найрамдах улсын) байсан.

Түүний Ерөнхий сайд болон ерөнхийлөгчийн албан тушаал хашиж байх үеэр Францын эдийн засгийн сэргэлт, техникийн шинэчлэл, түүнчлэн Европын бүтцийн цаашдын хөгжил дэвшил гарсан байна.

## Намтар 
Түүний эцэг Леон Помпиду (1887-1969), эх Мари Луиза Шаваньяк (1886-1945) нар тариачин гаралтай багш нар байсан. Тэрээр Альби хотод бакалаврын зэрэг авсан.

1931 онд тэрээр Парисын Энгийн дээд /багшийн/ сургуульд (франц. École normale supérieure) элсэн орохоос өмнө Их Луис лицейд ахлах сургуулийн бэлтгэл ангид суралцжээ. Тэнд түүнтэй хамт Сенегалын ирээдүйн ерөнхийлөгч Леопольд Сенгор сурч байв. 1934 онд тэрээр филологийн чиглэлээр уралдаанд 1-р байр эзэлж, эхлээд Марсельд, дараа нь Парис хотод IV Хенри хааны лицейд багшаар ажиллаж эхэлсэн байна.

1935 оны 10-р сарын 29-нд тэрээр Клод Кауртай (1912-2007) гэрлэжээ. Тэд хүүхэдгүй байсан бөгөөд 1942 онд Ален хэмээх хүүг өргөж авчээ. Ален Помпиду одоо Европын патентын хорооны даргаар ажиллаж байна. Дайны өмнө ч Помпидугийн гэр бүл урлагийн бүтээлийн асар их цуглуулгатай байжээ. Жоржийн гэр бүл насан туршдаа бие биедээ маш их холбоотой байсан бөгөөд дараа нь ерөнхийлөгчийн алба хаших үед тэд удаан хугацаанд салдаггүй байжээ. 

Дэлхийн 2-р дайн эхэлснээр Помпиду багшийнхаа үйл ажиллагааг орхиж армид (141-р Альпийн явган цэргийн анги) явсан. 1940 онд Францыг ялагдах хүртэл тэрээр дэслэгч цолтой алба хааж, дараа нь Францын Эсэргүүцлийн хөдөлгөөнд оролцсон байна.

Францыг чөлөөлсний дараа Помпиду анх генерал Шарль де Голльтой хамтран ажиллаж, 1945 онд Түр засгийн газарт (боловсролын зөвлөх), дараа нь Төрийн зөвлөл, аялал жуулчлалын хороонд ажиллаж байв. Помпиду Энгийн дээд сургуульд хамт сурч байсан эдийн засагч Гастон Палевскитэй холбоо тогтоосныхоо ачаар Засгийн газарт оржээ.

Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1974 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:Овернь-Рона-Альпын хүн
Ангилал:Францын ерөнхий сайд
Ангилал:Францын ерөнхийлөгч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Андоррын хамтын ван
Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай)
Ангилал:Нассаугийн Ордны Алтан Арслан одонгийн хүлэг баатар шагналтан
Ангилал:Гэгээн Олафын одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Францын Үндэсний Чуулганы гишүүн
Ангилал:Паневропын холбооны гишүүн
Ангилал:Францын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Алексей Ратманский

**Алексей Осипович Ратманский** (англи. Alexei Ratmansky. 1968 оны 8-р сарын 27-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн) -украины, оросын, дани улсын болон америкийн гоцлол балетчин, балетмейстер, 2004-2009 онд Оросын Большой театрын балетын уран сайхны удирдаач.  Украины гавьяат жүжигчин (1993).

## Намтар 
Алексей Ратманский Ленинград хотод зохион бүтээгч, Киевийн Үндэсний нисэхийн их сургуулийн Сансар судлалын хүрээлэнгийн судлаач Осип Иегудович Ратманскийн гэр бүлд төрсөн. Эх - Валентина Васильевна Ратманская - сэтгэл мэдрэлийн эмч. Тэрээр бага насаа Киев хотод өнгөрөөсөн.

1978-1986 онд тэрээр Москвагийн балетын бүжгийн сургуульд суралцсан бөгөөд түүний багш нар нь Александра Маркеева, Андрей Силантьев, Евгения Фарманянц нар байсан.

1986-1992, 1995-1997 онуудад Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Украины Үндэсний дуурийн театрын тэргүүлэх бүжигчин байв. 1988-1992 онд тэрээр Москвагийн Улсын Театрын урлагийн дээд сургуульд Дмитрий Брянцевын ангид суралцсан.

1992-1995 онд Виннипегийн хааны балетын (англи. Royal Winnipeg Ballet) тэргүүлэх бүжигчинээр Жорж Баланчин, Фредерик Аштон, Энтони Тюдор, Руди ван Данциг, Жон Ноймаер, Твайла Тарп нарын балетад тоголсон. Марк Годден, Уильям Вайтнер нарын нэгдүгээр балетчин байсан.

1997-2003 онуудад Данийн хааны балетад бүжигчин байхдаа Бурнонвиль, Нуреев, Баланчин, Бежар, Ноймайер, Матс Эка, Лифар, Мартинс нарын балетын тэргүүлэх гоцлол бүжигчин байсан.

2004 оны 1-р сарын 1-ээс 2009 оны 1-р сарын 1 хүртэл - Оросын Большой театрын балетын уран сайхны удирдаач.

2009 оноос хойш Америкийн балетын театрт (англи. American Ballet Theatre) байнгын балетын бүжиг дэглээчээр ажиллаж байна.

2022 оны 2-р сард Оросууд Украин руу довтолсоны дараа А.Ратманский Орос улсыг орхисон байна.
Ангилал:Оросын балетчин
Ангилал:Данеброг одонгийн рыцарь
Ангилал:1968 онд төрсөн
Корнелис Жорж Боери

**Корнелис Жорж Боери** (1952 оны 1-р сарын 15 - 2021 оны 1-р сарын 5) нь хувь хүний ​​онол , сэтгэл судлалын түүхийн чиглэлээр мэргэшсэн Америкийн сэтгэл судлаач, Шиппенсбургийн их сургуулийн гавьяат профессор юм .

Боери Нидерландын Амстердамын ойролцоох Бадхоеведорп хотод төрсөн . Тэрээр 1956 онд эцэг эх , ахынхаа хамт АНУ руу нүүж Нью Йоркийн Лонг Айландад өссөн . Тэрээр 1972 онд Жуди Ковариктэй гэрлэж, гурван охинтой болжээ. Тэрээр 1980 онд Оклахома мужийн их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан . [1] Тэрээр 2021 оны 1-р сарын 5-нд Пенсильвани мужийн Шиппенсбург дахь гэртээ нас баржээ. [2]

Сэтгэл судлалын чиглэлээр ажилладаг
Засварлах
Boeree анхны онлайн сэтгэл судлалын бичвэрүүдийг зохиогч байсан бөгөөд [3] тэрээр 1997 оноос эхлэн оюутнууд болон бусад сонирхогч талуудад үнэ төлбөргүй хүргэсэн. Тэдгээрийг Герман, [4] Испани, [5] , Болгар хэл рүү орчуулсан. [6] Түүний хоёр сурах бичиг хэвлэгдсэний нэг нь хувь хүний ​​онол [7] , нөгөө нь сэтгэл судлалын түүхийн тухай юм. [8]

Lingua Franca Nova
Засварлах
Boeree нь мөн 1998 онд интернетэд анх гарч ирсэн Lingua Franca Nova туслах хэлийг зохион бүтээгч байсан . Тэрээр Lingua Franca Nova толь бичгийн зохицуулагч байсан. [9],

Ангилал:Сэтгэл зүйч
Ангилал:Лингва франка нова
Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Синьхуа агентлаг

**«Синьхуа» агентлаг** (хятад уламж. 新華社, хялбар. 新华社, пиньинь *Xīnhuáshè*, шууд утгаар: «Шинэ Хятад» агентлаг) - БНХАУ-ын Засгийн газрын албан ёсны мэдээллийн агентлаг.

Синьхуа бол БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлд шууд харьяалагддаг, яамны түвшний байгууллага бөгөөд Хятадын төрийн хэвлэл мэдээллийн хамгийн дээд байгууллага юм.

## Түүх 
Мэдээллийн «Синьхуа» агентлаг 1931 оны 11-р сард «Хятадын улаан мэдээллийн агентлаг» (紅色中華通訊社; *Hóngsè Zhōnghuá Tōngxùnshè*) гэж байгуулагдсан. 1937 оноос өнөөгийн нэрийг авсан. 

1944 онд англи хэлээр олон улсад мэдээлэл цацаж эхэлсэн. 

«Синьхуа» агентлагийн төв байр Бээжин хотын төвд байрладаг. 

