Бадабарын бослого

**Бадабарын бослого** (1985 оны 4 сарын 26-27, Бадабар, Пакистан) нь Пакистаны Пешеварын дэргэд байдаг Бадабарын бэхлэлтэнд хоригдож байсан Зөвлөлтийн ба Афганистаны олзлогдсон цэргүүдийн зохион байгуулсан зэвсэгт бослого юм. Босогч нар Пакистаны арми ба Афганистаны Жамайт И Ислами намын душмануудтай тулалдаж, оргох оролдого хийсэн байна. Босогчид эцсээ хүртэл тулалдан бэхлэлтийг агаараас бөмбөгдөх, артиллерийн галаар цохилт өгөх үед бүгд амь үрэгджээ.

## Үйл явдлын өмнө 
**Бадабарын бэхлэлт** буюу хуаран нь Пешевараас өмнө зүгт 10 км, Афганистан-Пакистаны хилээс24 км зайд 500 га талбайг хамарсан нутагт байрлаж байсан ба Афганистаны моджахед буюу душмануудыг бэлтгэх сургалтын төв бааз болж байжээ. Энэ бааз нь Жамайт И Ислами намын мэдэлд байсан бөгөөд 60 хүртэл тооны АНУ, Египт, Хятад, Пакистаны сургагч зааварлагч нар душмануудыг байлданны урлаг, партизаны тактикт сургаж дадлагжуулж байсан. Гадаадын зааварлагчдын 6 нь АНУ-ын тусгай албаныхан байжээ. Мөн энэ бэхлэлт баазад зэвсэг, галт хэрэгсэлийн 6 агуулах, болон 3 шорон бүхий байв. 

Афганистанд 1983-1984 онуудад Засгийн газрыг эсэргүүцсэн душмануудад янз бүрийн байдалд олзлогдсон Зөвлөлтийн армийн офицер, цэрэг болон Афганистаны армийн цэрэг, офицерүүдийг нууцаар хил давуулан Пакистанд авчиран шорон гяндангуудад хорьж байсан байна. Тэдгээрийн нэг нь Бадабарын бэхлэлт байжээ. Олзлогдсодыг хатуу ширүүн нөхцөлд хорьж, хүнд хүчир ажилд хүчээр дайчлан ажиллуулж, бие сэтгэлийн байнгын дарамт шахалтанд байлган тарчилган зовоож байсан төдийгүй хүчээр лалын буюу исламын шашинд оруулахаар хүчлэн тулгаж байсан.  Бадабарын бэхлэлтэнд 1985 он 15-25  (*шурави*) буюу зөвлөлтийн, 60 Афганистаны олзлогдсон цэргийн албан хаагчдыг хорьж байжээ.

Бослого гарахын өмнө Бадабарт 26 машинаар маш их хэмжээний зэр зэвсэг, сум хэрэгсэл ирж агуулахуудад хураасан байна. Сум хэрэгсэл нь голлог янз бүрийн ангилал, зориулалтын пуужин, их буу миномётын сум зэрэг галт хэрэгсэл байжээ. 
Цэргийн олзлогдогсод баазын нутаг дэвсгэр дэх зэвсгийн агуулахыг булаан авч душмануудын удирдагч нарт Исламабад дах ЗХУ-ын ба БНАААУ-ын Элчин сайдын яамныхантай уулзуулах шаардлага тавихаар шийдвэрлэн бослогын төлөвлөгөө боловсруулжээ. Тэд нарын зарим нь олзонд бараг 3 жил байсан тул душмануудын харгислалыг хангалттай харж үзсэн тул эргэж буцах бодолгүй эрс шийдвэртэй болсон байжээ. 

## Бослого 
1985 оны 4 сарын 6-ны оройн 6 цагийн орчимд шоронгийн харуул 70 хүнээс 2 нь харуулд гарч бусад нь оройн мөргөл хийж байжээ. Зөвлөлтийн олзлогдогсодын бүлэг чимээгүйгээр харуулуудыг зэвсгийг нь хурааж, өөрсдийн хоригдож байсан өрөөнд түгжиж, бусад хоригдлуудаа чөлөөлөн зэвсгийн агуулахыг эзлэн авсан байна. Тэд нар зенитын пулемёт, ДШК пулемёт, грантомёт болон миномётоор зэвсэглэж амжсан байна. Зарим нэг өөр хувилбараар олзлогдогсод өөрсдийн байгаа газрын талаар дэлхий нийтэд зарлах зорилгоор баазын радиогийн төвийг дайран эзлэхийг оролдсон гэж үздэг. 
Раббани энэхүү дэлбэрэлт нь зэвсгийн агуулахад туссан грантомётын сумнаас болсон гэж тайлбарласан. Түүний бодлоор үүний үр дүнд босогчид ба агуулахад хорьсон байсан харуулууд бүгд амь үрэгдсэн гэжээ. ,  мөн Зөвлөлтийн армийн байлдагч Александр Зверкович. зэрэг зарим нэг бослогод оролцогч нарыг тогтоосон байна.

