open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сандуйжавын Туяа

**Сартуул** овогтой **Сандуйжавын Туяа** (1952 оны 10 сарын 17-ны өдөр Улаанбаатар хотод төрсөн)- Монгол Улсын Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой, мэргэжлийн гэрэл зурагчин юм.

## Намтар 
### Боловсрол
С.Туяа 1-6 дугаар ангидаа 2 дугаар дунд сургуульд суралцаж байгаад 7 дугаар ангидаа нийслэлийн Найрамдлын районы 12-р хороололд 33-р сургуульд шилжин суралцжээ.

1970 онд ерөний боловсролын сургуулиа төгсөөд МУИС-д гадаад буюу Зөвлөлтөөс бусад Европын оронд сурах оюутнуудад зориулсан хэлний бэлтгэлийн ангид суралцсан. 

Энэхүү анги нь герман хэл үздэг бөгөөд нэг жил сурсан. Учир нь Европт 12 жилийн боловсролтой байсан учир боловсролын хугацааны зөрүүг арилгах гэж энэ ангид сурдаг байжээ. Тухайн оны намар нь тус сургуульд элсээд хавар нь оюутнуудыг дахин дүнгээр жагсаагаад гадаад сургуулийн хуваарь өгдөг байсан бөгөөд Туяа Германд сурах 7 ангийн хуваарь ирснээс сурлагаараа 4 дүгээр байрт жагсаж, гэрэл зургийн ангийг сонгосон байна. Анх гэрэл зургийн ангийг ямар нэг инженерийн анги гэж бодож байсан аж. Гэрэл зургийн энэ ангийн хуваарь тухайн үед Соёлын яамны нэр дээр ирдэг байсан бөгөөд зохиолч Жамбын Пүрвээ Соёлын яамны коллеги байсан. 

1972-1978 онд Германы Ном урлаг ба График зургийн дээд сургуульд гэрэл зургийн факультетэд 5 герман, 5 вьетнам оюутны хамтаар суралцаж төгсжээ.

### Ажилласан байдал 
* 1981 он Соёлын яам- Сэтгүүлч
* 1983 он Соёлын яам- Редактор
* 1991-1997 он Монголын ногоон нам-Үүсгэн байгуулагч, Ногоон боловсрол олгох Солонго сан
* 2005-2010 он Монголын Урлагийн Зөвлөл, Их Британы хүүхдийг ивээх сангийн "Хүүхэд ба дуран" төслийн багш
* 1998-2005 он Партизаны САА-д Газар тариалан эрхэлсэн.

## Уран бүтээл 
Анхны уран бүтээл нь түүний садангийн эгчийн хөзөр тоглож буй хөрөг зураг байв.

2015 онд "Бүсгүйн мэлмий" гэрэл зургийн үзэсгэлэнгээ гаргажээ.

## Онцлох 
* Монголоос анх удаа баруунд сурсан мэргэжлийн гэрэл зурагчин
* Монгол улс дотооддоо анх удаа мэргэжлийн гэрэл зурагчин бэлтгэсэн багш.

## Гэр бүл
Туяа 10 насны зөрүүтэй нэг ахтай. 

Нөхөр Нямдашийн хамт амьдардаг. 1980, 1986 онд төрсөн 2 хүүхэдтэй.

Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Монголчууд
Дашдэмбэрэлийн Бат-Эрдэнэ

**Дашдэмбэрэлийн Бат-Эрдэнэ**

## Бизнесмэн 
### Товч намтар 
#### Ажлын гараа 
##### Шагнал 
Ангилал:Монголын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Уяач
Ангилал:Улс төр судлаач
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Даланзадгадын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ар хударга

«**Ар хударга**» — 2015 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн драм төрлийн уран сайхны кино.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Фернандо Франсиско Режес

**Фернандо Франсиско Режес** (; 1987 оны долдугаар сарын 25, Алту-Параизу-ди-Гояс) — Бразилын хөлбөмбөгчин, Английн «Манчестер Сити» багийн хагас хамгаалагч.

«Манчестер Сити» түүнийг 2014 оны зургаадугаар сарын 25-нд 15 сая фунтээр элсүүлсэн.

## Амжилт 
; «Порто»
*  Сагриш лигийн аварга (4): 2008/09, 2010/11, 2011/12, 2012/13
*  Португалын цомын эзэн (2): 2009/10, 2010/11
*  Португалын супер цомын эзэн (4): 2009, 2010, 2011, 2012
*  Европа лигийн аварга (1): 2010/11
*  Португалын лигийн цомын эзэн (2): 2009/10, 2012/13
*  УЕФА-гийн супер цом (1): 2011

## Лавлах холбоос 
## Гаднын холбоос 
* 

Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Галатасарай багийн тоглогч
Ангилал:Вила-Нова багийн тоглогч
Ангилал:Эштрела Амадора багийн тоглогч
Ангилал:Порто багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Севилья багийн тоглогч
Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга
Ангилал:Туркийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Португалын хүн
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Намхайн Нацагням

**Намхайн Нацагням** нь Монгол Улсын төрийн соёрхолт инженер юм.

## Товч намтар 
Н.Нацагням 1972 онд, одоогийн Дархан-Уул аймгийн Шарын голд төрсөн. Октябрийн районы 40 дүгээр дунд сургуулийг 1990 онд төгссөнийхөө дараа нэг жил Найрамдлын раойны Цахилгаан шугам сүлжээнд гуравдугаар зэргийн монтёр хийж ажлын гараагаа эхлүүлжээ. Харин  1991-1995 онд ШУТИС-ийн ЭХИС-ийг Эрчим хүчний автомажуулалт мэргэжлээр, 1995-1997 тус сургуульдаа магистрт сурч төгссөн байна. Тэрээр профессор Ч.Нацагдоржийн шавь бөгөөд оройн 19 цагаас 23 цаг хүртэл тусгай програмаар хичээллэдэг байжээ. Мөн Н.Нацагням оюутан байхдаа хичээл зааж янз бүрийн автоматикийн схем зохиож, уламжлалт автоматуудын алдааг олж сайжруулах зэрэг ажлуудыг хийдэг байсан гэнэ.

## Ажлын замнал 
Тэрээр 1997-1998 онд Баянзүрх дүүргийн Цахилгаан шугам сүлжээ компанид инженерээр ажиллаж байж. Түүнийхээ дараа 1998-2000 онд Манчестерийн Техникийн их сургуулийн магистрт сураад 2000-2007 онд Английн АLSТОМ РОWЕR СОNVERSION LTD/СОNVERTEAM компанид эрчим хүчний реактив чадлын автоматжуулалт буюу өдөөлтийн систем, тогтворжилт, реле-хамгаалалтын техник болон программ хангамжийн зохион бүтээгч инженер, 2007 онд Английн NЕС ЕlectronicsLTD компанид хүчний электроник, инвертерийн удирдлагын техник болон программ хангамж зохион бүтээгч ахлах инженер, 2007-2009 онд Английн Castle Care-Tech LTD компанид интернет, радио холбоо, дохиоллын системийн программ хангамж зохион бүтээгч инженерээр тус тус ажиллаж байгаад эх орондоо иржээ. Ирсэн даруйдаа буюу 2009 оны зургадугаар сараас “Намхайннацагням” ХХК байгуулан захирлаар нь ажиллаж байна.

## Бүтээл 
Инженер Н.Нацагнямын зохион бүтээсэн реактив чадлын автомат болох NaNyam_АХ12 бүтээлийг бүх станц, дэд станцад суурилуулж реактив чадлын асуудлаа шийдсэнээр манай эрчим хүчний систем ОХУ-аас салж бие дааж найдвартай, тогтвортой ажиллах боломж нээгдэж байгаа аж. Мөн эрчим хүчний систем янз бүрийн доргилт аваарын үед найдвартай ажиллах боломжтой болсоноор олон тэрбум төгрөгийн хэмнэлт гарах гэнэ. Энэ талаар дээр дурдсан ажлын хэсэг “ОХУ-д жил бүр төлдөг (355 сая кВтЦаг * 152 төгрөг)=54 тэрбум төгрөгийг хэмнэнэ. Харин өнөөгийн ТЭЦҮ болгон реактив чадлын шингээлт болон үйлдвэрлэлийг үл тооцдог тул бид шинээр зуун цахилгаан станц байгуулсан ч ОХУ-ын хараат байна. Харин Н.Нацагнямын зохион бүтээсэн реактив чадлын автомат болох NaNyam_АХ12 нь энэ хараат байдлаас бүр мөсөн тасдах боломжтой юм. Үүний үр дүнд жил бүр 54 тэрбум төгрөгийг хэмнэхээс гадна манай эрчим хүчний систем янз бүрийн доргилт аваарын үед найдвартай ажиллах боломжтой болно.

