open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каменка (Приднестр)

**Каменка** (, ) нь Приднестрийн буюу Молдав улсын 9400 орчим оршин суугчтай хот юм. Энэ хот нь түүнтэй ижил нэртэй районы захиргааны төв бөгөөд Днестр мөрний эрэг дээр оршдог.

## Tүүх 
Өнөөгийн Каменка хотын оршин буй бүс нутаг нь эрт дундад зууны үед Киевийн Русийн нутаг дэвсгэр байсан ба дараа нь Галиц-Волынийн Вант Улсад, сүүлд Литвын Их Вант Улсад, түүний дараа Польш-Литва Улсад харьяалагдаж байжээ. Хотын талаар хамгийн анх 1609 оны бичигт дурдагдсан байдаг бөгөөд энэ нь уг хотыг 1608 онд үүсгэн байгуулагдсан гэх шалтгаан болдог аж. 1793 онд Приднестрийн нутагт Хаант Орос Улс цөмрөн орж ирснээр Каменка ч мөн Оросуудад эзлэгдэв. 

Октябрийн хувьсгалын дараа тус бүс нутаг нь Зөвлөлт Оросын мэдэлд түүний нэгэн Бүгд Найрамдах Улс болох ЗСБН Украин Улсын харьяанд байж байгаад, 1940 оноос ЗСБН Молдав Улсад харьяалагдах болов. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Приднестр нь түр хугацаанд Румын Улсын эзэмшилд очсон тул Каменка ч бас Румыны мэдэлд байсныг 1944 онд Зөвлөлт Орос буцаан авсан байна.

1991 онд ЗХУ задран унасны дараа Молдав улс Приднестрийг өөрийн мэдлийнх хэмээн мэдэгдсэн. Гэвч дотоодын зөрчлөөс үүдэн Приднестр Молдаваас салсан байна. Хэдийгээр Молдав Приднестрийг зэвсгийн хүчээр эргүүлэн авахыг оролдсон боловч Транснистрийн цэрэгт ялагдал хүлээсэн байдаг.

1992 оноос эхлэн Приднестр нь Молдаваас де-факто тусгаар тогносон боловч олон улсад өнөөг хүртэл нэг ч улс тусгаар тогтнолыг нь хүлээн зөвшөөрөөгүй ба Молдавын нэг хэсэг хэмээн үздэг.

## Цахим холбоос 
* camenca.org – Каменка хот ба Каменка районы албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Приднестрийн суурин
Ангилал:Днестр мөрний суурин
Бендер

**Бендер** (; мөн ; ) нь Днестр мөрний баруун хөвөөнд орших Приднестрийн буюу Молдав улсын хот юм. 1992 оноос хойш тус хотыг Приднестр эрх мэдэлдээ авсан.

Нийт 93.751 хүн амтай (2012 оны мэдээ) энэхүү хот нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй Приднестр улсад хоёрдугаар том хотод эрэмбэлэгдэх бол Молдав улсдаа хүн ам ихтэйгээрээ дөрөвдүгээрт ордог.

## Зургийн цомог 

Bender Dniester Bridge.JPG
Парк Горького 3.jpg
Alexandru cel Bun Bendery.jpg
19-01-18-Prednistrowien-RalfR-14.jpg
Preobrajenskii sobor v Benderah.jpg
Transnistrienfortress.jpg

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Приднестрийн суурин
Ангилал:Приднестрийн засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Днестр мөрний суурин
Тависуплебис моедани (өртөө)

thumb|220px|
**Тависуплебис моедани өртөө** нь Тбилисийн метроны нэг өртөө юм. 1967 оны 11 сарын 6-нд нээгдсэн.
## Гадны холбоос 
Ангилал:Метро
Ангилал:Тбилисийн метро
Пагважавын Энхболд

**Пагважавын Энхболд** (1958-1985) нь Монголын математикч юм.

1975 онд 9 дүгээр ангид сурч байхдаа улсын математикийн олимпиадын аварга, олон улсын математикийн олимпиадын “Хүрэл медальтан” болж, МУИС-ийн математикийн ангид шууд элсэн орж суралцаад  1980 онд сургуулиа онцсайн дүнтэй төгсөж, сургуульдаа багш болсон нэртэй математикч байв.

Суралцаж төгссөн Улаанбаатар хотын 32-р дунд сургуулийг нь 2000 онд НИТХ-ын тогтоолоор түүний нэрэмжит болгожээ. Мөн түүний нэрэмжит математикийн олимпиад Монгол Улсад зохиогддог.

## Гэр бүл
Ах Пагважавын Нямдаваа нь эрүүл мэндийн сайдаар ажиллаж байсан, вирус судлалаар мэргэшсэн академич цолтой эрдэмтэн. 

Ангилал:1958 онд төрсөн
Ангилал:1985 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын математикч
Ати Ривер

**Ати Ривер** () нь Кени улсын Мачакос мужид орших хот юм. Хотын нэр нь тус хотоор урсах Ати (Сабаки гол) голын нэрээр нэрлэгджээ. Ати Ривер нь нийт 81.302 хүн амтай (2019 оны хүн амын тооллого) бөгөөд тус улсын нийслэл Найроби хоттой ойр учраас маш хурдацтай хөгжиж буй хот юм.

## Цаг агаар 
Цаг уурын хувьд халуун орны чийглэг, дулаан бүсэд ордог. Жилийн дундаж температур нь 19,4 хэм.

## Эдийн засаг 
Энэ хот нь улсдаа харьцангуй үйлдвэржсэнд ордог. Зургаан цементийн үйлдвэртэй. Мөн түүнчлэн газрын тосны боловсруулалт, гангийн үйлдвэрлэлийн салбарт тухайн бүс нутагтаа чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Тус бүс нутагт үйл ажиллагаа эрхэлж буй аж ахуйн нэгжүүдийн хөгжлийг хурдасгаж буй чухал хүчин зүйлүүдийн тоонд сайжруулсан дэд бүтэц, нийслэлтэйгээ ойр дөхөм байдал нь зэрэг нь эерэг нөлөө үзүүлж байна. 

## Дэд бүтэц 
1920 онд Угандын төмөр замыг Момбасагаас Кисүмү хүртэл барьсан ба энэ төмөр зам Ати Ривер хотыг дайран өнгөрдөг. Найроби болон Момбаса хотуудтай хурдны замаар холбогдсон.

## Эшлэл 
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Кенийн суурин
Ангилал:Мачакос муж
Кремль

**Кремль** гэдэг нь ихэнхдээ дундад зууны үед баригдсан голдоо бэхлэлт бүхий Оросын хотуудын захиргааны байр буюу гэгээнтний цайзыг нэрлэдэг.

Хамгийн алдартай Кремльд Оросын Холбооны Улсын ерөнхийлөгчийн ордон болох Москвагийн кремль зүй ёсоор орно.

## Зургийн цомог 

Файл:Кремль - panoramio (21).jpg|Москвагийн кремль
Обзорный вид на Нижегородский кремль.jpg|Доод Новгородын кремль
Kazan Kremlin 3.jpg|Казанийн кремль
Брама Золоті Ворота.jpg|Киевийн алтан хаалга

Ангилал:Оросын цайз
Кутаиси

**Кутаиси** () — Гүрж улсын Имерети аймгийн 147,635 хүнтэй хот (2014).

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Гүржийн суурин
Исэлдэлтийн зэрэг

**Исэлдэлтийн зэрэг** - Химийн нэгдэл дэх элементийн атомын цахилгаан цэнэгийн хэмжигдэхүүнийг исэлдлийн зэрэг гэнэ. Исэлдэлтийн зэрэг нь цахилгаан сөрөг чанараараа ялгаатай атомуудын харилцан үйлчлэлийн дүнд өөрчлөгддөг. Өөрөөр хэлбэл цахилгаан сөрөг чанар ихтэй элементийн атом электрон нэгдүүлж, багатай нь электрон алдах зэргээр өөрчлөгдөх үед элементүүд дээр илрэх цэнэгийн хэмжээ юм. Исэлдэлтийн зэрэг нь эерэг (+) ба сөрөг (-) тэмдэг бүхий тоон утгаар илэрхийлэгдэнэ.

Химийн нэгдэл дэх атомын исэлдэлтийн зэргийг тодорхойлохын тулд дараах дүрмийг баримтална.

