open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дашийн Балдандорж

**Дашийн Балдандорж** (1897 онд одоогийн Төв аймгийн Батсүмбэр сумын нутагт төрсөн- ) -Дотоодыг хамгаалах газар буюу өнөөгийн Тагнуулын байгууллагын анхны дарга бөгөөд Жа лам Дамбийжанцанг устгах үйл ажиллагааг биечлэн удирдсан хүн юм.

## Намтар
Д.Балдандорж нь 1921 онд Ардын журамт цэрэгт элсэн орж, Хиагт болон Нийслэл Хүрээг чөлөөлөх, зүүн хязгаарыг тохинуулах байлдаануудад оролцсон ба Цэргийн Яаманд хариуцлагатай алба хашиж байсан Ардын хувьсгалын партизан юм. Тэрээр 1921-1922 онд нэгдүгээр Мрин бригадад хорооны дарга, Хувьсгалт залуучуудын эвлэлийн Төв Хорооны дарга, 1922-1923 онд Дотоодыг хамгаалах газрын анхны даргаар томилогдон ажиллаж байв. 

Д.Балдандорж нь 1922 оны 5-р сараас Дотоодыг Хамгаалах Газрыг байгуулах бэлтгэл товчоог толгойлж, тус байгууллагын дүрэм, бүтэц зохион байгуулалт, орон тоо, төсвийг боловсруулсан бөгөөд  Улсыг аюулаас хамгаалах байгууллагыг эмхлэн байгуулж, үйл ажиллагааг бэхжүүлэх, анхны ажилтнуудаа сургаж дадлагажуулах ажлыг зохион байгуулахын зэрэгцээ Монголын баруун хязгаарыг таслан авч, зүүн гарын Монгол улсыг байгуулах оролдлого хийж байсан Дамбийжанцанг устгах цэрэг-тагнуулын ажиллагааг өөрийн биеэр удирджээ.  

Түүнийг 1923 оны 4-р сард Засгийн газрын тогтоолоор Цэргийн зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар томилон ажиллуулж, энэ хугацаанд Өвөр Монголын зарим аймгуудад 4 сар гаруй хугацаагаар явж тусгай үүрэг гүйцэтгэсэн байна. 

Тэрээр 1925-1926 онд БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа Элчин сайдын яаманд нарийн бичгийн дарга, 1927-1929 онд Аж Ахуйн Яаманд эрхэлсэн түшмэл, Мах комбинатын дарга, хоршооны шалган байцаагч зэрэг ажил эрхэлж байгаад 1929 онд  “Баруунтан” хэмээн намаас хөөгдөж, 1933 оноос Улаанбаатар хотын Хоршооны орлогч даргаар ажиллаж байсан.  

1937 онд түүнийг улс төрийн хилс хэрэгт холбогдуулан баривчилж, цаазалсан бөгөөд түүнд холбогдох хэргийг 1967 онд цагаатгагджээ. 

Ангилал:Монголын Тагнуулын Ерөнхий Газрын дарга
Ангилал:Монголын тагнуулч
Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч
Ангилал:Батсүмбэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Шөнийн ковбой (кино)

**Шөнийн ковбой** () нь Лео Херлихайгийн *"Шөнийн ковбой"* романаас сэдэвлэн Жон Шлезингерийн найруулсан 1969 оны Америкийн драм кино юм. Насанд хүрэгчдийн энэхүү бүтээл Академийн шагналыг гол төрөлд хүртсэн анхны кино юм.

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Жон Войт — *Жо Бак*
* Дастин Хоффман — *Энрико Сальваторе "Ратсо" Риццо*
* Сильвиа Майлз — *Касс*
* Жон Макгайвер — *ноён О’Дэниэл*
* Бренда Ваккаро — *Ширли*
* Барнард Хьюз — *Тауни*
* Рут Уайт — *Салли Бак*
* Женнифер Солт — *Энни*
* Жонатан Крамер— *Жекки*
* Боб Балабан — *оюутан*

### Арын алба
*Найруулагч — Жон Шлезингер
*Продюсер — Жером Хеллман, Кеннет Атт
*Хөгжмийн зохиолч — Жон Барри
*Зураглаач — Адам Холендер

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 1969 оны тавдугаар сарын 25
*Кино компани: United Artists
*Үргэлжлэх хугацаа: 113 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 3.2 сая доллар
*Ашиг: 44,785,053
*IMDb дугаар: 0064665

## Шагналууд
* 1969 — Берлиний кино наадам (Жон Шлезингер)
* 1970 — Оскарын гурван төрлөөр: шилдэг кино (Жером Хеллман), шилдэг найруулагч (Жон Шлезингер), кинонд зориулсан зохиол (Уолдо Солт)
* 1970 — БАФТА-гийн зургаан төрлөөр: шилэдг кино, шилдэг найруулагч (Жон Шлезингер), шилдэг зохиол (Уолдо Солт), шилдэг жүжигчин (Дастин Хоффман), авъяаслаг шинэ жүжигчин (Жон Войт), шилдэг эвлүүлэг (Хью Робертсон)

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:1969 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино
Ангилал:Биеэ үнэлэлт кинонд
Никарагуа нуур

thumb|Никарагуа нуур

**Никарагуа** (Lago de Nicaragua, Lago Cocibolca) — Никарагуа оронд далайн түвшнээс дээш 32 метр өндөрт 8624 км² газар эзлэн буй Никарагуа төдийгүй Төв Америкийн хамгийн том нуур, цэнгэг уст нуур. Гүнзгийдээ 45 м, дунджаар 13 м гүн, 177 км урт. Дундаа Ометепе, Солентинаме зэрэг 400 гаран аралтай. Сонирхуулахад дотор нь аварга загас бий.

Зураг:Ometepemap.png
Зураг:Nicaragua relief location map.jpg

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Никарагуагийн нуур
Керманшах

**Керманшах** (персээр كرمانشاه‎ — Kermânšâh; курдээр Kirmaşan) — Иран улсын Керманшах аймгийн төв, 851405 хүнтэй (2011 оны тоо) хот. Тегеранаас баруунш 525 км зайтай.

## Зургийн цомог 

Зураг:Bistoon Kermanshah.jpg
Зураг:Kermanshahrefinery.jpg
Зураг:Kermanshah city.jpg

## Цаг уур 
## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Ираны аймгийн төв
Ангилал:Курдистаны суурин
Ангилал:Керманшах аймгийн суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Керманшах муж

**Керманшах** (1979—1990 онд **Бахтаран**; персээр كرمانشاه‎ — Kermânšâh; курдээр Kirmaşan) — Иран улсын нэгэн остан (муж). 24998 км² газар нутаг, 1.902.760 хүнтэй (2009 он). Дотроо 14 шахрестан (хошуу)-д хуваагдана. Мужийн төв Керманшах 8 буман хүнтэй. Мөн Исламабаде-Герб (9 түмэн), Харсин (52 мян.), Кангавар (50 мян.) зэрэг олон хот, суурин бий. 

Зураг:Darius I the Great's inscription.jpg
Зураг:Kermanshah-above of mountain.JPG
Зураг:Kermanshah in Iran.svg

## Дэлхийн соёлын өв 
* Бехистуны бичээс

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Ираны аймаг
Ангилал:Курдистаны газар зүй
Үтада Хикарү

**Үтада Хикарү** (宇多田ヒカル, Hikaru Utada, «Хикарү» - *гэрэл*, дотны хүмүүс нь **Хикки** гэж дууддаг, 1983 онд төрсөн) — Японы дуучин.