## Шагнал 
*2013 Шинжлэх ухааны салбарын "Технологийн дэвшлийн шагнал"
*2013 Төрийн соёрхол
*2015 Үндэсний бүтээмжийн шагнал

## Эх сурвалж
*https://web.archive.org/web/20160722140003/http://sonin.mn/news/politics-economy/22395
*http://www.24tsag.mn/content/45490.shtml

Ангилал:Монголын инженер
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Шарынголын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Мэйжийн эрин

**Мэйжийн эрин** (япон. 明治時代 *мэйдзи дзидай*) 1868 оны 10-р сарын 23-нд эхэлж 1912 ны 7-р сарын 30-нд Эзэн хаан Мэйжи буюу эзэн хаан Муцухито үеийн хэлдэг. 

1854 оны 3-р сарын 31-нд АНУ-ын усан цэргийн ахмад Маттью Перри Японтой "Канагавагийн хэлэлцээр"-ийг байгуулснаар Япон дахин гадаад ертөнцтэй харилцаж энэ эрин эхлэх суурийг тавьсан байна. Эзэн Хаан Мэйжи Шогуны засаглалыг халж эзэн хааны эрх мэдлийг сэргээсэн бөгөөд Токүгава Ёшинобү болон Шогунд үнэнч самурай нар Хоккайдо арал дээр Бүгд Найрамдах Эзо Улсыг байгуулан эзэн хааны армийн эсрэг тулалдаж байсан билээ.

Энэ үед Япон өөрийн улс төр, хууль, цэргийн зохион байгуулалтыг барууны маягаар шинэчлэн, Японы эзэнт гүрэнг аж үйлдвэржүүлж эхлэв. Энэ үеэс Хятад, Орос зэрэг улсуудтай дайн хийж, Тайвань, Солонгос, Сахалин аралын өмнөд хэсгийг эзлэв.


Ангилал:Японы Хаант Улс
Ангилал:Аж үйлдвэрийн хувьсгал
Ринчинпилийн Наваанцэрэн

голлон оролцогч нар. Зүүн талын хоёр дахь нь Наваанцэрэн бэйл]] 
**Зоригт бэйл Ринчинпилийн Наваанцэрэн** (1879-1922 онд уг хошууг захирч байсан) нь Засагт хан аймгийн Зүүн Ханхөхийн хошууны ноён, гэрийн багшаар ном заалган монгол, манж, түвд бичгийн боловсрол эзэмшсэн, улс төрийн идэвхи өндөр, төрөлхийн удирдан зохион байгуулах авьяастай нэгэн байжээ.

1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний төлөөх хувьсгал, Ховд, баруун хязгаарыг харийнхнаас чөлөөлөх, Дөрвөд, Урианхайн олон хошуудыг Монголын төрд дагаар оруулах ажлыг зохион байгуулагчдын нэг Р.Наваанцэрэн Цэргийн яамны дэд сайд, улмаар Ховд, баруун хязгаарыг сэргийлэнбатлах сайдаартомилогдон, хил дамнасан дээрэмчид, цагаантнуудаас чөлөөлөх, хязгаар нутийг засан тохинуулах, 1921 оны хувьсгал,Ардын засгийн бодлогыг хэрэгжүүлэхийн төлөө өөрийн эх оронч үзэл, эрдэм чадал, авъяас билэг, зохион байгуулах чадвараараа тодрон сайдын албыг 10 гаруй жил хашжээ.
 
Р. Наваанцэрэн Богд Жавзандамбыг хаан ширээнд залагдсан үеэс ардын хувьсгал ялж баруун хязгаарыг бүрэн чөлөөлсөн 1922 оныг хүртэл сайдын албыг хашжээ. 1921 оноос хошуу засгийн шинэчлэл хийхэд Наваанцэрэнг хошуу даргаар улираан тавьж 1924 оны 5 дугаар сарын төгсгөл хүртэл ажиллуулжээ. Хан Тайшир уулын аймаг, Зоригт вангийн хошууны тогтмол хурлын 1924 оны 5 дугаар сарын 19-ний тогтоолд “Зоригт ван Наваанцэрэн нас буурай болж биед өвчин тохиолдож, албан хэрэг шийтгэж чадахгүй учрыг гаргаж засаг хошууны даргаас шилжүүлэхийг эрж хуудас бичиж ирүүлсэн тул хэлэлцээд төлөв үнэн тул хошууны даргаар хэнийг сонгох тухайд нууц ба илэрхий хоёр зүйлээр саналыг авч Далайжаргалыг хошуу даргаар сонгов” гэжээ.  Ингэж 45 жил засаг бариад өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдөн малчин ардын амьдралаар 4 жил гаруй амьдарч байгаад өвчний учир 1928 онд насан өөд болжээ.

Ангилал:19-р зууны ноёрхогч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Монголын язгууртан
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:19-р зуунд төрсөн
Ангилал:1928 онд өнгөрсөн
Гомбожавын Аюурзана

Хошой чин ван **Гомбожавын Аюурзана** 1883 онд төрсөн. Чин улсын Бадаргуулт төрийн 27-р он (1901)-д тайж болсон. 1912 онд харьяат аймгийн хан, да жанжин, олон засгуудын хуучин тамгуудыг халж, шинэ тамга цутгуулах, мөнгө хүргэх, бас Богд гэгээнд мөргөхөөр очсон учирт бэйсийн зэрэг хүртжээ.

Олонд “Харлаг бэйс” хэмээн алдаршсан нь насан багадаа хийдэд шавилж байгаад шар шувталж хар болсонтой холбоотой Сэргэлэн авхаалжтай, эрдэм номтой тайж байв. Өөрийн хөрөнгөөс ядарч зовсон лам, хар олонд өглөг их тараадаг ноён байсан гэлцдэг. Тэрбээр 1913 онд Баруун хязгаарыг тохинуулах сайдын хамтаар баруун хязгаарыг Хасгууд уугалан түвээсэнд цэрэг авч амжилттай дайтаж байжээ.
1913 оноос Зоригт ханы хошууны хэргийг эрхлэн шийтгэж, 1920 онд Автономит засгийг сэргээх асуудлаар Бээжинд очсон Монголын төлөөлөгчдийн дунд баруун хязгаарыг төлөөлөн бэйс очиж байв. 1920 онд Ховдын сайдаар тохоон томилогдож байсан. 1921 онд Мөстийн бэлчирт байгуулагдсан Баруун монголын Ардын засгийн газрын дотоод яамны сайдаар томилогдсон. 1922 онд Ховдод суух төлөөний сайдаар Гомбо-Идшин гүн томилогдсоны дараа Аюурзана бэйс Дөрвөдийн баруун чуулганы даргаар тохоогдож байсан байна.

1923-1924 онууд Монгол улсын Гадаад явдлын яамны эрхэлсэн түшмэлээр ажиллаж байгаад чөлөө мэдүүлэн уул нутагтаа иржээ. 1928 онд “Дөрвөдийг тусгаарлах гэсэн шар Санжийн хэрэг”-т холбогдон байцаагдаж байгаад 1929 онд нас баржээ. Тэрбээр Орос хийцийн хоёр давхар байшин бариулж байсан нь одоо хүртэл Улаангом хотноо буй. Хоёр давхар байшингийнхаа хажууд хүнсний зориулалт бүхий урт цагаан байшинг ердийн тоосгоор бариулсан байдаг. Хоёр давхар байшинг Богдын өвлийн ордонтой төстэй, хэлбэр хийц нь Европ маягтай, шавар дээвэр, модон тааз, тоосгон ханатай, дээд давхарт гадны зочин гийчин буудаг, нарийн модон вандантай байсан, доод давхарт Хятад маягийн халуун ханзтай, дээд давхарт гадна талаас нь шатаар ордог, Аюурзана бэйс өөрөө хавар, намрын цагт сууж амьдардаг гэх зэргээр судлаачид тодорхойлон бичсэн байна. Дөрвөд аймагт анхны хоршоо байгуулагдахад тэрбээр орон сууцаа өгч байсан мэдээ бий.

Ангилал:Монголын язгууртан
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1883 онд төрсөн
Ангилал:1929 онд өнгөрсөн
Гүнтийн буудалцаан

1995 онд болсон **Гүнтийн буудалцаан** сонин, телевизээр ид шуугиж байх үедээ америкийн адал явдалт кино шиг л төсөөлөгдөж байлаа. Мафийн боссууд хөрөнгө мөнгөө булаацалдан маргаж, харилцан буу шийдэмдээ тулсан гэх боловч өөр том сонирхол хөндөгдсөн тухай ч зарим хэвлэлд бичигдсэн нь бий. 

