open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лууван тариалах (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Ургалтын хугацаа**: 90-120 хоног

**Соёололтын температур**: 7-30*С

**Хөрс**: Лууванг тариалахад элсэрхэг сул
хөрс тохиромжтой.

**Нягтаршил**: Мөр хоорондын зай 20-
30 см, ургамал хоорондын зай 10 см

**Хамт тариалах ногоо**: Шар лууванг
улаан лууван, салад навч, сонгинотой
хамт тариалж болно.

**Шар луувангийн үр тарихад
анхаарах зүйлүүд**:

1. Шар луувангийн үр нь
найрлагандаа эфирийн тос
агуулдаг тул хөөж дэвтэхдээ бусад
ургамлын үртэй адилгүй байдаг.
Үр дэвтээлт 24-36 цаг.

2. Тариалах талбайн хөрсийг тухайн
жилдээ бууцан бордоогоор
бордоогүй эсвэл өмнөх жил нь
бордоод өөр ургамал тариалсан
өмнөх талбай байх нь зүйтэй.

3. Ургалтын эхэн үедээ хог ургамалд
дарагдах нь маш амархан учраас
үрслэгээний хэмжээнд анхаарч
байх нь зүйтэй.

4. Булцуу томрохын хэрээр усалгаа
их шаардаж, их халуун өдрүүдэд
навч урвайж хөрсөө нална мөн
хөрс луувангийн оройн нахиа
үндэсний хүзүү орчмоор хагсаж
хөрс хагардаг. Маналт сайн хийж
усалгааг цаг уурын хуурайшилттай
уялдуулж хөрсийг чийглэг байлгах
нь зүйтэй.

**Хөрс боловсруулах**

Шар лууван ургуулахад гол анхаарах зүйл бол хөрс боловсруулах юм.
Өмнөх жилүүдэд Umberilaceae буюу шүхэр цэцэгтний овгийн яншуй,
цоохор майлз, гоньд ургуулсан талбайд давтан тариалж болохгүйгээс гадна
уг ургамалтай ижил хэлбэр зүйтэй үндэс үртэн ногоо болох манжин, төмс,
хүрэн манжингийн дараах давтан тарилт төдийлөн сайн биш.
Хөрс боловсруулалтыг хийхдээ бусад үндэс үртэнгүүдийн хөрс
боловсруулалттай ижил хамарлах бөгөөд хамарлаж засаж буй хөрсний
зузаан 25-27 см байвал үндэс үр сайн хөгжиж ургах боломжтой.

**Тариалалт**

**Мөрлөж суулгах**:
Үрийг мөр хооронд 20-30 см-ийн зайтай 1-2 см-ийн гүнд суулгана. Жижиг
үрийг 1см-н гүнд суулгаж болох боловч соёололтын хугацаа удаан байдгаас
өнгөн үед суусан үр сэнсрэх магадлалтай.

**Арчилгаа**

Шар лууван ургалтын эхэн үедээ маш эмзэг арчилгаа шаарддаг учир нь үрийн
соёололт удаан 10-20 хоногийн дараа соёолж гарч ирдэг, мөн энэ хугацаанд
хөрс хуурайших хог ургамалд дарагдах нь амархан.

Соёололт жигдэрсний дараа өтгөн шигүү тарьсан үед ургамал хооронд 10
см байхаар цөөлөлт хийнэ. Цөөлөлтийг ургалтын эхэн үед 1-2 удаа, 3 дахь
цөөлөлтийг түүвэрлэн хураах маягаар цөөлж тордох нь илүү үр дүнтэй.

**Шар лууван, улаан лууванг хамт тариалах**:

Тариалалтын үеэр улаан лууван, шар луувангийн үрийг зэрэг суулгаж болно.
Улаан лууван нь богино хугацаанд ургадаг ногоо бөгөөд хурдан хугацаанд
соёолж хурдан ургадаг ба мөрөөр тариалахад танихад хялбар байдаг.
Улаан луувангийн навч шар луувангийн үрийг соёолоход сүүдэрлүүлж
хөрсний чийгшлийг хадгалж хуурайшихаас сэргийлдэг тул хамт тариалахад
тохиромжтой.

Дараа нь улаан луувангаа хурааж авахын зэрэгцээ шар луувангийн таналтыг
хийх цаг хугацааг хэмнэдэг.

Ингэж тарьснаар талбай ашиглалт сайжрахаас гадна хоёр ногоог нэг дор
тариалж мөн таналт хийх цаг хэмнэх ач холбогдолтой юм.
Энхэлгэнэ цэцэг

**Энхэлгэнэ цэцэг** (**Cosmos bipinnatus**, англиар *garden cosmos*) — нь Asteraceae овгийн, дундаж өндөртэй, улирлын чанартай, өвслөг цэцэгт ургамал бөгөөд Америк тивд төрөлх нутагтай. Сэрүүн бүсийн цэцэрлэгүүдэд гоёлын зориулалтаар өргөн тархсан байдаг.

## Тодорхойлолт 
Байгаль дээр энхэлгэнэ цэцэг нь жил бүр ургадаг, хагас тэсвэртэй гэж тооцогддог ургамал. Мандалд маш хурдан сайхан ургах бөгөөд өндөр нь ихэвчлэн 60–аас эхлээд насанд хүрсэн хүн шиг буюу 180 см хүртэл ургадаг. Ховор ч гэсэн зарим тохиолдолд 2.7 м хүртэл ургадаг байна. Өөрөө үрээ унагаж тархдаг тул хэдэн жил дараалан дахин ургаж чадна. 

Энхэлгэнэ цэцэг нь ягаан, нил ягаан, цагаан зэрэг олон төрлийн өнгөтэй байдаг. Салаалсан иштэй бөгөөд нимгэн, хурц үсэрхэг бүтэцтэй ч зарим тохиолдолд гөлгөр байна. Навч нь хялгасан хэлбэртэй, утас мэт нарийхан хэсгүүдэд хуваагдсан мэт харагддаг. Навчны иш богино (10–15 мм), далавч хэлбэрийн хажуу ирмэгтэй, заримдаа бараг ишгүй байж болдог. Үр нь хар бараан өнгөтэй, булцгар-шовгор хэлбэртэй. Заримдаа үр нь хурц үстэй, заримдаа гөлгөр байдаг.

### Цэцгийн бүтэц 
* **Цэцгийн хэмжээ:** 5–7 см-ийн голчтой, анхаарал татсан, аяга хэлбэрийн дэлбээтэй.
* **Гадаад дэлбээнүүд** 8 орчим бөгөөд ягаан, нил ягаан эсвэл цагаан өнгөтэй.

Энхэлгэнэ цэцэг нь гоо зүйн хувьд баясал төрүүлдэг, энгийн арчилгаатай ургамал.

## Гадаад холбоос 
ЭНХЭЛГЭНЭ ЦЭЦЭГТ ЗАМ дууны үг
Ангилал:Ургамал
Жина Лоллобрижида

**Луижиа (Жина) Лоллобрижида** (итал. *Luigia (Gina) Lollobrigida*; 1927 оны 7-р сарын 4-нд Италийн Субьякод төрж, 2023 оны 1-р сарын 16-нд Ром хотод нас барсан) — Италийн жүжигчин, гэрэл зурагчин, улс төрч бөгөөд нийгмийн зүтгэлтэн, дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах Европын кино урлагийн сэкс бэлгэ тэмдэг байсан. 

Лоллобрижида уран бүтээлийнхаа амьдралын туршид Алтан бөмбөрцөг, Италийн "Давид ди Донателло" шагнал 7 удаа, "Мөнгөн тууз" шагнал 2 удаа, Бүгд Найрамдах Итали Улсын Гавьяаны одон, Холливудын алдрын гудамжны од зэрэг олон шагнал хүртэж байжээ.

Жүжигчин бүсгүй Европын "Фанфан-Алтанзул"(франц. *Fanfan La Tulipe*), "Талх, Хайр ба уран зөгнөл" (итал. *Pane, Amore e Fantasia*), "Парисын дарь эхийн сүм"(франц. *Notre-Dame de Paris*) болон Холливудын "Чөтгөрийг ичээч" (англ. *Beat the Devil*), "Соломон ба Шеба" (англ. *Solomon And Sheba*) зэрэг кинонуудад бүтээсэн дүрээрээ олны танил болсон юм.

Ангилал:Италийн жүжигчин
Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:2023 онд өнгөрсөн
Ангилал:Идэвхтэн
Блинки Билл: Кино

***Блинки Билл: Кино*** () нь 2015 онд дэлгэцнээ гарсан, Австралийн компьютер-анимаци кино бөгөөд Flying Bark Productions бүтээж, StudioCanal кино компани 2015 оны 9 сарын 17-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ.

