open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Автомашины аж үйлдвэрлэл

**Автомашины аж үйлдвэрлэл** нь аж үйлдвэрийн нэгэн салбар бөгөөд автомашин болон тээврийн хэрэгслийг олноор үйлдвэрлэх үндсэн зорилготой салбар юм. Энэ салбар нь анх Карл Бенцийн 1885 онд зохион бүтээсэн автомашинаас гаралтайгаар 19-р зууны сүүлээр бий болсон.

Автомашин үйлдвэрлэл 1880-1890-ээд онд Франц, Германд, XIX зууны эцэс — XX зууны эхэнд Англи, Австр-Унгар, Итали, АНУ, Бельги, Канад, Швейцар, Швед болон Оросын Эзэн хаант улсад эхэлсэн байна. 

Дэлхий хоёрдугаар дайны дараа 1950-60-аад онд автомашины үйлдвэрлэл Япон улсад эрчимтэй хөгжиж, Бразил, Мексик, Аргентин, Испанид мөн хөгжиж Энэтхэг, БНХАУ-д суурь нь тавигдаж эхэлсэн байна. 1950-аад онд японы "Toyota" фирм уяан хатан үйлдвэрлэлийн Кайзен системийн арга барилд тулгуурлаж чанарыг дээшлүүлсэн байна. Үүнийг  «Тойота-гийн арга» гэж нэрэлдэг. 

1970-аад оны дундуур автомашин угсралтад "робот" ихээр ашиглаж 80-аад оны эхээр Япон улс автомашины үйлдвэрлэлээрээ АНУ-ын урд гарч дэлхийд тэргүүлэгчийн байр суурийг эзэлсэн. 1980-аад оны дундуур Өмнөд Солонгост автомашины үйлдвэрлэл эрчимтэй хөгжиж эхэлсэн. 1990-2000-аад онд Баруун Европын тэргүүлэх автомашин үйлдвэрлэгчдийн тусламжтайгаар Европын зарим пост-социалист орнуудад (Герман, Чех, Румын) автомашины үйлдвэрлэл (Skoda, Dacia), Азийн бүс нутгийн зарим орнуудын нэгэн адил шинэчлэгдсэн. Хятадад 2009 онд автомашины үйлдвэрлэл, автомашины хэрэглээгээрээ дэлхийд тэргүүлэгч болсон. Үүний зэрэгцээ 1980-аад оноос хойш Европын олон улс (Германаас бусад) дэлхийн автомашины үйлдвэрлэл дэх байр сууриа мэдэгдэхүйц сулруулсан байна.

Дэлхийн автомашины үйлдвэрлэл XXI зуун эхэлсэнээр машины хөдөлгүүрийн экологийн болон хэмнэлтийн үзүүлэлтэд илүү анхаарч эхэлсэн бөгөөд холимог систем (дотоод шаталтын хөдөлгүүр+цахилгаан мотор+аккумулятор), аюулгүй байдлыг сайжруулж автомашиныг бүхэлд нь «ухаантай» болгож эхэлсэн. 2010 оноос холимог болон бүтэн цахилгаан автотээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэж эхлээд байна. Ялангуяа АНУ (Tesla) , БНХАУ-д -**BYD Co Ltd** (англ. *Build Your Dreams* («*мөрөөдлөө биелүүл*»).

2000-2010 онд Бразилд автомашины үйлдвэрлэл 1.7 сая ширхэгээс өссөн. 3.6 сая ширхэг хүртэл өссөн бол Мексик дэлхийн зах зээлд гарсны дараагаар бага зэрэг үсрэлт хийж, автомашины бүтээгдэхүүний экспорт нэмэгдсэн байна. 2011 онд Хятадын автомашины үйлдвэрлэл 10-15%-иар өсч, дэлхийн автомашины үйлдвэрлэлийн түүхэнд анх удаа аль ч улс 20 сая автомашины үйлдвэрлэлийн хэмжээг давах боломжтой болж байна. 

2017 онд дэлхий даяар 73.5 сая суудлын автомашин, 23.9 сая ачааны машин үйлдвэрлэсэн байна.

.

Ангилал:Аж үйлдвэрийн салбар
Фолксваген Кэфер

**Фолксваген Кэфер** (VW Тип 1) жижиг дунд ангиллын Фолксваген компанийн суудлын автомашин бөгөөд агаарын хөргөлт бүхий дөрвөн цилиндрт боксер мотор болон ардаа хөтлөх тэнхлэгтэй, 1938 оны сүүлээс 2003 он зун хүртэл үйлдвэрлэсэн автомашин юм.

21,5 сая ширхэг борлуулагдсан тоогоороо дэлхий дээрx хамгийн ихээр зарагдсан автомашин байсан бөгөөд 2002 онд энэ борлуулалтын тооны рекордыг нь Фолксваген Голф шинээр тогтоосон байна.

## Нэрийн гарал үүсэл
### КдФ-Ваген
1934 оны зургаадугаар сарын 22-нд Фердинанд Порше эзэнт гүрний автомашины аж үйлдвэрлэлийн холбооноос хямд үнэтэй, түлш бага хэрэглэдэг суудлын автомашины шинэ загварыг хөгжүүлэх гэрээг хүлээн авчээ. Үүнээс нэг жилийн өмнө Адольф Хитлер берлинд зохиогдсон олон улсын автомашин мотоциклийн 24 дэх үзэсгэлэн худалдаанд зочилсоны дараа нийт ард түмэнд зориулсан хямд үнэтэй автомашин үйлдвэрлэх шаардлагатай байна гэсэн аж. Анх тус автомашиныг *Kraft durch Freude* (*дуудлага:* Крафт дюрх Фройдэ, товчлол КдФ) гэж үндэсний социалист намын нэгэн байгууллагын нэрээр нэрлэж байгаад сүүлд нь албан ёсоор өөрчлөн фолксваген (*монг.* ард түмний тэрэг) хэмээн нэрлэсэн юм.

Зураг:VW Standard, Bj. 1950 (2009-05-01 Sp).jpg|1950 оны стандарт загвар
Зураг:Wehrmachts kaefer sinsheim.jpg|Зэвсэгт хүчний каефер, бүх дугуй хөтлөгчтэй элсэн өнгийн загвар
Зураг:VW Käfer Baujahr 1966.jpg|1966 оны загвар

## Цахим холбоос 
* Бүх VW-Каефер загварыг он тооллын дарааллаар жагсаасан жагсаалт

## Эшлэл 

Ангилал:Жижиг дунд ангиллын автомашин
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Кэфер
Ангилал:Лимузин
Ангилал:Кабриолет
Ангилал:Вольфсбург
Суга

**Суга** нь хүний их бие болоод гарны уулзаж буй хэсэгт хавчигдмал байрлалтай байрладаг, дулаан, чийглэг биеийн хэсэг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Дээд мөчний анатоми
Айзам (хамтлаг)

**Айзам** хамтлаг 1977 онд 3 хүний бүрэлдэхүүнтэй Монголын Үйлдвэрчний Төв Зөвлөлийн харъяа Үйлдвэрчний Төв Зөвлөлийн Соёлын ордны дэргэд байгуулагдсан байна. Анхны хамтлагийн ахлагч нь Т.Нямдорж, гишүүд нь Ц.Энхманлай, Д.Ганболд нар юм. Бүгд гоцлол гитарчид байсан бөгөөд  тоглох хөгжмийн зэмсгээ шодоод  Т.Нямдорж соло гитар, Ц.Энхманлай бөмбөр, Д.Ганболд аргил гитараар тоглож анхны концертоо хийсэн билээ.

Төд удалгүй Ц.Энхманлай цэрэгт татагдаж, цаашид "Ногоон Гэрэл" хамтлагт тоглож байгаад дараа нь Харанга хамтлагаа байгуулсан байна. Дараа нь Айзам хамтлагийг Д.Ганболд-басс гитарчин ахалж, Ц.Зандраа-бөмбөрчин, Н.Ганбаатар(смоки-Ганбаа)-гоцлол гитар, МУУГЗ Б.Наранбаатар-даралтат хөгжим, Машлай, Саранчимэг дуучидтай 1979 онд анхны бие даасан концерт тавьсан.  

Тус хамтлагаар Монголын олон рок попын  дуучид, хөгжимчид  дамжсан ба үүний дотор МУСГЗ И.Болоож, МУГЖ С.Бархас, дуучин асан Нансанжав, органист М.Батболд, хуурч Болд, аргил гитарчин З.Мөнхбат, Ч.Тамир, дуучин Очирбалын Энхболд, Ц.Батсайхан бөмбөрчин М.Баяр зэрэг алдартай уран бүтээлчид орно. 

Мөн дараагийн залуу үе болох "Айзам- 2" хамтлаг байгуулагдаж  С.Гантөр, О.Хүрэлбаатар, Э.Мөнхбаяр зэрэг авъаслаг залуучууд төрөн гарч ирсэн.