2024 оны байдлаар «Синьхуа» агентлаг Ази, Ойрхи Дорнод, Латин Америк, Африкийн 170 гаруй орнуудад өөрийн сурвалжлах салбартай, мэдээллээ цацдаг бөгөөд Хонконг, Москва, Каир, Брюссель, Мехико болон Найробид бүсийн төвүүдтэй ажээ.

"Синьхуа" агентлаг хятад, англи, франц, орос, испани, араб, япон зэрэг долоон хэлээр дэлхий даяар мэдээ, мэдээллийн сувгууд болон бусад олон хэлээр мэдээллээ хүргэдэг. 

2022 оны 6-р сард "Бээжингийн өдрийн сонин"-ы Хятадын Коммунист намын хорооны нарийн бичгийн дарга асан Фу Хуа "Синьхуа"-гийн ерөнхий редактороор томилогдсон. 2022 оны 9-р сард Фу Хуа "Синьхуа агентлаг хэзээ ч намын шугамаас нэг минут ч холдохгүй, ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ши Жиньпиний тавьсан замаас гарахгүй" гэж мэдэгджээ.

**Цахим хуудас**: https://english.news.cn/home.htm (англи хэлээр)

Ангилал:1931 онд байгуулагдсан
Ангилал:Хятадын хэвлэл мэдээлэл
Ангилал:БНХАУ-ын аж ахуйн нэгж
Францын төрийн бэлгэ тэмдэг

**Франц Улсын Төрийн бэлгэдэл** нь 1953 оноос хойш хэрэглэгдэж байгаа төрийн сүлд юм. 1912 оноос хойш албан ёсны төрийн сүлд гэж байхаа больжээ.

## Түүх 
Францын хувьсгалын дараа эзэнт улсад хэрэглэгдэж байсан бүх төрийн бэлгэдлийг байхгүй болгожээ. Үүнээс болоод Франц Улс нь өнөөг хүртэл Европын Холбооны улсууд доторх цорын ганц төрийн сүлдгүй улс болсон байна. Өнөөгийн төрийн бэлгэдлийг 1905 онд баталсан ба 1953 онд Хүндэт Легион одонгийн их магистрын гинжийг нэмсэн байна.

## Цахим холбоос 
* Францын Ерөнхийлөгчийн Тамгын Газрын цахим хуудсан дахь төрийн бэлгэдлийн тухай мэдээлэл (францаар)

Ангилал:Францын төрийн сүлд
Ангилал:Төрийн сүлд
Варшавын метро

**Варшавын метро** (польш. Metro Warszawskie) Варшав хотын метроны сүлжээ. Европын дахь сүүлийн үеийн бөгөөд Польшийн цорын ганц метро юм. 1995 оны 4-р сарын 7-нд анх албан ёсоор нээсэн бөгөөд хотын төвийг дөрвөн зүгт холбосон хэвтээ-*М1*, босоо-*М2* хоёр шугамтай.  

## Түүх 
Метро барих төслүүд 1918 онд дахин шинээр байгуулагдсан улсын нийслэл Варшавт барихаар төлөвлөж эхэлсэн. Хүн амын нягтаршил ихтэй хотын төвийн замын хөдөлгөөний асуудлыг газар доорх төмөр зам шийдэх ёстой байсан. Гэсэн хэдий ч Польш улсад тохиолдсон дэлхийн эдийн засгийн хямрал нь энэхүү төлөвлөгөөг хойшлуулж Варшав дахь трамвайны хөгжлийг бий болгосон юм.  

Метро барих асуудал 1930-аад онд Польшид дахин эхэлж 1938 онд газар доорх төмөр замын хоёр шугамыг барихаар төлөвлөж байсан боловч Дэлхийн 2-р дайн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд саад болжээ. Өнөөдөр тэрхүү метроны хонгилуудыг дарсны зоорь болгож ашиглаж байгаа юм. 

1982 онд Польшийн нийслэлд метро барих хөтөлбөрийг Засгийн газраас баталж, анхны хонгилуудыг барьж эхэлжээ.

Өнөөгийн байдлаар *М3*- гэх гуравдах шугамыг барьж эхэлсэн бөгөөд 2028 онд ашиглалтад оруулах ажээ.

Ангилал:1995 онд байгуулагдсан
Ангилал:Варшав
Ангилал:Польшийн тээвэр
Амирдын Санжид

**Амирдын Санжид** (1911-1938) — цэргийн урлагийн нэрт зүтгэлтэн, зохиолч, яруу найрагч. БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч. 

1911 онд Сэцэн хан аймгийн Бишрэлт вангийн хошуу буюу одоогийн Хэнтий аймгийн Галшар сумд төрсөн. 1929 онд Залуучуудын эвлэлд элссэн. 1934 онд Зохиолчдын эвлэлд элсэх өргөдөл гаргасан. 1937 оны 8-р сарын 04-нд БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч цол хүртсэн. 1937 оны сүүлээр улс төрийн хилс хэрэг тулгагдаж, цэргийн клубын мөнгө санхүүг сүйтгэсэн хэрэг нэмэгдэж 10 жилийн хорих ялаар шийтгэгдсэн. 1938 оны 2-р сарын 10-нд дахин баривчлагдаж 1938 оны 3-р сарын 10-нд буудан хороогдсон. Түүнд оногдуулсан хэргийг 1963 онд цагаатгасан.   

Багадаа малд нүдтэй хүүхэд байсны дээр монгол бичиг үзэж сурсан. 1923 оноос хошууны тамгын газар бичээчээр ажилласан. 1929 онд Залуучуудын эвлэлийн жинхэнэ гишүүн болсон. 1930 онд сайн дураар Ардын цэргийн албанд татагдаж, улс төрийн газрын сонины бичээч, 1931 оны 12-р сарын 27-нд "Улаан одон"-ы товчооны туслах, байцаагч, бага, дунд, ахлах дарга, 1932 оны 3-р сараас дивизийн 1-р хорооны клубын дарга, 1932 оны 11-р сараас дивизионы клубын эрхлэгч, 1934 оны 3-р сараас Цэргийн театрын дарга, номын сангийн эрхлэгчийн албыг хавсран хааж, 1934 оны 12-р сараас Ардын цэргийн театр-хөгжмийн бүлгэмийг Ардын цэргийн театр болгон өргөтгөхөд Цэргийн театрын даргаар томилогджээ. 

Бүх цэргийн театрын найруулагч, даргаар томилогдож цэргийн олон нийт-урлагийн ажилд зүтгэж явсан.  

1933-1934 онд цэргийнхэн дотор урлаг, уран сайхан асар түргэн хөгжиж, залуу дуучид, хөгжимчид, жүжигчид олноор төрөн гарч байв. 

1934 онд Зохиолчдын эвлэлд элсэх өргөдлөө шүлэглэн бичиж байжээ. Түүний "Улирал амьдрал ба хувирал", "Манай Монгол Ази тивийн хаана байна вэ", "Үргэлжлэн хөгжиж буй Үндэсний улаан цэрэг", "Хувьсгалт ардын залуу цэргийн 10 жил" зэрэг цэрэг эх орны сэдэвтэй шүлгүүд нь "Улаан одон", "Үнэн", "Үндэсний соёлын зам" зэрэг сонин хэвлэлд хэвлэгдэн, радиогоор олонтаа уншигдаж байв. 

1935-1936 оноос эхэлж "Нэгтгэлд хүчин оршино", "Тэнэг засаг, сохор чавганц", "Партизан Батхүүгийн зам дээр" жүжгийн зохиолуудаа бичсэн. Жүжгүүд нь аялгуу сайтай дуулалт жүжиг болон тайзнаа тавигдав. Түүний "Харанхуй засаг", "Партизан Батхүүгийн зам дээр" дуулалт жүжгийн хөгжмийг цэргийн хөгжмийн нэрт зүтгэлтэн Т.Балданцэрэн, орос сургагч-багш В.И.Лялины хамт бичиж, анх удирджээ.   

1936 онд "Ардын цэргийн ариун жагсаал" дууг үг аяын хамт зохиосон. 1937 онд "Хувьсгалт орон" магтуу бичсэн.  

1937 оны сүүлээр шоронд байхдаа "Хүний зам", "Шилээс шилдэгт", "Эрүүл галзуугийн эмнэлэг", "Хутганы ирэн дээр" зэрэг жүжгийн үзэгдлүүдийг бичиж театрын бүлгэм байгуулан хөгжим хэрэгсэл хүсэн өргөдөл гаргасан нь дахин баривчлагдах шалтаг болжээ. 