## Дүрүүдэд 
* Райан Квантен — Блинки Билл
* Руфус Сьюэлл — Клод
* Тони Коллет — Берил, Шерил хоёр
* Дэвид Вэнхэм — Жако
* Дебора Мэйлман — Хатагтай Билл
* Ричард Роксбург — Ноён Билл
* Робин Макливи — Нутси
* Барри Отто — Вилберфорс Кранклпот
* Барри Хамфрис — Уолтер
* Райли фон Хусен — Вилбур

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2015 оны кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Австралийн кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Энэтхэгийн кино
Ангилал:Ирландын кино
Байжу ноён (Жалайр)

**Байжу ноён** (1298-1323) бол Жалайр аймгийн Мухулай ноёны удмын Антун ноёны ач хүү бөгөөд Юань улсын Буянт хаан, Гэгээн хааны төрд хүчин зүтгэж байсан шудрага албат билээ. 1323 оны намар Морин өвчүүний хэрэг явдалд өртөж Гэгээн хааны хамтаар амиа алдсан монгол төрийн шударга сайд байсан.

=Намтар=
1320 оны 4 сарын 19-нөөс 6 сарын 17 хүртэл Төвлөн засах газрын зүүн гарын чинсан болжээ.
Тус оны 10 сарын 6-нд баруун гарын чинсан Тэмүдэр нас барсны дараа 11 сарын 1-нд Дармабал вангийн хатан Тажи мөн таалал төгссөн. 12 сарын 4-нд Байжун Төвлөн засах газрын баруун гарын чинсан болж, зүүн гарын чинсангийн орыг цуцалсан. Ингээд Байжу цор ганц чинсан болжээ. Гэгээн хааны засаглалын үед хааны шадар түшмэлд тооцогдож, хамгийн их нөлөөтэй байсан. 1321-1323 оны хооронд шадар түшмэдийн хамтаар Жи Юаний шинэ хуулийг засварлаж, Их Юань улсын нэвтэрхий хуулийг найруулж, хааны тамгаар батлуулжээ. Тус хуулийг хатуу мөрдүүлэх удаа дараагийн үйл ажиллагаа нь тус улсын дотор байсан ялзарсан эрх баригч нарыг хааны эсрэг хөдлөхөд хүргэсэн. 1323 оны 9 сарын 4-д зарга шийтгэх дайфу түшмэл **Тэгш**, Эсэнтөмөр ноён зэрэг Тэмүдэрийн талын ноёд хуйвалдаж, хишигтэн цэргийг захирах эрх мэдлээ ашиглаж, тус өдрийн шөнө Наньпу буюу Морин өвчүү гэх өртөөнд Гэгээн хаан, Байжу чинсан нарыг хороожээ. 1324 онд Есөнтөмөр хаан, түүний хүү Дармаширийг түмтийн ноёноор өргөмжилсөн. 

=Холбоотой мэдээлэл=
* Морин өвчүүний хэрэг
* Гэгээн хаан
* Их Юань улсын нэвтэрхий хууль 

Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1298 онд төрсөн
Ангилал:1323 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Ангилал:Жалайр аймаг
Пьер Карден

**Пьер Карден** (франц. *Pierre Cardin*, итали. *Pietro Cardin*; 1922 оны 7-р сарын 2-нд Италийн Сан-Бьяджо-ди-Каллальтад төрж, 2020 оны 12-р сарын 29-нд Францын Нёйи-сюр-Сенд нас барсан) — итали гаралтай францын алдарт хувцасны загвар зохион бүтээгч, «Максим» ресторан эзэмшигч.

Тэрээр уран бүтээлээ театрын зураачаар эхлүүлсэн байна. 1947 оноос Кристиан Диорын урланд ажиллаж байгаад 1950 онд өөрийн загвар зохион бүтээх төв байгуулжээ. К.Диор шинэхэн загвар зохион бүтээгчдээ "Пьер, өндөр үнээр загвараа зар, авьяасыг үнэлдэг байх ёстой" гэсэн үгээр урамшуулж байсан гэдэг.

Тэрээр хийсвэр, геометрийн загварыг илүүд үздэг, unisex загварын анхдагчдын нэг байсан (1958 оны цуглуулга), загварын авангард гэж тооцогддог байв. 1960 онд тэрээр эрэгтэй хувцасны анхны коллекцийг бүтээснээр загвар бол зөвхөн эмэгтэйчүүдийн урлаг гэх загварын уламжлалт хандлагыг эвдсэн юм. Тэрээр жийнсэн хувцас, залуучууд, хүүхдүүдэд зориулсан хувцасны чиглэлээр анхлан ажиллаж байсан зохион бүтээгчдийн нэг юм.

Загвар зохион бүтээгч Пьер Карден анх Битлз хамтлагт зориулан бүтээж байсан өнгөт оймс болон урт түрийтэй гутал, мини-сарафан, "цэцэг"-т зангиа, урт захгүй урт хүрэм, товчтой нарийн өмд зэрэг 500 гаруй бүтээлийн патентыг авсан.

Мөн тэрээр "*Pierre Cardin*" нэртэй сүрчигний брэндийн зохиогч.

Пьер Карден бол Парис хотын 8-р тойрогт байрлах Елисейн ордны эргэн тойронд олон жилийн турш худалдаж авсан олон үл хөдлөх хөрөнгийн эзэн юм.

Тэрээр 1995 оны зун Улсын Баяр наадмын үеэр Монголд зочилж байсан.

Ангилал:Францын хувцас загварын дизайнер
Ангилал:Францын Дүрслэх Урлагийн Академийн гишүүн
Ангилал:1922 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЮНЕСКО-гийн тусгай элч
Нострадамус

**Мишэл де Нотрда́м** (франц. *Michel de Notredame*), **Нострадамус** гэх нэрээрээ алдартай (франц. *Nostradamus*; 1503 оны 12-р сарын 14-нд Сен-Реми-де-Прованс хотод төрж, 1566 оны 7-р сарын 2-нд Салон-де-Провансд нас барсан) — францын эмч-эм зүйч, зохиолч, яруу найрагч, одон орон судлаач болон алхимич, зөнч ирээдүйн таамаг дэвшүүлэгч гэдгээрээ алдартай. 

## Намтар 
Мишэл де Нотрдам 1503 оны 12-р сарын 14-нд Сент-Реми-де-Прованс хотод 15-р зуунд католик шашинд орсон сефардын еврейчүүдийн гэр бүлд төржээ (хавчлагын улмаас Иберийн хойгоос Франц руу нүүсэн). Мишэл де Нотрдам бага насаа эхийн талын элэнц өвөг Жан де Сент-Ремигийн дэргэд өнгөрөөсөн бөгөөд тэрээр түүнд латин, грек, еврей хэл, математик, зурхайн ухаан зааж суурийг тавьж өгсөн гэж үздэг байна.

1518 онд 14 настай Мишэл де Нотрдам Авиньоны Их Сургуульд суралцахаар явж, тэнд тривиум гэж нэрлэгддэг дүрэм, ярих урлаг ба логик, дараа нь квадривиум - геометр, арифметик, хөгжим, зурхайн чиглэлээр суралцжээ. 1519 онд хотод тахал гарч, Мишэл хотоос явжээ. Дараа нь тэрээр бие даан эмч болж, тахлыг эмчлэх аргыг хайж олохоор шийдсэн боловч хэзээ ч шийдлийг олж чадаагүй юм.

Мишэл 1529 онд тэрээр Монпелье хотын их сургуулийн анагаах ухааны ангид элсэн ороод 1534 онд төгсөөд докторын зэрэг хамгаалсан бөгөөд энэ мөчөөс эхлэн түүний овгийг латинаар «Nostradamus» гэж бичих болжээ. 

1555 онд Нострадамус анхны зурхайн таамаг бичгээ хэвлүүлсэн бөгөөд тэр жилдээ хүү Сезарийнхаа оршил бүхий 353 дөрвөлжинг агуулсан Зууны анхны хэвлэлийг Лион хотод хэвлүүлжээ. Түүний зурхайн тооцоололд олон алдаа байсан учраас тухайн үеийн зурхайчид Нострадамусыг ихэд шүүмжилдэг байв. Эдгээр эш үзүүллэгүүд түүнд асуудал авчирсан нь мэдэгдэж байна. Нострадамусыг Парист ирэхэд нь эрх баригчид ямар сургаал номлож, хэрхэн таамаг дэвшүүлсэн талаар байцаалт авахаар бэлтгэж байгааг анхааруулжээ. Улмаар тэр яаралтай Салон-де-Прованс руу буцаж ирээд 1556 онд Итали руу явсан байна.

