open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боксер хөдөлгүүр

**Боксер хөдөлгүүр** нь олон цилиндрт-эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүрийн нэгэн хэлбэр ба ихэвчлэн дотоод шаталтын хөдөлгүүрээр ашигладаг.
.]]

## Түүх 
Боксер хөдөлгүүрийг 1896 онд Карл Бенц зохион бүтээжээ. Бенц түүнээ „Контра хөдөлгүүр“ гэж нэрлэсний учир нь хоёр цилиндр нь эсрэг чиглэн байрласан байснаас үүдэлтэй бөгөөд энэ хөдөлгүүрээ „Dos à Dos“ (францаар: нуруу нуруугаараа) тэргэнд 1897 онд анх удаа угсарсан байна. Эхний боксер хөдөлгүүрийн цуврал нь зөвхөн агаарын хөргөлттэйгээр хийгдсэн ба угсарсан жишээнд Фолксваген Кийнфер, Ситроэн 2CV орно. Орчин үеийн дөрөв ба зургаан цилиндрт боксер хөдөлгүүрүүд нь усан хөргөлттэй байдаг ба үүний жишээнд Субару болон Поршегийн олон загварууд ордог.

## Хийцийн хэлбэр 
Боксер хөдөлгүүр нь дандаа тэгш тоотой цилиндрийн тоотой байх ба ихэвчлэн дөрвөн тактын хөдөлгүүрүүд байна. Цилиндр буюу цилиндрийн банк нь өөр хоорондоо эсрэг чиглэлд (банкны өнцөг 180°)  бага зэргийн зөрсөн байрлалтай байна.

**V-хөдөлгүүрээс ялгарах ялгаа**

180°-V-хөдөлгүүрээс ялгарах ялгаа нь шатуны тахир гол дээр байрших байрлал:
* Боксер хөдөлгүүрийн хоёр цилиндрийн шатун нь хоорондоо 180° зөрүүтэйгээр тахир гол дээр холбогдоно. Хоёр поршен эсрэг чиглэлд хөдлөх ч, байршлын хувьд яг ижил толин ойлтод буюу хоёулаа дээд туйлын цэгт байрлана гэсэн үг.
* V-хөдөлгүүрийн хоёр шатун нь тахир голын нэг цэгт холбогдох учир нэг зүгт хөдөлнө.

## Цахим холбоос 
* Боксер хөдөлгүүртэй автомашин ба хөдөлгүүрийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээлэл

Ангилал:Эзэлхүүний дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн цилиндрийн байрлал
!
Пүже

гийн хамт хуримын зураг. 1937 он.]]

**Айсингиоро Пүгие** буюу **Пүже** нь (1907-1994) Манжийн хааны удмын хүн бөгөөд Чин улсын сүүлчийн хааны дүү юм. Тэрээр хожим 1937 онд Японы эзэн хааны зарлигаар Японы хааны удмын Сага Хиро гэх эмэгтэйтэй гэрлэснээр Манжго улсын хунтайж болжээ. 1945 онд Дэлхийн Хоёрдугаар дайнд Японы эзэнт гүрэн ялагсдны дараа Манжго улсын ихэс ноёд, ЗХУ-д олзлогдох үед баригдаад, 1950 онд БНХАУ-ЗХУ хоёрын хэлэлцээрийн дагуу ах дүүс, эхнэр хүүхдийн хамтаар Ляонин мужийн Фушунь хотын шоронд 10 жилийн хугацаатай хоригдожээ. Тэр шоронгоос суллагдсаны дараа ХКН-д элсэж, 1978 оноос төрийн албанд өндөр алба хашиж эхэлсэн байдаг. 1994 оны 2 сарын 28-ний өдөр Бээжин хотноо нас барсны дараа түүний цогцосыг чандарлаад нэг талыг нь Бээжин хотод, нөгөө талыг нь Ямагүчи мужийн Шимоносеки хотын оршуулгийн газар тус тус оршуулсан.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Чүнь чин ван  Айсингиоро Зайфэн 
* Эх: Гувалгиа Юйлан

### Эхнэр 
* **Тан И Ин** буюу Тан Шишя, Манжийн Татара овгийн Жичигийн охин. Хэдэн жилийн дараа Жан Сюэлян, **Лү Шяожя** нартай явалдаж байгаад салсан. 1993 онд Хонконгд нас барсан.
* Сага Хиро, Японы эзэн хааны удмын хүн. 1937 онд гэрлэж, 1938 онд охин Хуйшэн, 1940 онд охин Хушэн нарыг төрүүлсэн.

### Хүүхэд 
* Хуйшэн (1938-1957)
* Хушэн (1940), Кеньжи Фукунагатай гэрлэж, 5 хүүхэдтэй болсон.

Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1967 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улс
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Манжуурын түүх
Ангилал:Айсингиоро
Энтальпи

Термодинамикийн системийн **энтальпи** H (эртний грекээр  *эн* ‚-д‘ ба  *тальпeин* ‚дулаалах‘, ‚xалаах‘) нь тухайн системийн дотоод энерги U дээр даралт p эзлэхүүний V үржвэрийг нэмсэнтэй тэнцүү:

:H = U + pV.

Энтальпи нь энергийн хэмжээстэй бөгөөд нэгж нь жоуль.

Энтальпи нь төлөвийн хэмжигдэхүүн: Нийт системийн энтальпи нь дэд системүүдийн энтальпийн нийлбэр юм.

Бодисын тоо хэмжээг n энтальпид харьцуулсан харьцааг **моляр энтальпи** (нэгж: Ж/моль) гэнэ:
:H_m = \frac{H}{n}.

Массыг m энтальпид харьцуулсан харьцааг **хувийн энтальпи** (нэгж нь: Ж/кг) гэнэ:
:h = \frac{H}{m}.

## Эшлэл 
Ангилал:Термодинамикийн төлөв байдлын хэмжигдхүүн
Ангилал:Бодисын шинж чанар
Ангилал:Химийн тоо хэмжээ
Айсингиоро Пүрэнь

**Айсингиоро Пүрэнь** (17 наймдугаар 1918 – 10 сарын 2015) буюу **Жинь Юйжи** нь Чин гүрний сүүлчийн хаан Пүигийн эх ондоотой дүү нь юм. Тэрээр 1994 оноос 2015 он хүртэл Айсингиоро овгийн тэргүүний үүргийг хүлээж байсан. Түүний манж нэр нь **Пүрэнь** бөгөөд сүүлд овог нэрээ хятад хэлбэрт оруулахдаа Айсингиоро овгоо **Жин**ь  буюу **алт** гэсэн үгээр сольж, нэрээ **Юйжи** хэмээн өөрчилсөн. Орчин цагын хятад улсад **Сүүлчийн эзэн хааны дүү** гэж олонд танигдсан.

## Гэр бүлийн байдал 
* Аав: Чүнь чинван Зайфэн
* Ээж: Дэнгиа овогт (鄧佳氏), дунд эхнэр, хань үндэстэн
* Эхнэр:
** Жин Юйтин (金瑜庭), 
** Жан Маоин (張茂瀅), 
* Хүүхдүүд:
** Хөвгүүд:
*** Жин Юйжан (金毓嶂; 1942), гэрлэсэн Лю Юйминьтэй гэрлэж (劉玉敏), Жинь Шинь гэдэг охинтой. (金鑫; 1976)
*** Жин ЮйчуаньYuquan (金毓峑; 1946), эхнэр Чэн Инин (程迎盈), охин Жин Жюнь (金鈞)
*** Жин Юйлань (金毓嵐; 1948), эхнэр Жоу Чинсюэ Z (周清學), охин Жин Жао (金釗)
** Охид:
*** Жин Юйкунь (金毓琨)
*** Жин Юйчэн (金毓珵)

## Холбоотой мэдээлэл 
* Айсингиоро
* Манж үндэстэн
* Пүи
* Пүже

Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Айсингиоро
Порше 356

]]

 автомашины музейд. Хамгийн наад талд Каррера 2 купье байна.]]

**Порше 356** нь Поршегийн үйлдвэрлэсэн анхны цуврал загварын автомашин юм. Загварын нэршлийн 356 нь Поршегийн спорт автомашины хийцийн дарааллын дугаар юм. Хөдөлгүүр нь 369 гэсэн хийцийн дугаартай байв. Порше&nbsp;356-н „төрсөн өдрийг“ эхний купье загвар дээр туршилтын протоколыг бичсэн өдөр буюу 1948 оны долоодугаар сарын 7-нд гэж тооцдог. 1965 оны дөрөвдүгээр сард 356 загварын цувааны үйлдвэрлэлтийг 76.302 ширхгээр зогсоосон байна.

