open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Елюй Жү

**Елюй Жү** (ханз: 耶律鑄, пиньинь: Yélǜ zhù) (1221-1285) болбоос Их Монгол Улсын бичгийн эрдэмтэн, сайд, кидан угсааны Елюй Чуцайгийн хөвгүүн, мөн Их Юань Улсын төвлөн засах яамны зүүн гарын чинсан зэрэг чухал албан тушаалд томилогдон ажиллаж байсан улс төрч юм. 

## Намтар 
1244 онд эцгийгээ нас барсны дараа Төвлөн засах яаманд ажиллаж эхлэсэн. 1257-1259 онд Мөнх хааныг дагаж Сүн улстай хийх дайнд хамт явж гавъяа зүтгэл байгуулсан тул алтадмал хуяг, ажнай хүлэгээр шагнуулсан. 1259 онд Мөнх хаан тэнгэрт хальсны дараа Хубилайн дэргэд үлдэн 1261 оны 7 сард Төвлөн засах яамны зүүн гарын чинсангаар томилогдон 1264 оны 9 сар хүртэл ажилласан. Энэ хугацаанд Аригбөхийн эсрэг дайнд Хубилай хааны удирдсан армид багтан, гавьяа зүтгэл байгуулсан тул 1264 онд гуанлю дайфу цол хүртэв. 1266 онд хааны зарлигаар 37 бүлэгтэй хууль цаазын бичиг зохиох ажлыг гардан хариуцав. 1267 оны 7 сард рунлю дайфу цол хүртэж, пинжан жэнши түшмэлээр томилогдов. 1268 оны 4 сард зүүн гарын чинсангийн тушаалд дахин томилогдож, 1270 онд ахин огцоржээ. 

1276 онд Түүх зохиох хэлтэсийн даргаар томилогдож, түүх шастир зохиох ажилд хяналт тавих болсон. "Шу нутагт зорчсон тэмдэглэл" (徵蜀道錄) нэртэй ном бичиж хэвлүүлсэн. 1282 онд Ахмад Фанакат сайдын авилгалын хэрэг илчэгдэж цаазлуулсны дараа түүнийг дахин Төвлөн засах яамны зүүн гарын чинсангаар томилсон. 1283 онд албан тушаалаасаа огцоржээ. 

1285 онд нас барсан. 1330 онд Тугтөмөр хааны зарлигаар тайш, кайфу итун сансы (開府儀同三司), шанжугуо (上柱國), Инин ван (懿宁王) цол, вэньжун (文忠) өргөмжлөлөөр нэхэн шагнаж, үр удамд нь гардуулсан. Тэрээр олон ном, шүлэг найраглал бичснээс **"Шуанси зүй-ин жи"** (双溪醉隐集) нэртэй ном нь Мин улсын үед зохиогдсон **Юнлэ дадянь** нэвтэрхий тольд тэмдэглэгдсэн нь орчин үед уламжлагдан ирсэн байна.

## Гэр бүл 
* Аав: Елюй Чуцай
* Ээж: Сү овогт ахайтан
** Ах: Елюй Сюань: Елюй Чуцайгийн лян овогт эхнэрээс төрсөн.

Елюй Жү нь 11 хүүтэй байснаас 9 хүүгийн нэр тодорхой байдаг. 

# Елюй Шижи (希徵)
# Елюй Шибо (希勃)
# Елюй Шилян (希亮)
# Елюй Шикуан (希寬)
# Елюй Шисү (希素)
# Елюй Шигү (希固)
# Елюй Шижоу (希周)
# Елюй Шигуан (希光)
# Елюй Ши-и (希逸)

## Эшлэл 
* Юань улсын судар: 146-р дэвтэр Елюй Чуцайгийн шастирт
* Юань улсын шинэ судар: 127-р дэвтэр Елюй Чуцайгийн шастирт 

Ангилал:1221 онд төрсөн
Ангилал:1285 онд өнгөрсөн
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Юань улсын зүүн гарын чинсан
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Ангилал:Кидан хүн
Андрей Руднев

**Андрей Дмитриевич Руднев** (1878 оны 3-р сарын 1-нд Оросын хаант улсын нийслэл Санкт-Петербург хотод төрсөн—1958 оны 7-р сарын 31-нд Финландын Хельсинки хотод нас барсан) — орос гаралтай финландын монгол судлаач, ардын уран зохиол, дуу судлаач эрдэмтэн. Монгол, буриад, халимагуудын ардын дуу хуурыг хальсанд бичиж үлдээсэн хүн. 

## Намтар 
Тэрээр Санкт-Петербургийн эзэн хааны их сургуулийн дорно дахины факультетэд монгол хэл зааж байсан.

1897 онд Халимагийн тал нутгийн Бага дөрвөдийн (орос. *Малодербетовский улус*) нутгаар аялж Тундут овогийн Онхорын Өлзийт (халимаг. *Элзята Онкоровна Тундутова*) гүнжийн дуулсан “Баазр зурхайч”, “Кизляр гидг балхсн” зэрэг халимаг дуунууд бичиж үлдээжээ. Тэрээр 1904 онд Оросын Төв болон Зүүн Азийг судлах хорооны экспедицийн бүрэлдэхүүнд Финландын эрдэмтэн Густав Рамстедтийн хамт Халимагийн тал нутагт хоёр дахь удаагаа очжээ. Эдгээр аялалд Царицын гимназийн халимаг сурагчид Очирын Номт, Даваагийн Ринчин (орос. Эренджен Давааев), Манжийн Дорж (орос. Доржи Манджиев) нар туслахаар ажилласан байна. 1904 онд Андрей Руднев Бага дөрвөдийн улсын төвд орших Ханат нуурын эрэгт очиж, дараа нь Астраханд экспедицийн аялалыг дуусгасан байна. Энэ аялалдаа халимаг ардын аман зохиолын материалыг тэмдэглэн авч үлджээ. Тэрээр Астраханы ахлах сургуулийн сурагч Баяны Санжийн (орос. *Санжи Баянов*) тусламжтайгаар номч цорж Пурдаш Жунгруев ламын Төвдөд хийсэн хоёр аяллын тэмдэглэлийг 1904 онд орос хэл рүү орчуулжээ.

1909 оноос эхлэн тэрээр Санкт-Петербург хотын их дээд сургуульд суралцдаг халимаг оюутнуудын тусламжтайгаар цуглуулсан халимаг ардын аман зохиолын материалыг боловсруулж эхэлжээ. Санкт-Петербург хотод Даваагийн Доржийн амнаас “Арьяа-бала” гэж халимаг хэлээр буддын шашны залбирал бичжээ. Даваагийн Ринчин түүнд *«Хаалhа*», *«Көк төңгсин дольганд»,* «*Хаврин уснас цегəкн билə»* зэрэг халимаг дуунуудыг бичиж өгчээ. 1908 онд түүнд ирээдүйн Халимагийн сурган хүмүүжүүлэгч Очирын Номт ихээхэн тусалдаг байсан байна.

1918 оны хавар Оросын Иргэний дайны үеэр тэрээр Финланд руу дүрвэн гарсан юм. 1923-1940 онд тэрээр Финландын Выборг хотын хөгжмийн сургуульд төгөлдөр хуурын багшаар ажилласан байна. 1925-1931 онд Выборг дахь Шведийн лицейд латин хэлний багш байсан. 1940 онд Выборг хот Зөвлөлтийн мэдэлд очиход тэрээр 1940-1947 онд Хельсинкийн их сургуулийн орос хэлний багшаар ажилласан юм. 1945-1953 онд Сибелиусын академид харааны хурдан уншлагын хичээл зааж байсан.

Эрдэмтэн 1958 оны 7-р сарын 31-нд Финландын Хельсинки хотод 80 настайдаа нас барсан байна.
Чимэдгочоогийн Батзаяа

**Чимэдгочоо Батзаяа** (1987 оны 3-р сарын 14-нд Завхан аймгийн Идэр суманд төрсөн)- Эхлэл групп үүсгэн байгуулагч.  

## Намтар 
Чимэдгочоогийн 3дахь хүү болон мэндэлсэн.   

Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 27-р сургууль, 

МҮИС, бакалавр, Эрхзүйч

МҮИС, магистр, Эрхзүйч 

## Ажил эрхлэлт 
2007 онд Ehlel.com компанийг үүсгэн байгуулсан, CEO

2021 онд Цэлмэг технологи сургууль байгуулсан.

## Гавъяа шагнал: 
* Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан
* МҮХАҮТ-ын дээд шагнал “Хийморь” хүндэтгэлийн одон
* МЗХ-ны оны шилдэг бизнесмен залуу
* Боловсролын тэргүүний ажилтан

## Эх сурвалжууд 
https://www.zindaa.mn/45m7

https://web.archive.org/web/20240311083646/http://www.bolod.mn/modules.php?name=News&nID=216542

https://ehlel.com/pages/about-us
Ангилал:Мэдээллийн технологийн бизнесмен
Ehlel

## Танилцуулга 
Ehlel нь 2007 онд Ehlel.com хэмээх энгийн вэбсайт болж эхэлсэн. Электроникс, боловсрол, үйлдвэрлэл, худалдааны чиглэлээр ажилладаг 

Эхлэл бол дэлхийн хэмжээнд технологийн хөгжил, боловсролыг дэмжих зорилготой Монголын брэнд юм. 2007 онд үүсгэн байгуулагдсан тус компани нь найман охин компани, хоёр хамтарсан компанитай гэр бүл болон өргөжин тэлсээр 200 гаруй иргэнийг ажиллуулж байна. Ehlel-ийн инновац, хариуцлагатай өсөлтийн төлөөх амлалт нь дараахь зүйлийг багтаасан олон төрлийн санал болгож байна.