Ангилал:1503 онд төрсөн
Ангилал:1566 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алхимич
Ангилал:Еврей
Ангилал:Францын эмч
Ангилал:Зохиолч
Ангилал:Ромын католик шашны хүн
Ангилал:Ордны эмч
Ангилал:Оккультист
Ангилал:Бошиглогч
Явуухулангийн цэцэрлэгт хүрээлэн

thumb|Явуухулангийн цэцэрлэгт хүрээлэн
thumb|

thumb||Явуухулангийн хөшөө

**Б.Явуухулангийн цэцэрлэгт хүрээлэн** - Улаанбаатар хотын төвд Чингэлтэй дүүрэгт байрладаг, дорнын их яруу найрагчийн нэрэмжит хүрээлэн. Тус цэцэрлэгт хүрээлэнг 2000 оны Нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 57-р тогтоолоор "Б.Явуухулангийн цэцрлэгт хүрээлэн" гэж нэрийдсэн байна. 2009-2011 оны хооронд бүтээн байгуулж, 2011 оны 7-р сарын 8-ны өдөр нээсэн байна.

Дэлгэсэн ном шиг хэлбэртэй тус цэцэрлэгт хүрээлэн нь үндэсний архитектурын өвөрмөц хэв загварыг хадгалсан, цогц шийдэл бүхий зохиомжтой бөгөөд нийслэл хотод нэгэн шинэ өнгө төрхийг бий болгосон юм. Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн зүүн хойморт Дорнын их яруу найрагч Бэгзийн Явуухуланг сандал дээр сууж буйгаар дүрсэлсэн хөшөө, баруун хойд хэсэгт Монгол орны газрын зургийг байрлуулж, дээр нь монгол бичгээр их найрагчийн алдарт “Би хаана төрөө вэ” шүлгийн нэрийг таталгажээ.

Ахмад, дунд, залуу үе, өнгөрсөн, одоо, ирээдүй цагийг бэлгэдсэн гурван мөнгөн аяга бүхий усан оргилуурыг хүрээ хийцийн хээгээр хээлж, усан хээгээр чимэглэсэн. Цэцэрлэгийн урд хэсэгт хар чулуугаар модерн маягаар зассан усан оргилуур Хар ус нуурын шагшуургыг бэлгэддэг. Мөн бичил задгай театр бий. Цэцэрлэг хүрээлэнг байгалийн 7-8 төрлийн чулуугаар чимэглэж, нарс, гацуур мод тарьж тохижуулжээ.

Уг цэцэрлэгт хүрээлэнгийн Ерөнхий инженерээр барилгын инженер Шижирийн Амгалан ажилласан байна.  

## Үйл ажиллагаа
Энэ цэцэрлэгт хүрээлэнд жилийн турш олон үйл ажиллагаа зохион байгуулагддаг: 

* Б.Явуухулангийн нэрэмжит “Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай” яруу найргийн утга уянгын их наадам 2012 оны 6-р сарын 1-ны өдөр найрагчийн нэрэмжит хүрээлэнгийн задгай талбайд болсон. 
* 2022 оны 5-р сарын 27-29-нд "Хүрээ үдэш" арга хэмжээ зохион байгуулж яруу найрагчид уран бүтээлээ сонирхуулсан.
* Б.Явуухулангийн цэцэрлэгт хүрээлэнд 2023 оны 9-р сарын 13-нд номын баяр болсон.

Ангилал:Цэцэрлэг
Нэнси Рейган

**Нэнси Дэвис Рейган** (англи. *Nancy Davis Reagan*, төрөхдөө *Анн Фрэнсис Роббинс*           (англи. *Anne Frances Robbins*), 1921 оны 7-р сарын 6-нд Нью-Йорк хотод төрж, 2016 оны 3-р сарын 6-нд Лос-Анжелес хотод нас барсан) — Америкийн кино жүжигчин, АНУ-ын 40 дэх Ерөнхийлөгч Роналд Рейганы гэргий, 1981-1989 онд АНУ-ын тэргүүн хатагтай. 

## Намтар 
Нью-Йорк хотод жүжигчин болон машины худалдаачин хоёрын гэр бүлд төрсөн бөгөөд түүнийг төрсний дараахан эцэг эх нь салсан байна. Эх нь ажил хайн орон даяар нүүж байсан тул тэрээр бага насаа Мэрилэнд мужид нагац эгч, нагац ахындаа өнгөрүүлсэн байна. Удалгүй эх нь алдартай мэдрэлийн мэс засалч Лоял Дэвистэй гэрлэж, Нэнси эцэг эхийнхээ хамт Чикаго руу нүүж, тэндээ ахлах сургуулиа төгссөн. Түүнийг багад хамаатан садан нь Нэнси гэж дууддаг байсан бөгөөд 1935 онд хойд эцэг нь түүнийг албан ёсоор өргөж авснаар тэрээр Дэвис овог авч Нэнси Дэвис нэртэй болжээ. Энэ нэрийн дор тэрээр кинонд тоглож, гэрлэсний дараа тэр нэрээ хадгалсан юм. 1939-1943 онд Массачусетсын коллежид англи жүжгийн чиглэлээр мэргэшсэн.

1952 оны 3-р сарын 6-нд тэрээр тухайн үед Кино жүжигчдийн эвлэлийн ерөнхийлөгч байсан АНУ-ын ирээдүйн ерөнхийлөгч Роналд Рейгантай гэрлэжээ. Энэ бол Роналд Рейганы хувьд хоёр дахь гэрлэлт байсан бөгөөд тэр анхны эхнэртэйгээ хоёр хүүхэдтэй болсон байжээ.

Нэнси Рейган, Рональд Рейган нарын дундаас Патрисиа Анна болон Рональд Прескотт гэх хоёр хүүхэд төржээ. Хожим Пэтти Дэвис нэрээр алдаршсан охин Патрисиа Анна 1952 оны 10-р сарын 21-нд, харин хүү Рональд Прескотт 1958 оны 5-р сарын 20-нд төрсөн юм.

Нэнси Рейган 1967-1975 онд нөхрөө мужийн захирагч байхад Калифорни мужийн тэргүүн хатагтай байсан гэдгээр нь иргэд мэддэг. 

Нөхрөө АНУ-ын ерөнхийлөгч байх хугацаанд тэргүүн хатагтайн үүргээ сайн гүйцэтгэсэн бөгөөд хамгийн алдартай нь хар тамхины эсрэг "Зүгээр л үгүй гэж хэл" (англи. *Just Say No*) хэмээх кампанит ажилд оролцож, төсвийн мөнгийг их хэмжээгээр зарцуулсан гэсэн шүүмжлэлд өртөж байжээ. Нөхрөө хоёр дахь удаагаа ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоны дараа кампанит ажлыг олон улсын хэмжээнд өргөжүүлж, бусад орны тэргүүн хатагтай нарыг уг ажилд татан оролцуулсан юм.

1994 онд Роналд Рейган Альцхаймерын өвчтэй болох нь тогтоогдсон бөгөөд үүний дараа Нэнси Рейган нөхрөө халамжлахад өөрийгөө зориулжээ.

Роналд Рейганыг нас барсны дараа тэрээр нийгмийн ажилд оролцож, Альцхаймерын өвчтэй хүмүүст туслахын тулд үүдэл эсийн чиглэлээр судалгаа хийжээ.

2000 онд тэрээр АНУ-ын хамгийн дээд шагнал болох Конгрессын алтан медалиар шагнагджээ.

Нэнси Рейган 2016 оны 3-р сарын 6-нд Роналд Рейгантай гэрлэсний 64 жилийн ойн өдөр 94 насандаа зүрхний дутагдлын улмаас нас барсан юм.

Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын тэргүүн хатагтай
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Ян Хус

**Ян Хус** (чех. *Jan Hus*, орос маягаар **Ян Гус** гэж бичих нь бий. 1369 онд Бохемийн Гусинецэд төрж, 1415 оны 7-р сарын 6-нд Швабын Констанцад шатаалгуулж нас барсан) — Чехийн номлогч, сэтгэгч, тус улсын шинэчлэлийн үзэл бодлын зүтгэлтэн.

Чехийн ард түмний үндэсний баатар. Тэрээр санваартан байсан бөгөөд хэсэг хугацаанд Карлын их сургуулийн ректор байсан. 1415 оны 7-р сарын 6-нд түүнийг шашны шийдвэрээр Констанцад бүтээлийнх нь хамт шатаажээ.