Суу билэгт авъяаст, дэврүүн сэтгэлт, БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч А.Санжидын байгуулсан алдар гавъяа Монголын урлагийн, тэр дундаа цэргийн урлагийн түүх, монгол түмний зүрх сэтгэлд мөнхөд орших болно.

Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Ангилал:Галшарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын зохиолч‎
Ангилал:Монголын яруу найрагч‎
Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Саадвани Раунак

**Саадвани Раунак** (маратх. रौनक साधवानी; англи. Saadvani Raunak: 2005 оны 12-р сарын 22-нд төрсөн) -Энэтхэгийн шатарчин, 2019 оны гроссмейстер.

## Намтар 
2015 онд Садхвани Раунак Хамтын үндэстнүүдийн  (англи. Commonwealth of Nations) 10 нас хүртлэх залуучуудын шатрын аврага. 2016 онд Энэтхэгийн Мумбай хотын 13 нас хүртэлх залуучуудын шатрын тэмцээнд түрүүлсэн. 12 нас хүртлэх Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд хоёрдугаар байр эзэлсэн. Энэтхэгийн 19 нас хүртлэх аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальтан. 2018 онд Садхвани Раунак Румын улсд болсон олон улсын шатрын «Felix Cup» тэмцээнд түрүүлсэн.

Тэрээр 2021 оны 11-р сард Рига хотод болсон «ФИДЕ-гийн Том швейцар өрөг» /Швейцаар системээр болдог/ олон улсын тэмцээнд 57-р байр эзэлсэн.

Ангилал:2005 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:Энэтхэгийн шатарчин
Нүүр хуудас/6

|-
| style="padding:0; vertical-align:top; width:50%;" |

| style="padding:0; vertical-align:top; width:50%;" |

 

|-
| colspan="2" style="padding:0;" |

|}

| style="width:40%; vertical-align:top;"|

    

|-
|colspan="2" style="vertical-align:top" |
|}

Ангилал:Википедиа:Нүүр хуудас
Зундуйн Пунцаг

**Зундуйн Пунцаг** (1917-1982) Монголын цэргийн урлагийн нэрт зүтгэлтэн, зохиолч, яруу найрагч. Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын уугуул. Цэрэг эх орны сэдэвтэй олон шүлэг бичсэн. 

Түүний шүлгээр бүтсэн Л.Мөрдоржийн хөгжим "Партизан Чойбалсан", "Сүхбаатар", "Байлдаанч суман", "Түүхт хил", "Хилийн цэрэг" зэрэг цэрэг эх орны сэдэвтэй дуунууд нь 1939 онд Халх голын дайн, 1945 оны сүүлээр дорно зүгт чөлөөлөх дайнд оролцсон манай цэрэг эрсийг зоригжуулж, дархан хил, тусгаар тогтнолоо хамгаалан сахихад хувь нэмрээ оруулж ирсэн юм. 

"Түүхт хил" дуу нь орчин цагийн нийтийн дуунд шинэчлэл хийсэн дуу гэж судлаачид үздэг байна. 

"Түүхт хил" дууны хөгжмийг зохиосон Л.Мөрдорж “*Түүхт хил бол миний хайртай дуу. Монгол төр, монгол түмэн олон дайны хэцүү Цагт хил хязгаараа баталгаажуулах, түүнийгээ хамгаалж ирсэн түүхтэй. Энэ эх оронд гадны этгээдийн саврыг хүргэхгүй юмсан гэдэг үйл хэргийн төлөө монгол түмэн үеийн үед тэмцэж ирсэн. Үүний дотор хилчдийн гавъяаг юутай ч зүйрлэмгүй агуу юм*” хэмээн найз АЖ Хайдав гуайд дурдаж байжээ. З.Пунцагтай хамтарч дуу хийсэн тухай түүний яриа Радио нэвтрүүлэгт (Л.Мөрдорж; Радио найруулал, 1976) бичигдэн үлджээ.  

Энэ дуунд зориулсан хөшөө өдгөө БЗД-н 4-р хороо, Б.Доржийн гудамж, Хилийн 0253 дугаар тусгай ангийн дэргэд, зүүн хойд талд нь бий. 

Зохиогч Халхын голын 40 жилээр шүлэг өгүүллэгээс бүтсэн "Түүхт хил" номоо 1979 онд хэвлүүлэн гаргажээ.

Ангилал:Дэлгэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны хөгжмийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:1917 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Францын төрийн далбаа

**Франц Улсын Төрийн далбаа** (фр. *drapeau tricolore*, *drapeau bleu-blanc-rouge* эсвэл *drapeau français* мөн түүнчлэн зэвсэгт хүчинд *les couleurs*) нь анх 1794 оны 2-р сарын 15-нд албан ёсоор үндэсний далбаа болгон хэрэглэж иржээ.

## Төрийн далбааны хийц 
Төрийн далбаа нь босоо тэнхлэг дагуу (ишний дагуу)  ижил өргөнтэй хөх, цагаан, улаан өнгө бүхий гурван өнгөт далбаа бөгөөд далбааны талуудын харьцаа нь 2:3. Тэнгисийн далбааны (Тэнгисийн цэргийн далбаа) хөх, цагаан, улаан өнгөнүүдийн харьцаа нь 30:33:37 харьцаатайгаар хуваагдсан байдаг. Энэхүү өөр харьцаа нь төрийн далбаа намирах үедээ усан онгоц дээрх далбааг мандуулсан багана талдаа хэт нарийхан биш харин гурван өнгийг ижил өргөнтэй мэт харагдуулах үүднээс ийм хийцийг сонгожээ. 

1970-аад онд тус улсын ерөнхийлөгч агсан Валери Жискар д’Эстен төрийн далбааны хөх өнгийг бага зэрэг цэнхэр болгож өөрчилсөн. Тэр далбааны тэнгисийн гүн хөх өнгийг кобальт хөх болгон цайвар болгосон нь европын далбааны өнгөнд ойртуулсан хэрэг байв. Гэвч ерөнхийлөгч Эмманюэл Макрон 2020 оны долоодугаар сарын 14-нд төрийн далбааны өнгөний түүхийг түүхэн талаас нь бодон хуучин байсан гүн хөх өнгийг нь буцаан хэрэглэх шийдвэрийг гаргажээ. Үнэндээ энэхүү өөрчлөлт нь ямар эрх зүйн баримтад түшиглээгүй, ямар ч хууль дүрмийн заалтад үндэслээгүй байна. Мөн түүнчлэн энэ тухайгаа ямар ч байгууллагад мэдэгдээгүй байж байгаад нэг жил өнгөрсөн хойно сэтгүүлчдийн асуултад Ерөнхийлөгчийн Тамгын Газраас  дээрх алхам нь нэгэн төрлийн зөвлөмж байсан гэдэг хариултыг өгчээ (фр. *Démarche incitative*).

## Түүх 
### Францын Хант Улсын төрийн далбаа 
Францын хувьсгал хүртэл (1789 он оноос) болон сэргээн босголтын үеүдэд (1814–1830 он) ханы ордонд алтан шар өнгөтэй сараана цэцэг бүхий туг байсан нь үндсэндээ Францын төрийн далбаа байв. Энэ далбаа нь бас тэнгисийн далбаа байсан ба ханыг байх үед мандуулдаг байв. Энгийн цагаан өнгийн тугийг 17-р зуунаас 1790 оныг хүртэл тэнгисийн дайны далбаагаар ашиглажээ. Хан энэ усан онгоцонд өөрөө явах үед цагаан дэвсгэр дээр алтан шар сараанаар чимэглэсэн төв хэсэгтээ гурван ширхэг сараана цэцэг бүхий хөх өнгийн бамбай түүний дээр францын титэмтэй бөгөөд бамбайг хоёр тэнгэрийн сахиус өргөж буйгаар дүрсэлсэн далбааг мандуулдаг байсан аж.

  Pavillon royal de France.svg| Францын ханы гэр бүлийн туг ба де Францын факто төрийн далбаа
 Drapeau_france_ancien_regime.svg|17-р зуунаас 1790 оныг хүртэлх тэнгисийн цэргийн далбаа
 Royal Standard of the King of France.svg| Францын хан XIV Луигийн далбаа
 Flag of Royalist France.svg|Францын хувьсгалын үеийн ханы далбаа
 Drapeau blanc du Royaume de France (1825) autre version.svg|Сэргээн босголтын үеийн далбаа

## Цахим холбоос 
* Flags of the World – France

## Эшлэл 
Ангилал:Төрийн далбаа
!
Оргил цаг

**Оргил цаг** (англ. peak hour- үгчилсэн орчуулга) — Хот суурин газар амьдардаг иргэдийн хамгийн их хөдөлгөөнтэй үеийг хэлнэ. Үндсэндээ гэрээсээ ажил, сургууль өглөө орох үе  (07:00-09:00 цаг орчим) буюу орой гэр рүүгээ буцах үе (17:00-19:00 цаг) юм.

