open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аялал жуулчлалын нөлөө

Аялал жуулчлал нь эдийн засаг, улс төр, нийгэм соёл, байгаль орчин, сэтгэл зүйн хүрээнд эерэг болон сөрөг байдлаар зорьсон газрууддаа нөлөөлдөг.
## Эдийн засгийн нөлөө
Аялал жуулчлал нь татварын орлогыг нэмэгдүүлэх, хувь хүний орлогын өсөлт, эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих, мөн ажлын байрыг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулдаг. 
## Нийгэм соёлын нөлөө
Өөр өөр соёлын гарал үүсэлтэй,хандлага,зан үйлийн ялгаатай хүмүүсийн хоорондын харилцааг дэмждэг. Аялал жуулчлал нь засгийн газрын бодлогод нөлөөлж,улс хоорондын дипломат харилцааг сайжруулах замаар улс төрийн чухал нөлөө үзүүлж чадна. 
## Байгаль орчны нөлөө
Шууд нөлөө:Байгаль орчны гэмтэл,ан амьтдын амьдрах орчны алдагдал,ой сүйтгэл,усны бохирдол 
Шууд бус нөлөө:Аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүн,үйлчилгээний эрэлтийг хангах зорилгоор байгалийн нөөцийг их хэмжээгээр ашиглах,агаар болон ус бохирдуулах.Үүнд нислэг,тээвэр,аялал жуулчлалын бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл багтана.
## Эрүүл мэндийн нөлөө
Аялал жуулчлал нь орон нутгийн хүмүүст эерэг болон сөрөг эрүүл мэндийн үр дагавартай байж болно.Олог жуулчин хэт ихээр ирэх нь өвчин тарах эрсдэл,зам тээврийн осол,гэмт хэрэг өсөх,түгжрэл,бөөгнөрөл,зэрэг асуудалд хүргэж болзошгүй.Нэмж дурдахад,оршин суугчид стрессийн бусад хүчин зүйлүүдийг мэдрэх боломжтой.
Амьтан судлал

**Амьтан судлал** нь амьтдыг шинжлэх ухаан дээр суурьлан судлах судлал юм. 
Үүнд амьд, болон устаж үгүй болсон амьтдын бүтэц, үр хөврөл, ангилал, зан үйл, болон газар зүйн тархалт, мөн экосистемтэйгээ хэрхэн харилцан үйлчилж байгаа нь багтдаг. Амьтан судлал бол биологийн үндсэн салбаруудын нэг юм. Англи нэр(Zoology)-ийнх нь үүсэл Эртний Грек үг болох ζῷον, zōion (амьтан), мөн λόγος, logos (мэдлэг, судлал) гэснээс гаралтай. 
Хүмүүс хэдийгээр ойр тойрондох амьтадыг сонирхож, мөн мэдлэгээ ашиглан тэжээвэр амьтадаа болгон авдаг байсан ч амьтан судлал нь албан ёсоор Аристотель эхлүүлсэн гэж хэлж болно. Тэр амьтадыг амьд организмүүд гэж үздэг байсан ба тэдний бүтэц болон хөгжлийг судалж, мөн тэр амьтдын даса зохицох чадвар нь тэдний хүрээлэн орчин, гүйцэтгэдэг үүрэгтэй нь холбоотой гэж үзсэн. Орчин үеийн амьтан судлал нь Сэргэн мандалтын үе ба орчин үеийн эхэн үед үүссэн ба үүнд Карл Линней, Антони ван Левенгук, Роберт Хук, Чарльз Дарвин, Грегор Мендель болон бусад олон хүмүүс эхлүүлсэн. 
Амьтадыг судлах нь тэдний үүрэг, дасан зохицох, бүлгүүдийн хоорондын харилцаа, зан төлөв болон экологид илүү анхаарал хандуулах болсон. Амьтан судлал нь ангилал, физиологийн биохими, хувьслын гэх мэт бүлгүүдэд хуваагдах болсон. 1953 онд Фрэнсис Крик, Жеймс Ватсон ДНХ олж нээснээр молекул биологийн салбар нээгдэж, энэ нь удалгүй эсийн биологи, хөгжлийн биологи, мөн молекулын генетикийн дэвшилтэд хүргэсэн.


Ангилал:Биологи шинжлэх ухааны салбараар
Амьтдын хүний амьдралд гүйцэтгэх үүрэг

Амьтад хүн төрөлхтний амьдралд бодитой болон бэлгэдлийн олон төрлийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл, хүнс үйлдвэрлэх, хувцас хийхээс гадна урлаг, утга зохиол, домог зүй, шашны бэлгэдэл зэрэг соёлын олон салбарт амьтдыг ашигладаг. Хүн төрөлхтөн загас, хавч хэлбэртэн, шавьж, нялцгай биетэн, хөхтөн, шувуу зэргийг эдгээр зорилгоор өргөн ашигладаг.

Эдийн засгийн хувьд амьтад хүн төрөлхтөнд мах, сүү зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүн нийлүүлэхээс гадна, аж үйлдвэржилтийн өмнө тээвэр болон ажлын хөдөлмөрийн чухал эх үүсвэр болж байсан. Мөн амьтад генетик болон эм судлалын шинжлэх ухаанд загвар болгон ашиглагдаж, эмийн туршилтанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. 

Олон амьтдыг гэрийн тэжээвэр болгон тэжээдэг бөгөөд хамгийн түгээмэл нь нохой, муур зэрэг хөхтөн амьтад юм.

Гэрийн тэжээвэр амьтдыг ихэвчлэн хүнтэй төстэй мэт үзэж, илүү дотно ханддаг. Эртний үеэс амьтад урлагийн сэдэв болж ирсэн. Жишээлбэл, Ласкаугийн агуйн хадны зургуудад морь, буга зэрэг амьтдыг дүрсэлсэн байдаг. Альбрехт Дюрер, Жорж Стаббс, Эдвин Ландсир зэрэг алдартай уран бүтээлчид амьтдын хөрөг зурах чиглэлээр нэрд гарчээ. Амьтад мөн утга зохиол, кино, домог, шашинд олон төрлийн бэлгэдэл, утгыг илэрхийлдэг.
Буруу мэдээлэл

Буруу мэдээлэл гэдэг нь буруу эсвэл худал мэдээллийг хэлнэ. Энэ нь зориудын буруу санаархалгүйгээр оршиж болох ба санаатайгаар хуурамч, тараах зорилготойгоор бий болгодог "зориудын ташаа мэдээллээс" ялгаатай. Ташаа мэдээлэл нь буруу, дутуу, төөрөгдүүлсэн эсвэл худал мэдээллийг агуулсан байж болно.

Ташаа мэдээллийг хэрхэн залруулах талаар олон судалгаа хийгдсэн бөгөөд ихэвчлэн баримт шалгах аргыг анхаардаг. Гэвч мэдээллийн дутагдал дээр суурилсан загвар нь үргэлж үр дүнтэй байдаггүй. Олон судлаачид хүмүүс яагаад ташаа мэдээлэлд итгэмтгий байдгийг судалж үзсэн. Хүмүүс ташаа мэдээлэлд итгэх магадлалтай байдаг, учир нь тэдгээр нь тэдний сэтгэл хөдлөлтэй холбоотой эсвэл урьд нь мэддэг зүйлтэй нь нийцдэг. Нийгмийн сүлжээ нь мэдээллийг хүссэн үедээ олон нийтэд хүргэж, нэг дор олон тооны хүнийг холбодог. Технологийн дэвшил нь хүмүүсийн харилцаанд болон ташаа мэдээлэл хэрхэн тархаж байгаад нөлөөлсөн. Ташаа мэдээлэл нь нийгэм, улс төр, анагаах ухаан зэрэг олон салбарын итгэл үнэмшилд нөлөөлөх боломжтой. Энэ нэр томьёог хууль ёсны яриаг бүдэгрүүлэх, улс төрийн яриаг гажуудуулахад ашиглах боломжтой.
Навчит ногоо

**Навчит хүнсний ногоо**, мөн **навчит ногоо**, хоолны ургамал, ногоон навч, эсвэл зүгээр л “ногоо” гэж нэрлэгдэх нь ургамлын навчийг хүнсний зориулалтаар хэрэглэхийг хэлнэ. Заримдаа залуу иш, навчны бариул (эх судал)-тай хамт хэрэглэдэг. Түүхийгээр салатанд хэрэглэдэг навчит хүнсний ногоог “салатны ногоо” гэж нэрлэдэг.

Хоол хүнсэнд хэрэглэхэд тохиромжтой навчтай ургамлын бараг мянга орчим төрөл зүйл мэдэгдэж байна. Навчит хүнсний ногоо ихэвчлэн богино настай, өвслөг ургамлуудаас гаралтай байдаг бөгөөд үүнд байцаа, бууцай зэрэг орно. Мөн янз бүрийн төрлийн модлог ургамлууд ч идэж болох навчыг агуулдаг.

Тэжээлийн зориулалттай ургамлуудын ихэнх навч хүнсэнд тохиромжтой боловч голчлон өлсгөлөнгийн нөхцөлд л иддэг. Үүнд хошуу буудай, хошоонгор, цагаан ба шар буурцаг, мөн буудай, арвайн ихэнх төрлүүд орно. Хүнс боловсруулах явцад эдгээр ургамлын навчийг хатаах, нунтаглах, эсвэл шахаж шүүс гаргах зэрэг аргаар хоол хүнсэнд оруулан хэрэглэх нь бий.