## Гаргасан цомгууд
### Япон хэлээрх бүтэн цомог
* 1999: *First Love*
* 2001: *Distance*
* 2002: *Deep River*
* 2006: *Ultra Blue*
* 2008: *Heart Station*
* 2016: *Fantôme*
* 2018: *Hatsukoi*

### Англи хэлээрх бүтэн цомог
* 1998: *Precious*
* 2004: *Exodus*
* 2009: *This Is the One*

### Япон хэлээрх түүвэр цомог
* 2004: *Utada Hikaru Single Collection Vol. 1*
* 2010: *Utada Hikaru Single Collection Vol. 2*

### Англи хэлээрх түүвэр цомогууд
* 2010: *Utada the Best*

### "U3"-тай хамтарч гаргасан цомогууд
* 1993: **Star* 
* 2003: *Are Kara 10 Nen Kinen Ban*

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн
Ангилал:Японы дуучин
Банштай зутан

thumb|«Банштай зутан»-ы зурагт хуудас
«**Банштай зутан**» (Ravioli) — 1984 онд Германы "ZDF" телевиз герман хэлээр бүтээсэн олон ангит (13) кино.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:1980-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Германы телевизийн цуврал
Ангилал:Хүүхдийн телевизийн цуврал кино
Гиллиганы арал

thumb|Киноны эхний гарчиг
«**Гиллиганы (Гилиганы) арал**» (Gilligan's Island) — 1965—1967 онд Америк улсад гарсан англи хэлээр бүтсэн олон ангит (98) кино.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:1960-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал
Ангилал:Уран зохиолын арал
Ангилал:Инээдмийн кино
Эзэнгүй айл

«**Эзэнгүй айл**» 《》 — Монгол улсын "Улаанбаатар" телевиз  1994?—1997? онд монгол хэлээр бүтээсэн олон ангит (?) кино.

Ангилал:1990-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Гэр бүлийн телевизийн цуврал
Ангилал:Монголын телевизийн цуврал
Борооны хүн (кино)

**Борооны хүн** (англи. *Rain Man*) нь Барри Левинсоны найруулсан 1988 оны Америкийн драм кино юм. Сэтгэцийн өвчнөөсөө (аутимз) болоод өөрийн ертөнцдөө төсөөллөөрөө амьдардаг Рэймонд (Дастин Хоффман) болон хувиа хичээсэн хахир зантай дүү Чарльз Бэббит (Том Круз) хоёрын эцгийн үлдээсэн 1 сая долларын гэрээслэлээс шалтгаалан харилцаа үүсч буйг харуулна.

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Дастин Хоффман — *Рэймонд Бэббит*
* Том Круз — *Чарли Бэббит*
* Фиби Николлс — *хатагтай Меррик*
* Валериа Голино — *Сюзанна*
* Жералд Молен — *доктор Брюнер*
* Бонни Хант — *Салли Диббс*
* Барри Левинсон — *Леди Уоддингтон*
* Фредди Жонс — *?*

### Арын алба
*Найруулагч — Барри Левинсон
*Продюсер — Марк Жонсон
*Зохиолч — Бэрри Морроу, Рональд Басс
*Хөгжмийн зохиолч — Ханс Зиммер
*Зураглаач — Жон Сил

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 1988 оны арванхоёрдугаар сарын 16
*Кино компани: United Artists
*Үргэлжлэх хугацаа: 133 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 25 сая доллар
*Ашиг: 354,825,435
*IMDb дугаар: ID 0095953

## Шагнал
* 1989 — **Оскар**
** Шилдэг кино
** Шилдэг найруулагч
** Шилдэг эрэгтэй гол дүр (Дастин Хоффман)
** Шилдэг зохиол (Рональд Басс, Барри Морроу).
* 1989 — **Алтан бөмбөрцөг**
** Шилдэг кино
** Шилдэг жүжигчин
* 1989 — Берлиний кино наадмын Гран при 

## Санал шүүмж
IMDb үнэлгээ — 7.7.

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:1988 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Roadmovie
Ангилал:Аутизм кинонд
Мөрөөдлийн хөлөг онгоц

«**Мөрөөдлийн хөлөг онгоц**»  — Монгол улсын "25-р суваг" телевиз  2001 онд монгол хэлээр бүтээсэн олон ангит кино.

Найруулагч - Ж. Сэнгэдорж

Ангилал:2000-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Монголын телевизийн цуврал
Мөрдөгч Деррик

«**Мөрдөгч Деррик**» (Derrick) — 1974–1998 онд Герман улсад герман хэлээр бүтсэн олон (281) ангит кино.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Германы телевизийн цуврал
Ангилал:Гэмт хэрэгт телевизийн цуврал кино
Ангилал:Зохиолын дүр
Ангилал:1970-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:1980-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:1990-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Энх амгалангийн төр

«**Энх амгалангийн төр**» (康熙王朝 – Kāngxī wángcháo) — 2001 онд Хятадын төв телевиз (*CCTV*)  хятад хэлээр бүтээсэн олон (50) ангит кино.

## Зарим уран бүтээлч 
 **Гол дүрийн жүжигчин нар**
* Чэнь Даоминь —  *Энх амгалан хаан*
* Цэцэнгоо — *Бумбутай хатан*
* Гао Ланьчунь — *Нара Миньжү*
* Шюй Жунруй — *Суоту*
 **Арын албаныхан**
* Эрью Хэ — роман зохиосон
* Чэнь Жялинь нар — *найруулагч*   
* Чэнь Шоучянь — *хөгжмийн зохиолч* 
* Хань Лэй, Тэнгэр — *дууг дуулсан* 

## Тайлбар 
Ангилал:2000-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Хятадын телевизийн цуврал
Жэйми Фокс

онд.]]
**Эрик Марлон Бишоп** () буюу **Жэйми Фокс** (, *1967 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд Техас хотод төрсөн*) нь Африк гаралтай Америкийн дэлгэцийн болон хошин урлагийн жүжигчин, дуучин юм. *Рэй* (2004) кинонд алдарт дуучин Рэй Чарльзийн дүрийг төрөлхийн төгөлдөр хуурын авъяастай тул чадварлаг бүтээж Академийн шагналыг гол дүрийн төрөлд хүртэж байсан Фокс ажил амьдралын гараагаа хошин шогийн урлагаас эхэлж, 1992 онд Робин Уильямс тоглосон инээдмийн *Тоглоомнууд* кинонд туслах дүр бүтээсэн нь анхны дэлгэцийн бүтээл байсан юм. Түүнчлэн Том Крузийн хамт тоглосон *Хамсаатан* кинонд бүтээсэн дүрээрээ Оскарт туслах дүрээр нэр дэвшиж байв. Хөгжмийн салбарт рэп урсгал голлосон дөрвөн цомог худалдаанд гаргаж, шилдэг дууны жагсаалтыг хэд хэдэн дуу нь тэргүүлж байсан.

## Товч мэдээлэл
:**Нэр нь түгсэн бүтээлүүд:**

**Рэй/ Ray* — 2004
**Хамсаатан / Collateral* — 2004
*''Жанго эрх чөлөөгөө олсон нь / Django Unchained' — 2012
**Цагаан ордон дахь дайралт / White House Down* — 2013

## Амжилт
*2005 — Оскар — шилдэг эрэгтэй гол дүр, *Рэй* 
*2005 — Алтан бөмбөрцөг — хөгжимт болон инээдмийн бүтээлийн шилдэг эрэгтэй гол дүр *Рэй*
*2005 — БАФТА — шилдэг эрэгтэй гол дүр, *Рэй*

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* Жэйми Фоксын хөгжмийн цахим хуудас
* 

Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:БАФТА шагналтан
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Америкийн дуучин
Ангилал:Америкчууд
Дурлах нас

thumb|Киноны нэг бүлэг эхлэх нэр, дүрс
«**Дурлах нас**» (Love Generation, ラブ ジェネレーション) — 1997 онд Японы "Фүжи" телевиз  япон хэлээр бүтээн цацсан олон (11) ангит кино.

## Зарим уран бүтээлч 
 **Гол дүр, жүжигчин**
* Катагири Тэппэй —  Кимүра Такүяа
* Үэсүги Рико — Мацү Такако
* Такаги Эрика — Фүживара Норика 
* Катагири Соичиро — Үчино Масааки 

## Тайлбар 
Ангилал:1990-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Японы телевизийн цуврал
Рэй (кино)

**Рэй** () нь Тэйлор Хэкфордын найруулсан 2004 оны Америкийн намтарчилсан кино юм. Нэрт дуучин Рэй Чарльзийн (1930-2004) тухай *Ах хочит Рэй* хэмээх дурдатгал номноос киноны үйл явдлыг өрнүүлжээ. Жазз дуучин, төгөлдөр хуурч, хөгжмийн зохиолч Рэй эхтэйгээ тарчигхан амьдрал дундуур бага балчир цагтаа хараагүй болсон чигтээ хөгжмийн асар их мэдрэмжийн ачаар хэрхэн амжилтанд хүрч буйг харуулах болно. Харин киноны гол баатар Рэй Чарльз нээлтийг нь үзэж амжилгүй хорвоог орхисон байдаг билээ.