Оргил цаг нь ихэвчлэн ажлын өдрүүдэд болдог. Цаг агаар сайхан үед ихэнх хүмүүс байгаль руу гарах гэж байгаа амралтын өдрүүдээр хотоос гарах ачаалал ихтэй байдаг. Энэ үед нийтийн тээвэр, хурдны зам, хотын захын замуудын хөдөлгөөний ачаалал эрс нэмэгддэг.

Монгол улсад 2000-аад оноос эхлэж Оргил цаг гэдэг ойлготтой тулгарч эхэлсэн. Үндсэндээ хувийн машин ихсэж 1990-ээд оноос өмнө Улаанбаатар хотод 400 орчим мянган хүн амтай байсан бөгөөд хот төлөвлөлт 500 орчим мянган хүн амтай байхаар тооцолж байсантай холбоотой.
Ангилал:Нийтийн тээвэр
Ангилал:Тээвэр
Мутуализм (биологи)

цэцэгнээс тоос цуглуулахын зэрэгцээ ургамалд тоос хүртээдэг нь мутуализмын нэгэн жишээ юм.]]

**Мутуализм** буюу мутуал харилцаа нь хоёр эсвэл илүү олон тооны биологийн зүйл хооронд үүсэх, оролцогч талуудад бүгдэд нь ашигтай харилцаа бөгөөд элбэг тохиолддог экологийн харилцаа юм.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Этологи
Ангилал:Симбиоз
Ангилал:Биологи
Ангилал:Зан араншин
Эйду

**Эйду**  (манжаар: , хятадаар: 額亦都, 1562–1622)  хэмээгч нь Манжийн Чин гүрнийг үндэслэгч Нурхач хааны таван шадар жанжны нэг, чадварлаг жанжин, төрийн зүтгэлтэн баййжээ. Ниохуру овогтон. 

## Намтар
Эйдугийн өвөг дээдэс нь Чанбай уулын зүүн талд Енгэ нэрт хөндийд тосгон байгуулж аж төрж байсан ч, түүнийг бага байхад нь хөрш овгийн дайралтад өртөж гэр бүл нь алуулжээ. 12 нас хүрэх үедээ өшөөт хүнээ алж, Гиямуху хотын эзний гэргий болсон авга эгч рүүгээ зугтаж очин тэднийг түшив. Улмаар тэнд байхдаа үеэл Гахасан Хашутай нөхөрлөж байсан нь Нурхачитай ойртож дотносоход нөлөөлжээ. 1580 онд Нурхачи Гиямуху цайзад очиж, захирагчийн гэрт хэсэг зуур суухад Эйду түүнтэй ойр дотно нөхөрлсөн нь Эйдугийн улс төрийн карьер нэмэгдэхэд нөлөөлжээ.
* 1583 оноос эхлэн Нурхачийг дагаж дайн байлдаанд орж эхлэв. 
* 1587 онд Барда хотыг эзлэн авах тулаанд гавьяа байгуулсанд түүнд **Батуру** (монголоор баатар гэсэн үг) цол соёрхжээ. 
* Олон удаагийн дайнд ялалт байгуулсны дараа 1615 онд найман хошууны нэг хөвөөт шар хошуунд багтан орж, Нурхачийн таван өрлөг жанжны нэгд тооцогдох болсон. 
* 1617 онд Аньфиянгу жанжинтай хамтран Мин улстай байлдаж хэд хэдэн хотыг эзлэн авав.  
* 1619 онд Мин улсын жанжин Ян Хаогийн удирдсан 100,000 гаруй цэргийн эсрэг дайнд оролцож гавьяа байгуулсан тул, Нурхачи өөрийн 4-р гэг Мүкүшэнийг Эйдугийн хатан болгож өгөв. 
1621 онд түүнийг өөд болсны дараа 8-р хөвгүүн Түргэй залгамжлав. 1636 онд Дээд Эрдэмт хааны зарлигаар гүн цолоор нэхэн өргөмжилж, Эбилүньд залгамжлуулав. Мөн бунхныг нь Нурхачийн бунхны ойролцоо шилжүүлэн бунхалж, 1654 онд гэрэлт хөшөө босгов.

## Үр хойчис
Эйду нь 4 хатан, бусад татвар эмсээс нийт 17 хөвгүүн, 12 охинтой болсны 4 охин нь нас биед хүрчээ.

Угсаа гарал тодорхойгүй ахайтан (失姓氏夫人)
* Баньши (班席), 1-р хөвгүүн
* Түрши (图尔席), 9-р хөвгүүн

Гиоро овгийн ахайтан (觉罗氏夫人)
* Даци (达启), 2-р хөвгүүн
* Чэргэ (车尔格), 3-р хөвгүүн
* Далунга (达隆), 6-р хөвгүүн
* Маохай (冒海), 7-р хөвгүүн
* Түргэй (图尔格), 8-р хөвгүүн
* Ирдэн (益而登), 10-р хөвгүүн
* Эсэн (额森), 12-р хөвгүүн
* Чаохар (超哈而), 13-р хөвгүүн
* Гэртэ (格而特), 14-р хөвгүүн
* Суохуань  (索欢), 15-р хөвгүүн

Тонинь овгийн ахайтан (佟殷氏)
* Ханьдай (涵岱), 4-р хөвгүүн
* Адахай (阿达海), 5-р хөвгүүн

Айсингиоро овгийн ахайтан Мүкүшэн (穆庫什), Нурхачийн охин
* Эбилүнь  (遏必隆), 16-р хөвгүүн
* Фиянгу (费扬古), 17-р хөвгүүн
* Ниохуру ахайтай (钮祜禄氏), 2-р охин: Нурхачийн хөвгүүн Цүень бэйлийн хүү Никань вангийн хатан болсон. 

Ши овогт татвар эм (妾室氏)
* Аодэ (熬德), 11-р хөвгүүн

Эх тодорхойгүй:
* Ниохуру ахайтан (钮祜禄氏, 1593–1612), 1-р охин. Дээд эрдэмтийн анхны хатан.  
* Ниохуру ахайтан (钮祜禄氏), 4-р гэг: Жиргалан вангийн хатан болсон. 
* Ниухуру ахайтан (钮祜禄氏), хөвөөт цагаан хошууны хошууны бэйс Убайгийн хатан болсон.

## Холбоотой хуудас
* Манж үндэстэн
* Ниохуру хала
* Эбилүнь 

Ангилал:1562 онд төрсөн
Ангилал:1621 онд өнгөрсөн
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Чин улсын хүн
Ангилал:Чин улсын жанжин
Чуваамэдийн Энхбат

Чуваамэд ЭНХБАТ - хөгжмийн онолч, хөгжим судлаач, багш-Монгол Улсын Консерваторийн Хөгжмийн Ухаан Дуулаачийн Сургуулийн Хөгжмийн Ухааны Тэнхмийн эрхлэгч /2013 оноос/ хөгжмийн онол, сонсголын багш.

1978 онд Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуулийн цохивор хөгжимчин мэргэжлээр төгссөн ба 1979-1983 онд ОХУ-ын Екатеринбург хотын хөгжмийн дунд сургууль, 1984-1989 онд ОХУ-ын Екатеринбург хотын М.П.Мусоргскийн нэрэмжит консерваторийг хөгжмийн онолч, судлаач /магистр/ мэргэжлээр төгссөн.

1989 оноос эхлэн Хөгжим бүжгийн дунд сургуульд хөгжмийн онол, сонсголын багшаар ажиллаж байна.

Тэрээр Олон улсын болон гадаад, дотоодын 20 гаруй эрдэм шинжилгээний хуралд илтгэл тавьж хэлэлцүүлсэн бөгөөд үүнд:

·       2018-2019 онд Монгол Улсын Консерваторийн “Тогтвортой хөгжил-Урлаг судлал” багш судлаачдын эрдэм шинжилгээний бага хурлын “Орчин үе-Урлаг судлал” салбарын хуралдаанд оролцож “Монгол уртын дууны хөгийн тогтолцоо” сэдэвт илтгэл тавьж тэргүүн байр эзэлсэн.

·       2019-2020 хичээлийн жилд “Орчин цагийн Монголын хөгжмийн урлаг, Хөгжмийн боловсролын хөгжил” Олон Улсын Эрдэм Шинжилгээний хуралд “Монголын хөгжмийн зохиолчдын уран бүтээлд таван эгшигт хөгийн хэрэглэгдсэн байдал”  сэдвээр илтгэлд тавьсан.

