open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магелланы үүлс

Магелланы үүлс нь жигд бус хоёр, жижиг хэмжээний галактик юм. Ерөнхий хэлбэр дүрсгүй хэдхэн тэрбум одтой магелланы үүлсийг зөвхөн өмнөд хагасын бөмбөрцөгөөс харж болно. Эдгээр үүлс нь Сүүн замын галактикийг тойрон эргэдэг бөгөөд Сүүн зам, Андромед галактикийн хамт 50 гаруй галактик Галактикийн бүлгийн нэг хэсэг юм.  Хоёр үүлийг дараах байдлаар нэрлэдэг:

* Том Магелланы үүл

* Жижиг Магелланы үүлт 
## Түүх 
Магелланы үүлсийн тухай анхны бичээсийг Персийн одон орон судлаач Аль Суфи бичжээ.  МЭ 964 онд тэрээр “Тогтмол оддын ном”-ыг бичсэн бөгөөд том Магелланы үүлийг “ Өмнөд Арабын  аль-Бакр (хонь)” гэж нэрлэжээ. Мөн Арабын хойд хэсэг Багдадаас үүл харагдахгүй ч Баб эль Мандебын хоолойд харагдах боломжтой гэж бичжээ. Энэ нь Арабын хамгийн өндөр цэг юм.

15-р зууны төгсгөлд үүлийг анх харсан Европчууд бол Италийн судлаач Питер Мартир д’Ангиера, Андреа Корсали нар юм. 1519-1522 онд Антонио Пигафетта Фердинанд Магеллантай хамт дэлхийг тойрон явахдаа мөн үүлийг харсан. Гэсэн хэдий ч үүлсийг Мангелланы нэрээр нэрлэх нь өргөн тархаагүй байв. Байерын 1661 онд гаргасан “Уранометриа” номонд тэдгээрийг том бөөм болон  жижиг бөөм нэрлэсэн. Францын одон орон судлаач Лакайлын 1756 оны одны газрын зураг дээр тэдгээрийг le Grand Nuage болон le Petit Nuage (“Том үүл”, “Жижиг үүл”) хэмээн нэрлэдэг байжээ.

Ангилал:Үндсэн галактикийн каталог
Ангилал:Галактик
Гомотет

Гомотет (бусад Грек хэлнээс ὁμός "ижил" + θετος "байрлагдсан") нь төв O болон коэффициентээр өгөгдсөн хавтгай (эсвэл 3 хэмжээст орон зай) -ын хувиргалт юм.

тогтмол тоонын хувьд
k \not= 0

Ангилал:Хувиргалт
Ангилал:Геометр
Туршилт

Туршилт гэдэг нь арга болон шинэ санааг шалгах явдал юм. Энэ нь ихэвчлэн эрдэмтэд болон инженерүүдэд хүрээнд яригддаг ойлголт юм. Туршилт нь маш олон жилийн турш хүмүүст эргэн тойрны ертөнцөө ойлгоход тусалдаг. Маш их туршилт нь удирдагдлагтай эсвэл сохор туршилтууд байдаг. Ихэнх туршилт нь лабораторид гүйцэтгэгддэг. Харин бодлогшролын туршилтууд бодол дотор гүйцэтгэгдэнэ.  

Туршилт бидэнд ямар нэг онол буруудах эсвэл зарим зүйлс бүтэшгүйг үзүүлдэг. Тэд бидэнд онол үнэн эсэхийг баталж чадахгүй. Одон орон судлаачид судлахаас хэдэн жилийн өмнө Эйнштэйн хүндийн хүч гэрэлд нөлөөлдөг гэж хэлсэн байдаг. Ерөнхий ойролцоо таамаглалд гэрлийн зам таталцлын талбайд нуглагдана ; гэрэл асар том биеийг өнгөрөхдөө тухайн бие рүү хазайсан байдаг. Энэ нөлөөлөл нь нарыг өнгөрөх шиг холын квазарууд эзвэл оддын гэрлийн ажиглалтаар баталгаажсан. 

Одоо, зуугаад жилийн дараа Эйнштэйн өөрийн санаануудаа нийтлэсэн , маш олон шалгуурууд бүгд Эйнштэйний таамаглалд нийцсэн . Гэхдээ нэгэн өдөр бид ажиллагаа бүтэлгүйтсэн хязгааруудад онол олох боломжтой. Бид тэрхүү онолын утга учрыг шалгах болно, учир нь онол өөрөө маш том бөгөөд  бүгдийг нь нэг дор шалгахад төвөгтэй.

Ангилал:Сорил
Ангилал:Судалгаа
Ангилал:Туршилт
Ангилал:Шинжлэх ухааны арга
Ангилал:Шинжлэх ухааны онол
Санамсаргүй

**Санамсаргүй** гэдэг үг нь үр дүнг найдвартай урьдчилан таамаглах (болохоос нь өмнө юу болохыг мэдэх) эсвэл үр дүнг таамаглах ямар ч арга байхгүй гэсэн утгатай(бага зэрэг албан бус) математикт хэрэглэгддэг нэр томъёо юм. Санамсаргүй байдлаар сонгосон зүйлийг ямар ч ойлгомжтой шалтгаанаар сонгоогүй, тиймээс зөвхөн тохиолдлоор гэж үздэг. *Санамсаргүй тохиолдлын жишээ бол сугалаанд хожих явдал юм*.

Компьютер нь санамсаргүй тоонуудын жагсаалтыг гаргаж чаддаг. Тархи нь цаанаасаа өгөгдсөн дараалалтай хэв маягаар ажилладаг тул хүмүүс үүнийг хийх боломжгүй байдаг. Хэрэв хэн нэгнээс "толгой" эсвэл "сүүл" гэж санамсаргүй хэлэхийг хүсэх юм бол ухаалаг ажиглагч эсвэл зөв программчлагдсан компьютер дараа нь алийг нь хэлэхийг таньж чадна, учир нь компьютер нь хэв энэ маягийг анзаардаг.

Англи хэлний Википедиа гэх мэт вэбсайт дээр хэрэглэгч "Санамсаргүй хуудас" дээр дарж санамсаргүй нийтлэл авах боломжтой. Нэг хуудас гарч ирэх магадлал нь бусад хуудасныхтай яг ижил байна.

Заримдаа "*санамсаргүй*" гэдэг үгийг илүү чөлөөтэй хэрэглэдэг. Санамсаргүй (хамаагүй,төрөл бүрийн) хошигнолуудын вэбсайтууд байдаг бөгөөд энэ нь зүгээр л: янз бүрийн зүйлийн тухай янз бүрийн хошигнол. гэсэн үг юм.

Ангилал:Байгалийн гүн ухаан
Ангилал:Ерөнхий сэтгэл судлал
Ангилал:Криптограф
Ангилал:Магадлалын онол
Ангилал:Онтологи
Хаосын онол

**Хаосын онол** нь математикийн нэгэн хэсэг юм. Энэ нь маш мэдрэмтгий тодорхой системүүдийг хардаг. Маш бага хэмжээний өөрчлөлт нь системийг огт өөрөөр ажиллахад хүргэж магадгүй юм.

Хаосын системийн эхлэлийн байрлал дахь маш бага өөрчлөлтүүд нь том өөрчлөлтийг хэсэг хугацааны дараа үүсгэдэг. Энэ нь том компьютерууд ч хүртэл ирээдүйд хэдхэн өдрийн цаг агаараас илүүг хэлж чаддаггүйн учир юм. Цаг агаар нь төгс хэмжигдсэн байсан ч гэсэн, багахан өөрчлөлт эсвэл алдаа нь таамаглалыг бүр мөсөн буруу болгоно. Эрвээхэй ч хүртэл цаг агаарыг өөрчлөх хэмжээний хангалттай салхи үүсгэж чаддаг тул хаосын систем нь заримдаа *"Эрвээхэйн нөлөө"* гэж нэрлэгддэг. Ямар ч компьютер бага зэрэг салхи цаг агаарыг хэрхэн өөрчлөхийг хангалттай хэлж мэддэггүй.

Зарим системүүд (цаг агаар гэх мэт) нь анх харахад санамсаргүй гарч ирж магадгүй, гэхдээ **хаосын онол** нь эдгээр төрлийн системүүд эсвэл загварууд нь тийм биш байж магадгүй гэж үздэг. Хэрэв хүмүүс яг юу болж байгаад хангалттай анхаарал хандуулвал тэд магадгүй хаосын хэв маягыг анзаарах болно.

Ангилал:Хэрэглээний математик
Ангилал:Математик физик
Ангилал:Математик анализ
Талст

**Талст** гэдэг нь атом (эсвэл молекул) нь давтагдсан жигд эрэмбэтэй байрласан байдаг хатуу биет юм.

Талстууд нь нэг төрлийн төлөвийн өөрчлөлт болох урсамтгай бодисоос талсжих замаар үүсдэг. Урсамтгай бодис нь ихэвчлэн шингэн байдаг ч хийн төлөвөөс талст үүсч болдог. Жишээлбэл, цас бол усны уур (ууршсан ус) агуулсан агаараас үүссэн усны талст (мөс) юм. Энгийн урсамтгай бодис эсвэл уусмал нь хөлдөх замаар нь Талсжилт үүсч болно. Талст үүсгэхийн тулд заримдаа бодист дулаан болон даралт өгөх шаардлагатай байдаг. Алмаз бол дулаан, даралтын дор үүссэн нүүрстөрөгчийн талст юм. Талстыг байгалиас олох эсвэл зохиомлоор хийх боломжой.