1980-1991 он хүртэл хооронд Айзам хамтлагийн хамгийн оргил уран бүтээлийн үе ба энэ онуудад Айзам хамтлаг Бүх ард түмний урлагийн наадам болон ажилчны урлагийн наадмуудаас алтан медаль, Эстрад-88 уралдааны тэргүүн байр, оны шилдэг хамтлаг зэрэг уран бүтээлийн арвин шагналуудыг хүртсэн билээ. Айзам хамтлагийн "Итгэл", "Дурсамж", "Чи минь", "Хавар", "Чамдаа зориулая", "Амрагхан Агиймаа", "Сумын наадам", "Твист бүгдээрээ бүжиглэцгээе", "Хайрын дууг минь сонсооч", "Нутгийн цагаан шөнө" зэрэг олон олон дуунууд одоог хүртэл дуулагдсаар цагийн шалгуурыг давжээ.

2014 онд анхны гишүүд болох Т.Нямдорж, Д. Ганболд нар Айзам хамтлагаа албан ёсоор Баянгол дүүргийн татварын хэлтэст "Айзам хамтлаг энтертаймент " ХХК -г бүртгүүлж үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 2019 онд Айзам хамтлагийн анхны ахлагч Т.Нямдорж Монгол улсын урлагийн гавъяат зүтгэлтэн болсон.

Ангилал:Монголын хамтлаг
Шагасын өвчин

**Шагасын өвчин** буюу **Aмерикийн трипаносомоз** нь халуун орны шимэгчээр дамжин халдварладаг өвчин бөгөөд *Trypanosomacruzi* төрлийн энгийн биетээр үүсгэгддэг. Үлдсэн 30-40 хувьд анх халдвар авснаас хойш 10-30 жилийн туршид бусад шинж тэмдэг ахин илэрсээр байдаг. Эдгээр шавьж нь өөр өөр нэртэй байдаг бөгөөд Аргентин, Боливи, Чили болон Парагвайд *vinchuca*, Бразилд *barbeiro* (цус ханагч), Колумбад *pito*, Төв Америкт *chinche*, Венесуэлд *chipo* гэж тус тус нэрлэдэг. Мөн түүнчлэн уг өвчин нь цус сэлбэх, эд эрхтэн шилжүүлэн суулгах, шимэгчээр бохирдсон хоол хүнс идэх явцад, мөн эхээс урагт дамжиж болно.

Ихэнх тохиолдолд Мексик, Төв Америк, Өмнөд Америкт амьдардаг 7-8 сая хүн шагасын өвчин туссан байдаг. 2006 оны байдлаар уг өвчнөөр жилд 12,500 хүн нас баржээ. Хүн амын томоохон шилжилт хөдөлгөөний улмаас шагасын өвчний тохиолдол бүртгэгдсэн газруудын хүрээ тэлж, Европын улс орнууд болон Америкийн Нэгдсэн Улс багтах болжээ. Уг өвчнийг анх 1909 онд Карлос Шагас илрүүлж тодорхойлсон тул түүний нэрээр нэрлэх болжээ. 150 гаруй төрлийн бусад амьтад уг өвчнийг туссан байдаг.

## Эшлэл
Ангилал:Паразитын халдварт өвчин
La Marseillaise

"**La Marseillaise**" (дуудлага: ) нь Францын Төрийн дуулал юм.

Цэргийн инженер Клод Жозэф Руже де Лиль "Райны армийн дайчин дуу"-ны ая үгийг зохиожээ. Ард түмэн тэр дууг нь хожим нь "Ла Марсейез" гэж нэрлэсэн юм. Уг дуу нь тэр үеийн орчин нөхцөлөөс үүдэн гарч, дуулахад ая нь амархан байсан учир бүх нийтийн дуртай дуу болжээ. Ард түмэн энэ дууны дор Тюмерийн хааны ордныг дайран эзэлж, удалгүй 1795 онд уг дуу нь улсын төрийн дуулал болсон байлаа. Францын хувьсгалын дараа Бурбоны хаант засаглал энэ дууг хориглосон байна.

Гэвч нийгмийн хөдөлгөөн гарч ирэх бүрд уг дуу тэмцэлд уриалсаар иржээ. Тэр цаг үед "Ла Марсейез" Зургаадугаар сарын үймээн, Хоёрдугаар сарын хувьсгал, Парисын коммуны хаалт бэхлэлтийн үед Францын нутаг даяар цуурайтаж байлаа. Ингээд 1887 онд Францын төрийн дууллаар батлагдсан ажээ.

## Дууны орчуулга 
1-р хувилбар 

2-р хувилбар

## Цахим холбоос 
Ангилал:Марш
Ангилал:Төрийн дуулал
Ангилал:Хувьсгалын дуу
Ангилал:Францын үндэсний бэлгэ тэмдэг
Ангилал:18-р зууны хөгжим
Цуффенхаузен

thumb|right|Штутгарт хот дахь Цуффенхаузен дүүргийн байршил
**Цуффенхаузен** нь 1931 онд Штутгарт хотын дүүрэг болсон бөгөөд Бад Каннштатт болон Вайхинген дүүргийн дараа гуравт ордог томоохон дүүргүүдийн нэг юм. 
1204 онд Бебенхаузены сүмийн эзэмшил нутаг байсан хэмээн бүртгэгдсэн гэрчилгээ байдаг бол 1907 онд хотын эрхийг авч авсан ба тун удалгүй их хямралаас шалтгаалан эдийн засгийн хувьд хүнд байдалд орсон учир сүүлд Штуттгарт хотын нэгэн дүүрэг болон нэгдсэн ажээ. Энэхүү дүүрэг нь дэлхийд танигдах болсон шалтгаан нь Порше компаний төв нь байрладаг учир.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Штутгарт
Ангилал:Штутгарт хотын дүүрэг
Монголын Үндэсний Дээд Лиг

**"Хүрхрээ" Үндэсний Дээд Лиг** нь Монгол улсын хөлбөмбөгийн клубүүдийн дунд зохион байгуулагддаг өндөр зэрэглэлийн лигийн тэмцээн юм. Сүүлд 2014 улиралд Хоромхон баг түрүүлсэн.

Ангилал:Улсуудын хөлбөмбөгийн тэргүүн лиг
Ангилал:Монголын хөлбөмбөг
Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин

**Дракункулёз** буюу **Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин** (**GWD**) нь Гвинейн хялгасан хорхойгоор үүсгэгддэг. Энэ хугацаанд алхах эсвэл ажиллахад хүндрэлтэй болдог. Уг өвчин нь нас баралтын шалтгаан болох нь ховор байдаг. Үүнээс өмнө өндөгнүүдийг усны бөөс идэх ёстой. Уг өвчнийг илэрдэг шинж тэмдгээр нь оношилдог.

## Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ ба эмчилгээ 
Урьдчилан сэргийлэхийн тулд өвчний оношлогоог эрт хийж, шархалсан хэсгийг ундны усанд хүргэхгүй байх хэрэгтэй. 1986 онд 3.5 сая тохиолдол бүтгэгдэж байсантай харьцуулахад энэ нь буурсан үзүүлэлт юм. Гвинейн хорхойн өвчний талаар эрт дээр үеэс мэддэг байсан. европчууд 17-р зуунд Баруун Африкийн Гвинейн эрэг дээр уг өвчин гарч байгааг ажигласны дараа "Гвинейн хорхой" гэж нэрлэх болжээ. Гвинейн хорхойтой ижил төстэй төрөл зүйлүүд бусад амьтдыг өвчлүүлдэг. Уг өвчнийг халуун орны мартагдсан өвчин гэж ангилдаг.

## References
Вилхелм Майбах

**Майбахын Аугуст Вилхелм** (*герм.* ***August Wilhelm Maybach***; * 1846 оны хоёрдугаар сарын 9-нд Хайлбронн хотод төрсөн, † 1929 оны арванхоёрдугаар сарын 29-нд, Штутгарт) нь германы дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн зохион бүтээгч байсан юм. Тэрээр Вюртембергийн Эзэнт Улсын Битигхайм-Биссингенд 1909 онд Майбахын моторын үйлдвэр ХХК-г үүсгэн байгуулсан болон Майбах маркийн автомашины нэр түүний нэрээр нэрлэгдэж явдаг юм. 

Майбахын Вилхелм нь Даймлерын Готтлибийн ажилтан байхдаа түүний зохион бүтээх товчоонд хамгийн анхны хөнгөн бөгөөд хурдан эргэлттэй босоо цаган хөдөлгүүрийг зохион бүтээсэн ба энэ нь тээврийн хэрэгсэлд хөдөлгүүрээр угсрах боломжтой дотоод шаталтын хөдөлгүүр байлаа.

## Амьдрал, бүтээл
Түүнийг таван настай байхад тэдний гэр бүл Хайлбронн хотоос 50 км зайтай Штуттгарт хот руу нүүсэн ба нүүж очсоноос хойш гурван жилийн дотор түүний эцэг, эх нь хоёулаа нас нөгчсөн аж. Ингээд Вилхелм 13 настай байхдаа Ройтлингений  Брудерхауст очсон бөгөөд энэ асрамжийн газарт ядуу гэр бүлээс гаралтай өнчин хүүхдүүдийг сурган, хүмүүжүүлдэг байгууллага юм. Вилхелм тэнд техникийн зураг зүйч болон зохион бүтээгч инженерийн мэргэжлийн сургалтыг дүүргэв.