·       2020-2021 хичээлийн жилд “Хуучрын шинэ концерт дахь таван эгшигт хөгийн тогтолцоо” сэдвээр хөгжмийн зохиолч Х.Алтангэрэлийн уран бүтээл дээр судалгааны ажил хийж “Шилдэг хөгжмийн судлаач” өргөмжлөлөөр шагнагдсан.                 

Гавьяа шагнал:  

           2003 он                                             БСШУЯамны "Жуух бичиг"

2009 он                                             МУ-ын Боловсролын Тэргүүний Ажилтан

2020 он                                           МУ-ын Соёлын Тэргүүний Ажилтан

2020 он                                            Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон

2020 он                                            МУК-ийн хүндэт профессор

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Хөгжим судлаач
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Боловсролын Тэргүүний Ажилтан
Ангилал:Амьд хүн
Ковент Гарден театр

**«Ковент-Гарден»** ( Ковент-Гарден дахь Хааны театр, англи. Theatre Royal, Covent Garden) -Лондон хот дахь дуурь, балетын жүжгийн театр. Лондон хотын Ковент Гарден дүүрэгт байралдаг тул энэхүү нэрийг авчээ. 

Орчин үеийн театрын барилгыг 1858 онд барьж 1990-ээд онд томоохон засвар хийсэн байна. Уг театр 2268 үзэгчдийн суудалтай ажээ. 

Анх уг театрыг 1720-1730-аад оны төгсгөлд цэцэрлэгт хүрээлэн байсан газар захирал, импрессарио Жон Ричийн санаачилгаар барьсан байна. 1732 оны 12-р сарын 7-нд Уильям Конгревын "Дэлхийн зам" (англ. The Way of the World) жүжгээр нээлтээ хийсэн юм. 

Бараг зуун жилийн турш Ковент Гарден театр нь Лондонгийн хоёр драмын театрын нэг байсан бөгөөд 1660 онд II Карл хаан зөвхөн хоёр театрт драмын жүжиг тавихыг зөвшөөрдөг байсан (нөгөө нь Друри Лэйн театр, англи. Theatre Royal, Drury Lane - байсан). 1734 онд анхны балет болох Пигмалионыг Ковент Гарденд францын балетчин Мари Салле гол дүрд нь бүжиглэж байжээ.

1808 онд Ковент Гарден театр гал түймэрт сүйджээ. Шинэ барилга нь 1809 оны эхний есөн сард баригдсан бөгөөд Роберт Сморкийн зураг төслийг гаргаж, 9-р сарын 18-нд "Макбет"-ээр нээлтээ хийсэн ажээ. Театрын удирдлагууд шинэ байрны зардлаа нөхөхийн тулд тасалбарын үнийг нэмсэн ч үзэгчид хоёр сарын турш тасралтгүй хашгирч, исгэрсээр тоглолтыг үймүүлсэний эцэст театрын удирдлагууд үнийг нь буцаан өмнөх түвшинд хүргэхээс өөр аргагүйд хүрч байсан гэдэг.

1856 оны 3-р сарын 5-нд театрт дахин гал түймэрт өртөж 2 дахь удаагаа шатсан байна. 

Ковент-Гарден дахь гурав дахь театрыг 1857-1858 онд архитектор Эдвард Барри барьсан. Энэ нь 1858 оны 5-р сарын 15-нд Мейерберийн "Ле Хугенотс" бүтээлээр нээлтээ хийжээ. 

Дайны дараа 1946 оны 2-р сарын 20-нд П.И.Чайковскийн "Нойрсож буй гоо бүсгүй"-г Оливер Месселийн найруулсанаар театр нээлтээ хийсэн. Үүний зэрэгцээ Ковент Гарден театр нь гэрийн тайз болох дуурийн компани байгуулагдаж эхэлсэн бөгөөд 1947 оны 1-р сарын 14-нд Лондон дахь ирээдүйн хааны дуурь болох Ковент Гарден дуурийн бүрэлдэхүүн Жорж Бизегийн "Кармен" дуурийг энд толилуулжээ.

Албан ёсны цахим хуудас: https://www.roh.org.uk/
Ангилал:1660 онд байгуулагдсан
Ангилал:Дуурийн театр
Ангилал:Лондоны барилга байгууламж
Киргизийн улс төрийн намууд

**Бүгд Найрамдах Киргиз улсын улс төрийн намууд**- 2022 оны байдлаар нийт 226 улс төрийн намууд тус улсын Хууль зүйн яаманд бүртгэлтэй байдаг байна. 

## Киргизийн парламент болох Жогорку Кенеш-т суудалтай намууд
Ферганы хөндий

**Ферганы хөндий** (узбек. Фарғона водийси/Farg‘ona vodiysi, киргиз. Фергана өрөөнү, тажик. Водии Фарғона) нь Төв Азийн Тэнгэр уулсын дунд 22 мянган км² газар нутагт орших хөндий. Газрын зураг дээр харахад 300 км урт, 170 км өргөн "эллипс" хэлбэртэй мал аж ахуй, газар тариалан эрхэлхэд тохиромжтой хөндий юм. 

Ферганы хөндийн төв хэсгийг Узбекистаны хүн ам шигүү суурьшсан бүс нутаг (Фергана, Наманган, Андижан), захын хэсгийг Киргизийн Жалал-Абад, Ош, Баткен мужууд мөн Тажикистаны Согд муж эзэлдэг байна. XVIII—XIX зуунд энэ хөндий Кокандын хаант улсын төв байсан бөгөөд сүүлд Оросын эзэн хаант улсын мэдэлд орж 1920 -оод онд дээрх ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан Дундад Азийн Бүгд найрамдах улсуудын хооронд хуваасан түүхтэй. 

Ферганы хөндийд Узбекийн Андижан, Фергана, Маргилан, Коканд, Шахимардан, Кува, Киргизийн Ош, Узген зэрэг хотууд оршдог байна. 

Ферганы хөндийн зүүн хэсэг нь далайн түвшингээс 300—400 м, баруун хэсэг нь 900—1000 м өндөрт байдаг ажээ. Энэ хөндийгөөр хамгийн том Сырдарья гол бөгөөд Нарын, Карадарья, Исфара, Сох зэрэг голууд урсан өнгөрдөг байна.

Ангилал:Төв Азийн газар зүй
Венийн Конгресс

**1814-1815 оны Венийн конгресс** (франц. *Congrès de Vienne*, герман. *Wiener Kongress*, англи. *Congress of Vienna*) 1789 оны Францын хувьсгал, Наполеоны дайнуудын улмаас сүйрсэн хаант засаглалуудыг сэргээхэд чиглэсэн гэрээний тогтолцоог боловсруулж, Европын улс орны шинэ хил хязгаарыг тодорхойлсон бүх Европын Бага хурал юм. 1814 оны 11-р сарын 1-нээс 1815 оны 6-р сарын 9 хүртэл Вена хотод болсон энэхүү Бага хурлыг Австрийн дипломат Гүн Клеменс фон Меттерних тэргүүлсэн бөгөөд Османы эзэнт гүрнээс бусад Европын бүх том жижиг улсын 220 гаруй төлөөлөгчид оролцсон юм.

Венийн Конгресс энхийн хэлэлцээрийг дуусгах, хуучин хилийг сэргээхээс гадна Европын ихэнх хэсэгт Францын ноёрхлыг сулруулж, олон улсын шинэ дэг журмыг бий болгож Европт бүх агуу гүрнүүдийн ашиг сонирхолд нийцсэн хүчний тэнцвэрийг бий болгож улмаар тэдний хооронд нэг хэсэгтээ томоохон хэмжээний мөргөлдөөн гарахаас зайлсхийх явдал байсан гэж судлаачид үздэг. 