Талстуудын гадаргуу нь ихэвчлэн тал гэж нэрлэгддэг хавтгай хэсгүүдтэй байдаг. Талстууд үүсэх үед талууд байгалийн жамаар үүсдэг, учир нь атомын хавтгай давхарга нь ихэвчлэн хамгийн тогтвортой байдаг. Тал дахь атомууд нь шатрын хөлөг эсвэл зөгийн сархинаг гэх загваруудаар байладаг. Эдгээр талууд нь гэрлийг тусгаж, талстын гялалзсан үзэмжийг үүсгэнэ. Талстыг огтлох, нунтаглах байдлаар зохиомол талуудыг ямар ч хэлбэрээр хийж болдог бөгөөд зарим эрдэнийн чулуу, үнэт эдлэл ингэж хийгддэг байна.

Өөр өөр бодисууд нь өөр өөр төрлийн талстыг үүсгэдэг ба зарим нь нэгээс олон төрөл үүсгэж чадна. Талст дахь атомуудын байрлалыг судалдаг шинжлэх ухаан бол кристаллографи юм. Талст үүсгэдэг алдартай бодисууд нь хоолны давс (талстууд нь шоо хэлбэртэй), алмаз, кварц юм.

Ангилал:Геологи
Ангилал:Хими
Ангилал:Технологи
Ангилал:Чулуулаг
Шүхэрийн Алтангэрэл

**Шүхэрийн Алтангэрэл** (1951 онд Москва хотод төрсөн-) 1997-1998 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд байсан.

1975 онд М.Ломоносовын нэрэмжит Москва хотын Их сургуулийг орос хэл, утга зохиолын мэргэжилтэй төгссөн.

1975-1993 онд Улсын Багшийн дээд сургууль, Орос хэлний дээд сургууль, Гадааад хэлний дээд сургуульд багш, декан, орлогч захирал байсан.

1993-1996 онд Монголын Үндэсний Ардчилсан Намын суртал мэдээллийн хорооны дарга,

1996-1998 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайдаар ажилласан.

1998-1998 онд Гадаад харилцааны сайдын улс төрийн зөвлөх,

1999-2001 онд Бельгийн Хант улс, Европын Холбонд суугаа Элчин сайд,

2001-2009 онд нийслэл Улаанбаатар хотын АН-ын дарга,

2009-2013 онд Франц улсад сугаа Элчин сайд

2013-2015 онд ОХУ-д суугаа Элчин сайд.

Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Франц дахь Монголын элчин сайд‎
Ангилал:Орос дахь Монголын элчин сайд‎
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Хагас задрал

**Хагас задрал** (англи: Half-life) гэдэг нь бодисын хагас задрах хугацаа юм. "**Хагас задрал**" гэдэг үгийг анх цацраг идэвхт элементүүдийн тухай ярихад ашигласан бөгөөд атомын тоо нь цаг хугацааны явцад өөр өөр атом болж хувирдаг. Өнөө үед уг үгийг бие махбод дахь эмийн хагас нь задралд орох хугацаа гэх мэт бусад нөхцөл байдалд ашиглагддаг. Гейгер-Мюллер детекторыг цацраг идэвхт хагас задралын хугацааг хэмжихэд ашиглаж болно; Энэ нь үйл ажиллагаа нь анхныхынхаа тал хувьтай байх үе юм.

Атомууд санамсаргүй цагт задалдаг тул хагас задралын хугацаа нь магадлалаас хамаардаг. Хагас задралын хугацаа гэдэг нь атомын тооны тал хувь нь ялзарсан дундаж хугацаа юм.

Цацраг идэвхт изотопууд нь тогтворгүй цөмтэй атомууд бөгөөд хангалттай цаг хугацаа өнгөрсний дараа атом бүрийн цөм задрах болно. Тэдний цөм нь тогтворгүй байдаг, учир нь тэдгээрийн доторх протон ба нейтронуудын зохион байгуулалт өөрчлөгддөг. Үүнийг цацраг идэвхт задрал гэж нэрлэдэг. Тэд задрахдаа альфа тоосонцор, бета тоосонцор, гамма туяа зэрэг бөөмсийг ялгаруулдаг.

Ангилал:Цөмийн физик
Ангилал:Физик
Ангилал:Технологи
Дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд хагас

Өмнөд хагас бөмбарцөг нь экватороос өмнө зүгт орших дэлхийн хагас (хагас бөмбөрцөг)юм. Энэ нь таван тивийн бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн [1] (Антарктидын бүхэлд нь, Австралийг бүхэлд нь, Өмнөд Америкийн 90 орчим хувь, Африкийн гуравны нэг орчим, Азийн их газрын ойролцоох зарим арлууд) дөрвөн далайг (Өмнөд далай, Энэтхэгийн далайн ихэнх хэсэг, Өмнөд Атлантын далай, Номхон далай) , Түүнчлэн Шинэ Зеланд, Далайн Номхон далайн арлуудын ихэнх хэсэг. Түүний гадаргуу нь 80.9% ус Хойд хагас бөмбөрцгийн 60.7% устай харьцуулахад дэлхийн хуурай газрын 32.7%-ийг эзэлдэг. 

Нар болон эклитикийн харьцуулахад дэлхийн эргэлтийэ хазайлтын улмаас зун 12-р сарын 2-р сар (хамааруулсан) ба өвөл нь 6-р сараас 8-р сар хүртэл ( хамааруулсан) 23-ны 9-р сарын 22-нд хаврын өдөр, 3-р сарын 20  эсвэл 21нь намрын өдөр юм. Өмнөд туйл нь өмнөд хөгөс бөмбөрцгийн бүсийн төвд байдаг. Арктинаас хүйтэн байдаг Антарктидыг эс тооцвол бөмбөрцгийн өмнөд хагасын уур амьсгал нь Хойд хагас бөмбөрцгийн ижил төстэй өргөрөгт байгаа уур амьсгалаас арай зөөлөн байдаг. Учир нь Өмнөд хагас бөмбөрцөгт далай их, газар нутаг хамаагүй бага байдаг, ус халаж мөн хуурай газраас илүү удаан хөрдөг.

Ангилал:Газар зүйн нэр томьёо
Ангилал:Математикийн газар зүй
Ангилал:Физик газар зүй
Вектор орон

Вектор талбар нь орон цаг бүрт вектор оноодог функц юм. Үүнийг сансар огторгуйн өөр цэгт хавсарган сумны цуглуулга гэж төсөөлж болно. Жишээлбэл ,  салхи (агаарын хурд)-ыг вектор талбараар илэрхийлж болно. Учир нь цэг бүрт салхины чиглэл, түүний хүчийг харуулсан сум бичиж болно.
        
 Вектор тооцоолол нь вектор талбайн судалгаа юм. 

## Физик жишээнүүд
Өдөр тутмын амьдралд таталцал нь биетүүдийг унагадаг хүч юм. Ерөнхийдөө энэ нь объектуудыг бие бие рүүгээ татдаг хүч юм. Хэрэв бид сансар огторгуйн цэг бүрийн хувьд дэлхийн татах хүчний чиглэл, хүчийг тайлбарлавал дэлхийн таталцлын векторын талбайг олж авна.
Физик дэх цахилгаан ба соронзон онолыг цахилгаан соронзон гэж нэрлэдэг. Нэг үндсэн таамаглалуудыг нэг нь бүх орон зайд цахилгааныг удирддаг хоёр вектор орон байдаг ба соронзон хүч. Агаар мандлын эргэлтийг  вектор талбараар илэрхийлж болно. Илүү нарийвчлалтай вектор талбар нь бодит урсгалыг дүрсэлнэ, үүний үр дүнд цаг агаарын урьдчилсан мэдээ илүү сайн болно.
2 минутын өмнө илгээсэн
Emma Emma-д бичих

Ангилал:Математик анализ
Ангилал:Шугаман алгебр
Комбинаторик

Комбинаторик бол математикийн нэг салбар юм. Энэ нь хязгаарлагдмал эсвэл тоолж болох хязгааргүй олонлогтой холбоотой юм. Комбинаторик бол дискрет математикийн нэг хэсэг юм. Комбинаторик нь графикийн онол буюу олонлогийн хуваалтуудын тухай юм. Жорж Полягийн хэлснээр комбинаторик нь боломжийн тоог тоолох, тодорхой тохиргоо байгаа эсэх, түүнд хэрхэн хүрэх тухай асуултуудыг авч үздэг.

Пермутаци нь дараахь асуудлуудтай холбоотой:

Хэд хэдэн объектыг зохион байгуулах олон янзын арга зам байгааг тодорхойлох

Илүү том багцаас хэд хэдэн объектыг сонгох хэдэн арга зам байгааг тодорхойлох.

Асуудлын хувьд дараахь өөрчлөлтүүд байдаг:

Объектууд нь ялгагдахгүй байж болно.