Вилхелм Брудерхауст байхдаа Даймлерын Готтлибтэй танилцжээ. Даймлер тухайн үед Брудерхаусын машины фабрикийн дарга байсан ба Майбахын Вилхелмийг түүний туслахаар томилсон учраас тэрбээр түүнд сурч мэдэхэд нь туслах үүрэгтэй байв.

Daimler Reitwagen, Nachbau von 1885.jpg|Майбахын Вилхелм, Даймлерын Готтлиб нарын 1885 онд зохион бүтээсэн унадаг тэрэг буюу анхны мотоциклын сэргээсэн хийц
Daimler Standuhr engine 2 Mercedes-Benz Museum.jpg|Босоо цаган хөдөлгүүр: 1886 оны хувилбар, 462 см3 эзэлхүүн, 1,1 м.x. (0,8 кВт), жин 92 кг
Maybach Zeppelin Fri.jpg|Майбах Цеппелин DS 8, арванхоёр цилиндрт хөдөлгүүртэй
Grab maybach cannstatt.jpg|Майбахын гэр бүлийн булш, Штуттгарт хотын Бад Каннштатт дүүрэг

## Ном зүй
* Max J. B. Rauck: *Wilhelm Maybach. Der große Automobilkonstrukteur.* Rauck, Baar 1979
* Harry Niemann: *Mythos Maybach.* 4. Auflage. Motorbuch, Stuttgart 2002, ISBN 3-613-02275-3.
* Harry Niemann: *Maybach. Der Vater des Mercedes.* 3. Auflage. Motorbuch, Stuttgart 2000, ISBN 3-613-02027-0.
* Harry Niemann: *Wilhelm Maybach, König der Konstrukteure.* Motorbuch, Stuttgart 1995, ISBN 3-613-01717-2.
* Kurt Rathke: *Wilhelm Maybach. Anbruch eines neuen Zeitalters.* Gessler, Friedrichshafen 1953
* Dokumentarfilm im Auftrag der Mercedes-Benz AG 1995: *Wilhelm Maybach – König der Konstrukteure* von  Harry Niemann BRD 1995/96

## Цахим холбоос
* Майбахын Вилхелм

## Зүүлт, тайлбар 

Ангилал:Автомашины пионер
Ангилал:Автомашин үйлдвэрлэлийн бизнесмен
Ангилал:Германчууд
Ангилал:Даймлер-Моторен-Гезеллшафт
Ангилал:Зохион бүтээгч
Ангилал:1846 онд төрсөн
Ангилал:1929 онд өнгөрсөн
Роналд Рейган

**Роналд Вилсон Рейган** (1911 оны 2 сарын 6 - 2004 оны 6 сарын 5) нь улс төрч, уран илтгэгч, жүжигчин бөгөөд 1981-1989 оны хооронд Америкийн Нэгдсэн Улсын 40 дэх Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан. Ерөнхийлөгчөөр ажиллахаасаа өмнө 1967-1975 оны хооронд Калифорни мужийн 33 дахь амбан захирагч, Холливууд дахь жүжигчдийн холбооны тэргүүнээр ажиллаж байсан. Хойд Иллиной муж дахь жижиг хотод ядуу айлд өсөн торниж, 1932 онд Эврика Коллежийг төгсөж, бүсийн хэд хэдэн радиод спортын тайлбарлагчаар ажилласан. 1937 онд Холливүүдрүү нүүж, жүжигчин болж, кинонуудад тоглож эхэлсэн.

## Цахим холбоос 
* Ronald Reagan’s White House biography (англиар)


Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:Калифорнийн амбан захирагч
Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ)
Ангилал:Берлиний хүндэт иргэн
Ангилал:Гданьскийн хүндэт иргэн
Ангилал:Краковын хүндэт иргэн
Ангилал:Вильнюсийн хүндэт иргэн
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан
Ангилал:Аллагын хохирогч
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Аталанта ХББ

«**Аталанта**» () — Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигийн  **баг**. 1907 онд үүсэн байгуулагдсан. 

Аталанта баг Бергамо хотод байрладаг. 24,726 суудалтай «Атлети Азурри д’Италия» цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглодог.

## Амжилт 
### Дотоодын тэмцээн 
* Италийн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээний түрүү — 1 удаа: 1962–63
* Италийн хөлбөмбөгийн хоёрдугаар лигийн түрүү — 6 удаа: 1927–28, 1939–40, 1958–59, 1983–84, 2005–06, 2010–11

## Цахим холбоос 
* Аталанта хөлбөмбөгийн клубийн албан ёсны цахим хуудас 


Ангилал:Ломбардын хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Ломбардын байгууллага
Ангилал:1907 онд байгуулагдсан
Болонья ХББ

«**Болонья**» () — Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигийн  **баг**. 1909 онд үүсэн байгуулагдсан. 

Тус баг Болонья хотод байрласан. 38,280 суудалтай «Ренато Далл'Ара» цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглодог.

## Амжилт 
### Дотоодын 
* Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигийн түрүү — 7: 1924–25, 1928–29, 1935–36, 1936–37, 1938–39, 1940–41, 1963–64
* Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигийн үзүүр — 7: 1920–21, 1923–24, 1925–26, 1926–27, 1931–32, 1939–40, 1965–66
* Италийн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээний түрүү — 2: 1969–70, 1973–74
### Олон улсын 
* Митропын цомын тэмцээний түрүү — 3: 1932, 1934, 1961
* Интортото цомын тэмцээний түрүү — 1: 1998

## Цахим холбоос 
* Болонья хөлбөмбөгийн клубийн албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Эмилиа-Романьягийн хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Болоньягийн байгууллага
Ангилал:1909 онд байгуулагдсан
Адам Опел

**Адам Опел** (; * 1837 оны 5 сарын 9-нд Рюсселсхаймд; † 1895 оны 9 сарын 8-нд Рюсселсхайм) нь автомашин үйлдвэрлэгч Опел ХК-ийг үндэслэгч юм.

## Намтар 
Опелын Адам нь түлхүүр цоожны мастер Пилипп Вилхелм Опелын (1803-1867) хамгийн том хүү болон төржээ. Адам болон түүний дүү нар болох О. Георг, О. Вилхелм нарын ажил мэргэжлийн гараа нь эцгийнхээ түлхүүр цоожны цехэд мэргэжлийн сургалт дүүргэснээр эхэлдэг. Тэрбээр мэргэжлээ бататгах зорилготойгоор 1857 оноос эхлэн Бельги, Англи болон Парис хотуудаар явахдаа хоёр оёдлын машины фабрикт ажилласан байна. Дараа нь буцаад төрсөн нутагтаа ирэнгүүтээ 1862 онд өөрийн гэсэн оёдлын машины үйлдвэрээ үүсгэн байгуулжээ. 1884 онд түүний үүсгэн байгуулсан үйлдвэр 18.000 ширхэг оёдлын машиныг жилдээ үйлдвэрлэн гаргаж байжээ. Ингэснээр Опел хувьцаат компанийн үндэс суурийг тавьжээ. 

1868 онд Oпел эхнэр Софи Мари Шеллертэй гэр бүл болoн хуримаа хийв. Мөн онд Опел нь унадаг дугуйн үйлдвэрлэлийг эхлүүлсэн байна. Опел гэсэн компани нь богино хугацаанд германы хамгийн том унадаг дугуйн үйлдвэрлэгч болон хөгжив. 1895 онд компанийг үндэслэгч О.Адам нас барсан ба түүний бэлэвсэн эхнэр нь таван хүүтэйгээ (Карл, Вилхелм, Хайнрих, Фритц, Лудвих) хамтран үйлдвэрийнхээ удирдлагыг гартаа aвч цааш үргэлжлүүлэн ажиллуулж байв. Нөхрөө өнгөрснөөс хойш гурван жилийн дараа буюу 1898 онд Опелын гэр бүл автомашины үйлдвэрлэлд оржээ. Вилхелм болон Хайнрих нар 1917 онд грозхерцогтум хессений язгууртан болсон бол дараа жил нь Карл мөн язгууртан эрх мэдэлтэй болсон аж. Харин Фритц болон Лудвих нар нь энгийн иргэнээр үлдсэн байна.

