open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Норвич Сити

**Хөлбөмбөгийн Норвич Сити баг** () нь Английн хөлбөмбөгийн баг бөгөөд зүүн нутгийн Норфолк каунтигийн Норвич хотын харъяалалтай юм. 2011–12 оны улиралд Норвич Сити Премьер лигт зургаан жилийн дараа дахин дэвшин тоглож буй бөгөөд Лигийн АШТ-ий 2010–11 улиралд хоёрдугаар байр эзлэн дэвших эрхтэй болсон билээ.

Тус баг нь 1902 онд байгуулагджээ. Анх тэд тэргүүн лигт 1972 онд дэвшиж байсан ба өдгөөг хүртэл нийт 21 улирал тэр дундаа есөн улирал тасралтгүй тоглосон гэх амжилтыг үзүүлж байсан байна. Норвич 1962 болон 1985 онуудад Лигийн цомын аваргаар хоёр удаа тодорч байжээ. Премьер лигийн 1992–93 оны буюу анхны гишүүн тэд шинэ статустай болсон уг лигт гурав дахь удаадаа тоглож буй. Түүнчлэн 2004–05 онд УЕФА-гийн цомд 3 дугаар тойрогт шалгарч байжээ

Норвич Сити Карроу Роуд цэнгэлдэх хүрээлэндээ 1935 оноос хойш тоглож байгаа бөгөөд Зүүн Англидаа хөршлөдөг Ипсвич Таун багтай 138 удаагийн ширүүн тулаан өрнүүлсэн байдаг байна. 

Хөгжөөн дэмжигчидийн дунд дуулдаг "On The Ball, City" дуу нь дэлхийн хамгийн анхны түүхтэй гэгддэг.

## Түүх
## Цэнгэлдэх хүрээлэн
 цэнгэлдэх хүрээлэн.]]

## Тоглогчид
### Одоогийн бүрэлдэхүүн
-12 оны улирлын бүрэлдэхүүн.]]

:*Сүүлд шинэчилсэн нь: 2011 оны наймдугаар сарын 31-ний байдлаар.*

## Шагналууд
Норвич Сити багийн хүртсэн шагналууд:

### Лиг
**Хөлбөмбөгийн лигийн нэгдүгээр дивиз (Түвшин 1)**
*3 дугаар байр (1) (1992–93)
**Хөлбөмбөгийн лигийн хоёрдугаар дивиз** (Түвшин 2)
*Түрүү **(3)**: 1971–72, 1985–86, 2003–04
**Дэд байр (1): 2010–11 (Түвшин 1 рүү ахисан)
**Хөлбөмбөгийн лигийн гуравдугаар дивиз** (Түвшин 3)
*Түрүү **(2)**: 1933–34, 2009–10
**Дэд байр (1): 1959–60

### Цом
**Лигийн цом**
*Түрүү **(2)**: 1962, 1985
**Дэд байр (2): 1973, 1975

## Дэлгэцнээ
 киноны зураг авалт.]]
Найруулагч Стив Барроны 2001 оны бүтээл *Майк Бассетт: Английн шигшээн дасгалжуулагч* гэх инээдмийн киноны Майк Бассеттын дүр Норвич Сити багийн дасгалжуулагч болон үйл явдал өрнөдөг.

## Эшлэл
## Нэмэлтээр уншиж болох
**Canary Citizens* by Mike Davage, John Eastwood, Kevin Platt, published by Jarrold Publishing, (2001), ISBN 0-7117-2020-7
*''Norfolk 'n' Good: A Supporter's View of Norwich City's Best-ever Season* by Kevin Baldwin, published by Yellow Bird Publishing, (1993), ISBN 0-9522074-0-0
**Second Coming: Supporter's View of the New Era at Norwich City* by Kevin Baldwin, published by Yellow Bird Publishing, (1997), ISBN 0-9522074-1-9
**Norwich City Miscellany'' by Edward Couzens-Lake, published by Pitch Publishing, (2010), ISBN 1-905411-70-7

## Холбоос
*
*Багийн албан ёсны вэбсайт
*The Pink 'Un
*BBC Норфолк телевиз дэх Норвич Сити багийн булан


Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн баг
Ангилал:Премьер лигийн баг
Ангилал:Лигийн цомын аварга багууд
Ангилал:Норвич
Монгол цэргийн хуяг дуулга

Монгол цэргийн хуяг дуулгa
:Mонголчуудын хэрэглэж байсан хуяг дуулга нь хятадын цэргүүдийн өмсгөлтэй төстэй гэж уздэг. Ихэнх хамгаалах хэрэгсэл нь олон төрлийн нимгэн төмрөөс бүрддэг. Хүнд хэцүү дайны жилүүдэд хуяг дуулга ховор бөгөөд засч янзлахад бэрхшээлтэй байдаг байв.
:Монголын нум сум харваачид аль болох хөнгөн хуяг дуулга хэрэглэдэг байжээ.Энэ нь хөдөлгөөнд саад учруулахгүй ач холбогдолтой. Дуулгыг голдуу төмрөөр хийдэг байсан ч арьс болон бусад түүхий эдийг ч мөн өргөн ашигладаг байсан.
:Чингис хааны монгол цэргийн төмөр дуулга дэлхий дээр түгээмэл олддог. Өвөрмөц хэлбэртэй учраас бусад үндэстнийхээс шууд ялгардаг.Дуулганы оройн хэсэгт гэр хэлбэрийн дугариг бэхэлгээ төмөр байх ба түүний дээр сөөм илүү тогтоох төмөр байна. Нарийн төмөр хоолойн оройд бүргэдийн өд хатгаж эсвэл зэвтэй хамт адууны дэл сүүл хатгадаг байв. 
:Монгол дуулганы шил хацрын хамгаалалтыг хуруулдаж холбосон төмөр унжлага ялтсаар хийж байв. Монгол дуулганы тархалт баруунтаа Унгар, зүүнтээ Солонгос, урагшаа Энэтхэг хойшоо алг Сибирь хуртэл тархаж өөр өөр үндэстний соёлын нөлөөг өөөртөө шингээж байжээ.

цэргийн хуяг дуулга
цэргийн хуяг дуулга
цэргийн хуяг дуулга
Сасаки Садако

**Сасаки Садако** (, 1943.01.07 - 1955.10.25) бол Атомын бөмбөгдөлтөд өртөн Хирошима хотод амьдарч байсан япон охин бөгөөд 1945 оны 8 сарын 6-нд Хирошима хотод атомын бөмбөг хаях үеэр 2 настай байсан. Садакогийн дурсгалыг хүндэтгэн түүнийг насан эцэслэсний дараа Мянган цаасан тогоруу хийсэн нь үнэт дурдатгалт дурсгалыг бий болгосон.
## Түүх
Дэлхийн 2-р дайны үе, Америкийн Нэгдсэн Улсын зэвсэгт хүчин Японд том цохилт өгөхөөр Атомын (цөмийн) бөмбөгийг Хирошима, Нагасаки хотууд дээр хаясан бөгөөд олон мянган хүн шатаж, хүчлийн бороог ууцгаан үхэж байв. Амьд гарсан нэгэн нь эдгэршгүй өвчинтэй болж байлаа. Тэнд амиа алдсан хүний тоог ойролцоогоор 246 мянга гэсэн судалгаа бий. Хирошима хотод Сасаки Садако охин амьдарч байсан бөгөөд бөмбөг хаях үеэр тэрээр дөнгөж 2 настай байжээ. Тэр үед гаднаа ямар ч гэмтэл, шархгүй байсан тул "Азаар аврагдсан НЭГЭН" гэж ерөөсөн гэдэг. Түүнээс 9 жилийн дараа гэнэт өвдсөн бөгөөд тэрээр 2 настайдаа цацрагт идэвхт бодист хордсон нь аажмаар биед нь нөлөөлж "Цусны хорт хавдарт" өвчин тусахад хүргэсэн байна. Эмч түүнд амьдрах 1 жилийн нас үлдсэн хэмээн гэрийнхэнд хэлжээ. Охин эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлэн, өөрийн болон бусад хүмүүсийн өвчин түргэн эдгэрээсэй гэж өдөр бүр залбирч байсан нь гайхалтай. Мянган цаасан тогоруу хийвэл амьд гарч, өвчин нь хурдан эдгэрдэг гэсэн японы хуучны домогт итгэн өдөр бүр уусан эмийнхээ цаасыг хадгалан Цаасан шувуу нугалж эхэлсэн юм. Охин нугалсаар л... Аль хэдийн найман сар өнгөрсөн бөгөөд охин 644 шувуу хийгээд өвчнөө даалгүй нас баржээ. Энэ явдал хүн бүрийн сэтгэлд  хүрч энх тайван, цөмийн эсрэг зогсох нэгдмэл сэтгэлийг бий болгосон гэдэг. Японы ард түмэн нэг зэрэг хөөрхий охинд зориулан цаасан шувуу хийж эхэлсэн бөгөөд охиныг өнгөрснөөс хойш нэг жилийн дотор зуун мянган цаасан шувуу Хирошима хотод цугларчээ.