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Жэйми Фокс — *Рэй Чарльз*
* Керри Вашингтон — *Делла Робинсон*
* Режина Кинг — *Маржи Хендрикс*
* Клифтон Пауэллн — *Жефф Браун*
* Бонни Хант — *Салли Диббс*
* Барри Левинсон — *Леди Уоддингтон*
* Харри Ленникс — *Жо Адамс*

### Арын алба
*Найруулагч — Тэйлор Хэкфорд
*Продюсер — Ховард Болдуин, Карен Болдуин, Стюарт Бенжамин, Тэйлор Хэкфорд, Рэй Чарльз Робинсон, бага
*Зохиолч — Тэйлор Хэкфорд, Жэймс Уайт
*Хөгжмийн зохиолч — Крэйг Армстронг, Рэй Чарльз
*Зураглаач — Павел Эдельман

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 2004 оны аравдугаар сарын 29
*Кино компани: United Artists
*Үргэлжлэх хугацаа: 152 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 40 сая доллар
*Ашиг: 124,731,534 доллар
*IMDb дугаар: ID 0350258

## Академийн шагнал
* 2004 — **Академийн шагнал**
** Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жэйми Фокс
** Шилдэг дууны эвлүүлэг — Скотт Миллан, Крег Орлофф

## Санал шүүмж
188 шүүмжлэгдээс 81% нь уг киног таашаасан (Роттен Томато).

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2004 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Хөгжим бүтээгчдийн тухай намтарчилсан кино
Ангилал:Рэй Чарльз
Анхны хайр (солонгос кино)

«**Анхны хайр**» (첫사랑 – Cheot-sarang) — Өмнө Солонгос улсын "KBS" телевиз 1996-1997 онд солонгос хэлээр бүтээн цацсан олон (66) ангит кино.

## Зарим уран бүтээлч 
 **Гол дүр, жүжигчин**
* Сүн Чань-ү (Сун Чанву) —  Пэ Юн-жүнь
* Сүн Чань-хёг (Сун Чанюк) — Чуй Сү-жун
* И Хю-гён (Ли Хёкюн) — И Сынъёнь 
* Сүн Чань-уг (Сун Чанок) — Сун Чэ-хуань
* Кан Сүг-хи (Кан Сухи) — Чуй Жи-ү
* Кан Сүг-жинь (Кан Сукжин) — Паг Сан-вонь

## Тайлбар 
Ангилал:1996 оны кино
Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино
Хамсаатан (кино)

**Хамсаатан** () нь Майкл Маннын найруулсан 2004 оны Америкийн триллер кино юм. Ажилдаа дуртай, төлөв даруу Лос-Анжелес хотын нэгэн такси үйлчилгээний ажилтан жолооч Макс үйлчлүүлэгчээ очих ёстой таван газарт нь хүргэж өгөх ёстой тул 600 доллар хөлсөнд авна. Таксины үйлчлүүлэгч нь хөлсний алуурчин Винсент гэх байх ба Максийг санаанд оромгүй аллагын хамсаатан болгож хувиргана. Макст ямар ч буруу байгүй.

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Том Круз — *Винсент*
* Жэйми Фокс — *Макс*
* Марк Руффало — *мөрдөгч Фэннинг*
* Жада Пинкетт Смит — *Энни*
* Питер Берг — *Ричард Вейднер*
* Хавьер Бардем — *Феликс*
* Жэйсон Стэтхэм — *хэн нэгэн этгээд*

### Арын алба
*Найруулагч — Майкл Манн
*Продюсер — Майкл Манн, Жули Ричардсон
*Зохиолч — Стюарт Битти, Майкл Манн, Фрэнк Дарабонт
*Хөгжмийн зохиолч — Жэймс Ньютон Ховард
*Зураглаач — Дион Биби

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 2004 оны наймдугаар сарын 6
*Кино компани: Paramount Pictures, DreamWorks
*Үргэлжлэх хугацаа: 120 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 65 сая доллар
*Ашиг: 217,764,291 доллар
*IMDb дугаар: ID 0369339

## Амжилт
:**Хүртсэн:**
* 2004 — **Британы кино академийн шагнал**
** Шилдэг зураг авалт — Дион Биб, Пол Кэмерон
* 2004 — **Кино шүүмжлэгчдийн үндэсний холбооны шагнал**
** Шилдэг найруулагч — Майкл Манн
:**Нэр дэвшсэн:**
* 2004 — **Оскарын шагнал**
** Туслах эрэгтэй гол дүр — Жэйми Фокс
** Редактор — Жим Миллер, Пол Рабелл

## Санал шүүмж
*Роттен томато*, 224 кино шүүмжээс 86% нь таашааж, *Метакритик*, 41 шүүмжээс 71/100 оноо авсан.
 
## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* 
* 
* 
* Найруулагчийн нь ярилцлага

Ангилал:2004 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Неонуар
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Roadmovie
Ангилал:Хөлсний алуурчин кинонд
Жанго эрх чөлөөгөө олсон нь

**Жанго эрх чөлөөгөө олсон нь** () нь Квентин Тарантиногийн найруулсан 2012 оны Америкийн вестерн кино бөгөөд Италийн Жанго (1966) киноноос сэдэвлэн бүтээжээ. Найруулагчийн байлдаант хэсгийг хэтэрхий хүчтэй хэлбэрт оруулсан нь ихээхэн сонирхол татах ба дүр болгон дор бүрнээ сэтгэл татам жүжиглэж чаддаг уг бүтээлд. 1858 онд Кэлвин Кэнди ноёны эзэмшил боол Жанго боолчлолыг жигшин зэвүүцэгч язгууртан мэт чинээлэг доктор Кинг Шульцийн хамтрагч (Жангогийн гэргийг ноёны эзэмшил бүсээс суллан авах, тэднийг тамлаж байсан ноёны зарц боолын эздээс өшөө авахад чиглэгдэнэ) өмнөдийг чиглэн эрх чөлөөгөө бүрэн олно. Доктор Шульц бол гайхамшигт үнэнч нөхөр тулаанч. Жанго Шульцийн үнэнч нөхөр бас тулаанч. Уг киногоор 104 шагналд нэр дэвшиж 29-ийг хүртсэн найруулагч Квентин Тарантино төгсгөл хэсэгт бут дэлбэрч буй ковбойн багахан дүрд тоглосон байх болно. 

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Жэйми Фокс — *Жанго Фримен*
* Кристоф Вальц — *доктор Кинг Шульц*
* Леонардо Ди Каприо — *ноёнтон Кэлвин Кэнди*
* Сэмюэл Л. Жексон — *Стивен*
* Керри Вашингтон — *Брумхильда фон Шафт*
* Уолтон Гоггинс — *Билли Крэш*
* Деннис Кристофер — *Лео Моги*
* Жэймс Ремар — *Эйс Спек / Бутч Пух*
* Жэймс Руссо — *Дики Спек*

### Арын алба
*Найруулагч — Квентин Тарантино
*Продюсер — Режинальд Хадлин, Стейси Шер, Пилар Савоне
*Зохиолч — Квентин Тарантино
*Хөгжмийн зохиолч — Эннио Морриконе
*Зураглаач — Роберт Ричардсон

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 2012 оны арванхоёрдугаар сарын 25
*Кино компани: The Weinstein Company, Columbia Pictures
*Үргэлжлэх хугацаа: 165 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 100 сая доллар
*Ашиг: 425,368,238 доллар
*IMDb дугаар: ID 1853728

## Академийн шагнал
* 2012 — **Академийн шагнал**
** Шилдэг шилдэг зохиол — Квентин Тарантино
** Оны шилдэг арван кино — Скотт Миллан, Крег Орлофф

## Санал шүүмж
Нийт шүүмжлэгчдийн 88% нь уг киног таашаасан (Роттен Томато).

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2012 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Вестерн
Ангилал:Блэксплойтэйшн
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Тулаант кино
Майкл Манн

онд.]]
**Майкл Манн** (, *1943 оны хоёрдугаар сарын 5-нд Чикаго хотод төрсөн*) нь Украйн гаралтай Америкийн кино найруулагч, зохиолч, продюсер юм. 1971 онд анхны киногоо хийж байсан Манн Оскарын шагналд дөрвөнтөө нэр дэвшиж байв.