## Намтар 
Түүнийг 10 настайд нь эцэг эх нь сүмийн сургуульд суулгасан байна. Хичээлдээ амжилтад хүрсэн тэрээр тухайн үеийн Чехийн хамгийн том хотуудын нэг болох Праг руу нүүжээ. Тэрээр Карлын их сургуульд (Прагийн их сургууль) элсэн орсон. 1393 эсвэл 1394 онд тэрээр теологийн буюу шашин судлалын бакалавр болсон. 1396 онд тэрээр урлагийн мастер цол авч, лекц уншиж эхэлжээ. Дөрвөн жилийн дараа (ойролцоогоор 1400 он) тэрээр шашны хэргэм авч, бараг нэгэн зэрэг сургаал номлож эхэлсэн байна.  1401-1402 онд тэрээр либерал урлагийн факультетын декан болжээ. 1402-1403, 1409-1410 онд тэрээр Карлын их сургуулийн ректор байсан.

Тэрээр Английн шинэчлэгч Жон Уиклифийн үзэл бодлыг тууштай дэмжигч байсан бөгөөд латин хэлээрх ихэнх номдоо түүнээс байнга эш татдаг байсан.

Ангилал:1369 онд төрсөн
Ангилал:1415 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чехийн цаазлагдсан хүн
Ангилал:14-р зууны христийн теологич
Ангилал:15-р зууны христийн теологич
Ангилал:Чехийн гүн ухаантан
Ангилал:Энэрэнгүй үзэлтэн
Ангилал:Чехийн теологич
Ангилал:Чехийн шашны тэргүүн
Ангилал:Протестант шинэчлэгч
Ангилал:Католик шашны сүмээс хөөгдсөн хүн
Ангилал:Карлын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:15-р зуунд цаазлагдсан хүн
Ангилал:Үнэн алдартны шашны хүн
Ангилал:Бохемийн язгууртан
Сиенагийн Томмасо Уги

**Сиенагийн Томмасо Уги** () - Италийн Сиена хотын уугуул, 14-р зуунд амьдарч байсан итали хүн. Тэрээр Персийн нийслэл Табриз дахь Монгол Ил Хаант улсын захирагч Өлзийт хааны ордонд сууж, өндөр албан тушаалыг хашиж байжээ. Мөн тэр Гизолфогийн Бускареллус эсвэл Пизагийн Изол зэрэг бусад хүмүүсийн нэгэн адил Монголын эрх баригчдад үйлчилж байжээ. 

1307 онд Томмасо Өлзийт хааны Европын хаадад илгээсэн Монголын Элч нарыг тэргүүлж байжээ. Энэхүү Элч нар Ромын Пап лам V Клементид 1307 онд монголчууд Ариун газар нутгаа христийн шашинтнуудад шилжүүлэн өгөх магадлал өндөр байгаа тухай ярьж, Өлзийтийн элч нар түүнийг "сүнсний идээ мэт баясгасан" гэж тунхаглахыг уриалав. Харилцаа нь нэлээд дулаан үргэлжилсэн бөгөөд 1307 онд Пап лам Монтекорвиногийн Жоныг Ханбалигийн анхны христийн хамба лам, Дорно дахины хамба лам гэж нэрлэж байсан. 

Элч нар цаашлаад загалмайтнуудыг Ариун нутагт ирэхэд нь 100,000-аас 200,000 агт нийлүүлнэ гэж амлаж байжээ.

Ангилал:Ил Хаант Улсын хүн
Пизагийн Изол

**Пизагийн Изол** (**Ciolo Bofeti di Anastasio** буюу **Zolus Bofeti de Anestasio**, 1300 он) - Дундад зууны Италийн худалдаачин, дипломатч, цэргийн удирдагч байсан. Тэрээр Перс дэх Газаны Монголын Ил Хаант улсын ордонд хэсэг хугацаанд сууж, Киприйн вант улсад суух элчин сайд болж байсан. Газаны ордонд тэрээр өндөр байр суурьтай байсан бөгөөд Өлзийт хааныг сүүлд баптисм хүртэх үед загалмайлсан эцэг нь болж байсантай холбоотой гэж үздэг.

1300 онд Пизагийн Изол нь Газан хаан болон Киприйн II Хенри, Ромын пап VIII Бонифац зэрэг Европын удирдагчдын хооронд зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэсэн. Энэ тухай Арагоны II Жеймсийн зөвлөх Ромеу де Маримундогийн Барселоноос бичсэн 1300 оны 7-р сарын 2-ны өдрийн захидалд дурдсан байдаг.
Сиена

**Сиена** (итал. *Siena* [ˈsjɛːna]) — Италийн Тоскана бүс нутгийн хот бөгөөд Италийн аялал жуулчлалын томоохон төв.  Сиена мужийн засаг захиргааны төв. Дундад зууны үед — Бүгд Найрамдах Сиена улсын нийслэл байсан юм. Сиена хотын дундад зууны үеийн маш сайн хадгалагдан үлдсэн төвийг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэсэн.

Сиена бол их сургуулийн хот юм. Хотын хүн амын бараг тал хувь нь (20,000 орчим хүн) оюутнууд байдаг. Сиена хот нь тээврийн томоохон замуудаас алслагдсан хэдий ч түүх, соёлын дурсгалт газрууд, мөн алдарт Палио (2008 онд гадны 163,000 жуулчин тус хотод ирсэн) зэргээрээ жил бүр олон мянган жуулчдыг татдаг байна.

Сиена хотын ойролцоо, Чианти мужид Италийн хамгийн алдартай улаан хуурай дарс үйлдвэрлэдэг бөгөөд үүнийг Чианти (итали. *Chianti*) гэж нэрлэдэг.

## Хотын алдартнууд 
* Донато ди Нери (1300—1372) — дундад зууны түүхч, хотын түүх бичигч
* Катарина де Сиена (1347—1380) — шашны болон улс төрийн зүтгэлтэн, Дундад зууны сүүлч үеийн зохиолч
* Якопо делла Кверча (1371—1438) — Сэргэн мандалтын үеийн уран барималч
* Алессандро Пикколомини (1508—1578) — зохиолч, гүн ухааны эрдэмтэн, одон орон судлаач.
* Сенезино (1686—1758) — дуурийн тайган-дуучин
* Жусто Фернандо Тендуччи (1736—1790) — хөгжмийн зохиолч, тайган-дуучин
* Луижи Муссини (1813—1888) — зураач, шатарчин, Сиена хотын уран зургийн сургуулийн 37 жилийн турш захирал байсан
* Этторе Бастианини (1922—1967) — дуурийн тайган-дуучин
* Алессандро Сафина (1963- ) — дуурийн болон эстрадын дуучин
* Армандо Сапори (1892—1976) — эдийн засгийн түүхч, улс төрийн зүтгэлтэн
* Жанна Наннини (1956) — эстрадын дуучин, хөгжмийн зохиолч
* Гальганьо Чиприани (1775—1857) — график зураач

Ангилал:Тосканагийн суурин
Ангилал:МЭӨ 1-р мянганд байгуулагдсан
Ангилал:Итали дахь дэлхийн өв
Гүржийн хаант улс

**Гүржийн вант улс** (гүрж. საქართველოს სამეფო, сакартвэлос самэпо) — III Баграт 1008 онд Кавказад байгуулсан дундад зууны Гүрж улс. Хөгжлийн оргил үе болох XII—XIII зууны эхэн үе хүртэл Хар тэнгис, Каспийн тэнгис хоорондын газар нутгийг хянаж байсан. XIII зуунд монголчууд ирснээр уг Гүржийн вант улс мөхсөн ч 1340-өөд оны үед төр улсаа сэргээн байгуулжээ. Дараа нь Доголон Төмөрийн 8 удаагийн довтолгоо тус улсад хүнд цохилт болж энэ улс XV зуунд бүрэн тарж бутарсан байна. Тамара хатан хаан тус улсыг 1184—1213 онд захирч байсан юм.

Ангилал:1008 онд байгуулагдсан
Ангилал:1490 онд татан буугдсан
Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Дундад зууны Оросын түүх
Ангилал:Дундад зууны Азербайжаны түүх
Кура гол

**Кура́** **гол** (турк. *Kura*, гүрж. მტკვარი *Мтква́ри*, азерб. *Kür*, арм. Կուր *Кур*) — Ар Кавказын хамгийн том гол. Туркийн газар нутаг дахь Арменийн өндөрлөгийн 2720 м өндрөөс эх аваад Турк, Гүрж, Азербайжан зэрэг 3 улсын нутгаар урсаж Каспийн тэнгист цутгадаг гол юм. Кура голын урт нь 1360 км бөгөөд ус цуглуулах бүс нутаг нь 188 мянган км².