Объектуудыг сонгох дараалал нь хамаагүй байж болно

Ангилал:Математикийн салбар
Ангилал:Дискрет математик
Агаар мандлын эргэлт

Агаар мандлын эргэлт нь агаарын массын томоохон хөдөлгөөн юм. Эдгээр үйл явцын эхлэл  нь нарны цацраг юм. Нарны долгион нь богино долгионы цацрагийг цацруулдаг. Дэлхий энэ энергийн зөвхөн нэг хэсгийг шингээдэг. Нөгөө хэсэг нь агаар мандал болон орчлон ертөнц рүү буцаж цацруулдаг. Арын цацраг нь урт долгионтой байдаг. Дулааны энерги нь Дэлхийн гадаргуу дээрх агаарын эргэлтийн ачаар тархдаг. 

Цусны эргэлтийн илрэл нь жилээс жилд өөр өөр байдаг ч цаг уурын үндсэн бүтэц нь бараг тогтмол байдаг. Бид 3 эсийг таньдаг: Хэдли эс, Феррелийн эс, Туйлын эс. Агаарын массын хөдөлгөөнд кориолисын хүч нөлөөлдөг. Энэ нь агаар руу шилждэг гэсэн үг юм.

Хэдли эс 

Экваторын бүс нутагт дэлхий, далай эрчимтэй цацагддаг. Халуун, ихэвчлэн чийглэг агаар дээшилдэг. Үүнийг конвекц гэж нэрлэдэг. Энэ процесс нь экваторын дагуу нам даралтын бүсийг үүсгэдэг. Энэ бүсийг мөн тропик хоорондын конвергенцийн бүс гэж нэрлэдэг. Халуун агаар өмнөд, хойд хоёр тийшээ явж, улам хүйтэн болдог. Агаар хангалттай хүйтэн бол дахин гадаргуу дээр бууна. Энэ нь субтропикийн цөл, хагас цөлийг бий болгодог. Өргөргийн 30 градус хүрч, агаарын масс бороотой экватор руу буцаж ирдэг.

Ангилал:Гарагийн солилцоо
Ангилал:Дэлхийн агаар мандал
Ангилал:Уур амьсгал судлал
Ойрын бүлгийн галактик

Ойрын бүлгийн галактикууд гэдэг нь манай Тэнгэрийн заадас галактикыг багтаасан эргэн тойрны ойрх галактикуудын хэсэг бүлэг галактикуудын бүлэглэл юм.

Энэхүү бүлэгт 50 галактик (түүний дотор одой галактикуудыг оруулаад) багтдаг. Массын төв нь Тэнгэрийн заадас  ба Адаг чуулганы галактикийн хооронд байдаг. Ойрын бүлгийн галактикууд нь 10 сая гэрлийн жилийн диаметрийг хамардаг бөгөөд хоёртын  (гантел) хэлбэртэй байдаг. Энэ бүлэг нь ойролцоогоор (1.29 +_  0.14)*1012Ms. Энэ бүлэг нь өөрөө Охины ордны нэг хэсэг (мөн ойрын охины орд гэдэг) болно.

## Түүх
Анх “ойрын бүлгийн бүлэг” гэх нэр томьёог 1936 онд Эдвин  Хаббл нэвтрүүлсэн. Тэрээр үүнийг “жирийн талбайд тусгаарлагдсан мананцарын  ердийн жижиг бүлэг” гэж тодорхойлсон. Тэрээр галактикуудын гэрэлтэх чадвараар жагсаасан нь Андромеда галактик , Сүүн зам , Гурвалжин галактик, Том Магелланы үүл, Жижиг Магелланы үүл болон бусад хагас арван галактик гэж нэрлэжээ.

2003 он гэхэд бараг хорин гэрэлтэлт бага галактикуудыг нээсэн учир ойрын бүлгийн галактикуудын мэдэгдсэнтоо нь өссөн байна.

Ойрын бүлгийн галактикуудын хөдөлгөөн

Таталцлын хүч нь илүү нягт газар руу шилжиж хөдөлгөөнийг өдөөдөг бөгөөд энэ нь “диполь эсэргүүцэгч” гэдэг нягтрал багатай газраас холдож буй галактикуудын дүр төрхийгбии болгодог. 

Сүүн зам, Андромеда болон Ойрын галактикуудыг бүхэлд нь ашиглаж болох орчлон ертөнцийн хамгийн том бүтцийн таталцлын нөлөөгөөр таталцаж байна.

Image:Local_Group.svg|frame|center|Ойрын бүлгийн галактикууд (clickable map)

circle 180 27 20 Sextans B
circle 130 36 23 Sextans A
circle 318 239 20 Milky Way
circle 289 197 16 Leo I (dwarf galaxy)
circle 334 201 15 Canes Dwarf
rect 303 185 318 215 Leo II (dwarf galaxy)
circle 357 289 28 NGC 6822
circle 288 323 24 Phoenix Dwarf
circle 248 391 35 Tucana Dwarf
circle 363 416 20 Wolf-Lundmark-Melotte
circle 363 383 17 Cetus Dwarf
circle 369 346 11 IC 1613
rect 381 335 393 357 SagDIG
rect 393 335 406 356 Aquarius Dwarf
circle 417 304 17 Triangulum Galaxy
circle 417 254 15 NGC 185
rect 432 237 447 260 NGC 147
circle 461 229 17 IC 10
poly 440 282 455 260 511 259 493 285 Andromeda Galaxy
poly 450 264 434 265 431 280 442 280 M110
circle 295 110 20 Leo A
circle 84 128 20 NGC 3109
circle 109 149 14 Antlia Dwarf
circle 412 332 12 LGS 3
circle 460 361 21 Pegasus Dwarf
circle 394 272 14 Andromeda II
rect 427 279 438 294 Andromeda III
rect 438 282 450 294 Andromeda I

desc bottom-left

Ангилал:Одон орон
Ангилал:Галактик
Ангилал:Сансар судлал
Радиометрийн он цагийг тогтоох арга

Радиометрийн насжилт (он цагийг тогтоох арга) нь аливаа нэг зүйлийн хэдэн настай болох (насжилт)-ийг олж мэдэх арга юм. Энэхүү аргачлал нь насжилтыг тодорхойлох гэж буй дээж дэх байгалийн цацрагт идэвхт изотоп болон түүний задралын үүссэн бүтээгдэхүүний хэмжээг харьцуулдаг. Задралын хурдыг гаргахдаа уг аргыг ашигладаг. Энэ геохронологийн ( чулуулгийн тогтоц, геологийн үйл явдлуудын он цагийг тогтоохтой холбоотой геологийн салбар) хамгийн өргөн хэрэглэгддэг арга бөгөөд чулуулгийн нас болон, геологиын шинж чанарууд түүний дэлхий ертөнцийн насжилтыг тогтоох гол арга юм.

Энэ нь байгалийн болон хүний ​​гараар хийсэн олон төрлийн материалыг он цагийг гаргахад хэрэглэгддэг. Чулуужсан олдворуудын он сар өдрийг тогтоож болно чулуужсан олдворын анхны байрлалын дээрээс болон доороос чулуулгийн дээж авах. Эртний олдвор зэрэг археологийн материалуудын  он цагийг тогтооход радио нүүрстөрөгчийн шинжилгээг их ашигладаг.

Геологийн цагийн хуваарийг тогтоохын тулд радиометрийн насжилтын  аргыг ашигладаг.[3] Хамгийн алдартай аргуудад радиокарбон, кали-аргон, ураны хар тугалга тодорхойлох аргууд орно. 

## Цацраг идэвхт задрал
Бүх энгийн бодисууд нь химийн элементүүдийн нэгдлээс бүрддэг бөгөөд тус бүр өөрийн гэсэн байдаг атомын цөм дэх протоны тоог илэрхийлдэг атомын дугаар юм. Элементүүд дотор байдаг өөр өөр изотопууд, элементийн изотоп бүр нь нейтроны тоогоор ялгаатай байдаг цөм. Тодорхой элементийн тодорхой изотопыг нуклид гэж нэрлэдэг.

Ангилал:Соёлын өв
Ангилал:Музей судлал
Ангилал:Соёлын түүх
Клемент Эттли

**Клемент Ричард Эттли, 1-р Эттли тайж**, (англи. *Clement Richard Attlee, 1st Earl Attlee*, 1883 оны 1-р сарын 3-нд Англид төрсөн- 1967 оны 10-р сарын 8-нд Лондон хотод нас барсан) -Британий улс төрч, Лейборист намын удирдагч, 1945-1951 онуудад Их Британий Ерөнхий сайд байсан.

## Намтар 
К.Эттли Лондонд хуульч, өмгөөлөгчийн гэр бүлд төрсөн. 1904 онд тэрээр Оксфордын их сургуулийг төгсөж, орчин үеийн түүхийн чиглэлээр суралцсан байна. Эттли дараа нь хуулийн чиглэлээр суралцсан байна. Ажилчин ангийн хүүхдүүдтэй ажиллаж байгаад Эттли консерватив үзэл бодлоо социалист болгон өөрчилж, 1908 онд социалист чиг баримжаатай "Бие даасан хөдөлмөрчний нам"-д (англи. *Independent Labour Party*, *ILP*) элссэн байна. 