## Товч мэдээлэл
### Нэр нь түгсэн бүтээлүүд
#### Найруулагчаар
**Али / Ali* — 2001
**Нисгэгч / The Aviator* — 2004
**Хамсаатан / Collateral* — 2004
**Хэнкок / Hancock* — 2008
**Нийтийн дайсан / Public Enemies* — 2009

## Цахим холбоос 
*
*http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mann
*Профайл

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч
Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:БАФТА шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1943 онд төрсөн
Күрихара Комаки

**Күрихара Комаки** (японоор 栗原小巻 – Kurihara Komaki) — 1967 оноос хойш 30 гаруй кинонд тоглосон Японы жүжигчин.

## Эх сурвалж
Ангилал:Японы кино жүжигчин
Ангилал:Токио мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ихбуурал

**Ихбуурал** (Ики-Бурул) — Халимаг орны Ихбууралын районы төв, 4095 хүнтэй суурин.

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Гашуунбургаст

**Гашуунбургаст** (Гашун-Бургуста, Һашун Бурһуста, 1961-1991 онд **Партизан**) — Халимаг орны Хөтөчнарын районы 400-500 хүнтэй суурин.

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Хөхбулаг

**Хөхбулаг** (Ергенинский, Көк Булуг) — Халимаг орны Хөтөчнарын районы 847 хүнтэй суурин.

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Яшкуль

**Яшкуль** (Яшкуль, Яшкл) — Халимаг орны Яшкулийн районы төв, 7861 хүнтэй балгас (жижигхэн хот, томоохон суурин).

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Намжилдорж

Сэмжидийн Намжилдорж

Сэмжид овогтой Намжилдорж нь 1920 оны 1 сарын 15нд Дундговь аймгийн Хулд сумын Олдох гэдэг газар ард Сэвжидийн 4-р хүү болон  төрөөд нутгийн эмэгтэй Чимэдцэрэнд өргөгдсөн.

Бага насаа өргөж авсан эгч /ээж/ Чимэдцэрэнтэй хамт мал аж ахуй эрхлэж байгаад  1938 онд 18 настайдаа цэрэгт татагдан очиход Япончууд Монголын дорнод хилээр 1932 оноос эхлэн тагнуул туршуулын шинжтэй үйл ажиллагаа явуулж байснаа 1936 оноос Япон, Манжийн цэрэг Монголын хилийн Улаан бургас, Булан дэрс, Адаг дулаан зэргийн чиглэлээр хил зөрчин өдөөн хатгасан эх орны бүрэн бүтэн байдалд заналхийсэн нэн эзэгтэй үе байлаа.

Улмаар цэрэгт очиод нэг жил болж байхад буюу 1939 оны хавраас намрын 9 дүгээр сар хүртэл Монгол Японы цус урсгасан дайнд болж тэрхүү дайнд эгэл цэргээр эх орноо батлан хамгаалахад оролцсон юм.
Дайны утаа арилаагүй байсан тул цааш цэргийн албаа үргэлжлүүлэн хааж байгаад  1943 онд цэргээс халагдсан.

Эх орноо батлан хамгаалахад халуун амь бүлээн цусаа хайрлалгүй байлдаж явсныг нь төр засаг өндөрөөр үнэлэн Халх голын ойн медалууд, Бид ялав болон Байлдааны хүндэт медалаар шагнагдсан.

Цэргээс халагдаад төрсөн нутаг Дундговь аймгийн Хулд сумандаа ирж мал маллаж улмаар 1950-аад оны дундуур малын эмчийн санитарийн дамжаанд суралцаж  сумандаа анхны мал эмнэлгийн байгууллагыг үүсгэн байгуулсан. Хулд сумын мал эмнэлэгийн тулгын чулууг малын бага эмч шош хэмээх Балдан, санитарч мажаа хэмээх Дашдорж нартай хамтран байгуулан сумынхаа мал эмнэлэгийн анхны байшингуудын нэг болох “Мал эмнэлгийн байшин”-г чулуугаар барьсан эдүгээ ч гэсэн ашиглагдаж байна.

С.Намжилдоржийг мал эмнэлэгийн салбарт ажиллаж байхад  1953 онд хонины цэцэг өвчин, 1957 онд боом өвчны голомтыг дарахад оролцсон.

С.Намжилдорж нь мал эмнэлгийн санитар хийхийн зэрэгцээ багийн даргын туслах баг баригадын туслах ажилтан зэрэг ажлыг хийж байгаад 1966 онд мотортой худгийн моторчины курсэд суралцан төгсөөд Дундговь аймгийн Хулд сумын анхны мотортой худаг болох Хөх толгойн худгийн анхны моторчин болж байлаа.

С.Намжилдорж нь 1967-1980 он хүртэл Дундговь аймгийн Хулд суманд худгийн моторчин, ногоочин, бригадын аж ахуй зэрэг ажиллаж байгаад өндөр насны тэтгэвэрт гарч 1981 онд нас барсан.

Ангилал:Хулдын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Малын эмч
Ангилал:Монголын биологич
Ангилал:Халхын голын дайны хүн‎
Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:1920 онд төрсөн
Ангилал:1981 онд өнгөрсөн
Цагаан-Аман

**Цагаан-Аман** (Цаган Аман, Цаһан Аман) — Халимаг орны Юстын районы төв, 6090 хүнтэй суурин.

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Булган (Халимаг)

**Булган** (Троицкое, Булһн) — Халимаг орны Целиний районы төв, 12309 хүнтэй суурин.

## Зургийн цомог 

Сельский дом культуры и библиотека в Троицком.jpg
Церковь Живоначальной Троицы, Троицкое.jpg
Белый старец в Троицком.jpg

## Цахим холбоос 
## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Песчаный

**Песчаный** (Песчаный) — Халимаг орны Приютнийн районы Песчаное сэлээний төв, 800 гаруй суурин.

## Зүүлт
Ангилал:Халимагийн суурин
Лааган хот

**Лааган** (халимаг. *Лагань*, орос. *Лагань*) —ОХУ-ын Халимаг орны Лааганы районы төв бөгөөд 2024 оны байдлаар 13.919 хүн амтай хот. Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын хүн амын тогоороо 2-т ордог байна. 1963 онд Лааган суурин албан ёсоор хотын статустай болсон.

## Түүх 
1870 онд Оросын төв Холбооны тойргоос нүүдэллэн ирсэн тариачид ижил нэртэй арал дээр (монгол, халимаг хэлний ***лаг*** буюу *шавар* гэх үгнээс үүсэлтэй) ирэн анхны жижиг тосгон үүссэн гэдэг. 

1944 онд Иосиф Сталины шийдвэрээр Халимагийн ард түмнийг цөлж, Автономит Бүгд Найрамдах улсыг татан буулгасны дараа Лааган ажилчдын сууринг "Каспийский" гэж нэрлэх болсон байна. 1957 онд Халимагийн Автономийг сэргээсний дараа ч энэ нэр хадгалагдан үлджээ. 1962 онд загасны нөөшийн үйлдвэрийг махны үйлдвэр болгон өөрчилж, махан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж эхэлсэн. Үүний зэрэгцээ усан онгоцны засварын механик станц, дүүргийн үйлдвэр, ахуйн үйлчилгээний комбинат, газрын тос, байгалийн хийн хайгуулын экспедиц, редакц, хэвлэх үйлдвэр, "Красный Моряк", "Каспиец" хамтралууд, зам засвар, барилгын талбай, ПМК-412, ПМК-6, оёдлын үйлдвэрүүд үйл ажиллагаагаа явуулж байжээ.

1963 онд" Каспийский" нэртнэй ажилчдын сууринг хотын статустай болгосон. Мөн онд Каспийн машин үйлдвэрлэлийн үйлдвэр ажиллаж эхэлсэн. 1991 онд хотыг Лааган хэмээх түүхэн нэрийг буцааж олгосон байна. 

## Хүн ам 
2020 оны хүн амын толлогоор гарсан мэдээ

*Зүүлт:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Зүүлт
Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Халимагийн хот
Ангилал:Халимагийн суурин
Ертөнцийн гурав

**Ертөнцийн гурав** нь Монгол ардын аман зохиолын сэцлэл буюу нэгэн төрлийн сургаал хэллэг юм. Ертөнцийн гурав нь гурван мөрөөс тогтох бадаг бүхий шүлэглэсэн хэлбэртэй ба эдгээр гурван мөрөөрөө бодит байдал, хийсвэр зүйл, гүн ухаан, амьдралын утга учир гээд бүхий л зүйлсийг оновчтой хэлж чаддагаараа онцлогтой. Монголчууд эрт дээр үеэс ертөнцийн гурвыг үр хүүхдүүддээ цээжлүүлэн ой тогтоолтыг нь сайжруулж, оюун ухааныг нь тэлж, амьдралын ухааныг сургаж иржээ.

Мөн ертөнцийн гурваас харьцангуй цөөн тоотой боловч ертөнцийн дөрөв, тав, ес гэж бий.

## Гурав хэмээсний учир
Монголчууд эрт дээр үеэс гурвын тоог их чухалчилж үздэг байжээ. Энэ нь гурван цагийн ёс, эрийн гурван наадам, аяны гурван дугараа, чандмань, соёмбон дээрхи галын гурван дөл зэргээс үзэхэд л ойлгомжтой юм.

Бөө мөргөлийн ёсонд ч мөн гурвын тоо нь их чухал тоо билээ. Бөө мөргөлийн ёсонд дээд, дунд, доод гэсэн гурван тэнгэр байдаг гэж үздэг бөгөөд хундагатай архийг баруун гарын ядам хуруугаар 3 цавддаг нь үүнтэй холбоотой юм.

Ертөнцийн гурав нь бүүр эрт дээр, бөө мөргөлийн үед гурван мөр бүхий бадагтай болж үүсчээ.

/br>
Алт мөнгөөр чимэвч, үс хар 

*Ертөнцийн гурван ядуу
Эрдэм номгүй гэдэг нэг ядуу 
Эд хөрөнгөгүй гэдэг хоёр ядуу 
Эв эегүй гэдэг гурван ядуу 

*Ертөнцийн гурван ариун
Эх хүний сэтгэл нэг ариун 
Эх орончийн зүтгэл нэг ариун 
Энх тайвны үйлс нэг ариун 

*Ертөнцийн гурван хурдан
Салхитай тэнгэрийн үүл нэг хурдан 
Саруул ухаантны санах нэг хурдан 
Сайн морины явдал нэг хурдан 

*Ертөнцийн гурван худал
Тэхийн эвэр тэнгэрт хүрнэ гэдэг нэг худал 
Тэмээн сүүл газарт хүрнэ гэдэг нэг худал 
Тэнэг хүн ноён сууна гэдэг нэг худал 

*Ертөнцийн гурван тус
Төрөхөд халамжлахын тус 
Өвдөхөд сувилахын тус 
Үхэхэд яс барихын тус 

## Эх сурвалж
*МОНГОЛ АРДЫН "ЕРТӨНЦИЙН ГУРАВ, ДӨРӨВ" ГЭДГИЙН ТУХАЙ, Б.Содном 
*Аялгуу сайхан монгол хэл, Ертөнцийн гурав

ангилал:Монгол ардын аман зохиол
Байшинтай

**Байшинтай** (Городовиковск, *Башанта*, Бәәшңтә) — Халимаг орны Байшинтайн районы төв, 9139 хүнтэй хот.

Зураг:Xurulzankavy.jpg
Зураг:Gorodo4.jpg
Зураг:Cerkovvgorod.jpg

## Цахим холбоос 
**mojgorod.ru* хуудсан дахь хотын мэдээлэл

## Лавлах бичиг
Ангилал:Азийн суурин
Ангилал:Халимагийн хот
Ангилал:Халимагийн суурин
Мин улсын судар

**Мин улсын судар** нь Хятадын төрийн 24 судруудын хамгийн сүүлд ордог сурвалж бичиг юм. Тус сударыг Манж Чин улсын Эеэр Засагч хааны үед анх бичиж эхэлсэн боловч, цаг төрийн байдлаас шалтгаалан удааширч, хожмоо Найралт төв хааны үед дахин сэргээн бичүүлж эхлээд түүний хүү Тэнгэрийн Тэтгэсэн хааны 5-р он буюу 1739 онд Жан Тиньюгийн удирдлаган дор бичиж дуусгасан. 

## Бүтэц
**Мин ши** буюу Мин улсын судар нь 1368-1644 оны хооронд оршин тогтнож байсан Хятадын Мин улсын 276 жилийн хаанчлалын үеийн үйл явдалыг тусгасан байдаг. Нийт 332 дэвтэр.
* **Уг тэмдэглэл** хэмээх бүлэгт Мин Тайзу Жү Юаньжанаас эхлэн Жү Южань хаан хүртлэх нийт 1-24 дэвтэр. 
* **Ойллого** бүлэгт Мин улсын үеийн цэрэг дайн, урлаг утга зохиол, зурхай цаг тооны бичиг гэх мэт аж хауйтай холбогдсон зүйлийг бичнэ. 25-99 дэвтэр буюу боть.
* **Илтгэл** 100-112 хүртлэх дэвтэр. Хааны хатад татвар, жанжин, баатар зэрэг түүхт хүмүүсийн намтар түүх, он дараалалын бичиг.
* **Олон шастир** 113-332 дэвтэр багтана. Энэ дэвтэрд Мин улсын үед хүчээ өгсөн болон дайсан улсын хүчирхэг сайд, жанжид болон гадаад харь улсын талаар тус тус дурджээ.

Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг
Хөгшдөд нутаг үгүй (кино)

**Хөгшдөд нутаг үгүй** () нь 2007 оны Америкийн триллер кино юм. Ах дүү Жоэл Коэн, Итан Коэн нарын Кормак Маккартийн ижил нэрт үргэлжилсэн үгийн зохиолоос сэдэвлэн найруулан тавьсан тус кино үзэгчдэд нилээд хүрч, шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан бүтээл бөгөөд Академийн шагналын дөрвөн гол (Шилдэг кино, Шилдэг туслах эрэгтэй дүр, Шилдэг найруулагч, Шилдэг зохиол) төрөлд ялалт байгуулж байв. Үйл явдал баруун Техас дахь буйдхан хөдөө газарт 1980-аад онд өрнөх бөгөөд удмаараа орон нутгийн цагдаа Эд Том Белл хээр газрыг эзгүйчлэн сонгож хар тамхины наймаа хийж мөргөлдсөн /мөргөлдсөн этгээдүүд буудалцаж амь эрсэдсэн байх болно/ Мексикчүүдийн бүлгэмийн хэргийн хойноос мөрдөнө. Хэргийн газар ан гөрөө хийдэг нутгийн уугуул Ллевелин Мосс санамсаргүй очиж цүнхтэй /байрлал тогтоогчтой/ их хэмжээний доллар олж мөрөө буруулан одсон байдаг. Алдагдсан мөнгийг эргүүлж авчрах даалгавартай Мексик хөлсний алуурчин Антон Чигур замд тааралдсан бүхнийг бүлт бууддаг хийн буугаар энэрэлгүйгээр хөнөөн Мосс руу дөхсөөр байх болно. Цагдаа Моссыг аль болох алуурчны гарт үрэгдүүлэхгүйг хичээнэ.

## Уран бүтээлчид
### Дүрүүдэд
* Томми Ли Жонс — *Эд Том Белл*
* Хавьер Бардем — *Антон Чигур*
* Жош Бролин — *Ллевелин Мосс*
* Вүүди Харрельсон — *Карсон Уэлс*
* Келли Макдональд — *Карла Жин Мосс*
* Гаррет Диллахант — *Депати Уэндэл*
* Тесс Харпер — *Лоретта Белл*

### Арын алба
*Найруулагч — Жоэл Коэн, Итан Коэн
*Зохиолч — Жоэл Коэн, Итан Коэн
*Хөгжмийн зохиолч — Картер Бёруэлл
*Зураглаач — Рожер Дикинс

## Товч мэдээлэл
*Нээлтээ хийсэн огноо: 2007 оны арваннэгдүгээр сарын 9
*Кино компани: Miramax Films
*Үргэлжлэх хугацаа: 122 минут
*Хэл: Англи
*Зардал: 25 сая доллар
*Ашиг: 171,627,166 доллар
*IMDb дугаар: ID 0477348

## Санал шүүмж
*Роттен томато*, 232 кино шүүмжээс 94% нь таашаажээ.
 
## Эшлэл
## Холбоос
* 
*
*
*
*
*
*

Ангилал:2007 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Неонуар
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Roadmovie
Мадхя Прадеш

**Мадхя Прадеш** (лат-га. *Madhya Pradesh* - «төв муж») — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн төвд оршдог **муж**.

308 мянган км² газар нутаг, 72 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Shiva_Temple,_Bhojpur_01.jpg|Хиндү сүм
India_Madhya_Pradesh_physical.svg|Физик газрын зураг
Young_Baiga_women,_India.jpg|Байга ястан

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Карнатака

**Карнатака** (канн. ಕರ್ನಾಟಕ; англи. *Karnataka*) — Энэтхэг улсын баруун өмнөд хэсэгт оршдог 1956 оны 11-р сарын 1-нд байгуулагдсан **муж**.

191 мянган км² газар нутаг, 61 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь каннада. Мужийн нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь- Бангалор.

## Газар зүй 
thumb|left|160px|Физик газрын зураг
Карнатака нутаг Энэтхэгийн хойгийн өрнөд өмнөд хэсэгт  Арабын тэнгисээр эрэгээр хүрээлүүлсэн оршдог байна.

Керала, Тамилнаду, Андра Прадеш, Телангана,  Махараштра, Гоа мужтай хиллэнэ. 

Газрын тогтоцоор нь гурван янз ангилна: 

1. Каравали буюу тэнгисийн эрэг. 320 км урт, 48-64 км өргөн. Хур ихтэй;

2. Маленаду буюу Өрнө Гат уулын нуруу. Эргийг дагасан дунджаар далайн түвшнээс дээш 900 м өндөр. Хур ихтэй; 

3. Баялусееме буюу Декканы тэгш өндөрлөгийн хэсэг. Хур багатай. Газар тариаланд хагас тохиромжтой.

Гол мөрөн, ургамал амьтнаар баялаг. Нутгийн 20% ой. 

Хамгийн өндөр цэг нь д.т.д. 1929 м өндөр хүрдэг.

## Хүн ам зүй 
Хүн амын 66%-ийн төрөлх каннада хэл мужийн албан хэрэгт хэрэглэж ашигладаг. Мөн урдү (10.5%), тэлүгү (7.0%), тамил (3.6%), марати (3.6%) зэрэг олон янз хэлтний өлгий нутаг юм.

2011 оны байдлаар хүн амын 75.36% бичиг үсэгт тайлагдсан. Үүнээс эрэгтэй 82.47%, эмэгтэй 68.08% байна.   

Нутгийн хүн амын 84% хиндү, 13% лал, 2% христийн шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Бангалор – 8,443,675 хүнтэй,
* Хубли – 786,195,
* Майсур – 755,379,
* Гулбарга – 422,569,
* Мангалор – 499,487.

## Түүх 
Карнатака мужийн үндэс нь Майсур нутаг юм. 1399-1950 онд Майсурийн вант улс оршин байв.

Энэтхэг тусгаар тогтносны дараа Майсурийн махаража ноён Энэтхэгт нэгдэхийг зөвшөөрч Майсур муж болов.

1956 оны Энэтхэгийн засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар Хайдарабад, Бомбей, Мадрас мужийн нэлээн хэсэг газар Майсур мужид нэгтгэгдэв. 

1973 онд мужийн нэрийг Карнатака болгон өөрчилсөн ажээ.

## Зураг 

Mallikarjuna_and_Kasivisvanatha_temples_at_Pattadakal.jpg
Wonderla_Bangalore_BNC.jpg

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Калоокан

**Калоокан** (Caloocan [кал-оокана]) — Филиппин улсын Нийслэлийн муж (Манилын бөөгнөрөл) дахь 1,489,040 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Филиппиний хот
Вүүди Харрельсон

онд.]]
**Вудроу Трэйси „Вүүди“ Харрельсон** (, *1961 оны долоодугаар сарын 23-нд Техас мужийн Мидленд хотод төрсөн*) нь Эммигийн шагналт (1989), Оскарт хоёр удаа (1997, 2010), Алтан бөмбөрцөгт гурван удаа (1997, 2010, 2013) нэр дэвшиж байсан Америкийн кино жүжигчин юм.

## Эшлэл
## Холбоос
*
*VoiceYourself
* Вүүди Харрельсон

Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч
Ангилал:Веганизмын хүн
Ангилал:Каннабисыг дэмжигч
Ангилал:Эмми шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Давао

**Давао** (Dabaw, Давао, Davao) — Филиппин улсын Давао мужийн 1,449,296 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Филиппиний хот
Себу

**Себу** (Cebu, Cebú, Себу) — Филиппин улсын Төв Висайи мужийн Себу аймгийн 866,171 хүнтэй хот. Себу аралын зүүн хэсэгт Мактан аралын эсрэг оршдог том боомт хот. Хотын нэр нь филиппин хэлний "себу" гэдэг үгнээс гаралтай бөгөөд "амьтны ертөнц" гэсэн утгатай.

## Түүх 
Энэ хотыг 1565 онд Мигэль Лопез де Легазпи 44 жилийн өмнө Фернан Магелланы анх газардсан газар байгуулсан гэж үздэг. Агуу аялагч Себугийн хөрш зэргэлдээ Мактан арал дээр нас баржээ. Манила хот байгуулагдахаас өмнөх зургаан жилийн турш Себу Филиппин дэх Европын гол суурин хэвээр байв. Тэр жилүүдэд баригдсан Гэгээн Пертын цайз 19-р зууны эцэс хүртэл Филиппиний өмнөд хэсэгт Испанийн ноёрхлын түшиц газар хэвээр байв. Түүнчлэн Филиппин дэх Христийн шашны түүх Себу арлаас эхэлдэг. Магеллан Себу хотод анх модон загалмай босгосон ажээ. Анхны загалмайн үлдэгдлийг дурайж Тиндало хар модоор шинээр хийсэн байна. 1595 онд энд Сан Карлосын их сургууль байгуулагдсан.
## Лавлах бичиг
Ангилал:Филиппиний хот
Жесси Айзенберг

онд.]]
**Жесси Адам Айзенберг** (, *1983 оны аравдугаар сарын 5-нд Нью-Йорк мужийн Куинс хотод төрсөн*) нь Америкийн тайз дэлгэцийн урлагийн жүжигчин бөгөөд жүжгийн зохиолч юм. Украин, Польш гаралтай еврей гэр бүлд төрсөн Айзенберг *Нийтийн сүлжээ (Facebook)* киноны Марк Закербергийн дүрээр Алтан бөмбөрцөг болон Академийн шагналд нэр дэвшиж байлаа.

## Товч мэдээлэл
:**Нэр нь түгсэн бүтээлүүд:**

**Нийтийн сүлжээ/ The Social Network* — 2010
**Рио / Rio* — 2011
**Төөрөгдүүлсэн нь / Now You See Me* — 2013
**Рио 2 / Rio 2* — 2014

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:БАФТА шагналтан
Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Замбоанга

**Замбоанга** (Zamboanga), **Замбуанга** ([замбуаан-га])) — Филиппин улсын Замбоанга мужийн 807,129 хүнтэй хот.

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Филиппиний хот
Антиполо

**Антиполо** (Antipolo [**Антиполу**]), **Антипол** — Филиппин улсын Калабарсон мужийн Рисаль аймгийн 677,741 хүнтэй хот.

## Цахим холбоос 
## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Филиппиний хот
Ангилал:Филиппиний суурин
Ангилал:Рисаль аймаг
Кесон

: *Энэ хотыг Мануэль Кесон, Кесон аймаг, Умард Солонгосын Кэсон хот гурваас ялган таниарай.*
**Кесон** (Quezon [кээсон], Кесон-Сити, Quezon City) — Филиппин улсын Нийслэлийн муж (Манил хотын бөөгнөрөл)-д байгаа 2,761,720 хүнтэй хот.

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Филиппиний хот
Карл Карлович Байкалов

Ка́рл Ка́рлович Байка́лов (жинхэнэ нэр нь Некундэ) (1886 оны 1 сарын 2 — 1950 оны 8 сарын 8) — нь оросын иргэний дайн болон Монгол дах зөвлөлтийн цэргийн үйл ажиллагаануудад оролцсон цэргийн захирагч юм. Байкалов нь монголын баруун хязгаарт Хасбаатар жанжны хамт тулалдаж явсан хүн бөгөөд 1937 онд хэлмэгдүүлэлтэнд өртсөн бөгөөд үхсэний дараа 1956 онд цагаатгагджээ.