Хэрэг бүртгэж эхлэх явцад авагдсан баримтаар бол Чингис зочид буудалд хууль бусаар ажиллаж байсан казинод том том бооцоо тавин зугаацдаг хөрөнгө мөнгөтэй нөхдүүд бооцооноосоо үүдэн зөрчилдсөн болох нь харагддаг. Энэ казиног үүсгэн байгуулагч нь цагдаагийн ажилтан байсан, өдгөө УНН-ын дарга Батболд. Казино тухайн үедээ эрх мэдэл бүхий хүмүүс авилгаа өгч авалцдаг гол газар болдог тухай зарим хэвлэлд бичигдэж байв. Өөрөөр хэлбэл авилга өгөх эрх мэдэлтнээ урьж ирүүлэн өндөр бооцоо тавьж тоглоод “хожигддог” аж. “Цагаан шонхор”-ийн Энхтайваныг шоронд суулгасныг эс тооцвол буудалцааны эцсийн шийдвэр хэрхэн гарч, хэн гол буруутан болсон нь тийм ч тодорхой биш байсаар мартагдсан.

## Эшлэл 
Ангилал:1995 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Зохион байгуулалттай гэмт хэрэг
Ангилал:Сүүдрийн эдийн засаг
Чингис зочид буудлын хувьчлал нэртэй луйвар

Чингис зочид буудлыг төсвийн хөрөнгөөр аваад өрөө төлөөгүй том хэрэг – УИХ-ын гишүүн, сайд асан Сү.Батболд холбогддог. Төрийн хянан шалгах Хорооноос МИАТ компанид хийсэн нэг шалгалтаар 5 тэрбум төгрөгийн зөрчил илэрсний дотор “Чингис” зочид буудлыг барихад зориулж МИАТ компаниас гаргасан 500 саяын асуудал орсон байдаг. Төрийн хөрөнгөөр боссон уг зочид буудал нэг л өдөр Сү.Батболдын хувийн өмч болчихсон. Шалгалтын материалаас харвал Батболд авсан өрөө төлсөн тухай баримт олдоогүй. Харин өрөндөө 100 шахам сая төгрөгөөр үнэлсэн угаалгын машин, хими цэвэрлэгээний машин хоёрыг “шахсан” тухай тэмдэглэгдсэн байдаг ч нөгөө машинуудыг нь хайгаад олоогүй гэдэг.

Ангилал:1997 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Улсын Их дэлгүүрийн хувьчлалын будилаан

1959 онд БНМАУ-ын Сайд анрын Зөвлөлийн шийдвэрээр Ардын хувьсгалийн 40 жилийн ойн баярын өмнө улсын хэмжээний худалдааны “Нэгдсэн төв” барьж байгуулахаар тухайн үеийн 150 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, Хятад улсын зураг төсөл, барилгачдын дэмжлэгтэйгээр одоогийн барилга байгууламжийг 1961 оны 6-р сарын 28-ны өдөр ашиглалтанд оруулсан ажээ.   

Тухайн үеийн УИХ-ын даргын нэр холбогдон ажилчид нь өлсгөлөн, суулт зарлаж байгаад болиулж байв. Хожим хэд дахин буцсаны эцэст УИХ-ын гишүүн Шагдарсүрэн хувьчилж авсан. Шагдарсүрэн УИХ-ын гишүүн болмогцоо бизнес нь геометрийн прогрессоор дээшилж доктор, профессор болсон, гавьяат цол хүртсэн. 

1995 оны 12 -р сарын 12 -ний өдрийн Монгол Улсын Засгийн Газрын №106 -р тогтоолоор "УИД -ийг гол зорилго зориулалтаар нь ажиллуулж, Их Дэлгүүрийн зэрэглэл өндөр байх хэмжээнд өөрчлөн шинэчлэхтэй холбогдуулан төсөл шалгаруулах журмаар “Хувьцаат компани” болгон өөрчлөн зохион байгуулж хувьчлах" шийдвэрийг Монгол Улсын Засгийн Газар гаргаж “Номин Холдинг” ХХК 2000 оны 5 -р сард дийлэнх хувьцааг нээлттэй дуудлага худалдаагаар төрөөс хувьчилж авсан байна. 

 

Ангилал:1999 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Төв захын хувьчлалтай холбоотой будилаан

УИХ-ын гишүүн асан Баасанжав, одоо УИХ-д МАХН-аас нэрээ дэвшүүлэхээр тодорсон “Наран туул” захын босс Сайхансамбуу нар холбогддог. Тэд гуя базууд гэдгийг мэдэх хүн цөөнгүй. Төв бараан захыг худалдсан дуудлага худалдаа гэгчид хоёр компани өрсөлдсөн тухай протокол байдагч өрсөлдсөн “Бумбат” гэх компани ерөөсөө олдоогүй. Өөрөөр хэлбэл нэг л компани хуурамч компанитай өрсөлдсөн гэсэн үг л дээ. Үлдсэн ганц нь Батаа гэх эзэнтэй “ Наран туул” компани. Дуудлага худалдаа явуулах тухай хууль журмыг зөрчиж амралтын өдөр буюу ням гаригт явагдсан худалдааны дүнд Батаа биш Сайхансамбуу эзэнтэй компани болж хувиран ялалт байгуулсан сонин түүх бий. Тухайн дуудлага худалдаа гэгчийн зохион байгуулсан хүн нь нийслэлийн өмч хувьчлалын комиссын дарга Баасанжав байлаа. Сайхансамбуу гэх овсгоотой энэ босс дараа нь Богдын музейн баруун талд боксын ордон барина гэж хотын дарга асан Ж.Наранцацралтаар 1998 онд А 246 тоот захирамж гаргуулж Богд хааны сүм музейн урд талд газрын зөвшөөрөл авснаа зүүн болгож засаад Оргил рашаан сувилалын ундрага дээр байшин барьж чадсаныг тайлбарлаж чадаагүй өдий хүрсэн.

Ангилал:1998 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Эдийн засгийн гэмт хэрэг
Хүний наймааны хэргүүд

Аялал жуулчлалын асуудал эрхэлсэн агентлагийн дарга асан, одоо яамны ТНБдарга Шийлэгдамбын нэр холбогддог. 2003 онд болсон энэ ноцтой үйлдлийг тэрээр гардан хийгээгүй ч түүнийг Аялал жуулчлал хариуцсан агентлагийн дарга байхад түүний орлогч Лхагвасүрэн эхнэр Гэрэлмаа нарын байгуулсан “Сайто” гэх хувийн компани радиогоор зар гарган оюутан охидыг бүртгэж шалгаруулаад Японы Осака хотод аваачиж, садист хүмүүст үйлчилдэг янхны газарт худалдсан байдаг. МАХН-ын төв байранд байрлах энэ компанийн шугамаар явж худалдагдсан 8 охиноос нь тав нь сайн санаат хүмүүсийн тусламжаар хэдэн сарын дараа оргон ирснээс энэ хэрэг мандсан. Гэвч өнөө хүртэл хэнд ч ямар ч арга хэмжээ ноогдуулаагүй төдийгүй Шийлэгдамбыг дэвшүүлэн Зам тээвэр аялал жуулчлалын Яамны дэд сайд болгосон байна. Ноцтой энэ хэрэгт “Түмэн эх” чуулга, Төмөр замын замчин чуулгын удирдлагууд ч хамсаатан болсон баримт бий. Тэд эдгээр охидод чуулгын бүжигчин гэсэн үнэмлэх бичиж олгожээ. Дашрамд дурдахад энэ компанид гадагшаа охидыг гаргах зөвшөөрлийн гэрчилгээ олгож НХХ-ийн сайд Ши.Батбаяр мутраа зурсан байдаг.

Ангилал:2003 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Хадгаламж зээлийн хоршооны хэрэг

2003 онд МАХН дангаараа УИХ-ыг бүрдүүлж байхдаа баталсан цоорхой хуулиас үүдэлтэй.Олон мянган иргэдэд 67 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан энэ хэрэгт төрийн түшээд, цагдаагийн ажилтнуудын нэр ч холбогдсон болохыг хэвлэлд бичсэн нь бий. Хуулийн байгууллага шалгаж байгаа. ХЗХ-ны хохирогчдийн хохиролыг төсвийн хөрөнгөөр барагдуулж, хоршооны мөнгийг их хэмжээгээр зээлж аваад төлж барагдуулаагүй хүмүүст ял завших боломж олгосон тухай шүүмжлэл тасраагүй байдаг. ХЗХ-ноос хамгийн их зээл аваад төлөөгүй бултсан хүмүүсийн манлайд МАХН-ын ахмад зүтгэлтэн Лантуугийн хүү Дамдинсүрэн тодорсон байдаг.