## Оролцогчид 
* Оросын хаант улс- I Александр, К.В.Нессельрод, А.К.Разумовский (Иоганн фон Анстетт, Г.О.Штакельберг, Карл Осипович Поццо ди Борго, И.Каподистрия);
* Их Британи - Гадаад яамны сайд Роберт С.Каслри,  цэргийн жанжин, фельдмаршал Артур У.Веллингтон;
* Австри- Австрийн эзэн хаан I Франц, Австрийн Гадаад хэргийн сайд К.Меттерних,
* Прусс- Пруссын канцлер К.А.Гарденберг,  эрдэмтэн, дипломат В.Гумбольдт,
* Франц- Францын Гадаад яамны сайд Шарль Морис де Талейран-Перигор
* Португаль- Ерөнхий сайд, дипломат Педро де Соуза Гольштейн де Палмела
* Швед - гүн Карл Аксель Лёвенхъельм
* Испани - дипломат Педро Гомес Лабрадор

## Үр дүн 
Энэхүү Конгресс нь Наполеоны дайны төгсгөлд бий болсон Европ дахь шинэ хүчнүүдийг тодорхойлж, олон улсын харилцаанд ялалт байгуулсан Орос, Прусс, Австри, Их Британи зэрэг улсуудын тэргүүлэх үүргийг тодорхойлжээ. Конгрессын үр дүнд Венийн олон улсын харилцааны тогтолцоо үүсч, Европын хаант засаглалын халдашгүй дархан байдлыг хангах зорилготой Европын улсуудын Ариун холбоо байгуулагдсан юм.
Ангилал:Энхтайвны гэрээ
Ангилал:Вена
Ангилал:1815 он
Ангилал:Олон улсын хэлэлцээр
Ангилал:Европын улс төрийн түүх
Хэлэлцээ

**Хэлэлцээ** (англи. -Negotiation, франц. -Négociation, орос.-Переговоры) гэдэг нь хоёр буюу хэд хэдэн хүмүүс, талуудын ямар нэгэн тодорхой асуудлаар харилцан хүлээн зөвшөөрч болохуйц тохиролцоонд хүрэх зорилготой хоорондоо яриа хэлэлцээ өрнүүлэхийг хэлнэ. Эрт дээр үед ч, одоо ч хэлэлцээ бол янз бүрийн салбарт, төрөл бүрийн асуудлаар улс хоорондын харилцаа холбоо тогтоох, учраа ололцох хамгийн чухал суваг юм. 

Хэлэлцээ, Хэлэлцээр гэсэн хоёр өөр үгийг эндүүрэч болохгүй. Учир нь Хэлэлцээр бол "Гэрээ" гэх мэт баримт бичиг, харин Хэлэлцээ гэдэг үг нь яриа, хэлэлцээ гэсэн утгатай үг болно. 

Хэлэлцээнд оролцогч талууд өөрсдийн хэрэгцээ, хүслийг тодорхойлохын зэрэгцээ хэлэлцээрийг зогсоох зөрчилдөөнөөс зайлсхийх, бусад талуудтай тохиролцоонд хүрэх эсвэл харилцан ашиг олох боломжийг нэмэгдүүлэхийн тулд харилцагч талын хүсэл, хэрэгцээг ойлгохыг хичээх ёстой.

Хэлэлцээний үр дүнд дипломат харилцаа тогтоож, олон улсын гэрээ байгуулж, олон улсын байгууллагууд байгуулагдаж, улс хоорондын харилцаа тогтвортой явагдаж байдаг бөгөөд үүнгүйгээр олон улсын эрх зүйн зохицуулалтын механизмын үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй юм.

Хэлэлцээрийн зорилго нь санал зөрөлдөөнтэй асуудлуудыг шийдвэрлэх, хувь хүн эсвэл хамт олны давуу талыг олж авах, эсвэл янз бүрийн ашиг сонирхлыг хангахын тулд үр дүнд хүрэх явдал юм. Хуваарилах хэлэлцээр буюу буулт нь тохиролцоонд хүрэхийн тулд байр сууриа илэрхийлж, буулт хийх замаар явагддаг.  Хэлэлцээ амжилттай шийдэлд хүрэх гол хүчин зүйл бол хэлэлцээ хийж буй талууд харилцан итгэлцсэн байдалдтай байх хэрэгтэй. 

Хэлэлцээрийн онолчид ерөнхийдөө хэлэлцээрийн хоёр үндсэн төрлийг ялгадаг: *хуваарилах хэлэлцээ* ба *интегратив хэлэлцээ*. Хэлэлцээрийн хэлбэр нь хэлэлцээнд оролцогчдын сэтгэлгээ, хэлэлцээрийн нөхцөл байдлаас хамаарна. Жишээлбэл, урт удаан хугацааны харилцаа холбоогүй нэг удаагийн уулзалтууд нь хуваарилах хэлэлцээрийг бий болгох магадлал өндөр байдаг бол удаан үргэлжлэх харилцаа нь нэгдсэн хэлэлцээрийг шаарддаг. Онолчид эдгээр хоёр үндсэн төрлийг тэмдэглэж, тодорхойлохдоо харилцан адилгүй байдаг.
Ангилал:Зөрчилдөөнийг шийдвэрлэх
Ангилал:Төлөвлөлт болон зохион байгуулалт
Ангилал:Харилцааны арга барил
Ангилал:Аман харилцаа
Ангилал:Ажил хөдөлмөр
Дэлхийн багш нарын өдөр

**Дэлхийн багш нарын өдөр** нь мөн олон улсын багш нарын өдөр гэж нэрлэгддэг,  жил бүрийн 10 сарын 5-нд болдог олон улсын тэмдэглэлт өдөр юм. Энэхүү өдөр нь 1994 онд байгуулагдсан бөгөөд 1966 онд ЮНЕСКО/Олон Улсын Хөдөлмөрийн Байгууллагын багш нарын байдлын тухай зөвлөмжид гарын үсэг зурсан өдрийг тэмдэглэж байгаа билээ. Дэлхийн багш нарын өдөр нь дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа багш нарын байдал, нөхцөл байдлыг тодорхойлсон суурь жишиг тогтоох хэрэгсэл юм. Энэхүү зөвлөмж нь боловсролын боловсон хүчний бодлого, ажилд авах, анхан шатны сургалт, түүнчлэн багш нарын тасралтгүй боловсрол, тэдний хөдөлмөр эрхлэлт, ажиллах нөхцөлтэй холбоотой стандартуудыг тодорхойлсон болно. Дэлхийн багш нарын өдөр нь "Дэлхийн сурган хүмүүжүүлэгчдийг үнэлж, үнэлж, сайжруулахад" анхаарлаа төвлөрүүлж, багш, багштай холбоотой асуудлыг авч үзэх боломжийг олгох зорилготой юм.

## Тэмдэглэх нь 
Дэлхийн багш нарын өдрийг тухайлсан сэдэв уриан дор зохион байгуулж байдаг. Үүнд: 

2019 онд "Залуу багш нар: Мэргэжлийнхээ ирээдүй"

2020 онд "Багш: Хямралд манлайлж, ирээдүйг дахин төсөөлнө"

2021 онд "Багш боловсролыг сэргээх гол цөм"

2022 онд "Боловсролын өөрчлөлт багшаас эхтэй" (Дэлхийн багш нарын өдрийн 28 дахь удаагаа тэмдэглэж байна)

## Монгол улсад 
Монгол Улс Багш нарын баярыг 1966 оноос 2 сард тэмдэглэж ирсэн бөгөөд Засгийн газрын 2013 оны 412  дугаар тогтоолоор “Түүхэн үйл явдлын ой, тэмдэглэлт өдрийг тэмдэглэх, гавьяат үйлстнийг алдаршуулах, дурсгалыг нь мөнхжүүлэх” журамд Монголын багш нарын өдрийг жилийн бүрийн 10 сарын 5-нд тэмдэглэж байхаар тогтсон билээ.