Энэ голыг гүржүүд — *Мтква́ри* (гүрж. მტკვარი) гэж нэрлэдэг бөгөөд «сайхан ус» гэсэн утгатай ажээ. 

Кура гол 36% цас, 30% гүний ус, 20% бороо, 14% цэвдэг зэргээс тэжээгддэг байна.

Кура голын эрэг дээр Боржоми, Гори, Мцхета, Тбилиси, Рустави, Мингечевир, Евлах, Зердаб, Сабирабад, Ширван, Сальян хотууд байдаг.

Ангилал:Туркийн гол мөрөн
Ангилал:Гүржийн гол мөрөн
Ангилал:Азербайжаны гол мөрөн
Рустави

**Рустави** (гүрж. რუსთავი, азерб. *Rustavi*, арм. Ռուսթավ, осет. *Рустау*) —Гүржийн зүүн өмнөд хэсэгт, Кура голын эрэг дээр, нийслэл Тбилиси хотоос 11 км зайд орших хот. Рустави хот 2020 оны байдлаар 128 680 хүн амтай байв.

Ангилал:Гүржийн суурин
Боржоми (хот)

**Боржоми** (гүрж. ბორჯომი bɔrd͡ʒɔmi) — Гүрж улсын төв хэсэгт, далайн түвшнээс 850 м өндөрт орших амралт-сувиллын хот. Энэ хот "Боржоми" гэх Гүржийн тэргүүлэх экспортын бүтээгдэхүүн болох эрдэс бодистой рашаан усаараа алдартай. «Боржоми» эрдэст ус хуучин ЗХУ-ын хуучин бүрэлдэхүүнд орж байсан Бүгд найрамдах улсуудад өнөө хүртэл их алдартай байдаг юм. 

16-19-р зууны үед Боржоми нутаг нь Гүржийн язгууртан Авалишвилигийн гэр бүлд харьяалагддаг байсан бөгөөд Османы довтолгооноос болж хүн амын тоо ихээхэн буурсан. Орон нутгийн рашаан булаг нь амралт, эмчилгээ хийхээр ирсэн осман хүмүүсийн сонирхлыг татдаг байжээ.

19-р зууны эхээр Гүрж Оросын эзэнт гүрний нэг хэсэг болсны дараа Боржоми сувиллын газар сэргэж эхлэв. Боржоми гэдэг нэрийг анх 1810-аад онд дурдсан байдаг. Тус суурин болон түүний ойр орчмыг Оросын цэргийн эрх баригчдад шилжүүлэн өгч 1820-иод оноос цэргүүдийг эмчлэхээр хүлээн авч эхэлсэн байна. 1830-аад оны 2-р хагаст барилга байгууламж, угаалга усны өрөө барих ажил эхэлсэн; Кура голын эрэг дагуух ойд цэвэрлэгээ хийж, гатлага онгоцны гарц барьжээ. Боржоми бүс нь мод бэлтгэдэг газар болсон - модыг Тифлис хотод зарахаар Кура голоор хөвүүлж тээвэрлэдэг байжээ. 1840-өөд оны эхээр Кавказ дахь Оросын дэд амбан Евгений Головин охидоо энд авчирч эмчлүүлэх үед рашааныг төрийн эрх мэдэлтнүүдэд шилжүүлэн өгчээ. Үүний зэрэгцээ Авалишвили ноёдод харьяалагддаг байсан Боржоми нутаг дэвсгэр нь 1850-иад оны эхэн үеэс эхлэн төрийн сангаас газар ашигласны түрээс төлдөг байжээ. 

## Үзмэрүүд 
* Оросын Романов угсааны хаадын ордон
* Утсан гүүрийн зам
* Боржоми-Харагаули байгалийн цогцолборт газар (2001 онд нээгдсэн)
* Боржоми-Бакуриани нарийн царигтай төмөр зам
* Боржоми орон нутгийн түүхийн музей
* Хуучин хөгжмийн зохиолчдын байрны балгас
* Өвөрмөц явган хүний ​​гүүр
* Усан оргилуур

Ангилал:Гүржийн суурин
Михаил Кавелашвили

**Михаил Кавелашвили** (гүрж. მიხეილ გურამის ძე ყაველაშვილი; англи. *Mikheil Kavelashvili*, 1971 оны 7-р сарын 22-нд ЗХУ-ын Гүржийн Болниси хотод төрсөн) — Гүржийн улс төрийн зүтгэлтэн бөгөөд хөлбөмбөгийн тамирчин байсан. 2024 оны 12-р сарын 29-нд тангараг өргөж Гүрж улсын 6 дахь Ерөнхийлөгч болсон бөгөөд Гүржийн зэвсэгт хүчний Ерөнхий дээд командлагч юм.

1989 онд ерөнхий боловсролын дунд сургуулиа төгсөөд Тбилисийн Улсын Их Сургуулийн эдийн засгийн факультетад элсэн ороод төгсөөгүй орхисон байна. 

2016 онд М.Кавелашвили "Гүржийн мөрөөдөл" намаас Гүржийн парламентын гишүүнээр сонгогдсон. Тэрээр 2020 онд парламентад дахин улиран сонгогдсон. 2022 онд Гүржийн мөрөөдөл намаа орхиж, эрх баригч намыг буруутгахгүйгээр барууны эсрэг яриаг сурталчлах зорилготой Гүржийн мөрөөдлийн дагуул болох Ардын хүч намыг үүсгэн байгуулжээ.

Ангилал:Гүржийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Гүржийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Гүржийн улс төрч
Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Аарау багийн тоглогч
Ангилал:Базель багийн тоглогч
Ангилал:Динамо Тбилиси багийн тоглогч
Ангилал:Люцерн багийн тоглогч
Ангилал:Сьон багийн тоглогч
Ангилал:Цюрих багийн тоглогч
Ангилал:Гүржийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Грассхоппер багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Гүржийн парламентын гишүүн
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Оросын Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Швейцарын лигийн хөлбөмбөгчин
Абхазын вант улс

**Абхазын вант улс** (абхаз. *Аԥсны аҳра*, гүрж. *აფხაზეთის სამეფო*) — Анакопи цайз нийслэлтэй Ар Кавказын баруун хэсэг дэх дундад зуунд оршин тогтнож байсан улс. 806 оноос нийслэл нь Кутаиси хот болсон.

Хазарын хаант улсын дэмжлэгтэйгээр Византын эзэнт гүрнээс тусгаар тогтнолоо олж авсны үр дүнд 786-787 оны зааг дээр үүссэн төрт улс. Анхны хаан нь Анчабадзегийн гэр бүлээс гаралтай, нутгийн угсаатны төлөөлөгч II Леон байсан бөгөөд хазар гүнжтэй гэрлэж, нийслэлээ Кутаиси руу шилжүүлсэн байна. 

## Эрх баригчид 
Ангилал:Түүхэн улс
Ангилал:778 онд байгуулагдсан
Ангилал:1008 онд татан буугдсан
Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Гүржийн түүх
Ороны Тлейхан

**Ороны Тлейхан** (1923 онд төрсөн) нь Монгол Улсын төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, барилгын салбарын тэргүүлэх удирдагч, Монгол Улсын гавьяат барилгачин юм. Тэрээр 1962–1982 он хүртэл 20 жилийн турш Барилга, барилгын материалын үйлдвэрийн яамны сайдаар ажиллаж, энэ хугацаанд Монгол орны барилгын үйлдвэрлэл, дэд бүтцийг эрчимтэй хөгжүүлэхэд онцгой хувь нэмэр оруулсан билээ.

## Намтар 
О.Тлейхан нь 1923 онд төрсөн бөгөөд 1940-өөд оноос хойш нийгмийн бүхий л салбарт ажилласан. Тэрбээр:

* “Хөдөлмөр” сонины эрхлэгч
* Барилгын яамны намын хорооны дарга
* Үйлдвэрчний төв зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга
* Аймгийн гүйцэтгэх захиргааны орлогч дарга

зэрэг албан тушаал хашиж байжээ.

1961 оноос 1982 он хүртэл 20 гаруй жилийн хугацаанд Барилга, барилгын материалын үйлдвэрлэлийн яамны сайдаар ажиллаж байв. Энэ хугацаанд Монгол Улсад барилгын салбар эрчимтэй хөгжиж, Улаанбаатар хотын өнгө төрх бүрэлдэн, Дархан хот, Эрдэнэт хот зэрэг аж үйлдвэрийн төвүүд баригдаж эхэлсэн. Энэ бүтээн байгуулалтын түүхэн цаг үед салбарыг удирдаж байсан эрхэм хүн бол яах аргагүй Ороны Тлейхан байв.