Ангилал:2003 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Францаас хүн хулгайлсан хэрэг

УИХ-ын гишүүн Тэрбишдагва, МАХН-ын гишүүн Онон, тухайн улсад дипломатчаар суудаг Батбуян болон тагнуулын ажилтан Хурц нар холбогддог. Батсүх гэх монгол иргэнийг С. Зоригийг хөнөөсөн хэрэгт сэжиглэж байна гэх нэрээр Франц улсад амьдарч байсан Дамирангийн Энхбатыг 2003 оны тавдугаар сарын 25-нд тухайн улсын цагдаа хүчний байгууллагад мэдэгдэлгүйгээр хулгайлж, унтуулах тариа хийгээд Герман, Оросын Холбооны Улсаар дамнуулан нисэх онгоцонд нууж авчирсан ноцтой хэрэг гарсан. Хүн хулгайлсан энэ хэрэгт дээр нэр дурдсан эрхмүүд оролцсон байдаг. Үүний улмаас Франц улсад консулын ажилтнаар сууж байсан ямар ч гэмгүй нэг эмэгтэй дипломатч хилсээр зэм хүлээн “персона нон грата” болон хөөгдөж, харин элчин сайд асан Д. Тэрбишдагва “сайн дураараа” татагдан ирж, сайд, УИХ-ын гишүүн болсон юм. Тухайн улсуудаас эсэргүүцлийн нот бичиг манай Гадаад хэргийн Яаманд ирж байлаа. Ямар хариу өгч хэнд арга хэмжээ ноогдуулсныг хэн ч үл мэднэ. Харин Батсүхийг сайн өмгөөлснийхөө төлөө өмгөөлөгч Санжаасүрэн хорих ялаар шийтгүүлсэн тухай олон нийт мэднэ.

## Эшлэл 
Ангилал:2003 оны эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монголын хүний эрх
Ангилал:Монголын цагдаагийн албаны түүх
Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Ангилал:Монголын улс төрийн хэрэг
Бичээч Цэрэнпилийн хэрэг

1923 онд Цэрэнпил Сэцэн хан аймгийн Чин ачит ван Тогтохын хошууны бичээч хуурамч тамга үйлдэж монгол ноёд, “ван, гүн нар-ын өмнөөс бичиг зохиож түүнд хиймэл тамгаа дарж, ардын засгийг устгаж, феодалын байгууламжийг сэргээх зорилгоор Японоос тусламж гуйх гэж оролджээ.

Ангилал:Гэмт хэрэг Монголд

тэгээд тэр 100 ташуурдалсан мөн 7 мөнгөн ёмбүүгийн торгууль өгсөн ч төлж дийлэлгүй цаазын ял сонсжээ
Опел Спеедстер

**Опел Спеедстер** нь Опелийн родстер ангиллын загвар бөгөөд 2001 оны гуравдугаар сараас 2005 оны долоодугаар сар хүртэл үйлдвэрлэгджээ. 1999 оны гуравдугаар сард энэ тэргийг Женевийн автомашины үзэсгэлэн худалдаанд анх танилцуулсан байна. Анхны загвар нь 2001 оны гуравдугаар сард Хетелийн үйлдвэрээс гарсан. 

Цуврал болгон гаргахдаа анх 10.000 ширхэгийг үйлдвэрлэхээр тооцсон боловч захиалга бага байсан учраас 2005 оны долдугаар сарын 22-нд 7207 ширхэгийг үйлдвэрлэсэнээр түүний үйлдвэрлэлтийг зогсоосон байна.

## Дизайн болон тоноглол
Түүний шассиг хөнгөнцагаанаар хийсэн бөгөөд маш бага гагнаасан холбоос орсон. Ихэвчлэн шургаар боох болон таван холбоос хэрэглэсэн учир нэлээд бат бөх их биетэй болсон. Өөрийгөө тээдэггүй их бие нь шилэн утастай хүчитгэсэн хуванцараар хийгдсэн. Цувралдаа даавуун төрлийн дээвэр хэрэглэсэн, харин захиалгаар хатуу буюу шилэн утастай хүчитгэсэн хуванцар дээвэр  хийж байсан. 

Цуваа дөрвөн цилиндртэй 2198 см³ (2,2 литр) багтаамжтай экотек мотор нь 108 кВт (147 м.x.) чадалтай дээд эргэлтийн момент 203 Нм бөгөөд дээд хурд нь 217 км/ц болон хурдатгал нь 0-100 км/ц хүрэхийн тулд 5,9 секунд зарцуулна. Энэ моторыг мөн Цафира А, Вектра В, С болон Астра G-д хэрэглэжээ.

## Зургийн цомог

Зураг:Speedster_Turbo_1.JPG|Опел Спеедстер 2.0 Турбо (2003-2005)
Зураг:Opel ECO Speedster with 1.3 CDTI-worldrecord-Diesel.jpg|Опел ЭКО Спеедстер
Зураг:Vauxhall VX220 04.jpg|Вауксхалл VX220 
Зураг:Opel Speedster 2.2.JPG|Опел Спеедстер 2.2

## Техникийн үзүүлэлт
## Цахим холбоос 
## Эшлэл
Ангилал:Спорт загварын автомашин
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Спеедстер
Ангилал:Родстер
Бахтияр Артаев

**Бахтияр Артаев** (; 1983.03.14-нд Жамбулд төрсөн) — олимпын аварга, Казахстан улсын **боксчин**.

## Намтар 
Бахтияр Артаев Зөвлөлт Казахстаны Жамбул (одоо Тараз) хотод төрсөн. Одоо  настай. 

10 наснаасаа боксоор хичээллэж, 21 насандаа 2004 онд олимпын аварга болсон. -69 кг жинд Оросын Олег Саитов (20:18), Кубын Лоренсо Арагон (36:26) нарын таван өрсөлдөгчөө дийлж олимпын алтан медаль хүртсэн. 

2005, 2007 оны ДАШТ-д хоёуланд хагас шигшээд үлдэж Кубын Эрисланди Сантойя (22:31), Венесуэлийн Альфонсо Бланко (7:15) нарт дийлдэн хошой хүрэл медаль хүртжээ.

2008 оны олимпын -75 кг жингийн шөвгийн наймд Их Британийн Жеймс Дигейлд 3:8-аар дийлджээ.

2006 оны Азийн наадмын боксын тэмцээнд -75 кг жинд мөнгөн медаль зүүсэн.

## Алдар цол 
* «Казахстаны спортын гавьяат мастер» цол (2004)
* «Барыс» (барс) I зэргийн одон (2004)

## Одоогийн ажил 
Артаев 2012 онд үүсэн байгуулагдсан Астанагийн ерөнхийлөгчийн спорт клубийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Казахстаны боксчин
Ангилал:Казахстаны олимпын аварга
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Казахстаны үнэн

**«Казахстаны үнэн»** () — Казахстан улсдаа нэр хүндтэй өдөр тутмын **сонин**. 

1920 оноос хэвлэж эхэлсэн. Төрийн мэдээний эх үүсвэр. Орос хэлээр бичдэг. 

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим талбар

Ангилал:Казахстаны сонин
Ангилал:ЗХУ-ын сонин
Ангилал:Оросоор бичдэг сонин
Ангилал:1920 онд анх хэвлэгдсэн
Пөнхү

thumb|Тайваньд Пөнхүг улаанаар

**Пөнхү** (澎湖群島 – *Pēnghú qúndǎo*) буюу **Пэскадорын арлууд** ( – *«загасчин»*-аас гаралтай) — Тайвань арал болон Хятадын эх газар хоёрын хооронд Тайванийн хоолойд 141 км2 эзлэн байгаа **олтриг** юм. Их, бага 64 арлыг хамаарна. 

Засаг захиргааны хуваариар Тайвань орны **Пөнхү шянь** (澎湖縣, хошуу нутаг) болно. Төв нь Магун хот.

## Хүн ам зүй 
2014 онд 101,758 хүн оршин сууж байв.

left|thumb|140px
## Нутгийн хуваарь 
Пөнхү шянь дотроо 1 хот, 5 балгас болж хуваагдана.
* Магун хот (馬公市)
* Хүши балгас (湖西鄉)
* Байша балгас (白沙鄉)
* Шию балгас (西嶼鄉)
* Чимэй балгас (七美鄉)
* Ванъань балгас (望安鄉)

## Зураг 

Зураг:%E6%BE%8E%E6%B9%96%E5%BB%B3%E8%88%8D_peiiunwu.jpg|Нутгийн захиргааны байр
NPU_-_Education_Building.JPG|Их сургууль
%E5%B0%96%E5%B1%B1%E7%99%BC%E9%9B%BB%E5%BB%A0.png|Дулааны цахилгаан станц

Ангилал:Тайванийн тойрог
Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг
Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн арлын бүлэг
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Ангилал:Пөнхү тойрог
Мазү

thumb|Мазү олтригийн байршил

**Мазү** (馬祖列島 – *Mǎzǔ Qúndǎo*) — Тайвань арал (хол) болон Хятадын эх газар (ойр) хоёрын хооронд Тайванийн хоолойд 29.6 км2 эзлэн байгаа **олтриг** юм. Их, бага 36 арлыг хамаарна. Хүн ам, газар нутгаар Тайванийн 22 нутгийн хамгийн бага нь болно.