## Мөн үзэх
Мянган цаасан тогоруу

Ангилал:Хирошима дахь цөмийн бөмбөгдөлтийн хүн
Ангилал:Энхтайвны хөдөлгөөн
Ангилал:Цаасаар урлагч
Ангилал:Хүүхэд
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:1955 онд өнгөрсөн
Монгол үндэстний хувцас

**Монгол үндэсний хувцас** нь олон зуун жилийг дамжсан баялаг түүхтэй билээ. Энэ хувцас нь монголчуудын амьдралын хэв маягийг мэдэхэд тусалдаг. Үндэсний хувцас нь тухайн хүрээлэн буй орчин, талаар морь унан давхих, гэрт байхад эсвэл баяр наадамд бүжиглэхээс хамааран өөр өөр байдаг. Уур амьсгал, орчин нөхцөл, жилийн улирлаас хамааран үндэсний хувцас нь олон төрөл байдаг. Зуны улиралд  монголчууд тэрлэг, хавар, намрын улиралд хөвөнтэй дээл эсвэл хурган дээл, өвлийн улиралд хонины арьсаар хийсэн цагаан нэхий дээл өмсдөг билээ.

Монгол үндэстний хувцас нь нөмрөгтэй төстэй ба ямар нэгэн халаасгүй байдаг. Дулаахан байлгахын тулд бүсээр бүсэлдэг байна. Бүсэлсэн бүсэндээ чухал хэрэгцээтэй хэт хутганы уут, аяга гэх мэт зүйлсийг тогтоон биедээ авч явдаг. Нүүдэлчид манчуурдаа хурц хутга, савх, шүдний чигчлүүр, хямсаа зэргийг багтаасан байдаг билээ. Тэд дээрх зүйлсээ хийхдээ үнэт метал болон мөнгөөр чимэглэн хийдэг байна.

Тухайн өмссөн хувцсаар нь эзнийг нь тодорхойлох боломжтой. Эмэгтэй хүний өмсгөл нь гэрлэсэн эсэхийг нь илтгэдэг байна. Эртний хүмүүсийн хувьд тэдгээрийн өмсгөл нь ёс заншлыг нь энгийн хувцас байжээ. Хожим нь энэ өмсгөлөө хээ угалз, үнэт эдлэлээр чимэглэн илүү гоёмсог болгож эхэлсэн. Эдгээр хувцасны хээ угалз, гоёл чимэглэл нь эртний соёл уламжлалтайгаа салшгүй холбоотой байдаг. Эрт үед монголчуудын хувцас ихэвчлэн бор, хар хөх өнгөтэй байжээ. Монголчууд голдуу ташуу болон дөрвөлжин энгэртэй дээл өмсдөг. Монголчууд дээл хувцсаа боловсруулсан арьс, ноосон даавуу, ангийн үс, хөвөн даавуу зэрэг материалаар хийдаг ба үнэт эдлэл, хээ угалз, алт мөнгө, шүр сувд ба эрдэнийн шигтгээгээр чимэглэдэг. Монголын бүх үндэстэн ястнууд нь өөр өөрийн гэсэн толгойн гоёлтой (тоорцог, юүдэн, зарантай г.м) ба энэ үеэс эхлэн олон төрлийн малгай болон гутал төрөл бүр болжээ. Оёдолчин дээлийг хийхдээ захыг цавуудаж, дээлний их биеийг эсгээд хөвөн тавиад хавж оёдог. 

Харин орчин үед дээлийг угсаа гарал эс тооцож ямар ч үед өмсөхөөр хийж улам л төрөлжин боловсронгуй болсоор иржээ. Өөрт таарсан өнгөтэй, янз бүрийн загвартай дээл элбэг болсон. 


Ангилал:Монголын соёл
Нанооптик

**Нано оптик** () нь нанометрийн түвшинд гэрлийн шинж чанарыг судалдаг ухаан юм. Энэ нь гэрлийн мэдээлэлтэй мөн, гэрлийн болон дурангийн инженерийн нэг салбар эсвэл гэрлийн хэт өндөр хэмнэлттэй бодистой харилцан үйлчлэл гэж үздэг.

Наногийн эргэн тойрон нь ойрын хавийн жижиг биетийг дүрсийг задлах (NSOM)  Зурган тусламж Мөн сканнердах гадаргуун дээрх плазмын долгион байдаг. Уламжлагдан ирсэн микроскопоор харах нь гэрлийг хөнгөн маягаар ойлгож, ийм ч учраас задралыг ихэсгэх юм. Харин дифракцын хязгаараас болоод (Rayleigh Criterion гэдгээрээ алдартай үндэслэгч) гэрэл нь хамгийн бага диаметрээр ямар нэгэн хэсгийг фокусдана. Энэ нь Гэрлийн хурдны тал нь гэсэн үг. Дифракцын хязгаартай байсан ч хамгийн дээд хязгаартай байх боломжтой нь хэдхэн нанометр юм. Хэдэн нанометрийн хэмжээ болон материалыг эрдэмтэд, аж үйлдвэрийн ажилчид одоо үед илүү сонирхоод байгаа. Ийм ч учраас хоёр дахь технологи нь заавал ашиглагдах ёстой. Scanning Probe Microscopy (SPM) нь судалгаанд их нэмэр болгон хэрэглэдэг. Ихэвчлэн жижиг цоорхойгоор эсвэл маш хурц ирмэгээр. Энэ нь ихэвчлэн жишээн дээр байдаг бөгөөд эсвэл үнэн мэдээллийг жишээ рүү дамжууладаг. Нано хэмжээний үйлдвэрлэх чадвар нь саяхан нээгдсэн бөгөөд энэ хэсгийн судлахыг хурдан болгосон.
Нано-оптикийн судлал нь хоёр гол зүйлийг агуулдаг:
#Нанометрийн гэрлийн шинэ хэсгийг судлах
#Инженерийн амжилттай болсон өндөр чадалтай хэрэглээнүүдийг ажилладаг болгох.
Энэ судлалаар маш сул эсвэл маш хурдацтай хувьсахад утасны холбооны үйлдвэр нь хүчин чадалтай болсон.

## Зургийн цомог

Файл:003144 10 fig3.jpg|
Файл:003144 10 fig1.jpg|

Ангилал:Оптик
Долоо хоног

**Долоо хоног** гэдэг нь аргын тооллоор бүхэл долоон хоног (өдөр)-ийн нэр юм. Нэг жилд **365.25 хоног** байдаг гэвэл дунджаар **52 долоо хоногоос** бүрддэг. Сонирхолтой нь монголчууд долоо хоногийн өдрүүдийг төвөд, самгардиас гаралтай нэрээр, эсвэл монголчилж нэрлэдэг. Дийлэнхдээ төвөд гаралтай нэрээр нэрлэнэ.

БНМАУ-ын жилүүдэд ажлын 5 өдөр, хагас ажлын 1 өдөр, бүтэн амралтын 1 өдөр байснаас уламжлаад эхний 5 өдрийг "Ажлын өдрүүд", 6 дахь өдрийг "Хагас сайн өдөр", 7 дахь өдрийг "Бүтэн сайн өдөр" гэх аман ярианы уламжлал бий. 


Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Ангилал:Цаг хугацаа
1996 он

## Энэ онд бцагаан сар хэдэн сарын хэдэнд болсон вэ 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
Ангилал:1996 он
#
1995 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
Ангилал:1995 он
#
Левит

**Леви ном** нь Хуучин гэрээний 3 дахь ном. "Гэтлэл" номтой салшгүй холбоотой юм. Гэтлэл номд израилчууд Египетээс чөлөөлөгдөн, Бурханы хуулийг хүлээн авч, улмаар Бурханы өгсөн зааврын дагуу асрыг барьж, шинэхэн барьсан асарт Ариун Нэгэн нутаглахаар ирж байгаа тухай өгүүлсэн байдаг (Гэ 40:34). Леви ном нь асрыг барьж дуусгасан үеэс израильчууд Синаи уулнаас явсан үе хүртэлх хоёр сарын хугацаанд Мосед өгсөн Бурханы зааварчилгааг өгүүлдэг. Левитикус гэдэг нэр нь Еврей библиэс биш харин Грек, Латин хэлнээс гаралтай бөгөөд Левичүүдийн холбоо гэсэн утгатай юм. Леви бол Мосегийн бичсэн гурав дахь ном юм. Израилчуудад зориулан Мосед өгсөн, Мосе хожим нь бичиж хадгалсан Бурханы илчлэлт үгс энд агуулагдсан гэдгийг тавь гаруй удаа батлан хэлсэн байдаг. Леви ном нь МЭӨ 1445-1405 онуудад бичигдсэн гэж үздэг. 
Леви ном нь нийт 27 бөлөгтэй бөгөөд нийт 2 том хэсэгт хуваагддаг ба энэ нь:
* I. Бурханд хүрэх арга зам: Эвлэрүүлэл (1:1-16:34)
** Өргөлөөр (1:1-7:38)
** Тахилчийн зуучлан залбиралаар (8:1-10:20)
** Цэвэршүүлэлтийн хуулиудаар (11:1-15:33)
**Жил бүр болдог Эвлэрүүллийн хуулиудаар (16:1-34)
*II. Бурханы өмнө амьдрах арга зам: Ариун байдал (17:1-27:34)
**Цусны тухай илчлэлтээр (17:1-16)
**Ёс суртахууны жишгээр (18:1-22:33)
**Ердийн мөргөлөөр (23:1-24:23)
**Нөхөн төлбөрийн хуулиуд, дуулгавартай байдал ба тусгаарлалтаар (25:1-27:34) зэрэг болно.

## Мөн үзэх
* Хуучин гэрээ
* Библи


Ангилал:Хуучин Гэрээний ном
Монотеизм

**Монотеизм** гэдэг нь ганц л бурхан байдаг гэх онол бөгөөд ганц бурхант үзэл юм. Харин олон бурхан байдаг гэх үзлийг Политеизм гэдэг. Грек хэлний *моно* буюу ганц, *теос* буюу бурхан гэсэн үгнээс гаралтай. Монотеизм үзэлд 4 итгэл бишрэлд байх ба энэ нь ХристИтгэл, Иудаизм, Ислам; Энэтхэгийн шашин - Сикхизм зэрэг болно. Эдгээр 3 итгэл бишрэлд (ХристИтгэл, Иудейзм хоёр нь адил нэг Бурханыг заадаг) гурвууланд нь ганц бурхан байдаг гэж заах бөгөөд шинж чанарын хувьд өөр өөр бурханы мөн чанарыг дурддаг.


Ангилал:Байгалийн теологи
Ангилал:Шашны гүн ухаан
Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр

**Орлогын тэгш бус байдлын илтгэлцүүр** (ОТББИ) - **Жини коеффициент** - дэлхий дахинд түгээмэл хэрэглэгдэж буй Италийн статистикч Коррадо Жини анх удаа хэрэглээнд нэвтрүүлсэн статистикийн тархалтын хэмжүүр. Коррадо Жини анх өөрийн 1912 оны "Хувьсах чанар болон хувьсагдахуун" () номдоо энэхүү хэмжүүрийн аргачлалыг бичиглэсэн юм. 

Энэ илтгэлцүүр нь 0 утгаас 1 утгын хооронд хэмжигддэг ба аль болох 0 рүү тэмүүлэхэд орлогын тэгш хувиарилагдаж буйг илтгэдэг, нөгөө талаас 1 рүү ойртоход орлогын тэгш бус хувиарилагдаж буйг илэрхийлнэ. Мөн энэ илтгэлцүүр нь нийгэм, эдийн засаг, эрүүл мэнд, экологи, хими, хөдөө аж ахуй гэх мэт олон салбар шинжлэх ухааны судлалд хэрэглэгддэж байгаа.

Улс орнуудыг харьцуулах статистик хэмжигдэхүүнүүдийн нэгэн чухал үзүүлэлт хэмжигдсээр ирсэн бөгөөд сүүлийн тооцоогоор 0.23-аас (Швед улс) 0.70 хүртэл (Намиби улс) утгаар хэмжигдсэн байдаг.

## Эшлэл 
Ангилал:Макро эдийн засгийн үзүүлэлт
Ангилал:Орлого
Ангилал:Эконометрик
Ангилал:Тодорхойлох статистик
Хүний хөгжлийн илтгэлцүүр

**Хүний хөгжлийн илтгэцүүр** (**ХХИ**) буюу **Хүний хөгжлийн индекс** гэдэг нь Хүний хөгжлийн түвшнээр нь улс орнуудыг дээд (Англи хэлээр *very high*), дээгүүр (*high*), дундаж (*medium*), доогуур (*low*) хэмээн зэрэглэхэд ашиглагддаг, холимог статистик хэмжигдэхүүн юм.

ХХИ нь дэлхийн улс орнуудыг хүний амьдралын дундаж наслалт, бичиг үсэг тайлагдалт, боловсролын түвшин, амьдралын хэм хэмжээ зэргээр харьцуулж үнэлдэг болохоор энэ нь хүний сайн сайхан байдал, хөгжлийн тоон хэмжигдэхүүн болдог. Мөн түүнчлэн ХХИ-г хот, тосгон, муж гэх зэрэг орон нутгийн түвшнүүдэд хэмждэг.

## Хэмжүүр ба тооцоолол 
2010 оны 11-р сарын 4-нд хэвлэгдсэн Хүний Хөгжлийн Тайланд 2010 оноос эхлэн цаашид доорх гурван хэмжүүрийг хослуулан нийлүүлж тооцоолохыг мэдэгдсэн юм. 
* Урт удаан үргэлжлэх, эрүүл саруул амьдрал: Амьдралын наслалтын магадлал
* Мэдлэгийн хүртээмж: Суралцах дундаж жил, суралцах магадлалт жил
* Амьжиргааны хэм хэмжээний төлөв: Нэг хүнд оногдох ҮНО (ХАЧ-аар тэгшитгэсэн).

## Эшлэл
Ангилал:Хүн ам зүй
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага
Ангилал:Нийгмийн шинжлэх ухааны илтгэцүүр
Ангилал:Хөгжлийн эдийн засаг
Оюутолгой

**Оюутолгой** нь Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын нутагт орших зэс, алт, мөнгө, молибден зэрэг ашигт малтмал бүхий уурхай юм. Одоо тус уурхайг ашиглах "Оюутолгой төсөл" хэрэгжиж буй.

2009 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдөр Монгол Улсын Засгийн газар, Их Британи ба Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын Лондон хотод бүртгэлтэй "Рио Тинто Интернэшнл Холдингс Лимитед" компани,  Монгол Улсад үүсгэн байгуулагдсан "Айвенхоу Майнз Монголия Инк" ХХК, Канадын Юкон мужид бүртгэлтэй Айвенхоу Майнз Лимитед нарын байгуулсан 30 жилийн хугацаатай Хөрөнгө оруулалтын гэрээ (ХоГ) нь Оюутолгой төслийн барилгын ажлын үндэс суурийг бүрдүүлсэн болно. Хөрөнгө оруулалтын Гэрээний дагуу Монголын Засгийн газар Оюутолгой ХХК-ийн (хуучин "Айвенхоу Майнз Монголия Инк")-ийн энгийн хувьцааны 34 хувийг өмчлөх ба  Гэрээний хугацааг дахин сунгаснаас хойш 1 жилийн дотор Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээгээр харилцан тохиролцсон нөхцөлөөр Хөрөнгө оруулагчийн энгийн хувьцааны 16 хүртэл хувийг нэмж өмчлөх сонголт хийх эрхтэй".https://web.archive.org/web/20170407035139/http://ot.mn/media/ot/content/about_us/IA/Oyu_Tolgoi_IA_MN.pdf 

"Айвенхоу Майнз Монголия Инк" ХХК нь 2010 онд нэрээ "Оюутолгой" ХХК болгон өөрчилсөн бөгөөд Оюутолгойн ил уурхайгаас зэс, алт зэрэг ашигт малтмал олборлож, баяжуулан БНХАУ-д экспортлож буй компани юм. Тус компанийн 66 хувийг эзэмшдэг Айвенхоу Майнз, Рио Тинто компаниуд өнөөдрийг хүртэл Оюутолгой төсөлд 2.6 тэрбум ам.доллар зарцуулсан бөгөөд цаашид Оюутолгойн гүний уурхайг ашиглалтанд оруулахын тулд олон улсын банк санхүүгийн байгууллагуудаас ихээхэн хэмжээний хөрөнгө оруулалт босгохоор ажиллаж байна.        

## Гадаад холбоос
* Oyu Tolgoi web site
* Ivanhoe Mines Mongolia Inc web page
* Mongolian mining directory
*Investment Agreement
*МОНГОЛ УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗАР БОЛОН АЙВЕНХОУ МАЙНЗ, РИО ТИНТО КОМПАНИЙН ХАМТАРСАН МЭДЭГДЭЛ

Ангилал:Өмнөговь аймаг
Ангилал:Монголын эдийн засаг
Ангилал:Монголын ашигт малтмалын ордууд
Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:Зэсийн баяжмал экспортлогч компани
Бурхан

Ихэнх шашинд хамгийн дээдийн хүч, эсвэл ер бусын бодгалийг **Бурхан** хэмээн заадаг. Ер бусын энэ зүйлийг сахиус, шүтээн, бурхан хэмээн нэрлэх нь олонтаа. Дийлэнх шашины сургаалд, бурханд итгэвэл дээд хүчийг авах (гэгээрэх, үхэхгүй), маш их хүч чадалтай (байгалийг удирдах гэх мэт) болно хэмээн хүмүүст заадаг байна. Шашин бүрд бурхныг үзэх олон үзэл байх боловч ерөнхий 2 үзэлд хуваадаг. Ганц бурхан байна гэж үздэг онолыг Монотеизм гэх агаад олон бурхан зэрэгцэн оршино гэх үзлийг Политеизм гэдэг.

## Үгийн тодорхойлолт
Шашны ухагдахуун. Жүүдийн болон Ислам, Христ зэрэг монотейст шашинд Бурханыг цорын ганц Үүсгэн бүтээгч, бүхнийг эрхшээгч, хамгийг чадагч оройн дээд бодгаль хэмээн үздэг. Хинду, Буддын гэх дорнын политейст шашинд бурхад олон бий гэдэг.

Монгол үгийн тайлбар. Ихэнх монгол толь бичгүүдэд бурхан гэсэн үгийг Будда хэмээх санскрит үгийн хувилбар гэжээ.

## Үгийн гарал үүсэл
Монгол хэлний бурхан гэсэн үг Будда гэсэн утгатай юу, этимологийн хувьд тэндээс орж ирсэн эсэх нь тун ч ярвигтай, маргаантай асуудал билээ. Манай зарим нэртэй эрдэмтэд энэ үгийг гаднаас орж ирээгүй, язгуурын Монгол хэлнийх буюу "Бүгдийн Хаан" гэсэн утгатай гэж үздэг. Бөө мөргөлийн зан үйлтэй холбоотойгоор тайлбарласан нь ч бий, хожуу үеийн Шарын шашин дэлгэрсэнтэй холбоотой гэж үзсэн нь ч бий. Ямартай ч эцсийн дүгнэлтийг аль ч тал гаргаж чадаагүй.

## Орчин цагийн хэрэглээ
Ардын хувьсгалаас өмнө шарын шашинд нэвт орсон монголчууд бурхан гэх үгийг нэг л шашны утгаар нь ойлгож хэрэглэж ирсэнтэй хэн ч маргахгүй. Харин Коммунист он жилүүдэд шарын шашны гэгдэх бүхэн устгагдаж, хожмын үеийнхэн судар ном зан үйлийг нь ч танихаа байсан. Шашны олон нэр томьёо хэрэглээнээс арчигдсан, үүний дунд бурхан гэх үгийг зөвхөн шарын шашны шүтлэг бишрэлтэй холбож ойлгохоо больсны бэлээхэн том илрэл бол хуучин цагийн европын сонгодог бүтээлүүдэд олонтаа дурдагддаг Орос хэлний Бог, Англи God, Франц Dieu, Герман Gott гэсэн үгсийг бурхан - тэнгэр гэж орчуулахдаа бичгийн их хүмүүс маань, 1-рт өөрсдөө Европын соёл Буддын соёл тэс өмнөө гэдгийг мэддэг төдийгүй, 2-рт уншигч олон нь энэ үгийг Будда гэж буруу ойлгоод дундад зууны францчууд буддист байжээ гэж хэрхэвч санахгүй гэдгийг мэддэг байсан бизээ. Зөвхөн тэр цагийн уран зохиол бүү хэл, манайхны барууны кино хөрвүүлэгт ч бурхан гэсэн үгийг хэрэглэж байгаад ямар ч асуудал гарахгүй байгаа нь энэ үгийн утга зөвхөн Буддын шашинд хамаатай гэсэн явцуу ойлголт ташаа болохыг харуулна.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Байгалийн теологи
Ангилал:Теизм

Ангилал:Метафизик
Ангилал:Шашны гүн ухаан
Дундад Ази

**Дунд** (дундад) **Ази**  (хуучнаар *Өрнө Туркестан*, *Оросын Туркестан*) — Төв Азийн баруун хагас гэсэн газар зүйн ойлголт. 

ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан Тажикистан, Туркменистан, Узбекистан, Казахстан, Киргиз таван улсын нутгийг Дунд Ази хэмээн хамтатгана. Зөвлөлт Холбоот Улсын үед Казахаас бусад дөрвийг албаны хэлээр «Дунд Азийн эдийн засгийн бүс нутаг» гэдэг байв. 

Дунд Азид Устюрт, Тураны нам доор газар, Тургайн тэгш өндөрлөг, Шар нуруу, Копетдаг, Памир-Алай, Тянь-Шань (Тэнгэр уул), Зүүнгарын Алатау, Саур, Тарвагатайн нуруу, Каракум, Кызылкум цөл, Арал тэнгис байдаг. 

Георг Гегель "*Mittelasien"* гэдэг нэр томъёог монголчуудын суурьшсан бүс нутгийг нэрлэхдээ ашигласан байдаг.

Орос, Монголоос ялгаатай нь англи хэлэнд ийм нэр томьёо байхгүй. НҮБ-ын шинэ бүсчлэлээр Монгол улс *Central Asia* (үгчилвэл Төв Ази)-ийн гадна үлдсэн. Гэвч олон жил Төв Азийн орон гэгдэж явсан, соёл, газар зүйн бодит холбоо нөхцлөөр *Central Asia*  «Төв Ази» гэж шинжлэх ухаанд болон өдөр тутмын практикт улам бүр илүү нэвтэрч байгаа юм. 

Төв Ази бол урьдын түүхэнд торгоны замын зангилаа ба нүүдлийн иргэншил хөгжиж асан газар бөгөөд энэ бүс нутгийн улс орнуд бүгд исламын шашинтай учраас Исламын ертөнцөд хамаардаг юм.

Дундад Азийн орнуудын нийт хүн ам 51 сая орчим хүн байна (2022). Үүний 30 сая нь Узбекистан, 8 сая нь Тажикистан, 5,6 сая нь Киргизстан, 5 сая орчим нь Туркменистанд амьдардаг ажээ.

Тус бүс нутгийн хүн амын гол хэсэг нь түрэг хэлээр ярьдаг ард түмний төлөөлөгчид (киргиз, узбек, туркмен, каракалпак, казах) юм. Тажик, Памир ард түмэн бол Ираны ард түмний төлөөлөл юм. Тажик хэл нь перс хэлтэй маш ойр байдаг.

## Улс орон 
## Нэмэр 
* Ази
* Төв Ази
* Өмнөд Ази

## Лавлах холбоос 
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл

Ангилал:Азийн бүсчлэл
Инд мөрөн

**Инд мөрөн** нь (сам. सिन्धु *Sindhu*) дийлэнхдээ Пакистаны нутгаар урсч, Арабын тэнгист цутгадаг томоохон мөрөн юм. Нийт 1,165,000 км² талбай бүхий сав газартай, жилийн урсацаараа дэлхийн 21 дэх том мөрөн юм.

Энэ мөрөн жил болгон цас, борооны усаар тэжээгдэн үерлэнэ.

‎
Ангилал:Инд мөрний голын систем
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Гилгит-Балтистаны гол мөрөн
Ангилал:Жамму-Кашмирын гол мөрөн
Ангилал:Хайбер-Пахтунхвагийн гол мөрөн
Ангилал:Пакистаны Панжабын гол мөрөн
Ангилал:Пакистаны гол мөрөн
Ангилал:Пакистаны үндэсний бэлгэ тэмдэг‎
Ангилал:Шинжааны гол мөрөн
Ангилал:Ариун гол мөрөн
Мийнхэн

**Мийнхэн** гэдэг нь муурын төрлийн амьтдын овог юм.

## Ишлэл 
Ангилал:Хөхтөн амьтны овгууд
*
Найдангийн Адъяабат

**Найдангийн Адъяабат** нь 1984 оны 4 сарын 15-нд Архангай аймгийн Тариат суманд төрсөн үндэсний бөхийн улсын начин юм.Бөх билэгт дэвжээний бөх.

### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Тариатын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Замбуутив

**Замбуутив** (сам. *Jambudvīpa*, "замбуу модны тив"), **Замбуулин**, **Замбатив**, **Замлин** - Бурхны номд өгүүлснээр ертөнцийн 4 тивээс цор гагцаар хүн, амьтны амьдардаг тив юм. Сүмбэр уулын урд байрладаг гэх бөгөөд Алтан товчид өгүүлснээр болбол 9 өнгөт улс орших бөгөөд Энэтхэг цагаан өнгөт, Төвд хар өнгөт, Монгол шар өнгөт хэмээн дурдагдсан байдаг. 

## Нэмэр 
* Диваажин
* Там
* Үхэр эдлэгч тив
* Муу дуут тив
* Үлэмж биет тив

## Эх үүсвэр 
Ангилал:Буддын шашин
Арьс

**Арьс** бол амьд амьтны биеийн бүрхүүл юм. Арьс нь ялангуяа сээр нуруутан амьтанд хамгийн их хамаатай бөгөөд далайн дун, үет хөлтөн амьтад зэрэг нь арьснаас хатуу бүрхүүлтэй байдаг. Хөхтөн амьтдад арьс нь хэмжээгээрээ хамгийн том эрхтэн гэгдэх ба булчин, яс, шөрмөс, дотоод эрхтнүүдийг гадны нөлөөлөлөөс хамгаалах олон давхраа бүхий хальснаас бүрддэг.

## Цахим холбоос 
* Арьсны рецептор (англиар)


Ангилал:Арьсны анатоми
Ангилал:Арьсны эд судлал
Ангилал:Мэдрэх эрхтэн
Балданбарайвун хийд

**Балданбарайвун** хийд нь Монгол улсын Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутагт, Мөнх-Өлзийт уулын энгэрт орших Бурханы шашны хийд юм. Хийдийг 1777 онд Цэвээндорж лам байгуулжээ.

## Цаашид уншихуйц 
* Жуулчны мэдээлэлийн төв.мн - Балданбэрээвэн (Балданбарайвун) хийд

Ангилал:Монголын хийд
Дамбадаржайлин хийд

**Дамбадаржайлин хийд** нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод орших Бурханы шашны хийд юм. Энэ хийд нь 1765 онд Хоёрдугаар Богд Жавзандамба хутагтын дурсгалд зориулан үүсгэн байгуулагдсан юм.

Буханы шашныг бадруулагч хэмээх Дамбадаржаа хийдийг анх Манжийн хааны зарлигаар 1761 онд Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошуу Сэлбэ голын зүүн салаа Цэлхийн голын цутгал Зонхов хайрханы энгэрт байгуулахаар тогтож, 1765 онд буюу билгийн тоолллоор "Модон" Үхэр жил байгуулан аравнайлжээ. Барилгын ажлыг хариуцагч түшмэл Зоригт ван Санзайдорж хаанд айлтгаснаар Дамбадаржайлин буюу Шажныг бадруулагч хийд хэмээх номын нэрийг олгож Туул гол хүртэлх Сэлбийн голын хөндий буюу одоогийн Улаанбаатар хотын төв хэсгийг хийдийн газар нутагт харьяалуулсан байна.

Уг хийдийг II Богд Жибзундамба хутагтын дурсгалд зориулж байгуулсан хэмээдэг бөгөөд түүний шарилын суврагыг 1774 онд уг хийдийн хэрмийн баруун хойд өнцөгт босгож, тахих болсон ажгуу. Мөн 1778 онд энэ хийдэд III Богдын шарилыг шилжүүлэн авчирчээ. Иймээс Дамбадаржаа хийдэд үе үеийн Богд Жибзундамба хутагтуудын жанч халсны хойтын буянд зориулан ном унших тусгай өдөртэй болжээ. Тухайлбал, VI Богд болон VII Богдын дурсгалын өдөр жил бүрийн арван нэгдүгээр сарын хорин хоёрны өдөр гэж бичсэн баримт буй.

Хийдийн зохион байгуулалт нь Цогчин дуган, 12 аймгийн дуган, дөрвөн дацан бүгд 25 дугантай, 1500 лам ном хурдаг томоохон хийд байжээ.

1937-1938 оны үед хийдийг хааж, бурхан тахил, ном судруудыг устгаж, модон барилгуудыг буулган зөөж, ямпай хана, хэрмэн хашаанд орох хаалган байшин, Махаранзийн сүм, хашааны гадна дотно байсан дөрвөн суваргыг нурааж, хөх тоосгон хэрмэн хашааны заримыг буулгажээ. Тус хийдийн 107 ламд цаазлан хороох ял оноож, 103 ламын эд хөрөнгө, нас, албан тушаал, нутаг ус, нийгмийн байдал зэргийг тэмдэглэн тухайн үеийн Дотоод яамны архивт хадгалжээ. Харин цогчин дуганы барилгыг сувиллын ба эмчилгээний өрөө тасалгаа бүхий амралт сувилал болгон өөрчилсөнтэй холбогдуулж уурын зуух, бохир усны цооног, хойт энгэрт нь усан сан, хүнсний зоорь барьсан байна. 1938-1939 онд Аж үйлдвэрийн комбинатын ажилчдын амралт сувиллын газар, 1947 онд Япон цэргийн олзлогсдын хэрэг эрхлэх газрын эмнэлэг, 1950 онд сүрьеэ өвчний эмнэлэг, 1980 оноос өндөр настныг сувилах эмнэлгийн зориулалтаар ашиглаж байжээ.

1990 оны цагаан морин жил Дашрэнчин тэргүүтэй өтгөс хуврагууд Богдын Лаврин сүмд сан тавьж, анхны цогчин хурал хурж байнгын үйл ажиллагааг нь сэргээсэн бөгөөд өдгөө нийт 50 гаруй лам хуврагтайгаар өдөр тутмын уншлага, цагийн их хурлуудыг ёс жаягийн дагуу хурж байна. Тус хийд байгуулагдсаны 240 жилийн ойг 2005 онд төр засгийн хүрээнд өргөнөөр тэмдэглэн өнгөрүүлжээ.

Ангилал:Монголын хийд
Ширээт зуу

**Ширээт зуу** нь Өвөр Монголын Хөх хотод байрлах бурханы шашны сүм юм. Энэ хийд нь 1585 онд 3-р Далай ламыг ирэхэд Алтан ханы хүү Сэнгэдүүрэнгийн байгуулсан сүм юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Буддын шашны хийд
Ангилал:Өвөр Монголын барилга байгууламж
Ангилал:Өвөр Монголын шашин
Ангилал:Хөх хот
Их зуу хийд

**Их зуу** нь Өвөр Монголын Хөх хотод байх бурханы шашны хийд юм. Энэ хийд нь 1580 онд байгуулагдсан.

## Эшлэл 
Ангилал:Буддын шашны түүх
Ангилал:Важраяна
Ангилал:Мин улс
Ангилал:Хятадын буддын шашны хийд
Ангилал:Хятадын үндэсний соёлын хөшөө дурсгал
Ангилал:Өвөр Монголын барилга байгууламж
Ангилал:Өвөр Монголын шашин
Ангилал:Хөх хот
Гилбар зуу

**Гилбар зуу**, өөр нэр нь **Буян Ерөөлт хийд** (мөн Цагаан Утай хэмээгддэг) нь Өвөр Монголын Байрин баруун хошууны нутагт байх Бурханы шашны хийд юм.

## Иш үндэс 
Ангилал:Буддын шашны хийд
Дарь

**Дарь** гэдэг нь галт зэвсгийн цэнэг хийх тэсрэх бодис юм. Дарийг хүхэр, модны нүүрс, шүү зэрэг химийн бодисыг хольж хийдэг.
Ангилал:Тэсрэх бодис
Ангилал:Тэсрэх зэвсэг
Ангилал:Галт зэвсэг
Жад

**Жад** - хурц үзүүр бүхий бүлдэг зэвсэг юм. Жад нь хол шидэхэд зориулагдсан хөнгөн шинжтэй байдаг ба гол бие нь ихэвчлэн саваа хэлбэртэй зассан модоор, үзүүр нь ихэвчлэн төмрөөр хийгддэг. 

Жад нь орчин үеийн жад шидэлт хэмээх спортын нэгэн төрөлд хэрэглэгдэг.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Дундад зууны зэвсэг
Босоо ятга

**Босоо ятга** нь босоо хэлбэрээр байрладаг, олон чавхдаст хөгжмийн зэмсэг юм.

Ангилал:Ардын хөгжим

Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг
Ангилал:Татах хөгжмийн зэмсэг
Дунай мөрөн

**Дунай мөрөн** (рум. Dunărea, унгар. Duna, герман. Donau, серб. Дунав, словак. Dunaj, болгар. Дунав, хорв. Dunav, укр. Дунай, латин. Danubius, Danuvius, эрт. грек. Ἴστρος) нь Ижил мөрний дараах Европын хоёр дахь урт мөрөн юм. Дунай мөрөн нь Альпийн нурууны арын баруун өмнөд Германы Баден-Вюртемберг нутгийн голуудаас эх авч дорнод Европын Герман, Австри, Унгар, Словак, Хорват, Серби, Унгар, Австри, Унгар, Болгар, Румын зэрэг 10 улсыг дамжин урсч, Хар тэнгист цутгадаг. Мөн Вена, Братислав, Будапешт, Белград нийслэл хотуудаар дамжин урсдаг байна. 

Нийт урт 2,860 км, сав газрын талбай 817 мянган км² байдаг.

Дунай мөрөн дээр Словак, Румыны хилийн зааг дээр 1972 онд нээгдсэн Жердап хэмээх томоохон Усан цахилгаан станц байдаг.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Дунай мөрний голын систем
Ангилал:Европын гол мөрөн
Ангилал:Баден-Вюртембергийн гол мөрөн
Ангилал:Баварийн гол мөрөн
Ангилал:Дээд Австрийн гол мөрөн
Ангилал:Доод Австрийн гол мөрөн
Ангилал:Венийн гол мөрөн
Ангилал:Болгарын гол мөрөн
Ангилал:Молдавын гол мөрөн
Ангилал:Румыны гол мөрөн
Ангилал:Украины гол мөрөн
Ангилал:Унгарын гол мөрөн
Ангилал:Сербийн гол мөрөн
Ангилал:Словакийн гол мөрөн
Ангилал:Хорватын гол мөрөн
Ангилал:Германы усан зам
Ангилал:Австри-Германы хоорондын хил
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Ангилал:Одесса мужийн ус зүй
Өвөл

**Өвөл** - дэлхийн сэрүүн бүст орчих жилийн 4 улирлын хамгийн хүйтэн улирал. Намрын дараа өвөл ирж, өвлийн дараа хавар болно. Тогтвортой хүйтэн (Цельсийн 0 хэмээс доош), цас хоёр бол өвлийн үндсэн шинж юм. 

thumb|
[thumb|280px|Монголд өвөл [зуны улиралын солигдол ялгаа.]]
thumb|280px|Монголд өвлийн ойд

Жилийн 12 сарын хамгийн хүйтэн гурван сарыг аргын тооллын дагуу дэлхийн бөмбөрцгийн умард хагаст 11 12 1
-р, өмнөд хагаст 6, 7, 8-р сарыг гэж өвөлд хамааруулдаг. Умард хагаст 1-р сард, өмнөд хагаст 7-р сард өвлийн хамгийн хүйтэн сар болно. Өргөрөгийн байрлалаас хамаарч газар бүрт өдөр, шөнө харилцан адилгүй хугацаанд үргэлжилдэг. Умард хагаст 12 сарын 22, өмнөд хагаст 6 сарын 22-нд хамгийн богино өдөр, хамгийн урт шөнөтэй хоног буюу өвлийн туйл тохионо.
 
Зарим амьтад өвөл ичдэг. Мөн олон оронд шинэ жилийн баяраа өвөл тэмдэглэдэг.

Ангилал:Өвөл
Өмнөд Ази

**Өмнөд Ази**  Урд Ази гэдэг нь Ази тивийн өмнөд этгээдийн газар орны хам нэр юм. Энэ бүсэд Энэтхэг, Балба, Пакистан, Шри-Ланка, Бангладеш, Бутан, Мальдив зэрэг орны 4.480 сая км² нутаг хамаарна. Одоо 1.7 тэрбум хүн амьдарч байгаа. Эндхийн хамгийн том орон Энэтхэг, түүний хаяа залгаа Пакистан, Бирм, Шри-Ланка, Бангладеш зэрэг газар Британийн эзэнт гүрний эзэмшилд орж байсан. Тиймээс англи хэл албан ёсоор хэрэглэгддэг. Энэтхэгийн хойгийн умард талд Хималай, Гиндукуш, Памир зэрэг хана хэрэм болсон нурууд, бусад талаар нь Бенгалын булан, Арабын тэнгис, Инд мөрний сав газар зэрэг Энэтхэгийн далайн ай сав байна. Өрнө Ази, Газар дундын тэнгисийнхэнтэй эртнээс худалдаа, соёлын солилцоотой байсан. Будда, Хиндү зэрэг шашин үүсч хөгжиж түүнээсээ дорно зүгийн орнуудад дэлгэрчээ. Мөн Арабаас Перс, түрэгээр дамжин түрсэн Ислам шашин зарим улсын үндсэн шашин, соёл болсон.

## Улс, орон
## Зураг

Зураг:India 78.40398E 20.74980N.jpg
Зураг:New Delhi Temple.jpg
Зураг:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg


Ангилал:Азийн бүсчлэл
Сангажавын Баярцогт

**Сангажавын Баярцогт** нь Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн. 1967 оны 3 сарын 28-ны өдөр Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар суманд төрсөн. Монгол Улсын Их Хуралд 1996, 2004, 2008, 2012 онд дөрвөн удаа сонгогдон ажилласан.

## Төгссөн сургууль, мэргэжил
*1984 онд Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар хотын 10 жилийн 1 дүгээр дунд сургууль 
*1989 онд Москва хотын Улсын их сургууль Эдийн засагч, багш мэргэжлээр 
*1996 онд ХБНГУ-ын Гадаад худалдааны академи Бизнесийн удирдлага мэргэжлээр
*2002 онд Колумбын Их сургуульд Эдийн засгийн бодлогын менежментийн 1 жилийн магистрын хөтөлбөрт (PEPM) сурсан. Энэ хөтөлбөрт Япон/Дэлхийн Банкны хамтарсан тэтгэлгээр Баярцогт, Монгол банкны ерөнхийлөгч асан Жигжидийн Үнэнбат, Цэрэндагвын Одонгуа, Сангийн Яамны сайд асан Ясанжавын Очирсүх зэрэг арав гаруй улс төрчид хамрагдсан тухай Колумбын их сургуулийн Олон Улсын Харилцаа, Нийтийн Удирдлагын сургуулиас эрхлэн гаргасан сэтгүүлд дурдсан байна.

*2003 онд Монгол Улсын Их Сургууль Хуульч, эрх зүйч мэргэжлээр тус тус төгссөн.

## Ажилласан байдал
*1989-1990 онд УНТЭ-ийн ХЗЭ-ийн хорооны нарийн бичгийн дарга                                           
*1990-1991 онд МХЗЭ-ийн Төв хорооны дэд тэргүүлэгч 
*1990-1992 онд Улсын Бага Хурлын гишүүн, АИХ-ын депутат
*1991-1997 онд Монголын залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч 
*1992-1994 онд УТБА-ын багш, эрдэм шинжилгээний ажилтан 
*1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн 
*1996-1999 онд МСДН-ын дэд дарга 
*1998 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчны сайд 
*2000-2004 онд *Товхонхан* ХХКомпанийн зөвлөх 
*2002 онд Олон Улсын валютын санд шинжээч 
*2004 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2004-2006 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга 
*2008 оноос Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Сангийн сайд
*2016 оноос УИХ-ын гишүүнээс сонгуулиар ялагдаж буусан.

## Шагнал
*1997 онд Алтангадас одон
*1999 онд Байгаль орчны тэргүүний ажилтан
*2006 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн хүндэт медаль
*2008 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон

## Эрдмийн зэрэг, цол
* Олон улсын эдийн засгийн ухааны магистр.

## Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын байгаль орчны сайд
Ангилал:Монголын сангийн сайд
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Германы их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Сүхбаатарын_(хот)_хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Жарантайн Алтанцэцэг

Поп дива Дуучин **Жарантай овогтой Алтанцэцэг** 1973 оны 7 сарын 30-нд Төв аймгийн Жаргалантын САА-д төрсөн. 1991 онд Улаанбаатар хотын Налайх дүүргийн 2-р 10 жилийн дунд сургууль төгссөн. 1997 онд СУИС-ийн дуулаачийн ангийг дуурийн дуучны мэргэжлээр төгссөн.

1992-1996 онуудад Варьете чуулгын дуучин.

1997 оноос хойш чөлөөт уран бүтээлч.

2009 оноос ProSounds дуу бичлэгийн студын захирал.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Жаргалантын (Төв) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Мэтгэлцээн

**Мэтгэлцээн** гэдэг нь орчин үед боловсролын сургалт хэлбэрээр ихэвчлэн хэрэглэгддэг тодорхой сэдвийн талаар үнэн-зөв, худал-буруу хоёр талаас нь үндэслэл, нотолгоотойгоор илтгэн мэтгэлцэж, маргалдах арга барил юм. Мэтгэлцээн нь мөн улс төрд хэрэглэгддэг.

Монголчууд эрт үеэс мэтгэлцээний арга барилыг мөн **дайралцаа үг** хэмээн нэрлэж ирсэн. Мэтгэлцээн нь тодорхой дүрэмтэй байдгаараа хэлэлцүүлгээс ялгарах бөгөөд илүү ялах, тэмцэлдэх шинжтэй юм.

Боловсролын мэтгэлцээнд нотлогч, няцаагч тал хоорондоо өрсөлдөх бөгөөд үүнийг шүүгч шүүж хэн нь сэдвийн шийдлийг зөв тодорхойлж буйг дүгнэдэг.

Өрнөдийн орнуудад тухайлбал, Англи хэлээр *Debate*, Орос хэлээр *Дебаты* хэмээн нэрлэдэг.

Ангилал:Ярианы арга хэмжээ
Ангилал:Реторик
Хэлэлцүүлэг

**Хэлэлцүүлэг** нь нийгэм дэх харилцаа бөгөөд цөөн биш хүмүүс хоорондын харилцан тодорхой сэдвийг голчлон хэлэлцэж, ярилцахийг хэлнэ. Хоёр хүний харилцааг бол харилцан яриа хэмээдэг.

Хэлэлцүүлэг нь орчин цагт биеэр уулзаж, утсаар, зурагтаар, интернетээр гэх мэт олон хэлбэрээр зохион байгуулагддаг.

Өрнөдийн орнуудын хэлээр, тухайлбал Англи хэлээр *Discussion* гэдэг. 

## Мөн үзэх 
* Хөөрөлдөөн

Ангилал:Аман харилцаа
Зөөврийн тоглуулагч

[thumb|mp3 файлын шахмал диск тоглуулагч ([Филипс Экспаниум)]]

**Зөөврийн тоглуулагч** гэдэг нь дуу хөгжим, зураг, дүрс бичлэг, баримт бичиг зэргийг сонсох, харах, үзэх зориулалттай авсаархан хэрнээ их багтаамжтай цахим төхөөрөмж, хэрэглүүр юм. Эдгээр зүйлс нь ихэвчлэн хатуу диск, бичил диск, шахмал диск, зөөврийн диск гэх мэт агууламжуудад хадгалагдсан байдаг. 

Сүүлийн үед зөөврийн тоглуулагч нь тодорхой өргөн хэрэглэгддэг өргөтгөлтэй файлуудыг тоглуулахад чиглэгдэж байна. Жишээлбэл .mp3, .wma өргөтгөл бүхий дуу хөгжмийг (жишээ нь **MP3 тоглуулагч**), .jpeg, .gif, .png өргөтгөл бүхий дүрс зургуудыг (жишээлбэл **iPod** цувралын тоглуулагчид), .mpeg, .wmw өргөтгөл бүхий дүрс бичлэг зэргүүдийн тоглуулагчид олон төрлөөрөө байдаг. MPEG аудио ба видёо шахаж стандартын болгож боловсруулдаг. MP3 нь үнэн хэрэгтээ MPEG-ийн аудио 3-р давхрага юм. Одоо MP3 болон WAV хэмээх бас нэгэн аудио хэлбэрийн файлуудыг хооронд нь харьцуулья. MP3 файлын гол давуу тал нь WAV файлыг бодвол бага хэмжээтэй. MP3 файл нь 1 минутын бичлэгийг 1 мегабайтад хадгалдаг бол WAV файл 11-12 мегабайтад хадгалдаг байна. Энэхүү шахалтыг MP3 хэрхэн хийдэг бэ?
CD болон аудио файл нь тухайн дууныхаа бүх хэсгийг агуулдаггүй. Үүнийхээ оронд тасралттай кодыг хадгалдаг. CD эсвэл WAV файл нь дууг секундэд 44000 удаа ханддаг нь маш их хэмжээний мэдээллийг үүсгэдэг. MP3 файл нь дууны хүний сонсож чадхааргүй хэсгийг агуулдаггүй. Өөрөөр хэлвэл хүний чих нь 16 килогерцээс илүү давтамжтай дохиог сонсохгүй. Ийм маягаар ижил давтамжтай тодорхойгүй шуугианыг масклана. Үр дүнд нь CD-тэй ижил чанартай боловч жижиг хэмжээний дууны файл бий болно.
MP3 файл нь радио шоу эсвэл аудио номнууд гэх мэт ярисан яриаг агуулсан гүйцэтгэл сайтай хөгжим юм. Тэр шошго гэж нэрлэгдэх өөрийнхөө тухай мэдээллээр хангах кодлогдсон блоктой. Шошго нь гүйцэтгэгчийн нэр, албумны хавтас зэрэг зураглал, дууны үг, хөгжмийн төрөл болон илүү мэдээлэл авах холбоос зэргийг агуулсан байж болно.

Ангилал:Ахуйн хэрэглээний цахилгаан хэрэгсэл
Ангилал:Дүрс бичлэг тоглуулагч
Ангилал:Цахим ном
Хөзөр

**Хөзөр** (англи. *Playing card,* франц. *Cartes à jouer,* орос. *Игральные карты*) нь цөөн тооны хүмүүс хоорондоо наадах, тоглох нэгэн янзын хэрэгсэл юм. Хөзрөөр тоглох энгийн тоглоомыг **Хөзөр тоглох**, **Хөзрөөр наадах** эсвэл зүгээр л **Хөзөр** гэж бас нэрлэнэ. Хөзөр тоглох нь дэлхий даяар түгээмэл тархсан байдаг ба хөзрийн хэрэгсэл болох хөзрийн хэлбэр, хэмжээ, тоо ширхэг нь бас харилцан адилгүй байдаг боловч бүгд гарт багтах хэмжээний хавтгай цаасан эсвэл түүнтэй адил нимгэн, хавтаслаг эдээр хийгдсэн байдаг юм. Хөзөр нүүр болон ар гэсэн хоёр талтай байдаг. 

## Түүх 
Анхны тоглоомын хөзрүүд Зүүн Азид гарч ирсэн гэж үздэг. Хятад, Солонгост хөзрийг 12-р зууны эхэн үед дурдсан байдаг. Урт гонзгой хавтгай хуудас ашиглан тоглодог тоглоомын тухай урьд өмнө дурдсан байдаг бөгөөд эдгээр нь IX зуунд Тан гүрний үед (618–907) хамаарах юм. Цаасаар хийсэн хөзөр гарч ирэхээс өмнө Хятад, Япончууд мод, хулс, тэр ч байтугай зааны ясаар хийсэн хавтгай гонзгой хавтанг ашигладаг байсан ажээ.

Хэлбэр: 

:♠️ — гил (гилбэр буюу жадны үзүүр хэлбэртэй);
:♣️ — цэцэг (цэцэг хэлбэртэй);
:♥️ — бундан (зүрх буюу сарнай хэлбэртэй гэж ярьдаг);
:♦️ — дөрвөлжин (ромб хэлбэртэй).

## Хамгийн их тархсан тоглоомууд
*Энгийн хөзөр
*13 покер 
*108 хөзөр
*Хамар дарах
*Цагдаа хулгайч
*Муушиг

Ангилал:Хөзөр ба даалуу
Ангилал:Хятадын шинэ бүтээл
Ангилал:Цаасан бүтээгдэхүүн
Ангилал:Цуглуулга
Ав

**Ав** гэдэг нь анг олон нийтээрээ хомроглон агнахыг хэлнэ. 

Ангилал:Ан
Ан (салаа утга)

**Ан** гэдэг нь магадгүй доорх утгууд байж болно.
* Ан (амьтан), агнуурын зэрлэг амьтаны ерөнхий нэр
* АН, Ардчилсан Нам гэдгийн товчлол
* Ан (газар), ан цав газар
Даваа

**Даваа** гэдэг нь дараах хуудаснуудын алийг ч зааж болно.

*Даваа гараг - долоо хоногийн эхний өдөр
*Уулын даваа - өндөрлөг газраар давах зам
*Бөхийн даваа- бөх барилдааны нэгэн шат
*Даваа (бэрхшээл) - бэрхшээл, төвөг
Даваа гараг

**Даваа** нь долоо хоногийн эхний (ISO 8601 стандартын дагуу), эсвэл хоёр дахь (Ням гарагаас эхэлж тоолбол) хоног (өдөр) юм.

Монголчууд энэ өдрийг Монгол хэлэнд дэлхийн дагуул болох Сар гэсэн утгатай 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Хамгийн түгээмэл нь Төвөд гаралтай "Даваа", үүнээс гадна Санскрит гаралтай **Сумьяа**, мөн Монголчилсон **Саран өдөр** гэж нэрлэгддэг.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Мягмар гараг

**Мягмар** нь долоо хоногийн хоёр (ISO 8601 стандартын дагуу), эсвэл гурав дахь (Ням гарагаас эхэлж тоолбол) хоног (өдөр) юм.

Монголчууд энэ өдрийг Монгол хэлэнд 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Энэ нь тэнгэрийн эрхэс болох Ангараг гаригийг илтгэх Төвөд гаралтай "Мягмар" гэж нэрлэдэг бөгөөд, үүнээс гадна Санскрит гаралтай **Ангараг** болон Монголчилсон **Гал өдөр** гэж нэрлэгддэг.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Ан (амьтан)

**Ан** гэдэг нь агнаж болохуйц зэрлэг амьтдыг хэлдэг. Зэрлэг амьтдыг агнаснаар түүний махыг идэх, арьс, шир, эвэр гэх мэт эдийг нь хувцас хийх эсвэл эдлэл хэрэглэл хийхэд хэрэглэдэг юм. Агнах гэдгийг өөрөөр гөрөөлөх, агнуур, ав гэх зэргээр нэрлэнэ.
Зурагт

**Зурагт** () гэдэг нь телевизийн өргөн цацалтыг хүлээн авч дуу авиаг сонсгож, дүрсийг үзүүлэх зориулалт бүхий төхөөрөмж юм. (Латин: Tele-алс хол, vision-үзэгдэх, харагдах) бөгөөд Монгол хэлнээ энэ үгийг зурагт гэж буулгажээ.

Зурагт нь Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш түгээмэл дэлгэрсэн бөгөөд өнөө үед цахилгаанаар хангагдсан газарт гэр ахуйн тавилга, хэрэгслийн зайлшгүй нэгэн төрөл болдог. Зурагт нь радиогаас суурь авч бүтээгдсэн ба хожим нь компьютер, гар утас зэргийн суурь болсон юм. 

## Үүсэл
Үе үеийн олон эрдэмтдийн хөдөлмөр зүтгэлийн үр дүнд зурагт бий болсон гэдгийг заавал онцлон тэмдэглэх хэрэгтэй. Английн эрдэмтэн Жеймс Клерк Максвелл (1831-1879) байгальд цахилгаан соронзон үелзлэл оршдог тухай таамаглал анх дэвшүүлжээ. Цахилгаан соронзон орон үнэхээр бодитой оршиж байгааг Германы эрдэмтэн Генрих Рудольф Герц (1857-1894) туршилтаар баталсан юм. Цахилгаан соронзон долгионы тархах хурд, түүний физик шинж чанарыг ч Герц нарийвчлан судалсан байна. Оросын эрдэмтэн Александр Степанович Попов (1859-1905), италийн эрдэмтэн Гульелмо Маркони (1874-1937) нар цахилгаан соронзон үелзлэлийг ашиглан агаарын орон зайг ашиглаж ямар нэгэн дохио дамжуулах арга бодож олжээ. Тэднийг анхлан радио зохион бүтээсэн эрдэмтэд гэж үздэг.  

1880 онд П.И.Бахметьев дүрсийг алсад дамжуулахын тулд эхлээд цахилгаан соронзон орон болгож задлаад, дараа нь хүлээн авагчаар эргэж цуглуулах  хэрэгтэй гэдэг санааг дэвшүүлсэн байна. Үүний дараа 1884 онд Германы эрдэмтэн Паул Нипков дүрсийг алс холын орон зайд дамжуулах анхны шийдлийг олжээ. Нипковийн санаачилсан энэ арга дээр тулгуурлан 1920 онд Шотландын зохион бүтээгч Жон Байрд (1888-1946) механик телевизор бүтээсэн юм. 

1900 оны 8 дугаар сарын 25-нд Францын нийслэл Парис хотод олон улсын цахилгаан холбооны бага хурал зохион байгуулагдав. Энэ хуралд оролцсон Оросын инженер Константин Перский “ television” гэдэг нэртэй илтгэл тавьжээ. Ингэснээр телевиз гэдэг нэр томъёог хүн төрөлхтөн хэрэглэх болсон юм. 