Навчит хүнсний ногоо нь олон төрлийн ургамлын шим тэжээл агуулдаг бөгөөд ялангуяа витамин К-ийн агууламжаараа онцгой ялгардаг. Учир нь эдгээр нь фотосинтез явуулдаг эдүүд юм. Витамин К-ийн хамгийн түгээмэл хэлбэр болох филлохинон нь фотосинтезд шууд оролцдог.

Ангилал:Хүнсний ногоо
Ангилал:Навчит ногоо
Гэрийн ажил

Гэрийн ажил гэдэг нь хүмүүсийн ашигладаг зохион байгуулалттай орон зайг (жишээ нь, гэр, хөлөг онгоц, эмнэлэг эсвэл үйлдвэр) өдөр тутамд цэвэр цэмцгэр, хэвийн байлгах удирдлага, дэмжлэг үзүүлэх үйл ажиллагаа юм. Үүнд цэвэрлэгээ хийх, эмх цэгцтэй байлгах, хоол хийх, худалдан авалт хийх, төлбөр тооцоо хийх гэх мэт ажлууд багтдаг. Эдгээр ажлуудыг тухайн өрхийн гишүүд эсвэл тусгайлан хөлсөлж авсан хүмүүс хийж гүйцэтгэдэг. Энэ үүрэг нь зөвхөн цэвэрлэгээ хийхэд төвлөрдөг цэвэрлэгчийн ажлаас илүү өргөн цар хүрээтэй байдаг. Мөн гэрийн ажил нь гэрийн ажилд зориулагдсан төсөвт хөрөнгө гэж ойлгож болно. Үүнээс гадна, энэ нь оффис эсвэл корпорацийн менежмент, эсвэл компьютерын хадгалалтын системийн засвар үйлчилгээнд ч хамаарч болно. Үндсэн ойлголтыг дараах байдлаар ангилж болно: Гэрийн ажил (домашний өрхийн ажил): Хувийн айл өрхүүдэд зориулсан. Байгууллагын өрхийн ажил (институцийн өрхийн ажил): Зочид буудал, амралтын газар, дотуур байр, эмнэлэг, шорон гэх мэт арилжааны болон нийтийн байгууллагуудын орон байрны үйлчилгээнд зориулагдсан. Мөн үүнээс гадна ажлын байранд хэрэглэгддэг ажлын байрын өрхийн ажил болон үйлдвэрийн өрхийн ажил зэрэг эдгээр нь хөдөлмөрийн эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг хангахад чиглэгддэг. Гэрийн үйлчлэгч (Housekeeper) гэдэг нь гэр болон туслах ажилчдын үйл ажиллагааг удирдаж, зохицуулдаг хүн юм. 1861 оны Викторийн үеийн хатагтай Бийтоны “Гэр ахуйн менежментийн ном”-д гэрийн үйлчлэгч нь тухайн айлын хоёрдугаар удирдагч бөгөөд “хэрэв томоохон байгууллагад гэрийн дарга байдаггүй бол гэрийн үйлчлэгч өөрийн эзэгтэйн шууд төлөөлөгч гэж өөрийгөө тооцох ёстой” гэж тодорхойлсон байдаг.
Youtube-ийн зохиогчийн эрхийн асуудал

YouTube платформ нь агуулгын эзэмшигчдийн бүтээлийг хамгаалах зорилгоор хэд хэдэн арга хэмжээг авч хэрэгжүүлдэг. Тухайлбал, **Content ID** хэмээх систем нь хамгийн чухал хэрэгсэл болдог. Энэ нь автомат хяналтын систем бөгөөд видео агуулгыг олон сая хэрэглэгчдийн оруулсан контентуудтай харьцуулан зохиогчийн эрхийн зөрчлийг илрүүлдэг. Хэрвээ хэрэглэгчийн оруулсан видео нь аливаа хууль ёсны бүтээлтэй таарч байвал, эзэмшигчийн хүсэлтийн дагуу видео дэлгэцнээс хасагдах, блоклогдох эсвэл ашиг орлого хуваагдах зэрэг арга хэмжээ авдаг.

Энэ систем нь агуулгын эзэмшигчдэд томоохон давуу тал өгдөг ч, зарим талаараа шүүмжлэлд өртдөг. Өөрөөр хэлбэл, Content ID нь томоохон корпорациудын эрх ашгийг хамгаалахад илүү зорилготой байж, бие даасан бүтээлч хүмүүсийн агуулга хэт хязгаарлагдах тохиолдол гардаг. Тиймээс, YouTube-ийн зохиогчийн эрхийн механизм нь "зохиогчийн эрхийг хамгаалахын нэрээр бүтээлч эрх чөлөөг хязгаарлах" гэсэн шүүмжлэлд өртдөг.
Тав тух

**Тав тух**

**Үл хөдлөх хөрөнгийн болон газрын ашиглалтын төлөвлөлтөд “тав тух” (“тааламжтай, таашаалтай байдал”) гэдэг нь тухайн байршлын үнэ цэнийг нэмэгдүүлэх, таашаал өгч, оршин суухад сайхан болгох хүчин зүйлсийг хэлнэ.**

**Бодит тав тух нь зочдын өрөөний тоо, чанар болон цахилгаан шат, интернет холболт, ресторан, цэцэрлэгт хүрээлэн, нийтийн төв, усан сан, гольфын талбай, фитнес клуб, үдэшлэгийн өрөө, театр, медиа өрөө, дугуйн зам, зогсоол зэрэг үйлчилгээ, байгууламжуудаас бүрддэг.**

**Бодит бус тав тух нь нийтийн тээврийн сүлжээ, үзэсгэлэнт байгаль, ойролцоох үйлчилгээ, аюулгүй орчин зэрэг багтана. Байгаль орчны эдийн засгийн хүрээнд тав тух гэдэг нь цэвэр агаар, ус зэрэг байгаль орчны сайн сайхан нөөц, мөн оршин суугчдын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлүүдийг багасгах хүчин зүйлсийг хэлж болно.**

**Орон сууцны үл хөдлөх хөрөнгө тав тухын элементүүдээс ашиг хүртэх боломжтой бөгөөд эдгээр нь хөрөнгийн үнэ цэнийг нэмэгдүүлдэг. Үүнд: цэцэрлэгт хүрээлэн, сургуульд ойр байх, шинэчлэгдсэн тоног төхөөрөмж, нэмэлт амьдрах талбай зэрэг багтана. Ийм нэмэлт боломжууд нь тухайн үл хөдлөх хөрөнгийг илүү үнэ цэнэтэй болгодог.**
Цөл ногооруулах

Цөл ногооруулах гэдэг нь цөлжилтийг ойжуулах эсвэл дахин ургамалжуулах үйл явц юм. Энэ нь биологийн олон янз байдлыг сэргээх, тогтвортой газар тариалан, ойжуулалт хийх, мөн байгалийн усны систем болон бусад амьдралыг дэмжих экологийн системийг нөхөн сэргээхэд чиглэдэг. "Цөл ногооруулах" гэдэг нэр томьёо нь хүйтэн болон халуун хуурай, хагас хуурай цөлд хамаатай харин мөсөөр бүрхэгдсэн эсвэл байнгын хөлдүү бүсүүдэд хамаарахгүй. Энэ бүс ойролцоогоор 32 сая хавтгай дөрвөлжин километр газар нутгийг хамардаг бөгөөд дэлхийн нийт хуурай газрын бараг тавны нэгийг эзэлдэг. Цөлийн хэмжээ нэмэгдэж, дэлхийн температур өсөж байгаатай холбоотойгоор цөл ногооруулах янз бүрийн арга замууд боломжит шийдэл болж байна. Цөлд тохирсон ургамал тарих нь нүүрстөрөгчийн шингээлтээс эхлээд цөлийн амьтдад амьдрах орчин бүрдүүлэх, орон нутгийн иргэдэд ажил эрхлэх боломж олгох зэрэг олон төрлийн байгаль орчны ашиг тусыг өгч чадна. Газар цөлжилтийг зогсоох нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дэвшүүлсэн 17 Тогтвортой Хөгжлийн Зорилгын нэг юм. Цөл ногооруулах үйл явц нь цөлжилтийг хязгаарлахаас гадна ургамал ургаж, амьдралыг тогтвортой байдлаар хадгалах орчныг бий болгоход чиглэгддэг.
Дотоодын аялал жуулчлал

Орчуулга:

Дотоодын аялал жуулчлал- Domestic tourism

Дотоодын аялал жуулчлал гэдэг нь нэг улсын иргэд тухайн улсынхаа дотор аялж, амарч байгаа хэлбэрийг хэлнэ. Ийм төрлийн амралтыг Англи хэлэнд “дотоодын амралт” эсвэл “гэрийн ойролцоох амралт” гэж нэрлэдэг. Гадаад хэлний мэдлэг хязгаарлагдмал, том газар нутагтай улс орнуудад, жишээ нь Орос, Бразил, Канад, Австрали, Америк, Хятад, Энэтхэгт дотоодын аялал жуулчлал нь аялал жуулчлалын салбарт томоохон үүрэг гүйцэтгэдэг.

COVID-19 цар тахлын үед дотоодын аялал жуулчлал мэдэгдэхүйц өссөн бөгөөд улс орнууд хилийн боомтуудаа хааж, вирусын тархалтыг бууруулахыг зорьсон. Үүний улмаас ажлын байр, бизнесүүд алдагдаж, нийт аялал жуулчлалын уналт бий болсон.