ЗХУ-ын эх сурвалжаар 100-120 Афганистаны душман, 40-90 пакистаны цэргийн албан хаагч алуулсан байна.  Бослогын нарийн ширийн нь 1992 он хүртэл буюу Пакистаны Гадаад хэргийн дэд сайд Шахрияр Ханыг бослогод оролцогч 6 хүний нэрсийг Александр Руцкойд албан ёсоор мэдээлэх хүртэл Пакистаны тал дарагдуулж байсан. Зөвлөлтийн Элчин сайд Виталий Смирнов 1985 оны 5 сарын 11-нд Мохаммед Зия Уль Хакт эсэргүүцэл илэрхийлжээ. Тэр хэлэхдээ:,
:*"Пакистаны засгийн газар болсон үйл явдалын бүх хариуцлагыг үүрэх ёстой бөгөөд  БНАААУ болон Зөвлөлтийн эсрэг түрэмгий үйл ажиллагаанд хамтран оролцож байгаагийн зохих хариуг хүлээлгэх болохоо Зөвлөлтийн тал анхааруулж байна." ба Исламабадын дэргэд орших Ожхри лагерьт  1988 оны 4 сарын 10-нд болсон 1300 гаруй хүнийг алж шархдуулсан зэвсгийн агуулахын дэлбэрэлт, 1988 оны 8 сарын 17-нд болсон Ерөнхийлөгч Зия Уль Хакийн онгоцны сүйрэл зэргийг Афганистан ба Зөвлөлтийн нууц албадуудын зохион байгуулсан ажиллагаа гэж Пакистаны тал буруутгасан байна.  *

Дайчид-Олон улсын олон нийттэй харилцах хороо 2002 онд  бослогод оролцогчдоос Игорь Васков, Николай Дудкин, Сергей Левчишин нарыг нэхэн шагнуулахаар  ОХУ-ын Батлан хамгаалахын сайд Сергей Ивановт уламжилсан байна. Сайд хэлэхдээ, 
:*"Харамсалтай нь, шагналд тодорхойлох үндэслэл байхгүй байна"  гэсэн байна.*

## Сонирхолтой баримтууд 
* Душманууд болон пакистанчууд Афганистанд олзлогдсон зөвлөлтийн цэргийн албан хаагчид Пакистаны нутагт Бадабарын лагерьт хоригдож байгааг нууцлах зорилгоор бүгдэд нь мусульман нэр өгсөн байна. Энэ нь амь үрэгдэгсдийг тодруулан тогтооход хүндрэл учруулжээ.
* Абдурахмон гэж нэрлүүлсэн нэг олзлогдогч адил нэртэй лагерийн даргатай гардан тулаанаар тэмцэлдэх, ялсан тохиолдолд олзлогдогсод ба душмануудын хооронд хөл бөмбөгийн тэмцээн зохиох санал гаргажээ. Тэрээр маш хурдан хүчтэй цохилтоор лагерийн даргыг газар унаган ялснаар тэмцээн зохиогдохоор болсон байна. Үхтлээ туйлдаж ядарсан, тураалтай хоригдлуудын команд душмануудын командыг 7:3-ийн харьцаагаар ялсаны 4 гоолыг Абдурахмон оруулсан байна. 

## Урлаг 
* *Пешеварын вальс*. Орос-Казахын хамтарсан уран сайхны кино (1994) 

## Мөн үзэх 
* Куала Ай Жангигийн тулалдаан- Афганистаны шоронд хоригдож байсан  талибан ба аль кайдагийн олзлогдсон дайчдын  2001 онд гаргасан бослого

## Эшлэл 
## Цаашид унших 
* Yousaf M. and Adkin M. *Afghanistan - The bear trap (the defeat of a super-power).*  2006 ISBN 81-87330-15-5.
* *Трагедия и доблесть Афгана.* Александр Ляховский. 1995. ISBN 5-85844-047-9. 
* "Восстание в тюрьме Бадабера." *Pobratim* 2005 Vol 6. 
* Korobov A. Мятежные узники "Бадабера". *Boevoe Bratstvo* magazine, 2005. 
* Malorodov B. "Мы чести воина не уронили". *Boevoe Bratstvo* magazine 2006. 
* Tibilova E. "К подвигу всечасно не готовлясь, он был всечасно к подвигу готов".  *Yuzhnaya Osetiya* magazine, 7 October 2006. 
* Pochtaryov A. "Прокляты и забыты?" *Nezavisimaya Gazeta*, 13 February 2004. 

Ангилал:Афганистан-Пакистаны харилцаа
Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Афганистан-ЗХУ-ын харилцаа
Ангилал:Афганистаны түүх
Ангилал:Пакистаны түүх
Ангилал:Оросын түүх
Ангилал:Афганистан-ЗХУ-ын дайн
Ангилал:ЗХУ хүйтэн дайнд
Ангилал:ЗХУ-Пакистаны харилцаа
Ангилал:1985 оны зөрчилдөөн