## Цахим холбоос 
* 
* Адам Опел, Германы автомашины пионер

## Эшлэл 
Ангилал:Аж үйлдвэржүүлэгч
Ангилал:Германы бизнесмен
Ангилал:19-р зууны бизнесмен
Ангилал:Опелын гэр бүл
Ангилал:Рюсселсхаймын хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1837 онд төрсөн
Ангилал:1895 онд өнгөрсөн
Саймон Фрэнсис

**Саймон Фрэнсис** (1985 оны хоёрдугаар сарын 16, Ноттингем) — Английн хөлбөмбөгчин, «Борнмут» багийн хамгаалагч.

«Борнмут» Фрэнсисийг 2011 оны арваннэгдүгээр сарын 7-нд элсүүлжээ. 2014 оны зун гэрээгээ гурван жилээр сунгав.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
*

Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Брэдфорд Сити багийн тоглогч
Ангилал:Шеффилд Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Гримсби Таун багийн тоглогч
Ангилал:Транмир Роверс багийн тоглогч
Ангилал:Саутенд Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Чарльтон Атлетик багийн тоглогч
Ангилал:Борнмут багийн тоглогч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Амбагян

**Амбагян** (Абаожи; 872-926; 54 насласан) — 907-926 онд төр барьсан Хидан Улсын анхны **хаан** байв.

## Бага нас 
Амбагян 872 онд кидан үндэстэн Елюй овогт Салади хэмээх толгойлогчийн хүү болон Их Хянганы өвөр, одоогийнхоор Өвөр Монгол орны хаа нэгтээ төрсөн. Хожим Яонянь хэмээн нэрийдсэн овгийн Яньмужинь хэмээх хатнаас төржээ. 

Домогт өгүүлснээр эх нь «нарны гэрэл хэвлийд нь туслаа» хэмээн зүүдэлж жирэмсэлсэн гэх бөгөөд түүнийг мэндлэхэд гэр дүүрэн гэрэл сацарч бие нь 3 настай хүүхэд шиг том байж, 3 сартайдаа хөлд орсон гэнэ. Түүнийг багад эцэг нь дайсагнагч аймагт алуулсан бөгөөд Абаожиг эмэг эх нь нууж өсгөсөн гэдэг.

## Толгойлогч 
thumb|180px|Шаньси дахь Абаожи, Ли Кэюн нарын дурсгалын хөшөө
Кидан аймаг Их Хянганы өврөөр байсан бөгөөд нурууны араар татар хэмээх кумоси, шивэй, угу зэрэг бусад нүүдэлчин монгол аймаг, киданаас зүүн тийш тунгус угсааны анчин зүрчид аймаг байв. Абаожи 901 оны үед киданы Елюй аймгийн толгойлогч болж 902-906 онд цэрэг засан эдгээр хөрш аймгийг ихээр эзэлж 907 онд Кидан Улсыг үндэслэн байгуулжээ.

905 онд 7 түмэн цэрэг дагуулан одоогийн Шаньсид байсан Ли Кэюнтай уулзан анд барилдаж, дайсантай байлдахад эвсэж байв. 

## Хаан 
907 оноос хойш хорин жилийн турш дорнод этгээдийн тариачин Бохай улсыг уулгалан байлджээ.

911 онд Амбагян дүү нар түүнийг унагахаар тэмцсэн бөгөөд 913-917 оны хооронд дарж авчээ. 

Урвалгыг дарсны дараа Амбагян хаан цол хэрэглэдэг болсон. Түүний хааны цолыг нангиад сурвалжид *Ляо Тайзу*, оны цолыг 916-922 онд *Шэньцэ*, 922-926 онд *Тяньзань*, 926 онд *Тяньшянь* гэж бичсэн байна. 

Энэ үед түүний орд өргөө нийслэл нь одоогийнхоор Баарин зүүн хошууны нутагт байв.

916 оноос хойш Монгол орноо байсан аймгуудыг бүрэн эрхшээж, 924 онд Дундад Ази руу халдаж байсан.

920 онд нангиадын ханз үсэгт суурилсан кидан их үсгийг зохион улсын зарлиг тушаал бичихэд хэрэглэх болсон ба 925 онд уйгурт элчээр очсон дүү нь хүрч ирж уйгур үсэгт суурилсан кидан бага үсгийг зохион хэрэглэжээ. 

925-926 онд Киданы их цэрэг холбоотныхоо хамтаар Бохай улсыг довтлон мөхөөж, газар нутгийг хураан авчээ. Хаан мөн онд өвчнөөр нас барсан.

## Өв 
Амбагян Хидан Улсыг үндэслээд дорно зүгт Ялу гол, өрнө зүгт Монголын тэгш өндөрлөгт ноёрхсон их улсыг үлдээжээ. 

916 онд ханхүү болсон 1-р хүү Туюй нь Бохайн нутгийг эзэлсэн Дунданий хан суусан бөгөөд 2-р хүү Яогу нь Хятаны төрийг залган хаан суужээ.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Елюй Салади
* Эх: Шяо Яньмужинь — Яонянь овогт
* Хатан: Шулү Пин хатан (879-953), Шяо овогт бага хатан
* Хүү: Елюй Туюй (899-937), Яогу (902–947) хаан, Елюй Лиху, Елюй Яолигуо
* Охин:  Елюй Жигү, Шяо Шилүтэй гэрлэсэн. 

Ангилал:Киданы хаан
Ангилал:872 онд төрсөн
Ангилал:926 онд өнгөрсөн
Анар

**Анар** жимс нь дундад азид түгээмэл ургадаг, антиоксидантаар баялаг жимс юм. 

Төрөл бүрийн байдлаас (мөн хүчиллэг, чихэрлэг сорт байдаг) хамааран агуулагдах чихрийн хэмжээ ихээхэн өөрчлөгдөж болох бөгөөд жимсний илчлэг, чихэрлэг байдал мэдэгдэхүйц өөр өөр байдаг. Гэхдээ ерөнхийдөө ямар ч анар жимсний шүүс нь таннин, азотын бодис, флавоноид, катехин, дор хаяж 15 амин хүчил, 20% хүртэл өөх тос агуулдаг бөгөөд үүнд (буурах дарааллаар) линол, олей, пальмитик, стеарик болон бусад хүчил агуулдаг.

## Тэмдэглэл 
## Гадаад холбоос 
* 

Ангилал:Жимснүүд
Яогу

**Елюй Яогу** (хятадаар: 尧骨, пиньинь:Yáo gǔ; 902-947 он; 45 насалсан) — 926-947 онд төр барьсан Хидан Улсын хоёрдугаар **хаан** хүн байв. Их Хидан Улсын хаад нь 3 төрлийн нэр хэрэглэж байсан. Елюй гэдэг нь Киданы хааны ургийн овог, Кидан нэр нь **Яогу**, хятад нэр нь **Дөгуан (德光)**, өргөсөн нэр нь **Дөжин (德谨)** болно.  

## Бага нас 
Яогу 902 онд Киданулсыг үндэслэгч Абаожийн хоёрдугаар хүү болон төрсөн. Эх нь Шулюй хатан байв. 916 онд ах Туюй нь ханхүүгээр нэр заагдсан боловч 926 онд Яогу хаан болжээ. Түүнийг эх нь болон бусад ноёд дэмжсэн. 

## Хаан 
Яогу хааны сүмийн цолыг нангиад сурвалжид *Ляо Тайзун*, оны цолыг *Тяньшянь* (927—938), *Хуйтун* (938—947), *Датун* (947) хэмээсэн. Шинэ хаан ахыгаа дөнгөж эзлээд байсан Бохайд Киданы дагавар улс болох Дунданий вангаар тавьсан. 

Яогу хаан Хожуу Танг дайлахаар ах дүүсээ явуулсан бөгөөд Хожуу Жиний Ши Жинтанд тусалж Хожуу Танг мөхөөж Янь-Юний 16 жөү хэмээх чухал газрыг Киданулс бэлэг болгон авсан. Хожуу Жинь бие даах гэхэд нь 945 онд нангиадууд руу халдаж  нийслэлийг эзлэжээ. 947 онд Кайфэн хотод түүнийг Хуанди хэмээн өргөмжилсөн боловч хойд зүг рүү буцах замдаа нас баржээ.

Яогу хаан улсын нэрийг хятадаар *Их Ляо* хэмээн нэрийдсэн бөгөөд умард (нүүдэлчин), өмнөд (тариачин) нийслэлийг байгуулж, тус бүрд нь засаг захиргааны өөрчлөлт хийж, сайд түшмэдийг нарыг томилжээ.

## Өв 
Яогу хаан эцгийн үлдээсэн улсын газар нутгийг улам тэлсэн. Амьддаа ахын хүү Уюйг үлгэр жишээ хэмээн дэвшүүлсэн бөгөөд Уюй хаан ширээг нь өвлөжээ.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Елюй Абаожи
* Эх: Шулү Пин хатан
* Хатан:  Шяовэнь хатан, Жин, Янсагө нар төрсөн
* Бага хатан: Шяо овогт , Тяньдө, Диле, Бишэ нар төрсөн
* Хүү: Шулү (Елюй Жин хожим хаан болсон), Елюй Янсагө, Елюй Тяньдө, Елюй Диле, Елюй Бишэ
* Охин: Елюй Лүбүгү (Шяо Сивэньтэй гэрлэсэн), Елюй Чаогүй (Шяо Хайлитай гэрлэсэн)

Ангилал:Киданы хаан
Ангилал:902 онд төрсөн
Ангилал:947 онд өнгөрсөн
Монос Хүнс

"Монос Хүнс" ХК нь компани нь эрүүл мэндийг дэмжсэн хүнс болон хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, худалдааны чиглэлээр 2012 оноос үйл ажиллагаа явуулж байгаа үндэсний үйлдвэрлэгч компани юм.