Их Британи Англи хэлэнд үүнийг “Staycation” (гэртээ эсвэл ойролцоох газарт амрах) гэж нэрлэдэг. Энэ нь “stay” (байх) болон “vacation” (амралт) гэсэн үгнээс үүдэлтэй бөгөөд 2000-аад оны сүүлээр эдийн засгийн хямралын үеэр гадаадад аялах зардал нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор Их Британийн хэвлэл мэдээлэлд өргөн хэрэглэгддэг болсон.
Идэш тэжээлийн сүлжээ

**Идэш тэжээлийн сүлжээ** гэдэг нь экологийн холбоонд идэш тэжээлийн хэлхээнүүдийн нийлмэл ба юу юуг иддэг вэ гэдгийн график дүрслэл юм. 
Экологичид нь амьд организмийгидэш тэжээлийн сүлжээнд эзлэх байр суурь, үүргээс нь харгалзан өргөн хэмжээгээр автотрофууд болон гетеротрофууд гэж ангилаж болдог. Автотрофууд нь байгаа биеэ хадгалах, өсөх, хөгжих, мөн үр төлөө үлдээхийн тулд органик биш бодисоос органик бодис гарган авч эрдэс бодис, нүүрстөрөгчийн хий гэж мэт хийнүүдийг ялгаруулан авдаг. Энэхүү химийн урвалд энерги шаардагддаг, энэ энергийн ихэнх нт нарнаас фотосинтезийн үйл явцаар гаргагддаг ч маш жижиг хувь нь намгархаг газар, мөн эрдэс электрон донорын гидротермаль хоолой, халуун рашаан дахь биоэлектрогенезээс ялгардаг. Эдгээр трофик түвшин нь хоёртын шинж чанартай биш, харин агаар мандлаас нүүрстөрөгчийн цорын ганц эх үүсвэрийг авдаг бүрэн автотрофууд, агаар мандлаас бусад эх үүсвэрээс органик бодисыг хэсэгчлэн авдаг автотроф организмууд болох миксотрофууд (махчин ургамал гэх мэт), бүтэн гетеротрофууд нь өөрийгөө тэжээхийн тулд хооллох хэрэгтэй.
Идэш тэжээлийн сүлжээнд дэх холбоосууд нь хооллох арга замыг дүрсэлсэн байдаг, жишээлбэл гетеротрофууд нь органик бодис авахын тулд автотрофууд болон бусад гетеротрофуудаар хооллодог. Энэхүү хоолны сүлжээ нь экосистемийг нэгдсэн солилцооны системтэй холбодог бие биеэнтэйгээ холбогдсон идэш тэжээлийн арга замыг нэгтгэсэн нэгдлийн хялбарчилсан зураглал юм.
Өвсөн тэжээлт, махчин, хог хаягдал, шимэгч гэж хуваагдах хэрэглэгч-нөөцийн гэсэн харилцаатай олон сүлжээнүүд байдаг. Гетеротрофууд хоололдог чихэр гэх мэт органик бодис нь гетеротрофуудыг энергиэр хангадаг. Автотрофууд болон гетеротрофууд нь олон янзын хэмжээтэй байдаг, микроскопик биетүүдээс эхлээд олон тонн жинтэй том биетүүд-цианобактериас аварга том улаан модод хүртэл, cyanobacteria хэмээх бактериас эхлээд цэнхэр халим хүртэл.
Хүүхдийн хамгаалал

Хүүхдийн хамгаалал (өөрөөр хүүхдийн асрамж) нь хүүхдүүдийг хүчин, мөлжлөг, хүчирхийлэл, үл ойшоох зэргээс хамгаалах зорилготой юм. Болзошгүй аюул заналхийллийг танин түүнээс нь хамгаалахад утга учир нь оршдог. Үүнд ирсэн гомдол, мэдээлэлд хариу өгөх, хүүхдийг хамгаалах дэмжлэг, үйлчилгээгээр хангах зэрэг багтана.

## Гол зорилго 
Гол зорилго нь бүх хүүхдүүдийг аюулгүй байлгах ба аюул заналхийллээс ангид байлгах явдал юм. Мөн бодлого явуулах, эрсдэлийг танин түүнд нь хариу үйлдэл үзүүлэх систем бий болгосноор ирээдүйд үүсэж болзошгүй аюулаас урьдчилан сэргийлэх тал дээр анхааран ажилладаг.

Зорилгодоо хүрэхийн тулд судлаачид хүүхэд хамгааллын үйлчилгээг цогц нэг замаар хангахыг зөвлөдөг байна. Энэ нь нийгмийн, эдийн засгийн, соёлын, сэтгэл зүйн, хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлсүүд хүүхдүүд болон тэдний гэр бүлд аюулын эрсдэл дагуулж байдгийг бодолцох хэрэгтэй гэсэн үг юм. Хүүхдийн аюулгүй байдлыг хамгаалах цогц системийг бий болгохын тулд салбар бүр хамтран ажиллах шаардлагатай юм.

Хүүхэд аюул заналхийллээс ангид мөн тэдний эрх хамгаалагдсан эсэх нь хувь хүн бүрийн, албан байгууллагуудын, төрийн хариуцах үүрэг хариуцлага юм. Үүнд тэднийг өсөж хөгжихөд нь зориулсан аюулгүй орчныг бий болгох, биеийн, сэтгэл зүйн, болон бэлгийн хүчирхийллээс хамгаалах мөн тэднийг боловсрол, эрүүл мэнд ба өдөр тутмын ердийн хэрэгцээнүүдийг нь хангах багтана.
Ангилал:Гэр бүл
Сүүтэй цай

**Сүүтэй цай** гэдэг нь цай, сүүний хольцоос бүрдсэн олон соёл иргэншилд байдаг ундааны хэд хэдэн хэлбэрийг хэлдэг. Сүүтэй цай гэдэг үгэнд л янз бүрийн сүү, төрөл бүрийн амтуудтай хослуулж болох халуун, хүйтэн ундыг нэрлэж болно. Энэ нь олон оронд цайгаар үйлчлэх түгээмэл соёл бөгөөд Өмнөд Азийн олон оронд цайны үндсэн төрөл юм. Эдгээр гол найрлага бүрийн хэмжээ, бэлтгэх арга, бусад орц найрлага ( элсэн чихэр, зөгийн бал, давс, кардамон гэх мэтчилэн янз бүр) зэргээс шалтгаалан ундаа нь харилцан адилгүй өөр байдаг  Сүүтэй цай нь Энэтхэг, Пакистанд анхдагч цайны төрөл бөгөөд Чай гэж нэрлэдэг. 

Сүүтэй цай нь 21-р зуунаас хойш дэлхий даяар шуугиан тарьж байна. Энэ нь АНУ, Их Британи, Малайз, Энэтхэг зэрэг олон оронд сайн танигдсан ба Хятад болон бусад Азийн орнуудад хамгийн алдартай.  Сүүтэй цайны жор нь үндсэндээ цайны суурь, сүү, нэмсэн элсэн чихэр, жимс жимсгэнэ, цөцгий гэх мэт нэмэлт найрлагуудаас бүрддэг. Энэхүү ундаа нь цайны баялаг амт, боломжийн үнэ, гоо зүй, амтлаг чанар, олон янз байдал зэргээрээ алдартай бөгөөд ундааны зах зээл дээр бол кофетой төстэй юм. 

Ялангуяа энэ унд нь өсвөр насныхан, залуучуудын дунд их алдартай байдаг байна. Сүүтэй цайны үйлдвэрлэл нь дэлхийн зах зээлд нэр хүнд нь өсч мөн цаашид ч өсөх хандлагатай байна. Элсэн чихэр нь соёлын цай болон сүүг тэнцвэржүүлж, хүмүүсийн өдөр тутмын хэрэглээг нэмэгдүүлэхэд хүргэдэг. Энэ нь сүүлийн жилүүдэд дэлхий даяар сүүтэй цайны дэлгүүрүүд нэмэгдэхэд хүргэсэн.  Сүүтэй цайны нэр хүнд их байгаа нь тухайн салбарыг илүү олон нийлүүлэлтийн сүлжээ, шинэ бүтээгдэхүүн эрэлхийлэхэд хүргэж байна.
Экологийн үзүүлэлт

**Экологийн үзүүлэлтүүд** нь экосистемүүд болон хүний үйл ажиллагааны экосистемд үзүүлэх нөлөөллийг олон нийт болон төрийн бодлого боловсруулагчдад мэдээлэхэд ашиглагддаг. Экосистемүүд нь нарийн төвөгтэй бөгөөд экологийн үзүүлэлтүүд нь эдгээрийг энгийн үгээр тайлбарлахад тусалж, шинжлэх ухааны бус хүмүүсийн ойлгож, удирдлагын шийдвэр гаргахад ашиглах боломжийг олгодог. Жишээ нь, талбайд олдсон төрөл бүрийн шавжны татварын тоо нь биологийн олон янз байдлын үзүүлэлт байж болох юм.

Олон төрлийн үзүүлэлтүүд хөгжүүлэгдсэн. Эдгээр нь экосистемүүдийн биологийн, химийн болон физикийн олон талын асуудлыг илэрхийлэхэд ашиглагдаж болно. Энэ төрөл зүйлтэй холбоотойгоор экологийн үзүүлэлтүүдийг боловсруулах болон сонгох нь нарийн төвөгтэй процесс юм.