Зорилго

Онцгой шинэлэг зүйл бол хил хязгааргүй гэдгийг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөхийг бид хүсч байна. Төрөл бүрийн үндэстнүүдээс нэр хүндтэй компаниуд гарч ирж, аж үйлдвэр, ойлголтыг өөрчлөн бий болгосонтой адил бид уламжлалт хүчний төвөөс гадна бий болсон технологийн хязгааргүй боломжид итгэдэг. Өндөр чанартай технологийн бүтээгдэхүүн бүтээх бидний амлалт нь дэлхийн хэмжээнд нэр хүндтэй шинийг санаачлагчдын тоонд багтаж, олон улсын тавцан дахь өсөлт, дэвшилд хувь нэмрээ оруулах бидний хүсэл тэмүүллийг дэмжиж байна.

Үнэт зүйлс

Бид "Шударга өрсөлдөөнд ялж, чадавхиа бэхжүүлэх" ажиллана

## Салбар компаниуд 
Эхлэл Брэнд ХХК

2007 онд үүсгэн байгуулагдсан Эхлэл Брэнд нь мэдээллийн технологийн вэб сайтаар эхэлсэн. Түүний охин компаниуд мэдээллийн технологийн янз бүрийн салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг .

**Улаанбаатар хотын Австралийн ухаалаг сургууль**

Улаанбаатарын Австралийн Сургууль (ASSU) нь харилцан уялдаатай ертөнцөд хөгжин дэвшихээр хангагдсан дэлхийн иргэдийг хөгжүүлэх зорилготой

Эрхэм зорилго бол оюутнуудын бүтээлч байдал, оюуны сониуч зан чанарыг төлөвшүүлэхийн зэрэгцээ эерэг хандлага, ёс зүйтэй зан төлөв, шүүмжлэлтэй сэтгэх чадварыг эзэмшсэн хувь хүн болгон төлөвшүүлэх явдал юм. 

**Smart IBDM групп**

SMART IDBM GROUP нь Электроникс технологи, бараа, үйлчилгээ худалдааны компани.

**Цэлмэг Техникийн сургууль**

Цэлмэг Техникийн Сургууль нь оюутнууддаа технологийн чиглэлээр сургалт явуулдаг ЕБС юм.

**Эхлэл Шэньжэн**

БНХАУ-ын Шенжен хотод байрладаг Электроникс технологи, бараа, үйлчилгээ худалдааны компани.

## Эх сурвалж 
https://www.facebook.com/ehlel/

https://www.youtube.com/watch?v=_sMMubnwkWY

https://web.archive.org/web/20240311065125/https://news.mn/r/2254518/

https://www.zindaa.mn/45m7

https://web.archive.org/web/20240311083646/http://www.bolod.mn/modules.php?name=News&nID=216542
Ангилал:Байгууллага
Монгол-Унгарын харилцаа

**Монгол-Унгарын харилцаа** -Хоёр улсын бүх талын харилцаа хамтын ажиллагааг хэлнэ.

13 дугаар зууны үеэс Монгол, Унгар улсын түүхэн харилцаа холбоо үүссэн.

1950 оны 4-р сарын 28-нд Будапешт хотноо хоёр улс дипломат харилцаа тогтоосон бөгөөд 1957 онд БНМАУ Будапешт хотод, БНУАУУлаанбаатарт хотод ЭСЯ-аа тус тус харилцан нээн ажиллуулж эхэлсэн түүхтэй.  

## Дээд, өндөр түвшинд хэрэгжүүлсэн харилцан айлчлалууд 
**Монголын талаас:**

- 1991 онд УИХ-ын дарга Р.Гончигдорж;

- 1995 онд Ерөнхийлөгч П.Очирбат;

- 1998 онд Ерөнхий сайд М.Энхсайхан;

- 1999 онд УИХ-ын дарга Р.Гончигдорж;

- 2005 онд Ерөнхийлөгч Н.Багабанди;

- 2007 онд УИХ-ын дарга Д.Лүндээжанцан;

- 2010 онд Ерөнхий сайд С.Батболд;

- 2014 онд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж;

- 2017 онд Ерөнхийлөгч Х.Баттулга (хувийн айлчлал);

- 2024 онд УИХ-ын дарга Г.Занданшатар.

**Унгарын талаас:**

- 1994 онд Ерөнхийлөгч Гөнц Арпад;

- 2006 онд Парламентын дарга Сили Каталин;

- 2015 онд Ерөнхийлөгч Янош Адер;

- 2016 онд Ерөнхий сайд Виктор Орбан;

- 2015 онд Гадаад хэрэг, худалдааны сайд Петер Сияяарто;

- 2016 онд Гадаад хэрэг, худалдааны сайд Петер Сияяарто (АСЕМ);

- 2019 онд Гадаад хэрэг, худалдааны сайд Петер Сияяарто

- 2021 онд Гадаад хэрэг худалдааны сайд Петер Сияяарто

## Худалдааны эргэлт (сая ам.доллар)
Бээжингийн гэрээ (1860)

**1860 оны Бээжинийн Гэрээ** (орос. *Пеки́нский догово́р 1860 го́да* ) — Оросын эзэнт улс, Манж Чин улсын хооронд 1860 оны 11-р сарын 14-нд байгуулсан хоёр талын Гэрээ юм. Орос-хятадын энэхүү Гэрээ нь Айгуны болон Тяньзины гэрээнүүдийн үргэлжлэл болж Орос, Чин улсын хоорондох хилийн зурвасыг тогтоож өгсөн юм. 

Оросын хаант улсыг залуу хошууч генерал Николай Игнатьев тэргүүтэй онцгой төлөөлөгчдийг 1859 оны 3-р сард Бээжин рүү илгээж Чин гүрний ван Гүнтэй хэлэлцээ хийжээ. Энэ Гэрээний дагуу Уссури голоос далай хүртэл хилийн шугам тогтоожээ. 

Мөн уг Гэрээгээр Монголын Өргөө хүрээнд Оросын консул суулгахаар тохирсон байна.
Мажардай

**Мажардай** (ханз: 馬札兒台, пиньинь: Mǎ zhá er tái) (1285-1347) нь монголын мэргид овгийн Баян чинсангийн дүү бөгөөд Тогтох чинсангийн аав юм. Тогоонтөмөр хааны үед төвлөн засах яамны баруун гарын чинсангийн албан тушаалд томилогдож асан улс төрч юм.

## Намтар 
Мажардай нь 1285 онд мэргид овгийн Жинжирийн бага хөвгүүн болж төрсөн. Хүлэг хааны үеэс төрийн албанд зүтгэж эхлэн хунтайж Аюурбарбадын шадар түшмэл байсан. 1312-1323 оны хооронд түшмэлийн яамны ланжун түшмэл, жигүүрийн сайд, цэргийн яамны сайд, заргачийн яамны заргач, Даду чөлгөөний даргач, нийслэл хотын цэргийн захирагч зэрэг албан тушаалд тус тус томилогдон ажиллаж явсан. 

1327 онд Шанси муж дахь зарга шийтгэх яамны салбарт очиж ажиллахдаа өлсгөлөн болоход өөрийн хөрөнгөөр туслаж байсан. 1328 онд түүний ах Баян нь Тугтөмөр хааны талд зүтгэж гавьяа байгуулсан тул Мажардайг Шанду хотын сахигч түшмэл, Тайфу цин түшмэлээр томилогдов. 1334 онд Тогоонтөмөр хааны зарлигаар Зарга шийтгэх яамны сайд, курё-зүрчид-хятад цэргийн түмтийн ноён, далайн ам сахих цэргийн даргач, цэргийн явдлын хүрээлэнгийн хэрэг мэдэгч зэрэг албан тушаалд давхардуулан томилсон. 1337 онд тайбо болж тушаал дэвшин, монгол нутгийг сахихаар одсон. 1340 онд Баян чинсан төрийн эрх мэдлээ алдаж зайлуулагдсны дараа Мажардайг баруун гарын чинсангаар томилсон ч, тэр жилдээ өвчнөөр шалтаглаж огцорсон. 1341 онд жун ван (忠王) цол хүртэж, хөвгүүн Тогтох нь баруун гарын чинсан болсон. 1347 онд өвчнөөр Ганьсүд нас барсан. 1352 онд хааны зарлигаар дэ ван (德王) цол нөхөн өргөмжлөн, бичгийн утгачийн хүрээлэнгийн түшмэлд тушааж Мажардайд гэрэлт хөшөө босгуулсан. 

Ахмад хөвгүүн нь Тогтох чинсан, удаах хөвгүүн нь Есөнтөмөр. 