1911 онд Их Британийн Засгийн газрын даалгавраар, Сангийн яамны сайд Дэвид Ллойд Жоржийн санаачилгаар боловсруулсан Үндэсний даатгалын тухай хуулийг тайлбарлаж орон даяар явсан байна. Тэрээр 1912 оноос Лондонгийн Эдийн засгийн сургуульд (англи. *The London School of Economics and Political Science*, LSE) багшилж эхэлсэн байна.

Дэлхийн 1-р дайнд оролцож хөлөндөө шархдаж байсан бөгөөд 1917 онд хошууч цол хүртсэн байна. 

Дайны дараа тэрээр Лондонгийн Эдийн засгийн сургуульдаа багшилж, орон нутгийн улс төрд буцаж орсон байна. 1919 онд тэрээр Лондон хотын хамгийн ядуу дүүргийн нэг болох Степни дүүргийн захирагчаар сонгогдов. Энэ албан тушаалд Эттли шударга бус түрээслэгчидтэй тэмцэж тодорхой үр дүнд хүрч байжээ. Тэрээр мөн тус бүс нутгийн ариун цэврийн нөхцөлийг сайжруулсаны улмаас ялангуяа нялхсын эндэгдлийн түвшинг бууруулсан байна.

1935-1955 онуудад Эттли 20 жил Лейборист намын дарга байжээ. 

К.Эттли залуу байхдаа Роберт Блатчфордын "Хуучны сайхан Англи" зохиол уншиж түүний нөлөөлд ихээхэн автсан гэдэг. Эттли хэт даруу зантай, мадаггүй энэхүү зангаараа алдартай байсан; Түүний даруу байдлыг У.Черчилль "Ноён Эттли даруу байх бүх шалтгаан түүнд бий" гэж хэлсэн байдаг. 

Түүхчид Эттлиг 20-р зууны хамгийн нэр хүндтэй Их Британий ерөнхий сайдуудын нэг гэж үздэг; Маргарет Тэтчер шиг консерватив удирдагч хүртэл түүний шүтэн бишрэгч байсан юм.

Ангилал:1883 онд төрсөн
Ангилал:1967 онд өнгөрсөн
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:Лондоны хүн
Ангилал:Их Британийн батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Британийн армийн хошууч
Ангилал:Их Британийн ерөнхий сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:Гавьяаны одон шагналтан (Их Британи)
Ангилал:Абердины хүндэт иргэн
Ангилал:Хүндэт нөхрийн одон шагналтан
Ангилал:Их Британийн Нийтийн танхимын гишүүн
Ангилал:Их Британийн Нууц Зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Их Британийн дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн
Ангилал:Их Британийн дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Ланкастерын гүнлигийн канцлер
Ангилал:Лейбор Намын гишүүн
Ангилал:Лейбор Намын дарга
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Язгууртны танхимын гишүүн
Ангилал:Эдийн засаг ба улс төрийн шинжлэх ухааны Лондон Их Сургуулийн багш
Конденсаци

Хийн төлөвт буй бодис орчны даралт, температур буурснаар шингэн болон талст төлөв рүү шилжихийг **конденсаци** гэнэ.

## Үйл явц 
Конденсацид орсон бодисын атом молекулын хөдөлгөөн удааширч хийн төлөвөөс шингэн буюу хатуу төлөвт шилжихдээ эргэн тойрондоо өөрөөсөө энергийг алдах бөгөөд үүнийг **экзотермийн процесс** гэж нэрлэнэ. Харин ууршилт нь эсрэгээрээ энергийг шингээж авдаг (**эндотерм**). Уг химийн урвалыг **нэрэхэд** дэлхий даяар түгээмэл ашигладаг. Нэрэх нь шингэн буюу архи зэргийг буцалгах буюу халаах замаар задлан салгах арга юм.

## Конденсацийн жишээ 
* хяруу тогтох
* цонх цантах
* үүл
* шүүдэр буух
* тогооны таг

Ангилал:Термодинамикийн процесс
Ангилал:Уурын техник
Шинжлэх ухааны арга

**Шинжлэх ухааны арга**  (грек. méthodos — судалгаа хийх болон мэдэх зам) гэдэг нь баримтыг олж авах, алдаа, алдааг засах, онолыг шалгах аргуудыг хэлдэг. Шинжлэх ухааны чиглэлийн байгууллага эсвэл тодорхой мэргэжилтэнг үйл ажиллагаандаа чиглүүлдэг журмын систем, бодит байдлын практик эсвэл онолын хөгжлийн техник, үйл ажиллагааны багц, түүнчлэн зохицуулалтын зарчим, үндэслэлийн арга, загвар гэх мэт юм. 

Оксфордын англи хэлний толь бичигт шинжлэх ухааны аргыг " арга болон журам" гэж хэлдэг.  17 -р зуунаас хойших байгалийн шинжлэх ухааны онцлог шинж чанар нь системчилсэн ажиглалтаас бүрддэг, хэмжилт, туршилт , таамаглалыг томьёолох, шалгах, өөрчлөх гэх мэт. 

Эрдэмтэн эмпирик нь  хэмжигдэхүйц нотлох баримтуудыг цуглуулж, үндэслэлтэй үндэслэлийг ашигладаг. [2] Шинэ мэдлэг нь ихэвчлэн өмнөх мэдлэгийг тохируулах эсвэл тохируулах шаардлагатай байдаг. 

**Шалгуур**

Шинжлэх ухааны судалгааны аргыг ялгах зүйл бол шалгуур гэж нэрлэгддэг асуулт юм. Энэ нь мэдлэг, итгэл үнэмшлээс ялгаатай нь үзэл баримтлал, онол нь шинжлэх ухаан мөн эсэхийг тодорхойлох арга бий юу гэсэн асуултын хариулт юм. 

Үүнийг хэрхэн илэрхийлэх талаар олон санаа гарч ирсэн. Логик позитивистууд онолыг баталж чадвал шинжлэх ухаан гэж үздэг (үнэн нь батлагдсан). [4][5][6] Карл Поппер үүнийг алдаа гэж бодсон. Тэр онолыг няцаах ямар нэг арга байхгүй бол шинжлэх ухаан биш гэж бодсон (Буруу гэдгийг харуулсан). [7][8][9][10] Нөгөөтэйгүүр, Пол Фейерабенд ямар ч шалгуур байхгүй гэж бодсон. Түүний хувьд "юу ч болно" эсвэл ямар ч ажил хэрэг болно.

Ангилал:Судалгаа
Ангилал:Туршлагын судалгаа
Ангилал:Шинжлэх ухааны арга
Ангилал:Шинжлэх ухааны онол
Зоос

**Зоос** бол мөнгөн тэмдэгт эсвэл мөнгө болгон ашигладаг металлын хэсэг юм. Хамгийн эртний зоос нь МЭӨ 7-р зуунд одоогийн Турк улсын нутаг дэвсгэрт байдаг Лидияд байжээ. Тэдгээрийг голын сайраас олддог цахилгаан хайлшаар хийдэг. Ихэнх хүмүүс зоосыг мөнгөн тэмдэгт болгон ашигладаг. Зоос нь ихэвчлэн мөнгөн тэмдэгтээс доогуур үнэ цэнэтэй байдаг бөгөөд ихэнхийг нь ЗГ-н гаалийн газарт хийдэг.

Харагдах байдал: зоос нь өвөрмөц эсвэл төвөгтэй чимэглэлтэй байдаг. Нэг талд нь ихэвчлэн хаан эсвэл чухал хүний ​​толгойн зураг байдаг.

Зоосны тал бүр дээрх өөр өөр чимэглэлийг санамсаргүй байдлаар шийдэхэд ашиглаж болдог. Үүнийг зоос шидэх гэж нэрлэдэг.  Зоосыг агаарт шидээд барьж авна. Та аль тал нь дээшээ харж байгааг хараарай.  Хэрвээ толгой дээшээ харсан бол "толгой", нөгөө тал нь дээшээ харсан бол "сүүл" гэнэ. Зоос шидэхээс өмнө хэн нэгэн тал тус бүр нь ямар утгатай болохыг шийдэх ёстой. Зоос шидэх нь мөрийтэй тоглоомын нэг төрөл байж болох бөгөөд энэ нь зарим оронд хууль бус байдаг.

Ангилал:Зоосон мөнгө
Ангилал:Мөнгөн тэмдэгт
Ангилал:Нумизматик
Ангилал:Төлбөрийн хэрэгсэл
Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт

Энэхүү пакт нь хүний амьд явах, эрх чөлөөтэй байх, халдашгүй дархан байх, чөлөөтэй бодож сэтгэх, шашин шүтэх, эс шүтэх, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, үг хэлэх, эвлэлдэн нэгдэх, улсаа удирдахад шууд буюу чөлөөтэй сонгосон төлөөлөгчөөрөө уламжлан оролцох, сайн дурын үндсэн дээр гэрлэх, өрх тусгаарлах, өмчтэй байх, хүн бүр хуулийн өмнө адил тэгш хамгаалуулах, улсынхаа дотор чөлөөтэй зорчих, амьдран суух газраа чөлөөтэй сонгох зэрэг  иргэний болон улс төрийн суурь эрхүүдийг багтаасан хүний эрхийн баримт бичиг юм.  

Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын гэрээ буюу пакт нь 6 хэсэг 53 зүйлтэй бөгөөд 1966 оны 12 сарын 16-ны өдөр батлагдан 1976 оны 3 сарын 23-ны өдрөөс хүчин төгөлдөр болсон. Энэхүү гэрээ нь Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалд жагсаасан эрхүүдээс иргэний болон улс төрийн эрхүүдийг баталгаажуулснаараа онцлог юм. НҮБ-аас энэхүү гэрээг хэрэгжүүлэхийн тулд иргэний болон улс төрийн эрхийн хороог байгуулсан. 

Үндсэн агуулга:

Бүх ард түмэн өөрөө засан тохинох эрхтэй

Улс төрийн статусаа чөлөөтэй тогтоож, эдийн засаг, нийгэм соёлоо чөлөөтэй хөгжүүлэх эрхтэй

Хүн бүр амьд явах салшгүй эрхтэй

Хүн бүр эрх чөлөөтэй, халдашгүй дархан байх эрхтэй

Хүн бүр санаа бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй

Хүн бүр бусадтай эвлэлдэн нэгдэх, өөрийн эрх ашгийг хамгаалах, эвлэл байгуулах буюу түүнд элсэх эрхтэй

Бүх хүн хуулийн өмнө тэгш байх бөгөөд аливаа алагчлалгүйгээр хуулиар тэгш хамгаалуулах эрхтэй

Хэнийг ч эрүүдэн шүүх, хүнлэг бус харьцахгүй байх 

Боолчлол, албадан хөдөлмөрөөс ангид байх зэрэг эрхүүдийг тусгаж өгсөн. 

Ангилал:1966 онд байгуулагдсан
Ангилал:20-р зууны гэрээ
Ангилал:БНМАУ-ын гэрээ
Ангилал:Олон улсын эрх зүйн гэрээ
Австрали улсын Хааны зоосон мөнгөний үйлдвэр

**Австрали улсын Хааны зоосон мөнгөний үйлдвэр** (англи. *Royal Australian Mint*) -Австралийн Холбооны нийслэл Канберра хотын дагуул Дикин сууринд 1965 онд нээгдсэн Австралийн үндсэн зоосон мөнгөний үйлдвэр.  Австрали улсад 1965 оноос хойш мөнгөний эргэлтэд орсон бүх зоосон мөнгөнүүдийг энд үйлдвэрлэсэн байна. Канберра дахь уг үйлдвэрийг нээгдэхээс австралийн зоосон мөнгөнүүдийг Их Британий Хааны зоосон мөнгөний үйлдвэрийн Сидней, Мельбурн, Перт зэрэг хотууд дахь салбар үйлдвэрүүдэд цохиж байжээ. 

Австрали улсын Хааны зоосон мөнгөний үйлдвэрийг 1965 оны 2-р сарын 22-нд Эдинбургийн гүн албан ёсоор нээсэн байна. Зоосон мөнгөний үйлдвэрийг барихад улсын төсвөөс 5 сая австрали доллар зарцуулсан бөгөөд 4 сая австрали долларыг шинэ тоног төхөөрөмж авч, суурилуулахад зарцуулжээ.

Тус зоосны үйлдвэр нээгдсэн цагаасаа хойш 11 гаруй тэрбум зоос үйлдвэрлэсэн бөгөөд өдөрт хоёр сая гаруй зоос буюу жилд долоон зуун сая гаруй зоос үйлдвэрлэх хүчин чадалтай ажээ. Мөн гадаадын олон орны үндэсний зоосон мөнгөн тэмдэгт үйлдвэрлэсэн байна. Тухайлбал: Шинэ Зеланд (1969 онд), Папуа Шинэ Гвиней, Тонга, Самоа, Күүкийн арлууд, Фижи, Малайз, Тайланд, Балба, Бангладеш, Израиль, Филиппины зоосон тэмдэгтүүдийг цохисон байна.

Ангилал:1965 онд байгуулагдсан
Ангилал:Канберрагийн байгууллага
Ангилал:Австралийн засгийн газар
Ангилал:Австралийн музей
Хонин арц

Хонин арц (лат. Juniperus sabina) нэн ховор ургамал нь Хөвсгөл, Хэнтий, Хангай, Монгол дагуур, Монгол  Алтай,  Дунд халх, Говь-Алтайн тойрогт тархсан байдаг. Хонин арц нам дор газар ургана гэж бараг үгүй. Өндөр уулын тагийн бүслүүрийн нураг хад, ойн дээд захын хушин ой, ширэнгэнд ургадаг байна. Түүнийг үрээр болон мөчрөөр үржүүлдэг төдийгүй 200 жил ургадаг урт настай ургамал юм.  Энэхүү ургамал нь мөн хүйтэнд тэсвэртэйгээрээ давуу талтай. Мөн анхилуун үнэртэй эфирийн тос агуулдаг, өнгө нь гүн ногоон, уугуулахад хурц үнэргүй аж. Тус аарцыг түүхэд залуу арцыг хөндөхгүй, хөгширч, хатаж байгаагаас нь үндэс мөчрийг гэмтээхгүй авах юм. Тус арцыг уугуулж хэрэглэснээр амьсгалын замыг цэвэршүүлэх, тасалгаан дахь чийгийг дарах давуу талтай байна.
thumb

Ангилал:Агарууны овог
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал
Урсамтгай бодис

**Урсамтгай бодис** гэдэг нь ус (шингэн), агаар (хий), плазм зэрэг амархан хөдөлж, хэлбэрээ өөрчлөх чадвартай бодис юм.

Физикийн шинжлэх ухаанд урсамтгай бодис нь ямар ч гадны хүчний нөлөө нөлөөлөхөд тасралтгүй урсаж байдаг шингэн, хий болон бусад материалыг хэлнэ. Тэдгээр нь огтлох модуль нь тэг буюу энгийнээр хэлбэл, тэдгээрт үйлчлэх ямар ч зүсэлтийн хүчийг эсэргүүцэх чадваргүй бодис юм. 

Урсамтай бодис гэдэг нэр томъёо нь ерөнхийдөө шингэн ба хийн үе шатуудыг агуулдаг боловч шинжлэх ухааны салбаруудад тодорхойлолтууд нь өөр өөр байдаг. Хатуу төлөвийн тодорхойлолтууд нь бас өөр өөр байдаг ба талбараасаа хамааран зарим бодис шингэн хатуу хоёулаа байж болно. Silly Putty гэх мэт наалдамхай шингэн нь гэнэтийн хүч хэрэглэхэд хатуу бодистой төстэй болдог. Бөөмийн физикт энэ ойлголт нь шингэн болон хийнээс бусад урсамтгай бодисуудыг багтаахаар өргөжсөн байдаг.

Ихэнх урсамтгай бодис нь хөлдөх цэгтэй байдаг. Энэ температурт урсамтгай бодис хатуу төлөвтэй болдог.

Ангилал:Континуум механик
Ангилал:Шингэний механик
Химийн нэгдэл

Химийн нэгдэл нь: хоёр болон түүнээс дээш химийн элементүүдийн нэгдсэнийг химийн нэгдэл гэнэ. Өөр атомууд нь химийн холбоогоор холбогддог. Нэгдэл бүр нь элементүүдийн хоорондын тогтмол харьцаатай байдаг.

Элементүүд хоорондоо маш хүчтэй таталцдаг тул нэг бодис мэт харагддаг. Химийн нэгдэл нь ямар атомуудаас бүрдэх, тэдгээрийг хэрхэн ямар холбоогоор холбохоос хамаардаг.

Олон нэгдлүүд нь тус тусын молекулуудаас бүрддэг. Молекул ижил тооны атомтай байдаг. Жишээлбэл: усны молекулд(H20) нэг хүчилтөрөгч(O), хоёр устөрөгчийн(H2) атом байдаг. Бусад нэгдлүүд нь атомын том холбооноос бүрддэг. Жишээлбэл, натрийн хлорид(NaCl) нь үргэлж ижил тооны натри(Na), хлор(Cl)ын атомуудтай байдаг боловч тусдаа молекулууд байдаггүй.

Химийн нэгдлүүд нь натрийн хлорид(NaCl) гэх мэт хатуу бодис, ус шиг шингэн эсвэл нүүрстөрөгчийн давхар исэл(CO2) зэрэг хий байж болно. Бид нэгдлүүдийг ургамал гэх мэт байгалийн эх үүсвэрээс авдаг, эсвэл лабораторид хийдэг. Эрдэмтэд нэгдлүүдийг өөр бусдаас гарган авах боломжтой бөгөөд тэдгээрийг (Синтетик химийн бодис) гэж нэрлэдэг. 

Өөр нэгдлүүдийг холих үед химийн урвал явагдаж болдог. Зарим химийн нэгдлүүд аюултай байж болох ч зөв хэрэглэвэл аюулгүй байдаг.