Засаг захиргааны хуваариар Тайвань орны Фужянь мужийн **Ляньжянь шянь** (連江縣, хошуу нутаг) юм. Төв нь Наньгань балгас.

## Хүн ам зүй 
2014 онд 12,506 оршин суугчтай байв.

## Нутгийн хуваарь 
Ляньжянь шянь дотроо дөрвөн балгас болж хуваагдана.
* Бэйгань балгас (北竿鄉)
* Дунъинь балгас (東引鄉)
* Жүгуан балгас (莒光鄉)
* Наньгань балгас (南竿鄉)

## Зураг 

Lienchiangadm.PNG|Нутгийн хуваарь
Fuxing_Village.jpg|Наньгань балгас
Dapu_Village,_Dongju,_Matsu,_Taiwan.JPG|Дунжү арал

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Ангилал:Тайванийн арал
Ангилал:Фужянийн арлын бүлэг
Ангилал:Номхон далайн арлын бүлэг
Ангилал:Фужянь тойрог
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Жиньмэнь

thumb|Жиньмэний байршил

**Жиньмэнь** ( – *Jīnmén*; лат-га. *Kinmen*; «алтан үүд») — Хятадын эх газарт ойр байдаг боловч Тайвань орны Фужянь мужийн «Жиньмэнь **шянь**» (金門縣, хошуу нутаг) хэмээгдэх 153.1 км2 газар эзэлсэн **олтриг** юм. Хятадын Шямэнь хотоос ердөө 2 км зайтай. 

Их Жиньмэнь, Бага Жиньмэнь, Дадань, Эрдань зэрэг 36 том жижиг арлаас бүрдэнэ. 

Газар нутаг, хүн амаараа Тайваньдаа Мазү, Пөнхүгийн дараа орох жижиг нь болдог.

## Хүн ам зүй 
Жиньмэнь шянь 2014 онд 127,723 оршин суугчтай байв.

## Нутгийн хуваарь 
thumb|Нутгийн хуваарь
Жиньмэнь шянь дотроо гурван балгас (суурин газар), гурван шян (сум) болж хуваагдана.
* Жиньчөн балгас (金城鎮 - алтан балгас) - *хошууны төв*
* Жиньхү балгас (金湖鎮 - алтан нуур)
* Жиньша балгас (金沙鎮 - алтан элс)
* Жиньнин шян (金寧鄉)
* Лию шян (烈嶼鄉)
* Үчюй шян (烏坵鄉)

## Зураг 

Jinchengtownview.JPG|Жиньчөн балгас
Jiangong_Island_-_DSCF9484.JPG|Жяньгун арал ба  Коксингын хөшөө
Bomb_shells_fired_from_Mainland_China,_Kinmen,_Taiwan.JPG|БНХАУ-тай дайтсан ул мөр

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг
Ангилал:Фужянь тойрог
Ангилал:Фужянийн суурин
Ангилал:Фужянийн арлын бүлэг
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Ангилал:Тайванийн суурин
Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
Үчюй

**Үчюй** (烏坵) — Тайванийн хоолой дахь Тайванийн мэдлийн хос **арал**, мөн орны Жиньмэнь шяний харьяа **шян** (сум).

Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг
Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Ангилал:Тайванийн суурин
Ангилал:Фужянийн арлын бүлэг
Ангилал:Фужянь тойрог
Ангилал:Фужянийн суурин
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Тайпин арал

**Тайпин** буюу **Иту-Аба** — Өмнөд Хятадын тэнгисийн Спратлийн арлуудад хамаарах **арал**. 0.46 км2 талбайтай. 1400 м урт, 400 м өргөн.

Тайвань эзэмшиж буй. Гаошюн хотын харьяа. Гэвч Хятад, Вьетнам, Филиппин өөрийн гэсэн нүдээр харж байдаг.

## Нисэх буудал 
Арлын голоор 1200 м гүйлтийн зам бүхий нисэх буудал байна. Тайванийн цэргийн нисэх хүчин ашигладаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн арал
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн арал
Ангилал:Тайванийн арал
Ангилал:Гаошюны газар зүй
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Ангилал:Хятадын улс төр
Люйдао

thumb|160px|Ногоон арлын шорон

**Люйдао** (綠島, **Ногоон арал**) — Тайванийн эргээс дорно зүгт 33 км зайтай Номхон далайд буй **арал**.

17.329 км2 талбай эзэлдэг. Улсынхаа дөрөвдүгээр том арал гэнэ. 

Засаг захиргааны хуваариар Тайвань орны Тайдун шяний «Люйдао **шян**» (сум) гэгдэнэ.

Ногоон аралд шорон байдаг.

Люйдао арал галт уул, халуун рашаантай. 

1995 оны үед 2634 оршин суугчтай байсан.

Ангилал:Тайванийн арал
Ангилал:Тайвань аймгийн суурин
Ангилал:Азийн арал
Ангилал:Номхон далайн арал
Ангилал:Тайдун тойрог
Гуйшань

**Гуйшань** ( - *гуй-шань-дао*) — Тайванийн Илань шяний харьяа 2.8 км2 талбайт **арал**. Тайванийн дорнод эргээс 9.1 км зайтай. **Галт уул** оройтой.

Dasi_Station_view_of_Gueishan_Island.jpg|Тайванийн эргээс

Ангилал:Тайванийн арал
Ангилал:Азийн арал
Ангилал:Номхон далайн арал
Ангилал:Давхаргат галт уул
Ангилал:Илань тойрог
Лань

thumb|Имород суурин

**Лань** (蘭嶼 - *лань-юй*) буюу **Цахирмаа** (*Orchid*) — Тайваний мэдлийн Номхон далай дахь **арал**. 

Засаг захиргааны хуваариар Тайваний Тайдун шяний харьяа «**Ланьюй** **шян**» (сум) болно.

45 км² талбайтай. 4000 хүнтэйгээс 2400 нь ями, 1600 нь хятад хүн байна. 

Лань арал дээр 1982 онд цөмийн хаягдал булшлах газар байгуулсан. 2002, 2012 онд нутгийн ардууд эсэргүүцэн жагссан. 

Lanyu_Ivalino_Ia-gin_village_hill_view.jpg|Суурин
Langdao.JPG|Далайн эрэг
Lanyu Senior High School Students 2010-9-13.jpg|Ахлах сургуулийнхан

Ангилал:Тайванийн арал
Ангилал:Тайвань аймгийн суурин
Ангилал:Азийн арал
Ангилал:Номхон далайн арал
Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятад Улс
Ангилал:Тайдун тойрог
Сэнкакү

thumb|Сэнкакүгийн байршил

**Сэнкакү** () буюу **Дяоюйдао** () — Дорнод Хятадын тэнгист байгаа хүн амьдардаггүй 5 **арал**, 3 хад юм. 

Одоо Япон улс эзэн мэдэж байна. Гэхдээ Хятад улс, Тайвань хоёр өөрийн газар хэмээн маргаж байгаа.

Бүгд нийлээд 7 км2 талбайтай. Японы Окинава аймгийн Ишигаки хотод харьяалагдана.

1968 онд тэр хавийн далайн усны ёроолоос газрын тосны нөөц тогтоогдсон. 

Хятадууд 14-р зуунаас 1895 он хүртэл эзэмшиж байсан гэж зүтгэдэг. 

1895-1945 онд Япон, 1945 оноос АНУ мэдэж байгаад 1971 онд Японд эргэн шилжжээ. 

Kitakojima_and_Minamikojima_of_Senkaku_Islands.jpg|Кита-Кожима, Минама-Кожима
20100915Senkaku_Islands_Uotsuri_Jima_Kita_Kojima_Minami_Kojima.jpg|Том нь Уоцүришима (*Дяоюйдао*)
Diaoyutai_senkaku_detail.png|5 арал, 3 хадын байршил

Ангилал:Эзэнгүй арлын бүлэг
Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Ангилал:Дорнод Хятадын тэнгисийн арлын бүлэг
Ангилал:Окинава аймгийн арлын бүлэг
Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Ангилал:Ишигаки
Ангилал:Илань тойрог
Битань

right|150px

**Битань** (碧潭 – «ногоон нуур») — Тайвань орны Шинэ Тайбэй хотын Шиньдянь дүүргийн нутагт байгаа **нуур**.

Тус нуур Шиньдянь голын өргөсөн хэсэгт үүссэн. Аялал жуулчлалын үзвэр болсон газар.

Ангилал:Тайванийн нуур
Ангилал:Тайванийн аялал жуулчлалын үзвэр
Ангилал:Шинэ Тайбэй
Чөнчин

right|140px

**Чөнчин** (澄清湖 *Chéngqīng Hú*) — Тайвань орны Гаошюн хотын Няосун дүүргийн нутаг дахь хиймэл **нуур**.

1.03 км² талбайтай. Цэцэрлэгт хүрээлэн, гүүртэй. Чан Кайши ерөнхйлөгч агсаны ордон байна. Аялал жуулчлалын үзвэр болсон. 