* Дан бодисын молекулд атомын исэлдлийн зэрэг тэгтэй тэнцүү байна. (H2, N2, O, O2, O3; ,Fe г.м.) 
* Химийн нэгдэл дэх хүчилтөрөгчийн атомын исэлдэлтийн зэрэг -2 байдаг. Харин хүчилтөрөгч фтортой нэгдсэн (OF2) нэгдэлдээ +2, хэт оксидуудад (Na2O2, BaO2  , H2O2)  -1 гэсэг исэлдлийн зэрэгтэй байна. 
* Химийн нэгдпүүдэд устөрөгч +1, харин металлын гидридүүдэд (NaH, CaH2) -1 исэлдэлтийн зэрэг үзүүлнэ.
* Бүх металлууд нэгдэлдээ эерэг утга бүхий исэлдлийн зэрэг үзүүлнэ.
* Нэг болон хоёрдугаар бүлгийн металлууд нь харгалзан +1, +2 гэсэн исэлдэлийн зэрэгтэй байна.
* Ямарч молекулын найрлагад оролцож байгаа элементүүдийн атомын исэлдэлтийн зэргийн алгебрийн нийлбэр тэгтэй тэнцүү. Иймд молекул бүхэлдээ цахилгаан саармаг байна. Харин нийлмэл ионы найрлагад оролцож байгаа атомуудын исэлдэлтийн зэргийн алгебрийн нийлбэр нь тэр нийлмэл ионы цэнэгийн тоотой тэнцүү.

Дээрх дүрмийг баримтлан молекул, ионы найрлагад оролцож байгаа атомын исэлдэлтийн зэргийг тодорхойлдог. Зарим жишээг авч үзье:

H^{+1}2O^{x}2,                                                                                                                   2*1 + 2x = 0                                      x= -1

C^{x}O^{-2}2,                                                                                                                   1x + 2*(-2) = 0                                   x= +4

K^{+1}2Mn^{x}O^{-2}4,                                                                                                        2*1 + x + 4*(-2) = 0                            x= +6 

Молекулын доторх аливаа атомын исэлдэлтийн зэргийг зөв тодорхойлдох нь исэлдэн ангижрах урвалын мөн чанарыг мэдэх, түүний тэгшитгэлийг зохиоход чухал ач холбогдолтой.

## Эшлэл 
# Н.Даваасүрэн:     Хими (2009) , Хими (2012)
Ангилал:Хими
Ангилал:Бодисын шинж чанар
Арилдийн Шархүү

**Арилдийн Шархүү** (1936 онд Сүхбаатар аймгийн Халзан суманд төрсөн-2023 онд нас барсан)- Монгол Улсын Их сургууль, ОХУ-ын Шинжлэх ухааны Академийн Хэл шинжлэлийн хүрээлэнгийн аспирантурыг тус тус төгссөн. Орос хэл, уран зохиолын багш мэргэжилтэй эрдэмтэн. 

1959 оноос эхлэн МУИС, Гадаад хэлний дээд сургууль, Хүмүүнлигийн ухааны их сургуульд багш, тэнхимийн эрхлэгч, орлогч захирал, эрдмийн зөвлөлийн эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, докторын сургалтын салбарын эрхлэгч зэрэг алба хашиж байсан. Дэд эрдэмтэн, профессор цолтой. “Монгол хэлний нөхцөлт үг, түүний хэлхэцийг орос хэлний холбогдох зүйлтэй зэрэгцүүлэн судлах нь ” сэдвээр 1971 онд ОХУ-ын Москва хотноо хэлбичгийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан.  А. Шархүү нь Орос Зөвлөлтийн болон Өрнөдийн сонгодог зохиолчдын бүтээл туурвилаас орчуулан ард түмний хүртээл болгосноос гадна хэл шинжлэл, уран зохиолын онолоор 60 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж нийтлүүлжээ.  Монголын болон дэлхийн шилдэг уран зохиолыг олон жил их дээд сургуульд зааж, нэр төртэй олон шавь нарыг төрүүлж ирсний зэрэгцээ эрдэм судлалын чамбай бүтээлүүд туурвиж, гадаадын сонгодог зохиолчдын бүтээлээс өргөн олон уншигчдын хүртээл болгоход жинтэй хувь нэмэр оруулсан хэл шинжлэлийн томоохон эрдэмтэн, орчуулагч юм. 1999 онд Хүмүүнлигийн Ухааны Их Сургуулийн багшаар ажиллаж байхдаа Монгол Улсын Гавьяат багш цол хүртсэн.

## Бүтээл
Арилдийн Шархүү нь Их дээд сургуулийн оюутан, багш нарт зориулсан "XIX зууны Оросын уран зохиол", "Гадаадын уран зохиол" I, II дэвтэр (1985, 1986) "Орос монгол хэлзүйн харьцуулсан сургалтын найруулал", "Орчуулгын гарын авлага", "Туурвил зүй, орчуулга судлалын зарим асуудал", "Авиазүй, фонем судлалын үндсэн асуудлууд", дунд сургуулийн VIII ангид үзэх "Уран зохиолын сурах бичиг" зэрэг ном сурах бичиг хэвлүүлсэн нь одоо ч Их дээд сургуулийн багш оюутан сурагчдын үндсэн хэрэглэгдхүүн болсоор байна. Шархүү багш "Гаалийн нэр томьёоны орос монгол англи товч толь", "Дэлхийн уран зохиолын бага нэвтэрхий толь"зэрэг олон ном зохиолыг бие даан болон бусад эрдэмтэн судлаачдын хамт туурвижээ.  

Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Карла Бруни

**Карла Бруни Саркози** ( галиг *Карла Гилберта Бруни Тедески*; 1967 оны арванхоёрдугаар сарын 23-нд Италийн Туринд төрсөн) нь Итали-Францын дуучин, ая зохиогч, супермодел юм. 2008 оны хоёрдугаар сарын 2-нд Николя Саркозитай гэрлэсэн бөгөөд 2008-2012 оны хооронд Франц улсын тэргүүн хатагтай байсан. Тэрбээр Италийн иргэншлээсээ гараагүй бөгөөд 2008 онд Францын харьяат болсноор хоёр улсын харьяалалтай аж.

1990-ээд онд Бруни хамгийн өндөр цалинтай загвар өмсөгчдийн нэг гэдгээрээ алдартай болсон юм. Загварын ертөнцөөс холдсоныхоо дараа тэр дуулах болсон ба 2002 онд *«Quelqu’un m’a dit»* нэртэй цомгоо худалдаанд гаргасан нь Франц болон Швейцарт нэлээд амжилтыг олжээ.

## Цахим холбоос 
* 
* Карла Брунийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Францын тэргүүн хатагтай
Ангилал:Италийн загвар өмсөгч
Ангилал:Шансонье
Ангилал:Шансон дуучин
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Францын хүн
Ангилал:1967 онд төрсөн
Дуа Липа

**Дуа Липа** нь Их Британийн дуучин, ая зохиогч, загвар өмсөгч юм. Загвар өмсөгчөөр ажиллаж байхдаа Уорнер Мюзик Групптэй 2015 онд хамтран ажиллах гэрээ байгуулж, 2017 онд өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн анхны бие даасан цомгоо гаргасан. Тус цомог нь Их Британийн хөгжмийн цомгийн жагсаалтад 3 дугаарт эрэмбэлэгдсэн амжилт гаргасан.

Дуа Липа нь өөрийн дуу хөгжмийн авьяас чадвараар Грэммийн хошой шагнал, BRIT Awards гурван удаа, MTV Европын хөгжмийн хоёр удаагийн шагнал хүртсэн залуу уран бүтээлч юм.

## Бага нас 
Дуа Липа нь 1995 оны 8 сарын 22-нд Их Британи улсын Вэстминстрт албани цагаач гэр бүлд төрсөн. Түүний нэр нь албани хэлээр "хайр" гэсэн утга агуулдаг. Түүний эцэг нь маркетингийн менежерээр ажилладаг мөн Косовогийн рок хамтлагийн дуучин, харин эх нь аялал жуулчлалын салбарт ажилладаг. 2006 онд гэр бүлийн хамт Косово улс руу нүүхээс өмнө Силвиа залуучуудын театр урлагийн сургуульд суралцаж байсан.

14 настайгаасаа эхлэн Пинк, Нелли Фуртадо зэрэг дуучдын дууг дуулж, Youtube цахим хуудсанд бичлэгээ оруулж эхэлсэн. Үүнээс нэг жилийн дараа дуучин болох сонирхолдоо хөтлөгдөн Лондонд нүүж ирсэн. Парламент Хилл ахлах сургуульд суралцаж, бямба гарагт нь Силвиа залуучуудын театр урлагийн сургуульдаа хичээллэж эхэлсэн. Дуу хөгжимд зарцуулах орлого олохын тулд ресторан, шөнийн клубүүдэд цагийн ажил хийж байсан. 16 настайдаа ASOS Marketplace компанийн цахим каталогийн моделиор ажиллаж эхэлсэн. 2013 онд Их Британийн алдартай шоу болох The X Factor-ийн сурталчилгаанд тоглосон.