## Ерөнхий 
Порше 356 нь цувралаар үйлдвэрлэгдэхдээ рамыг нь өөрчлөн, дундын хөдөлгүүртэй байсан анхны хийц болох 356/1-г бас өөрчлөн ардаа хөдөлгүүртэй болгон үйлдвэрлэв. Эхний 50 тэргийг хөнгөнцагаан их биетэйгээр Гмюндэд гараар угсарсан нь, дэлхийн хоёрдугаар дайны төгсгөлөөр дайнаас холдон нээсэн үйлдвэр байсан юм. 

1950 онд Порше буцаад Штутгартын Цуффенхаузен дүүрэгтээ нүүн иржээ. Үйлдвэрлэлтээ Ройттерын их биеийн үйлдвэрийн байранд 1949 оны сүүлээр авсан байсан захиалга болох 500 гаран төмөр их биеийн үйлдвэрлэлтээр эхлүүлжээ. 

## Ном зүй 
* Richard von Frankenberg: *Die ungewöhnliche Geschichte des Hauses Porsche.* Motorbuch Verlag, Stuttgart 1969.
* Lothar Boschen, Jürgen Barth: *Das große Buch der Porschetypen.* Motorbuch Verlag, Stuttgart 1994, ISBN 3-613-01284-7.
* *Technische Einzelheiten des "Porsche"-Wagens.* In: *Kraftfahrzeugtechnik.* 5/1953, S. 148–150 und 8/1953, S. 254.
* Helmut F. Rebholz: *Porsche 356 Club Deutschland e.V. 1975–2000.* München 2000, ISBN 3-00-005681-5.
* Prospekt W 21/57-9.58-III. Aufl. 1958 – Dr.-Ing. h. c. F. Porsche KG
* Prospekt W 22 1.60 5 M Gl.
* Prospekt W 22 20 M 10.61 Gl.
* Prospekt W 22 20 M 9.63 G
* AUTO-CLASSIC Nr.1: *PORSCHE 356 – Der erfolgreichste deutsche Sportwagen.* ISBN 3-7909-0148-2.
* Achim Kubiak:
** *Faszination 356*. Delius Klasing Verlag 2002 / 2010 (2. Aufl.), ISBN 978-3-7688-1355-6.
** *Mythos 356: Der Porsche 356 und Menschen, die er bewegt.* 1. Auflage. Delius Klasing, Bielefeld 2012, ISBN 978-3-7688-3427-8.

## Цахим холбоос 
* 
* Поршегийн анхны Ле-Мансын тэрэг: 1951 оны Порше 356/2
* Порше 356-н тухай мэдээлэл

## Эшлэл 
#:::356
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Спорт загварын автомашин
Ангилал:Купье
Ангилал:Родстер
Ангилал:Түүхэн уралдааны автомашин
Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны автомашин
Сайн аав (кино)

*** Сайн аав *** - 2017 оны 1-р сарын 20-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын уран сайхны кино уг киног "Про стар" филмийн захирал: С. Чулуунтогтох Продюсерлаж.
Найруулагчаар С.Бүжин ажиллаж, гол дүрд С.Баттулга, Ш.Жавхлан, Д.Энхжин, И.Мөрөн, Б.Хачиун, Э.Индра, Б.Ариун-Итгэл нар тоглосон. Уг кино бодит амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн юм. "Про Стар" филмийн дэлгэцийн анхны бүтээл нь юм. Мөн уг компани хүүхдэд зориулсан "Залуу Мөрдөгч" хүүхдийн кино бүтээсэн нь алдарай бяцхан хүүхдүүдийн үзэх дуртай кино болжээ. Мөн драмын дуйгуйлан явуулдагаараа "Про стар" фильм нь урлаг өөрийн байр сууриа амжилттай олж яваа байгууллага юм. 

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Хайр эргэсэн хавар

*** Хайр эргэсэн хавар *** - 2017 оны 3-р сарын 27-нд Боловсрол сувгаар гарч эхэлсэн 25 ангит Монголын уянгын телевизийн олон ангит кино.
Найруулагчаар Ц.Гансэрээ ажиллаж, гол дүрд Д.Батцэцэг, Р.Анхням, Т.Энэрэл нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Ангилал:Олон ангит кино
Эзэгнэгч (Монгол кино)

*** Эзэгнэгч *** - 2017 оны 2-р сарын 24-нд нээлтээ хийсэн Монголын тулаант, уянгын уран сайхны кино.
Найруулагчаар Д.Энхбаатар ажиллаж, гол дүрд Б.Анхбаяр, О.Долгор, Ө.Мөнгөнтулга нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Хуримын даашинзтай бүсгүй

*** Хуримын даашинзтай бүсгүй *** - 2017 оны 5-р сарын 30-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын, драм төрлийн уран сайхны кино.
Найруулагчаар З.Батболд ажиллаж, гол дүрүүдэд Б.Шинэбаяр, Б.Батмаа, У.Билэгт-Од, Б.Батмэнд, Д.Гүрсэд, А.Цэгмэд нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2017 оны кино
Дүрслэх геометр

**Дүрслэх геометр** нь геометрийн нэг салбар хэсэг бөгөөд геометрийн проекцийн аргаар гурван тэнхлэгт огторгуйн биетийг хавтгай дээр дүрслэх онолыг судалдаг. Энэхүү арга барилыг хэрэглэдэг салбарууд нь их түгээмэл ба үүнд жишээлбэл техник-, архитектурын дүрслэл, урлаг, уран зураг, газрын зураг, компьютер график зэргийг нэрлэж болно. Дүрслэх геометр нь орон зайн биетийг дүрслэхээр зогсохгүй орон зайн геометрийн асуудлыг зургаар шийдэх шийдлийг ч бас олгоно. Жишээлбэл шулуун хавтгайн огтлолцолын цэгийг тогтоох эсвэл хоёр хавтгайн огтлолцолын шулуун, мөн түүнчлэн биетийн сүүдэр гэх мэт.

Урьд нь дүрслэх геометр нь орон зайн геометрийн шийдэл, биетийг дүрслэх цорын ганц арга байсан бол өнөөдөр компьютерийн тусламжтайгаар геометрийн загварчлалыг бас ашиглаж байна. Өнөө үед дүрслэх геометрийг хэрэглээ талаас нь бус харин илүү геометрийн програмуудыг хэрэглэгчдийн дадлага, дасгал болон хэрэглэгдэж байгаа ба үүнийг ойлгосноор компьютерын геометрийн програмуудад ямар өгөгдөл өгч болохыг ойлгож авдаг. Ямарваа нэгэн компьютерын зураг эсвэл, шинэ (зургийн) санаагаа илэрхийлэн гаргахын тулд эхлээд гортиг, шугам ашиглан ноорог зураг (эскиз) гаргах нь сайн дасгал болдог.

Огторгуйн биетийг хавтгайд дүрслэн буулгахад өөр хоорондоо нөлөөлөх хоёр аспект чухал үүрэгтэй. Хэрэв хэмжээсийг чухалчлан зурахыг хүсвэл харагдах байдал нь тийм ч оймгомжтой биш байдаг. Жишээлбэл дараах 2 зургаас байшингийн урт, өргөн, өндрийг амархан харж болох ч харагдацын хувьд тийм ч тодорхой биш байна. Харин түүний дараах хоёр зурагт орон зайн баримжааны хувьд илүү тодорхой харагдах ч хэмжээсийг авахад хүндрэлтэй юм.

## Дүрслэлийн арга
Дүрслэх геометрт ашигладаг үндсэн хоёр дүрслэлийн арга бий. Үүний тулд биетийн цэг ба шулууныг цацрагийн (шулуун) тусламжтайгаар зургийн самбарт (хавтгай) проекцолно. 

### Параллель проекцийн арга 
Дүрслэлийн цацрагууд нь нарны гэрэлтэй адил параллель байна. Үүнийг дотор нь хоёр ялгадаг:
* Цацрагууд зургийн самбарт босоо байрлалтай (босоо параллель проекц эсвэл ортогональ проекц)
* Цацрагууд зургийн самбарт босоо биш байрлалтай (муруй эсвэл налуу параллель проекц)
Параллель проекцийг түүний хуваах харьцааны алдагдалгүй байдлаас хамаааран инженерүүд ихээр ашигладаг. Муруй параллель проекцийн онцгой тохиолдол нь шувууны харах байдал бөгөөд үүнийг ялангуяа хот төлөвлөлтийн үзүүлэн зурагт ихээр ашигладаг.

Дүрслэх геометрт бараг ихэнх хийцэд биетийн суурийн ба өндрийн зүсэлтийг хэрэглэдэг. Энэ нь босоо параллель проекцийг хэвтээ хавтгайд (суурь) буюу босоо хавтгайд (өндрийн) буулган проекцлох юм.