Монгол эрдэмтдийн эрдэм шинжилгээний судалгаанд суурилсан, эрүүл мэндийг дэмжих үйлдэлтэй хүнсний бүтээгдэхүүнүүд болон үндэсний онцлогтой ааруул, чацаргана, нэрс, аньс зэрэг Монгол орны хөрсөнд ургасан байгалийн гаралтай түүхий эдийг бэлтгэн боловсруулж хэрэглэгчиддээ хүргээд байна. Үүнд: “Цэнэг” брэндийн 7 нэр төрлийн эрүүл мэндийн бэлдмэл, “Энхжин” брэндийн 11 нэр төрлийн цуврал цай, Аньс, нэрс, чацарганатай дотоодын анхны, цор ганц “Эко уусдаг цай”, “Berry-vit” ааруултай, үзэмтэй, витаминт төрөл бүрийн үрлүүд, Экос эрүүл мэндийн ус, Хаан жимс чацарганын цэвэр тос, аньс нэр чацарганын шүүс зэрэг 6 брэндийн 82 нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн нийслэлийн 9 дүүрэг, 21 аймгийн нийт 2000 гаруй цэгээр худалдаалж байна.

2019 онд Монос Хүнс компани нь албан ёсоор нээлттэй хувьцаат компани болсон юм. Эрүүл мэндийн хүнсний үйлдвэрлэлийн салбарт анхдагч Монос Хүнс компанийн IPO-ийн захиалга Монголын хөрөнгийн биржид 2019.04.22-2019.05.03-ны өдрүүдэд явагдаж, нийт 10.5 тэрбум төгрөг татан төвлөрүүлэн,  олон нийтээс захиалга 43 хувиар давж биелснээр амжилттай өндөрлөлөө. Ийнхүү тус компани нь албан ёсоор олон нийтийнх болж, нийт 4004 хувьцаа эзэмшигчидтэй болсондоо туйлын баяртай байна.
Ангилал:Монос Групп
Ангилал:2012 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улаанбаатарын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Эм судлалын хүрээлэн

## Танилцуулга
Монос Групп-ийн харьяа Эм судлалын хүрээлэн нь 1990 онд профессор Л.Хүрэлбаатарын санаачилгаар анх “Зохион бүтээх тасаг” нэртэй байгуулагдаж байсан бол 1998 онд Эрдэм шинжилгээний төв, 2008 онд Эм судлалын хүрээлэн болон өргөжиж, орчин цагийн эм зүйн шинжлэх ухааны ололтод тулгуурлан эрдэм судлал, инновац, технологийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Эм судлалын хүрээлэн Эм зүйн сектор, Эмийн химийн сектор, Фармакологийн сектор, Биологийн идэвхит бүтээгдэхүүн судлалын сектор, Эмийн ургамлын ботаник цэцэрлэг гэсэн үндсэн таван нэгжтэй ажиллаж байна.

Эмийн химийн сектор нь женерик болон ургамал амьтны гаралтай брэнд эмийн биологийн идэвхит нэгдлийн туршилт судалгаа, стандартчилалын судалгааг гүйцэтгэдэг. Түүнчлэн женерик болон брэнд эмийн тоон анализын арга зүйн баталгаажилтыг тус тус гүйцэтгэж байна. Эм зүйн секторын судалгааны ажил амьтан, ургамал, эрдсийн гаралтай түүхий эд ашиглан шинэ эмийн технологи, шинээр бий болгох туршилт инновацын судалгаа хийхэд чиглэгддэг.Фармакологийн сектор нь шинээр гаргаж явах эм, бэлдмэлийн эмнэлзүйн өмнөх туршилт судалгаа,

Биологийн идэвхит бүтээгдэхүүн судлалын сектор нь амьтан, ургамал, эрдсийн гарал бүхий хүнсний идэвхит нэмэлт бүтээгдэхүүн бий болгох судалгааЭмийн ургамлын ботаник цэцэрлэг нь ховор болон нэн ховор эмийн ургамлыг тарималжуулах тэдгээрийн генофондыг хамгаалах, зарим эмийн ургамлыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар тариалах зэрэгт судалгаа, шинжилгээ, туршилт, зохион бүтээх ажлаа чиглүүлж байна.

Тус хүрээлэн “Энтрепренер 2013”-д оролцож “Оны шилдэг инновац, дэвшилтэд технологи, ноу-хау нэвтрүүлэгч” байгууллагаар шалгарч, хүрэл меркури цом, өргөмжлөлөөр шагнуулав.
Райны Бибесхайм

**Бибесхайм ам Райн** (*герм. Biebesheim am Rein*) буюу **Райны Бибесхайм** суурин нь германы Хессен мужийн Грос-Герау тойрог хотод харьяалагддаг суурин газар юм. 

## Түүx
Бибесхайм  нь 12-р зуунд бичигдсэн Лоршерийн Кодекст анх удаа нэрлэгдсэн байдаг бөгөөд үүнээс уламжлан 2009 онд энэ сууринд байх хоёр ч сүм нь суурин газрынхаа  800 жилийн ойг тэмдэглэсэн байна.

## Эх сурвалж
Ангилал:Хессений коммун

Ангилал:Райн мөрний суурин
Ангилал:Грос-Герау тойргийн суурин
Бишофсхайм (Майншпитце)

**Бишофсхайм** (*герм. Bischofsheim*) суурин нь Хессен мужийн Грос-Герау тойрог хотод харьяалагддаг суурин газар ба 1930-1945 оны хооронд өнөөгийн Райнланд-Пфальц мужийн нийслэл Майнц хотын нэгэн хэсэг байжээ. Энэ суурин нь ойролцоогоор 12.000 гаран оршин суугчтай юм. Бишофсхайм нь Майн болон Райн голуудын уулзвар дээр оршдог учраас (*Майншпитце орч. монг. Майны үзүүр буюу Майн голын адаг*) Майншпитце хэмээх тодотголыг авч бусад адил нэртэй хот суурингаас ялгадаг байна. 

## Цахим холбоос 
* *Хотын албан ёсны цахим хуудас*

## Эшлэл 
Ангилал:Хессений коммун

Ангилал:Грос-Герау тойргийн суурин
Ангилал:Майн мөрний суурин
Гросс-Герау (тойрог)

**Гросс-Герау тойрог** нь Хессен мужийн Дармштадт хотын засаг захиргааны хуваарьт харьяалагдах нэгэн тойрог юм. Энэхүү тойрог нь нийт 14 жижиг хот болон суурингаас бүрдэнэ.

## Зүүлт тайлбар
Ангилал:Хессен мужийн тойрог
Стив Возниак

thumb|Стив Возниак
thumb|Стив Возниакын анхны гар хийцийн загвар Apple I компютер, гадуураа модон кейзтэй.
**Стив Возниак** (Stephen Gary "Steve" Wozniak) (төрсөн 1950-8-11) нь АНУ-ын иргэн инжинер, зохион бүтээгч, програмч юм. Возниак нь ганцаараа зүтгэж оролдож байж анхны Apple I ширээний компютерийг 1976 онд бүтээснээрээ энгийн хүн компютер хэрэглэх боломжийг авчирсан технологийн хувьсгалийн анхдагч юм.

Ангилал:Эпплийн хүн
Ангилал:Зохион бүтээгч
Ангилал:Информатикч
Ангилал:Компьютерын системийн хөгжүүлэгч
Ангилал:Компьютерын пионер
Ангилал:Мэдээллийн технологийн бизнесмен
Ангилал:Программ хангамж хөгжүүлэгч
Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:21-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1950 онд төрсөн
Жяньвэнь

**Жяньвэнь** (овог нэр: **Жү Юньвэнь**; 1377-1402; 25 насалсан) — 1398-1402 онд төр барьсан Мин улсын хоёрдугаар **хаан** байв.

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1377 онд төрсөн
Ангилал:1402 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Хунши

**Хунши** (овог нэр: **Жү Гаочи**; 1378-1425; 47 насалсан) — 1424-1425 онд төр барьсан Мин улсын дөрөвдүгээр **хаан** байв.

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Ангилал:1378 онд төрсөн
Ангилал:1425 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Шюаньдө

**Шюаньдө** (овог нэр: **Жү Жаньжи**; 1399-1435; 36 насалсан) — 1425-1435 онд төр барьсан Мин улсын тавдугаар **хаан** байв.

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1399 онд төрсөн
Ангилал:1435 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Жинтай

**Жинтай** (овог нэр: **Жү Чиюй**; 1428-1457; 29 насалсан) — 1449-1457 онд төр барьсан Мин улсын долоодугаар **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1428 онд төрсөн
Ангилал:1457 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Юнлө

**Юнлө** (овог нэр: **Жү Ди**; 1360-1424; 25 насалсан) — 1402-1424 онд төр барьсан Мин улсын гуравдугаар **хаан** байв.

Жү Ди бол Жү Юаньжаны дөрөв дэх хүү байсан бөгөөд өөрийн зээ хүүгээ түлхэн унагаж, хаан болсон. Юнлө хааны үед Буяншири хаан, Батула чинсан, Аругтай тайшийн Монголын хаад ба Мин улсын хоорондын дайнууд.

Юнлө Дадян нэртэй уг нэвтэрхий толь бичгийг Мин улсыг 1402-1424 оны хооронд удирдаж байсан эзэн хаан Юнлөгийн зарлигаар бүтээсэн ба 1404-1408 онд уг толь бичгийг бүтээх ажилд 2000 гаруй эрдэмтэд оролцжээ. Юнлөгийн нэвтэрхий толь нь 22 877 бүлгээс бүрддэг, Дэлхийн хамгийн том нэвтэрхий толь бичиг юм.

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1360 онд төрсөн
Ангилал:1424 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Жөндө

**Жөндө** (овог нэр: **Жү Хужао**; 1491-1521; 30 насалсан) — 1505-1521 онд төр барьсан Мин улсын аравдугаар **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1491 онд төрсөн
Ангилал:1521 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Жяжин

**Жяжин** (овог нэр: **Жү Хоуцун**; 1507-1567; 60 насалсан) — 1521-1567 онд төр барьсан Мин улсын арван нэгдүгээр **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1507 онд төрсөн
Ангилал:1567 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Хунжи

**Хунжи** (овог нэр: **Жү Ючөн**; 1470-1505; 35 насалсан) — 1487-1505 онд төр барьсан Мин улсын есдүгээр **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1470 онд төрсөн
Ангилал:1505 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Ваньли

**Ваньли** (хятад. 萬曆, пиньинь *Wànlì*, галиг. *Ваньли*, 1563 оны 9-р сарын 4-нд төрсөн — 1620 оны 8-р сарын 18-нд нас барсан, овог нэр: **Жү Ижүнь**; 57 насалсан) — Ваньли Мин улсын 1572-1620 онд төр барьсан 13-р **хаан** байв. 

Бээжин хот дахь эзэн хаадын булшинд оршуулсан. Соёлын хувьсгалын үеэр улаан хамгаалагчид эзэн хааны шарилыг булшнаас гаргаж шатаажээ. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1563 онд төрсөн
Ангилал:1620 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Тайчан

**Тайчан** (овог нэр: **Жү Чанлуо**; 1582-1620; 38 насалсан) — 1620 онд төр барьсан Мин улсын арван дөрөвдүгээр **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1582 онд төрсөн
Ангилал:1620 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Тяньчи

**Тяньчи** (овог нэр: **Жү Юшяо**; 1605-1627; 22 насалсан) — 1620–1627 онд төр барьсан Мин улсын арван тавдугаар **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1605 онд төрсөн
Ангилал:1627 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Чунжэнь

**Чунжэнь** (овог нэр: **Жү Южань**; 1611-1644; 33 насалсан) — 1627–1644 онд төр барьсан Мин улсын сүүлчийн, 16-р **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Ангилал:1611 онд төрсөн
Ангилал:1644 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Лунчин

**Лунчин** (овог нэр: **Жү Жайхоу**; 1537-1572; 35 насалсан) — 1567-1572 онд төр барьсан Мин улсын арван хоёрдугаар **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1537 онд төрсөн
Ангилал:1572 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Хуай

thumb|180px|left|Хуай мөрөн
thumb|200px|right|Мөрний сав газрын зураг
**Хуай** () — Хятадын дорнод нутгаар Хатан гол, Хөх мөрөн хоёрын голоор урсдаг **мөрөн** юм. 

Хятадын уламжлалт өмнөд, умард нутгийн зааг нь энэхүү Хуай мөрөн болон Чинь нуруу болдог. 

Хуай мөрний урт —  баруунаас зүүнш 1100 км, сав газрын талбай — 174 мянган км2.

Хөнань мужийн Тунбай уулнаас эх авч, Аньхуй, Жянсүгээр урсан Жяндү орчим Хөх мөрөнд цутгана.

1951-1952 онд мөрний дундах Хунзө нуураас Шар тэнгистэй холбосон суваг татаж усалгаанд ашигладаг болсон.

Ангилал:Хятадын гол мөрөн
Ангилал:Хөнань
Ангилал:Аньхуй
Ангилал:Жянсү
Чөнхуа

**Чөнхуа** (овог нэр: **Жү Жяньшэнь**; 1447-1487; 40 насалсан) — 1464-1487 онд төр барьсан Мин улсын наймдугаар **хаан** байв. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:1447 онд төрсөн
Ангилал:1487 онд өнгөрсөн
Ангилал:Мингийн хаан
Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн** (Жүдогийн ААШТ) — Ази тивийн аварга шалгаруулах жүдогийн олон улсын **тэмцээн**. 

## Тэмцээн 
Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1966 оноос эхэлсэн бөгөөд өдгөө жил бүр явагддаг.

## Багийн тэмцээн 
Азийн багийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн 2011 оноос эхэлсэн. 

## Монгол улс оролцсон нь 
### Багийн тэмцээн 
## Лавлах холбоос 

жүдо
Альтернариоз

**Альтернариоз** нь альтернариа-р үүсгэгдсэн арьс өнгөний өвчин бөгөөд цэврүү тууралт байдлаар илэрнэ.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Арьс өнгөний өвчин‎
Хар хөл (Байцаа)

Байцааны хар хөл буюу Leptosphaeria maculans (анаморф нь Phoma lingam) нь байцааны төрлийн ургамлын Аскомикотагийн төрлийн мөгөөнцөрүүдээр үүсгэгдсэн өвчин. Хар хөл нь ишний хальсан догуурах өрөвсөл, навчин дээр жижиг саарал толбожилт, үндэсний ялзрал зэргээр илрэнэ. Ургац алдахад хүргэдэг гол хүчин зүйл нь ишний үрэвсэл болдог. Салхи болон борооны усны дуслын цацралтаар таархах мөөгөнцөрийн үр (спор) нь чийглэг, Цельсийн 5-20 градуст эрчимтэй үржинэ. Тарималыг сэлгээнд оруулах, фунгицид хэрэглэх, ургамлын эсэргүүцлийг нэмэгдүүлэх зэргээр хар хөлийг хяналтанд байлгадаг. Рапсд маш хөнөөлтэй өвчин.

## Хянах арга 
Сэлгээний тариалан эрхлэх нь маш өндөр идэвхтэй хянах арга юм. Канадад, сэлгээний тариаланг эрхэлснээр канолагийн хар хөл өвчлөлийг огцом бууруулсан байна. Ер нь канолагийн сэлгээг 3 жил байлгахыг зөвлөдөг ба сэлгээний хоорондох хугацаанд байцааны хар хөлөөр өвчилдөггүй, будайн төрлийн гэх мэт ургамлыг тариалдаг. Фунгицидээр боловсруулах зэрэг химийн арга нь өвчлөлийн тоог бууруулдаг. EBI ба MBC фунгицидуудыг ашигладаг. EBI фунгицид нь Эргостерол биосинтезийг зогсоодог бол, MBC фунгицид нь митозис дахь бета турбулины хэлхээг тасладаг. *L. maculans*-ын хувьд MBC фунгицид нь хамгийн тохиромжтой. Учир тэд конидийн ургалтыг зогсоодог. EBI фунгицидууд нь конидод нөлөөлдөгч, аскоспоруудад ямар ч нөлөө үзүүлдэггүй. Аскоспорууд нь фунгицидийн концентрациас үл хамааран ургасаар л байдаг. Ургамлын эсэргууцэх чадварыг нэмэгдүүлэх арга нь мөн үр дүнтэй байж болох юм. Тусгай Rlm генийн расыг (Rlm1-Rlm9) *Brassica napus* ургамлуудыг эсэргүүцэх чадвартай болгоход ашигладаг.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
* *L. maculans* genome sequencing
* A thesis from 2006
Цагаан хяруу

**Цагаан хяруу** нь ургамлын төрөл зүйлийг өргөн хамардаг, мөөгөнцөрийн гаралтай өвчин. Цагаан хяруу нь олон зүйлийн мөөгөнцөрөөр үүсгэгддэг өвчин. *Erysiphales* ба *Podosphaera xanthii* (*Sphaerotheca fuliginea*) мөөгөнцөрүүдээр үүсгэгдсэн нь хамгийн элбэг тохиолддог тухай дурьдагдсан байдаг. Дэлхийн дийлэнх хэсэгт өвчний үндсэн үүсгэгч *Erysiphe cichoracearum* мөөгөнцөр гэж үздэг. Цагаан хярууны шинж тэмдэг нь тодорхой учир тодорхойлоход хялбар. Өвчилсөн ургамлын навч ба ишэн дээр цагаан нунтаган толбо үүсдэг. Ихэвчлэн доод навчууд нэрвэгддэг боловч цагаан хяруу нь ургамлын газрын дээд хэсгийг бүхэлд хамрах боломжтой. Өвчин даамжирах тусам толбонууд улам том, өнгөн болж, их хэмжээний асексуал спорууд үүсч, цагаан хяруу ургамлыг дээрээс доош бүхэлд нь хамрана.