## Мөн үзэх 
Монгол Улсын Боловсролын Их Сургууль

Ардын багш

Ардын багш нарын жагсаалт

Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх институт

Боловсрол

Дээд боловсролын газар

Сурахуйн гурвалжин

Шинэ үсгийн багш

Ангилал:Тэмдэглэлт өдөр
Ангилал:Боловсрол
Аньфиянгу

**Аньфиянгу** (манж хэл: , галиг: Anfiyanggv; хятад хэл: 安費揚古; пиньинь: Ānfèiyánggǔ), (1559 – 1622) бол Зүрчидийн Хожуу Алтан улсын улс төрийн зүтгэлтэн, Нурхач хааны таван өрлөг жанждын нэг. Тэрбээр Гиорча овгийн Ваньбулугийн хөвгүүн. Гиорча овог (覺爾齊) нь Нурхачийн авга ах Дэшикүгийн удмынхны овог хэмээдэг бөгөөд Аньфиянгу Нурхачи хоёрыг садан төрлийн хүмүүс гэж түүхчид үздэг. 
## Намтар
Нурхачийг 1583 оноос эхлэн ойр хавийн жижиг овог, тосгон гацааг эзлэн авах үеэс түүний цэрэгт нэгдэжээ. 1593 онд Хада, Ула, Хойфа, Шибэ, Гуварча, Жүшэри, Нэен, Ехэ, Хорчин зэрэг есөн аймгууд холбоотны цэрэг босгож, Нурхачийн хүчийг дарахаар дайлаар ирэхэд Аньфиянгу тус дайнд оролцож, Нурхачийн амийг аварсанд **Шонкоро и Батуру** буюу Шонхорын баатар () хэмээх цолоор шагнуулжээ. 1613 онд Нурхачийн зарлигаар 30,000 цэрэг удирдан Ула аймгийг довтлон Ула хотыг эзлэн, тус аймгийн хүн ардыг найман хошууны дотор тараан суулгажээ.  1616 онд Хожуу Алтан улсыг байгуулсны дараа түүнийг Хөвөөт хөх хошуунд захируулж, Нурхач хаан өөрийн таван шадар сайд, өрлөг жанжны нэгд өргөмжлөгдсөн. Хожуу Алтан улсын их цэрэг 1618 онд  Мин улсын Фушүнь хот, 1619 оны Ляоян, Шэньян хотуудыг эзлэж, Ехэнара аймгийг эзлэн Гинтайшийг мөхөөхөд Аньфиянгу цэрэг удирдан дайнд оролцож байв.
## Үр хойчис
Тэрбээр Дардай, Ардай, Шуорхун хэмээх гурван хөвгүүнтэй байсан. Дардай нь Дээд эрдэмтийн үед заланы эзэн буюу хөвөөт хөх хошууны заланы захирагчын тушаалыг хашиж байсан. Мин улсыг дайлахад Далин гол, Шоузанжя бао, Нинюань, Жиньжоуг эзлэхэд оролцож, Чосоныг дайлахад гавъяа байгуулж байв. 1650 онд Эеэр засагчийн зарлигаар 1-р зэргийн адаха хафан буюу дэслэсэн түшмэл хэргэмээр шагнав. 1713 онд Энх амгаланыгийн зарлигаар Дардайн хөвгүүн Дордо хэмээгчид 3-р зэргийн адаха хафан буюу дэслэсэн түшмэлийн хэргэм шагнажээ. Шуорхуны ач хөвгүүн Сунта нь 1656-1660 онд Үйлдвэрлэх яамны сайдын албыг хашиж байсан.

## Холбоотой хуудас
* Эйду
* Фиондон
* Нурхач

Ангилал:1559 онд төрсөн
Ангилал:1622 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Ангилал: Манж үндэстэн
Ангилал:Чин улсын жанжин
Жанчивдоржийн Жамьяансүрэн

**Жанчивдоржийн Жамьяансүрэн** (1973 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Кино найруулагч, жүжигчин.

## Намтар 
Монгол улсын Гавьяат жүжигчин Л.Жанчивдоржийн ууган хүү болж 1973 онд төрсөн. 

* 1990 онд 45-р сургуулийг төгссөн.
* 2000 онд Кино Урлагийн Дээд Сургуулийг жүжигчин найруулагч мэргэжлээр төгссөн.
* 2000-2002 онд Улсын драмын эрдмийн театрт жүжигчинээр ажилласан.
* 2009 онд  “Эссэч ” интертеймэнтийг үүсгэн захирлаар ажиллаж, өдийг хүртэл чөлөөт уран бүтээлчээр ажиллаж байна. 

## Уран бүтээл 
* 1993 онд   “Сүүн гол” киноны зохиолыг бичсэн 
* 1995 онд   “Зүрхэн чулуу” кино зохиол бичсэн
* 1999 онд   “Зөвхөн надад дурлаач” жүжгийн зохиолыг бичиж, найруулан тавьсан
* 2000 онд   С.Эрдэнийн  “Хойд насандаа учирна” романыг кино зохиол болгосон.
* 2002 онд  “Мөрөөдлийн хөлөг онгоц” телевизийн олон ангит уран сайхны киноны гол дүрийг бүтээсэн 
* 2004 онд  “Нэгэн нарны дор” телевизийн олон ангит уран сайхны кинонд гол дүрийг бүтээсэн
* 2005 онд Япон Монголын хамтарсан  “Тэнгэр газрын хязгаарт хүрэхүй” Чингис хааны тухай бүрэн хэмжээний уран сайхны кинонд Монгол талын найруулагчаар ажилласан
* 2007 онд  “ Бид 4-н хайр” телевизийн олон ангит уран сайхны кинонд туслах дүрд тоголсон
* 2008 онд  “Зүүдний үргэлжлэл”  уран сайхны кинонд туслах дүр бүтээсэн
* 2009 онд  “Сексийн эрх чөлөө” уран сайхны киноны зохиолыг бичиж, найруулсан
* 2010 онд  “Эзэнгүй бөгж”  уран сайхны кинонд туслах дүрд тоголсон
* 2013 онд Г. Аюурзана зохиолчийн “Бөөгийн домог” романыг кино зохиол бичиж дэлгэцийн бүтээл болгохоор ажилласан. 
* 2014 онд "Содура" кинонд тоголсон.
* 2022 онд  Түүний найруулсан "Хөхөө" кино ОХУ-ын Анапа хотод болсон КИНОШОК кино наадамд тэргүүн байр эзэлсэн байна.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монголын кино зохиолч
Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:1973 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Юрий Дудь

**Юрий Александрович Дудь** (1986 оны 10-р сарын 11-нд Зүүн Германы Потсдам хотод төрсөн) - Оросын сурвалжлагч, видеоблоггер, телевизийн болон радио хөтлөгч. Sports.ru (2011—2018) хэвлэлийн ерөнхий редактор, 2018 оноос ерөнхий захирлын орлогч. 2017 оноос YouTube дахь өөрийн «вДудь» нэртэй сувгийн хөтлөгч. Энэ сувгаар алдартай хүмүүсээс авсан ярилцлага бөгөөд хийсэн баримтат киног нэвтрүүлдэг байна. 

2022 оны 8-р сарын байдлаар түүний сувгийг 10 сая хүн дагадаг бөгөөд 1,8 тэрбум хүн орж үзсэн үзүүлэлт байна. 

## Намтар 
Зүүн Германы Потсдам хотод Н.Э.Бауманы нэрэмжит Москвагийн Улсын Техникийн Их Сургуулийн цэргийн тэнхимийн эрхлэгч Александр Петрович Дудийн (1957 онд төрсөн) гэр бүлд төрсөн. Эцэг нь Цэргийн шинжлэх ухааны доктор, профессор, ОХУ-ын Дээд сургуулийн гавьяат ажилтан, Дээд мэргэжлийн боловсролын хүндэт ажилтан, Цэргийн шинжлэх ухааны академийн жинхэнэ гишүүн. Эх - Анна Степановна Дудь (1957 онд төрсөн) - химийн багш.

Юрий Дудь гарал үүслээ украин, мэдрэмжээрээ орос хүн гэж үздэг. 

1990 онд гэр бүлээрээ Москва руу нүүж, 1246-р дунд сургуульд элсэн оржээ. Тэрбээр хөлбөмбөгийн хаалгач болохыг мөрөөддөг байсан ч 10 настайдаа гуурсан хоолойн багтраа өвчнөөс болж тоглохоо больсон. 11 настайгаасаа Залуучуудын сонинд спортын нийтлэл бичиж эхэлсэн. 2000 оны 4-р сараас 2001 оны 3-р сар хүртэл тэрбээр "Сегодня" сонинд спортын арга хэмжээний талаарх материалын зохиогчоор дадлага хийсэн ажээ.

2008 онд Москвагийн улсын Их сургуулийн сэтгүүлчийн анги төгссөн.

Эхнэр — Ольга Дудь (*Бонева*; 1984 онд төрсөн), Оросын технологийн их сургууль төгссөн.

Хоёр хүүхэдтэй: охин Алёна (2008 онд төрсөн), хүү Данила (2013 онд төрсөн).

2011 оны 4-р сараас 2012 оны 1-р сар хүртэл Юрий Дудь "NTV-Plus" телевизийн спортын редакцид тусгай сурвалжлагч, тайлбарлагчаар ажилласан. 2011 оны намар тэрбээр "Sports.ru" сайтын ерөнхий редактороор томилогдсон бөгөөд 2018 оны 9-р сараас эхлэн ерөнхий захирлын орлогч болсон. 

Тэрбээр 2022 оны 2-р сард ОХУ-ын Украиныг түрэмгийлснийг буруушааж буйгаа олон нийтэд зарласан.

Ангилал:Оросын сэтгүүлч
Ангилал:Потсдамын хүн
Ангилал:1986 онд төрсөн
Хохори

**Хохори**（манж хэл: ，галиг: Hohori) (1561－1624)  болбоос манжийн Донго овгийн хүн. Хожуу Алтан улсыг үндэслэгч Нурхач хааны таван их сайдын нэг, цэргийн өрлөг жанжин. 

## Намтар 
Хохоригийн өвөг дээдэс нь эрт үед Гиоро овгийн хүмүүс байсан ч, хожим нь Япон тэнгистэй ойр байх Варка овгийн нутаг руу нүүснээр Донго хэмээх шинэ овогтон болжээ. Өвөө Кэчэ, эцэг Элэжи, ах Тунжулу нар нь өөрсдийн овгоо үе улиран захирч байжээ. 1587 онд ах Тунжулу нь нас барсанд 26 настайдаа овгийнхоо ахлагч нь болов. 1588 онд өөрийн Донго овгийг удирдан Нурхачд дагаар орж, түүний харъяат болсонд Нурхачи өөрийн ууган охин Донго гэгэ хэмээн алдаршсан Нэнжэг хатан болгож, хүргэнээ болгов. 