Экологийн үзүүлэлтүүдийг ашиглах нь практик хандлага юм, учир нь экосистемийн өөрчлөлтүүдийг менежментийн арга хэмжээнүүдтэй холбоотойгоор шууд бүртгэх нь зардал өндөртэй, цаг хугацаа их шаарддаг.Жишээ нь, сэргээгдсэн шинэ нууранд бүх шувуу, ургамал, амьтдыг тоолж, сэргээгдсэн эсэхийг шалгах нь үнэтэй, цаг хугацаа их зарцуулсан ажил байх болно. Үүний оронд хэд хэдэн үзүүлэлттэй төрлийг хянаж, сэргээгдсэн эсэхийг тодорхойлох боломжтой.
Брокколи

**Брокколи** (*Brassica oleracea* var. italica) нь байцааны овогт (Brassicaceae овог, Brassica төрөл) хамаарах идэж болох ногоон ургамал юм. Том цэцэглэж буй мэт толгой, иш, жижиг навчнууд нь хүнсний ногоо хэлбэрээр оршдог. Брокколи нь Brassica oleracea зүйлийн italica сортоор ангилагддаг. Брокколи нь мод шиг бүтэцтэй, ихэвчлэн хар ногоон өнгийн дээд хэсэг нь флорет, зузаан, ихэвчлэн цайвар ногоон ишнээс салаалан ургадаг. Цэцгийн толгойг навчнууд хүрээлсэн байдаг. Брокколи нь цэцэгт байцаатай төстэй харагддаг адилхан Brassica төрөлд хамаарах өөр өөр сортууд юм. 

Брокколиг түүхий болон болгож идэж болно. Энэхүү хүнсний ногоо нь витамин С болон витамин К амин дэмээр баялаг юм. Үүний хүхэр агуулсан глюкозинолат нэгдлүүд болох изотиоцианат болон сульфорафаны агууламж буцалгах үед багасдаг ч уураар жигнэх, богино долгионы зууханд халаах эсвэл хуурах аргаар болгож хэрэглэж болно. 

Рапини буюу "брокколи рабе" гэж нэрлэгддэг ургамал нь брокколигоос ялгаатай бөгөөд жижиг толгойтой бөгөөд энэ нь Brassica rapa буюу манжин төрлийн нэг юм.
Анчин-түүгч

thumb|Pygmy-ийн ангууч-түүгч нар Congo Basin-д
Анчин түүгч, идэш тэжээлчин гэдэг нь олон нийтийн дунд, эсвэл өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн амьдралын хэв маягийн дагуу хоол тэжээлийн ихэнхийг эсвэл бүхэлд нь хоол хүнсээ хайж олох, өөрөөр хэлбэл, байгалийн гаралтай эх сурвалжаас хоол хүнс цуглуулах замаар олж авдаг хүн юм.  Ялангуяа зэрлэг идэш болох ургамлуудаас гадна шавьж, мөөгөнцөр, зөгийн бал, шувууны өндөг, эсвэл идэхэд аюулгүй ямар нэгэн зүйл, эсвэл ан агнуураар (зэрлэг амьтдыг хөөх, барих, алах, загас барих гэх мэт). Энэ нь бүх идэштэн сээр нуруутан амьтдын дунд түгээмэл байдаг. Анчин цуглуулагч нийгэмлэгүүд нь газар тариалан тариалж, тэжээвэр амьтдыг тэжээхэд голчлон тулгуурладаг суурин газар тариалангийн нийгмээс ялгаатай боловч амьдралын хоёр хэв маягийн хоорондох хил хязгаар нь бүрэн ялгаатай биш юм.

Ан агнах, цуглуулах нь хүн төрөлхтний түүхийн 90-ээс доошгүй хувийг эзэлдэг байгалийн ертөнцөд анхны бөгөөд хамгийн тогтвортой амжилттай өрсөлдөх чадвартай дасан зохицох явдал байв. Хөдөө аж ахуйг зохион бүтээсний дараа өөрчлөгдөөгүй анчин цуглуулагчдыг дэлхийн ихэнх хэсэгт газар тариалан, бэлчээрийн мал аж ахуйн бүлгүүд нүүлгэн шилжүүлж, эзлэн авав. Баруун Еврази даяар МЭӨ 4000 онд л газар тариалан, металлургийн нийгэмлэгүүд анчин цуглуулагчдыг бүрэн сольсон юм. Технологийн дэвшилтэт эдгээр нийгэм ой мод багатай газруудад илүү хурдацтай өргөжин тэлж, анчин цуглуулагчдыг илүү шигүү ой руу түлхсэн. Зөвхөн дунд ба хожуу хүрэл зэвсгийн болон төмрийн зэвсгийн нийгэмлэгүүд л хамгийн шигүү ой модтой бүс нутагт байрлах эцсийн бэхлэлтэндээ анчин цуглуулагчдыг бүрэн орлож чадсан юм. Хүрэл ба төмрийн үеийнхнээсээ ялгаатай нь неолитийн үеийн нийгэмлэгүүд шигүү ойд оршин тогтнох боломжгүй байсан ба Зэсийн үеийн нийгэмлэгүүд зөвхөн хязгаарлагдмал амжилтанд хүрсэн.
Зочид буудал

**Зочид буудал** гэдэг нь богино хугацаанд төлбөртэй байраар хангадаг "байгууллага" юм. Зочид буудлын өрөөнүүд нь даржин гудас бүхий жижиг өрөөнөөс эхлээд, том бөгөөд чанартай ор, хувцасны шүүгээ, хөргөгч болон бусад гал тогооны хэрэгсэл, буйдан, телевизор, хувийн ариун цэврийн өрөөтэй том өрөөнүүд хүртэлх өргөн хүрээтэй байдаг. Жижиг, хямд зочид буудлууд нь зөвхөн үндсэн зочин үйлчилгээ, тоног төхөөрөмжийг санал болгодог.Томоохон, өндөр үнэтэй зочид буудлууд нь усан бассейн, компьютер, принтер болон бусад оффисын тоног төхөөрөмж бүхий бизнес төв, хүүхэд асрах, хурал, арга хэмжээ зохион байгуулах цэлгэр танхим, теннис эсвэл сагсан бөмбөгийн талбай, биеийн тамирын заал, ресторан, өдрийн рашаан, болон нийгмийн чиг үүргийн үйлчилгээ үзүүлдэг. Зочид буудлын өрөөнүүд ихэвчлэн дугаарлагдсан (эсвэл зарим жижиг зочид буудал буюу дэн буудалд нэрлэгдсэн) байдаг бөгөөд ингэснээр зочид өөрийн өрөөг таньж чаддаг. Зарим нэрийн, өндөр зэрэглэлийн зочид буудлууд захиалгаар чимэглэсэн өрөөнүүдтэй байдаг. Ихэнх зочид буудлууд өрөөнүүдэд, эсвэл ресторанд хоолоор үйлчилдэг. Мөн Японы капсул зочид буудлууд нь зөвхөн унтахад тохиромжтой жижиг өрөө, нийтийн ариун цэврийн өрөөнүүдтэй байдаг.

Орчин үеийн зочид буудлын урьдал нь дундад зууны Европын дэн буудал байв. 17-р зууны дунд үеэс хойш 200 орчим жилийн турш сүйх тэрэгт дэн буудлууд нь сүйх тэргээр аялагчдын байрлах байр болж байсан. Дэн буудалд 18-р зууны дунд үеэс чинээлэг үйлчлүүлэгчдэд үйлчилж эхэлсэн. Орчин үеийн анхны зочид буудлуудын нэг нь 1768 онд Эксетер хотод нээгдсэн. 19-р зууны эхэн үед баруун Европ болон Хойд Америкт зочид буудлууд олноороо тархаж, 19-р зууны сүүлчээр, ялангуяа АНУ-д тансаг зэрэглэлийн зочид буудлууд бий болж эхэлсэн.
Амиа аргацаасан аж ахуйчид/тариаланчид

thumb|Bakweri фармер өөрийн таро ногооны ургацан дээр ажиллаж байна.
thumb|Тариаланчид өөрсдийн ургацаа зарж байна, 2017 он.
Тариаланчид өөрсдийн болон гэр бүлийнхээ хэрэгцээг хангахын тулд жижиг газар тариалан эрхэлдэг газар тариалан эрхэлдэг. Амьжиргаагаа залгуулдаг хөдөө аж ахуй эрхлэгчид оршин тогтнохын тулд, ихэнхдээ орон нутгийн хэрэгцээг хангахын тулд фермийн үйлдвэрлэлийг чиглүүлдэг. Тарих шийдвэр нь голчлон ирэх жил гэр бүлд юу хэрэгтэй болохыг анхаарч, зөвхөн зах зээлийн үнийг харгалзан үздэг. Социологийн профессор Тони Уотерс "Амьжиргаагаа залгуулдаг тариачид" гэж "идсэн зүйлээ ургуулж, өөрөө байшин барьж, зах зээл дээр байнга худалдан авалт хийхгүйгээр амьдардаг хүмүүс" гэж тодорхойлсон. 

Бие даасан аж ахуй эрхэлдэг хэдий ч ихэнх тариачид худалдаанд тодорхой хэмжээгээр оролцдог. Хэдийгээр бэлэн мөнгөөр ​​хэмжигдэх худалдааны хэмжээ нь орчин үеийн нарийн төвөгтэй зах зээлтэй орнуудын хэрэглэгчдийнхээс бага боловч эдгээр зах зээлийг голчлон хүнсний бүтээгдэхүүн олж авахын тулд бус харин бараа бүтээгдэхүүн олж авахад ашигладаг; Эдгээр бараа нь ихэвчлэн оршин тогтноход шаардлагагүй бөгөөд элсэн чихэр, төмөр дээвэр, унадаг дугуй, хуучин хувцас гэх мэт байж болно. Тэдний олонх нь өөрсдийн тусгай ур чадвар эсвэл зах зээл дээр үнэлэгдсэн нөөцөд онцгой хүртээмжтэй байсны улмаас үйлдвэрлэж болох худалдааны чухал харилцаа, худалдааны эд зүйлстэй байдаг.