Цагаан хяруу нь чийг ихтэй, дундаж температуртай орчинд илүү үрждэг.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Ургамлын өвчин
Ангилал:Мөөгний аймаг
Нимгэн төмөр

thumb|right|Нимгэн төмрийг 10-100 тонны хүнд хэвлэгчээр янз бүрийн техникийн хэвд оруулдаг, ялангуяа бүх суудлын автомашины гадна талыг ингэж үйлдвэрлэдэг.
**Нимгэн төмөр** гэдэг нь өнхрүүлэн элдсэн металл бүтээгдхүүнийг хэлэх бөгөөд түүнийг хавтан байдлаар нийлүүлдэг. Бараг бүх металлыг нимгэн хавтан болгон боловсруулах боломжтой. Маш нарийн нимгэн төмрийг (энэ төрлийн нимгэн төмөр нь 60 µм-ээс бага зузаантай) ялтсан металл гэж нэрлэдэг ба үүнд жишээлбэл хөнгөнцагаан ялтсан цаас эсвэл ялтсан алт зэрэг байна. 
## Эхний бүтээгдхүүн
thumb|right|Металл гулдмайн агуулах
Нимгэн төмөр үйлдвэрлэхийн тулд эхлээд түүнд зориулан бэлдсэн гулдмай хэрэгтэй. Энэ гулдмайг цулаар нь цутгах эсвэл татаасан цутгамалын аргаар үйлдвэрлэн гаргадаг. 

## Нимгэн төмрийн төрөл 
Ган нимгэн төмрийг түүний шинж чанараас нь хамааруулан ялгана. Гэхдээ ихэнх тохиолдолд түүний зузаанаар нь хуваан ангилдаг.

### Зузаан багатай нимгэн төмөр
Зузаан багатай нимгэн төмөрт 3&nbsp;мм-ээс бага зузаантай хавтангууд орно. Ийм төрлийн зузаантай төмрийг халуун эсвэл хүйтнээр нь элдэн боловсруулах ба ихэнх тохиолдолд хэлбэрт оруулан ашиглах зорилгоор хэрэглэнэ. Ямар гангийн төрөл байгаагаас нь хамааруулан эдгээр нимгэн төмрийг цагаан тугалга, цайр, зэс, никель, будаг, эмульс болон хуванцараар зэврэлтээс хамгаалан бүрнэ. Энэ нимгэн төмрийг хавтан болон хуйлсан ороомог хэлбэрээр нийлүүлдэг. Мөн түүнчлэн зузаан багатай нимгэн төмрийг дотор нь түүний суналтаас нь хамааруулан ангилсан байдаг. 3мм хүртэлх зузаантай нимгэн төмрийг ашигладаг үндсэн гурван салбар бий: 
# Автомашин үйлдвэрлэл ≈ 42&nbsp;%
# Төмөр-, нимгэн төмөр- болон металлын аж үйлдвэр ≈ 20&nbsp;%
# Цахилгааны техникийн үйлдвэрлэлд ≈ 15&nbsp;%

### Зузаан ихтэй нимгэн төмөр 
Үүнд 3&nbsp; мм-ээс 175&nbsp; мм хүртэл зузаантай төмөр хавтангууд орно. Зузаан багатай нимгэн төмрөөс ялгагдах ялгаа нь хуйлан ороох боломжгүй зөвхөн хавтан байдлаар хийгддэг. Үйлдвэрлэх технологийн хувьд халуунааар нь элдэн боловсруулна. 

## Нимгэн төмрийн стандарт хэмжээс 
Дөрвөлжин хэлбэртэйгээр зүсэж бэлдсэн стандарт хэмжээс бүхий хавтангуудыг дараах хэмжээсүүдээр стандартлан хуваана. 
* жижиг хэмжээст хавтан төмөр  1000&nbsp; мм x 2000&nbsp; мм, хэвийн хэмжээст нимгэн төмөр хавтан ч гэнэ
* дунд хэмжээст хавтан төмөр 1250&nbsp; мм x 2500&nbsp; мм
* том хэмжээст хавтан төмөр 1500&nbsp; мм x 3000&nbsp; мм
Үүнээс гадна дараах стандарт хэмжээс бүхий нимгэн төмрүүд ч байна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Ангилал:Нимгэн төмөр
Цези

**Цези** нь химийн элемент бөгөөд түүнийг Cs гэсэн химийн элементийн тэмдэгээр тэмдэглэх ба атомын дугаар нь 55 байна. Үелэх системийн 1-р бүлэгт багтах ба шүлтийн металлд хамаарна.

]]

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Дэлхийг тойрсон 80 хоног

**Дэлхийг тойрсон 80 хоног** () нь Францын зохиолч Жюль Верний зохиосон, уран зөгнөлт, адал явдлын зохиол юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:19-р зууны утга зохиол
Ангилал:Адал явдалт роман
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Франц хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Францын утга зохиол
Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол
Ангилал:Аяллын роман
Ангилал:Жюль Верний бүтээл
Опел Карл

**Опел Карл** (компанийн бичдэг хэлбэр Опел КАРЛ) нь Адам Опел ХК-ны үйлдвэрлэдэг суудлын автомашин юм. Таван хаалгатай комбилимузин загвар нь хамгийн жижиг ангиллын автомашины загварт орох бөгөөд түүнийг 2015 оны 6 сарын 20-ноос эхлэн заx зээлд нийлүүлж байна. 

## Түүх
Опел Карл нь Опел компанийг үндэслэгч Опелийн Адамын хүү Карл фон Опелийн нэрээр нэрлэгдсэн. Аюулгүйн дэр нийт дөрөв байгаагийн хоёр нь урд хоёр нь арын суудалд зориулалттай, дугуйн даралт хяналтын систем, урд болон арын зорчигчийн бүсний анхааруулагчаар тоноглогдсон. Ийм жижиг тэргэнд ашигладаггүй уул руу өгсөхөд туслах ассистент систем байгаа нь бас л онцлог юм. Цаашлаад захиалагчийн хүсэлтээр халаалттай жолооны хүрд, дээврийн салхины шил, зогсоолын туслах систем, эргэлтийг дагагч гэрэл зэргийг хийдэг.

## Эшлэл
## Гадаад линк
Карл
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Комбилимузин
Аангийн домог

**Аангийн домог** буюу [сүүлчийн агаарын шидтэн] цуврал хүүхэлдэйн кино юм. 2005 онд анх ницклодион сувгаар гарч эхэлсэн. 
# Ус
# Шороо
# Гал гэсэн 3 бүлэгтэй. Аанг болон түүний найзууд 100 жил үргэлжилсэн дайныг хэрхэн баатарлагаар зогсоож байгаа талаар гардаг.
Аанг бол агаарын сүүлчийн шидтэн бөгөөд аватар юм. Тэр санамсаргүйгээр мөсөнд түгжигдэж 100 жилийн дараа өмнөд туйлд Сокка Катара гэх ах дүү хоёр олж мөснөөс сулладаг. 100 жилийн дараа гарч ирэхэд нь дайн дэгдэж галын улс дайнд ялахад ойртсон байлаа. Катара өмнөд усны овгийн цорын ганц усны шидтэн. Эмээ болон Сокка гэх ахтай. Эелдэг сайхан сэтгэлтэй хүчирхэг шидтэн Катара. Сокка өмнөд усны овгийн ахлагч. Бүтэлгүйч гэсэн ухаалаг зоригтой дайчин Зуко бол галын улсын ханхүү. 

Ангилал:2010 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Опел Тигра

**Опел Тигра** нь германы суудлын автомашин үйлдвэрлэгч Опел хувьцаат компанийн 1994 оноос хойш үйлдвэрлэж байсан автомашин юм. Их Британид **Вауксхалл Тигра**, Бразил болон Мексикт **Шевролет Тигра**, Австралид **Холден Тигра** гэсэн нэртэйгээр үйлдвэрлэгдэж байв. Түүний үйлдвэрлэлтийг 2001 оны 7 сард зогсоосон бөгөөд дараагийн залгамж үе болох Опел Тигра Твинтоп загварыг сүүлд 2004 оны намраас худалдаанд гаргасан байдаг. 

## Опел Тигра A (1994-2001)
Анхны Опел Тигра A-г Опел Корса B-ийн суурь дээр хийсэн. Тигра нь 2+2 суудалтай спорт купье загвартай ба түүнийг Испанийн Сарагоссад үйлдвэрлэжээ. Мөн түүнд сонгож болох хоёр моторын хувилбар ч мөн л Корса B-ээс гаралтай 1,4 болон 1,6 литрийн багтаамж бүхий экотек-бензин моторууд нь 66 буюу 78 кВт-ын чадалтай байв. Моторын байршил нь цуваа байрлалтай, цилиндр бүрт 4 клапантай 1389 болон 1598 см³ эзэлхүүнтэй бөгөөд түүний хурдны хайрцагийн дамжуулгын харьцаа өндөр болон агаарын эсэргүүцлийн илтгэлцүүр бага (0,31) мөн 15` стандарт дугуйнаас зэргээс шалтгаалан 190 болон 203 км/ц дээд хурдтай явах боломжтой аж. 