Ангилал:Хими
Ангилал:Химийн нэгдэл
Бадамсүмбэрэлийн Банзрагч

**Бадамсүмбэрэлийн Банзрагч** нь (Архангай аймгийн Цахир суманд 1940 онд төрсөн), Монгол Улсын Ардын багш, Гавьяат багш.

## Намтар
Монгол Улсын Ардын багш Банзрагч нь 1940 онд Архангай аймгийн Цахир сумын Хутаг-Өндөр хэмээх газар ард Бадамсүмбэрэлийн ууган хүү болон мэндэлжээ. 
1950 онд Цахир сумын бага сургуулийн 4-р анги, 1958 онд Тариат сумын арван жилийн сургуулийн 10-р анги төгсчээ. МУИС-ийн физикийн ангид элсэн суралцаж, 1962 онд физикийн багшийн мэргэжлээр төгсөөд, Архангай аймгийн Эрдэнэмандал, Цахир, Хангай, Тариат, Эрдэнэбулган сумдад нийт 43 жил багшилжээ.
Б.Банзрагч багш өөрийн мэдлэг мэргэжлээ дээшлүүлэхийн тулд байнга хичээн ажиллаж, ном сурах бичиг зохион, түгээн дэлгэрүүлж, сурган хүмүүжүүлэх уншлага болон багш нарын ур чадварын уралдаанд тогтмол амжилттай оролцож, цаг үеэ мэдрэн, ямагт шинийг эрэлхийлж, ирээдүйг харж ажилладаг бүтээлч “Зөвлөх багш” байлаа.
## Шагналууд
*1974 онд Ардын гэгээрлийн тэргүүний ажилтан
*1988 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль”
*1988 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
*1993 онд Монгол улсын гавьяат багш цол
*2011 онд Монгол улсын ардын багш цол

Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:Монгол улсын ардын багш
Ангилал:Боловсролын Тэргүүний Ажилтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Деспотизм

Деспотисм бол хэсэг бүлэг хүмүүс эсвэл нэг хүнээр удирдуулж байдаг засгийн газрын нэг хэлбэр. Төрийг удирддаг хүнийг деспот гэнэ. Дарангуйлагч нь төрийг бүхлээр нь хянадаг. Түүхэнд Египтийн фараонууд дарангуйлагч байсан гэгддэг. "Деспот" үг нь эртний Грекийн "despotes" буюу "эзэн" гэдэг үгээс гаралтай.

Философич Монтескью "Үнэмлэхүй хаант засаг болон Деспотисмийн ялгаа нь дараах байдалтай. Хаант засаглалын хувьд нэг хүн бичигдсэн хуулиар төр барьдаг бол дарангуйлагч өөрийн хүсэл,зоргоороо удирддаг" гэж үзсэн.

Деспотисмийн үзэл санааны ач холбогдлоор өнөөдөр энэ нь дарангуйлал эсвэл шууд засаглалын түгээмэл хэлбэр юм

ОХУ-н ерөнхийлөгчийн нэр дэвшигчдийн суудлын сонгуульд сөрөг хүчнийхэн сул талтай тул амжилт үзүүлэх нь ховор. 

Деспотисм нь барууны орнуудаас илүү зүүний орнуудтай холбогдож ирсэн.

Хуучин ЗХУ-н хувьд зөвхөн баруун зүгийн шинэ муж улсууд(Молдав,Украин) л жинхэнэ ардчиллыг бий болгох гэж оролдсон.

Ангилал:Авторитаризм
Ангилал:Дарангуйлал
Ангилал:Нийгмийн хэлбэр
Ангилал:Ноёрхлын хэлбэр
Ангилал:Улс төрийн систем
Бутархай нэрэх

**Бутархай нэрэх** гэдэг нь химийн нэгдлүүдийн хольцыг ялгах үйл явц юм. Энэ нь хольцын хэсэг бүрийг ("бутархай" гэж нэрлэдэг) бусад химийн бодисуудаас тусгаарлаж болно гэсэн үг юм. Өөр өөр химийн бодисууд өөр өөр буцалгах цэгтэй байдаг. Бутархай нэрэлтийг хольцыг халааж ууршуулж, дараа нь фракц бүр өөрийн тусдаа тасалгаанд конденсацлах замаар хийдэг. Бид энгийн нэрэлтийг ашигладаггүй шалтгаан нь бие биенээсээ 25°С-аас бага температурт буцалж буй шингэний хувьд бусад шингэн(үүд) нь ууршдаг тул тусгаарлагдсан шингэний нэг хэсэг нь нөгөө шингэний хэсэгтэй байж болно.

Энэ нь нэрэх тусгай төрөл юм. Ерөнхийдөө бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь нэг атмосфер (атм) даралтын дор бие биенээсээ 25 хэмээс бага температурт буцалгана. Хэрэв буцалгах цэгийн зөрүү 25 ° C-аас их байвал энгийн нэрэх аргыг хэрэглэнэ.

Бутархай багананд хольцыг буцалгах замаар фракцийг хийнэ. Холимог нь өөр өөр цаг хугацаанд ууршдаг бөгөөд цэвэр нэгдэл хэлбэрээр саванд баригддаг.

Бутархай нэрэх нь газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдийн үндсэн үйл ажиллагаа бөгөөд "бутархайн цамхаг" гэж нэрлэгддэг том фракцийн баганад хийгддэг.
Антиматтер

**Антиматтер** нь эгэл биетийн физикийн нэр томъёо юм. Антиматери нь эсрэг бөөмсөөс бүрдэх материал юм. Эдгээр нь энгийн бодисын бөөмстэй ижил масстай боловч лептон, барионы тоо зэрэг эсрэг цэнэг, шинж чанартай байдаг.

Бөөм ба эсрэг бөөмсийн хоорондох учрал нь хоёуланг нь устгахад хүргэсэн. Энэ нь өндөр энергитэй фотон (гамма туяа), нейтрино, бага масстай бөөмс-эсрэг бөөмсийг үүсгэдэг.

## Энэ нь юугаар хийгддэг бэ?
Физикийн хувьд бүх энгийн тоосонцор буюу бидний хүрч болох зүйлсийн үндсэн бүтэц нь хосоороо ирдэг. Бөөм бүр эсрэг бөөм гэж нэрлэгддэг зүйлтэй байдаг. Энэ нь нэг том ялгааг эс тооцвол ердийн бөөмс шиг харагдаж, үйлчилж болно. Жишээ нь электрон ба позитрон юм.

Бусад антиматерийн бөөмсүүд нь ижил жинтэй, энгийн бөөмстэй адил харагдах ба үйлчилдэг боловч тэдгээрийн цахилгаан цэнэг нь ердийн бөөмсийн эсрэг байдаг. Жишээлбэл, антиустөрөгч нь эерэг цэнэгтэй, сөрөг цэнэгтэй антипротоныг тойрон эргэдэг позитронтой бөгөөд энэ нь ердийн устөрөгчийн эсрэг, электронтой (сөрөг цэнэгтэй), протоныг (эерэг цэнэг) тойрон эргэдэг.

Ангилал:Эгэл бөөмийн физик
Ангилал:Квант орны онол
Ангилал:Бодис
Газын хөдөлгүүр

, (2) турбопроп, (3) турбо гол, (4) турбофен, (5) шаталтын дараах турбофен]]
Газын хөдөлгүүр буюу шаталтын хөдөлгүүр нь тасралтгүй урсгалттөрлийн дотоод шаталтат хөдөлгүүр юм.Үндсэн хэсгүүд нь бүх газын турбин хөдөлгүүр эрчим хүч үйлдвэрлэх хэсгийг бүрдүүлнэ (газын генератор эсвэл цөм гэдэг нэрээрэй танигддаг) мөн, урсгалын чиглэлд байна:

* эргэж буй газын компрессор
* шатагч
* компрессор ажилуулдаг турбин.

Нэмэлт бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг газын генератор дээр нэмэгдсэн байх хэрэгтэй хэрэглээнд нийцүүлэхийн тулд. Тэд бүгд агаарын оролтыг хуваалцдаг бөгөөд энэ нь далай тэнгисийн хэрэглээ, газар ашиглалт эсвэл хөдөлгөөнгүйгээс дуунаас хурдан хүртэлх хурдтай нислэг гэх мэт өөр өөр хэрэгцээг хангах янз бүрийн тохиргоотой байдаг. Нислэгэд түлхэлт үүсгэх золигоор хөдөлгүүрийн хушуу нэмдэг. Сэнс (турбопроп) эсвэл сувагт сэнс (турбофен) -ийг ажиллуулахын тулд нэмэлт хөдөлгүүр нэмдэг бөгөөд энэ нь дууны хурдтай нислэгийн хурдаар түлшний зарцуулалтыг бууруулдаг (түлхэлтийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх замаар) .Нэмэлт хөдөлгүүр бас нисдэг тэрэгний ротор эсвэл хуурай замын тээврийн дамжуулалт (турбо гол), далайн сэнс эсвэл цахилгаан генератор (цахилгаан турбин) ажиллуулахад хэрэгтэй. Илүү хүч ба жингийн харьцаагаар нэмэлт шатаагчтай нислэг үйлддэг.

Газ биш Байгалийн хий гэнэ шүү..............

Ангилал:Дотоод шаталтын хөдөлгүүр
Ангилал:Хөдөлгүүр
Ангилал:Шатах хийн техник
Конденсатор аппарат

Конденсатор нь халуун хийг шингэн болгон хөргөх лабораторид хэрэглэгддэг төхөөрөмж юм. Ихэвчлэн урт тойрог хэлбэртэй шилэн хоолойноос бүтнэ. Хоолойн дотор өөр нэг жижиг хоолой байна. Халуун хий нь жижиг, дотоод хоолойгоор дамждаг бол гадна талын нэгт нь хүйтэн ус эргэлддэг. Цоргоноос ус хийж болох ба ус доороосоо дээш гарна. Хоолой үргэлж усаар дүүрсэн байх ба ингэснээр хөргөлтийг хурдан болгож байгаа юм.