Өнөөдөр хөгжиж буй орнуудад амьжиргааг тэжээх аж ахуй хамгийн түгээмэл байдаг. Хөдөө аж ахуй нь ерөнхийдөө хөрөнгө/санхүүгийн шаардлага багатай, холимог тариалалт, агрохимийн хязгаарлагдмал хэрэглээ (жишээ нь пестицид, бордоо), үр тариа, малын сайжруулаагүй сортууд, борлуулах илүү ургац бага эсвэл огт байхгүй, түүхий/уламжлалт багаж хэрэгсэл (жишээ нь, зээтүү, мачет хутга/сэлэм, болон муруй сэлэм нар), голчлон үр тарианы үйлдвэрлэл, жижиг тараагдсан газар, ур чадваргүй хөдөлмөр (ихэвчлэн гэр бүлийн гишүүд) дээр тулгуурлах, (ерөнхийдөө) бага ургац.
Гоо сайхны бүтээгдэхүүн

**Гоо сайхны бүтээгдэхүүн** нь байгалийн эх үүсвэрээс гаргаж авсан эсвэл химийн аргаар нийлэгжүүлсэн химийн нэгдлүүдийн хольц юм. Гоо сайхны бүтээгдэхүүнийг хувийн арчилгаа, арьс арчилгаанд ашиглахаас гадна арьсны өө сэвийг далдлах, хөмсөг, сормуус зэрэг байгалийн үзэмжийг тодруулах зорилгоор хэрэглэдэг. Нүүр будалт нь хүний царайг өнгөлөг болгох, тодруулах, эсвэл бүрэн өөрчлөхөд ашиглагдаж, заримдаа өөр хүн, амьтан, эсвэл зүйлтэй төстэй болгох ч боломжтой.**Гоо сайхны бүтээгдэхүүн хэрэглээний түүх:**

Хүмүүс мянга мянган жилийн турш арьс арчилгаа, гоо үзэмжийг сайжруулах зорилгоор гоо сайхны бүтээгдэхүүн хэрэглэж ирсэн. Гоо сайхны хэрэглээний загвар эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүст олон зууны туршид өөрчлөгдөж ирсэн.

**Эртний гоо сайхны бүтээгдэхүүн:**

Анхны гоо сайхны бүтээгдэхүүнд хар тугалга зэрэг хортой бодис ашиглаж байсан нь эрүүл мэндэд ноцтой асуудал үүсгэж, зарим тохиолдолд үхэлд хүргэдэг байжээ.**Орчин үеийн гоо сайхны бүтээгдэхүүн:**

Өнөөгийн худалдааны гоо сайхны бүтээгдэхүүнүүд нь ихэвчлэн аюулгүй байдлын туршилтаар баталгааждаг боловч маргаантай найрлагатай байх нь бий. Жишээлбэл:

	**•	PFAS (пер- болон полифторолклийл бодисууд),**

	**•	Формальдегид ялгаруулагч бодисууд,**

**•	Харшил үүсгэгч орц найрлага.**

**Хяналт, зохицуулалт:**

Европын холбоо болон дэлхийн олон зохицуулах байгууллагууд гоо сайхны бүтээгдэхүүнд хатуу шаардлага тавьдаг. Харин АНУ-д гоо сайхны бүтээгдэхүүн болон түүний орцуудыг FDA (Хүнс, эмийн агентлаг)-ийн зөвшөөрөл авах шаардлагагүй байдаг. Зарим улсууд амьтдыг гоо сайхны туршилтад ашиглахыг хориглосон байдаг.
Сорт

Сорт

Сорт гэдэг нь хүний сонгосон хүссэн шинж чанарыг агуулсан, тарьж ургуулсан ургамлын нэг төрөл бөгөөд үржүүлэх үед эдгээр шинж чанараа хадгалдаг. Сортыг үржүүлэх аргууд нь хуваах, үндэс болон ишний зүсмэлүүд, салаа ургамал, залгалт, эдийн өсгөвөр, эсвэл нарийн хяналттай үрийн үйлдвэрлэл зэргийг багтаана. Ихэнх сорт нь хүний ​​зорилготой үйлдлээр бий болдог ч зарим нь байгалиасаа үүсдэг. Сортын нэр томьёо нь Олон Улсын Таримал Ургамлын Нэршлийн Дүрмээр (ICNCP) тодорхойлогддог бөгөөд бүх таримал ургамал сортоор ангилагдахгүй. Цэцэрлэгчид ерөнхийдөө "сорт" гэсэн үгийг "тарьж ургуулсан төрөл зүйл" гэсэн утгаар зохиосон гэж үздэг.

Сарнай, камелиа, нарцисс, рододендрон, азалия зэрэг олон алдартай гоёл чимэглэлийн ургамлууд нь голчлон цэцгийн өнгө, хэмжээ, ургамлын хэлбэр эсвэл бусад хүссэн шинж чанаруудыг сайжруулахын тулд үржүүлж, сонгосон сортууд юм. Үүнтэй адилаар дэлхийн хөдөө аж ахуйн хүнсний ургамлууд бараг бүгдээрээ илүү их ургац, амт, өвчинд тэсвэртэй зэрэг шинж чанаруудын төлөө сонгогдсон сортууд бөгөөд одоо зэрлэг ургамлыг хүнсний эх үүсвэр болгон ашиглах нь ховор байна. Мод тарих ажилд ашигладаг моднууд ч мөн адил чанар, модны гарц сайжирсан байдлаар тусгайлан сонгогдсон сортууд байдаг.
Таксон

**Таксон (ангилал)** (таксономиос үүссэн; олон тоон дээр: таксонууд) гэдэг нь тодорхой нэгэн организмын нэг буюу хэд хэдэн популяцийг таксономичдын үзэж буйгаар нэгж болгон ангилсан бүлэг юм. Таксонууд ихэвчлэн тодорхой нэртэй бөгөөд тодорхой зэрэглэлд хуваагддаг ч энэ нь заавал байх шаардлагагүй. Таксономичид аливаа таксонд юу орох, түүнийг ямар шалгуураар тодорхойлох талаар санал зөрөлдөх нь түгээмэл байдаг, ялангуяа Линнейн ангиллын нэршлийн систем дээр илүү их маргаан үүсдэг. Харин филогенетикийн нэршил ашигладаг тохиолдолд ийм маргаан бага гардаг.

## Таксоны нэршил
Таксонд албан ёсны шинжлэх ухааны нэр өгөгдсөн тохиолдолд нэршлийг хянах кодоор удирдуулна. Энэ нь тухайн ангилалд тохирох шинжлэх ухааны нэрийг тодорхойлдог.

## Ангилал зүй ба түүх
Амьтан, ургамлыг ангилж, эмхэлж зохион байгуулах оролдлогууд анх урьдын үеийн анчид, түүгчдийн үеэс эхэлсэн гэж үздэг бөгөөд үүнийг ард түмний нарийн төвөгтэй ардын ангилал нотолдог. Аристотель, Европын эрдэмтэд болох Магнол, Турнефорт, болон Карл Линней нарын “Systema Naturae”-гийн 10 дахь хэвлэл (1758 он) зэрэг бүтээлүүд энэ салбарт томоохон хувь нэмэр оруулсан.

### Эхний системчлэлүүд
1805 онд Жан Батист Ламаркийн *Flore françoise* бүтээл болон Огюстен Пирамус де Кандоллын *Principes élémentaires de botanique* бүтээлд анхны нэгжид суурилсан ангиллын системийг нэвтрүүлсэн. Ламарк нь ургамлыг байгалийн зарчмаар ангилах системийг боловсруулжээ.

### Орчин үеийн системчлэл
Орчин үед системчлэх шинжлэх ухаан амьд биетийн олон янз байдлыг тусгасан зөв, ашигтай ангиллыг боловсруулахад анхаардаг. “Сайн” таксон гэдэг нь ихэвчлэн хувьслын харилцааг илэрхийлсэн нэгжийг хэлдэг.

## Филогенетикийн нэршил ба клэйд
Олон системчид, ялангуяа филогенетикийн нэршил дэмжигчид клэйдистик аргуудыг ашигладаг бөгөөд таксонуудыг монофилетик (нэг өвөг дээдсээс гаралтай бүх үр удам) байхыг шаарддаг. Иймд тэдний үндсэн нэгж болох клэйд нь таксонтой дүйцдэг. Линнейн уламжлалт нэршлийг ашигладаг таксономичид ч мөн парафилетик таксоныг хүлээн зөвшөөрөх нь цөөн байдаг.

Удаан хугацааны туршид оршин тогтносон, гэхдээ клэйд биш таксоны нэг жишээ бол Reptilia (хэвлээр явагчид) анги юм. Шувууд, хөхтөн амьтад нь уламжлал ёсоор хэвлээр явагчидтай ойр холбоотой боловч тэднийг Reptilia ангиас хассан байдаг (шувуудыг *Aves* ангид, хөхтөн амьтдыг *Mammalia* ангид хамааруулдаг).
Тогтвортой байдлын тайлан

Тогтвортой байдлынтайлан гэдэг нь сайн дурын үндсэн дээр, гуйсан эсвэл шаардлагатай эсэхээс үл хамааран санхүүгийн бус гүйцэтгэлийн мэдээллийг байгууллагын гадны хүмүүст нээлттэй болгохыг хэлнэ. Тогтвортой байдлын тайлан нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засаг, засаглалын асуудалтай холбоотой чанарын болон тоон мэдээллийг авч үздэг. Эдгээр нь ESG (байгаль орчин, нийгэм, компанийн засаглал) гэсэн товчлолын дор ихэвчлэн цуглуулдаг шалгуурууд юм.