## Уран бүтээлчийн замнал 
2015 онд уушийн газарт зөөгчөөр ажиллаж байх үедээ Tap Management компанитай уран бүтээлийн гэрээ байгуулах санал хүлээн авсан. Улмаар тухайн ондоо шинэ дуучин хайж байсан Уорнер Мюзюк Групптэй гэрээ байгуулсан. 2016 он буюу 1 жилийн дотор 3 сингл цомог гаргаж Европ, Америкийн хөгжмийн жагсаалтуудад тэргүүлж эхэлсэн. 2017 онд өөрийн нэрээр нэрлэгдсэн анхны студийн цомгоо гаргасан нь Их Британи улсад борлуулалтаараа тэргүүлж, шилдэг цомгийн жагсаалтад багтсан. 

## Хувийн амьдрал 
### Энэрэнгүй үйлс 
Дуа Липа өөрийн эцгийн хамт 2016 онд Косово улсын Приштина хотын эмзэг бүлгийнхэнд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор Санни Хилл нэртэй сан үүсгэн байгуулсан. 2019 оноос ЮНИСЕФ-ийн үйл ажиллагааг дэмжигч болж, Ливан улс дахь дүрвэгч хүүхдүүдийн хуаранд хүмүүнлэгийн тусламж хүргэхээр 3 хоног зочилж байсан.

### Улс төрийн үзэл бодол 
2019 оны Их Британийн Хөдөлмөрийн намыг дэмжиж оролцсон. Тэрээр өөрийн Инстаграмм хуудсаараа дамжуулан сонгуулийн оролцоо чухал байгаа талаар дурьдаад Хөдөлмөрийн намыг дэмжихийг уриалсан.

## Бүрэн хэмжээний цомгууд 
Бүрэн хэмжээний студийн 3 цомог гаргасан.

* ***Dua Lipa*** *(2017)*
* ***Future Nostalgia*** *(2020)*
* ***Radical Optimism*** *(2024)*

## Цахим холбоос
* 

Ангилал:1995 онд төрсөн
Ангилал:Английн поп дуучин
Ангилал:Английн загвар өмсөгч
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Ангилал:BRIT Award шагналтан
Ангилал:Их Британичууд
2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

**2020 оны Улсын Их Хурлын сонгууль** 2020 оны 6-р сарын 24-ний өдөр зохион байгуулагдаж, эрх баригч Монгол Ардын Нам 62 суудал авч ялалт байгуулжээ.

## Сонгуулийн систем
2019 оны 12-р сарын 20-нд батлагдсан Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хуулийн дагуу, нэг танхимт парламент болох УИХ-ын 76 гишүүнийг томсгосон тойрог бүхий мажоритар системээр сонгохоор заажээ. Монгол Улсын 21 аймаг, нийслэлийн 9 дүүргийг тус бүр 2-4 мандат бүхий 29 тойрогт хуваасан. Гадаадад оршин суугаа, сонгуулийн насны 150 мянга гаруй иргэдэд мөн л сонгох эрх олгогдсонгүй.

## Сонгуульд оролцсон нам, эвсэл, бие даагчид
Энэ удаагийн УИХ-ын сонгуульд анх 15 нам, 4 эвсэл оролцохоор СЕХ-нд бүртгүүлсэн. Мөн бие даагчид нэрээ дэвшүүлэх боломжтой бөгөөд 208 бие даагч нэр дэвших хүсэлтээ илэрхийлжээ. Нам эвслүүд болон бие даагчид Аудитын газраар мөрийн хөтөлбөрөө урьдчилан хянуулсан бөгөөд бие даагчид тойргийнхоо 801 сонгогчийн гарын үсэг цуглуулснаар нэр дэвших эрхээ баталгаажуулсан. Нам эвслүүд нэр дэвшигчдээ 2020 оны 5-р сарын 16-ны дотор тодруулж дууссан. Улмаар 13 нам, 4 эвслийн 485, мөн 121 бие даагч, нийт 606 нэр дэвшигч бүртгэгдэж өрсөлдсөн.

*Монгол Ардын Нам
*Ардчилсан Нам
*Монголын Ногоон Нам
*Та бидний эвсэл (Монгол Ардын Хувьсгалт Нам, Иргэний Зориг Ногоон Нам, Монголын Уламжлалын Нэгдсэн Нам)
*Шинэ эвсэл (Шударга Иргэдийн Нэгдсэн Эвсэл Нам, Бүгд Найрамдах Нам, Үнэн ба зөв нам, Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам)
*Зөв хүн электорат эвсэл (Хөдөлмөрийн Үндэсний Нам, Монголын Социал Демократ Нам, Зүй ёс нам)
*Ард түмний нам
*Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч нам
*Хөгжлийн хөтөлбөр нам
*Эх орончдын нэгдсэн нам
*Сахигтун! Үндсэн хуулийн 19 эвсэл (Монгол Консерватив Нам, Монголын хүний төлөө нам)
*Ард түмнээ хайрлая нам
*Зон олны нам
*Дэлхийн Монголчууд Нам
*Ард түмний олонхын засаглал нам
*Их эв нам
*Гэр хороолол хөгжлийн нам

## Сонгуулийн сурталчилгаа
Хуулийн дагуу сонгуулийн сурталчилгаа албан ёсоор 2020 оны 6-р сарын 2-нд эхэлж, 21 хоног үргэлжлээд 6-р сарын 22-нд дуусав.

## Үр дүн 
## Мөн үзэх
*2020 оны Улсын Их Хурлын сонгуулиар сонгогдсон гишүүдийн жагсаалт

## Эх сурвалж
#
Ангилал:2020 оны улс төр
Эрин Эверест Интернэшнл Сургууль

**Эрин Эверест Интернэшнл Сургууль** (**ЭЭИС**) 2019 онд анхныхаа хичээлийн жилийн нээлтийг хийсэн. Анхны хичээлийн шинэ жилийн нээлт болох 2019-2020 оны хичээлийн шинэ жилийн нээлт 2019 оны 9 сарын 2-ны өдөр болсон бөгөөд энэхүү өдрөөс эхлэн сургалтын үйл ажиллагаагаа тасралтгүй явуулж байна. 

## Сургуулийн Хамтын Ажиллагаа 
* 2020 оын 07 сарын 07-ны өдрөөс эхлэн Монгол Улсын Боловсролын Их Сургуультай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулсан.
* 2020 оны 07 сарын 09-ны өдрөөс эхлэн Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуультай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулж, 11-12 ангийн сурагчдад кредит дүйцүүлэх хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр болсон. 
* 2020 оны 8 сараас эхлэн ОУ-ын Хятадын тэтгэлэгийн тестийн төвийг байгуулахаар болсон.
* 2020-2021 оны хичээлийн жилээс эхлэн ОУХМ, Азийн Оюутны Аварга Батболдын Дарханболд "Seven Hoops" сургалтын төвтэй хамтын ажиллагааны гэрээг байгуулсан байна.
* 2020-2021 оны хичээлийн жилээс эхлэн АНУ-ын Өрнө-Дорнын Их Сургууль-тай хамтран Англи хэлний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр болсон.
* 2020-2021 оны хичээлийн жилээс эхлэн БНСУ-ын Намсөүлийн Их Сургууль-тай хамтран ажиллахаар болсон.
## Сургалтын хөтөлбөр 
* Бага боловсрол **Эх хэл, өв соёлоо дээдэлсэн монгол хүүхэд**
* Дунд боловсрол **Математик, шинжлэх ухаанд шимтэн суралцсан бүтээлч хүүхэд**
* Ахлах боловсрол **Судалгаанд суурилж, инновацийн шинэ шийдэл гаргадаг судлаач хүүхэд**
Дунд ангиас эхлэн хятад, англи, япон, франц сонгон судлах хэлний хөтөлбөртэй. Англи хэлний хичээлийг гадаад болон дотоодын багш нарын хамтаар боловсруулсан хөтөлбөрийн дагуу заадаг.
Ахлах ангиас эхлэн "Судлаач хүүхэд" хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэн өөрийн мэдлэгийг олон улсын болон дотоодын эх сурвалжуудын хамтаар уялдуулан судладаг хөтөлбөртэй.
Физик, хими, мэдээллийн технологи, биологийн олон улсын стандартад нийцсэн анги танхимтай. Түүх, нийгмийн ухааны хичээлийг судлагааны ажил дээр үндэслэн хичээлийн судлагдахууныг цахим, бусад олон улсын эх сурвалжуудаас авдгаараа онцлогтой.
Ахлах ангийн 11-12-р ангийн хүүхдүүдэд "Монголын Бүтээмжийн Төв /МБТ/"-ийн нэмэлт хөтөлбөр болох **Бүтээмжийн Мэргэжилтэн** бэлтгэх сургалтыг 2019 оноос эхлэн багш, сурагч нарт үе шаттайгаар хичээллэж эхлэсэн.