Конденсаторыг жишээлбэл нэрэхэд ашигладаг бөгөөд халуун уурыг шингэн болгож цуглуулахын тулд буцаан хөргөх шаардлагатай болдог. Мөн ашигласан уусгагчийг буцалгаж, алга болгохгүй байхын тулд рефлюкс болгон ашигладаг.

Ангилал:Лабораторийн төхөөрөмж
Цилиндр

Цилиндр бол хамгийн энгийн муруй гурван хэмжээст геометрийн хэлбэрүүдийн нэг бөгөөд гадаргуу нь цилиндрийн тэнхлэг гэж нэрлэгддэг өгөгдсөн шугамын сегментээс тогтмол зайд байрлах цэгүүдээс бүрддэг. Энэ хэлбэрийг дугуй призм гэж үзэж болно. Дотор нь үүссэн гадаргуу болон цул хэлбэрийг хоёуланг нь цилиндр гэж нэрлэж болно. Цилиндрийн гадаргуугийн талбай ба эзлэхүүнийг эрт дээр үеэс мэддэг байсан.
Дифференциал геометрийн хувьд цилиндрийг илүү өргөн хүрээнд нэг параметрийн бүлэг зэрэгцээ шугамаар дамжан захирагдсан гадаргуу гэж тодорхойлдог. Хөндлөн огтлол нь эллипс, парабол, гипербол болох цилиндрийг эллипс цилиндр, парабол цилиндр эсвэл гипербол цилиндр гэж нэрлэдэг. Цилиндр гадаргуу нь өгөгдсөн шулуунтай параллель, өгөгч шулуунтай параллель биш хавтгайд тогтмол хавтгай муруйгаар дамжин өнгөрөх бүх шулуунуудын цэгүүдээс бүрдэх гадаргууг хэлнэ. Зэрэгцээ шугамуудын энэ гэр бүлийн аливаа шугамыг цилиндр гадаргуугийн элемент гэж нэрлэдэг. Кинематикийн үүднээс авч үзвэл, директрикс гэж нэрлэгддэг хавтгай муруйг авч үзвэл цилиндр гадаргуу нь генератрикс гэж нэрлэгддэг шугамаар зурсан гадаргуу бөгөөд директорын хавтгайд биш, өөртэйгөө параллель хөдөлж, үргэлж чиглүүрийг дайран өнгөрдөг. Генератриксийн аливаа тодорхой байрлал нь цилиндр гадаргуугийн элемент юм.

Ангилал:Стереометр
Ангилал:Геометрийн дүрс
Евклидийн геометр

**Евклидийн геометр**

Евклидийн геометр нь математикын нэг бүрдэл систем юм. Хүмүүс анх Евклидийг энэ системийг бий болгосон хүн гэж үздэг болхоор түүний нэрээр нэрэлэжээ. Тэрээр  анх уг системийг өөрийхөө Элемэнтүүдийн талаарх номондоо дурьдсан байдаг. Уг ном нь тухайн үед зохиогдсон байсан бүх геометрын системийг агуулж байсан. Энэ номонд Евклидийн анхны хэд хэдэн таамагласан аксиомүүд бичэгдсэн. Эдгээр нь түүний дараа дараагын ололтуудынхан үндэс болсон. Тэд зөн совингийн хувьд ойлгомжтой байдаг. Тиймээс эдгээр аксиомуудыг ашиглан бусад теоремуудыг  нотлож болдог. 

Геометрын шинэ хувилбарууд 19-р зууны үед олж нээгдсэн. Эдгээр нь Евклидийн бус геометрууд байсан юм. Эдгээр геометруудыг Карл Фридрих Гаусс, Янос Боляй, Николай Иванович Лобачевский нар зохион бүтээсэн байдаг. Ихэнхдээ эдгээр геометр нь зэрэгцээ постулатыг ашиглахгүй, харин өөр дөрвөн аксиомыг ашигладаг.

**Аксиомууд**

Евклид дараах таамаглалуудыг дэвшүүлсэн. Эдгээр нь аксиом бөгөөд үүнийг батлах шаардлагагүй.

# Дурын хоёр цэгийг шулуун шугамаар холбож болно.
# Аливаа шулуун шугамын сегментийг хязгааргүй хүртэл урттай шулуун шугам болгохын тулд уртагсаж болно.
# Шулуун шугамын сегментийн тусламжтайгаар тойрог зурах боломжтой бөгөөд ингэснээр сегментийн нэг төгсгөл нь тойргийн төв, нөгөө төгсгөл нь тойргын хүрээн дээр байрлан. Ингэснээр шулуун шугамын сегментийн урт нь тойргийн радиус болдог.
# Бүх тэгш өнцөг ижил байна.


Ангилал:Математикийн салбар
Ангилал:Математикийн түүх
Сидней хотын Харбур гүүр

**Сидней хотын Харбур гүүр** (англи. *Harbour Bridge* ) Австрали улсын Сидней хотын хамгийн том гүүр бөгөөд дэлхий дахь хамгийн том төмөр нуман гүүрний нэг юм. Энэхүү гүүрийг 1932 оны 3-р сарын 19-нд нээж ашиглалтанд оруулжээ. Тус гүүрийг хэлбэрээс нь болж хүмүүс "Хувцасны өлгүүр" (англи. *The Coathanger*) гэж албан бусаар нэрлэх болжээ. Олны танил болсон энэхүү гүүр болон ойролцоох Сидней хотын Дуурийн театр бол  бөгөөд Австралийн бэлэг тэмдэг болоод байна.  

Харбур гүүр нь хотын төвийн ажил хэргийн хэсгийг (Өмнөд эрэг) Умард эрэгтэй холбодог байна. Уг гүүр автомашины, төмөр замын, унадаг дугуйны болон явган хүний замтай ажээ. 

Хабур гүүрний нийт урт нь -1149 метр, өргөн нь 48,8 метр, нийт жин -53 800 тонн байна. Гүүрийг бэхжүүлэх үүднээс эрэг дээр нь 100 метрийн өндөртэй боржин чулуугаар өнгөлсөн хоёр цамхаг байрьсан байна. 

Харбур гүүрэн дээр гайхалтай өнгөтэй баярын буудлага үзүүлбэрүүд нь Сидней хотын шинэ жилийн баярын салшгүй нэг хэсэг болдог байна. Оройны 21.00 цагт "гэр бүлийн" гэгддэг анхны салют бага насны хүүхэдтэй гэр бүлүүд очиж үздэг уламжлал тогтоод байна. Хоёр дахь гол салют буудуулах ажиллагаа шөнө дунд буюу орон нутгийн 00.00 цагт эхэлдэг байна. 

## Сонин баримтууд 
* Гүүрээр өдөрт 200 гаруй мянган автомашин зорчдог байна. 
* Гүүрийг барихын тулд 500 байшин нураасан байна. 
* Нуман гүүрэнд ямар нэгэн өөрчлөлт оруулахын бүхэлд нь тооцоо гаргах шаардлагтай байдаг. Тооцоо нь 28 том боть болсон байна. 
* Төмөр нуман тулгуурыг гурван давхар будахад 300 мянган литр будаг оржээ. 
* Усны гүн 60 метр байдаг тул гүүр дундаа тулгуургүй зохион бүтээгдсэн байна.
Йорн Утзон

**Йорн Утзон** (дани. Jørn Utzon; төрөхдөө *Jørn Oberg Utzon* гэдэг нэртэй байсан*.* 1918 оны 4-р сарын 9-нд Дани улсын Копенхаген хотод төрсөн- 2008 оны 11-р сарын 29-нд Дани улсын Копенхаген хотод нас барсан) - Данийн уран барилгачин, Сиднейн Дуурийн театрын барилгын зураг төсөл түүний алдаршуулжээ. 

## Намтар 
Тэрээр 1918 оны 4-р сарын 9-нд Дани улсын Копенхаген хотод төрсөн бөгөөд Урлагийн академийн архитектурын сургуульд суралцсан (1937-1942). Түүний суралцах үед Дани улс Германд эзлэгдсэн үетэй таарч байжээ. 1942 онд Йорн архитектурын чиглэлээр дипломоо төгсөөд төвийг сахисан Швед рүү нүүжээ. Стокгольм нь Данийн архитекторын бүтээлч замын эхлэл болсон юм.

Хэдийгээр Утзон дараагийн жилүүдэд нэг их барилга бариагүй ч түүний Сиднейн дуурийн театрын зураг төсөл нь олон шагнал хүртсэн (үүнд 2003 оны Притцкерийн шагналыг оруулаад), 2007 онд тэр Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн хоёр дахь архитектор болжээ.

Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Ангилал:Даничууд
Ангилал:Копенхагений хүн
Ангилал:Данийн архитектор‎
Ангилал:Орчин үеийн архитектор
Ангилал:Австралийн одон шагналтан (компаньон)
Ангилал:Прицкерийн шагналтан
Жамбалын Банзар

**Жамбалын Банзар** (1922 онд Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын нутагт "Ширдэгт" гэдэг газар төрсөн-1988 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) -Монгол Улсын Төрийн зүтгэлтэн, 1959-1960, 1976-1984 онд БНМАУ-ын Гадаад явдлын яамны орлогч сайд, Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд цолтой дипломат.