## Эшлэл 
Ангилал:1285 онд төрсөн
Ангилал:1347 онд өнгөрсөн
Ангилал:Юань улсын баруун гарын чинсан
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Ангилал:Монгол үндэстэн
Николай Игнатьев

Граф **Николай Павлович Игнатьев** (1832 оны 1-р сарын 29-нд Санкт-Петербургд төрсөн—1908 оны 7-р сарын 3-нд Киев мужид нас барсан) — оросын Игнатьев овогийн төрийн зүтгэлтэн. Бээжин дахь Оросын элч (1859—1860), Константинополь дахь Оросын Элчин сайд (1864—1877), Оросын Төрийн өмчийн сайд (1881), Дотоод хэргийн сайд (1881—1882), 1877 оны 12-р сараас насан турш Оросын хаант улсын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн. 

1859-1860 онд Чин улсад Оросын элчээр томилогдож 1860 оны 11- сарын 2-нд Уссури мөрний амнаас Амар мөрний баруун эрэг дагуух Номхон далайн эрэг хүртэлх том газар нутгийг Орост нэгтгэсэн 1860 оны Бээжингийн гэрээ-нд Оросын эзэнт гүрний нэрийн өмнөөс гарын үсэг зурсан хүн.  Өнөөдөр эдгээр нутаг нь Приморскийн хязгаар ба Хабаровскийн хязгаарын өмнөд хэсэг юм. Энэ гэрээ нь Орос улсыг Ази Номхон далайн бүс нутгийн чиглэлд хөгжих боломжийг олгосон юм.

Үүний дараа тэрээр Константинопольд Османы эзэнт улсад суугаа Оросын хаант улсын Элчин сайдаар томилогон ажилласан байна. Энд тэрээр Балканы хойг дахь Үнэн алдартны шашинтай грек, болгаруудыг дэмжиж Оросын нөлөөг сэргээх үйл ажиллагаа явуулсан байна.
Кшиштоф Бойко

**Кшиштоф Бойко** (польш. *Krzysztof Zbigniew Bojko*, 1963 оны 5-р сарын 21-нд төрсөн) - Польшийн эрдэмтэн, Польш улсаас Монгол Улсад суусан Элчин сайд, дипломат.

## Намтар 
1991 онд Ягеллоны их сургуулийг түүхийн чиглэлээр төгссөн. 1999 онд тус их сургуульд тэрээр 1462-1505 онуудад Оросын III Иван хааны үеийн Москвагийн ноёдын Баруун Европыг чиглэсэн бодлого бүтээлийн үндсэн дээр түүхийн чиглэлээр хүмүүнлэгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. 

2007 онд "Израилын төр ба Палестинчуудын хүсэл эрмэлзэл" (1987-2006) судалгааны үндсэн дээр улс төрийн шинжлэх ухааны доктор болсон. Ягеллоны их сургууль (2006–2016) болон Дайны урлагийн академи (2017 оноос хойш)-ийн лектор. 

1998-2000, 2006-2009 онд Гадаад хэргийн яаманд янз бүрийн албан тушаалд ажилласан.  

2000-2005 онд Тел-Авив дахь Польшийн Элчин сайдын яамны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. 

2009 оны 5-р сараас 2016 оны 9-р сар хүртэл Польшийн Йордан дахь дипломат төлөөлөгчөөр (2012 он хүртэл Хэргийг түр хамаарагч, 2012 оноос Элчин сайдаар) ажилласан. 

2016- 2019 онд ГХЯ-ны Африк, Ойрх Дорнодын хэлтэст ажиллаж байсан. 

2019 оноос Бүгд Найрамдах Польш Улсаас Монгол Улсад суух Элчин сайдад нэр дэвшиж 2019 оны 5-р сарын 28-ны өдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулгад итгэмжлэх жуух бичгээ өргөн бариад 2025 он хүртэл ажилласан байна. 

Тэрээр англи, орос хэл мэддэг, герман хэлээр харилцах чадвартай. Гэр бүлтэй, гурван хүүхэдтэй.

Ангилал:Монгол дахь Польшийн элчин сайд
Ангилал:Йордан дахь Польшийн элчин сайд
Ангилал:Польшийн түүхч
Ангилал:Ягеллоны Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Петербургийн Шинжлэх ухааны Академи

**Петербургийн Шинжлэх ухаан Академи** буюу **Эзэн хааны Шинжлэх ухааны академи** (орос. **Императорская академия наук**) — 1724—1917 оны хооронд үйл ажиллагаа явуулж байсан Оросын хаант улсын Петербург дахь анхны эрдэм шинжилгээний дээд байгууллага.

Оросын Шинжлэх ухааны академи I Пётр хааны 1724 оны 2-р сарын 8-ны өдрийн зарилгаар байгуулагдсан байна. 

1917 оны 5-р сард академичид шинээр— Оросын шинжлэх ухааны академи (орос. Российская академия наук) нэрлэх санал дэвшүүлж Оросын Түр засгийн газар 1917 оны 10-р сард албан ёсоор баталж байсан ажээ. 

## Түүх 
1917 оны Оросын 2-р сарын хувьсгалаас өмнөх ШУА-ийн нэр:

* 1724 оноос— **Академия наук и художеств в Санкт-Петербурге** ( Санкт-Петербург дахь Шинжлэх ухаан ба урдагийн академи),
* 1747 оноос — **Императорская академия наук и художеств в Санкт-Петербурге** (Санкт-Петербург дахь Эзэн хааны Шинжлэх ухаан ба урлагийн академи) ,
* 1803 оноос — **Императорская академия наук** (Эзэн хааны шинжлэх ухааны академи),
* 1836 оноос 1917 онд— **Императорская Санкт-Петербургская академия наук** (Санкт-Петербург дахь Эзэн хааны Шинжлэх ухааны академи).

## Оросын Шинжлэх ухааны академийн 1725 оны анхны бүрэлдэхүүн. 
# Лаврентиус Блюментрост  (герман. *Laurentius Blumentrost*; 1692—1755)- Оросын ШУА-ийн Ерөнхийлөгч. Герман гаралтай, эмч мэргэжилтэй.
# Иван Шумахер (герман. *Johann Daniel Schumacher*; 1690—1761)- ШУА-ийн нарийн бичгийн дарга. Франц гаралтай, номын санч.
# Якоб Херман (герман. *Jakob Hermann*; 1678—1733)- ШУА-ийн дээд тооны профессор, Швейцар гаралтай, математикч, механик. 
# Христиан Мартини (герман. *Christian Martini:* 1699—1739) -ШУА-ийн физик математикч, Герман гаралтай.
# Иоханн Петер Коль (герман. *Kohl Johann Peter*; 1698—1778)-ШУА-ийн түүхч, слав хэл зүйч. Герман гаралтай.
# Георг Бернгард Бюльфингер (герман. *Georg Bernhard Bülfinger*; 1693—1750)- ШУА-ийн физик, математикч, Герман гаралтай.
# Николас Бернулли (герман. *Nikolaus II. Bernoulli*; 1695—1726)- ШУА-ийн механикийн анги. Швейцар гаратай.
# Даниел Бернулли (герман.*Daniel Bernoulli*;  1700 —1782) -ШУА-ийн механикийн анги, физикч. Швейцар гаратай. Николас Бернуули-гийн хамаатан.
# Жозеф-Никола Де Лиль (франц. ''Joseph-Nicolas De L'Isle*; 1688—1768) -францын одон орон болон газрын зураг судлаач. 
# Иоханн Христиан Буксбаум (герман. *Johann Christian Buxbaum*, 1693—1730)-германы байгалийн шинжлэх ухаанч.
# Христиан Гольдбах (герман. *Christian Goldbach*; 1690—1764) -герман гаралтай математикч.
# Михаэль Бюргер (герман. *Michael Burger*, 1686—1726) -германы химич, анагаах ухааны эрдэмтэн.
# Иоханн Георг Дювернуа (франц. *Duvernoy, Johann Georg ,* 1691—1759) -франц гаралтай амьтан судлал, анатомийн эрдэмтэн. 
# Готлиб Зигфрид Байер (герман. *Gottlieb Siegfried Bayer''; 1694—1738)- германы түүхч, хэл зүйч.
# Иоханн Симон Бекенштейн (1684—1742) -германы эрх зүйч, хуульч.
Артезийн ус

**Артезийн ус** нь 2 ус тогтоогч давхаргын хооронд оршдог гүний ус юм. Давхарга хоорондын дунд оршдог тул их даралттай байдаг. Артезийн уст үе нь дээд талаасаа асар зузаан ус үл нэвтрүүлэх давхаргаар хучигдана. Зөвхөн дээд, доод хэсэгээрээ гадаргын устай холбогдох боловч төв гүн хэсэгтээ гидравлик даралт үүсгэдэг. Дээд талыынх нь ус үл нэвтрүүлэх давхаргыг өрөмдөн цоолвол даралтанд оршиж байсан ус их хүчээр ориглон гарч артезийн худаг үүснэ.

Артезийн ус нь дараах хэд хэдэн онцлог шинжтэй:

1. Их гүнд орших ба тэнд газар доорхусны үндсэн масс хуримтлагддаг.

2. Их талбай эзлэн тодорхойгеологийн структурт орших ба хэдэн зуугаас хэдэн мянган км сунасан том ай савыг үүсгэдэг.

3. Улиралын цаг агаар болон уур амьсгалын олон жилийн хэлбэлзлээс ч хамаарахгүй.