### Гадаад хэлний хөтөлбөр 
# Хятад хэл (HSK шалгалтад бэлдэх курс)
# Солонгос хэл (TOPIK шалгалтад бэлдэх курс)
# Япон хэл (JPLT шалгалтад бэлдэх курс)

### Сонгон гүнзгийрэх хичээл 
* Математик
* Физик
* Газар зүй
* Монгол хэл
* Түүх, нийгмийн ухаан
* Мэдээллийн технологи
* Англи хэл
* Хими
* Биологи

## Сургуулиас зохион байгуулдаг дугуйлан, секц 
* Иога (2020-2021 оны хичээлийн жилээс хичээллэнэ.)
* Каллиграфи /Уран Бичлэг/
* Математик
* Англи хэлний ярианы дугуйлан /Do you speak English?/
* Эко клуб
* Теннисийн клуб /Бадминтон, Ширээний/
* Сагсан бөмбөг, воллейбол
* Мэтгэлцээний клуб
* Хялбар хими
* Япон хэл, соёл
* Кодчилол, программчлал
* Ардын бүжиг
* Сонирхолтой газар зүй
* Уран зураг

## Ашигласан материал 
Ангилал:2019 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улаанбаатарын сургууль
Ангилал:Баянгол дүүрэг
Ангилал:Улаанбаатарын дунд сургууль
Саад Харири

**Саад Эл-Дин Рафик Ал-Харири** () (1970 оны 4 сарын 18-нд төрсөн) нь Ливаны ерөнхий сайдын албыг 2 удаа хашсан улс төрч юм. Тэрбээр тус улсын ерөнхий сайд агсан Рафик Харирийн 2 дахь хүү бөгөөд эцгийгээ 2005 онд алагдсаны дараа Ирээдүйн Хөдөлгөөн намыг тэргүүлж, парламентад сонгогджээ. Харири 3 сарын 13 эвслийн гол хүмүүсийн нэг гэгддэг. Эхний удаа ерөнхий сайдын албаа өгсний дараа 3 жил гадаада амьдраад, 2014 оны 8 сарын 8-нд нутагтаа эргэн ирж, 2016 оны 11 сарын 3-нд дахин ерөнхий сайдаар томилогдсон. Иран–Саудын Арабын зөрчилдөөн хурцдаж, тэр нь Хезболла бүлэглэлээр дамжин Ливанд ч өрнөж байх үеэр Харири 2017 оны 11 сарын 4-нд Саудын Арабд байхдаа тус улсын төв телевизээр огцрох тухайгаа гэнэт зарласан нь Ливан, Саудын Арабын хооронд маргаан тарьж байсан удаатай. Ерөнхийлөгч Мишел Аун Харириг огцрох саналаа дахин нягтлахыг хүссэний дагуу тэрбээр уг саналаа татаж байв. Гэсэн ч эсэргүүцлийн хөдөлгөөн эрчимжиж, 2019 оны 10 сарын 29-нд Харири өөрийн тэргүүлсэн засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээр огцрох тухайгаа зарлаж, 2020 оны 1 сарын 21-нд албан тушаалаа шилжүүлжээ.

## Эшлэл
Ангилал:Ливаны ерөнхий сайд
Ангилал:Одооны засгийн газрын тэргүүн
Ангилал:Ливаны парламентын гишүүн
Ангилал:21-р зууны бизнесмен
Ангилал:20-р зууны бизнесмен
Ангилал:Саудын Арабын бизнесмен
Ангилал:Саудын Арабын хүн
Ангилал:Ливанчууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Жадамбын Баваасан

**Жадамбын Баваасан** (1899-1924) нь Монголын хувьсгальч, төрийн зүтгэлтэн байв.

## Намтар
1922 онд Монгол Ардын Намын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчоо байгуулагдаж, 2-р сард анхны хурлаа хийхэд Элбэгдорж Ринчино гишүүнээр сонгогдсон бөгөөд түүнтэй хамт сонгогдсон бусад гишүүд тодорхойгүй. Харин 1923 оны 2-р сард Улс Төрийн Товчооны 5 гишүүн нь Солийн Данзан, Баваасан, Ажвагийн Данзан, Балингийн Цэрэндорж, Элбэгдорж Ринчино нар байв. Тэр үед УТТ-ны 5 гишүүн, 5 орлогч гишүүн, мөн Намын Төв Хорооны 10 гишүүн, 10 орлогч гишүүн, нийт 30 хүн Монгол Ардын Намын дээд удирдлагад байжээ

Баваасан 1923-24 онд Засгийн газрын нарийн бичгийн дарга, 1922-1924 онд Бошгыг Халах Залуучуудын Эвлэлийн Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад МАН-ын 3-р их хурлын үеэр Солийн Данзангийн хэрэгт холбогдож, 1924 оны 8 сарын 30-ны шөнө хамтдаа цаазлуулсан. 

## Эшлэл
Ангилал:Монголын хувьсгалч
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1924 онд өнгөрсөн
Владимир Гройсман

**Владимир Гройсман** () — Украин улсын 2016–2019 оны ерөнхий сайд.

Ангилал:Украины ерөнхий сайд
Ангилал:Украины Дээд Зөвлөлийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Украины шадар сайд
Ангилал:Украины сайд
Ангилал:Украины засаг дарга
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Регион намын гишүүн
Ангилал:Украины намын дарга
Ангилал:Орон нутгийн захиргааны шүүгч
Ангилал:Украины Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (рыцарь)
Ангилал:Европын эв нэгдэл намын гишүүн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Виннипег гол

**Виннипег гол** () нь Канадын Онтарио мужид Вүүдс нуураас эх авч, баруун хойш урсаад Манитоба мужийн нутагт Виннипег нуурт цутгадаг гол. Кенора хот дахь Норман далангаас, Виннипег нуурт цутгах хүртэл 235 км зам туулна. Усаа цуглуулах нийт талбай нь 106,500 км2 бөгөөд үүнээс ихэнх нь Канадын нутагт, 29,000 км2 орчим нь АНУ-ын Миннесота муж улсын хойд хэсэгт оршино.

## Эшлэл

Ангилал:Хойд Америкийн гол мөрөн
Ангилал:Онтариогийн гол мөрөн
Ангилал:Манитобын гол мөрөн
Ангилал:Кенора тойрог
Николас Браво

**Николас Браво Руэда** (, 1786 оны 9 сарын 10 &ndash; 1854 оны 4 сарын 22) нь Мексикийн 11 дэх ерөнхийлөгч, цэргийн зүтгэлтэн. Тэрээр Мексикийн тусгаар тогтнолын дайн, 1846&ndash;1848 оны Мексик–Америкийн дайнуудад оролцож байв.

Ангилал:Мексикийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Засгийн газрын орлогч дарга
Ангилал:Мексикийн зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Мексикийн тусгаар тогтнолын дайны хүн
Ангилал:Мексикийн генерал
Ангилал:1786 онд төрсөн
Ангилал:1854 онд өнгөрсөн
Москвагийн Улсын Их Сургууль

**Москвагийн Улсын Их Сургууль** буюу өөрөөр бас **Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их Сургууль** (, орос товч нэр МГУ, монгол товчлол МУИС) нь Оросын Холбооны Улсын хамгийн том их сургууль юм. 1940 онд М.Ломоносовын нэрэмжит болсон. 

## Түүх 
Их сургууль 1755 оны 1-р сарын 25-нд тал бүрийн салбарын эрдэмтэн, зохиолч Михаил Ломоносовын санаачилгаар, Елизавета Петровна хатны зарлигийн дагуу Иван Шувалов үндэслэн байгуулжээ. Энэ их сургуулийн үүсгэн байгуулагдсаны ойг Григорийн тооллын 1-р сарын 25-нд тэмдэглэдэг ба учир нь үүсгэн байгуулагдсан өдрийг Гэгээн Татианагийн баярын өдөртэй холбодог уламжлалтай юм. **1755** онд анх нээгдэх үед 100 оюутантай байсан байна. 

Зөвлөлтийн буюу Оросын улс төр, урлаг, шинжлэх ухааны олон мянган төгсөгчид энэ сургуулийг дүүргэсэн байдаг бөгөөд тэдний тоонд Михаил Горбачёв бас ордог. 2021 оны эхээр тус их сургуулийн бүх мэргэжлийн ангид ойролцоогоор 38.000 оюутан сурч байсан.

2019 оныг хүртэл оросын ерөнхийлөгч тус их сургуулийн ректорыг тэтгэвэрийн наснаас нь хойш хоёр удаа сунган ажиллуулах эрхтэй байснаас үүдэн өнөөдөр 82 насыг зооглож буй ректор Виктор Антонович Садовничий 1992 оноос хойш 30 гаруй жилийн турш ректорын албыг хашсаар байгаа тул Төрийн Дум үүний *«хоёр удаа»* гэсэн үгийг нь хассан байдаг.

## Их сургуулийн факультет 
Москвагийн Улсын Их Сургууль одоогоор (2013 он) 41 факультет, хэд хэдэн хүрээлэн ба оюутны төвтэй ба үүнд:

## Алдартай төгсөгчид 
Михаил Горбачёваас гадна тус сургуулийг төгссөн 10 Нобелийн шагналтан байдаг:
* Николай Николаевич Семёнов, Химийн Нобелийн шагналтан (1956 онд шагнал хүртсэн)
* Игорь Евгеньевич Тамм, Физикийн Нобелийн шагналтан (1958 онд шагнал хүртсэн)
* Илья Михайлович Франк, Физикийн Нобелийн шагналтан (1958 онд шагнал хүртсэн)
* Борис Леонодович Пастернак, Утга зохиолын Нобелийн шагналтан (1958 онд шагнал хүртсэн)
* Лев Давидович Ландау, Физикийн Нобелийн шагналтан (1962 онд шагнал хүртсэн)
* Александр Михайлович Прохоров, Физикийн Нобелийн шагналтан (1964 онд шагнал хүртсэн)
* Андрей Дмитриевич Сахаров, Энхтайвны Нобелийн шагналтан (1975 онд шагнал хүртсэн)
* Пётр Леонидович Капица, Физикийн Нобелийн шагналтан (1978 онд шагнал хүртсэн)
* Михаил Сергеевич Горбачёв, Энхтайвны Нобелийн шагналтан (1990 онд шагнал хүртсэн)
* Виталий Лазаревич Гинзбург, Физикийн Нобелийн шагналтан (2003 онд шагнал хүртсэн)
* Алексей Алексеевич Абрикосов, Физикийн Нобелийн шагналтан (2003 онд шагнал хүртсэн)

## Цахим холбоос 
* Москвагийн Улсын Их Сургуулийн албан ёсны цахим хуудас
* Сургуулийн зургийн цомог

## Эшлэл 

Ангилал:Москвагийн их сургууль
Ангилал:Москвагийн өндөр барилга
Ангилал:Европын өндөр барилга
Ангилал:ЗХУ-ын архитектур
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
!
Ангилал:1755 онд байгуулагдсан
Гүнсэнноров

'' цувралын 1925 оны дугаарт хэвлэгдсэн Гүнсэнноровын хөрөг]]
Харчин ван **Гүнсэнноров** (, , 1871–1930) нь Зэлмийн удмын Өвөр Монголын ван, соён гэгээрүүлэгч, төрийн зүтгэлтэн.

## Намтар
Гүнсэнноров 1899 онд эцэг Ванданнамжилаа залгамжлан Харчин баруун гарын хошуу (өнөөгийн Улаанхад)-ны ван, Зостын чуулганы дарга болжээ. Тэр өвөг дээдсийнхээ өргөө болох Харчин ордон буюу вангийн өргөөнд төрж, хүүхэд насаа өнгөрүүлжээ. 1902 онд Өвөр Монгол дахь анхны орчин үеийн сургуулийг байгуулав. Тус сургуульд хожмын төрийн зүтгэлтэн Сэрэндонров нар сурч байсан гэдэг. Улмаар Алтан-Очир зэрэг сурагчдыг Японд суралцуулахаар илгээжээ. Байдал ийм болсон тул эсрэгээрээ Юань Шикайн урилгыг хүлээн авч, Бэйянгийн засгийн газарт Монгол Төвөдийн Хорооны даргын албанд томилогдож Бээжинд суурьшин, Өвөр Монголын боловсон хүчин бэлтгэх үйлсэд амьдралаа зориулжээ. 1928 онд Гоминьданы ардын хувьсгалт арми Бэйянгийн засгийн газрыг унагахад 17 жил хашсан албаа өгсөн Гүнсэнноров 2 жилийн дараа нас нөгчжээ.

## Гэр бүл
Гүнсэнноровын хатан нь Чин улсын их сайд Сү Чин вангийн дүү байв.

## Эшлэл
## Ном зүй
*
*
*
*
*
*
*

Ангилал:1871 онд төрсөн
Ангилал:1930 онд өнгөрсөн
Ангилал:Улаанхадын хүн
Финландын Их Вант Улс

**Финландын Их Вант Улс** (, , ) нь 1809-1917 оны хооронд Оросын эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд, өөртөө засах эрх бүхий улс байсан юм. Энэ нь Орос-Шведийн хэд хэдэн дайны улмаас, олон зуун жил Шведэд харьяалагдаж байсан Финланд улс тасран гарснаар бий болсон бөгөөд ба сүүлд оросын хувьсгалын дараа бие даасан тусгаар  тогтносон Финланд улс болсон юм. 

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
Ангилал:19-р зууны Финландын түүх
Ангилал:20-р зууны Финландын түүх
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:19-р зууны Оросын түүх
Ангилал:Европын түүхэн нутаг дэвсгэр
Финландын хаант улс (1918)

**Финландын хаант улс** (, ) нь Оросын эзэнт гүрнээс тусгаар тогтносон Финландын Их Вант Улсыг хаант засаглалтай улс болгох гэсэн бүтэлгүй оролдлого байв. Үүний тулд Германы эзэнт гүрэн дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа Фрийдрих Карл фон Хессенийг Финландын хаанаар сонгосон байдаг.

## Түүх 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:20-р зууны Финландын түүх
Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Шинэ эриний түүхэн улс
Ангилал:1918 онд байгуулагдсан
Ангилал:1919 онд татан буугдсан
Переяслав

**Переяслав** (1943 оноос 2019 он хүртэл Переяслав-Хмельницький) нь Украины Киев мужид орших, 27.700 орчим оршин суугчтай хот. Переяслав нь Киевийн зүүн өмнө талд Трубеж голын Днепр мөрөнд цутгах бэлчирт орших ба ижил нэртэй районы төв юм.

## Түүх 
Переяслав хот нь Украин ба Оросын түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Хотыг хамгийн анх 907 оны баримтад дурджээ. Хотын нэр нь „Алдрыг оллоо“ гэсэн утгатай аж. Урьд нь энэ хотыг *Переяславль* болон *Переславль Руський* хэмээн нэрлэж байв. Энэ газарт анх кипчакуудтай хийсэн тулалдаан болж, кипчакийн нэгэн баатрыг киевийн нэгэн олонд үл танигдах дархан ирүүлд дуудан ялснаар алдар нэрийг олсон тухай ам дамжсан домог байдаг байна. 992 онд Киевийн ван I Владимир Переяславын цайзыг бариулсан нь Киевийг өмнө зүгийн талын нүүдэлчдээс хамгаалах зорилготой байв. 1037 онд Софийн цогчин дуганыг барих хүртэл нэлээд хугацаанд Переяслав нь оросын митрополитын төв байлаа. 10-р зууны дундаас бие даасан Переяславлын Вант Улс болсон ба Киевийн Русийг эхлээд кипчакуудаас, дараа нь печенегчүүдээс хамгаалахад чухал үүргийг гүйцэтгэсэн юм. 1239 онд Бат хаан Русь руу хийсэн довтолгооны хүрээнд хотыг сүйрүүлэв.

1654 онд Богдан Хмельницкий Переяслав хотод украины казакуудтай нэгэн томоохон зөвлөлийг (Переяславын зөвлөл) хуралдуулж, Московийн хамт Польш-Литвын эсрэг тэмцэхээр болсон нь эцэстээ Днепр мөрний зүүн талд байгаа украины нутгийг Оросын Царьт Улсад нэгдэхэд хүргэжээ.

1943 оны аравдугаар сарын 12-нд хотыг Богдан Хмельницкийн дурсгалд зориулан *Переяслав-Хмельницкий* болгон нэрийг нь өөрчлөв. 2019 оны аравдугаар сарын 30-нд хотын захиргаа санаачилга гаргасны дагуу Төрийн Дээд Зөвлөл тогтоол гарган хотын нэрийг буцаан *Переяслав* болгожээ.

## Хүн амын өсөлт 
## Зургийн цомог 

Переяслав Антон Петрусь.jpg
Музей народної архітектури та побуту 12.jpg
Музей народної архітектури та побуту 17.jpg
Залишки Воскресенської церкви Переяслав-Хмельницький.jpg
Пам'ятник давньоруському співцю Бояну Переяслав-Хмельницький.jpg
UkrainianFarmHouse.JPG

## Ах дүүсийн барилдлагатай хот 
*  Вилейка, Беларусь
*  Кочани, Умард Македон
*  Можайск, Оросын Холбооны Улс
*  Мцхета, Гүрж
*  Пайде, Эстони
*  Переславль-Залесский, Оросын Холбооны Улс

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Днепр мөрний суурин
Ангилал:Киев мужийн суурин
Талын эзэнт гүрэн

]]
**Tалын эзэнт гүрэн** мөн **Нүүдэлчдийн эзэнт гүрэн** гэдэг нь эртний эринээс шинэ эриний өмнөх үе хүртэл Евразийн тал нутгийг байлдан дагуулж явсан морьтон ард түмнүүдийн ноёрхлын хэлбэрийг орчин үед нэрлэх болсон нэр томьёо юм. Талын эзэн гүрэн нь нүүдэлчин ба суурин соёлыг өөртөө нэгтгэсэн байх ба хөрш зэргэлдээх суурин соёлт улсуудтай байнгын харилцаатай байв.

Морьтон түмнүүдийн эзэнт улсын байгуулал нь ихэнхдээ овог аймгуудын эвсэл дээр суурилах учир нэг талаас буцан задрах нь маш түргэн байв. Нөгөө талаас маш энгийн дотоод бүтэц бүхий удаан хугацаанд оршин тогтносон том гүрнүүдийг ч байгуулсан юм. Талын эзэн гүрнүүд нь захиргааны төв сууринтай байсан ч, дийлэнх нутаг дэвсгэрт нь суурин маш цөөн байв. Эзэнт гүрэн удаан хугацаанд оршин тогтнох болон суурин амьдралд шилжих үеүдэд тал нутагт томоохон хотууд ч бий болж байсан бөгөөд үүний тоонд Хар балгас, Хархорум (хоёулаа өнөөгийн Монгол Улсын нутагт) зүй ёсоор орно.

## Талын эзэнт гүрнүүдийн жишээ 
Нүүдэлчдийн эзэнт гүрнүүд нь евразийн нийт тал хээрийн бүс нутгийн дагуу бий болж байснаас гадна зарим нь зөвхөн өрнөдөд, зарим нь Төв Азид төвтэйгээр эсвэл зарим нь хятадын умард талаар буюу Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт төвтэйгээр байгуулагдаж байв. Нүүдэлчдийн байгуулсан гүрнүүдээс цөөн хэдэн жишээг дурдвал Хүннү улс (МЭӨ 3-р зуунаас МЭ 1-р зууны сүүл хүртэл), Хүннү Эзэнт Улс (430-469 оны орчим), Аварын Эзэнт Гүрэн (6-р зууны хоёрдугаар хагасаас 8-р зууныг дуустал), Түрэгийн Түрүү Хаант Улс (552–630/659), Түрэгийн Хожуу Хаант Улс (682–742), Уйгурын Хант Улс (745–840), Хазарын Эзэнт Улс (7–10-р зуун), Хар Кидан Улс (12-р зуун), Их Монгол Улс (1206–1405 он).

Ангилал:Нүүдлийн соёл
Ангилал:Евразийн тал
Ангилал:Төв Ази
Ангилал:Хүн төрөлхтний газар зүйн объект
Ангилал:Улс
II Мухаммед (Хорезм)

**Ала ад-Дин Мухаммед II**  (; бүтэн нэр: *Ала ад-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Фатх Мухаммад ибн Текеш*; 1169 онд төрсөн; 1220 онд Каспийн тэнгисийн хавьцаа нас барсан) нь Ануштегинид угсаатан, 1200 оноос эхлэн Хорезмын шахын суудалд суун, Хорезм болон Төв Азийн ихэнх хэсгийг захирч байв.

Монголчууд түүний ноёрхлыг 1220 онд дуусгавар болгожээ.

## Хан суусан нь 
Тэрбээр 1200 онд өөрийн эцэг Ала ад-Дин Текешаас шахын суудлыг өвлөн авчээ. Шах болсон даруйдаа тэр Гуридчуудын ах дүү Гияс ад-Дин Гори, Мухаммад Гури нарын довтолгооноос хамгаалах ёстой болов. Тэд Хорасаныг довтлон, Нишапурыг эзлэн, Рей рүү довтолсон боловч энэ удаа тэд Горган л хүртэл явжээ. 1202 онд Гияс Хератад нас нөгчсөнийг сонсоод, Мухаммед энэ боломжийг ашиглан өөрөө Хератыг бүслэв. Гэвч Мухаммад Гури түүний довтолгоог эсэргүүцэн цохиж чадсан тул II Мухаммед зугтан, өөрийн нийслэл Гурганчад орогножээ. Мухаммад Гури түүнийг хөөсөөр Гурганчийг бүслэхэд, аргаа барсан II Мухаммед Хар Киданаас тусламж гуйсан, тэд түүнд цэрэг илгээсэн байна. Мухаммад Гури цэргээ татахаас аргагүйд хүрсэн ба 1206 онд тэр хорлогдон үхжээ.

Мухаммад Гурийг залгамжлагч Гият ад-Дин Махмуд нь бослого гаргаад байгаа нэгэн генералаа дарахад туслаач хэмээн сүүлд II Мухаммедыг дуудав. Гэтэл Мухаммед Газнид байгаа нөгөө генералыг дайлахын оронд Гият ад-Дин Махмуд руу довтлон Балх, Термизийг эзлэв.

II Мухаммедын довтолгоо үргэлжилсээр, 1207 онд Самаркандыг эзлэн, 1210 онд Табаристаны Бавандийг, Трансоксанийн Хар ханы улсыг эзлэв. Түүний газар нутгаа өргөтгөх бодлого нь Мухаммедыг Ташкент, Фергана, Мекран, Белужистаны эзэн болгов. 1211 онд Ильдегизидийг өөрийн дагуул улс болгожээ.

## Монголчуудтай дайтсан ба түүний үхэл 
ы Судрын чуулганд Мухаммедын үхлийг дүрсэлсэн нь]]

Хорезмын зүүн талд байсан Их Монгол Улс Хар Кидан Улсыг даран, 1218 онд Хорезмтой хиллэх болсон учир Чингис хаан хоёр улсын хооронд худалдааны харилцаа бий болгох үүднээс элчээ илгээв. Гэтэл Хорезмын шахад монголчуудын явуулсан элч дунд түүний улсыг эзлэх санаа агуулсан тагнуулууд байгаа тухай мэдээг Отрар хотын захирагч түүнд мэдээлсэн учир тэрбээр Отрар хотын захирагчийн үгээр Монголын элч нарыг тус хотод саатуулан хорив. Үүнийг сонсоод их хаан Отрар хотын захирагч Инальчикийг барьж явуулна уу хэмээн дахин элчийг довтолгов. Гэтэл Мухаммед сүүлд нэмэгдэн ирсэн элч нарыг, өмнө нь ирээд хорионд байсан элч нарын хамтаар бүгдийг нь хороосон ба энд нь нийтдээ 450 гаран хүн байсан аж. Чингис хаан энэ явдалд ихэд хилэгнэн, 1219 онд арван түмэн цэрэгтэйгээр Хорезм руу довтлон, Самарканд, Бухар зэргийн хотыг бүрэн сүйтгэсэн байна. Хорезмын эзэнт гүрний маш олон хотууд сүйрч, бүх нутаг дэсвгэр нь Монголын мэдэлд шилжин, маш олон түүхийн дурсгал, судар устан үгүй болжээ.

Шах өөрөө монголчуудаас зугатан 1220 онд Каспийн тэнгисийн өмнөд биеийн нэгэн арал дээр плеврит хэмээх уушгины хавдраар өвчлөн үхсэн аж. Түүний хамгийн том хүү Желал ад-Дин улсаа буцаан авахаар оролдсон ч бүтээгүй ба тэрбээр Хорезмын сүүлчийн шахаар 1231 онд үхсэн юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Хорезмын шах
Ангилал:1169 онд төрсөн
Ангилал:1220 онд өнгөрсөн
Саид Моллай

**Саид Моллай** () (1992 оны 1-р сарын 5-нд Иранд төрсөн) — Монгол Улсын иргэншил авч байсан Иран гаралтай Азербайжаны жүдо бөх. 2018 оны дэлхийн аварга. Ираны засгийн газар түүнийг 2019 оны Дэлхийн АШТ-ий шигшээ барилдаанд, тус тэмцээнд түрүүлсэн Израилын Саги Мукитэй барилдуулахгүйн тулд хагас шигшээ барилдаанд албаар ялагдахыг тушаасан. Түүний хариуд Моллай тэмцээн дууссаны дараа Иран руугаа буцаагүй бөгөөд 2019 оны 8 сард Германд очиж, 2 жилийн дүрвэгчийн визтэй орогнож байгаад 2019 оны 12-р сард Монгол Улсын иргэн болжээ. Саид Моллай Токио 2020 оны Олимпын наадамд Монгол Улсыг төлөөлөн 81 кг жинд барилдаж олимпын мөнгөн медалийг хүртэж, тус медалийг Монголын болон Израилын ард түмэнд зориуллаа хэмээн ярилцлагадаа дурджээ. 2021 оны 11-р сарын 11-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарилгаар Сүхбаатарын одон хүртсэн.