## Намтар 
Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын нутагт төрж 1936 онд Заг сумын бага сургууль, 1940 онд Архангай аймгийн 10 жилийн дунд сургуулийн 8-р ангийг төгсөөд Улаанбаатар хотын 1-р дунд сургуульд шилжин сурч 1942 онд төгссөн байна.

1946-1948 онд Архангай аймгийн төвийн дунд сургуульд багш, 

1948-1950 онд МАХН-ын Төв Хорооны Намын Хянан шалгах комисст байцаагчаар ажиллаж байсан.

1950 оны 6-р сараас дипломат албанд шилжиж 1954 он хүртэл БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа ЭСЯ-нд 1-р нарийн бичгийн даргаар томилогдсон байна.

1954-1956 онд ГЯЯ-ны Европын хэлтсийн дарга,

1956-1958 онд Чехословак улсад суугаа ЭСЯ-ны 1-р нарийн бичгийн дарга,

1958-1959 онд ГЯЯ-ны Боловсон хүчний хэлтсийн дарга,

1959-1960 онд ГЯЯ-ны орлогч сайд,

1960-1964 онд Унгар улсад суугаа Элчин сайд,

1966-1968 онд НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч,

1968-1969 онд ГЯЯ-ны Хоёрдугаар хэлтсийн дарга,

1969-1972 онд Францад суугаа Элчин сайд,

1972-1976 онд Польшид суугаа Элчин сайд /ХБНГУ, Австри, Швейцар хавсран суугаа/,

1976-1984 онд ГЯЯ-ны орлогч сайд,

1984 оноос Их Британид суугаа Элчин сайд,

Жамбалын Банзар 1988 онд нас барсан.

## Шагнал 
Ж.Банзар "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан туг"-ийн одон 2 удаа, "Алтан гадас" одон, дипломатын "Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд" дээд цолтой.

Мөн Польшийн "Гавьяаны загалмай" одонгоор 1975 онд шагнуулжээ. 

## Гэр бүл 
Гэргий Гаамаа, хүү "BSB" групп компаний Ерөнхий захирал Банзарын Жаргалсайхан. 

Ангилал:Монголчууд
Хиймэл дагуулын холбоо

**Хиймэл дагуулын холбоонууд** нь цахилгаан холбооны зорилгоор сансарт байрладаг хиймэл дагуул юм. Тэд радио долгионуудыг өөр газруудын хооронд дахин дамжуулдаг. Ихэнх нь синхрон тойрог замд байдаг. Шууд нэвтрүүлгийн хиймэл дагуул нь олон телевизийн сувгуудыг цацдаг.

**Хиймэл дагуул** дээр суурилсан холбооны системийг далай дахь хөлөг онгоц гэх мэт алслагдсан болон үйлчилгээ багатай газруудад дуу хоолой бас мэдээлэл дамжуулахад ашиглаж болно. Хиймэл дагуулын интернет хандалт бол хиймэл дагуулаар дамжуулан өгсөн интернет хандалт юм. Хиймэл дагуул дээр суурилсан системийг өндөр чанартай өргөн зурвасын интернет холболтыг хангахад бизнесүүдэд ашиглаж болно.

*Херман Потокник* ("Herman Noordung" гэж бичдэг) сансрын станцууд дэлхийтэй холбогдохын тулд радио ашиглахыг санал болгосон анхны хүн юм. 1945 оны 10-р сард *Артур С.Кларк* Британийн Wireless World сэтгүүлд "Харь гаригийн реле" нэртэй нийтлэл хэвлүүлсэн. [1] Уг нийтлэлд радио дохиог дамжуулах зорилгоор геостационар тойрог замд хиймэл хиймэл дагуулуудыг дүрсэлсэн. Тиймээс Кларкийг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг зохион бүтээгч гэж иш татсан. [2][3]

Анхны холбооны хиймэл дагуулуудыг 1960-аад оны эхээр туршиж үзсэн юм. 1970-аад онд геосинхрон хиймэл дагуулууд нь хүчингүй болжээ.

Ангилал:Сансрын телевиз
Ангилал:Харилцааны хэрэгсэл
Ангилал:Холбооны хиймэл дагуул
Супер шингэн

**Супер шингэн** нь шингэн маш хачирхалтайгаар үйлчилж болох бодисын төлөв юм.

Супер шингэний зарим хийж чадах зүйлс бол:

* Энэ нь маш амархан урсаж чаддаг. (Зуурамтгай чанар гэдэг нь шингэн хэр амархан урсахыг хэлдэг.) Энэ нь маш амархан урсдаг тул үрэлт түүний урсах хэлбэрийг өөрчилдөггүй; ямар ч зуурамтгай чанаргүй гэсэн үг юм. Үүнээс болж супер шингэн нь савнаас урсаж гарч болдог, сав хазайгаагүй байсан ч шингэн асгарч болно.

* Савыг эргүүлэх үед угаалтуур дүүрэн ус шавхахад үүсдэг усны эргүүлэг үүсгэхгүйгээр ямар ч хөдөлгөөнгүй байдаг. Гэсэн хэдий ч, савыг тодорхой хурдаар эргүүлэхэд эргүүлэг үүсдэг.

Одоогоор эрдэмтэд хэт хүйтэн температурт л супер шингэнийг бий болгож чадсан байна. Гэсэн хэдий ч, супер шингэн нь шинжлэх ухаанд нэлээд олон төрлийн хэрэглээтэй байдаг, тухайлбал:

* 1983 онд Цельсийн -271.4 хэмд (Фаренхайтын -456.2 хэмд) байгаа супер шингэн гелийг сансарт байгаа хэт улаан туяаны долгионы мэдээллийг авахын тулд тусгай хиймэл дагуулд ашигласан.

* Супер шингэнийг ердийн багажаар авч чадахгүй таталцлын хөдөлгөөний талаарх мэдээллийг урьдчилан таамаглах машинуудад туслахын тулд гироскопод ашиглаж болно.

* Нэг төрлийн супер шингэнийг гэрлийн туяаг 670,600,000 миль/цаг (1,079,000,000 км/цаг)-аас ердөө 38,03 миль/цаг (62,2 км/цаг) хүртэл барьж, удаашруулахад ашигласан. Энэ нь гэрлийн туяа вакуум орчинд .00000005614% хурдтай хөдөлж байсан ба 17 сая дахин удаан байсан гэсэн үг.

Супер хатуу гэж нэрлэгддэг өөр нэг бодисын төлөв байдаг боловч яаж үүсдэг нь илүү төвөгтэй юм.

Ангилал:Квант физик
Ангилал:Шингэний механик
Ангилал:Шинээр хөгжиж буй технологи
Гадаад шаталтат хөдөлгүүр

Гадаад шаталтат хөдөлгүүр нь халсан шингэнийг кинетик энерги болгон хувиргадаг хөдөлгүүр юм. Ажлын шингэн гэж нэрлэгддэг халсан шингэн нь уурын зууханд халаадаг агаар, ус эсвэл даралттай ус байж болно. Хүчтэй хөдөлгүүрт ашигладаг шингэн нь хаалттай хэлхээнд халдаг ба нээлттэй хэлхээнд шавхагддаг.

## Санаа
Аливаа шаталтат хөдөлгүүр нь түлшийг хөдөлгөөн болгон хувиргах үндсэн санааг дагадаг. Дотоод шаталтын хөдөлгүүр нь түлшний дэлбэрэлтээс үүссэн энергийг хөдөлгөөнд хувиргах замаар үүнийг хийдэг. Нөгөө талаас гадаад шаталтат хөдөлгүүр нь хий эсвэл шингэнийг тэлэхийн тулд түлшийг шатааж энерги болгох бөгөөд тэлэлт нь хөдөлгөөнийг үүсгэнэ. Энэ засварын үе шатыг нэмснээр дотоод болон гадаад шаталтат хөдөлгүүрийг ялгаж өгдөг. Гадаад шаталтат хөдөлгүүрүүд нь адилхан бөгөөд илүү үр ашигтай байдаг. Гадаад шаталтат хөдөлгүүрийн алдартай жишээ бол уурын хөдөлгүүр юм.

## Төрөл
Гадаад шаталтын 2 төрөл байдаг: Нэг үе шатат ба хоёр үе шатат. Нэг үе шатат хөдөлгүүрт түлшийг шатааж хийг халаан, улмаар тэлж, хөдөлгөөн үүсдэг. Энэ тохиолдолд үе шатлалд өөрчлөлт байхгүй. Хоёр үе шатлалын хувьд үеийн шилжилт гэж нэрлэгддэг нэг нэмэлт механизм хэрэгтэй. Энэ процесс нь шингэний үе шатыг хий болгон хувиргадаг. Энэ нь температурыг ашиглах боломжтой болгоно. Хоёр үе шатыг хөдөлгүүр ашигладаг зарим нийтлэг жишээ бол органик зэрэглэлийн циклийг ашигладаг уурын хөдөлгүүрүүд юм.

Ангилал:Хөдөлгүүр