4. Дөрөвдэгчийн өмнөх хурдсанд ялангуяа эртний тунамал хурдсанд оршино.

5. Химийн найрлагаар янз бүр.

Артезийн ай савын гүн бүрт усны нас янз бүр байна. Уст давхаргын үүсэл, цаг хугцаагаар эрдэсжилт нь хэмжигдэнэ. Уст давхаргын дээд хэсэгт нь ойролцоогоор 100м-600м гүнд цэнгэг, эрдэсжилт нь 1 г/л байхад дунд хэсэгтээ арай их, доод хэсэг нь эртний гарал үүсэлтэй учир эрдэсжилт бүр ихсэж 50 г/л хүрэх ба хлорлог болно. Температурын хувьд бас мөн ялгаатай, 20˚C хүртэл бол хүйтэн, түүнээс дээш дулаан гэж ангилдаг. Зөвхөн дээд хэсгээрээ хүйтэн боловч ихэнхдээ дулаан байдаг нь дэлхийн дотоод дулаанаас болж байгаа юм.

## Артезийн Цооног ба Худаг 
**Артезийн Цооног** гэдэг нь их даралттай артезийн ус дээшээ оргилох замаар газрын гадарга дээр ил гарч ирсэнийг хэлдэг. Энэхүү ил гарсан цэвэр усаар хүмүүс худаг хийдэг.  

## Артезийн усны Монгол Улс дахь тархалт 
Монголын Дорнод тал, Их нууруудын хотгор, Нууруудын хөндий зэргээр маш өргөн тархсан байдалтай байдаг. Мөн Хангайн, Хэнтийн уулархаг нутгийн баруун өмнө, зүүн, зүүн-өмнө тархадаг. Артезийн усны тархалтын хил нь Монгол улсын тектоник хилтэй тохирдог. Артезийн ус 0.4 сая км квадрат талбайг хамардаг.
Дмитрий Гордон

**Дмитрий Ильич Гордон** (укр. *Дмитро Ілліч Гордон*; 1967 оны 10-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Киев хотод төрсөн) — украины сэтгүүлч. 1996 оноос  «В гостях у Дмитрия Гордона» нэвтрүүлгийн хөтлөгч; 1995—2019 онд «Бульвар Гордона» сонины ерөнхий редактор.

Гордон сэтгүүлчийн хувьд 1100 орчим алдартай улс төрч, жүжигчин, яруу найрагч, зохиолч, зураач, найруулагч, тамирчид болон нийгмийн зүтгэлтнүүдтэй ярилцлага хийсэн байна. 

## Үзэл бодол 
Дайны эхний өдрүүдээс Гордон олон нийтийн сүлжээ, YouTube-ээр Орос болон түүний удирдлагын үйлдлийг шүүмжилж, Оросын цэргийн албан хаагчдын Украинд үйлдэж буй гэмт хэргийн талаар ярьж байна. 

ЗСБНХУ-ын НКВД-ын шүүх лагерь шиг эзлэгдсэн нутгаасаа гарч яваа украинчуудад оросууд хууль бусаар шүүх лагерь байгуулж, тэнд эрүү шүүлт хэрэглэж байсныг тэрээр хамгийн түрүүнд анхааруулсан. Энэ видеог Visiting Gordon суваг дээр 1.6 сая хүн үзсэн байна. "Хэрэв юу ч биш байсан хүмүүс бүх зүйл болно. Ядуурлаас, новшоос тэд соёл иргэншилд хүрч ирэв. Командлагчид саад болохгүй, харин эсрэгээрээ: "Хүссэнээ хий. Энэ бол чиний цом. За ингээд л Араатны зүйлс сэрж байна" гэж тэрээр Украин дахь Оросын цэргийн албан хаагчдын гэмт хэргийн талаар хэлэв.

Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:Киевийн хүн
Отгоны Дамбийням

**Отгоны Дамбийням** (1954 онд Дорнод аймагт төрсөн )-Монгол Улсын дипломат, Элчин сайд.

## Намтар 
Дорнод аймагт дунд сургууль төгссөн.

1976-1980 онд МУИС-д суралцаж төгссөн.

1985-1986 онд ЗХУ-ын Москва хотод Олон улсын харилцааны дээд сургуульд сурч төгссөн. 

1981-1982 онд Кабулын Их сургууль төгссөн.

1983-1988 онд Монгол Улсаас Афганистан улсад суугаа ЭСЯ-нд атташе.

1988-1992, 1999-2001 онд ГХЯ-нд Атташе, 3-р нарийн бичгийн дарга, Тасгийн дарга

1995-1999 онд Монгол Улсаас БНХАУ-д суугаа ЭСЯ-нд 2-р, 1-р нарийн бичгийн дарга.

1992-1995, 2002-2008 онд ГХЯ-ны Ёслолын хэлтсийн дарга, Ёслолын газрын захирал

2001-2004 онд Каир дахь ЭСЯ-нд Зөвлөх

2008-2012 онд Монгол Улсаас БНПУ-д суугаа Элчин сайд, мөн Эстони, Литва, Латви болон Украин Улсыг хавсран суугаа Элчин сайд

2012-2014 онд ГХЯ-ны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд.

2014-2023 онд Монгол Улсаас Афганистан улсад суугаа Элчин сайд /Улаанбаатараас/.

2015-2023 онд Монгол Улсаас Иран Улсад суугаа Элчин сайд / Улаанбаатараас /

Монгол, Польш, Афганистан, ОХУ-ын одон, медалиудаар шагнагджээ.

1973-1976 онд Ардын Армийн 065-р ангид хугацаат цэргийн алба хаажээ.

Англи, Орос, Перс хэлний мэдлэгтэй.

Гэр бүл, 3 хүүхэдтэй.
Дасан зохицолт (биологи)

**Дасан зохицолт (биологи)** (латин. *adaptatio* — «дасал») - Хувьслын явцад организмын гадаад орчин нөхцөл, түүний дотор морфофизиологийн болон зан үйлийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд дасан зохицох явдал юм. Дасан зохицолт нь тодорхой амьдрах орчинд амьд үлдэх, абиотик болон биологийн хүчин зүйлүүдэд тэсвэртэй байх, түүнчлэн бусад зүйл, популяци, хувь хүмүүстэй өрсөлдөхөд амжилтанд хүрэх боломжийг олгодог.

Амьд биетийн гадаад орчны байгалийн нөхцөлд дасан зохицох чадварыг эрт дээр үеэс хүмүүс хүлээн зөвшөөрдөг байв. 19-р зууны дунд үе хүртэл үүнийг байгалийн анхны зохистой байдлаар тайлбарлаж байв. Чарльз Дарвины хувьслын онол нь байгалийн шалгарлын үндсэн дээр дасан зохицох үйл явцын шинжлэх ухааны тайлбарыг хийсэн байдаг. 

Дараах дасан зохицох тогтолцоо байдаг. Үүнд:

* Дасан зохицох тогтолцоо (биологи)
* Дасан зохицох тогтолцоо (нийгэм судлал)
* Дасан зохицох тогтолцоо (кибернетик)
* Дасан зохицох тогтолцоо (удирдагын онол)
* Дасан зохицох тогтолцоо (компьютерын)
Данзангийн Дугарсүрэн

**Данзангийн Дугарсүрэн** (1925 онд Завхан аймгийн Жавхлант суманд төрсөн- 2024 оны 3-р сарын 11-нд нас барсан)-  Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Холбооны гишүүн. 1961 оны Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн. 

## Намтар 
1939-1941 онд Улаанбаатар Уран сайхны сургуульд суралцан Төв театрт хөгжимчнөөр ажиллах болжээ.

1941 оноос Төв театрт ажиллахдаа морин хуур, хуучир, кларнет хөгжмийн зэмсгүүдийг бие даан сурч, нэгдүгээр зэргийн хөгжимчин болсон бөгөөд Дэлхийн Залуучууд Оюутны III,IV их наадамд амжилттай оролцож тусгай шагнал хүртжээ.

Тэрбээр 1958-1968 онд МАХН-ын Төв Хороо, Соёлын Яамны шийдвэрээр МАА-ийн Дуу Бүжгийн Ансамблийн дарга, Уран сайхны удирдагчаар томилогдон Орос ардын домбра, найраг баян хуур хосолсон хуучин бүрэлдэхүүнийг ардын болон үлээвэр найрал хөгжимтэй Холимог найрал найрал хөгжим болгон өөрчлөн зохион байгуулж, цэргийн ансамблийн нүүр царай, найрал хөгжмийн дуугарах хөг аялгууг жинхэнэ Монгол төрхөнд оруулж, чанарын өөрчлөлт, шинэ дэвшилд хүргэсэн түүхэн гавьяатай хөгжмийн зохиолч, удирдаач билээ. 

1969 оноос Соёлын Яаманд мэргэжилтнээр ажиллаж ЗХУ, БНАГУ, БНСЧСУ, Литви, Украин, Беларусь, Узбекстан, Казакстан, Тажикстанд айлчлан тоглох тоглолтын хөтөлбөрүүдийг найруулан зохион байгуулж. Монголын уран бүтээлчдийн ая дууг дэлхийн үзэгч түмэнд хүргэх үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. 

## Бүтээлүүд 
1953 онд бичсэн “1921 оны хувьсгал” симфони удиртгал нь манай анхны бие даасан симфони удиртгалуудын нэг хэмээн үздэг. Түүний уран бүтээлийн урын санд “Монголын үзэсгэлэнт саран гоо” симфони вальс, “Сонсогчид өөрсдөө нэр өг” симфони уран сэтгэмж, “Гэм нь урдаа” уран сайхны киноны хөгжим, “Ардын цэргийн алдар бадартугай” магтуу, “Бодол” хийл босоо ятгын хоршил, “Эх орны өглөө” лимбэ ёочингийн хоршил, “Алтан соёмбо гялалзаж байна”, “Тэнүүн хорвоод мөнхөжсөн юм”, “Баян намар”, “Цэргүүд дуулж байна”, “Хуримаа хийчихсэн байх болов уу?”, “Цэргийг хүлээ”, “Битгий мартаарай”, “Холын чамдаа”, “Сайхан чамайгаа байхад”, “Хархан нүд” зэрэг 100 гаруй найрал болон гоцлол дуу, “Бэлчээр дээр”, “Залуучууд”, “Аягатай дүрвэд”, “Холбоочин”, “Шинэ цэрэг”, “Дуулан бүжиглэе”, “Цэргийн золбоо”, “Уулзалт”, “Торгууд бүжиг” зэрэг 50 гаруй концертын бүжгийн хөгжмүүд багтдаг.

Мөн Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойд зориулан зохион байгуулсан Алтан намар-2006 хөгжмийн наадамд “Та нэрлэх ажаамуу” симфони өгүүлэмжээр оролцон Тусгай байрын шагнал хүртжээ. 1994,2006, 2007 онуудад өөрийн уран бүтээлийн бие даасан тоглолтуудаа хийж  “Цэргийг хүлээ” дууны түүврээ хэвлүүлсэн юм.

## Шагнал 
Монголын болон цэргийн соёл урлагийг хөгжүүлэх үйлст оруулсан түүний гавьяа зүтгэлийг төр засгаас үнэлэн “Алтан гадас одон” 2 удаа, “Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”, “Байлдааны хүндэт медаль”, Улс хувьсгалын болон АА-ийн ойн медалиуд, Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг, БНСЧСУ, БНАГУ, ЗХУ-ын Найрамдлын болон ойн медалиуд, МХөЗХ-ны шагналаар шагнаж улмаар 1961 онд “Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн” цол хүртээжээ.
Бэлгийн дарамт

**Бэлгийн дарамт** - (англи. Sexual harassment) бусдыг хүсээгүй байхад нь бэлгийн сэдлээ үг хэлээр, биеэр буюу өөр хэлбэрээр илэрхийлсэн, эсхүл хурьцал үйлдэхээс аргагүй байдалд оруулсан, мөн бэлгийн сэдлийн улмаас ажил, албан тушаал, эд материал, сэтгэл санааны болон бусад байдлаар хохироох үр дагавар бүхий тэвчишгүй орчин үүсгэх, айлган сүрдүүлэх, тулган шаардах зэрэг үйлдэл, эс үйлдэхүйг хэлнэ гэж "Жендэрийн тэгш байдлын тухай" хуульд тодорхойлсон байдаг. Ажил, гэр, сургууль, цахим орчин гэх мэт нийгмийн янз бүрийн орчинд бэлгийн дарамт үүсэж болно. Дарамтлагч, хүчирхийллийн хохирогч нь ямар ч хүйсийн хүн байж болно.

Өөрөөр хэлбэл "бэлгийн дарамт" нь тухайн хүний хүйс, бие махбодь, бэлгийн чиг баримжаа, бэлгийн үйл ажиллагаатай холбоотой дээрэлхэх, дарамтлах хэлбэр юм.

Өнөөгийн эрх зүйгээр бэлгийн дарамтыг хууль бус гэж үзэж байна. Бэлгийн дарамтын тухай хуулиудад ерөнхийдөө зүгээр нэг доромжлол, үг хэллэг зэрэг тохиолдлуудыг хориглодоггүй, энэ нь “ёс зүйн ерөнхий дүрэм” байдаггүйтэй холбоотой юм. Ажлын байран дээрх дарамт шахалт нь байнга эсвэл ноцтой, дайсагнасан эсвэл доромжилсон ажлын орчныг бий болгох, эсхүл ажлын байрны сөрөг шийдвэр гаргахад (албан тушаал бууруулах, ажлаас халах, огцруулах гэх мэт) хүргэж байвал хууль бус байж болно. Гэсэн хэдий ч бэлгийн дарамтын талаарх хууль эрх зүйн болон нийгмийн ойлголт нь соёл иргэншилд харилцан адилгүй байдаг.

Бэлгийн дарамтыг хүлцэн тэвчиж, хүлээн зөвшөөрч болохгүй тул нийтээрээ дуугардаг, хариуцлага хүлээлгэхийг шаарддаг, анхаарлаа сулруулахгүйгээр чанга хэвээр байлгах нь уг асуудлыг таслан зогсооход чухал нөлөөтэй билээ.

Бэлгийн дарамт гэдэг нь "бэлгийн хүчирхийлэл"-ээс ялгаатай. Энэ нь хүсээгүй бэлгийн харьцаанд орохыг дарамталж шахах үеийг хэлнэ.
Папирус

**Папирус** (эрт.-грек. πάπῡρος, латин. *papyrus*) — Эрт үед Египет, дараа нь бусад газар нутагт дэлгэрсэн, бичих, зурах зориулалттай өнөөгийн цаасны өвөг. Папирус цаасыг нэршил нэгтэй, олон наст, намгийн папирус (латин. *Cyperus papyrus*) ургамал ашиглаж хийдэг байжээ. Газар дундын тэнгис нутгийн орчим папирус ургамал Нил мөрний эрэг, Сицили болон Палестин, Сири, Грек орчим ургадаг. Уг ургамлаар олс сүлжих, малд тэжээл бэлдэх, мөн эмийн ургамал зэргээр өргөн хүрээнд ашиглаж байжээ. 

Папирус цаасыг Египетэд МЭӨ 3-р мянганы үеэс хэрэглэж ирсэн байна. МЭӨ 7-р зууны үед эртний ертөнцөд гарч ирээд 12-р зуунд цаас хэрэглэх хүртэл өргөн ашиглагдаж байсан. Папирус гэдэг нэр Европын олон хэл болон араб хэлээр цаас гэх утгаар тархжээ.

Папирус дээрх грек, латин бичвэрүүдийг судлах нь түүх, филологийн тусгай салбар болох "папирологи" юм. Энэ нь анх 18-р зуунд Италийн Геркуланум (1752-1754 онд малтсан Папирийн Вилла) хот болон Египетэд (1778) нээлт хийсэнтэй холбогдуулан гарч ирсэн. 1877-1878 онд Фаюмаас асар их хэмжээний папирус олдсон нь шинжлэх ухааны шинэ салбарыг хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан байна. "Папирологи" гэсэн нэр томьёог 1898 онд Британийн музейн захирал Сэр Фредерик Кенион (англи. *Frederic George Kenyon)* Британийн музей дэх Египетийн олдворуудын тухай хэвлүүлсэн тоймдоо нэвтрүүлсэн юм. Папирологийн хөгжилд томоохон түлхэц болсон нь дундад зууны үед алдагдсан гэж үздэг байсан Аристотелийн "Афины улс төр" буюу "Афины Үндсэн хууль" (эртний грек. Ἀθηναίων πολιτεία) -ийг 1891 онд олж, хэвлүүлсэн явдал юм.

Пап лам нар 11-р зууныг хүртэл папирус ашиглаж ирсэн байна. 849-1057 он хүртэл 23 зарлигийг цаасан дээр бичсэн нь мэдэгдэж байгаа бөгөөд тэдгээрийн заримыг нь Арабын ертөнцөөс импортолсон байдаг. Египетээс Ром руу хамгийн сүүлд папирус илгээсэн нь 981 он байжээ. 

12-р зуунд папирусын үйлдвэрлэл зогссон бөгөөд шинэ, хямд бичгийн материал болох цаасны өрсөлдөөнийг тэсвэрлэх чадваргүй болсон байна.
Энх тайвны корпус

**Энх тайвны корпус** (англи. *Peace Corps*) нь АНУ-ын Засгийн газрын бие даасан агентлаг юм.  

1960 онд АНУ-ын ерөнхийлөгч Жон Кеннеди санаачилж, улмаар 1961 оны 3-р сарын 1-нд тус байгууллага үүдээ нээжээ. Тус байгууллагыг АНУ-ын Конгресс 1961 оны 9-р сарын 22-нд "Энх тайвны корпусын тухай хууль" (Peace Corps Act, Public Law 87-293) баталж сайшаасан байна. Тусламж авахыг хүссэн гаднын орнуудад Америкийн Засгийн газраас санхүүждэг сайн дурын ажилтнуудаа илгээдэг байгууллага юм. 

Өдгөө дэлхийн 70 гаруй оронд 7500 гаруй сайн дурын ажилтантайгаар үйл ажиллагаа явуулдаг.