1608 онд бэйл Цүенийг дагаж Ула аймгийн Ихан алин хотыг эзлэн авав. 1611 онд Эйду, Хурхан жанждын хамтаар Япон тэнгисийн эрэг дагуух зүрчидийн Хурха аймаг, Жакута хотыг эзлэн түвшитгэв.  1613 онд зарлигаар Ула аймгийг довтлон Ула хотыг эзлэхэд тус аймгийн эзэн Бужаньтай Ехэнара аймаг руу зугтав. 1615 онд Нурхачи найман хошууг байгуулахад Хохори болон түүний захирсан цэргийг Дайшаны захирсан Шулуун Улаан хошуунд харъяалуулав. 1616 онд Хожуу Алтан улс байгуулахад Таван их сайдын нэгээр томилов. 1619 онд Сархугийн тулалдаанд оролцож, ялалт байгуулав. 1621 онд Хожуу Алтан улс Шэньян, Ляоян хотыг эзлэх дайнд байгуулсан гавъяаг үндэслэж 3-р дэсийн зунбин түшмэлээр томилов. 1624 оны 8 сард нас барав.   

Дээд эрдэмт хааны үед 3-р дэсийн гүн хэргэм нэхэн хүртээв. 1655 онд Эеэр засагчийн зарлигаар гавъяаг нь сийлсэн чулуун хөшөө босгож, Вэньшүнь (温顺) хэмээх хүндэт цол өргөв. 1731 онд Найралт төвийн зарлигаар Ёнцинь (勇勤) хэмээх цолоор өргөмжлөв. 

## Үр хойчис 
Хохори нь түүхэнд мэдэгдэж байгаагаар хоёр хатан, зургаан хөвгүүнтэй. Авааль эхнэрийн нэр нь тодорхойгүй хэдий ч, 1588 онд Нурхачи өөрийн охин Нэнжэг Хохорид хатан болгож өгсөнд эсэргүүцэж, цэрэг хөдөлгөж үймээн дэгдээсэн мэдээ түүхэнд бичигдэж үлджээ. Хохоригийн хоёрдахь эхнэр нь Донго гэгэ Нэнжэ (1578-1652) нь Нурхачийн ууган охин юм.  Хохори зургаан хөвгүүнтэй байснаас Яшэнтан, Дожили, Яшинга, Хэшуоту, Дулэй гэх таван хөвгүүний нэр түүхэнд бичигдэж үлджээ. Донго гэгээс Дулэй хэмээх ганц хөвгүүн төрсөн. 

* Яшэнтан
* Дожили
** Бичгийн түшмэл Кажихай
*** Эеэр засагчийн татвар Нинцюэ фэй
** Шэнэрдахун
*** Тэргүүн дэсийн хиа Пушань
**** Жяньши мужийн бүгдийн дарга Гали
* Заланы занги Яшинга
** шадар цэргийн заланы занги Чаньту
* хошууны бэйс, гутгаар дэсийн гүн Хэшуоту
** гутгаар дэсийн гүн Жэрбэн
*** хошууны бэйс, тэргүүн зэргийн гүн Пэнчүнь 
**** Донго овогт ахайтан, Чэнь инь жүн ван Юньжигийн хатан
**** мэйрэний занги, гутгаар дэсийн гүн Зэншоу
** шадар цэргийн захирагч Хэрбэн
** хошууны бэйс Хушэнбу
*** дэд дэсийн бо Шиньдали
*** хошууны бэйс Чиши
**** дэс түшмэл Фуён
**** дэд дэсийн нань түшмэл Жулян
**** Донго овогт ахайтан, бэйс Юньтангийн хатан
* хошууны бэйс, дэд дэсийн бо түшмэл Дулэй

## Холбоотой хуудас 
* Эйду
* Хурхан
* Нурхач

Ангилал:1561 онд төрсөн
Ангилал:1624 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Ангилал:Чин улсын жанжин
Хурхан

**Хурхан** (манж хэл：，галиг：*Hūrhan*, хятадаар:扈尔汉, пиньинь: Hù'ěrhàn)  (1578－1623) нь манжийн тунгия овгийн хүн. Хожуу Алтан улсын Нурхач хааны таван их сайдын нэг, улс төрийн зүтгэлтэн.  Түүний эцэг Хулаху нь өөрийн дайсан овгийнхонд алуулсны дараа, 1590 онд 13 настайдаа Нурхачийн цэрэгт элсэхэд, Нурхач түүнийг өргөмөл хөвгүүнээ болгож, хүмүүжүүлэн өсгөв. Хурхан өсч том болох үедээ энэ ачийг санаж, Нурхачийн цэргийн манлайд тулалдаж байв. 
## Намтар
1607 онд Варка овгийн Фэйю хотыг Ула аймгийн бэйл Бужаньтай довтолсонд тус хотын захирагч Гэмүтэхэй Нурхачаас тусламж гуйж элч илгээв. Нурхач хариуд нь дүү Шурхач бэйл, Хурхан жанжин нарт 3000 цэрэг өгч, Фэйю хот руу илгээсэнд, Ула аймгийн бэйл Бужаньтай нэг түмэн цэргээр Нурхачийн цэргийг довтлов. Хурхан, Янгула нарын жанжид 300 цэрэг авч алгинчилж, Бужаньтайн түмэн цэргийг ууланд бүслэн Фэйю хотын 500 өрхийг хамгаалан тулалдан, Ула аймгийн цэрэгт цохилт өгөв. 1607 оны зун Нурхач өөрийн дүү бэйл Баяарад мянган цэрэг захируулан, Хурханыг манлайд нь илгээж Ула аймгийн харъяат Хэсихэ, Омо, Сулу, Фунахэ зэрэг овгийг эзлүүлэхээр явуулсанд 3 зам, 2000 гаруй иргэнийг эзлэв.  1607 оны өвөл 12 сард Хурхан, Хохори, Эйду нарын жанжид 2000 цэрэг захирч Хурха аймаг, Жакута хотыг дайлж, мянга гаруй хүн алж, хоёр мянга гаруй хүн олзлоод буцав. 1613 онд Хурхан жанжин Нурхачийг дагаж Ула аймгийн Ула хотыг эзлэн авахад байгуулсан гавъяа нь түүнийг Таван их сайдын нэгд оруулахад нөлөөлсөн. 1616 онд Хожуу Алтан улс байгуулагдах үед Улс байгуулсан таван их сайдын нэгд өргөмжлөгдөв. Тус жилийнхээ намар Аньфиянгугийн хамт 2000 цэрэг удирдан Сахалиян аймгийн Уржян гол дагуух 36 тосгоныг эзлэн авчээ.  хөвөөт цагаан хошууны цэргийг удирдан Сархугийн тулалдаанд Мин улсын цэргийг ялж, гавъяа шагнал хүртэж байв. 1623 оны 8 сард 48 насандаа өөд болжээ. 

Хурхан нь Хунташи хэмээх хөвгүүнтэй. Гутгаар дэсийн зунбин түшмэл, намтар нь тодорхойгүй.

## Холбоотой хуудас
* Эйду
* Фиондон
* Аньфиянгу
* Хохори

Ангилал:1578 онд төрсөн
Ангилал:1623 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Ангилал: Чин улсын жанжин
Эрлинг Холанд

**Эрлинг Браут Холанд** (; *2000 оны долдугаар сарын 21-нд Английн Лийдс хотод төрсөн*) — Норвегийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Манчестер Сити болон Норвегийн шигшээд тоглодог. 

## Амжилт
Ред Булл Зальцбург
* Австрийн аварга (**2**): 2018/19, 2019/20
* Австрийн цомын аварга (**1**): 2018/19
Боруссиа Дортмунд
* Германы цомын аварга (**1**): 2020/21
Хувийн
* УЕФА Аваргуудын лигийн мэргэн бууч (**1**): 2021
## Гадны холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Норвегийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:2000 онд төрсөн
Улаанбаатар Шинэчлэл ХХК

**Улаанбаатар Шинэчлэл ХХК** нь хот тохижилт, нийслэлийн хог хаягдлын менежмент, замын арчилгаа, цэвэрлэгээний ажлын үйл ажиллагаа, Монгол Улс дахь устгасан хог хаягдлыг дампын аргаар булах замаар байгалийн нөхөн сэргээлт хийдэг хог хаягдлын менежментийн мэргэжлийн байгууллага юм.

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж