Эфү

**Эфү** (манж бичиг: ; хятад ханз:額駙, Éfù) нь хүргэн гэсэн утгатай манж үг бөгөөд Чин улсын Айсингиоро овгийн хаад ноёд өөрийн удмын гүнж, гэгэ нарын хүргэнд өгч байсан цол гуншин юм.  

Манжийн харъяаны бүх монгол аймаг, хошуудаас зөвхөн өвөр монголын 13 хошуу, ар монголын 5-6 хошуудаас бэлтгэл эфү буюу бэлтгэл хүргэнд сонгогдох эрхтэй байсан бөгөөд цөөнгүй тооны ноёд, тайж нар манжийн хаад ноёдын гүнж, гэгэтэй хуримлаж, манжийн эфү буюу хүргэн болж байсан. Энэ дотроос Хорчины 6 хошуу, Алашаа хошуу, Зостын чуулганы Харчин хошууд, Халхын Цэрэн чин вангийн хошууны ноёд онцгойлон тогтмол шахуу манжтай худ ургийн зузаан харилцаатай явж ирсэн. 

ГМТЗЯЯ-ны хууль зүйлийн бичиг хэмээх хуулийн 25-р бүлгийн 828-р зүйлд бэлтгэл эфүд сонгогдох эрхтэй дараах 13 хошууг тэмдэглэжээ: 

# Жиримийн чуулганы Хорчин баруун гарын дундад хошуу (Хошой Түшээт чин вангийн хошуу), 
# Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын хойд хошуу (Хошой Бодлоготой чин вангийн хошуу), 
# Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын дундад хошуу (Хошой Дархан чин вангийн хошуу), 
# Жиримийн чуулганы Хорчин баруун гарын өмнөд хошуу (Төрийн Засагт жүн вангийн хошуу), 
# Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын өмнөд хошуу (Хошой Бинт чин вангийн хошуу), 
# Зостын чуулганы Харчин баруун гарын хошуу (Төрийн Дүүрэн жүн вангийн хошуу), 
# Зостын чуулганы Харчин дундад хошуу (Тэргүүн зэргийн тавнангийн хошуу), 
# Зостын чуулганы Харчин зүүн гарын хошуу (Тэргүүн зэргийн тавнангийн хошуу), 
# Зостын чуулганы Түмэд зүүн гарын хошуу (Төрийн Дархан бэйлийн хошуу)
# Зуу Удын чуулганы Баарин баруун хошуу (Төрийн жүн вангийн хошуу), 
# Зуу Удын чуулганы Онниудын баруун гарын хошуу (Төрийн Дүүрэн жүн вангийн хошуу), 
# Зуу Удын чуулганы Аухан зүүн гарын хошуу (Төрийн жүн вангийн хошуу),   
# Зуу Удын чуулганы Найманы Дархан жүн вангийн хошуу.

## Зэрэг дэв 
Эфү нар нь ямар угсаа гаралтай эхнэр авснаас хамаарч тодорхой эрх мэдэл, дэсэд хуваагдаж байжээ.  
* Гүрний гүнж (манж:; хятад: 固倫公主; Хааны их хатнаас төрсөн охин)-тэй гэрлэвэл **Гүрний эфү** (манж:), 
* Хошой гүнж (манж:; хятад: 和硕公主; Хааны бага хатан эсвэл хааны өргөмөл охин)-тэй  гэрлэвэл **Хошой гүнжийн хошой эфү** (манж:),
* Хошой гэгэ (манж:; хятад: 郡主; Хошой чин вангийн авхай)-тэй  гэрлэвэл **Хошой эфү** (манж:),
* Төрийн гэгэ (манж:; хятад: 縣主; Төрийн жүн вангийн авхай)-тэй  гэрлэвэл **Төрийн эфү** (манж:),  
* Төрийн бэйлийн охин төрийн гэгэ (манж:; хятад: 郡君; Төрийн бэйл эсвэл Чин вангийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл **Төрийн бэйлийн эфү** (манж:),
* Хошууны гэгэ (манж:; хятад: 縣君; Хошууны бэйс эсвэл Жүн вангийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл **Хошууны эфү** (манж:),
* Гүнгийн охин гэгэ (манж:; хятад: 鄉君; Түшээ гүн, Туслагч гүн эсвэл Бэйлийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл **Гүнгийн гэгийн эфү** (манж:)
* 5-р зэргийн гэгэ (五品, Бэйсийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл бэйсийн эфү
* 6-р зэргийн гэгэ (六品, Гүнгийн бага хатнаас төрсөн авхай)-тэй гэрлэвэл гүнгийн эфү гэж тус бүрт нь ялгаатай цол өгч нэрлэдэг байсан.  

## Цалин, хамжлага өрх, эрх мэдэл 
Чин улсын хуулинд хаад ноёдын гүнж, гэгэ болон тэдний нөхөрүүд ямар хэмжээний эрх мэдэл, цалин пүнлүү, хамжлага өрх, хиа захирах зэргийг тодорхойлсон байдаг. 

### Хамжлага өрх 
Гүрний эфү нь 40 хамжлага өрх, Хошой Эфү нь 30 хамжлага өрх, төрийн эфү 20 хамжлага өрх захирах эрхтэй байв. 

### Хиа захирах тоо 
* Гүрний гүнж 50 хиа - Гүрний эфү 25 хиа Хэрэв монгол ноёны манж гэргий нас нөгчсний дараа дахин гэрлэх бол эфү цолыг хураалгаж, сул цалин авах эрхээ хураалгадаг байсан.

1 ши буюу таар нь ойролцоогоор 100 литрийн багтаамжтай савны хэмжээ, 1 доу нь ойролцоогоор 1000 литр багтаамжтай савтай тэнцэнэ.  

## Мөн үзэх 
* Гүнж
* Хүргэн
* Чин улсын гүнж нарын жагсаалт

## Эшлэл 
Ангилал:Цол

Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:Хэргэм