Корсатай адил Тигра нь урдаа хөтлөх тэнхлэгтэй, таван араат механик хурдны хайрцагтай ба харин 1,6 литр-моторт хувилбарт сонголтоор дөрвөн шатлалтай автоматик хурдны хайрцагтай захиалан авч болно. Тигра А-г шоунд хэрэглэх зорилготойгоор родстер загвараар үйлдвэрлэж байснаас гадна Опелийн охин компани болох Ирмшер ХХК түүнийг пик-ап загвартайгаар 25 ширхэгийг өөрчлөн засаж  Ирмшер Фан хэмээх нэртэйгээр борлуулсан байна. 

Опел Тиграг дэлхий даяар нийт 256.392 ширхэгийг борлуулсан ба үүнээс зөвхөн германд гэхэд 59.462 ширхэгийг худалдаалсан байна.

 Зураг:Opel tigra team-edition.jpg|Опел Тигра А урд талаасаа
 Зураг:Green-yellow Opel Tigra 01.JPG|Ар тал

## Опел Тигра B (2004-2009)
**Опел Тигра B** нь Родстер загвартай бөгөөд 2004 оны зургаадугаар сараас эхлэн 2009 оны тавдугаар сар хүртэл францын Серице хотод үйлдвэрлэгджээ. 

Бараг гурван жил гаран завсарлага авсаны дараа 2004 оны аравдугаар сараас эхлэн ахин Тиграг үйлдвэрлэж эхэлсэн бөгөөд энэ удаа урьдны үйлдвэрлэж байсан купье загвар бус харин родстер загвартайгаар гаргасан байна. Үүнээс гадна тус автомашин нь эвхэгдэх төмөр дээвэртэй учир түүнийг *ТвинТоп* хэмээн нэрлэжээ. Моторын хувьд хоёр бензин мотор (1,4 л болон 1,8 л) болон дизель (1,3 CDTI) моторын сонголттой.

Opel Tigra Twin Top 20090510 rear.jpg|Опел Тигра ТвинТоп, ар талаасаа
Opel Tigra 2 vl.jpg|Опел Тигра, урд талаасаа
OPEL-VAUX-TIGRA-B.jpg|Опел Тигра

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас-Опел Тигра ТвинТоп

## Эшлэл
Тигра
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Комби купье
Ангилал:Жижиг ангиллын автомашин
Опел GT (Родстер)

**Опел GT** нь 2006 онд гурван сараас эхлэн Опел Спеедстерийн залгамж үе болгон Женевийн автомашины үзэсгэлэн худалдаанд гаргасан ба тухайн үзэсгэлэнд оролцсон кабрио загваруудаас *2007 оны шилдэг кабрио* загвараар шалгарсан байна.

2007 онд европын зах зээлд гарсан бөгөөд түүний сурталчилгааны уриа нь *„Домог буцаж ирлээ“* болон „GT’aime“, францын хэлний „je t’aime“ (монголоор: „би чамд хайртай“) гэсэн үгийг хэрэглэсэн аж.

## Эшлэл
Ангилал:Спорт загварын автомашин
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Г
Ангилал:Родстер
Жек Грилиш

**Жек Грилиш** (; 1995 оны есдүгээр сарын 10, Солихалл) — Ирланд, Английн хөлбөмбөгчин, Английн «Астон Виллагийн» хагас хамгаалагч.

## Амжилт 
### Багийн 
;  Астон Вилла
* Английн цомын дэд байр (1): 2014/2015
* NextGen Series тэмцээний ялагч (1): 2012/2013

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* 
* 
* Профайл - soccerway.com 

Ангилал:Ирландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч
Ангилал:Ноттс Каунти багийн тоглогч
Ангилал:Ирландчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Потсдам

thumb|right|300px|Темплинер нуур
**Потсдам** () хот нь тойрог хотод харъяалалгүй хот бөгөөд нийт 160 мянга гаруй хүн амтай, Бранденбург мужийн нийслэл хот юм. Энэ хот нь ХБНГУ-ын нийслэл Берлин хотоос холгүй баруун урд зүгт Хафель голын эрэг дээр оршдог. 

## Түүх
Энэ хотын газар нутагт хүрэл зэвсгийн үеэс эхлэн суурин бий болсон байна. Потсдам 1573 онд хотын статустай болсон ч 2000 хүн амтай жижиг худалдааны хот хэвээр байв. Гучин жилийн дайн (1618-1648) Потсдам хотод их хэмжээний хохирол учруулж, хотын бараг тал хувийг устгасан. 

1660 онд I Фредерик Вильхелм Бранденбургийн энэ хотыг ан агнуурын газар болгон сонгож  Потсдам хотын хувь заяа эрс өөрчлөгдсөн. Тэнд бас цэргүүдийн хуаран байгуулсаны дараа хот нь Пруссын хааны гэр бүлийн оршин суудаг газар болжээ. Сүр жавхлант барилгууд нь голчлон Пруссийн хаан Их Фридрих буюу II Фридрихийн үед баригдсан байна. 

1945 оны 4-р сарын 14-нөөс хойш Потсдам нь Берлин хотыг бүсэлсэн хэсэг болж, идэвхтэй байлдааны ажиллагаа явуулж байв. 1945 оны 5-р сарын 2-нд хотыг Зөвлөлтийн цэргүүд эзэлжээ. 1945 оны 7-р сарын 17-оос 8-р сарын 2-ны хооронд Холбоотнуудын тэргүүн нар Сесилиенхоф ордон Потсдамын бага хурал хийж түүхэнд үлдсэн юм.   

1993 онд Помсдам хот 1000 жилийн ойгоо тэмдэглэсэн байна.  

1991 онд Потсдамын Их сургуулийг байгуулсан. Өмнө энэ Их сургууль 1948 онд байгуулагдсан Зүүн Германы нэр хүндтэй Карл Либнехтын нэрэмжит Дээд сургууль байжээ.  

## Газарзүй
### Газар зүйн байршил 
Потсдам хот нь Берлин хотоос баруун урд зүгт орших бөгөөд ихэнх газар нутгийг нь нуур болон ой эзэлдэг. Хотын хамгийн өндөр хэсэгт "Жижиг Равенсбург" толгой орох ба түүний өндөр нь далайн төвшнөөс дээш 114,2 м-т өргөгдсөн бол Хафель голын ёроол нь 29 м-ийн гүнтэйгээрээ хамгийн гүн хэсэгт орно.

### Уур амьсгал
## Хотын дүр төрх
### Зургийн цомог 

Зураг:Brandenburger Straße.jpg|Хотын төв хэсгийн Бранденбургийн гудамж
Зураг:Marmorpalais.jpg|Потсдамын шинэ цэцэрлэгт хүрээлэнд орших Мармор ордон

## Эх сурвалж
## Цахим холбоос 
* Потсдам хотын албан ёсны цахим хуудас
* 

Ангилал:Германы мужийн нийслэл

Ангилал:Бранденбургийн коммун
Ангилал:Бранденбургийн тойроггүй хот
Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Ангилал:Хафел голын суурин
Хээрийн хүрэл цох

**Хээрийн хүрэл цох** (Adelium brevicorne) шавьжны аймаг, цохын бүлийн нэгэн төлөөлөгч. Авгалдай нь гялгар хар хүрэн өнгөтэй, бөгсөндөө хоёр ширхэг зүү хэлбэрийн хатгууртай, 12 мм хүртэл томроно. Насанд хүрсэн цох бага зэрэг хүрэл туяатай хар өнгөтэй, 11 мм хүртэл томронч, хавраас намар хүртэл оршино.

## Хор хөнөөл 
Хээрийн хүрэл цохны авгалдай нь хөрсөнд орших ба хавар эрт цухуйж буй нялх рапсын ишийг хөрсний түвшинд тасдан идэж хоололдог. Авгалдайны тоо их тохиолдолд ургацыг бүрэн устгадаг.
Ангилал:Шавж
Байцайны цагаан эрвээхэй

**Байцайны цагаан эрвээхий** (*Plutella xylostella*)-г, Газар дундын тэнгисийн үүслийн төвөөс гарч дэлхий даяар тархсан гэж үздэг. Амьдарлын мөчлөг богинотой (25°C-д 14 хоног), үржилт өндөртэй, хол зайд нүүдэллэх чадвартай. Тоонолжин цэцэгтэний овгийн ургамлуудын хөнөөлтэй хортон шавьж ба глюкозиналатыг ялгаруулдаг ургамлуудаар хооллодог.  Учир нь энэ ургамал байцайны цагаан эрвээхийн сонирхлыг маш их татдаг ч түүний өндөг нь энэ ургамал дээр амьдарч чаддаггүй. Ой хээр, тал хээрийн бүсүүдэд илүү их хөнөөлийг учруулдаг ба Монгол орны тариалангийн эдэлбэр газрууд эдгээр бүсүүдэд хамаарна.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Эрвээхэйнүүд
Ангилал:Газар тариалангийн хортон шавьж