## Намтар
## Мөн үзэх
* Ардын хувьсгал
* Монгол Ардын Нам
* Баруун хязгаарыг тохинуулахын төлөө байлдаанууд
* Толбо нуурын бүслэлт
* Ц.Хасбаатар
* Дамдины Сүхбаатар

## Гадаад холбоос
*[Байкалов Карл Карлович (1886)](https://ru.openlist.wiki/Байкалов_Карл_Карлович_(1886)) 

Ангилал:1886 онд төрсөн
Ангилал:1950 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын иргэний дайн
Ангилал:Улаан армийн фронтын удирдагч
Ангилал:Монголын ардын хувьсгал
Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний хүн
Тагиг

**Тагиг** (Taguig [тагийг]) — Филиппин улсын Нийслэлийн муж (Бөөн Манил) дахь 644,473 хүнтэй хот.

## Barangay

* Bagong Tanyag
* Bagumbayan 
* Bambang
* Calzada 
* Central Bicutan
* Central Signal
* Fort Bonifacio
* Hagonoy
* Ibayo-Tipas
* Katuparan
* Ligid-Tipas
* Lower Bicutan
* Maharlika Village
* Napindan

* New Lower Bicutan
* North Daang Hari
* North Signal
* Palingon
* Pinagsama
* San Miguel
* Santa Ana
* South Daang Hari
* South Signal
* Tuktukan
* Upper Bicutan
* Ususan
* Wawa
* Western Bicutan 

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Филиппиний хот
Марк Руффало

**Марк Алан Руффало** (; 1967 оны арваннэгдүгээр сарын 22, Висконсин, Кеноша) — Америкийн жүжигчин. Канад, Итали гаралтай Руффало 1989 оноос театрт ажиллаж, 2000 оноос дэлгэцийн урлагт танигдсан. «Хүүхдүүд цөм сайн» (2011), «Үнэг авлаач» (2014) киноны туслах дүрээр «Академийн шагналд» дэвшсэн. Түүнчлэн «Алтан бөмбөрцөг» (2015 — хоёр), «БАФТА-д» (2011, 2015) дэвшсэн.

## Товч мэдээлэл
:**Нэр нь түгсэн бүтээлүүд:**

**Агаарын үйлчлэгч/ View from the Top* — 2003
**Хамсаатан / Collateral* — 2004
**Орд / Zodiac* — 2007
**Хүүхдүүд цөм сайн / Kids Are All Right* — 2010
**Хараалт арал / Shutter Island* — 2010
**Өшөө авагчид / The Avengers* — 2012
**Төөрөгдүүлсэн нь / Now You See Me* — 2013
**Үнэг авлаач / Foxcatcher* — 2014
**Эгэл зүрх / The Normal Heart* — 2014

## Цахим холбоос 
*
*
*
*Марк Руффало

## Лавлах холбоос 
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:SАG-Award шагналтан
Ангилал:Эмми шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Кызылкыя

**Кызылкыя** (Кызыл-Кыя, Кызыл-Кия, Kyzyl-Kiya) — Киргизийн Баткен мужийн 44,144 хүнтэй хот.

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Киргизийн хот
Ангилал:Баткен мужийн суурин
Мултан

**Мултан** (مُلتان, Multan) — Пакистан улсын Панжаб муж дахь 1,550,046 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Пакистаны хот
Равалпинди

**Равалпинди** (راولپنڈی, Rawalpindi) — Пакистан улсын Панжаб мужийн дахь 1,853,190 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Пакистаны хот
Майкл Кейн

онд.]]
**Сэр Морис Жозеф Миклуайт** () буюу **Майкл Кейн** (, *1933 оны гуравдугаар сарын 14-нд Лондон хотод төрсөн*) нь 1960-1990 оны хооронд дэлгэцийн уран бүтээлд оргил амжилттай явсан Английн нэрт жүжигчин юм. 1960-2000 оны хооронд арван жил тутам Оскарын шагналд нэр дэвшиж байсан хоёр хүний нэг (нөгөөх нь Жек Николсон) бол нэгэн үеийн Британи жүжигчдээсээ онцгой ялгарсан Майкл Кейн юм. Оскарын шагналд зургаан удаа нэр дэвшсэнээс 1986 онд *Ханна ба түүний эгч дүүс*, 1999 онд *Хүмүүжүүлэх зарчим* кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ туслах дүрийн шагнал хүртжээ.

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Лондоны уран бүтээлч
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:БАФТА шагналтан
Ангилал:Европын кино академийн шагналтан
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:SАG-Award шагналтан
Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан‎ (командлагч)‎
Ангилал:Лондоны хүндэт иргэн
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1933 онд төрсөн
Партизан (салаа утга)

* Партизан — сайн дурын эх оронч, журамт цэрэг
* Белградын Партизан — хөлбөмбөгийн баг
Кайгородов

Алекса́ндр Петро́вич Кайгоро́дов (1887— 1922 он) — дэлхийн нэгдүгээр дайнд оролцогч, Цагаантны хөдөлгөөний цэргийн зүтгэлтэн, Барон Унгерн фон Штернбергийн хамтран зүтгэгч хүн юм.

## Сонирхолтой баримтууд
* Кайгородов 1887 онд Томск мужийн Бийск дүүргийн Абай тосгонд Оросын тариачин, Алтай эмэгтэйн гэр бүлд төржээ. Түүхч К.Носков түүнийг "Хагас Орос, хагас Алтай цустай харь хүн" гэж тодорхойлсон байдаг.
* Монгол, Оросын Алтайд удаан хугацаагаар тэнүүчилсэний эцэст 1921 оны эхээр Кайгородов жижиг отрядын хамт Оросын Никифоров, Мальцев суурингаас холгүй орших Кобдо голын дагуух Оралго хэмээх газарт суурьшжээ. Оралго хотод суурьшсан большевикуудын эсрэг отрядын гишүүд хоосон амьдралаар амьдардаг: тэд архи ууж, хөзөр тоглодог байв. Тэд Зөвлөлт Орос руу хөөгдсөн үхэр сүрэг рүү партизаны дайралтаар хоол хүнс олж авсан: ийм гурван удаагийн дайралтанд 10,000 хүртэл хонь, 2000 орчим үхэр отрядын мэдэлд байсан.
* Носковын “Адал явдал буюу 1921 оны Монгол дахь Оросын цагаан арьстнуудын хар” номондоо бичсэнээр, Кайгородов улс төрийг бараг сонирхдоггүй байсан бөгөөд түүний эх оронч үзэл нь Алтайгаас илүү Орост хамаарахгүй байв. Тэрээр мөн Унгернийн хаант засаглалын сэтгэл санааг хуваалцдаггүй байв.

## Мөн үзэх
* Ардын хувьсгал
* Монголын Ардын Арми
* Оросын иргэний дайн
* Баруун хязгаарыг тохинуулахын төлөө байлдаанууд
* Толбо нуурын бүслэлт
* Генерал Бакич
* Ц.Хасбаатар
* Дамдины Сүхбаатар

## Гадаад холбоос
* Серебренников И. И. Глава VII // Гражданская война в России: Великий отход. — М.: АСТ, 2003.
* Денчик С. В., Модоров Н. С. К вопросу о гражданском противостоянии в горном Алтае в 1921-1922 гг. и его участниках // Мир Евразии: журнал. — 2009. — № 6. — С. 28—30.

Ангилал:Оросын иргэний дайн
Ангилал:Цагаан хөдөлгөөн
Ангилал:Монголын ардын хувьсгал
Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:1887 онд төрсөн
Ангилал:1922 онд өнгөрсөн
Го Сунлин

**Го Сунлин** (хятадаар: 郭松龄; уламжлалт хятадаар: 郭松齡) (1883 - 1925) нь Манж Чин улсын генерал бөгөөд манжийн дарлалыг түлхэн унагаасны дараа хятадын иргэний дайнд оролцогч юм. Энэ генерал ын цэрэг нь хятадын зүгээс Монголыг цэргийн хүчээр булаан эзлэх ажиллагаанд оролцсон. Гамин Монголыг эзлэн сууж байхдаа Нийслэл хүрээг Азийн морин дивизээс хамгаалж чадалгүй бут цохигдон Хиагт руу зугатсан ба тэнд байхдаа жанжин Сүхбаатарын удирдсан Ардын журамт цэрэгт бут цохиулан Хиагтаас зөвлөлт орос руу зугатан гарч улмаар манжуур луу гарссан байна. Го Сунлин нь өөрийн захирагч байсан маршал Жан Золины эсрэг бослого гаргаж 3 сарын хугацаанд байлдсан боловч Го Сунлинг дэмжигч Японы талд эхнэрийн хамт олзлогдон буудуулсан.