Ангилал:Тайванийн хиймэл нуур
Ангилал:Гаошюн
Цуйфөн

right|thumb|

**Цуйфөн** () — Тайвань орны Илань шяний Наньао шянгийн нутаг дахь **нуур**.

20 га талбайтай. Далайн түвшнээс дээш 1900 метр өндөрт байдаг цэнгэг уст нуур. 

Ангилал:Тайванийн нуур
Ангилал:Илань тойрог
Гүган

right|120px

**Гүган** (古崗湖) — Тайвань орны Фужянь мужийн Жиньмэнь шяний нутагт байгаа **нуур**.

1964 онд нуурын чимэг болсон 16 метр уран хийцтэй асар баригдсан.

Ангилал:Тайванийн нуур
Улаан цутгалан

thumb|Улаан цутгалан
**Улаан цутгалан** — Монгол улсын Өвөрхангай аймгийн **Бат-өлзий** сумын нутагт, Орхон голд цутгах Улаан гол дээрх **хүрхрээ** юм. 

Хүрхрээний өндөр нь 24 метр байдаг бол Орхон голын усны их багаас хамаарч 25-50 метрийн хооронд хэлбэлзэж байдаг болохоор Монгол улсын хамгийн өргөн хүрхрээ болно. Бат-өлзий сумын төвөөс баруун тийш 20  км зайтай. Улаан цутгалангийн хүрхрээ нь Монгол орны аялал жуулчлалын гол зорин очих газруудын нэг юм.  

## Байршил 
Орхон гол эхэн нутагт уулс нь голууддаа ойр учраас эрчмийн үзүүлэлт өндөртэй аадар бороо, мөн хоногоор үргэлжлэх зүс борооны дараа уулын ус хурдан бууж, Орхон голын ус хэдхэн цагийн дотор мэдэгдэхүйц нэмэгдэж үер буудаг. Энэ үед Орхон голын хүрхрээний ус ихсэж хүрхрээний дээш бургилж нэгээс хоёр төө орчимтой өндөр нэмэгддэг. Улаан цутгалан хүрхрээний өргөний хэмжээ тэлж заримдаа 60 метр хүрэх нь бий.

## Бусад хүрхрээ 
Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын нутагт Улаан цутгалангаас гадна “Орхоны хүрхрээ буюу бага цутгалан”, “Татуурын хүрхрээ”, “Цагаан голын хүрхрээ” хэмээх том жижиг нийлсэн дөрөв таван хүрхрээ буй.

## Дэд бүтэц 
Улаан цутгалан үзэхийн тулд бартаа саад ихтэй шороон замаар зорчиж хүрдэг.  Улаан цутгалангаас 300-600 метр дотор "Майхан отог" тэмдэглэгээт майхантай отоглох газрууд бий. 

## Спорт 
thumb|Улаан цутгалан өвлийн мөсөн авиралтын тэмцээн
thumb|Улаан цутгалан өвлийн мөсөн авиралтын тэмцээн
thumb|Улаан цутгалан өвлийн мөсөн авиралтын тэмцээн
Жил бүрийн өвөл Улаан цутгаланд мөсний авиралтийн Хархорин Фестиваль олон улсын тэмцээн болдог.

## Цахим холбоос 
* Орхоны хүрхрээ

Ангилал:Монголын хүрхрээ
Ангилал:Бат-Өлзий сум
Ангилал:Өвөрхангай аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Азийн хүрхрээ
Наран саран нуур

thumb|Наран саран нуур

**Наран саран нуур** ( *ри-юэ-тань*) — Тайвань орны Наньтоу шяний Юйчи шянгийн нутагт байдаг **нуур**.

Тайваний хамгийн том нуур бөгөөд аялал жуулчлалын гол үзвэр. Д.т.д. 748 метр өндөрт 7.93 км2 талбайтай, 28 м гүн. 

Тус нуур шао хэмээх цөөн тоот ард түмний өлгий нутаг юм. 

Нар мандах, нар жаргахын үзэмжийг харах гэж жуулчид ирдэг.

Лалү гэсэн нэг аралтай.

## Зураг

SavageTribesOfFormosa1926_04.jpg|1926 оны нутгийн ард 
Kandance2005_sun_moon_lake.jpg|2005 он. Нар жаргах үе
Wen_Wu_Temple_01.jpg|Вэньү буддын сүм
Sun_Moon_Lake_Ropeway_05.jpg|Агаарын дүүжин зам

Ангилал:Тайванийн нуур
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн усны систем
Ангилал:Азийн хиймэл нуур
Ангилал:Наньтоу
Дахань

thumb|200px|Дахань гол

**Дахань** (大漢溪) — Тайвань орны  **гол**. Тайваний төв нутгийн Пиньтянь уулнаас эх авч умар зүгт урсдаг. 

Шиньжү шянь, Таоюань, Шинэ Тайбэй, Тайбэй хотын нутгаар 135 км урсаж Шиньдяньтай нэгдэж Даньшуй болно.

## Зураг 

Зураг:Tamsuirivermap.png|Газрын зурагт Дахань гол

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Даньшуйн голын систем
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Шиньдянь

right|140px

**Шиньдянь** (新店溪) — Тайваний умард нутгийн **гол**.

82 км урсаж Тайбэй хотын нутагт Даханьтай нийлэн Даньшуйг үүсгэдэг. 

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Даньшуйн голын систем
Жилун гол

right|80px

**Жилун** (基隆河) — Тайваний умард нутгийн **гол**.

96 км урсаж Даньшуйд цутгана.  

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Даньшуйн голын систем
Ланьян

right|120px

**Ланьян** (蘭陽溪) — Тайваний дорнод нутаг, Илань шяниар урсдаг **гол**.

Наньхү уулнаас эх авч 73 км урсаад Номхон далайд цутгана.  

Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Илань тойрог
Гаопин

right|120px

**Гаопин** (高屏溪) — Тайванийн өмнөд нутгийн **гол**.

Юйшань уулнаас эх авч 171 км урсаж Тайванийн хоолойд цутгадаг.  

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн усны систем
Жошуй

right|120px
right|120px

**Жошуй** (濁水溪; *Zhuoshui*) — Тайванийг өмнөд, умард таллан хуваадаг, мөн орны хамгийн урт **гол**.

Хөхуаньшань уулнаас эх авч 186 км урсаад Тайванийн хоолойд цутгана.  

Наньтоу, Жяи, Жанхуа, Юньлинь дөрвөн нутгийг дамжин болон захлан урсдаг.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн усны систем
Ланьтань

thumb|120px
thumb|120px
**Ланьтань** (蘭潭水庫) буюу **Цахирмаа** (*Orchid*) — Тайвань орны Жяи хотын нутагт байгаа **нуур** бөгөөд усан сан.

2 км2 талбайтай. 50 м өндөр усан оргилуур нуурын нэгэн үзэмж юм.

Ангилал:Тайванийн нуур
Ангилал:Жяи
Даньшуй

thumb|200px|Тайбэйгэээр урсаж буй нь

**Даньшуй** (淡水河 – «цэвэр устай гол»; *Tamsui*) — Тайвань орны умард нутгийн хамгийн том **гол**. 

Шиньдянь, Дахань хоёр гол Тайбэй хотын нутагт нийлж Даньшуй голыг үүсгэдэг.

Даханийг нийлүүлэн бодоход Даньшуй гол 159 км урттай, 2726 км2 сав газартай.

## Бохирдол 
Даньшуй гол аж үйлдвэрийн хог хаягдлаар бохирдож байгаа.

## Гүүр 
* Гуаньдү гүүр
* Шиньбэй гүүр

## Зураг 

Зураг:Tamsuirivermap.png|Сав газар (газрын зурагт)
Зураг:Space_Radar_Image_of_Taiwan.jpg|Голын адаг (хиймэл дагуулаас)

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Даньшуйн голын систем
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Зөнвэнь

**Зөнвэнь** (曾文溪) — Тайваний 130 км урт **гол**.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Дадү

**Дадү** (大肚溪) — Тайваний 116 км урт **гол**.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн усны систем
Шюгүлуань гол

**Шюгүлуань** (秀姑巒溪) — Тайваний дорнод нутгийн 104 км урт **гол**.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Тайванийн гол мөрөн
Жяолун

**Жяолун** (蛟龍瀑布) — Тайванийн хамгийн өндөр буюу 600 метр унадаг **хүрхрээ**.

Ангилал:Тайванийн хүрхрээ
Ангилал:Тайванийн аялал жуулчлалын үзвэр
Ангилал:Азийн хүрхрээ
Шифэнь

right|140px

**Шифэнь** (十分大瀑布) — Тайванийн Жилун голын үзэсгэлэнт **хүрхрээ**.  

Шинэ Тайбэй хотын Пинши дүүргийн нутагт байна. 20 м өндөр, 40 м өргөн.