Санхүүгийн бус мэдээллийг хэвлэн нийтэлсэн тайланд оруулсан нь корпорацийн харилцаа холбоог ахиулсан алхам бөгөөд компанийн оролцоо, ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх үр дүнтэй арга гэж үзэж байна.

Тогтвортой байдлын тайлан нь нийгмийн хариуцлагын хөтөлбөр, эрсдэлийн менежментийн талаар ил тод мэдээлэх замаар компаниудад хэрэглэгчдийн итгэлийг бий болгож, компанийн нэр хүндийг дээшлүүлэхэд тусалдаг. Ийм харилцаа холбоо нь компанийн гүйцэтгэлд нөлөөлдөг санхүүгийн хүрээнээс гадуур холбогдох мэдээллийг сонирхогч талуудад илүү өргөн хүрээнд олгох зорилготой юм.
Халуун шоколад

Халуун шоколад

Халуун шоколад , халуун какао буюу ундааны шоколад гэж нэрлэгддэг халуун шоколад нь хуссан эсвэл хайлсан шоколад эсвэл какао нунтаг, халаасан сүү эсвэл ус, ихэвчлэн чихэрлэгчээс бүрддэг халаасан ундаа юм. Энэ нь ихэвчлэн цөцгий эсвэл зефирээр чимэглэгддэг. Хайлсан шоколадаар хийсэн халуун шоколадыг заримдаа чихэрлэг чанар багатай, өтгөн тууштай, дангараар тодорхойлогддог ундны шоколад гэж нэрлэдэг.

Анхны шоколадан ундааг одоогийн Эквадорын Майо-Чинчипийн соёлоос эхлээд дор хаяж 5300 жилийн өмнө бүтээж, 2500-3000 жилийн өмнө Майячууд уусан гэж үздэг. Какао ундаа нь МЭ 1400 онд Ацтекийн соёлын салшгүй хэсэг байсан бөгөөд үүнийг тэд xocolatl гэж нэрлэдэг байв. Энэхүү ундаа нь Шинэ ертөнцөд Мексикээс нутагшсаны дараа Европт алдартай болсон бөгөөд түүнээс хойш олон удаа өөрчлөгдсөн. 19-р зууныг хүртэл халуун шоколадыг элэг, ходоод зэрэг өвчнийг эмчлэхэд хэрэглэж байсан.

Халуун шоколадыг дэлхий даяар хэрэглэдэг бөгөөд Латин Америкийн халуун ногоотой шоколад, Италид үйлчилдэг маш зузаан циокколата калда, Испанид үйлчилдэг шоколад a la taza, АНУ-д хэрэглэдэг нимгэн халуун какао зэрэг олон янз байдаг. . Бэлтгэсэн халуун шоколадыг цайны газар, түргэн хоолны газар, кофе, цайны газар зэрэг олон газраас худалдан авч болно. Буцалж буй ус эсвэл халуун сүүнд хийж гэртээ ундаа хийж болох нунтаг халуун шоколадны хольцыг хүнсний дэлгүүр болон онлайнаар худалдаалж байна.
Өрөвч сэтгэл

Өрөвч сэтгэл нь хүмүүсийг зовлон зүдгүүрээс ангижрахад түлхэц өгдөг нийгмийн мэдрэмж юм бусдын болон өөрсдийнхөө бие махбодь, оюун санааны болон сэтгэл санааны өвдөлт. Өрөвдөх сэтгэл бол мэдрэмж юм бусдын зовлонгийн сэтгэл хөдлөлийн талууд. Шударга ёс гэх мэт ойлголтод тулгуурласан үед шударга ёс, харилцан хамаарал зэрэг нь зарим талаараа оновчтой гэж үзэж болно.

Өрөвч сэтгэл нь "бусдыг мэдрэх"-ийг агуулдаг бөгөөд энэ нь өрөвдөх сэтгэлийн урьдал юм. өөр" чадавхи (өрөвдөх сэтгэлээс ялгаатай нь "бусдад хандах мэдрэмж"). Нийтлэг Идэвхтэй энэрэн нигүүлсэхүй гэдэг нь бусдын зовлон зүдгүүрийг хөнгөвчлөх хүсэл юм.

Өрөвч сэтгэл нь зовлон зүдгүүрээс ангижрахад туслахын тулд өөрсдийгөө хөдөлгөхийг зөвшөөрдөг урьдчилан сэргийлэх. Энэрэн нигүүлсэхүй нь тустай байх зорилготой үйлдэл юм. Бусад сайн чанарууд тэвчээр, мэргэн ухаан, нинжин сэтгэл, тэсвэр тэвчээр, халуун дулаан сэтгэл, энэрэнгүй сэтгэлийг нэгтгэх шийдвэрлэх. Энэ нь зайлшгүй биш ч гэсэн ихэвчлэн альтруизмын гол бүрэлдэхүүн хэсэг болдог. ялгаа өрөвдөх сэтгэл, энэрэн нигүүлсэхүйн хоорондох гол зүйл бол бусдын зовлон зүдгүүрт хариу үйлдэл үзүүлэх явдал юм уй гашуу, санаа зоволт, харин сүүлийнх нь халуун дулаан, халамжтай хариу үйлдэл үзүүлдэг. Клиникийн нийтлэл Psychology Review сэтгүүлд "Энэрэн нигүүлсэхүй нь анзаарах, мэдрэх, мэдрэх гэсэн гурван хэсгээс бүрддэг" гэж үздэг.
Ан хийх

## ***ан хийх*** 
Ан хийх гэдэг нь зэрлэг амьтан, зэрлэг амьтныг хайж, мөрдөх, барих, хөнөөх хүний үйл ажиллагааг хэлдэг. Хүмүүсийн ан хийх хамгийн нийтлэг шалтгаан нь амьтны мах болон ашигтай амьтны бүтээгдэхүүнийг авахын тулд, эсвэл чөлөөт цагийн зориулалтаар байдаг. Үүнээс гадна хүний ​​эсвэл гэрийн тэжээвэр амьтдын аюултай махчин амьтдыг устгах, ургац, мал, шувууны аж ахуйг хөнөөж, өвчин тараадаг хортон шавьж, яргалыг арилгах, худалдаа, аялал жуулчлалын эсвэл хүн амын хэт олшролт, гаднын зүйлийн эсрэг экологийн хамгааллын шалтгаантай ч байж болно.

Чөлөөт цагаараа ан хийдэг амьтдыг ерөнхийдөө ангийн амьтад гэж нэрлэдэг бөгөөд ихэвчлэн хөхтөн амьтад болон шувууд байдаг. Ан хийхэд оролцож буй хүнийг анчин гэж нэрлэдэг; ан хийхэд ашигладаг байгалийн талбайг ангийн талбай гэж нэрлэдэг; ан зохион байгуулах, эсвэл ангийн талбайг удирдах туршлагатай анчныг мөн ангийн хамгаалагч гэж нэрлэдэг

Хүмүүсийн ан хийх үйл ажиллагаа Homo erectus буюу түүнээс өмнөх үед, сая сая жилийн өмнө бий болсон. Ан хийх нь янз бүрийн хүний соёлд гүн шингэж, хөдөө аж ахуйд чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан бөгөөд эдийн засагчдын ангиллаар ойн аж ахуй, газар тариалан, загас агнууртай зэрэгцэн анхдагч үйлдвэрлэлийн нэг хэсэг гэж тооцогддог байв. Орчин үеийн зохицуулалт нь хууль ёсны ан хийх үйл ажиллагааг амьтдыг зөвшөөрөлгүй, зохицуулалтгүй алах, барих, эсвэл барих үйлдэл болох хууль бус ан агнахаас ялгаж өгдөг.
Амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн

## **амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн** 
Амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн гэдэг нь хүний бус амьтны биеэс эсвэл ялгадаснаас гаргаж авсан ямар ч материал юм. Үүнд мах, өөх тос, цус, сүү, өндөг, зөгийн бал, мөн бага танигдсан бүтээгдэхүүнүүд болох изингласс, реннет, кохинил зэрэг орно.

Амьтан гэдэг үг нь биологийн Animalia аймагт багтах бүх төрөл зүйлүүдийг хамардаг бөгөөд хүн үүнд хамаарахгүй. Жишээлбэл, дөрвөн хөлт амьтад, үе хөлтөн, нялцгай биетнүүд орно. Ерөнхийдөө, амьтдын задралын үр дүнгээс үүссэн бүтээгдэхүүнүүд, тухайлбал нефть, эсвэл амьтны үлдэгдэл болон бордоогоор бордсон хөрсөнд ургуулсан ургац нь амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн гэж тооцогддоггүй. Хүмүүсээс гаргаж авсан бүтээгдэхүүнүүд, жишээ нь, эхийн сүү нь ихэвчлэн амьтны гаралтай бүтээгдэхүүнд хамаардаггүй.