## Үйл ажиллагааны чиглэл 
Корпусын хөтөлбөр нь албан ёсоор гурван чиглэлийн ажлыг гүйцэтгэдэг.
* сонирхсон улс орнуудад бэлтгэгдсэн боловсон хүчний хэрэгцээг хангахад нь туслах.
* тухайн улс орнуудад америкчуудыг илүү сайн ойлгоход туслах.
* америкчуудад бусад үндэстний талаар илүү сайн ойлголттой болоход туслах.

## Сайн дурын ажилтнууд 
Сайн дурын ажилтнууд дэлхийн өнцөг булан бүрд байгаа хүмүүсийн амьдралыг сайжруулдаг. Сайн дурын ажилтнууд шинэ хэл сурч, манлайлал, олон улсын хөгжлийн туршлага олж авах, хүлээн авагч улстайгаа түнш, найз нөхдийн хувиар ажиллах замаар бодит үр өгөөжтэй байдаг болно.

Сайн дурын ажилтнууд боловсрол, эрүүл мэнд, бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжил, хөдөө аж ахуй, байгаль орчин, хүүхэд, залуусын хөгжил зэрэг тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх тогтвортой шийдлүүдийг боловсруулахад хувь нэмрээ оруулсаар байна. Энх тайвны корпуст сайн дурын ажилтнаар ажиллах явцдаа хуримтлуулсан туршлага нь тэдэнд улс орнуудын өвөрмөц соёлын тухай ойлголт авах, өнөөгийн даяаршиж буй дэлхийн эдийн засгийн үйл ажиллагаанд амжилттай оролцох боломж олгож, насан туршдаа бусдын төлөө зүтгэх эрмэлзлийг бий болгодог.

Өнөөдрийн байдлаар сайн дурын ажилтан, дадлагажигч америкчуудын тоо 240,000 гаруй болоод байна. Нийт 142 оронд үйл ажиллагаа явуулж ирсэн байна. Сайн дурын ажилтан, дадлагажигч нарын одоогийн тоо: 7209, үүний 63% эмэгтэйчүүд, 37% эрэгтэй. 93% нь ганц бие, 7% нь гэр бүлтэй. Дундаж нас: 28.7. Нийт 8%-ийг 50-иас дээш насны сайн дурынхан эзэлж байна. Корпус одоогоор 65 оронд үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 2014 оны санхүүгийн жилийн төсөв 356,250,000 доллар байсан.

Захирлын үүрэг гүйцэтгэгч: Кэрри Хэсслер-Радлет.

## Монгол дахь АНУ-ын Энх тайвны корпус 
1991 онд Монголд АНУ-ын Энх тайвны корпус үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Анхны сайн дурын ажилтнууд 1991 онд ирснээс хойш 2021 он гэхэд 1500 орчим америкийн сайн дурын ажилтан Монгол Улсын 21 аймаг, 150 гаруй суманд ажиллажээ. Тус агентлаг нь сайн дурын ажилтнуудыг дэлхийн өнцөг булан бүрд ажиллаж байгаа энэ үед Монгол дахь Энх тайвны корпус нь олон нийтийн хөгжилд илүү цогц байдлаар хандах зорилгоор боловсролын хөтөлбөрөө шинэчлэн боловсруулжээ. 

2021 онд Монголд АНУ-ын Энх тайвны корпусын Орон хариуцсан захирал хатагтай Ким Мансарай "Алтан гадас" одон хүртсэн байна.
Цагааны Батцэцэг

**Цагааны Батцэцэг** (1972 оны 1-р сарын 30-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) Монгол Улсын шатрын 7 удаагийн аварга, эмэгтэй их мастер цолтой Монгол-Америкийн шатарчин.

Эцэг Цагаан нь слесарь хүн байсан боловч Батцэцэгийг шатарчин болоход их нөлөө үзүүлсэн. Дархан хотын дунд сургуулийн 5, 6-р ангидаа Идэрчүүдийн аваргад орж хожигдоод л ирдэг байсан бол 7-р ангиасаа л яг нухацтайхан тоглож эхэлсэн ажээ. Эцэг нь гайгүй тоглодог дэд мастеруудыг авчраад өрөг тоглуулдаг байжээ.  

Тэрбээр улсын аварга шалгаруулах шигшээ тэмцээнд 11 удаа (эрэгтэйд 1 удаа) оролцож хамгийн олон буюу 7 удаа (1989, 1990, 1992, 1994, 1995, 1996, 1997) түрүүлж, шигшээ тэмцээнд 127 өрөг тоглохдоо 81,4 хувийн амжилт үзүүлж, дөрвөн тэмцээн дараалан түрүүлж, хамгийн залуудаа түрүүлсэн Г.Баярмаа, Ө.Гэрэлмаа нарын амжилтыг давтан, гурван тэмцээнд нэг ч хожигдолгүй тэмцээнээ дуусгасан юм.

1989 онд спортын мастер, 1990 онд ОУХМ, мөн эмэгтэй их мастер цолыг тус тус хүртсэн. 

Арабын нэгдсэн Эмират улсын Дубай хотноо 1990 онд болсон Азийн бүсийн тэмцээнд түрүүлж, мөн ондоо ЗХУ-ын Азов хотноо болсон дэлхийн бүс хоорондын тэмцээнд амжилттай оролцсон юм. Болгар улсын Софи хотноо 1994 онд болсон оюутны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд МУИС-ийн оюутан тэр хувийн дүнгээр мөнгөн медаль хүртжээ. Мөн Нови-Сад, Манила, Ереван, Элистэйн дэлхийн шатрын олимпиадад нэгдүгээр ширээнд амжилттай оролцсон юм.

2000 оноос хойш АНУ-д амьдарч байгаа бөгөөд 2009 онд АНУ-ын эмэгтэйчүүдийн аврга шалгаруулах тэмцээнд 10-р байрт орсон байна.

Ангилал:Монголын шатарчин
Ангилал:АНУ-ын шатарчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Пүрэвийн Жигжидсүрэн

**Пүрэвийн Жигжидсүрэн** ( 1947 оны 5-р сарын 15-нд Завхан аймгийн Алдархаан сумын нутаг Хар чулуут гэдэг газар төрсөн  )- Монгол Улсын гавьяат дасгалжуулагч, Олон улсын хэмжээний мастер шатарчин.

## Намтар 
Түүний эцэг Пүрэв гэж нутаг усандаа сайн шатарчин хүн байжээ. Гэртээ шатар их тоглодог, тэр нөлөөгөөр нь анх Жигжидсүрэн шатрыг ойлгож, нүүдэл  мэдэж эхэлсэн байна. Суманд ч бригадын төвд ч, аймагт ч адил шатар тоглодог хүмүүс нэгнийдээ цуглаад тоглодог байжээ.  

Тэрээр 1962 онд Завханы хоёрдугаар арван жилийг төгсөөд Улаанбаатар хотод орж ирж Худалдааны техникумд оюутан болжээ. 

1963 онд өсвөр үеийн УАШТ-д орж мөнгөн медаль, түүний дараа жил алтан медаль хүртсэн байна. 

1968 оны УАШТ-ий дараа шатрын Олон улсын шүүгч Н.Намжил гэдэг хүнд тэр шавь орсон байна. Багш нь түүнийг Улсын шигшээ багт авч, цалинжуулж, шатрын спортоор амжилт гаргах боломжийг гаргаж өгсөн байна. 

1970 онд Шатрын олимпиадад шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтан оролцож, спортын мастерын зэргийг болзолыг биелүүлж байжээ. 

1971 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Биеийн тамирын дээд сургуулийн шатрын дасгалжуулагчийн ангид явсан байна. 

1975 онд Дээд сургуулиа төгсч ирээд шигшээ багийг дасгалжуулж 1991 оноос тэтгэвэрт суужээ. 

## Амжилтууд 
Шатрын УАШТ-ий 1985 оныход түрүүлж улсын аварга болсон, 1977, 1984 оныхоос хошой мөнгөн медаль, 1980 оныхоос хүрэл медаль хүртсэн, МБАТ-ний 4, 8 дугаар спартакиадын аварга , “Тоншуул” сэтгүүлийн нэрэмжит олон улсын тэмцээнд 1986 онд түрүүлсэн, дэлхийн шатрын олимпиадад 1970, 1980, 1990 онд оролцсон нэрт шатарчин ажээ.

Тэрээр Шатрын төв клуб, улсын шигшээ багийн дасгалжуулагчаар 1975-1991 онд, 1998 оноос “Отгонтэнгэр” шатрын клубийн багшаар ажиллаж иржээ. Энэ бүх хугацаанд 100 гаруй шатарчныг сургаж дасгалжуулснаас шавь Б.Хатанбаатар нь 1999 онд Монгол Улсаас анх, Б.Мөнгөнтуул 2004 онд эмэгтэй шатарчдаас анх их мастер болж, олон улсын цолтон спортын мастер 30-аад төрсөн байна. 1990 онд Азийн бүсийн АШТ-д Ц.Батцэцэг түрүүлж, 1995 онд Азийн АШТ-д манай баг 22 орноос 5-р байранд орсон, 2000 онд Туркт болсон шатрын олимпиадад З.Бямбаа 5-р ширээнд хүрэл медаль, Улаанбаатарт 2000 онд болсон дэлхийн оюутны АШТ-ээс эмэгтэйчүүдийн баг хүрэл медаль хүртсэн байна.
Найдангийн Намжил

**Найдангийн Намжил** ( 1914 оны 3-р сарын 5-нд Өмнөговь аймгийн Хүрмэн сумын нутагт төрсөн- ) Монгол Улсын шатрын анхны олон улсын шүүгч, багш. Улсын шигшээ багийн анхны дасгалжуулагч, Азийн бүсийн холбооны ерөнхийлөгч, Монгол улсын шатрын аварга тамирчин. 

## Намтар 
Намжил 1936 онд Монголын шатрын ууган томоохон зүтгэлтэн, нийтийн шатрыг эх орондоо үндэслэн дэлгэрүүлэгч Санжаажамцын үүсгэн байгуулсан шатрын анхны бүлгэмд элсэн орж Санжаажамц агсны удирдлаган доор шатрын эрдэмд суралцаж эхэлжээ.

Тэрээр 1939 оноос Улаан-Үд хотноо суралцаж байх үеэсээ нийтийн шатраар хичээллэж эхэлсэн байна.

Мастер Н.Намжил өөрийн баялаг туршлага, зүтгэлээрээ шатрын онол практикийн ололтоос өргөн олонд суртчилах, түгээн дэлгэрүүлэхэд ихээхэн хүчин зүтгэл гаргасан хүн. 

Н.Намжил дэлхийн шатрын олимпиадад тамирчнаар 3 удаа, дасгалжуулагчаар 2 удаа оролцож, дэлхийн шатрын холбоонд Азийн бүсийн ерөнхийлөгчийн сонгуульт ажлыг хийж байсан олон улсын шатрын зүтгэлтэн, олон улсын шүүгч байжээ. 

Тэрээр улсын аврага шалгаруулах тэмцээнд 11 удаа шалгаран оролцохдоо улсын аврага шалгаруулах 11–дэх тэмцээнд тэргүүн байр эзэлсэн байна.

Мастер Намжил олон жил улсын шигшээ багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж олон улсын мастер Түдэвийн Үйтүмэн, Лхамсүрэнгийн Мягмарсүрэн болон дэлхийн шатрын холбооны мастер Ж.Хулганаа, спортын мастер П.Бүжинлхамаас гадна олон тооны зэрэгтэй шатарчдыг өсч өндийхөд үнэлж их нэмэр оруулсан хүн юм.

## Шагнал 
Н.Намжил эх орондоо шатрын спортыг түгээн дэлгэрүүлж хөгжүүлэхэд дорвитой хувь нэмрээ оруулсан гавъяатан мөн. Түүний хөдөлмөрч, уйгагүй, шаргуу, бүтээлч чанарыг үнэлж төрөөс Хөдөлмөрийн гавъяаны Улаан тугийн одон, Алтан гадас одонгоор шагнажээ.
Дүгэрсүрэнгийн Лхамхүү

**Дүгэрсүрэнгийн Лхамхүү** (1935 оны 6-р сарын 1-нд Баянхонгор аймгийн Бөмбөгөр сумын Оригийн хонд хэмээх газар төрж, 2000 онд нас барсан) - Монголын тайз, дэлгэцийн урлагийн нэрт жүжигчин бөгөөд 1950–1990-ээд оны хооронд Улсын Драмын Эрдмийн Театр болон Ардын Драмын Театрт зуугаад дүр бүтээсэн уран бүтээлч юм.

Монголчууд "Түмний нэг", "Хүний мөр" зэрэг кинонуудын Чимэд багшийн дүрээр нь сайн мэддэг.

## Намтар 
Дүгарсүрэнгийн Лхамхүү нь 1935 онд ард Дүгэрсүрэнгийн 3-р хүү болон төржээ. Эх нь сайхан дуулдаг, эцэг нь уран хүн байсан нь эхээсээ олон сайхан ардын болон уртын дуунууд суржээ. Бага насандаа эцгээ алдаж, мал маллах, ан гөрөө хийх, Баянхонгор–Алтанбулаг чиглэлд жин тээх зэрэг хөдөлмөрийн дунд өсчээ. 1951 онд Ардын хувьсгалын 30 жилийн ойд зориулсан Улсын хэмжээний сайн дурын урлагийн үзлэгт оролцож, *Баатар бээлийн унага* уртын дуугаар шалгарч, улсын хэмжээнд 2-р байр эзэлсэн нь түүний урлагийн гараа байсан.

1978–1981 онд ЛОМИС-ийн жүжигчний ангийг төгссөн.

## Гэр бүл 
Дүгарсүрэнгийн Лхамхүү нь Д. Цэрэнсономтой 1963 онд гэр бүл болон 5 охин 2 хүүтэй болжээ.

### Ажилласан байдал 
* 1956–1968 — Баянхонгор аймгийн Соёлын ордон, жүжигчин
* 1968–1987 — Улсын Драмын Театр, жүжигчин
* 1987–1999 — Ардын Драмын Театр, жүжигчин

## Тайзны бүтээлүүд 
### 1967–1970 
* *Өвөд* (1967) – Цэргийн дүр
* *Ээрдэс* (1968) – Найз
* *Мөн авгын өвөөхүү* (1968) – Эрдэнэ
* *Лесотогийн дүр* (1968) – Хэлэлцээний дарга
* *Любоөв Яровая* (1969) – Домнин
* *Баян барлаг хоёр* (1969) – Хасан
* *Уясан хол* (1969) – Дорж
* *Бялзуухай* – Дамдин
* *Орсолдовор* (1970) – *Түлхүүрийн нүд*

### 1971–1975 
* *Тангаргаар* (1971) – Сүгсэр
* *Түлхүүрийн нүд* (1971) – Жанцан
* *Цэрэн хаачив?* (1971) – Гэмпил
* *Эхийн сэтгэл буюу Кавказын цэрд* (1972) – Эмч
* *Эдип хаан* (1972) – Зар
* *Алаг зөөлөн* (1973) – Макар
* *Нүд* (1973) – Тоо бүртгэгч
* *Наран ээрдэнэ* (1973) – Дамирян
* *Оролмаа* (1973)
* *Галт шувуу* (1974) – *Цаг өөр болжээ*
* *Гэр бүл* (1974) – Варандин
* *Дөшин жирмийнхэн* (1974) – Самгалин
* *Бялагад зары* (1975)
* *Маш нууц* (1975) – Равсал

### 1976–1980 
* *Хоёр зэнгийн ганц* (1976) – Эмч Ломбард
* *Хурлын дараа* (1976) – Хүүхэн өвгөн
* *Баатар эрдэнэ* (1977) – Дэлгэр
* *Хөх үнэн ялаа* (1977)
* *Отелло* (1978) – Цэргийн бэлэн
* *Гэрийн эзэн* (1978) – Хамтралчин
* *Ховдлын хотыг явдал* (1979) – Эмч
* *Гамлет* (1979) – Озрик
* *Их авхай дугуй* (1980) – Хоригдол
* *Эхийн сэтгэл буюу Кавказын цэрд* (1980) – Лополаевски

### 1981–1989 
* *Эзэн* (1981) – Дээрэмчин
* *Ширүүн тулааны өмнөхөн* (1981)
* *Сэрэлт* (1982) – Цэргийн дарга
* *Эрдэмтний яриа* (1982) – Ишдорж
* *Алтан түлхүүр* (1983) – Буудлын эзэн
* *Хэзээ ч мартагдахгүй* (1987, АДТ) – Хашбат
* *Цэргүүд* (1988, АДТ) – Холбоочин
* *Дутуу хээтэй тооно* (1988, АДТ) – Ядам өвгөн
* *Сэрүүн зүүд* (1989, АДТ) – Лам

### 1995 
* *Ирэх сарын арван долоон* (1995, АДТ)

## Кино бүтээлүүд 
## Эх сурвалж 
* Театр, урлаг судлалын архивын материал
* Баянхонгор аймгийн Соёлын ордны түүхэн баримтууд
* Кино бүтээлүүдийн жагсаалт

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Бөмбөгөрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Батуми

**Батуми** (гүрж. ბათუმი [батуми], 1936 оноос өмнө — ***Бату́м***) — Гүрж Улсын Хар тэнгисийн эрэг дээрх боомт хот. Гүржийн автономит Ажара улсын нийслэл. Өнөөгийн Гүрж улсын гол аялал жуулчлалын төв бөгөөд Гүржийн хоёр дахь том хот юм. 2023 оны байдлаар хотыг бүхэлд нь оруулаад 302,497 мянган хүн амтай байсан. Батуми хот бол орчин үеийн Гүржийн аялал жуулчлалын гол төв болсон. Гүржийн Тбилиси, Кутаиси хотуудын дараа ордог гурав дахь том хот бөгөөд хүн амын тоогоороо хоёрт ордог юм. 

Батуми бол Гүржийн хамгийн чухал соёл, эдийн засаг, аялал жуулчлалын төвүүдийн нэг юм. Энэ хот нь түүхэн төв, өндөр барилгууд, цэцэрлэгт хүрээлэн бүхий орчин үеийн аялал жуулчлалын бүс гэдгээрээ алдартай.

1866 онд хотын статустай болсон бөгөөд хотын газар нутаг нь- 64.9 км2

## Засаг захиргаа 
2008 оноос хойш хот 7 дүүрэгт хуваагддаг байна. 

* Хуучин Батуми (ძველი ბათუმის უბანი);
* Химшиашвили (ხიმშიაშვილის უბანი);
* Багратиони (ბაგრატიონის უბანი);
* Агмашенебели (აღმაშენებლის უბანი);
* Жавахишвили (ჯავახიშვილის უბანი);
* Тамар (თამარის უბანი);
* Бони-хотхон (ბონი-გოროდოკის უბანი).

## Товч түүх 
1989-1991 онд ЗХУ задарх үеэр Гүржид үймээн самуун дэгдсэний дараа Ажарад улсад Аслан Абашидзегийн эрх мэдлээ 2000 он хүртэл тогтоосон. 

2003 оны 11-р сард Гүржид сөрөг хүчний жагсаал эхэлж, тус улсын эрх баригчдыг парламентын сонгуулийн дүнг луйвардсан хэмээн буруутгаж, улмаар Сарнайн хувьсгал болон даамжирсан. Ажарын хямралын дараа 5-р сарын 5-6-нд шилжих шөнө Аслан Абашидзе хүү Гиоргигийн хамт Ажараас дүрвэн гарчээ.

## Тээвэр 
2015 оны 7-р сард Батуми хотын зорчигч тээврийн галт тэрэгний буудал нээгдэж Гүржийн бусад хэсэгтэй тээврийн харилцаа эрс сайжирсан. 

Мөн хот нисэх онгоцны буудалтай.
Цэндийн Чимэддорж

Цэндийн Чимэддорж 

(1955-2011)

Яруу найрагч, сэтгvvлч Чимэддорж 1955 онд Дундговь аймгийн Дэрэн суманд тeржээ. 1974 онд Дундговь аймгийн ХАА-н техникумыг төгсөж малын бага эмч, 1990 онд Марксизм, Ленинизмийн оройн дээд сургууль тeгсeж сэтгvvлч мэргэжилтэй болжээ. Дундговь аймгийн мал эмнэлэг, Улаан туг сонин, Монголын радиод ажиллаж байсан байна.

Зохиолчийн тухай

Хэвлvvлсэн яруу найргийн тvvврvvд

Морь буусан шагай (1985), Долоон бурхан (1991), Хээтэй араншин (1991), Ерэн есөн атаа (1992), Хазаар дарсан шvлгvvд (1994), Унаган зvvлт (1997), Нэгэн зуун найман эрих (1999), Тэнгэрийн наадам (1998), Улаан тэргэл өдөр- МЗУ дээж, 

97 боть(2003)

Ц. Чимэддорж нь 

Болор цомын 2 удаагийн эзэн, Монгол улсын СГЗ яруу найрагч Ц.Чимэддорж адуу мал, хурц хурдан хvлгvvдээ магтан дуулагч, онгод найраг нь хvлгийн хийморь лугаа өөдөө нэгэн байлаа. Ц.Чимэддорж найрагч Дэрэнгийн хар азарга, Сvрэнхорын хээр, Маарын хээр, Доржсvрэнгийн хээр, Гарамжавын өсгий цагаан хар гээд Монголын хурдан ажнай хvлгvvдэд бараг бvгдийг нь шvлгээр мялаасан байдаг.

Амжилтууд

Уран бүтээлээ 1980-аад оноос эхэлж, Болор цом яруу найргийн наадмын 1989, 1999 оны тэргvvн шагнал хvртсэн бeгeeд 1996 онд Долоон бурхан од, Малчин, Сэлбэ шvлгээрээ МЗЭ-н шагнал, 2006 онд Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагналыг хvртжээ.
Хавьер Милей

**Хавьер Жерардо Милей**  (1970 оны 10-р сарын 22-нд төрсөн) нь 2023 оны 12-р сараас хойш Аргентины ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байгаа Аргентины улс төрч, эдийн засагч, Аргентины болон Дэлхийн анхны Либертари үзэлтэй Ерөнхийлөгч.
Ангилал:Аргентины ерөнхийлөгч
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:1970 онд төрсөн
Ангилал:CS1 испани-language sources (es)
Томас Янг

**Томас Янг** (англи. *Thomas Young*; 1773 оны 6-р сарын 13-нд Английн Сомерсет мужийн Милвертон хотод төрсөн— 1829 оны 5-р сарын 10-нд Лондонд нас барсан) — английн олон төрлийн салбарын эрдэмтэн: физикч (гэрлийн давалгааны онолыг үүсгэн байгуулагч, механик эрчим хүч болон уяан хатан байдлын модулийн ойлголт зэргийг нэвтрүүлсэн), механик, эмч (астигматизм -ыг анх тодорхойлсон), одон орон судлаач, хэлзүйч бөгөөд дорно судлаач («энэтхэг-еврол хэлнүүд» гэх ойлголтыг нэвтрүүлсэн).

Тэрээр 13 гадаад хэлээр ярьдаг полиглот буюу олон хэл мэдэгч. Их Британий Гадаад улс орнуудтай харилцах хааны шинжлэх ухааны нийгэмлэгийн нарийн бичгийн дарга (1804-1829). 1801-1803 онд тэрээр Лондон дахь Хатан хааны хүрээлэнгийн профессор байсан. 1818 оноос хойш - Францын одон орон судлалын товчооны нарийн бичгийн дарга, "Далайн альманах" сэтгүүлийн редактор. Египт судалж байхдаа тэрээр эртний Египетийн иероглифийг буюу ханзыг тайлах дөхсөн; англи хэлээр ярьдаг ертөнцөд түүнийг Египет бичиг тайлагч гэж үздэг. 

## Намтар 
Түүний эцэг — Томас ахлах— бөс барааны худалдаачин, эх нь нутгийн худалдачны охин Сара байжээ. Тэрээр 1 хүүхэдтэй айлын ууган хүү байсан. Түүний нагац ах доктор Ричард Броклсби —Лондонд эмч байсан бөгөөд Томас хүүгийн амьдралд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн байна.  

1782 онд есөн нас хүрээгүй Томас Янгийг Дорсет (англи. *Dorset*) дахь хувийн сургуульд илгээсэн бөгөөд түүний захирал Томпсон оюутнуудад цагаа өөрсдөө төлөвлөх, суралцах хичээлээ сонгох боломжийг олгодог байжээ. Энд тэрээр сонгодог филологийг эзэмшсэн бөгөөд Виргил, Гораций, Ксенофонт, Гомерыг эх хэлээр нь унших дуртай байжээ. Нөхдийнхөө франц, итали хэл дээрх зурагтай номнуудыг сонирхож эхэлснээр тэрээр эдгээр хэлийг маш хурдан эзэмшсэн байна. 13 настайдаа тэрээр еврей хэл үзэж эхлээд Библийг эх хэлээр нь уншиж чадахаар "дорно дахины уран зохиолд дурласан" байна. Цаашилбал, Европын хэлтэй адил бие биенээсээ ялгаатай эсэхийг шалгахын тулд дорнын хэлнүүдийн тухай мэтгэлцээнд оролцож, араб, перс хэлийг бие даан судалж эхлэв. Хөрш нь үүнийг олж мэдээд түүнд еврей, арамей, сири хэлний дүрэм, мөн Их Эзэний залбирал 100 хэлээр хэвлэгдсэн, Уильям Жонсын Перс хэлний дүрмийн номыг бэлгэлсэн байна. Юнг өөрөө амжилтаа ангийнхнаасаа нэг цагийн өмнө босож, нэг цагийн дараа унтдаг байсан тул эдгээр бүх хичээлд хангалттай цагтай болсон гэж тайлбарладаг байжээ.
Ангилал:Английн физикч
Ангилал:1773 онд төрсөн
Ангилал:1829 онд өнгөрсөн
Ангилал:Английн хэл зүйч
Ангилал:Лондоны хүн
Хөнгөн аж үйлдвэр

**Хөнгөн аж үйлдвэр** (англи. *Light industry*, орос. *Лёгкая промышленность*) -Хөнгөн үйлдвэрүүд нь ихэвчлэн хүнд үйлдвэрүүдээс бага хөрөнгө зарцуулдаг бөгөөд бизнест чиглэсэн гэхээсээ илүү хэрэглэгчдэд чиглэсэн байдаг тул ихэвчлэн жижиг өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үйлдвэрүүдийн цогц юм. Хөнгөн аж үйлдвэр нь үндэсний нийт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд чухал байр суурийг эзэлдэг бөгөөд улс орны эдийн засагт чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

Хөнгөн аж үйлдвэр нь түүхий эдийн анхан шатны боловсруулалт болон эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх ажлыг гүйцэтгэдэг. 

Хөнгөн үйлдвэрийн нэг онцлог нь хөрөнгө оруулалтын өгөөж хурдан байдаг. Салбарын технологийн онцлог нь бүтээгдэхүүний нэр төрлийг хамгийн бага зардлаар хурдан өөрчлөх боломжийг олгодог бөгөөд энэ нь үйлдвэрлэлийн уяан хатан байдлыг бий болгодог.

## Хөнгөн аж үйлдвэрийн салбарууд 
* Хүнсний үйлдвэр
* Цаасны үйлдвэр
* Хуванцар эдлэлийн үйлдвэр
* Арьс ширний үйлдвэр
* Нэхмэлийн үйлдвэр
* Гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэлийн үйлдвэр