## Он цагийн хураангуй 
## Шагнал, алдар 
* Монгол Улсын гавьяат барилгачин
* Бүтээн байгуулалтын он жилүүдийн гол удирдагчдын нэг

## Эшлэл 
*https://www.barilga.mn/n/23486/

Ангилал:Монголын барилга хот байгуулалтын сайд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат барилгачин
Ангилал:1923 онд төрсөн
Жон Уиклиф

**Жон Уиклиф** (**Виклиф**) (англи. *John Wycliffe, Wyclif, Wycliff, Wickliffe*; 1320 буюу 1324 онд төрж, 1384 оны 12-р сарын 31-нд нас барсан) — Английн гүн ухаантан, шашины зүтгэлтэн, Библи орчуулагч, шинэчлэгч, Оксфордын их сургуулийн профессор бөгөөд санваартан. Тэрээр 14-р зууны Ромын Католик шашны лам нарын дунд хамгийн нөлөө бүхий тэрс үзэлтнүүдийн нэг байсан бөгөөд Шинэчлэлийн гол түүчээлэгчдийн нэг гэж тооцогддог.

Жон Уиклиф санваартнууд, лам нарын давуу эрх, мөн сүм хийдийн тансаг байдал, сүр жавхлан, тансаг ёслол үйлдэх зэрэгт ихэд эргэлздэг байв. Тэрээр энгийн хүн амд Библийг ойлгомжтой хэлээр тайлбарлаж өгөхийг хүсэж дэмжсэн юм. 1382 онд тэрээр Вулгайтыг дундад зууны англи хэл рүү орчуулж дуусгасан бөгөөд үүнийг одоо Уиклифийн Библи гэж нэрлэдэг ажээ. Тэрээр Матай, Марк, Лук, Иохан нарын сайн мэдээг орчуулсан; тэр бас Шинэ Гэрээг бүхэлд нь орчуулсан гэдэг. Түүний хамтран зүтгэгчид Хуучин Гэрээг орчуулсан. Уиклифийн Библийг 1384 он гэхэд орчуулж дуусгасан байна.

1382 онд Ромын Католик Сүм Уиклифийн теологийн бүтээлүүдийг тэрс үзэлтэй гэж буруушаасан юм.

## Бүтээлүүд 
* *The Last Age of the Church* (1356)
* *De Logica* ("Логикийн тухай") 1360
* *De Universalibus* ("On Universals") 1368
* *De Dominio Divino* (1373)
* *De Mandatis Divinis* (1375)
* *De Statu Innocencie* (1376)
* *De Civili Dominio* (1377)
* *Responsio* (1377)
* *De Ecclesia* ("Сүмийн тухай") 1378
* *De veritate sacrae scripturae* (On the Truthfulness of Holy Scripture) 1378
* *On the Pastoral Office* 1378
* *De apostasia* ("On Apostasy") 1379
* *De Eucharistia* (Евкаристийн тухай") 1379
* *Objections to Friars* (1380)

Ангилал:Английн шашны зүтгэлтэн
Ангилал:Английн орчуулагч
Ангилал:Англи хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Английн философич
Ангилал:1320-д онд төрсөн
Ангилал:1384 онд өнгөрсөн
Ангилал:Английн зохиолч
Ангилал:Ромын католик шашны хүн
Ангилал:Католик шашны сүмээс хөөгдсөн хүн
Дээлтэй Монгол Наадам 2025

2025 оны 7-р сарын 8-нд 19 дэх удаагийн **Дээлтэй Монгол Наадам** зохион байгуулагдаж үндэсний соёл уламжлалын баярыг тэмдэглэлээ.

“Дээлтэй Монгол” наадмын үеэр шилдэг дүүрэг, аж ахуйн нэгж байгууллага, дээл урлаач, хамгийн сайхан дээлтэй гэр бүл, оролцогч, Монгол үндэсний хувцастай гадаадын шилдэг оролцогч, хамгийн сайхан дээлтэй хүүхдийг тус тус шалгаруулсан. Мөн энэ үеэр үндэсний хувцасны загварын үзүүлбэр, үндэсний тоглоом, наадгай, дээл, хувцас урлаачдын үзэсгэлэн худалдаа болохоос гадна хүүхэд, залуучуудад зориулсан орчин үеийн хамтлаг дуучдын тоглолтыг зохион байгуулжээ.

Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар, нийслэлийн Аялал жуулчлалын газар, Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын яам, Улсын хүүхэд залуучуудын театр, Монголын Аялал жуулчлалын холбоо болон “Монгол костюмс” төв хамтран “Дээлтэй Монгол” наадмыг зохион байгуулсан байна.

Энэ баярт Монголын олон ястны төлөөлөл хувцастай иргэдээс гадна АНУ, Австрали, Герман, Өвөр Монголын иргэд монгол хувцсаар гоёж оролцлоо.

## Зураг

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 33.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 39.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 38.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 36.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 35.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 36a.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 1.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 2.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 3.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 4.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 5.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 6.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 6a.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 8.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 9.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 10.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 11.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 12.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 13.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 14.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 15.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 16a.jpg
Зураг:20250712 Naadam 2025 fashion by expats 183921.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 30.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 20.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 18.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 22.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 23.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 24.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 25.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 26.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 26a.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 28.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 34.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 31.jpg

Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 32.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 19.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 40.jpg
Зураг:20250708 Deeltei Mongol Naadam 2025 29.jpg

Ангилал:Улаанбаатарын соёл
Ангилал:2025 он
Улаанбаатар марафон 2025

**Улаанбаатар марафон 2025** (англи. *Ulaanbaatar Marathon 2025*)  Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод 10 дах жилдээ зохион байгуулагдаад уламжлал болоод байгаа олон улсын марафон гүйлтийн тэмцээн юм. Энэ тэмцээнд 41 улсын 30 мянга орчим иргэн оролцон 500, 1500, 5000, 10000, 21000 метр болон хамгийн холын 42 км хүртэл зайд гүйж уралдсан юм. Энэ 2025 оны уралдааны хувьд 5 км, 21 км, 42 км зайд гүйгчид шинэ маршрутаар гүйж өрсөлдсөн байна. Уралдааны үеэр хотын төв хэсгийн машины хөдөлгөөнийг хааж тэмцээний Гараа ба Барианы талбар болсон Сүхбаатрын талбайд спорт, урлаг, эрүүл мэнд, хоолны олон төрлийн үйлчилгээг үзүүлж байв.   

Марафонд оролцогчдын бүртгэлийг цахимжуулан нэгдсэн системд холбож, RFID технологийн шийдлийг ашиглан гүйгчдийн гараа, бариаг бүртгэх, барианд орсон зургийг нь тухайн хүний бүртгэлтэй хаяг руу илгээх, гүйгчдийн гүйлтийн үеийн үзүүлэлтийг хэмжих автоматжуулсан технологийг нэвтрүүлснийг “Hipay” компани хариуцан 4 дэх жилдээ хамтран ажиллажээ. Улаанбаатар марафон 2025-д сайн дурын 450 ажилтан ажилласан юм. 

“Улаанбаатар марафон 2025” олон улсын гүйлтийг нээж, Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар хэлэхдээ, “Улаанбаатар марафон” олон улсын гүйлт нь Монголд гүйлтийн спортыг хөгжүүлэх, түгээн дэлгэрүүлэхэд хувь нэмрээ оруулж байна. Олон улсын гүйлтийг “өдөрлөг”-ийн хэмжээнд хоёр дахь удаагаа зохион байгуулж байна” гээд өсвөр, залуу үеийнхэн маань өөрийн дотоод нөөц боломжийг нээж, зорилгодоо хүрэх тэсвэр хатуужил, бие бялдар, оюуны өв тэгш хүмүүжлийг төлөвшүүлэх гүйлтийн спортыг сонирхож, хичээллэхийг уриалсан юм.

Бүртгэлийн хураамжийн хувьд 1.5 км-т 5.000 төгрөг (гэр бүлийн төрөлд оролцогч гишүүн тус бүр 5.000 төгрөг), 5 км-т 10.000 төгрөг, 10 км-т 50.000, 21 км-т 70.000, 42 км-т 90.000 төгрөг байлаа. Оролцогчдын дийлэнх нь 5 км-ийн зайг сонгодог. Энэ зайд оролцогчидийн энгэрийн дугаарыг 05 дугаар сарын 01-нээс 05 дугаар сарын 20-ны 17:00 цаг хүртэл Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар болон 9 дүүргийн Биеийн тамир, спортын хороодоос олгов. 