### Төвийн проекцийн арга 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Сургуулийн хөтөлбөр
Ангилал:Математикийн салбар
Барьцаа 007

*** Барьцаа 007 *** - 2016 оны 11-р сарын 18-нд нээлтээ хийсэн Монголын инээдмийн уран сайхны кино.
Найруулагчаар Б.Жаргалсайхан ажиллаж, гол дүрүүдэд Г.Мягмарнаран, Л.Баттулга, Д.Баттөмөр нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2016 оны кино
Зөв алдаа (кино)

*** Зөв алдаа *** - 2016 оны 8-р сарын 5-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын, инээдмийн уран сайхны кино.
Найруулагчаар Б.Болдбаатар ажиллаж, гол дүрүүдэд У.Цогтбаяр, Ц.Нямжав, Б.Хачиун, Ш.Мишээл нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2016 оны кино
Сөрж болдоггүй тавилан

*** Сөрж болдоггүй тавилан *** - 2016 оны 1-р сарын 8-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын уран сайхны кино.
Найруулагчаар Л.Гаваасүрэн ажиллаж, гол дүрд Х.Ганхуяг тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2016 оны кино
Хувь тавилангийн ээдрээ

*** Хувь тавилангийн ээдрээ *** - 2013 оны 4-р сарын 15-нд Боловсрол сувгаар гарч эхэлсэн 60 ангит Монголын уянгын уран сайхны кино.
Найруулагчаар Ц.Гансэрээ ажиллаж, гол дүрүүдэд С.Тэмүүжин,	Ганболдын Золзаяа, Ганбатын Эзэнмөнх, В.Гэрэлцэцэг,	Ж.Мөнгөнсүх нар тоглосон.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:2013 оны кино
Ангилал:Олон ангит кино
Нисдэг таваг (цомог)

**Нисдэг таваг** нь 2006 онд худалдаанд гарсан, Нисванис хамтлагийн гурав дахь цомог юм. 18 дуутай тус цомог нь дабл цомог бөгөөд аудио CD болон DVD багтсан. Nature Sound студид бичүүлж, Monstudnet.mn-ийн захирал Сансар ивээн тэтгэжээ.

Нисванис хамтлаг "Нисдэг таваг" цомогт багтсан "Улаан хэрүүлч" дуугаараа "Пентатоник 2005" наадмаас "Шилдэг альтернатив дуу" шагналыг авсан. 
2007 онд тус цомгийн "Аз жаргалтай төгсдөг" дуундаа клип хийлгэжээ. Улмаар "Пентатоник 2006" наадмаас “Нисдэг таваг” цомгоороо "Шилдэг цомог" шагналыг авсан бөгөөд Пентатоник наадмын түүхэнд анх удаа рок хамтлаг энэхүү шагналыг авсан нь энэ юм.

## Тоглолт
Нисванис хамтлаг 2007 оны 11 сарын 16-нд UB Palace-ийн Royal танхимд 19 цагаас "Нисдэг Таваг" тоглолтоо хийж, "Нисдэг таваг" цомгийн бүх дуунаас гадна хуучны хит дуунуудаасаа тоглож байв.

Ангилал:Нисванис
2017 оны Завхан аймгийн наадам

Хүннү гүрэн үүсэн байгуулагдсан буюу Тулгар төрийн 2226 жил, Эзэн Богд Чингис хааны үүсгэн байгуулсан Их Монгол улсын 811 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жилийн ой, Үндэсний Их баяр наадам, Сүхбаатарын одонт Завхан аймаг байгуулагдсаны 94 жилийн ойн баяр наадмын үндэсний бөхийн барилдаанд улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх ухаан бодол, ур чадвар, уран мэх, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага М.Дармаабазар, улсын өсөх идэр начин Ж.Оргил, улсын начин У.Балжинням, Б.Бадамдорж нар магнайлан барилдлаа.

#### Шинээр цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

1. у.х М.Дармаабазар – с.з М.Лхагвагэрэл

2. у.н Ж.Оргил – с.з Э.Шийравнямбуу

3. у.н Б.Бадамдорж – с.н Б.Энх-Амгалан

4. а.з Э.Баасандорж – с.з Н.Бямбажаргал

5. а.х Ш.Чинтулга – а.н Р.Эрдэнэбаяр

6. а.х П.Өсөхбаатар – а.н Д.Батхүрэл

7. а.х П.Баярсайхан – а.н М.Амарсанаа 

8. а.н Б.Даваадорж – а.н Ч.Мөнхтогтох

 ***Зургаагийн даваа***

1. а.х Ш.Чинтулга – с.н Б.Энх-Амгалан

2. а.х П.Өсөхбаатар – с.з Н.Бямбажаргал

3. а.н М.Амарсанаа – с.з М.Лхагвагэрэл

4. а.н Ч.Мөнхтогтох – с.з Э.Шийравнямбуу

***Долоогийн даваа***

1. а.х Ш.Чинтулга – а.х П.Өсөхбаатар

2. а.н Ч.Мөнхтогтох – с.з М.Лхагвагэрэл

***Наймын даваа***

1. а.х П.Өсөхбаатар – а.н Ч.Мөнхтогтох** **

#
Порше Боксстер

**Порше Боксстер** (герм. ***Porsche Boxster***) нь Поршегийн үйлдвэрлэдэг дундаа байрлалтай, боксер хөдөлгүүр бүхий родстер загварын автомашин юм. Прототип загвараа 1993 оны эхээр Детройтын мотор шоу дээр танилцуулав. Эхний үеийг Германы зах зээл дээр 1996 оны наймдугаар сард гаргажээ. 2005 оноос хойш нэмэлтээр ижилхэн боксстер хөдөлгүүртэй хоёр дахь үеийн (Тип 987) дээр суурилсан Порше Каиман купьег санал болгов. 2016 оноос энэ хоёр их биеийн хувилбаруудаа нэг загвар болгон *718*-г өнөөг хүртэл хэрэглэж ирсэн нэрүүд дээр нэмэн *Порше 718 Боксстер*, буюу *Порше 718 Каиман* нэртэйгээр худалдаанд гаргаж байгаа байна.

2012 оноос хойш гурав дахь үе (Тип 981), 2016 оноос хойш дөрөв дэх үеийн (Тип 982) загварууд зах зээлд гарсан. Гурав дахь үеийн загвар нь эрэлт ихтэй байснаас шалтгаалан Цуффенхаузены үндсэн үйлдвэрээс гадна нэмэлтээр урьдны Оснабрюк дахь Карманн үйлдвэр буюу өнөөгийн Фолксваген Оснабрюк үйлдвэрт үйлдвэрлэлт хийсэн.

## Загварын түүх
д буй үзүүлэн загвар]]
1990-ээд оны эхээр Поршегийн борлуулалт болон орлого муудан эдийн засгийн хүнд байдал оржээ. Тухайн үед Мазда MX-5 родстер ид хүчээ авч байсан учир Порше ч бас энэ төрлийн загвар үйлдвэрлэхээр дундын хөдөлгүүртэй родстер загварын хөгжүүлэлтийн ажлыг эхлүүлэх шийдвэр гаргасан байна. Энэхүү хөгжүүлэлтийн ажлын үр дүн нь *Порше Боксстер* байв. Боксстер гэх нэр нь угсарсан нийлмэл үг ба *Бокс*ер гэх үгийн эхний үе болон род*стер* гэсэн үгийн төгсгөлийн үеийг авч нийлүүлэн бүтээжээ. Түүний дизайн нь хуучин Порше родстер загварууд болох 550 спайдер, 718 *RS60* болон хамгийн эхний загвар 356/1 Родстер зэрэг загваруудын дизайны шинэ илэрхийлэл юм.

## Боксстер (Тип 986) 
Эхний Порше Боксстер нь 1996 онд худалдаанд гарсан ба усан хөргөлт бүхий 2,5&nbsp;литр 150&nbsp;кВт (204&nbsp;м.x.) чадалтай, зургаан цилиндрт хөдөлгүүртэй ба 1950-иад оны сонгодог загвар болох *Порше 550* спайдерийн дараах үе болов. Энэ загвар нь түүний дараа жил гарсан Порше 911 (Моделл 996) загварын маш олон эд ангийг авч ашигласан нь, Поршег загваруудын хоорондын ялгааг маш муу хийсэн гэх шүүмжлэлийг хүртэхэд хүргэжээ. Суурь загварын үнэ нь 76.500 ДМ (ойролцоогоор 39.100 евро) байсан нь олон хэрэглэгчдийг өөртөө татан, 90-ээд оны дунд ба сүүлээр Порше эргээд мандаж эхэллээ.

## Ном зүй 
* Jörg Austen: *Typenkompass Porsche. Sportwagen seit 1948.* Motorbuch Verlag, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-613-02710-7
* Clauspeter Becker, Jürgen Lewandowski, Herbert Völker: *Porsche Boxster.* Delius Klasing Verlag, Bielefeld 2000, ISBN 3-7688-1157-3.
* Marc Bongers: *Porsche. Serienfahrzeuge und Sportwagen seit 1948.* Motorbuch Verlag, Stuttgart 2004, ISBN 3-613-02388-1.
* Elmar Brümmer; Jutta Deiss; Reiner Schloz: *Porsche-Boxster-Fantasien.* Delius Klasing Verlag, Bielefeld 2005, ISBN 3-7688-1654-0.

## Цахим холбоос 
* 
* Boxster und Boxster S auf der Porsche-Website

## Эшлэл 
Боксстер
Ангилал:Родстер
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Спорт загварын автомашин
Бишээгийн Эрдэнэсүх

**Бишээгийн Эрдэнэсүх** нь Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат. Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.

#### Амжилт 
Ангилал:Аймгийн заан
Ангилал:Баян-Уулын (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Английн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээн

**Английн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээн** буюу **Эф-Эй Кап** (), албан ёсоор **Хөлбөмбөгийн холбооны Чэлленж кап** () бол Англи улсын дотоодын багуудын дунд жил бүр зохион байгуулагддаг, эрэгтэйчүүдийн хөлбөмбөгийн тэмцээн юм. Хасагдах дүрмээр явагддаг тус тэмцээн нь 1871-72 оны улирлаас эхлэн зохиогдож буй, дэлхийн хамгийн эртний хөлбөмбөгийн тэмцээн болно. Уг цомын тэмцээн нь зохион байгуулагч байгууллага болох Английн хөлбөмбөгийн холбоо буюу Эф-Эйн нэрээр нэрлэгджээ. 2015 оноос эхлэн, 2018 оны улирлыг дуустал ивээн тэтгэгч байгууллагын нэрийг оролцуулан **Эмирэйтс Эф-Эй Кап** () хэмээн нэрлэж буй.

Тус тэмцээнд Английн хөлбөмбөгийн лигийн системийн 10 түвшинд багтах аль ч баг оролцох эрхтэй, үүнд Премьер лиг (1-р түвшин) болон Английн хөлбөмбөгийн лиг (2-оос 4-р түвшин)т багтах 92 мэргэжлийн баг, түүнчлэн Үндэсний лигийн системийн 1-ээс 6-р алхам (5-аас 10-р түвшин)-д багтах хэдэн зуун "лигийн бус" баг орно. 2011–12 оны улиралд хамгийн олон буюу 763 баг өрсөлдөж байв. Багууд сугалаагаар хоорондоо таарч тоглон, ялагдсан нь хасагдах замаар 14 давааны эцэст аваргаа тодруулдаг. Гэхдээ багууд аль лигт харьяалагддагаасаа хамаарч эхний даваануудаас чөлөөлөгддөг тул хамгийн багадаа 6 ялалтын дараа тэмцээнд түрүүлэх боломжтой. 

Эхний 6 давааг урьдчилсан шат гэх бөгөөд үүнээс шалгарсан шилдэг 32 баг дээр нэг болон хоёрдугаар лигийн 48 мэргэжлийн баг нэмэгдэн, үндсэн тэмцээний эхний 2 шатанд тоглож, үүнийг давсан 20 баг дээр Премьер лиг болон Чэмпионшипийн 44 баг нэмэгдэн 64 баг бүрдсэнээр цааш өрсөлдөж аваргаа тодруулдаг зарчимтай. Иймээс тус тэмцээнд аль баг аваргалахад олон нийтийн анхаарал хандахаас гадна жижиг багууд төгсгөлийн шатуудад үлдэх, ялангуяа том багийг ялж шат ахих нь томоохон дуулиан болдог.

Тэмцээний ялагч нь цомоор шагнуулдаг. Ялагчид олгодог цом 1911 онд одоогийн загвараа олсон бөгөөд одоо шилжин явж буй цом нь 2004 онд хийгдсэн хуулбар нь юм. Тэмцээний түүхийн турш 2 янзын загварын 5 ширхэг цом хийгдсэн. Мөн тус тэмцээний аваргууд УЕФА Европын лигт өрсөлдөх эрх авахаас гадна Премьер лигийн аварга багтай Английн супер цомын төлөө буюу Эф-Эй Коммюнити Шилд тэмцээнд өрсөлддөг. Одоогийн аваргууд болох Арсенал нь 2017 оны шувтаргын тоглолтод Челси багийг 2:1 харьцаагаар ялж, тус тэмцээнд хамгийн олон буюу 13 дахь удаагаа түрүүлжээ. Арсеналын менежер Арсен Венгер удирдсан багаа энэхүү тэмцээнд 7 удаа түрүүлгэж байсан, хамгийн өндөр амжилттай менежер юм.

## Эшлэл
## Зүүлт
Саман ерхөг

** Саман ерхөг ** - (), ()

Сийрэг дэгнүүлт олон наст үет ургамал боловч хааяа ганц нэг мөлхөө найлзуурыг үүсгэнэ. 30-35 см өндөр, эгц босоо иштэй. Ерөнхийдөө навч цөөнтэй бөгөөд тэр нь ихэнх голдуу мушгирч нарийн шугаман хэлбэртэй болсон байдаг. Өргөн нь 5 мм хүрдэг. Нягт шахаж байрласан, ихээхэн унгиралтсан түрүүхэйнүүдээс бүрдсэн хөх өнгийн сам шиг өтгөн түрүүтэй байна. Тавдугаар сард буталж зургаадугаар сард үр нь бүрэн боловсорч есдүгээр сараас хагдарч үрээ гөвж эхэлнэ.

## Ашигласан материал 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Биелэгтний овог
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театр

**Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театр** нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод орших театр юм.

## Түүх
1950 оны 12-р сарын 30-ны өдөр тус театрын барилга ашиглалтад орж Б.Дамдинсүрэн, Б.Смирнов нарын хөгжим, Д.Нацагдоржийн цомнол “Учиртай гурван толгой” дууриар хөшгөө нээснээр Монголын хөгжмийн театр үүссэн түүхтэй. 

МАХН-ын Төв хороо, Сайд нарын зөвлөлийн 1963 оны 05-р сарын 10-ны өдрийн 132/182 тоот тогтоолоор “Улсын Дуурь, Бүжгийн Театр”-ыг байгуулахаар шийдвэрлэж, 05-р сарын 15-ны өдөр П.И.Чайковскийн “Евгений Онегин” дууриар нээлтээ хийжээ. 

1963 он гэхэд Б.Дамдинсүрэн Б.Смирнов “Учиртай гурван толгой”, Б.Дамдинсүрэн “Жаргалын зам”, С.Гончигсумлаа “Үнэн”, Л.Мөрдорж ”Хөхөө Намжил” дууриуд, Б.Асафьев “Бахчисарайн оргилолт булаг”, С.Гончигсумлаа “Ганхуяг”, Р.Ярулин ”Шурали” зэрэг үндэсний болон сонгодог балеттай үзэгч олон танил болсон байлаа. Хөгжмийн өндөр боловсрол эзэмшсэн боловсон хүчинтэй болсноор Монголын хөгжмийн театр бий болох нөхцөл бүрдсэн. 

1955-1956 онуудад ЗХУ-ын Пермь, Ташкент хотуудад бүжгийн сургуульд элссэн бүжигчид 1962 онд төгсч ирсэн нь тус театрт үндэсний болон сонгодог бүжгийн жүжгийг дэглэн найруулах, таатай нөхцлийг бүрдүүлсэн юм. 

Тус театр байгуулагдсанаасаа хойш дэлхийн сонгодог болон үндэсний 58 дуурь, 58 бүжгэн жүжгийг тайзнаа тавьж, олон сая үзэгчдэд сонгодог урлагийн гайхамшгийг мэдрүүлжээ. 

Дэлхийн сонгодог урлагийн ноён оргилууд болсон Ж.Пуччини, Ж.Верди, Ж.Бизе, П.И.Чайковский, В.А.Моцарт, Л.Минкус, И.Штраус, Г.Доницетти болон гадаадын бусад хөгжмийн зохиолчид, мөн өөрийн орны хөгжмийн зохиолчдын шилдэг бүтээлүүдийг тайзнаа амьдруулсан.

Одоо УДБЭТ өөрийн тайзнаа жилд 100 гаруй тоглолт тоглож байгаа бөгөөд үүнээс 50 орчим дуурийн тоглолт, мөн тооны балетын тоглолт, 20 орчим концерт тоглож дэлхийн олон орны нэр хүндтэй театрууд, дуучид, удирдаач болон бусад уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллаж байна. 

УДБЭТ нь нийслэл хотын төв талбайд оршдог бөгөөд партер, бэльэтаж гэсэн 2 давхартай, нийт 500 суудалтай бөгөөд жилдээ 50 гаруй мянган үзэгчдэд үйлчилдэг. 

УДБЭТ нь 2017 онд гоцлол дуучид, найрал дуучид, балетын бие бүрэлдэхүүн, симфони найрал хөгжмийн нийт 200 орчим уран бүтээлч, захиргаа, санхүү, үйлдвэр тайзны болон маркетингийн албаны 80 гаруй ажилтнаас бүрдсэн, нийт 280 гаруй ажилтантай.
Ангилал:Монголын театрын байгууламж
Цагаан суль

** Цагаан суль ** - (), ()

1 метр гаруй өндөр шулуун бүдүүн иштэй, олон наст өвслөг ургамал. Хөрсөн дор урт үндэслэг ишийг үүсгэнэ. Цайвар ногоон өнгийн ширүүн навчтай урт, шулуун түрүү баг цэцэгтэй.

Элс бүхий газраар ургадаг элсний ургамал юм. Манхан элстэй газраар бараг цэврээр ургасан үзэгдэнэ.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Пүрэвдоржийн Орхон

**Пүрэвдоржийн Орхон** (Өвөрхангай аймгийн Зүүнбаян-Улаан суманд 1993 оны 12-р сарын 25-нд төрсөн) нь Монголын чөлөөт бөхийн шигшээ багийн тамирчин. Чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга эмэгтэй. Тэрээр 63 кг хүртлэх жинд барилддаг бөгөөд 162 см өндөртэй.

“Бишкек-2018” насанд хүрэгчдийн чөлөөт бөхийн тэмцээний эмэгтэйчүүдийн 63 кг-ын жинд “Парис-2017” насанд хүрэгчдийн ДАШТ болон цэргийн дэлхийн аварга, Азийн АШТ-ий мөнгөн медальт, Иван Ярыгиний “Алтан Гранпри”-гийн гурван удаагийн аварга, үндэсний шигшээ баг, “Алдар” спорт хорооны тамирчин. 

Тэрээр 14 настайгаасаа хойш чөлөөт бөхөөр хичээллэсэн. Түүний анхны багш нь "Алдар" спорт хорооны дасгалжуулагч Цэрэнбаатарын Хосбаяр.

Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:1993 онд төрсөн
Сансрын хог хаягдал

**Сансрын хог хаягдал** гэдэг нь сансарын хөлгийн шатлалууд (хөлгийн олон шатлалт хөдөлгүүр), ажилгаагүй болсон сансрын аппаратууд болон сансарын нисгэгчдийн ахуйн хог, хиймэл дагуулуудын ажиллагаанаас гарсан баттерей, антен гэх мэт, хүний хийсэн, хэрэгцээгүй болсон зүйлсийг хэлдэг. Сансрын үйл ажиллагаа хүний өдөр тутмын үйл ажиллагаа болсон өнөө үед сансрын хог хаягдал маш их хор хөнөөл учруулна. Сүүлийн үеийн судлагаагаар сансарт, хөдөлгөөнийг нь хянах боломжтой 23000 орчим биет нисэж яваагаас цөөхөн хэдхэн хувь нь ажиллагаатай байгаа сансрын аппарат юм.
Ангилал:Хаягдал
Ангилал:Сансрын тээвэр
Ангилал:Байгаль орчны бохирдол
Ангилал:Нарны аймгийн биет
Хиаглай тунх

** Хиаглай тунх ** - (), ()

Салаалсан урт мөлхөө үндэслэг иштэй, олон наст үет ургамал. Үржлийн найлзуур 50-70 см, хөгжлийн найлзуур, навчны үндсэн масс 30-35 см-ийн өндөрт оршино. Бууралдуу ногоон өнгийн үл мэдэг үсэрхэг хавтгай навч, нэг дороос 1-2-оороо гарсан түрүүхэйтэй байна.

Тавдугаар сараас ургаж зургаадугаар сарын сүүлч долоодугаар сард цэцэглэнэ. Наймдугаар сард үр бүрэн боловсорно. Үндсэндээ сайн бэхлэгдэж өвөлжнө. Ойт хээр, хээрийн бүсэд нэн өргөн тархсан бөгөөд говийн хэсэгт ч чийглэг нам газрыг даган ургасан байдаг.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Холбооны канцлер (Герман)

**Холбооны канцлер** (**бундеска́нцлер.** герм. *Bundeskanzler*) - Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Холбооны Засгийн газрын тэргүүн юм. Канцлер нь Холбооны сайд нарыг томилох ба Xолбооны засгийн газрын улс төрийн бодлогыг тодорхойлон удирдана.

Холбооны канцлер нь хуулийн дагуу Германы төрийн албан дахь улс төрийн хамгийн хүчтэй албан тушаалтан боловч төрд эзлэх зэрэг дэвийн хувьд Xолбооны ерөнхийлөгч болон Бундестагийн ерөнхийлөгчийн дараа гуравт ордог.

Холбооны канцлерыг холбооны ерөнхийлөгч Бундестагд санал оруулах боловч түүний саналыг ямар нэгэн хэлэлцээр хийлгүй шууд сонгодог. Бусад хууль тогтоох хүчний байгууллагын албатантай, жишээлбэл холбооны ерөнхийлөгчтэй адил нэг л удаа улиран сонгогдож болно гэсэн ойлголт xолбооны канцлерын албанд байхгүй учраас хэдэн ч удаа улиран сонгогдох боломжтойгоороо бусад улсуудын засгийн газрын тэргүүнүүдээс ялгаатай юм.

Одооогийн холбооны канцлераар Фридрих Мерц сонгогдон ажиллаж байна.

## Түүх 
*Канцлер* гэх үг нь дундад зууны үеэс гаралтай бөгөөд хөрөнгөтнүүдийн эзэмшил орд харшийн бичиг хэргийн асуудлыг хариуцсан даргыг нэрлэдэг байжээ. Тухайн эзэмшил газрын эзний албат дотроос хамгийн өндөр эрх мэдэлтэй албатан нь канцлер байсныг Египетийн төрийн бичээчтэй эн зэрэгцүүлж болно. Хэл зүйн үүднээс авч үзвэл латин хэлний "cancelli" (канцелли) гэх үгнээс гаралтай: Канцлер нь хаалт эсвэл төмөр тороор *(cancelli)* таслагдсан өрөөнд суун, ихэнхдээ баталгаа (нотариат) гаргаж өгдөг хүнийг хэлнэ.

## 1949 оноос хойших Холбооны канцлерууд 
## Цахим хуудас 
* Xолбооны канцлер хатагтайн албаны цахим хуудас 

## Эшлэл
Ахар сорт арвай

** Ахар сорт арвай ** - (), ()

Нилээд том, шигүү иштэй дэгнүүлийг үүсгэдэг, 50-80 см өндөр олон наст үет ургамал. Шугаман хэлбэртэй, олон тооны ногоон навчтай, сааралдуу ягаан өнгийн нарийхан шугаман түрүүтэй. Түрүүхэйн хайрс нь хялгас мэт, цэцгийн доод хайрс нь богино сортой, нүцгэн байдаг.

Ойт хээрийн бүсийн голлох нутаг, хээр цөлөрхөг хээрийн бүсэд тархжээ. Энэ нь чийгтэй газрын ургамал учир голдуу голын эрэг дагасан хужирлаг, намагжуу нуга, хайр дагаж ургахын гадна булаг шандын ойр орчмоор ховор тохиолдоно. Мөн голын бургасан шугуйд ургана.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Сибирийн бушилз

** Сибирийн бушилз ** - (), ()

Үл мэдэг гялалзсан хүрэн-хар хүрэн хатуу угларгаар бүрхмэл шигүү дэгнүүл бүхий олон наст ургамал. Шөвөг хэлбэрийн нарийн хуйлмал навчнуудтай. Түрүү хэлбэрийн өтгөн, зууван баг цэцэгтэй байдаг.

Өндөр уулын бүслүүрийн намгархаг ба чийглэг нуга, намагжсан хад асгатай газраар ургана. Мөн булгийн усаар тэжээгддэг ам хөндийн адгийн чийглэг нуга руу дорогшлон орж ирдэг.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Ширэг улалж

** Ширэг улалж ** - (), ()

5-15 см өндөр, газар доогуур хөвөрсөн нарийхан, утаслаг найлзууртай, сааралдуу ногоон өнгөтэй олон наст намхан ургамал. Найлзуурын уг нь жижигхэн шигүү дэгнүүл үүсгэдэг. Хялгас мэт хуйлмал, жижиг нарийн навчтай. Түрүүхэйнүүд нь өндөг хэлбэрийн өтгөн толгой буюу бараг бөмбөлөг маягийн толгой баг цэцэг болж бөөгнөрсөн байдаг.

Амьдрах орчны маш олон янзын нөхцөлд тохиолдохдоо ихэнх голдуу хуурай нөхцөлтэй уялдаж холбогдсон байдаг. Хээрийн тэгш тал, уулсын бэл, хөндий зэрэг хуурай газраар үет ургамалтай хамтарч ургана.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Судалгүй улалж

** Судалгүй улалж ** - (), ()

Судалгүй улалж ерөнхий төлөв байдлаар ширэг улалжтай төсөөтэй боловч түүнээс уутханы хэлбэрээр ялгаатай. Уутхан нь дугуй биш, уртавтар өндөг хэлбэртэй, нилээд урт хошуутай байдаг. 5-25 см өндөр, урт найлзуурыг үүсгэдэг олон наст ургамал. Хавтгайдуу, нарийхан сааралдуу ногоон навчтай.

Булаг шандын эргэн тойрон, голын эрэг дагасан чийглэг, намгархаг, нуга зэрэг дандаа чийг устай газар ургана. Харин хуурай хээр, цөлөрхөг, хээрийн бүсэд сайтар чийгжсэн жижиг өвс ургамалт хужирлаг нугатай үргэлж уялдаатай тохиолддог байна. Судалгүй улалж дангаараа ургах ховор, ихэвчлэн бусад үетэн, алаг өвстэй хамтран ургана.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Мариа Мэна

**Мариа Викториа Мэна** (* 1986 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Осло) нь Норвегийн поп дуучин, дуу зохиогч юм.

## Намтар
Мариа Мэна нь урлагийн гэр бүлд төрж өсчээ. Түүний ээж нь Норвеги гаралтай ба дууны шүлэг бичдэг бол харин аав Чарлес нь Никарагуад төрж, Нью-Йоркод өссөн бөмбөрчин юм. Мариа ба түүний эрэгтэй дүү Тони нарыг Леонард Бернстайны *West Side Story* гэх нэртэй хөгжимт жүжгийн дүрүүдийн нэрээр нэрлэсэн аж. Мариагийн аав нь Осло олон хамтлаг тоглож байсан нь Мариаг багаас нь мэргэжлийн хөгжмийн ертөнцөд ороход нөлөөлсөн байна. Мариаг есөн настай байхад түүний эцэг, эх нь салцгаажээ. Үүнээс дөрвөн жилийн дараа Мариа аав дээрээ ирсэн ба удалгүй шүлэг бичин, дуулж эхэлжээ. *My Lullaby* гэсэн дуугаа бичихдээ өөрийнхөө эцэг, эхийн салалтын талаар дотоод сэтгэлээ илэрхийлэн бичжээ. 2002 оны гуравдугаар сард Sony Music *My Lullaby* дууг нь цомог болгон гаргасан нь норвегийн хитпарадын жагсаалтад тавд орсон байна.

2011 оны Норвеги дахь халдлагын дараа тэр Уле Паусын дуу *Mitt Lille Land* дууны ковер хувилбарыг хэвлүүлэв. 2011 оны есдүгээр сард Викториа цомог нь худалдаанд гарлаа.

2012 онд Мариа норвегийн сэтгүүлч Эйвинн Сиэтертэй гэрлэсэн боловч хоёр жилийн дараа буюу 2014 оноос хойш тэд тус тусдаа амьдарч байна. 

## Уран бүтээл
### Студийн цомог

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны олон улсын фэн клуб
* Мариа Мэнагийн албан ёсны цахим хуудас
* SonyBMG Germany
* Нидерландын албан ёсны фэн клуб

## Эх сурвалж 
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Норвегийн дуучин
Ангилал:Норвегийн хөгжимчин
Ангилал:Норвегичууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор

**Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор** нь Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутаг дахь Арал толгой, Шивээт хайрхан, Улаанхус сумын Цагаан салаа, Бага Ойгорын хадны зургаас тогтох, ЮНЕСКО-д бүртгэлтэй Дэлхийн өв. Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор нь Монголын төдийгүй дэлхийд томоохонд тооцогдох сүг зургийн галлерей бөгөөд хүний хөгжлийн түүхийн олон үеийг нэг дор харуулж байдгаараа онцлогтой. Энэ нь манай ард түмний эртний түүхийн нэгэн чухал сурвалж, тэр үеийн хүмүүсийн аж ахуй, нийгэм, оюун санааны хөгжлийн олон талыг тусгасан археологийн дурсгал билээ.  

2011 оны 6 сарын 28-ны өдөр, Парис хотноо Дэлхийн Өвийн Хорооны ээлжит чуулганы хуралдаанаар Монгол Улсаас нэр дэвшүүлсэн “Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор”-ыг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэх шийдвэрийг гаргасан. 

Хуралдааны бэлтгэл шатанд Дэлхийн Өвийн Хорооны Зөвлөх байгууллага Хөшөө дурсгал ба дурсгалт газрыг хамгаалах олон улсын зөвлөлөөс Монгол Улсаас нэр дэвшүүлж буй дурсгалт газрыг дэлхий өвд тавигдах гурван шалгуурын хоёрыг хангахгүй гэх үндэслэлээр хойшлуулсан зөвлөмжийг гаргасан юм. Монгол Улсын зүгээс дээрхи зөвлөмжийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаагаа мэдэгдэж дахин хэлэлцэхийг хүссэн билээ. 

Монгол Улсыг төлөөлж ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комиссын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Далайжаргал, Монгол Улсаас ЮНЕСКО-гийн дэргэд суугаа Байнгын Төлөөлөгчийн Газрын атташе Б.Хулан нар оролцов. Дэлхийн өвийн хорооны гишүүн Бразил, Австрали Улсыг дэмжлэгтэйгээр манай төлөөлөгчдийн идэвхтэй оролцооны үр дүнд өвийг дахин хэлэлцэж улмаар Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгүүлэх шийдвэрийг гаргажээ. 

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* Монгол Алтайн Хадны зургийн цогцолборын Хамгаалалтын захиргаа
* UNESCO - Petroglyphic Complexes of the Mongolian Altai

Ангилал:Монгол дахь дэлхийн өв
Ангилал:Монголын сүг зураг
Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн газар зүй
2017 оны Италийн гран-при

**2017 оны Италийн гран-при** (албан ёсоор: '''Formula 1 Gran Premio Heineken d'Italia 2017'*) нь есдүгээр сарын 3-нд Монцагийн автодром тойруулга дээр зохион явагдсан 2017 оны Формула-1-ийн дэлхийн аваргын арван гурав дахь уралдаан юм.

## Уралдааны мэдээ 
### Тойм 
Бельгийн их шан уралдааны дараагаар Себастиан Феттел нисгэгчийн дэлхийн аваргын үнэлгээг Льюис Хамилтоноос долоон онооны илүүтэйгээр тэргүүлж байв. Харин зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргын үнэлгээг Мерседес баг Ферраригаас 44 оноо, Ред Булл Расинг багаас 193 онооны илүүтэйгээр хошуучлав.

Италийн их шанд Пирелли нисгэгч нарт *P Zero Medium* (цагаан), *P Zero Soft* (шар), *P Zero Supersoft* (улаан), мөн түүнчлэн нойтон замд зориулсан *Cinturato Intermediates* (ногоон), *Cinturato Full-Wets'' (хөх) дугуйнуудыг бэлтгэжээ.

### Чөлөөт дасгал 
Эхний чөлөөт дасгалд Льюис Хамилтон 1:21,537 минутын хугацаанд тойрч, Боттас, Феттел хоёрыг ардаа орхив. 

Хоёр дахь чөлөөт бэлтгэл мөн л хуурай зам дээр явагдсан бөгөөд энэ удаа Боттас 1:21,406 минутад тойрсон нь Хамилтон, Феттел хоёроос илт давуу байв.

Гурав дахь чөлөөт бэлтгэл дээр Масса 1:40,660 минутад тойрсон нь хамгийн хурдан тойролтын хугацаа байсан ба түүний дараа Лэнс Стролл ба Нико Хюлькенберг нар удаалав. Маш хүчтэй ширүүн бороо орсны улмаас энэ бэлтгэл ердөө л 16 минут үргэлжилсэн бөгөөд дөнгөж долоон нисгэгч хугацаат тойрог хийж амжсан байна.

### Байрлал тогтоох уралдаан 
**Зүүлтийн тайлбар**

### Уралдаан 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
#2017
Италийн гран при
Гран-при 2017
Лхамаагийн Балдорж

**Лхамаагийн Балдорж** (1992 оны 4 сарын 3-нд төрсөн) нь Увс аймгийн Тэс сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.

## Амжилт 
### Аймгийн наадам 
## Бөхийн удам 
Түүний өвөө нь аймгийн арслан М.Авирмэд, нагац ах нь улсын начин "Улаан гуталт" хэмээх М.Цэрэндорж, улсын харцага Э.Батбаатар, аймгийн арслан Эрдэнэ, аймгийн арслан Баттогтох нар юм.