1907 онд гадны фото үзэгдлийг ашиглан Петербург хотын технологийн их сургуулийн багш Б.Л.Розинг өнөөгийн зурагт ажиллах үндсэн зарчмыг боловсруулжээ. Зурагтын цаашдын хөгжилд Б.П.Грабовский, С.И.Катаев, П.В. Шматков, В.К.Зворыкин зэрэг олон эрдэмтэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан юм. Ер нь зурагт гэдэг бол олон хүний хамтын хөдөлмөрийн үр дүнд бий болсон хамтын бүтээл юм. Одоо ч зурагтын материал, техникийн бааз шинэчлэгдсээр байна.

1953 онд өнгөт телевизор анх бүтээгдсэн.

## Дэлгэц
Орчин үед уламжлалт дэлгэцээс илүүтэйгээр шингэн болор, плазма, гэрлийн тусгалт дэлгэц бүхий зурагтууд өргөн хэрэглэгдэж байна.

Зурагтын дэлгэцийн технологийн ерөнхий дөрвөн төрөл

* CRT
* LCD (LCD дэлгэцийн олон төрөл янз байгааг QLED, квантын цэгт, LED, LCD TN, LCD IPS, LCD PLS, LCD VA гэх мэтээр нэрлэдэг.)
* OLED
* Plasma

Ангилал:Харилцаа
Ангилал:Ахуйн хэрэглээний цахилгаан хэрэгсэл
Мягмар

**Мягмар** гэдэг нь Ангараг гаригийн илтгэх нэр юм. Мягмар гэдэг нь доорх утгуудын алийг нь ч зааж болно.

* Мягмар гараг, долоо хоногийн хоёр дахь өдөр

## Хүний нэр
Мягмар гэдэг нь монгол хүнд түгээмэл тохиох нэр
* Дасрангийн Мягмар, Монгол улсын заан, бөх
* Надмидын Мягмар, Монгол улсын гавьяат жүжигчин
* **Ганзоригийн Мягмар** Дэлхийн шилдэг Загвар зохион бүтээгч
* Очирын Мягмар, Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, зураач
*Дэмчигийн Мягмар, Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналт уран зураач
Лхагва

* Лхагва — Буд гарагийн өөр нэр. 
* Лхагва гараг — долоо хоногийн гурав дахь өдөр

## Хүмүүс 
* Ширбазарын Лхагва — хөдөлмөрийн баатар цолтой малчин
* Маамын Лхагва —  улсын арслан цолтой бөх
* Дугарбаатарын Лхагва — гавъяат тамирчин цолтой боксчин
Лхагва гараг

**Лхагва** нь Мягмар ба Пүрэв гаргийн хоорондох долоо хоногийн өдөр юм. Энэ өдөр олон улсын ISO 8601 стандартын дагуу гурав, эсвэл Ням гарагаас эхэлж тоолдог улсуудад долоо хоногийн дөрөв дэх өдөр юм.

Монголчууд энэ өдрийг Монгол хэлэнд 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Энэ нь сансрын эрхэс болох Буд гариг гэсэн утгатай Төвөд гаралтай "Лхагва", үүнээс гадна Санскрит гаралтай **Буд** болон Монголчилсон **Усан өдөр** гэж нэрлэгддэг.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Пүрэв

**Пүрэв** эсвэл **Пүрвээ** нь Төвөд гаралтай Монгол хэлний Бархасбадь гэх утгат үг. Доорх утгыг заана.
* Пүрэв гараг, долоо хоногийн дөрөв дэх өдөр
* Пүрэв (нэр), түгээмэл хүний нэр
* Пүрэвбат 
*

## Хүн 
* Жамбын Пүрэв - Монгол улсын Төрийн шагналт, Соёлын Гавъяат Зүтгэлтэн, Зохиолч
* Б. Пүрвээ - хөдөлмөрийн баатар
* Ундрахын Пүрэв - бөх
Пүрэв гараг

**Пүрэв** нь долоо хоногийн дөрөв (ISO 8601 стандартын дагуу), эсвэл тав дахь (Ням гарагаас эхэлж тоолбол) хоног (өдөр) юм.

Монголчууд энэ өдрийг монгол хэлэнд Бархасбадь гаригийг илтгэх 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Хамгийн түгээмэл нь төвөд гаралтай "Пүрэв" гэгддэг, үүнээс гадна санскрит гаралтай **Бархасбадь**  болон монголчилсон **Модон өдөр** гэж нэрлэгддэг. 

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Баасан гараг

**Баасан** нь долоо хоногийн тав дахь (ISO 8601 стандартын дагуу), эсвэл зургаа дахь (Ням гарагаас эхэлж тоолбол) хоног (өдөр) юм.

Монголчууд энэ өдрийг Монгол хэлэнд сансрын эрхэс Сугар гаригийг илтгэх 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Хамгийн түгээмэл нь Төвд гаралтай "Баасан" гэгддэг, үүнээс гадна Санскрит гаралтай **Сугар** болон монголчилсон **Төмөр өдөр** гэж нэрлэгддэг. 

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Бямба гараг

**Бямба** нь долоо хоногийн зургаа дахь (ISO 8601 стандартын дагуу), эсвэл долоо дахь (Ням гарагаас эхэлж тоолбол) хоног (өдөр) юм.

Монголчууд энэ өдрийг Монгол хэлэнд сансрын эрхэс болох Санчир гаригийг илтгэх 3 янзаар нэрлэдэг уламжлалтай учир байна. Хамгийн түгээмэл нь Төвөд гаралтай "Бямба" гэгддэг, үүнээс гадна Санскрит гаралтай **Санчир** болон Монголчилсон **Шороон өдөр** гэж нэрлэдэг. 
Мөн аман ярианд **Хагас сайн өдөр** гэх нь бий.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Шөнө

гийн шөнө]]

**Шөнө** гэдэг нь нэгэн хоногийн үдшээс үүр гэгээрэх хүртэлх цаг хугацаа, мөн нар тэнгэрийн хаяаны доогуур орсон үе гэж тайлбарлана. Энэ нь өдөр гэдгийн эсрэгцүүлсэн утга юм. Өөрөөр хэлбэл, Нарны гэрэл шууд тусахгүй байх дэлхийн бөмбөрцгийн хагас этгээдэд шөнө болно гэсэн үг. Энэ үед нар нь дэлхийн нэг талд, нөгөө тал нь сүүдэрлэгдсэн байдгаас сүүдэртэй талыг нь шөнө, харанхуй шөнө зэргээр хэлдэг.

Шөнийн цагаар ихэнх амьтан, ургамал унтаж амардаг. Хүн төрөлхтөн эрчимийг эзэмшиж, хиймэл гэрэл гаргаж чаддаг болсноор хүссэн үедээ харанхуй бус гэрэл бүхий орчинтой байх боломжтой болсоноос гадна томоохон хотуудад шөнийн цагаар хөл хөдөлгөөнтэй байдаг болсон.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Хоног

left**Хоног** — дэлхийн бөмбөрцөг тэнхлэгээ тойрон бүтэн нэг эргэлдэх хугацаа. Өөрөөр хэлбэл 23 цаг 56 минуттай тэнцэх бүхэл нэг өдөр, шөнө. Аргын тооллоор үндсэндээ гурван жилд 365, нэг жилд 366 хоног нийлж байж нэг жил болдог. Харин долоон хоног нийлж долоо хоног болдог. 

Шөнө унтаж амрах газар орныг хоноглох газар, айлд хэсүүчлэн амьдрахыг хоног өнгөрүүлэх зэргээр хоёр өдрийг заагладаг нэршил байснаас үүдэн, одоо цагт энэ үг нь 24 цагийг нийтэд нь төлөөлөх үг болж хэрэглэгддэг болсон.

Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Мөс

thumb|Мөс

**Мөс** — Цельсийн тэг ба түүнээс доош градус дахь барилдан хатуурсан ус.

Мөс нь Цельсийн нэг ба түүнээс дээш градус хайлж ус болдог. Мөс нь дотроо олон янз. Хүний мөс, цасны мөс, усыг албаар хөлдөөн мөс болгох бүгд л өөр өөр процессоор бий болсон зүйл юм. Хүний мөс гэдэг нь мөн чанар гэх утгыг илэрхийлэх ажээ.
Отор

**Отор** гэдэг нь мал адуулах нэгэн арга, ухаан юм. Оторыг товчоор тайлбарлавал, хэсэг малыг сүргээс салган өвсний соргог, усны тунгалаг, хужиртай газраар  ногоолуулах, таргалуулах, тарга хүч тогтоох гэх 3 зорилготойгоор бэлчээрлүүлэхийг хэлдэг.

Ангилал:Мал аж ахуй
Сур

**Сур** гэдэг нь бод малын шир арьсыг урт зүсч, элдэж хийсэн бүтээгдэхүүн юм. Сурыг бүс, оосор, бүч, баглаа, татлага, жолоо, ногт зэрэгт ашигладаг. Сурыг нойтон ширийг хөлдөөж, дараа нь тууш зүсч, идээлүүлж олон хоног байлгаж, зөөлрүүлсний дараа ээрүүлдэх, талхих, гараар нухан мушгих зэрэг 3 аргаар элдэж хийдэг.

Ангилал: Малын бүтээгдэхүүн

Ангилал:Малын түүхий эд