Харин 42 км, 21 км, 10 км-ийн зайд оролцогчдын энгэрийн дугаар, чип, футболк, мөн 1.5 км зайд оролцогчдын баталгаажуулалт, энгэрийн дугаар олгох ажлыг Нийслэлийн Биеийн тамир, спортын газар, 500, 800м-ийн гүйлтийн бүртгэлийг Монголын тусгай олимпын хороо хариуцан олгов. 

## Марафоны видео
* Эндээс үзнэ үү.

Ангилал:Улаанбаатар марафон
Ангилал:Монголын спортын тэмцээн
Ангилал:Улаанбаатарын спорт
Ангилал:2025 оны спорт
Ангилал:Гүйлтийн арга хэмжээ
Эрдэмтний яриа (жүжиг)

**Эрдэмтний яриа** (жүжиг) -Донровын Намдагийн 1972 онд бичсэн жүжгийн зохиол.
Всеволод Мейерхольд

**Всеволод Мейерхольд** (орос. *Все́волод Эми́льевич Мейерхо́льд, төрөхдөө Карл Казимир Теодор Майерхольд*; герман. *Karl Kasimir Theodor Meyerhold*; 1874 оны 2-р сарын 9-нд Оросын хаант улсын Пенза хотод төрж, 1940 оны 2-р сарын 2-нд Москва хотод нас барсан) — Оросын болон Зөвлөлтийн театрын найруулагч, жүжигчин, сурган хүмүүжүүлэгч. Театрын зүтгэлтэн, шинэчлэгч. Жүжигчний тогтолцоо буюу өөрийн гэсэн дэг сургууль үүсгэн байгуулагч, 1923 онд Зөвлөлт Оросын Ардын жүжигчин.

*Карл Казимир Теодор Мейерхольд* бол еврей гаралтай дарс үйлдвэрлэгч Эмиль Федорович Мейерхольд (1892 онд нас барсан) болон түүний эхнэр, Балтын герман гаралтай Алвина Даниловна (төрөхийн овог Неес) нарын Лютеран шашинтай гэр бүлийн найм дахь хүүхэд болж төрсөн.

Тэрээр 1895 онд Пензагийн эрэгтэйчүүдийн 2-р гимназийг төгссөн. Ахлах сургуулиа төгсөөд Москвагийн их сургуулийн хуулийн ангид элсэн орсон. Тэр жилдээ 21 настайдаа Үнэн алдартны шашинд орж, нэрээ Всеволод болгон өөрчилсөн байна.

1902 онд тэрээр хэсэг жүжигчдийн хамт Урлагийн театрыг орхиж, Александр Кошеверовын хамт Херсон дахь хамтлагийг удирдаж, бие даасан найруулагчийн карьераа эхлүүлжээ. Хоёр дахь улирлаас эхлэн Кошеверовыг явсны дараа тус хамтлагийг "Шинэ жүжиг (Шинэ жүжгийн нийгэмлэг)" гэж нэрлэжээ.

1902-1905 онуудад 200 орчим жүжиг тавьж, Тбилиси, Севастополь, Николаевын тайзнаа аялан тоглолтууд хийж байжээ. 1905 оны 5-р сард Константин Станиславский Москва хотын Поварская гудамжинд театр нээхээр төлөвлөж, Мейерхольдод тэнд тоглох хэд хэдэн жүжиг бэлтгэхийг санал болгосон юм. 

Тэрээр 1917 оны коммунист Октябрын хувьсгалыг хүндэтгэлтэй хүлээн авсан.

Ангилал:Оросын театрын найруулагч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:1874 онд төрсөн
Ангилал:1940 онд өнгөрсөн
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:ЗХУ-ын театрын найруулагч
Ежи Штур

**Ежи Оскар Штур** (польш. *Jerzy Oskar Stuhr*; 1947 оны 4-р сарын 18-нд Краков хотод төрж, 2024 оны 7-р сарын 9-нд Краковт нас барсан) — Польшийн эмгэнэлт болон хошин шогийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, зохиолч, найруулагч, киноны дуу оруулагч болон сурган хүмүүжүүлэгч. Театр судлалын профессор.

Тэрээр Краков дахь Улсын жүжигчний дээд сургуулийг төгссөн бөгөөд Юлиуш Махульскигийн хошин шогийн инээдмийн кинонуудад тоглосноороо алдартай.

## Намтар 
Ежи Штур 1947 оны 4-р сарын 18-нд Польш улсын Краков хотод төрсөн. Түүний эцэг Тадэуш Штур, эх Мариа Хоронжи юм. Тэрээр 1970 онд Краков дахь Ягеллоны Их сургуулийн польш судлалын анги дүүргээд 1972 онд Краков хотын Улсын театрын дээд сургуулийг төгссөн байна. Үнээс хойш 1991 он хүртэл Краков хотын "Хуучин театр"-т ажилласан. Штур театр, кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ нэр хүндтэй шагналуудыг хүртэж байжээ. 1980-аад онд Италид тоглож, 1982 онд итали хэлийг маш сайн мэддэг, орчуулгын чанараараа Италид гадаадын жүжигчний бүтээлийг шүүмжлэгчдийн шагнал хүртжээ. Тэрээр Краков дахь Улсын театрын дээд сургуульд багшилж, 1990-1996 болон 2002-2008 онуудад ректороор ажилласан байна.

Тэрээр Анжэй Вайда, Анжей Жулавски, Кшиштоф Занусси, Кшиштоф Киешловски, Юлиуш Махульски, Агнешка Холланд нарын кинонд тоглосон.

Тэрээр 2024 оны 7-р сарын 9-нд 77 насандаа Краков хотод хүнд өвчний улмаас нас барсан.

Ангилал:Польшийн жүжигчин
Ангилал:Краковын хүн
Ангилал:1947 онд төрсөн
Ангилал:2024 онд өнгөрсөн
Ангилал:Польшийн кино найруулагч
Ангилал:Ягеллоны Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польш Улсын Гавьяаны алтан загалмай шагналтан
Анжей Жулавски

**Анжей Жулавски** (польш. *Andrzej Żuławski*; 1940 оны 11-р сарын 22-нд ЗХУ-ын Украины Львов хотод төрж, 2016 оны 2-р сарын 17-нд Варшав хотод нас барсан) — Польшийн кино найруулагч болон кино зохиолч.

## Намтар 
Анжей Жулавски Львов хотод 1940 онд зохиолч, яруу найрагч Мирослав Жулавскигийн хүү болж төрсөн. Жулавскигийн гэр бүл дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа 1945 онд Франц руу цагаачлан, 4 жилийн дараа Чехословак руу нүүж, 1952 онд Польшдоо буцаж ирсэн. Анжей Жулавски Францын кино урлагийн дээд сургуулийн найруулагчийн ангийг төгссөн. Жулавски 1952 онд Польшид буцаж ирээд анхны уран бүтээлээ тууривсан байна. 

А.Жулавски багаасаа Францад байсан учраас франц хэлээр чөлөөтэй ярьдаг байсан. 

## Бүтээлүүд 
* 1971 — Шөнийн гурав дахь хэсэг / *Trzecia część nocy*
* 1972 — Чөтгөр / *Diabeł*
* 1975 — Хайрлах нь чухал / *L’important c’est d’aimer*
* 1981 — Эзэмших / *Possession*
* 1984 — Биеэ үнэлэгч / *La femme publique*
* 1985 — Галзуу дурлал / *L’amour braque*
* 1987 — Мөнгөн гараг дээр /*Na srebrnym globie*
* 1989 — Таны өдрөөс миний шөнө хавьгүй дээр / *Mes nuits sont plus belles que vos jours*
* 1989 — Борис Годунов / *Boris Godounov*
* 1991 — Цэнхэр нот үсэг / *La note bleue*
* 1996 — Гудамжны хөгжим / *Szamanka*
* 2000 — Үнэнч байх / *La fidélité*
* 2015 — Сансар огторгуй/ *Cosmos*

Ангилал:Польшийн кино найруулагч
Ангилал:Львовын хүн
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Францын кино найруулагч
Сарын тэмдэг

**Сарын тэмдэг** нь эмэгтэй хүний умайн дотоод салст бүрхэвчээс үтрээгээр дамжин цус, салст бүрхэвч тогтмол гадагшлах явдал юм. Сарын тэмдгийн мөчлөг нь гормоны өсөлт, бууралтаар тодорхойлогддог. Прогестерон дааврын түвшин буурснаар сарын тэмдэг ирдэг бөгөөд энэ нь жирэмслэлт болоогүй гэсэн дохио юм. Эмэгтэйчүүд сарын тэмдгийн үед эрүүл ахуйг сахихын тулд эрүүл ахуйн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг.