## Эшлэл 
*https://web.archive.org/web/20180119102628/http://garid.hiimori.mn/ei2

Ангилал:Аймгийн арслан
Ангилал:Тэсийн (Увс) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1992 онд төрсөн
2017 оны Увс аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 811 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жил,Увс аймаг байгуулагдсаны 86 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 09-10/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Ч.Чулуунбаатар, аймгийн заан Л.Цээсүрэн нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

1.у.х Ч.Чулуунбаатар -  с.з Л.Амаржаргал

2. а.з Л.Цээсүрэн -  с.з Я. Мижиддорж

3. а.х Н.Хүрэлсүх - с.з Төөрүүлсамбуу 

4. а.х Т.Хайдав -  с.з Энхболд

5. а.х Б.Баянмөнх - с.з Т.Төгсжаргал

6. а.н.н Т.Мөнх-Эрдэнэ  - а.н Э.Лхамхүү

7. а.н Т.Аззаяа -  с.з Б.Нармандах

8. а.н Л.Энхсаруул - с.з Д.Цэнд-Аюуш 

***Зургаагийн даваа***

1.а.з Л.Цээсүрэн -  с.з Л.Амаржаргал

2. а.х Н.Хүрэлсүх - с.з Б.Нармандах

3. а.х Т.Хайдав -  а.н Э.Лхамхүү

4. а.х Б.Баянмөнх -  с.з Д.Цэнд-Аюуш

***Долоогийн даваа***

1.а.з Л.Цээсүрэн - а.х Т.Хайдав

2. а.х Н.Хүрэлсүх - а.х Б.Баянмөнх

***Наймын даваа***

1.**а.х Н.Хүрэлсүх** - а.х Т.Хайдав

#
Беллардийн бушилз

** Беллардийн бушилз ** - (), ()

10-30 см өндөр, шигүү дэгнүүлт олон наст ургамал. Иш нь уг орчимдоо сарьслаг бор хүрэн өнгийн угларгаар хучигдмал. Уртаашаа иштэйгээ бараг чацуу, хялгас мэт нарийн навч, шугаман түрүү хэлбэрийн оройн баг цэцэгтэй. Түрүүхэйнүүд нь хос цэцэгтэй байдаг.

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын ургамлын аймаг
Ангилал:Ургамал
2017 оны Баян-Өлгий аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 811 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жил, Баян-Өлгий аймаг байгуулагдсаны 76 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 09-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн хурц арслан Ш.Мурат, К.Ханат аймгийн арслан Х.Асен, У.Береке нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Зургаагийн даваа***

1.а.а У.Береке  -  с.з Т.Жархын 

2.а.з М.Аманбек -  з.б Д.Гантөмөр

3. а.х Б.Төмөрбаатар - с.з А.Айбек

4. а.н Ш.Сапар  - а.н С.Бат-Үүл

***Долоогийн даваа***

1.а.а У.Береке  - з.б Д.Гантөмөр

2. а.н С.Бат-Үүл  - с.з А.Айбек

***Наймын даваа***

1.**а.а У.Береке**  - а.н С.Бат-Үүл

#
Италийн гран-при

**Италийн гран-при** (''Gran Premio d'Italia'') нь 1950 оноос хойш  Формула-1 уралдаанд жил бүр тогтмол оролцсоор ирсэн. Их Британийн гран-при ба Италийн гран-при хоёр нь Формула-1 уралдааныг бий болсноос хойш нэг ч жил алгасалгүй жил болгон оролцжээ.

Италийн гран-при уралдаан нь зөвхөн 1980 оны улирлаар л Автодром Энцо и Дино Феррари авто тойруулга дээр явагдсан ба бусад бүх уралдаанууд Монцагийн автодром тойруулга явагдсан байдаг.

Monza aerial photo.jpg|Монцагийн автодром тойруулгын агаараас авсан зураг
Circuit Imola.png|Энцо и Дино Феррари авто тойруулга

## Цахим холбоос 
* Италийн Формула-1 гран-пригийн албан ёсны цахим хуудас
2017 оны Говь-Алтай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 811 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жил,Говь-Алтай аймаг байгуулагдсаны 77 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 09-11/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын начин С.Эрхэмбаяр, аймгийн арслан О.Мөнхтөр, Д.Цэрэндаваа нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

1.у.н С.Эрхэмбаяр  - а.н Г.Гантулга

2.а.а О.Мөнхтөр  - с.з Б.Төрмөнх

3.а.а Д.Цэрэндаваа  - с.з Д.Баатархүү

4.а.з Д.Буянт  - а.н Г.Батмөнх

5.а.з В.Туяазаяа  - а.н Ж.Баянмөнх

6.а.з Э.Даваажаргал - а.х Я.Бумбаяр 

7. а.х Д.Ганцоож  -  а.х Ц.Эрхэмбаяр 

8.а.х Б.Энхсайхан -  с.з Х.Дарамзагд

***Зургаагийн даваа***

1.а.з Д.Буянт - с.з Д.Баатархүү

2.а.з Э.Даваажаргал - с.з Б.Төрмөнх

3.а.х Д.Ганцоож - а.н Ж.Баянмөнх

4.а.н Г.Гантулга - с.з Х.Дарамзагд

***Долоогийн даваа***

1.а.з Д.Буянт - а.н Г.Гантулга

2. а.з Э.Даваажаргал - а.х Д.Ганцоож

***Наймын даваа***

1.**а.з Д.Буянт**  - а.х Д.Ганцоож

#
2017 оны Говьсүмбэр аймгийн наадам

Их монгол улс байгуулагдсаны 811жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 96 жилийн ой, Говьсүмбэр аймаг үүсэн байгуулагдсаны 26 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2017-07-09,10 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн арслан А.Отгонбаатар, А.Сүмбээ, А.Давааням, Ж.Мөнгөн нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

1.а.а А.Сүмбээ  - с.з Б.Цэрэндагва

2. а.а Д.Амаржаргал  - а.з Б.Түмэндэмбэрэл

3. а.а Ба.Отгонбаатар - с.з Б.Дэлгэрдалай 

4. а.а Л.Нямбаяр  - с.з Э.Батмагнай

5. а.а Б.Гончигтавхай  - с.з Э.Мөнхбаатар

6. а.а П.Эрхэмжаргал - с.з Д.Уламсайхан

7. а.з М.Батцэнгэл  - а.х П.Даваадорж

8. а.з Э.Энх-Амгалан  - с.з Б.Эрдэнэсүх

***Зургаагийн даваа*** 

1.а.з Б.Түмэндэмбэрэл - с.з Б.Дэлгэрдалай

2. а.з Э.Энх-Амгалан  - с.з Э.Батмагнай

3. а.х П.Даваадорж  - с.з Д.Уламсайхан

4. с.з Э.Мөнхбаатар - с.з Б.Цэрэндагва

***Долоогийн даваа***

1.а.з Б.Түмэндэмбэрэл  - с.з Э.Мөнхбаатар

2. а.з Э.Энх-Амгалан  - а.х П.Даваадорж

***Наймын даваа***

1.а.х П.Даваадорж - **с.з Э.Мөнхбаатар**

#
Занги

**Занги** (монгол: ; манж:, галиг: zhanggin; хятад: 章京, пиньинь: Zhāng jīng) нь манжийн Чин гүрний цэргийн албан тушаалтны түшмэлийн цол мөн. Нэрний үүсэл гарлыг хятадын жанжин (將軍)  үгнээс гаралтай гэж үздэг. Чин гүрний үед занги буюу жангин нар нь хэд хэдэн төрөл бүхий албан тушаалтаны орон тоотой байсан. Эдгээр албан тушаалыг Чин гүрний эхэн үед олон хятад түшмэд дагаар орж байсан тул манж нэрийг нь монгол, хятад хэл рүү орчуулах эсвэл хятадын хуучин албан тушаалтай дүйцүүлэн хэрэглэж эхэлсэн. 19-р зууны сүүл үед манж нар хятад соёлд дасч, хятаджиж эхэлснээр жангин гэх нэр нь ёс төдий үлдэж өдөр тутамд хятад нэрийг нь хэрэглэх болсон. Харин ар монголд занги хэмээх үг нь хэвээр хэрэглэсээр 1921 он хүрчээ. 

# Их занги (манж хэл: , amba janggin; хятадаар: 总兵, Zǒng bīng): манж 8 хошууны цэргийг захирах албан тушаалтан. Энх амгалан хааны үед жанжин цолтой нэгтгэсэн. 
# Мэйрэний занги  (манж хэл: , meiren i janggin;  хятадаар: 副都统, Fù dū tǒng): албан тушаалын үүрэг нь дэд жанжин
# Залангийн занги (манж хэл: , jalan i janggin; хятадаар: 參領, Cān lǐng): таван сумын зангийг захирах албан тушаалтан, ойролцоогоор 1500 цэрэг захирна
# Сумын занги (манж хэл: , niru i janggin; хятадаар: 佐領, Zuǒ lǐng): сумын цэргийг захирагч
# Тугийн занги (tu i janggin)
# Гавшгай цэргийн занги  (gabsigiyan i janggin; 前鉡參領)
# Хиагийн жасааны занги (Hiya i idu i janggin; 侍卫班领)
# Харуул занги- харуулын захирагч
# Өртөө занги- өртөөний албанд дайчлагдсан сум эрчүүдийг хариуцагч. 