2024 оны Парисын зуны олимпод тэрээр Азербайжаныг төлөөлж барилдах болсоныг 2023 оны 10-р сарын Энэтхэгийн Мумбай хотод болсон Олон улсын олимпын хорооны гүйцэтгэх зөвлөлийн хурлаар шийдвэрлэсэн байна.

## Эшлэл
## Цахим холбоос
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Ираны жүдоч
Ангилал:Азербайжаны жүдоч
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Монголын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Ираны олимпын оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2020 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Ираны азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Иранчууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
Монгол ТВ

**Монгол Телевиз** нь Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулдаг телевиз.

2007 оны 2 сарын 28 –ны өдөр Харилцаа Холбооны Зохицуулах хорооноос Улаанбаатар хотод телевизийн өргөн нэвтрүүлэгт ашиглаглах радио давтамжийн тусгай зөвшөөрөл, Улаанбаатар хотод телевизийн нэвтрүүлгийг нэвтрүүлэх үйлчилгээ эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг дуудлага худалдаанд оролцож 800 сая төгрөгөөр худалдан авснаар Монголын телевизийн салбарын түүхэнд шинэ хуудас нээж 2008 оны 8 сарын 10 өдөр Монголын анхны HD телевиз болон төрсөн түүхтэй.

Тус телевиз 2008 оны 11 сарын 26 өдөр туршилтын нэвтрүүлгээ эфирт нэвтрүүлж байсан бол албан ёсны нээлтээ 2009 оны 9 сарын 10 өдөр хийж, сүлжээний буюу үндсэн нэвтрүүлгүүдээ эфиртээ нэвтрүүлж байсан.

Монгол телевиз нь Монголд анх удаа оюуны өмчийн онцгой эрхтэйгээр дотоод гадаадын бүхий л контентуудыг худалдан авч, дуу  дүрсний өндөр чанартайгаар үзэгчдэд хүргэхээс гадна дэлхийн томоохон шоу нэвтрүүлгийн форматаар Монголд шоу нэвтрүүлгүүдийг амжилттай бүтээж, Монголын нэвтрүүлгийн стандартад шинэчлэл хийж байна.


Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээллийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Монгол хэлээрх телевизийн суваг
2019 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**2019 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** 2019 оны 8 сарын 25-наас 9 сарын 1-нд Япон улсын Токио хотноо зохион байгуулагдсан.

## Медалийн тойм
### Медалийн хүснэгт
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
### Холимог баг
## Эшлэл
## Цахим холбоос
*Албан ёсны хуудас
*ОУЖХ-ны сайт дахь хуудас

Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Ганхуягийн Нандинзаяа

**Ганхуягийн Нандинзаяа** (1994 оны 6 сарын 27-нд төрсөн) нь Монголын буудлагын тамирчин. Тэрбээр 2016 оны зуны олимпод оролцож, эмэгтэйчүүдийн 50 метрийн 3 байрлалт урт буу, 10 метрийн хийн урт бууны төрлүүдэд тус бүр 9, 14-р байр эзэлсэн. Харин 2018 оны Азийн наадамд дээрх төрлүүддээ алт, хүрэл медаль хүртжээ.

Нандинзаяагийн аав Жанчивдоржийн Ганхуяг нь мөн буудлагын тамирчин, дасгалжуулагч бөгөөд Нандинзаяа 13 настайгаасаа буудлагаар хичээллэж эхэлсэн. Нандинзаяа Хүмүүнлэгийн Ухааны Их Сургуулийг олон улсын харилцааны мэргэжлээр дүүргэжээ.

## Эшлэл
## Цахим холбоос
Ангилал:Буудлагын азийн наадмын аварга
Ангилал:Монголын буудлагын тамирчин
Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1994 онд төрсөн
Хавтгайн Намсрай

**Хавтгайн Намсрай** (1943 онд Завхан аймгийн Цагаанхайрхан суманд төрсөн) нь Монголын физикч, математикч. 1997 онд Төрийн шагнал, 2009 онд Монгол Улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн цол, 2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын шилдэг бүтээлийн шагнал, 2014 онд Чингис хааны одон хүртсэн.

Намсрай 1962 онд Улаанбаатар хотын 10 жилийн 23 дугаар сургууль, 1968 онд Москвагийн Улсын Их Сургууль төгссөн.

## Гэр бүл
Намсрай эхнэрийг Ж. Цэрэндулам гэдэг. Тэд 2 охинтой.

Ангилал:Монголын физикч
Ангилал:Монголын математикч
Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Гончигдоржийн Уянгахишиг

**Гончигдоржийн Уянгахишиг** нь 1978 оны 04 сарын 29-нд төрсөн. Харьцуулсан эрх зүйн магистр, санхүү, бизнесийн салбарт мэргэшсэн, туршлагатай хуульч эмэгтэй. 

## Бага нас 
Дархан-Уул аймгийн Шарын гол сумын төрөх эмнэлэгт эцэг Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж, эх Дамдинсүрэнгийн Хишигт нарын ууган охин болон мэндэлсэн. Эцэг эхээс дөрвүүлээ, нэг охин дүү,  хоёр эрэгтэй дүүтэй. 1985 онд Нийслэлийн лаборатори Нэгдүгээр дунд сургуульд элсэн орж, 5 дугаар ангийг алгасан суралцаж, 1994 онд математикийн гүнзгийрүүлсэн  сургалттай ангийг төгссөн. 

## Боловсрол 
* 1985-1994                      Бүрэн дунд боловсрол: Нийслэлийн 10 жилийн лаборатори 1-р дунд сургууль, Улаанбаатар хот
* 1994-1998                      Эрх зүйн бакалавр: Эрх зүйч, Монгол Улсын Их Сургуулийн Хууль Зүйн Дээд сургууль, Улаанбаатар хот
* 1999-2002                      Хууль зүйн ухааны магистр: Харьцуулсан эрх зүйн магистр, Бонн хотын Их Сургуулийн Хуулийн сургууль, ХБНГУ

## Ажлын туршлага 
* 2002-2010 Хууль зүйн “Цэц” товчоо  *Өмгөөлөгч, Түнш*  

* 2010-2012 “Си Энд Жи Партнерс” Хуулийн фирм    *Үүсгэн байгуулагч, Түнш* 

* 2012-2014 “Шунхлай Групп” ХХК *Үйл ажиллагаа, Хууль, эрх зүй хариуцсан захирал* 

* 2015-2018 “Голомт Банк” ХХК *Хуулийн хэлтсийн захирал* 

* 2018- одоо “Инвескор Капитал ҮЦК” ХХК *Гүйцэтгэх захирал* 

## Мэргэжлийн үнэмлэх, гишүүнчлэл 
* Хуульчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл /Монголын Хуульчдын Холбооны гишүүн/

* Үнэт цаасны зах зээлд Хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр ажил үйлчилгээ явуулах эрх   

## Хууль тогтоомж дээр ажилласан туршлага 
Концессын тухай хуулийн төсөл, Банкны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл, Татварын багц хуулийн төсөл, Хөрөнгийн зах зээлийн холбогдох хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах багц хуулийн төсөл г.м хууль тогтоомжийн төсөл дээр Төрийн эрх бүхий байгууллагуудтай хамтарсан ажлын хэсгүүдэд орж ажилласан.

Ангилал:1978 онд төрсөн
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Монголын улс төрч
Суздаль

**Суздаль** нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрог дахь Владимир мужийн хот юм. Тус хот нь улсын нийслэл Москва хотоос зүүн хойд зүгт 220&nbsp;километрийн зайд, мужийн төв Владимираас умард зүгт 26&nbsp;км-ийн зайтай, Каменка голын эрэг дээр оршдог. Нийт  болон Польш-Литвын Нэгдсэн Улс хоёр ч удаа довтолсноос гадна хэд хэдэн удаа их түймэр гарч, мөн тахал тархсан байна. Гэхдээ энэ зууны хоёрдугаар хагаст хот энэ бүх гамшгаас өндийн босч чаджээ. 18-р зууны сүүлээр хийсэн засаг захиргааны шинэчилсэн хуваарийн дагуу Суздаль шинээр байгуулагдсан Владимир губернийн тойргийн төв болов. 19-р зуунд хотод аж үйлдвэр бараг хөгжөөгүй, газар тариалан голчлон эрхэлсэн хот байв. Мөн түүнчлэн Москва, Доод Новгородын хооронд тавьсан төмөр замын шугам ч Суздалийг тойрон өнгөрчээ. 