Сүүлийн 50 жилд үйлдвэрлэл, хэрэглээ нэмэгдсэн нь байгаль орчинд болон амьтны эрхэнд өргөн хүрээтэй нөлөө үзүүлсэн. Үүнд Амазоны ой мод устгалын 80%-тай холбоотой асуудал, эсвэл жил бүр 7 тэрбум дэгдээхэйг амьд ахуйд нь устгадаг асуудал зэрэг багтана.

Зарим түгээмэл хоолны дэглэмд амьтны гаралтай бүтээгдэхүүний зарим төрлийг хориглодог бөгөөд бусад амьтны гаралтай бүтээгдэхүүнийг зөвшөөрөх нөхцлийг хязгаарладаг. Үүнд цагаан хоолтон, загас иддэг, палеолит хоолны дэглэмүүд, мөн шашны хоолны дэглэмүүд болох кошер, халал, махаяна, макробиотик, саттвик зэрэг багтана. Бусад, тухайлбал, веган хоолны дэглэмүүд нь амьтны гаралтай ямар ч материалыг хэрэглэхийг хязгаарладаг. Судалгааны хувьд амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн гэсэн нэр томьёог эдгээр амьтны бүтээгдэхүүн, дайвар бүтээгдэхүүнүүдийг хамруулан хэрэглэдэг.

Олон улсын худалдааны хууль тогтоомжид амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн гэсэн нэр томьёог амьтнаас гаргаж авсан эсвэл амьтантай нягт холбоотой хоол хүнс, бараа бүтээгдэхүүнийг тодорхойлоход ашигладаг.
Цөцгий

## Цөцгий
Цөцгий нь сүүний өөх ихтэй давхаргаас бүтсэн сүүн бүтээгдэхүүн юм. Цөцгийг сүүг нэгэн төрлийн бүтэцтэй болгохоос (гомогенжүүлэхээс) өмнө ялгаж авдаг. Гомогенжүүлээгүй сүүнд өөх нь нягт багатай учир аажмаар дээш гарч хөвдөг. Аж үйлдвэрт цөцгийг ялгах энэ процессыг "сепаратор" хэмээх центрифуг ашиглан хурдасгадаг. Олон оронд цөцгийг нийт өөх тосны агууламжаас нь хамааран хэд хэдэн зэрэглэлд хувааж худалдаалдаг. Мөн цөцгийг хатааж нунтаг хэлбэрт оруулан алслагдсан зах зээлд тээвэрлэх боломжтой. Цөцгий нь ханасан өөх тос ихээр агуулдаг.

Сүүнээс ялгаж авсан цөцгийг бяслаг үйлдвэрлэлийн дайвар бүтээгдэхүүн болох шар сүүнээс ялгаж авсан цөцгийтэй (whey cream) ялгахын тулд "чихэрлэг цөцгий" гэж нэрлэж болох юм. Шар сүүний цөцгий нь өөх тосны агууламж багатай бөгөөд илүү шорвог, хүчиллэг, “бяслаглаг” амттай байдаг. Олон оронд хэсэгчлэн исгэсэн цөцгийг (хүрэн цөцгий, крем-фреш зэрэг) мөн худалдаалдаг. Энэ хоёр төрлийн цөцгий нь чихэрлэг болон амттай хоолонд өргөн ашиглагддаг.

Жерси үүлдрийн үхэр зэрэг байгалийн бэлчээрийн өвс тэжээл иддэг үхрээс гарган авсан цөцгий нь ургамалд байдаг каротиноид пигментүүдийг агуулдаг. Эдгээр нь цөцгийд шаргалдуу цагаан өнгө өгдөг. Каротиноид нь цөцгийн шар өнгөний эх үүсвэр болдог. Харин ямааны сүү, усны үхрийн сүү, эсвэл үр суурьтай тэжээлээр хооллодог үхрийн сүүгээр хийсэн цөцгий нь цагаан өнгөтэй байдаг.

Ангилал:Цагаан идээ
Влог

Влог (мөн видео блог эсвэл видео тэмдэглэл гэж нэрлэгддэг) нь видео хэлбэрээр хийгддэг блогийн нэг төрөл юм. Влогийн бичлэгүүд ихэвчлэн видео (эсвэл видео холбоос) - оор оруулсан байхаас гадна дагалдах текст, зураг болон бусад өгөгдөлтэй хослож хийгддэг. Бичлэгүүдийг нэг удаагийн бичлэгээр эсвэл хэсэгчлэн хувааж хийж болно. Ерөнхий видео өдрийн тэмдэглэлээс ялгаатай нь влогт ихэвчлэн бүтээгч өөрөө байнга ил байдаг байна.

Сүүлийн жилүүдэд "влог хийх" нь олон нийтийн сүлжээнд томоохон өөрчлөлтийг бий болгож, цахим орчим дахь хамгийн алдартай хэлбэрүүдийн нэг болжээ. Олон нийтийн дунд влог нь зугаа цэнгэлээс гадна, бичгээр илэрхийлсэн блогийн оронд дүрслэлээр дамжуулан гүнзгий утга агуулгыг хүргэх чадвартай гэж үздэг.

Видео тэмдэглэлүүд (влогууд) интернетээр олон хүнд хүрэхийн тулд вэб синдикацийн аргыг ашигладаг. Энэ нь RSS эсвэл Atom гэх мэт форматаар видеог автоматаар цуглуулж, гар утас болон компьютерт шууд тоглуулах боломжтой болгодог. Өөрөөр хэлбэл, хэрэглэгчид влогийг татаж авах шаардлагагүйгээр өөрсдийн төхөөрөмж дээр хялбархан үзэх боломжтой гэсэн үг. Влог хийх нь YouTube зэрэг видео хуваалцах платформ дээр хамгийн түгээмэл байдаг.
Идэх

Идэх нь хоол хүнсийг залгих үйл явц юм. Биологид энэ нь голчлон гетеротроф организмыг энерги, шим тэжээл -ээр хангаж, өсөлтийг дэмжих зорилгоор хийгддэг. Амьтад болон бусад гетеротрофууд амьдрахын тулд идэх шаардлагатай. Махчин амьтад бусад амьтдыг иддэг, өвсөн тэжээлтнүүд ургамал иддэг, холимог тэжээлтнүүд ургамал болон амьтны гаралтай хоолыг хослуулан хэрэглэдэг бол хагд идэштнүүд (детритофууд) задралын үлдэгдлийг иддэг. Харин мөөг нь амьтдаас ялгаатай нь хоолоо биеийнхээ гадна задлан шингээдэг.

Хүмүүсийн хувьд идэх үйл явц илүү нарийн төвөгтэй боловч өдөр тутмын амьдралын нэг хэсэг юм. Эмч болон хоол тэжээлийн мэргэжилтнүүд эрүүл хооллолтыг биеийн эрүүл байдлыг хадгалахад зайлшгүй шаардлагатай гэж үздэг. Зарим хүмүүс хоол хүнсний хэрэглээндээ хязгаар тавьдаг нь амьдралын хэв маягийн сонголт, хоолны дэглэм барих эсвэл шашны мацаг барихтай холбоотой байж болно. Хоол хүнсний хэрэглээг хязгаарлах нь өлсгөлөн эсвэл ядууралтай холбоотой байх магадлалтай. Харин илүүдэл калори хэрэглэснээс болж таргалалт үүсэж болзошгүй.
Франчайзинг (Franchising)

Франчайзинг (franchising) гэдэг нь байгууллага бизнесээ өргөжүүлэх стратеги болгон ашиглаж болох маркетингийн ойлголт дээр үндэслэдэг онцгой эрх юм. Үүнийг хэрэгжүүлэх үед франчайз эзэмшигч нь өөрийн мэдлэг, үйл ажиллагааны журам, оюуны өмч, бизнесийн загвар, брэнд болон брэндийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг худалдах эрхийг франчайз авагчид лицензээр олгодог. Харин үүний хариуд франчайз авагч тодорхой хураамж төлж, ихэвчлэн франчайзын гэрээнд заасан тодорхой үүргүүдийг биелүүлэхийг зөвшөөрдөг.

"Франчайз" гэдэг үг нь Англо-Франц гаралтай бөгөөд *"franc"* буюу "чөлөөтэй" гэсэн утгатай үгнээс үүссэн. Энэ нь нэр үг болон үйл үг (шилжүүлэн хэрэглэгдэх) хэлбэрээр ашиглагддаг. Франчайз эзэмшигчийн хувьд франчайзын систем ашиглах нь корпорацын эзэмшилтэй салбарууд эсвэл "сүлжээ дэлгүүрүүд" байгуулж өргөжүүлэхээс илүү бизнесээ өсгөх өөр хувилбар болдог. Бараа, үйлчилгээ худалдах, түгээхдээ франчайзын системийг ашиглах нь франчайз эзэмшигчийн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ болон эрсдэлийг багасгадаг.
Ерөнхий менежер