Цус алдалт ихэвчлэн 2-7 хоног үргэлжилдэг. Жирэмсний үед сарын тэмдэг зогсдог бөгөөд хөхөөр хооллох эхний саруудад ихэвчлэн сэргэдэггүй. Сарын тэмдэг, үүнтэй зэрэгцэн жирэмслэх магадлал нь цэвэршилтийн дараа зогсдог бөгөөд энэ нь ихэвчлэн 45-55 насны хооронд тохиолддог.

Эмэгтэйчүүдийн 80 хүртэлх хувь нь сарын тэмдгийн үеэр эсвэл сарын тэмдэг ирэхээс өмнөх өдрүүдэд өдөр тутмын үйл ажиллагааг тасалдуулах хэмжээний асуудалтай тулгардаггүй. Сарын тэмдэг ирэхээс өмнөх хэвийн амьдралд саад болох шинж тэмдгийг сарын тэмдгийн өмнөх синдром (PMS) гэж нэрлэдэг. Эмэгтэйчүүдийн 20-30% нь PMS-тэй тулгардаг бол 3-8% нь хүнд хэлбэрийн шинж тэмдэгтэй байдаг. Үүнд: батга гарах, хөх эмзэг болох, гэдэс дүүрэх, ядрах, цочромтгой болох, сэтгэл санааны өөрчлөлт орно. Зарим эмэгтэйчүүдэд тохиолддог бусад шинж тэмдгүүд нь сарын тэмдэг ирэх үед өвдөлттэй үе (тооцоолол нь 50-90%), сарын тэмдгийн үед их хэмжээний цус алдалт, сарын тэмдгийн мөчлөгийн аль ч үед хэвийн бус цус алдалт юм. Аменорея гэж нэрлэгддэг сарын тэмдгийн дутагдал нь 15 нас хүртлээ сарын тэмдэг ирэхгүй эсвэл 90 хоногт дахин давтагдахгүй байх явдал юм.

Эхний сарын тэмдэг нь бэлгийн бойжилт эхэлснээс хойш тохиолддог бөгөөд үүнийг сарын тэмдэг гэж нэрлэдэг. Сарын тэмдгийн дундаж нас 12-15 нас байна. Гэсэн хэдий ч 8 насанд мөн ирж болно. АНУ-д сарын тэмдгийн дундаж нас 1950-иад оноос хойш бараг өөрчлөгдөөгүй байна. Сарын тэмдэг нь сарын тэмдгийн мөчлөгийн хамгийн тод үе шат бөгөөд түүний эхлэлийг мөчлөгийн хоорондох тэмдэглэгээ болгон ашигладаг. Сарын тэмдгийн эхний өдөр нь сүүлчийн сарын тэмдгийн үед (LMP) хэрэглэгддэг огноо юм. Нэг үеийн эхний өдрөөс дараагийн өдрийн эхний өдрийн хоорондох ердийн хугацаа нь залуу эмэгтэйчүүдэд 21-45 хоног, насанд хүрэгчдэд 21-35 хоног байна. Сарын тэмдгийн мөчлөгийн дундаж уртыг уламжлалт байдлаар 28 хоног гэж хэлдэг. Сарын тэмдгийн програмын өгөгдлийг ашигласан хамгийн том судалгаагаар сарын тэмдгийн мөчлөгийн дундаж уртыг 29.3 хоног гэж тодорхойлсон.  Сарын тэмдгийн мөчлөгийн уртын хэлбэлзэл нь 25-аас доош насны эмэгтэйчүүдэд хамгийн их байдаг ба хамгийн бага буюу 25-39 насныханд хамгийн тогтмол байдаг. 40-44 насны эмэгтэйчүүдийн хувьд хэлбэлзэл бага зэрэг нэмэгддэг.

Ангилал:Гинекологи
Хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүн

**Хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүн** нь арьс, үс, хумс, уруул, гадна бэлгэ эрхтний болон шулуун гэдэс, мөн амны хөндийн салст бүрхэвч зэрэг биеийн янз бүрийн хэсгүүдэд түрхэж, цэвэрлэж, хорт нянгаас хамгаалах, хэвийн байдалд байлгах зорилгоор хэрэглэдэг өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүн юм. Тэд хувийн ариун цэврийг сахих, ерөнхий эрүүл мэнд, сайн сайхан байдал, биеийн эдгээр хэсгүүдийн харагдах байдлыг дэмждэг.  Гоо сайхны бүтээгдэхүүн нь эсрэгээрээ, хувийн арчилгаа, гоо сайханд ашиглагддаг (хүний гадаад төрхийг гоо зүйн хувьд сайжруулдаг). Эмийн бүтээгдэхүүнийг хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүн гэж үзэхгүй.

Шампунь, саван, шүдний оо, шүршүүрийн гель гэх мэт хувийн арчилгааны ихэнх бүтээгдэхүүнийг хэрэглэсний дараа шууд зайлж угаана. Чийгшүүлэгч, нарнаас хамгаалах тос зэрэг зарим бүтээгдэхүүн нь арьсанд удаан хугацаагаар үлдэх зориулалттай. 

Хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүний дэлхийн зах зээлийн хэмжээ хэдэн зуун тэрбум ам.доллар (2020 оны эхэн үеийн байдлаар). Procter & Gamble, L'Oreal, Johnson & Johnson, Unilever, Colgate-Palmolive, Gillette, Avon, Natura & Co, Kimberly-Clark, Shiseido нар хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүний салбарт дэлхийд тэргүүлэгч компаниуд юм.

Цэвэрлэгээний бүтээгдэхүүнд гарын саван, шүршүүрийн гель, бие угаагч, нүүр цэвэрлэгч, биеийн тос, цэвэрлэгч хөвөн, чийгтэй алчуур орно. Тэд биеийн гадаргуугаас шороо, илүүдэл тос болон бусад бохирдлыг арилгах зорилготой. Нүүр будалтыг арилгахын тулд хөвөн ашигладаг. Ванны алчуур нь биеийн нойтон хэсгийг хатаахад, нүүрний алчуур нь нойтон нүүрийг хатаахад ашиглагддаг. Гуужуулагч скраб (loofah гэх мэт) нь илүү гүн цэвэрлэхэд ашиглагддаг. Эдгээрт шампунь, үсний ангижруулагч, үсний тос, үсний арчилгаа багтдаг бөгөөд үсийг цэвэр, эрүүл байлгахын тулд үсийг цэвэрлэж, арчилдаг. Хуйхын массажистууд нь хуйхны цусны урсгалыг сайжруулж, хуйханд зориулсан серумууд нь хуйханд чийгшүүлж, тэжээл өгдөг.

Ангилал:Хувийн ариун цэврийн бүтээгдэхүүн
V Иван

**V Иван** (орос. *Иоа́нн (Ива́н) V Алексе́евич*, 1666 оны 9-р сарын 6-нд Москва хотод төрж, 1696 оны 2-р сарын 8-нд Москвад нас барсан) — Романов угсааны Оросын царь, Алексей Михайлович царь, Мария Ильинична Милославская нарын хүү.

Тэрээр өөрийн төрсөн ах Царь III Фёдор Алексеевичийг нас барсны дараа I Пётртой хамтран захирагч гэж тооцогдож титмийг хүлээн авсан. Гэвч 1682-1689 онд бодит байдал дээр захирагч нь түүний эгч Софья Алексеевна байв. I Пётр эгч Софьяг засгийн эрхээс зайлуулсны дараа V Иван нас барах хүртлээ дүүгийнхээ албан ёсны захирагч гэж тооцогддог байсан боловч төрийн хэрэгт түүнийг огт оролцуулаагүй юм.

## Намтар 
Тэрээр 1666 оны 9-р сарын 6-нд төрөөд 20-нд Москвагийн Кремлийн Дээд Аврагч сүмд загалмайлуулсан юм. 

Түүний том ах Царь III Фёдор Алексеевич 1682 онд өв залгамжлагчаа үлдээлгүй нас барахад дараагийн залгамжлагч 15 настай Иван Алексеевич хаан ширээг залгамжлах ёстой байсан.

Иван хүү багаасаа өвчтэй байсан бөгөөд улс орныг удирдах чадваргүй гэж үздэг байсан тул Нарышкиныхан түүнийг огцруулж, түүний эцэг нэгт ах, Алексей Михайловичийн хоёр дахь эхнэр Наталья нарын 10 настай хүү Пётрыг Нарышкин нар дараагийн хаан болгон зарлахыг оролдож байв.

Ангилал:1666 онд төрсөн
Ангилал:1696 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын царь
Ангилал:Романов овог