**"Занги үхэж зай гарав, омбо үхэж ор гарав" -**зүйр цэцэн үг- (а. Бусдын эрх тушаалд горилж түүнийг ад үздэг хүмүүсийг ёжилсон үг;         б. Ээлж хишгийн эргэлт болов гэсэн санаа).

## Эшлэл 
Ангилал:Цол
Да лам

**Да лам** гэдэг тодорхойлолт нь Шарын шашны хурлын захиргааны хэргийг  эрхэлсэн албан тушаалтны хэргэм зэргийг хэлнэ.

## Да лам цолтнууд
*Да лам Дашжав
*Да лам Пунцагдорж
*Да лам Цэрэнчимэд

Ангилал:Буддын шашин
Ангилал:Цол
Либери

**Либери Улс** нь 3.8 сая хүн амтай. Үүгээрээ тус улс дэлхийн хамгийн цөөхөн хүн амтай улсуудын нэгд тооцогддог. Тус улсын ДНБ нь 1.7 тэрбум ам.доллар. Нэг хүнд оногддог ДНБ нь 456 ам.доллар. Либери Улс Дэлхийн II дайны үеэр АНУ-ын хөрөнгө оруулалтаар өнөөгийн төрхөө олсон. 
Өөрөөр хэлбэл тус улс 1940-өөд оноос шинэчлэгдэж эхэлжээ. Гэхдээ энэ шинэчлэлд тус улсын тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Уильям Табмен ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэж Либерийн ард түмэн үздэг. Тэрбээр АНУ-ын дэмжлэгээр улс орондоо эдийн засгийн ардчилал тогтоожээ. Либери нь НҮБ, Африкийн эв нэгдлийн байгууллага /хожмоо Африкийн холбоо хэмээн нэрээ өөрчилсөн/-ын үүсгэн байгуулагч гишүүн орнуудын нэг юм. 

1980 онд тус улсад цэргийн эргэлт явагдаж, Америк-Либерийн удирдлагуудыг түлхэн унагасан. Үүний улмаас тус улсад улстөр, эдийн засгийн тогтворгүй байдал үүсч хоёр дараалсан иргэний дайн болж 250 мянга орчим хүн амь үрэгджээ. Түүнчлэн улсын эдийн засагт асар том хохирол үзүүлсэн байна. 
Энэ бүхний эцэст 2003 онд иргэний дайн төгсч 2005 онд ардчилсан сонгууль явуулсан юм. Либерид одоо л олон жил үргэлжилсэн иргэний дайны улмаас сүйдсэн улстөр, эдийн засгийн тогтвортой байдал бий болж буй. Гэсэн ч тус улсын хүн амын 85 орчим хувь нь олон улсын амьжиргааны доод төвшингөөс доогуур орлоготой амьдарч байна.

## Цахим холбоос 
* The World Factbook of the CIA, Liberia 

## Эшлэл 
Ангилал:Африкийн орон

Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Ангилал:АНУ-ын колоничлолын түүх
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
2017 оны Өвөрхангай аймгийн наадам

Их Монгол Улс байгуулсны 811 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жил, Өвөрхангай аймаг байгуулагдсаны 86 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2017.07. 09-10/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.

Хүчит бөхийн барилдааныг улсын өсөх идэр начин Ш.Батхуяг, улсын начин Даш.Батбаяр, П.Ганхүү нар магнайлан барилдлаа.

#### Шөвгийн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
***Тавын даваа***

1.у.ө.и.н Ш.Батхуяг  -  а.з О.Бундхорол

2. у.н Даш.Батбаяр  -  с.з Б.Мөнх-Алдар

3.у.н П.Ганхүү  - с.з Г.Цэнддорж

4. а.з Д.Мөнхболд - с.з П.Авирмэд

5.а.з Д.Дарханбаатар - с.з А.Батнасан

6.а.з М.Даваасүрэн - с.з Н.Даваадорж

7.а.х Х.Энхчулуун  - а.н О.Цээбалдовжир

8.а.х О.Наранбаатар - а.х Б.Цэдэнсодном

***Зургаагийн даваа***

1.а.з О.Бундхорол  - с.з Б.Мөнх-Алдар

2. а.з М.Даваасүрэн - с.з П.Авирмэд

3.а.х Б.Цэдэнсодном - с.з А.Батнасан

4.а.н О.Цээбалдовжир - с.з  Г.Цэнддорж

***Долоогийн даваа***

1.а.з М.Даваасүрэн  - с.з Б.Мөнх-Алдар

2. а.х Б.Цэдэнсодном - с.з Г.Цэнддорж

***Наймын даваа***

1.а.з М.Даваасүрэн - **а.х Б.Цэдэнсодном**

#
Сити Чесс

**Сити Чесс** нь ерөнхийдөө шатрын арга хэмжээг зохион явуулахад ашигладаг барилгын цогц бөгөөд Халимаг Улсын нийслэл Элст хотод байрладаг. Энэхүү барилгын цогцыг дэлхийн шатрын холбооны ерөнхийлөгч бөгөөд Халимагийн ерөнхийлөгч Үлэмжийн Хярсангийн санаачилгаар барин, 1998 оны есдүгээр сарын 30-нд ашиглалтад оруулжээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Оросын шатар
Ангилал:Элст
Ангилал:Халимагийн спорт
Ангилал:Халимагийн барилгын бүтээл
Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс

**Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Орос Улс** (товчоор: **ЗСБНХОУ**; орос. *Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика, РСФСР*) нь Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улсын (ЗСБНХУ буюу товч орос. СССР) бүрэлдэхүүн дахь хамгийн ууган, хамгийн том газар нутагтай бөгөөд хамгийн олон хүн ам бүхий Холбооны бүгд найрамдах улс байсан юм. 

Энэ улс нь 1917 оны 11 сарын 7-нд Октябрийн хувьсгалаас 1922 онд ЗСБНХУ байгуулагдах хооронд оршин тогтнож байсан социалист Орос улс 1917 оны 10-р сарын 25-нд (11-р сарын 7) Түр засгийн газрыг түлхэн унагасны дараа байгуулагдсан. 1918 оны 7-р сарын 19-нд Үндсэн хууль батлагдахаас өмнө 1918 оны 7-р сарын 19-ний өдрөөс эхлэн Оросын төрийн албан ёсны нэргүй байсан бөгөөд үүнийг албан ёсоор Оросын Социалист Холбооны Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улс гэж нэрлэдэг байв. 1922 оны төгсгөлөөр байгуулагдсан Зөвлөлт Холбоот Улсын үндэслэн байгуулагч бүрэлдэхүүн улс болсон юм.

1991 оны 12-р сарын 25-нд ЗСБНХУ задран унаж тус улсын албан ёсны нэрийг Оросын Холбооны Улс болгон өөрчилсөн. 1991 оны 12-р сарын 26-нд ЗСБНХУ-ын оршин тогтнохоо больж, ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Бүгд Найрамдах Улсуудын Зөвлөл зохих тунхаглалыг баталсантай холбогдуулан ЗХУ-ын эрх зүйн залгамжлагч нь Оросын Холбооны Улс болсон байна. 

## Түүх
### Өмнөх түүх 
1917 оны хоёрдугаар сарын хувьсгал нь Оросын хаант засгийг төгсгөл болгов. Үүний дараа парламент (Төрийн Дум) болон ажилчин- ба цэргийн зөвлөлөөс (Зөвлөл) бүрдсэн Оросын түр засгийн газар халааг нь авчээ. 

1917 онд Владимир Ленины коммунист большевикуудын хийсэн Октябрийн хувьсгал нь засгийн газрын үйл ажиллагааг үндсээр нь өөрчлөв. Хувьсгалт ардчилал хэмээгдэн тодорхойлогдох болсон 1917 оны хувьсгалын дараа угийн хязгаарлагдмал байсан улс төрийн олон ургальч байдал дуусгавар болло. Хэдийгээр зөвлөлтүүд мөлжигч анги давхаргыг намаар солих нь зүйтэй гэдгийг ойлгосон боловч иргэдийн ба улс төрийн либерализмыг төрийн бодлогод оролцох оролцоог үгүй болгов. Гэхдээ тэд үзэл бодлоо илэрхийлэхийг нь яаж нухчин дарах арга замыг төрөл бүрээр нь боловсруулан олж чадсан юм.

Большевикууд ба тэдний холбоотнууд олон ургальч үзлээс татгалзав.

## Цахим холбоос 
* ЗСБНХОУын үндсэн хууль (оросоор)

## Эшлэл 

Ангилал:Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улс
Ангилал:Европын Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улс
Ангилал:Азийн Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Улс