Ангилал:Тайванийн хүрхрээ
Ангилал:Тайванийн аялал жуулчлалын үзвэр
Ангилал:Шинэ Тайбэй
Ангилал:Азийн хүрхрээ
Хайань

**Хайань** (Эргийн нуруу; 海岸山脈) — Тайвань орон дахь **уулын нуруу**.

Ангилал:Тайванийн нуруу
Ангилал:Азийн нуруу
Хамбург

**Хамбург** (), албан ёсоор **Чөлөөт болон Ханзештадт Хамбург** (; ), нь хот улс бөгөөд ХБНГУ-ын нэгэн муж улс юм. Хамбург нь 1,76 сая хүн амтай энэ тоогоороо германдаа 2-т (Берлиний дараа), герман хэлтэй улсуудад 3-т мөн европын холбооны улсуудад 8-р байрт ордог юм. Хамбург нь нийт 7 дүүрэгт хуваагддагаас гадна нийт таван сая хүн амтай Хамбург метропол нутгийн төв болж явдаг.

Хамбургийн усан боомт нь германдаа хамгийн томд орох ба дэлхийд эхний 20-д багтдаг том боомт юм. 1996 оноос хойш энд олон улсын далайн хэрэг шүүх газар байрлаж байна.

File:Hamburg-Hafen-Elbe4.jpg|Хамбургийн усан боомт
File:Hamburg Rathaus.jpg|Хамбургийн захиргааны ордон
File:Hamburg-Michaeliskirche-Hafen.jpg|Михаелис сүм (Хамбург)
File:St. Nikolai.jpg|Хуучны Ст. Николайн сүм (Хамбург)
File:Hamburg Staatsoper Zuschauerraum 06.jpg|Хамбург хотын дуурийн театр
File:Musicaltheater (Hamburg-Steinwerder).2.phb.ajb.jpg|Араатны хаан арслан дуут жүжгийн тоглолтын театр
File:Köhlbrandbrücke5478.JPG|Кёлбрандын гүүр
File:Hamburg OLG 1.jpg|Ханзештадтын дээд шүүхийн байр
File:Hamburg hbf1.JPG|Хамбург хотын төв галт тэрэгний буудал

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Германы муж улс
Ангилал:Германы мужийн нийслэл
Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин

Ангилал:Германы хот
Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот
Ангилал:Германы харьяа тойроггүй хот
Ангилал:Германы коммун
Ангилал:Ханзе хот
Ангилал:Германы Холбооны гишүүн улс
Ангилал:Германы Хаант Улсын холбооны улс
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Элбэ мөрний суурин
Алишань

**Алишань** (阿里山山脈) — Тайвань орон дахь **уулын нуруу**.

Ангилал:Тайванийн нуруу
Ангилал:Азийн нуруу
Юйшань

**Юйшань** (玉山 – *юй-шань* – **Хаш уул**, *Моррисон уул*) — Тайвань орны хамгийн өндөр **уул**. Далайн түвшнээс дээш 3952 м өндөр. 

Юйшань болон эргэн тойрны бусад уулс Юйшаний байгалийн цогцолборт газар болон Юйшань нуруунаа байна.

## Таван оргил 
* Юйшаний гол оргил  (3952 м) 
* Юйшаний дорнод оргил (3869 м) 
* Юйшаний умард оргил  (3858 м)
* Юйшаний өмнөд оргил  (3844 м)
* Юйшаний өрнөд оргил  (3467 м)

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Тайванийн уул
Ангилал:Гурван мянгат
Шюэшань

**Шюэшань** (雪山 – *шюэ-шань* – **Цасан уул**) — Тайвань орны хоёрдугаар өндөр **уул**. 3886 м өндөр. 

Тайванийн Тайжун хотын Хөпин дүүргийн нутаг, Шюэшанийн нуруунаа байна.  

## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Тайванийн уул
Шюгүлуань уул

**Шюгүлуань** (秀姑巒山) — Тайвань орны Хуалянь шяний нутагт байгаа 3825 м өндөр **уул**. 

Уул Юйшаний байгалийн цогцолбор газарт байх ба өврөөр нь Шюгүлуань гол урсдаг.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Тайванийн уул
Ангилал:Хуалянь тойрог
Филипе Луис

**Филипе Луис Касмирски** (; 1985|наймдугаар сарын 9]], Жарагуа-ду-Сул) — Польш гаралтай Бразилын хөлбөмбөгчин, Английн «Челси» болон Бразилын шигшээн хамгаалагч.

Уругвайн «Рентистас» багаас Испанийн «Кастилья» «Депортиво» багуудад зээлэгдээд амжилт гаргасан «Депортиводоо» 2.2 сая еврогоор жинхэлжээ. 2010 оны долдугаар сарын 23-нд «Атлетико Мадрид» түүнийг тодорхойгүй гэрээний нөхцөлөөр элсүүлэв. Чингээд 2010—2014 онд нийт 180 тоглолтонд оролцохдоо 2013/2014 онд Испанийн лиг, 2012 онд УЕФА Европа лиг, 2010, 2012 онд УЕФА Супер лиг, 2013 онд Испанийн цомд тус тус аваргалжээ.

«Челси» түүнийг 15.8 сая фунтээр элсүүлэхээр тохиролцож, 2014 оны долдугаар сарын 16-нд гэрээлжээ.

Филипе Луис бэртэлтэй байсан Марселог орлохоор 2009 оны наймдугаар сарын 7-нд Бразилын шигшээд дуудагдаж, наймдугаар сарын 12-нд Эстонийн эсрэг сэлгээнээс оролцжээ.

## Амжилт 
 «**Фигейренсе**»
* Санта-Катарина мужийн аварга (**2**): 2003, 2004
* **Нийт: 2 цом**

 «**Депортиво Ла-Корунья**»
* Интертото цомын эзэн (**1**): 2008
* **Нийт: 1 цом**

 «**Атлетико Мадрид**»
* Испанийн аварга (**1**): 2013/14
* УЕФА Европа лигийн түрүү (**1**): 2012
* УЕФА Супер цомын эзэн (**2**): 2010, 2012
* Испанийн цомын эзэн (**1**): 2013
* **Нийт: 5 цом**

 «**Челси**»
* Премьер лигийн аварга (**1**): 2014/15
* Лигийн цомын эзэн (**1**): 2015
* **Нийт: 2 цом**

 **Бразилын шигшээ**
* Холбоодын цомын эзэн (**1**): 2013
* **Нийт: 1 цом**

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* 
* 
* 
* Профайл - *Chelseafc.com* 
* Профайл - *Fifa.com* 
* Профайл - *Worldfootball.net* 
* Профайл - *Football-lineups.com* 

Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Фигейренсе багийн тоглогч
Ангилал:Реал Мадрид Кастилья багийн тоглогч
Ангилал:Депортиво Ла Корунья багийн тоглогч
Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч
Ангилал:Челси багийн тоглогч
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Дажянь

**Дажянь** () — Тайванийн Тайжун хотын Хөпин дүүргийн нутагт байгаа 3593 м өндөр **уул**.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Тайванийн уул
Ангилал:Тайжун
Гол нуруу

thumb|100px
**Гол нуруу** (中央山脈 - **Жунъян**) — Тайвань орны **уулын нуруу**.

## Gallery

Image:Taiwan 2009 HuaLien City Residential Community FRD 6061.jpg
Image:Taiwan 2009 HuaLien Taroko Gorge FRD 5527 Pano Extracted.jpg
Central_Range.jpg
Image:Taiwan 2009 HuaLien City CiSingTan Bay FRD 8343.jpg

Ангилал:Тайванийн нуруу
Ангилал:Азийн нуруу
Пиньтянь

**Пиньтянь** () — Тайваний Тайжун хот, Шиньжү шянь хоёрын хил дээр байгаа 3524 м өндөр **уул**.

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Тайванийн уул
Ангилал:Шиньжү тойрог
Тайванийн хоолой

thumb|Тайваний хоолой газрын зурагт

**Тайванийн хоолой** (), хуучнаар **Формозын хоолой** гэдэг байсан—БНХАУ-ын их газрын зүүн эрэг Тайвань арал хоёрыг тусгаарладаг завсрын **хоолой юм**. 

Тус хоолой нь 130-180 километр өргөн, 400 км урт юм. Умард талаараа Дорнод Хятадын тэнгис, дорнод талаараа Тайвань орны Тайвань муж, зүүн өмнөд талаараа Пөнхү арлууд, өмнөд талаараа Өмнөд Хятадын тэнгис, өрнөд талаараа Хятад улсын Фужянь муж хүрнэ.  

Хоолойд Жиньмэнь, Мазү, Шямэнь, Пинтань арал байж, захаар нь Гаошюн, Фужоу, Шямэнь зэрэг боомт хот байна.