**Ерөнхий менежер** (ЕМ) нь компанийн орлогын тайланд тусгагдсан орлого болон зарлагын бүх элементийг хариуцан удирдах ерөнхий хариуцлагатай гүйцэтгэх албан тушаалтан юм. Ерөнхий менежер нь ихэнхдээ компанийн маркетинг, борлуулалтын үйл ажиллагааны ихэнх хэсэг болон бизнесийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг хариуцдаг. Ихэнхдээ ерөнхий менежер нь байгууллагад хүссэн ашиг олох үр дүнд хүрэхийн тулд үр дүнтэй төлөвлөлт, эрх мэдэл шилжүүлэх, зохицуулах, ажилтантай болох, зохион байгуулах, шийдвэр гаргах үүрэгтэй байдаг. Олон тохиолдолд бизнесийн ерөнхий менежер нь өөр албан ёсны нэр төрөлтэй байдаг. Жишээлбэл, гүйцэтгэх захирал (ГЗХ) эсвэл ерөнхийлөгч гэсэн албан тушаалтай ихэнх корпорацын менежерүүд нь тухайн бизнесийнхээ ерөнхий менежерүүд юм. Ховор тохиолдолд санхүүгийн захирал (СЗХ), үйл ажиллагааны захирал (ҮАЗ), эсвэл маркетингийн захирал (МЗХ) нь бизнесийн ерөнхий менежерээр ажиллаж болно. Компаниас хамааран удирдах захирал, бүс нутгийн дэд ерөнхийлөгч, улс орны менежер, бүтээгдэхүүний менежер, салбарын менежер эсвэл сегментийн менежер гэсэн албан тушаалтай хүмүүс нь мөн ерөнхий менежментийн үүрэг хариуцлага хүлээж болно. Томоохон компаниудад олон дэд ерөнхийлөгч нь тухайн бизнесийн салбар дахь үйл ажиллагааны бүх хариуцлагыг хүлээх бол ерөнхий менежер гэсэн нэртэй байдаг бөгөөд ихэнхдээ дэд ерөнхийлөгч, ерөнхий менежер гэсэн нэртэй байдаг. Хэрэглээний барааны компаниудад ерөнхий менежерүүд нь ихэвчлэн брэнд менежер эсвэл ангиллын менежер гэсэн нэртэй байдаг. Мэргэжлийн үйлчилгээний компаниудад ерөнхий менежер нь удирдах түнш, ахлах түнш эсвэл удирдах захирал зэрэг албан тушаалтай байж болно.
Онлайн зар сурталчилгаа

## Төрлүүд 
Онлайн зар сурталчилгаа өөрөөр онлайн маркетинг, интернет сурталчилгаа, дижитал сурталчилгаа, веб сурталчилгаа нь интернетээр дамжуулан интернет платформ ашиглагчдад бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг сурталчлахыг хэлнэ. Онлайн зар сурталчилгаанд и-мэйл маркетинг, хайх механизмын маркетинг (search engine marketing), цахим орчны маркетинг, маш олон төрлийн үзүүлэнгийн сурталчилгаа, мобайл буюу гар утасны зар сурталчилгаа зэрэг багтана.

Бусад зар сурталчилгааны хэрэгслийн адил онлайн сурталчилгаанд контент бүтээгч нар оролцдог. Тэдэнтэй өөрийн зараа нийтлүүлэхийг хүссэн хувь хүн, албан байгууллага зэрэг хамтран ажилладаг. Бусад боломжит хамтрагчдад зарын агентлаг голчлон хамаарна. Тэд зарын хувилбарыг үүсгээд зарын серверт байршуулдаг. Ингэснээр сервер тухайн зарын тухай бүхий л мэдээллийг статистик хэлбэрт хөрвүүлэн цааш дамжуулдаг.

## Статистик 
2016 онд АНУ-д интернет зар сурталчилгааны орлого кабелийн суваг болон радио сувгийн зар сурталчилгааны орлогийг давсан юм. 2017 онд Америкийн интернет сурталчилгааны орлого 83.0 тэрбум ам.долларт хүрч өмнөх оны 72.5 тэрбум ам.доллараас дариу 14 хувиар ихэсжээ. Мөн судлаачдын дүгнэлтээр 2019 онд Америкт интернет зар сурталчилгаанд нийтдээ 125.2 тэрбум ам.долларыг зарцуулсан ба энэ нь телевизийн зар сурталчилгаанд зарцуулснаас дариу 54.8 тэрбум ам.доллаар их үзүүлэлт юм.
Амстердамын Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Их Сургууль

**Амстердамын Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Их Сургууль** (товчилсон нэр: АХШУИС; Голландаар: Hogeschool van Amsterdam) нь Нидерландын Амстердам хотод байрладагь мэргэжлийн томоохон их сургууль юм. АХШУИС нь бакалаврын хөтөлбөр болон хэд хэдэн (мэргэжлийн) магистрын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. АХШУИС-ийн олон улсын түнш институтийн оюутнуудын хувьд АХШУИС-д оюутан солилцоогоор суралцах боломжтой.
АХШУИС нь Амстердамд байршилтай сургалтын 80 курсийг санал болгодог. Энэ сургууль нь Амстердамын Их Сургуультай холбоотой байдаг. АХШУИС-ийн 2,300 ажилчин 40,000 гаруй оюутанд үйлчилдэг. 
Сурах нэгэн чухал арга бол ажилд зуучлах юм. АХШУИС-ийн бүх сурагч хичээлийн талбар дээр ажил дээрх туршлагыг мэдэрч үзэхийн тулд ажлын цагтай. Энэхүү ажилд зуучлах нь Нидерланд эсвэл гадаадад байгаа компани эсвэл байгууллагад байж болно. АХШУИС-ийн ихэнх хичээлийг дөрвөн цагаар арван долоо хоног эсвэл хоёр семестрээр заах хэлбэрээр зохион байгуулдаг.

## Сургалт 
АХШУИС нь коллежийн 90 хөтөлбөрийг долоон "домэйн" (факультет) болгон хувааж, бүлэглэдэг.
Эдгээр хөтөлбөрийн 23 нь НМИБ (Нидерландын магадлан итгэмжлэлийн байгууллага)-аас магадлан итгэмжлэгдсэн. Бүтэн цагийн хөтөлбөрөөс гадна коллежид цагийн сургалтууд байдаг.

### Домэйн болгон ангилсан программууд 
* Дасгал, спорт, хоол тэжээл
* Биеийн тамирын боловсрол
* Спорт, менежмент, бизнес эрхлэлт
* Хоол тэжээл ба хоолны дэглэм
* Эдийн засаг ба менежмент

#### Нягтлан бодох бүртгэл 
* Бизнесийн мэдээлэл зүй
* Арилжааны эдийн засаг
* Ирээдүйн бизнес эрхлэгчдэд зориулсан бизнесийн эдийн засаг
* Харилцаа холбоо
* Санхүүгийн үйлчилгээний менежмент

#### Эрүүл мэнд 
* Сувилах
* Нийгмийн сэтгэцийн сувилагч
* Хөдөлмөрийн эмчилгээ
* Физик эмчилгээ
* Дасгал хөдөлгөөн
* Европын хөдөлмөрийн эмчилгээний магистр (олон улсын болон англи хэл)
* Европын физик эмчилгээний сургууль (олон улсын болон англи хэл)
* Нотолгоонд суурилсан мастер практик
 
#### Нийгмийн ажил ба хууль 
* Нийгмийн ажил, олон нийтийн үйлчилгээ
* Соёл, нийгмийн боловсрол
* Нийгмийн боловсролын халамжийн ажил
* Эрх зүйн судалгаа
* Нийгмийн эрх зүйн судлал
* Хэрэглээний сэтгэл судлал
* Төрийн удирдлага

#### Дижитал медиа ба бүтээлч үйлдвэрлэл 
* Загвар ба брэнд 
* Загвар ба дизайн 
* Загвар ба менежмент

#### Компьютерын инженерчлэл 
* Програм хангамжийн инженерчлэл

Ангилал:Их дээд сургуулиуд
Ангилал:Амстердамын боловсрол
Кофейн агуулсан ундаа

Кофейн агуулсан ундаа гэдэг нь кофейныг агуулдаг ундаа бөгөөд кофеин нь дэлхий даяар хууль ёсны хэрэглээтэй сэргээш бодис юм. Зарим ундаа байгалиасаа кофейн агуулсан байдаг бол зарим нь үйлдвэрлэлийн явцад кофейноор баяжуулсан байдаг.
Хамгийн түгээмэл байгалийн кофейн агуулсан ундаанууд нь кофе ба цай бөгөөд эдгээрийг (халуун эсвэл хүйтэн хэлбэрээр ихэвчлэн хэрэглэдэг) ихэнх дэлхийн соёлд хэрэглэгддэг. Харин хиймлээр кофейн агуулсан ундаанууд нь тодорхой үйлдвэрлэлийн явцад бий болдог. Үүнд зарим хийжүүлсэн ундаа (голчлон Кола ундаа) мөн хэрэглэгчийг энгийн үед унтах ёстой үедээ идэвхтэй байлгах зорилготой эрч хүчний ундаанууд орно.

Кофейн агуулсан ундааг ихэвчлэн бие махбод болон сэтгэл зүйн үйлчлэлийг нь авах зорилгоор хэрэглэдэг. Жишээлбэл, өрнөдийн соёлд өглөөний цайнд кофе эсвэл цай уух нь “өөрийгөө сэргээх” зорилготой байдаг бол оюутнууд шөнөжин хичээл хийх эсвэл зугаа цэнгэлийн үед сэргэлэн байхыг хүсдэг учраас эрч хүчний ундаа уух нь элбэг. Гэхдээ кофейныг хэтрүүлэн хэрэглэх нь бие махбодын хамаарал үүсгэж болно. Хэрэглэгч эрч хүчний ундааг сүүлд ууснаас хойш 24 цагийн дараа толгой өвдөх, ядрах, булчин өвдөх зэрэг шинж тэмдэг илэрсэнээр кофеин хэрэглэх хэрэгцээг таньж болно. Зарим худалдааны зориулалттай ундаанд гуарана хэмээх Өмнөд Америкийн жимс агуулагддаг бөгөөд уг жимсний кофейны агууламж нь кофены буурцагнаас хоёр дахин их байдаг.