## Сонирхолтой баримтууд
*Тэгээд түүнийг Зүүнхараагийн нэгэн ногоо тарьдаг хятадын дэргэд бараг 1960-70-д он хүртэл амьдарсан гэдэг ам дамжсан яриа байсан. Түүнийг Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яамны ажилтнууд байнга хянаж байсан гэсэн мэдээлэл байдаг.

*Гамин нь 1921 онд Хиагтыг чөлөөлөх тулалдааны үед Армийн цэргүүдийг удирдсан боловч ялагдсан тул Оросын нутагт зугатан гараад Зөвлөлтүүдтэй Хятадуудыг манжуур луу гаргах хэлэлцээг хийжээ. Го Сунлин тэр үед Хятадад байсан бөгөөд зугтсан хүмүүсээ Манжуур руу буцаан авчрах үүрэгтэй байв.

*Түүхийн зарим нэг тодорхой бус баримтаар Го Сунлин нь хөлөндөө хүнд шархадахад нь цэргүүд нь түүнийг зүүнхараа орчимд хясан байна. Түүний Жан Золинийг эсэргүүцсэн шалтгаан тодорхойгүй байна.

Ангилал:Хятадын генерал
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:1883 онд төрсөн
Ангилал:1925 онд өнгөрсөн
Кохтла-Ярве

**Кохтла-Ярве** (Kohtla-Järve [кохт-лаяр-ве]) — Эстони улсын Ида-Виру хошууны 37,201 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Эстонийн хот
Бхопал

**Бхопал** (भोपाल *Bhōpāla* [пхубааль], Bhopal) — Энэтхэг улсын Мадхья-Прадеш мужийн төв, 2,795,648 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Энэтхэгийн хот
Канпур

**Канпур** (कानपुर *Kānapura*; کان پور‎ *ḵạn pwr*; Kanpur; Cawnpore) — Энэтхэг улсын Уттар Прадеш мужийн 2,767,031 хүнтэй аж үйлдвэрийн хот.

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Энэтхэгийн хот
Урдү хэл

**Урду** (өөрийн хэлээр **اُردُو‎** *Urdū*  → **Урдү**; Urdu) бас **Лашкари** гэж нэрлэдэг (дотоодод бичсэн **لشکری**)— Энэтхэг-европ язгуурын энэтхэг-ари төрлийн хэл бичиг. Урдү хэл Пакистан улсын зонхилох хэл, Энэтхэг улсын албан ёсны 22 хэлний нэг болсон. Өдгөө ислам шашинт 65 сая хүний төрөлх хэл гэгдэж байна. Араб үсгийн бичигтэй.

## Цахим холбоос 
* 
* 


Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Энэтхэг-Арийн хэл
Ангилал:Энэтхэгийн хэл
Ангилал:Пакистаны хэл
Жайпур

**Жайпур** (जयपुर *Jayapura* → **Жаяпур**; Jaipur) — Энэтхэг улсын Ражастан мужийн 3,073,350 хүнтэй аж үйлдвэрийн хот.

Jaipur-Palast der Winde-10-2018-gje.jpg|Hawa Mahal
Jaipur-Stadtpalast-22-18-gje.jpg|City palace 2018
Jaipur-536-Palast des Maharadscha-1976-gje.jpg|City palace 1976
Jaipur-Jantar Mantar-06-2018-gje.jpg|Jantar Mantar
Jaipur-10-Kokosnuss-2018-gje.jpg|Pink city
Jaipur-Fort Amber-52-2018-gje.jpg|Fort Amber
Jaipur-Fort Amber-40-Elefant-2018-gje.jpg|Fort Amber
Jaipur-Edelsteinschleiferei-12-Stempel-Proben-2018-gje.jpg|Gemstone grinding  
Inner halls of Amer Fort, India.jpg
Outer wall of Amer Fort, India.jpg
Interiors of Amer Fort, India.jpg
Jaipur, India, Gate.jpg

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Энэтхэгийн хот
Филиппиний хотууд

## Томоохон хотууд 
#### 2010 оны хүн амын тоогоор
thumb|Филиппиний газрын зураг
# Кесон (Quezon) — 2,761,720 хүнтэй
# Манил (Manila) — 1,652,171
# Калоокан (Caloocan) — 1,489,040
# Давао (Dabaw) — 1,449,296
# Себу (Sebu) — 866,171
# Замбоанга (Zamboanga) — 807,129
# Тагиг (Taguig) — 695,793
# Антиполо (Antipolo) — 677,741
# Пасиг (Pasig) — 669,773
# Кагаян-де-Оро (Cagayan de Oro) — 602,088
Лакхнау

**Лакхнау** (लखनऊ ''Lakhana'ū*; لکھنؤ *Lakhna'ū''; Lucknow) — Энэтхэг улсын Уттар-Прадеш мужийн төв, 4,801,474 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Энэтхэгийн хот
Алтан ураг

**Алтан ураг** (англи. *Chinggisids*) гэдэг нь Чингис хааны их суурийг залгамжилсан гол удмын үр сад болох Хиад яст Боржигин овгийн ноёдын хүндэтгэлийн нэр юм. XX зууны эхэн үе болоход Алтан ургийн Боржигин овгийн ноёдыг дотор нь **төрөл тайж**, **харьяат тайж** гэж хоёр хувааж үзэж байсан. Төрөл тайж гэдэгт Чингис хааны залгамчар Батмөнх даян хааны хөвүүд, харьяат тайж нарыг Чингис хааны дөрвөн дүү нарын залгамчар ноёд тус тус бүрдүүлж байсан. Алтан ураг гэдэг үгийг түүхч судлаач, судар бичигт дараах хоёр байдлаар дүгнэдэг. Чингисхан, их хатан Бөртэ хоёр Зүчи, Чагатай, Өгөөдэй, Тулуй гэх 4 хүүтэй байсан. Зөвхөн тэд болон тэдний удам угсаа улсын эрх мэдлийг уламжлан авдаг байсан бөгөөд зөвхө тэд нар Алтан урагтан байсан. 
# Зөвхөн Чингис хааны их сууринг залгамжлах эрхтэй хан хөвүүдийг алтан урагт тооцож, бусад хөвүүдийг нь тус бүрд нь салаалуулж тооцох. Харин бусад нь алтан ургийн төрлийн садан гэж үздэг байв. 
# Хиад Боржигин овгийн Чингис хааны бүх үр ач нарыг алтан урагт тооцон үзэх үзэл.

## Алтан ургийнхан 
Генетикийн судалгаагаар өнөөдөр Ү хромосомын С-M130 гаплогруппын C2a3-F4002 дэд бүлгийн тээгч хэдэн сая эрчүүд Чингис хааны ойрын болон холын төрөл төрөгсдийн (Боржигин овгийн) удам байж магадгүй юм. Ийнхүү түүний том хүү Зүчи гэхэд л 40 хүүтэй байжээ. Эргээд Хятадыг захирч байсан ач хүү Хубилай гэхэд 22 хууль ёсны хүүтэй байсан байна. 

Y-хромосомын мэдээллийг судалж буй олон улсын генетикчдийн багийн мэдээлснээр 2003 онд хуучин Монголын эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрт амьдарч байсан эрчүүдийн бараг 8% (дэлхийн хүн амын 0.5%) нь бараг ижил Y хромосомтой байжээ. Үүний дагуу 2003 оны байдлаар Чингис хааны удмын 16 сая орчим хүн амьдарч байна гэсэн судалгаа байдаг.

## Чингис хааны Алтан ургийн удмууд  
Чингис хааны удмын Ази дахь хэд хэдэн улс гүрнүүд: Хятад дахь Юань гүрэн, Зүчийн Алтан ордны (Казахстан, Төв Ази ба Оросын зүүн өмнөд хэсэг, Украины өмнөд хэсэг, Умард Кавказ), Төв Азийн Цагаадайн улс, Перс дэх Хүлэгийн Ил хаант улс, Крымд Гирайчууд, Моголистан ба Могулид Туглуктимуридууд, Бухарт Шайбанид ба Аштарханидууд, Казахстанд Торе, Хорезмд Арабшахидууд, Синд дэх Аргунууд, Алтан Ордын янз бүрийн бүс нутагт Тукатимуридууд зэрэг юм.

Ангилал:Боржигин
Ангилал:Чингис хаан