1954-1955, 1958 онд хоёр удаа Тайванийн хоолойд БНХАУ (Хятад), БНХУ (Тайвань) хоёр зэвсэгт мөргөлдөөн болж байсан. 

## Зураг 

Xiamen Island, Lieyu Island and Kinmen Island.jpg|Хятадын Шямэнь хот, Шямэнь арал, Тайванийн Жиньмэнь арал
TaixinanPendi.JPG|Физик газарзүйн зураг


Ангилал:Австралазийн дундад хоолой
Ангилал:Тайванийн ус зүй
Ангилал:Дорнод Хятадын тэнгис
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгис
Жанхуа

thumb|Жанхуагийн байршил

**Жанхуа** (彰化縣, *Changhua*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Жанхуа хот.

## Газар зүй 
Тайвань арлын Тайванийн хоолойд тулсан өрнөд эргийн төв хэсэгт 1074 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 15-р том).

## Хүн ам зүй 
2014 онд 1,291,474 оршин суугчтай байсан (6-р олон). Хошуу шяний дотроос хамгийн олон хүнтэй нь юм.  

## Нутгийн хуваарь 
Жанхуа шянь дотроо 1 хот, 7 балгас (*жэнь*), 18 шян (сум)-гийн нутаг болж хуваагдана. 

* Нэг хот: Жанхуа хот.
* Долоон балгас : Бэйдо, Эрлинь, Хөмэй, Лүган, Тяньжун, Шихү, Юаньлинь

## Зураг 

彰化市中正路一段.JPG|Жанхуа хот
Temple of Confucius in Changhua.jpg|Күнзийн сүм


Ангилал:Тайванийн тойрог
Жяи тойрог

thumb|Жяи шяний байршил

**Жяи** (嘉義縣, *Chiayi*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Тайбао.

## Газар зүй 
Тайвань арлын өрнөд биед 1902 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 10-р том). Дорно зүгт Юйшань уул, өрнө зүгт Тайванийн хоолой хүрч, умард талаараа Юньлинь шянь, өмнөд талаараа Тайнань хоттой хиллэдэг. Өөрт захирагдахгүй Жяи хотыг бүрэн хүрээлсэн.

## Хүн ам зүй 
2014 онд 524,783 оршин суугчтай байсан (14-р олон). 

## Нутгийн хуваарь 
100px
Жяи шянь дотроо 2 хот, 2 балгас (*жэнь*), 14 шян (сум)-гийн нутаг болж хуваагдана. 

* Хоёр хот: Тайбао, Пүзи;
* Хоёр балгас : Бүдай, Далинь.

## Зураг 

嘉義縣政府.JPG|Нутгийн захиргааны байр
View_from_Alishan.jpg|Алишань уулнаас


Ангилал:Тайванийн тойрог
Ангилал:1950 онд байгуулагдсан
Шиньжү тойрог

thumb|Шиньжү шянь

**Шиньжү** (新竹縣, *Hsinchu*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Жүбэй.

## Газар зүй 
Тайвань арлын өрнө умард захад 1428 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 12-р том). Дорно зүгт Шюэшань, Дабажянь уул, өрнө зүгт Тайванийн хоолой хүрч, умард талаараа Таоюань, өмнөд талаараа Мяолитай хиллэдэг. Өөрт захирагдахгүй Шиньжү хотыг бөөрөндөө наасан.

## Хүн ам зүй 
Шиньжү шяньд 2014 оны тооцоогоор 537,630 оршин сууж байв (11-р олон). 

## Нутгийн хуваарь 
right|70px
Шиньжү шянь дотроо 1 хот (*ши*), 3 балгас (*жэнь*), 9 шян (сум)-гийн нутаг болж хуваагдана. 

* Нэг хот: Жүбэй (шяний төв)
* Гурван балгас : Гуаньши, Шиньпү, Жүдун

## Зураг 

%E6%96%B0%E7%AB%B9%E7%B8%A3%E6%94%BF%E5%BA%9C.JPG|Хошууны засгийн ордон
大華科技大學大華樓.jpg|Тахуа их сургууль
LeofooVillage MainEntrance Back.jpg|Амралт зугаалгын газар


Ангилал:Тайванийн тойрог
Ангилал:1945 онд байгуулагдсан
Хуалянь

thumb|Хуалянь шянь

**Хуалянь** (花蓮縣, *Hualien*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Хуалянь хот.

## Газар зүй 
Тайвань арлын дорнод эргээр 4629 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 1-р том). Дорно зүгт Номхон далай, өрнө зүгт Гол нуруу хүрч, Наньтоу, Тайжун, Гаошюн, Илань, Тайдунтай хиллэдэг. Дорнод эргээр Хайань нуруу байна. Мөн Хуалянь, Шюгүлуань гол урсдаг.

## Хүн ам зүй 
Хуалянь шяньд 2014 оны тооцоогоор 333,392 оршин сууж байв (20-р олон). 

## Нутгийн хуваарь 
Хуалянь дотроо 1 хот (*ши*), 2 балгас (*жэнь*), 10 *шян* (сум)-гийн нутаг болж хуваагдана. 

* Нэг хот: Хуалянь (шяний төв)
* Хоёр балгас : Фөнлинь, Юли

## Зураг 

Taiwan_2009_HuaLien_City_Roadside_Cemetery_FRD_8181.jpg|Гол уулын нуруу
Rain in TRA Hualien Station 20070807.jpg|Хуалянь хот
Population_density_map_of_Hualien_(Dec_2009).svg|Хүн амын нягт


Ангилал:Тайванийн тойрог
Мяоли

thumb|Мяоли шянь

**Мяоли** (苗栗縣, *Miaoli*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Мяоли хот.

## Газар зүй 
Тайвань арлын өрнөд эрэгт байдаг. 1820 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 11-р том). 

Дорно зүгт Шюэшань, өрнө зүгт Тайваний нуруу хүрч, Шиньжү шянь, Шиньжү хот, Тайжун хоттой хиллэдэг. 

## Хүн ам зүй 
Мяоли шяньд 2014 оны тооцоогоор 567,132 хүн оршин сууж байв (13-р олон). 

## Нутгийн хуваарь 
100px|right
Мяолийн нутаг дэвсгэр 1 хот (*ши*), 6 балгас (*жэнь*), 11 *шян* (сум)-гийн нутаг болж хуваагдана. 

### Хот 
* Мяоли хот (苗栗市)
### Балгас 
* Жолань (卓蘭鎮)
* Жүнань (竹南鎮)
* Хоулун (後龍鎮)
* Туншяо (通霄鎮)
* Тоуфэнь (頭份鎮)
* Юаньли (苑裡鎮)

## Зураг 

Taiwan_National_United_University.JPG|Их сургууль
Longtengbridge.jpg|Лунтөн гүүр
TRA_MiaoLi_Station.jpg|Төмөр замын өртөө

## Цахим холбоос 
* Орон нутгийн тойргийн албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Тайванийн тойрог
Илань

thumb|Иланий байршил

**Илань** (宜蘭縣, *Yilan*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Илань хот.

## Газар зүй 
Тайвань арлын зүүн хойд хэсэгт байна. 2144 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 6-р том). 

Хошууны нутагт Шюэшань болон Гол нуруу сунайж, Ланьян гол эх авдаг.

## Хүн ам зүй 
2014 оны тооцоогоор 458,777 хүн оршин сууж байв (17-р олон). 

## Нутгийн хуваарь 
120px|right|thumb|Нутгийн хуваарь
Илань шяний нутаг дэвсгэр 1 хот (*ши*), 3 балгас (*жэнь*), 8 *шян* (сум)-д хуваагдана. 

## Зураг 

Yilan_Plain_2011-05-11.jpg|Илань нутаг
Paddy_field,_Yilan_01.jpg|Тариалангийн талбай

## Цахим холбоос 
* Орон нутгийн тойргийн албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Тайванийн тойрог
Юньлинь

**Юньлинь** (雲林縣, *Yunlin*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Доулю хот.


Ангилал:Тайванийн тойрог
Тайдун

**Тайдун** (臺東縣, *Taitung*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **шянь** (хошуу). Засаг захиргааны төв — Тайдун хот.


Ангилал:Тайванийн тойрог
Таоюань

**Таоюань** (桃園市, *Taoyuan*) — Тайвань орны **улсын хот**. 


Ангилал:Тайвань арлын суурин
Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятадын төрд шууд захирагдах хот
Ангилал:Саятан хот
Тайнань

**Тайнань** (臺南, *Tainan*) — Тайвань орны **улсын хот**. 

## Эх сурвалж 

Ангилал:Тайвань арлын суурин
Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятадын төрд шууд захирагдах хот
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Хятадын урьдын нийслэл
Жилун

**Жилун** (基隆市, *Keelung*) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа **хот**. 

## Цаг уур 
## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Тайвань арлын суурин
Ангилал:Тайванийн тойроггүй хот
Ангилал:Тайвань аймгийн суурин