### Хүн амын өсөлт  
*Тайлбар:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Ах дүүгийн барилдлагатай хот 
*  Ротенбург об дер Таубер,Герман
*  Эвора, Португали
*  Клес, Итали
*  Лош, Франц
*  Шанжао, Хятад
*  Бардеёв, Словак
*  Лоуни, Чех
*  Ческа-Липа, Чех

## Цахим холбоос 
* Суздаль хотын албан ёсны цахим хуудас
* Хотын тухай албан бус цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Владимир мужийн суурин
Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:ОХУ дахь дэлхийн соёлын өв

Ангилал:Оросын хот
Русь

ы довтолгооны өмнөх Русь, 1237 он]]
**Русь** (зүүн славаар *Роусь*, мөн *Русь*, *Роусьскаѧ землѧ*, грекээр *Ρωσία*, латинаар *Russia*, *Rutheniа*, эртний германаар *Ruthenien*, *Reußen*) гэдэг нь анх Дорнод Славчуудын нутаглаж байсан, Зүүн Европын түүхэн нутаг дэвсгэрийн нэршил юм. Энэ нэр нь Русь гэх «иргэнээс» (ард түмэн) гаралтай бөгөөд эдгээр иргэд нь манай тооллын нэгдүгээр мянганы хоёрдугаар хагаст энэ бүс нутгийн гол, мөрний усаар дамжин ирсэн, норман угсаатан байж магадгүй хэмээн үздэг. Өнөөдөр энэ нэрийн гарлыг ихэвчлэн умард европын *roðr* ([родр] „сэлүүрдэх, сэлүүрдэгч баг“) гэх үгнээс гаралтай гэдэг. Энэ нутагт байгуулагдсан анхны улс нь 11-р зуунд цэцэглэн хөгжиж байсан Киевийн Русь юм. Орчин үеийн орос хэлэнд Русь гэх үгийг Орос Улстай утга ижил буюу өөрөөр хэлбэл Беларусь, Украины нутгийг нийлүүлснийг хэлнэ хэмээн утга зохиолын бүтээлүүдэд хэрэглэдэг байна..

## Русь овгийн гарал 
Русийн гарлын тухай янз бүрийн онол байдаг. Хамгийн түгээмэл нь норманы онол бөгөөд түүнд варягичууд хэмээн бас нэрлэгдэх Русь иргэн Швед хавиас, Викингийн эринд баруун хойд орос руу нүүдэллэн ирсэн гэжээ. Үүний баталгаа нь 7-9-р зууны Латви болон 750 онд байгуулагдсан Старая Ладога (Хуучин Ладога) суурин хавиас олдсон археологийн олдворууд юм. Нэг зууны дотор тэдний хил зүүн өмнө зүгт Византын эзэнт гүрэн ба Халифат хүрчээ. Старая Ладогаас олдсон олдворт дорно дахины зоос болон 750-иад он орчмын үеийн олдворууд байсан нь энэ үед Зүүн тэнгисийн завьчид дорно дахины мөнгөн зоосыг ашиглаж байсан нь илэрхий. 

## Ном зүй 
* Ingmar Jansson: *Skandinavien, Baltikum och Rus’ under vikingatiden.* In: Det 22. nordiske historikermøte. Rapport I: Norden og Baltikum, Oslo 1994.
* Браун Ф. А. Русь, происхождение имени // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Heinrich Kunstmann: *Die Slaven*. ISBN 3-515-06816-3 (Anm.: Iranische Theorie).
* E. A. Melnikowa und Vladimir Jakovlevič Petrukhin: *The origin and evolution of the name „Rus“. The Scandinavians in Eastern-European ethno-political processes before the 11th century*. Thor 23 1991. [Tor: meddelanden från Institutionen för Nordisk Fornkunskap vid Uppsala Universitet / Institutionen för Arkeologi, Saerskilt Nordeuropeisk, Uppsala Universitet; Statens Humanistika Forskningsrad. – Uppsala [unter anderem]: Almqvist & Wiksell 1.1948–1930.1998/99(2000); damit Ersch. eingest.].

## Эшлэл 
Ангилал:Дундад зууны газар зүй
Ангилал:Европын түүхэн угсаатан
Ангилал:Европын түүхэн нутаг дэвсгэр эсвэл бүс нутаг

!
Гомбожавын Мэнд-Ооёо

**Гомбожавын Мэнд-Ооёо** (1952 онд Сүхбаатар аймгийн Онгон суманд төрсөн) нь Монголын яруу найрагч юм. 1996 онд Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол, 2015 онд Чингис хаан одон хүртсэн.

## Намтар
Мэнд-Ооёо 1970 онд Улаанбаатар хотын Багшийн сургууль, 1978 онд Улсын Багшийн Дээд Сургуулийн монгол хэл-уран зохиолын ангийг дүүргэсэн. Сүхбаатар аймагт багш, Монголын Радиогийн урлаг, соёлын редакцид редактор, ерөнхий редактор, Монголын Соёлын Сангийн гүйцэтгэх захирал, дэд ерөнхийлөгч, ерөнхийлөгч, Засгийг газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Соёл урлагийн газрын дарга зэрэг ажлыг хийжээ.

## Уран бүтээл
### Ном
**Бодлын шувуу* шүлгийн цоморлиг (1980)
**Жиргээ хөөрхөн шувуухай* (1980)
**Уулнаас өндөр тэмээ* (1984)
**Өлзий утас* шүлгийн цоморлиг (1985)
**Хуурын магнай* шүлгийн цоморлиг (1990)
**Алтан овоо* шүлгийн цоморлиг (1993, 2002: , 2007: )
**Утгын болор сүм* шүлгийн цоморлиг (1997)
**Билгийн мэлмий нээгч* (1997)
**Найман шаргын дууль* (2000)
**Тэнгэрийн хаяанаас нүүдэлчин айсуй* (2002: )
**Морин хуурын судар* (2003: )
**Морин хуурын арван хоёр зохионгуй* (2003)
**Дарьгангын хөх шастир* (2004)
**Морин хуурын судар* (2005: )
**Гэрэлтэх агшин бүр* (2010: )
**Хэсэг цагаан манан* (2010: )
**Гэгээнтэн* (2012: )
**Шилийн Богд* (2015: )
**Гол ус тунгалагших цагт* (2015: )
**Он цагийн хүрд* (2016 978-9973-3-667-5)
**Оюун санааны хээр тал* (2016 )

Түүний бүтээлүүд англи, япон, унгар, орос, хятад, нидерланд, герман, франц зэрэг 30 гаруй хэлнээ орчуулагдсан.

### Дууны үг
**Ээжийн бүүвэйтэй хорвоо* (1981, Р. Энхбазарын ая)
**Энх өглөө* (1982, Р. Энхбазарын ая)
**Намрын инээмсэглэл* (1983, Р. Энхбазарын ая)
**Дэлхий ээж* (1985, Р. Энхбазарын ая)
**Малчин* (1985, Б. Баттөмөрийн ая)
**Адуу молор эрдэнэ* (1992, Н. Жанцанноровын ая)
**Тэлмэн хөх зэрэглээ* (1995, Н. Жанцанноровын ая)
**Алтан ургийн нутаг* (2005, Хатанбаатарын ая)
**Орчлон дэлхийдээ бид жаргалтай* (Д. Цогдэлгэрийн ая)

### Кино
**Их хааны удам* (Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн дүр)

Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ганбаатарын Ариунбаатар

**Ганбаатарын Ариунбаатар** (1988 оны 4 сарын 8-нд Төв аймгийн Баян-Өнжүүл суманд төрсөн) нь Монголын дуучин. Баритон 2016 онд Чингис хаан одон хүртсэн. Монгол Улсын болон Буриад Улсын гавьяат жүжигчин.

Ариунбаатар 3 хүүхэдтэй малчин айлын дунд хүү болон төрж, 2005 онд Зуунмод хотын Хүмүүн цогцолбор сургуулийг, 2010 онд Соёл Урлагийн Их Сургуулийг дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр төгсжээ.

Тэрбээр Цагдаагийн “Сүлд” чуулга, Оросын Холбооны Улсын Санкт-Петербург хотын Мариинский театрт болон Буриадын Дуурь Бүжгийн Эрдмийн театрын гоцлол дуучнаар ажиллаж байна.

## Амжилт
*2011 онд М. И. Глинкийн нэрэмжит олон улсын дуулаачдын XXIV уралдааны шилдэг баритон, Павел Лисицианы нэрэмжит тусгай шагнал
*2014 онд Муслим Магомаевын нэрэмжит олон улсын дуурийн дуулаачдын III уралдааны тэргүүн байр
*2015 онд П.И.Чайковскийн нэрэмжит олон улсын мэргэжлийн дуурийн дуулаачдын XV уралдааны шилдэг эрэгтэй дуучин
*2017 онд Би-Би-Си Кардифф Дэлхийн шилдэг дуучин шалгаруулах уралдааны шилдэг дуучин (Россини, Верди, Чайковский болон Б. Шаравын "Монголын тал нутаг"-ийг дуулсан)

Ангилал:Монголын дуурийн дуучин
Ангилал:Оросын дуурийн дуучин
Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Буриад)
Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Баян-Өнжүүлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн