open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нөхөн сэргээлтийн дараах хяналт шинжилгээ

Монгол орны олонх экосистемүүд  эмзэг тогтоцтой, доройтолд өртөмтгий, байгалийн жамаар нөхөн сэргэх явц удаан байдаг онцлогтой. Үүний тодорхой жишээ бол уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөгөөр сүүлийн жилүүдэд цөлжилт хүрээгээ тэлж байна. Хуурайшилтын нөлөөгөөр ойн экосистем түймэрт хүчтэй нэрвэгдэх болов.

Иймд нөхөн сэргээлт хийсэн талбайг арчлах, тордох, малын хөл, салхи, үерээс хамгаалах, нөхөн сэргээлтийн үр дүнд мониторинг хийх нь ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн хүлээх үүрэг юм. Орон нутгийн захиргаа, иргэд ч нөхөн сэргээлтийн үр дүнд хяналт тавих нь зүйн хэрэг.

Нөхөн сэргээлтийн дараах хяналт, шинжилгээний үр дүнд экосистемийн нөхөн сэргэлтийн үйл явцыг тодорхойлох, орчны бохирдолтыг хянаж,  бохирдолтын эх үүсвэр хэвээр байгаа тохиолдолд бохирдолтыг зогсоох арга хэмжээг дахин төлөвлөж, хэрэгжүүлэх, хөрс, ургамлан бүрхэвч нөхөн сэргээгүй газруудад нөхөн сэргээлт дахин хийх боломж бүрдэх юм.

Нөхөн сэргээлтийн дараах хяналт шинжилгээг доорх чиглэлүүдээр зохион байгуулдаг. Үүнд:

•	Нөхөн сэргээсэн талбайн хөрсний чанарын хяналт, шинжилгээ

•	Нөхөн сэргээсэн талбайн ургамлан бүрхэвчийн хяналт, шинжилгээ

•	Нөхөн сэргээсэн талбайд нутагшсан амьтны аймгийн хяналт, шинжилгээ

•	Агаар, ус, хөрсний бохирдолтын хяналт, шинжилгээ

Хяналт, шинжилгээний үр дүнг уурхай эхлэхийн өмнөх экосистемийн суурь судалгааны тайлангийн үр дүн болон нөхөн сэргээсэн талбайтай залгаа орших байгалийн ижил экосистемийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдтэй харьцуулах замаар нөхөн сэргээлтийн үр дүнг тооцож болно.
Хөрсний хяналт, шинжилгээ

Уурхайн үйл ажиллагааны явцад хөрсний үржил шим, физик-химийн шинж чанарыг уурхайлалтад өртсөн болон өртөөгүй газар, овоолго шороо, өөрчлөлтөд өртөж доройтсон газар, нөхөн сэргээлт хийсэн газруудаас хөрсний дээж авч, задлан шинжилгээ (хөрсний ялзмагийн хэмжээ, хөрсний орчин pH, давсжилт, шим тэжээлийн бодисуудын хангамж, химийн үзүүлэлтүүд г.м.) хийх хэрэгтэй. Нөхөн сэргээсэн талбайд ч хөрсний шинжилгээг хийх нь зүйтэй бөгөөд үр дүнг ашиглалтын өмнө болон олборлолтын ажил дууссаны дараагаар явагдсан хөрсний судалгааны дүнтэй харьцуулан өөрчлөлтийг тодорхойлно.

Шимт хөрсийг хадгалах хугацаанд болон нөхөн сэргээсний дараа үржил шимийн бууралт явагдаж болно. Үржил шимийн бууралт нь хөрсний физик- химийн шинжийг доройтуулж, биологийн идэвхийг сулруулдаг. Мөн хөрсний чийгийн хангамж, ус барих чадвар, нягтшил, эзэлхүүн жин, механик бүрэлдэхүүн, сүвэрхэг шинж зэрэг нь тухайн хөрсний сэргээгдэх чанарыг илтгэх бөгөөд эдгээрийг  дээр сонгосон цэгүүдэд хянаж байх шаардлагатай. Хэрэв нөхөн сэргээлт хийсэн газрын хөрсний үржил шим   тогтвортой буурч, доройтож байвал нэмэлт хөрөнгө гарган нөхөн сэргээлтийн ажлыг дахин гүйцэтгэх шаардлагатай болно. Иймээс хөрсний хяналт, шинжилгээ нь биологийн нөхөн сэргээлтийн үр дүнг хамгаалах чухал арга хэмжээ юм.
Нөхөн сэргээсэн талбайн ургамлан бүрхэвчийн хяналт, шинжилгээ

Ургамлан бүрхэвчийн хөгжил нь экосистемийн тэнцвэрт байдлыг хангах суурь үзүүлэлт юм. Ургамалжилтын байдлаар нөхөн сэргээлтийн явцыг тооцож болно. Ургамлан бүрхэвчийн төрх байдлыг жил бүр бичиглэж байгалийн ургамалжилттай харьцуулах замаар нөхөн сэргээлтийн явцыг хянаж болно.

Нөхөн сэргээсэн талбайн ургамалжилтын мониторингийг дараах байдлаар хийж болно.
 
Нөхөн сэргээлтийн дараах эхний жилд:

•	Тарьсан олон наст ургамлын хээрийн соёлолт

•	Ургах, амьдрах чадвар

•	Өсөлт, хөгжил

•	Тусгаг бүрхэц

Дараагийн жилүүдэд:

•	Өвөлжилт буюу хаврын сэргэн ургалт

•	Өсөлт, хөгжил

•	Тусгаг бүрхэц

•	Ургац (өвсний, үрийн)

•	Амьдрах чадвар

•	Зүйлийн бүрдэл

Ургамалжлын мониторингийн үр дүнг бодитой байлгахын тулд нөхөн сэргээсэн талбайд хяналтын байнгын цэгүүдийг сонгож байршуулах хэрэгтэй.
Нөхөн сэргээлтийн эхний жилийн хяналт шинжилгээ

**Тарьсан ургамлын хээрийн соёололт тодорхойлох**:
Талбайд байрлуулсан байнгын цэгт 1м2 жижиг дэвсэг дотор соёолсон ургамлыг зүйлээр ялган тоолж анх тарьсан ургамлын тоонд харьцуулж хувиар илэрхийлнэ. Анх тарьсан ургамлын тоог гаргахдаа тарьсан үрийн норм ба 1000 ш үрийн жинг үндэслэнэ. Олон наст ургамлын хэд хэдэн зүйлийг хольж тариалсан тохиолдолд зүйл тус бүрийн соёолсон ургамлыг тус тусад нь тоолж хээрийн соёололтыг тооцон нэгтгэж болно. Ургамлын үр соёолж эхлэхэд хамгийн түрүүн үрийн тал гэж нэрлэгдэх 1 буюу 2 ш жижиг навчинцар гарна. Дараа нь жинхэнэ навч гардаг. Хээрийн соёололтыг тодорхойлохдоо жинхэнэ навч гарсны дараа тоолох хэрэгтэй.

**Ургамлын өсөлт, хөгжил тодорхойлох**:
Тарьсан жилийн намар олон наст ургамал идэр насандаа бүрэн хүрснээр өвлийг ажилттай давж дараа жилийн хавар сэргэн ургах нөхцөл бүрдэнэ. Идэр нас гэдэг нь буурцагт ургамлын хувьд 2-6 ш найлзууртай, 40 см орчим өндөртэй болох, үет ургамлын хувьд 3-5 ш найлзуур бүхий бут хэлбэрийг олох үе юм. Идэр насны ургамал ишний уг, үндэслэг иш, булцуут үндэс орчмын эрхтэндээ шим тэжээлийн бодисыг хангалттай нөөцөлж түүнийг тайван байх үедээ зарцуулж өвлийг давна.

**Тарьсан ургамлын анхны жилийн амьдрах чадвар**:
Намар ургамлыг өвөлжилтөд шилжихийн өмнө тоолж хавар соёолсон ургамлын тоонд харьцуулж хувиар илэрхийлснийг амьдрах чадвар гэнэ. Хавар соёолсон ургамал зуны ургалтын явцад тодорхой хэмжээгээр цөөрдөг. Тарьсан жилийн намар олон наст ургамал бутлалт, салаалалтын үе шатандаа өвөлжилтөд шилждэг бөгөөд цэцэглэж үрээ өгөхгүй.
Нөхөн сэргээлтийн хоёр дахь ба дараагийн жилүүдийн хяналт шинжилгээ

**Ургамлын өвөлжилт буюу хаврын сэргэн ургалт тодорхойлох**:
Мониторингийн байнгын цэгт хавар сэргэн ургасан ургамлын тоог өмнөх намар өвөлжилтөд шилжсэн ургамлын тоонд харьцуулж хувиар илэрхийлснийг ургамлын өвөлжих чадвар буюу хаврын сэргэн ургалт гэнэ. Дараагийн жилүүдийн хавар сэргэн ургасан ургамлыг тоолохдоо анх байрлуулсан байнгын цэгтээ хийнэ.

**Ургамлын өсөлт, хөгжил тодорхойлох**: 
Биологийн нөхөн сэргээлтэд тарьсан олон наст ургамал амьдралын 2 дахь жилдээ өсөлт, хөгжил нь гүйцэх ёстой. Өөрөөр хэлбэл тарьснаас хойш 2 дахь жилээс эхлэн нөхөн сэргээсэн талбайг ашиглаж болно. Хэрэв бэлчээрийн зориулалтаар нөхөн сэргээсэн бол ургамлын өндөр 20 см-ээс дээш болсон тохиолдолд мал бэлчээж болно. Ургамал ургах хугацаандаа хөгжлийн үе шатыг дамжина: 

1.	Хаврын сэргэн ургалт

2.	Бутлалт (тэвгэн навч, бут үүсэх)

3.	Гол хатгалт (салаалалт)

4.	Түрүүлэлт (бундуулалт)

5.	Цэцэглэлт

6.	Үр боловсролт

7.	Хагдралт

**Ургамлан нөмрөгийн тусгаг бүрхэц тодорхойлох**:
Нүдэн баримжаагаар тусгаг бүрхэцийг үнэлэхдээ газрын гадаргын хэдэн хувь нь ургамлаар хучигдсан байгааг багцаалж тодорхойлно. Ургамлан нөмрөгийн тусгаг бүрхэцийг фото зургаар баримтжуулан хянах арга нь сүүлийн жилүүдэд нилээд түгээмэл хэрэглэгдэж байгаа бөгөөд давуу тал нь хэрэглэхэд энгийн, богино хугацаанд олон цэгийн мэдээлэл цуглуулах боломжтой, зардал багатай, ургамлан бүрхэвчийн урт, богино хугацааны өөрчлөлтийг харуулдаг.

**Ургац тодорхойлох**: 
Нөхөн сэргээсэн талбайд бүрэлдсэн ургамлан бүрхэвчийн бүтээмж буюу өвсний ургацыг тодорхойлохдоо 1м2-ын жаазыг голдуу хэрэглэдэг. Газрын гадаргатай тэгшлэн хайчилсныг тухайн ургамлын биологийн ургац гэх ба газрын гадаргаас 3-5 см дээгүүр хайчилбал аж ахуйн ургац болно. Аж ахуйн ургац гэдэг нь мал идэх юмуу хадлан бэлтгэхэд гарах гарц юм.

**Амьдрах чадвар тодорхойлох**: 
Жил бүр хаврын сэргэн ургалт, амьдрах чадварыг тодорхойлох нь нөхөн сэргээсэн талбайн ургамлан нөмрөн хэрхэн тогтворжиж байгааг хянах боломжийг олгодог. Тодорхой хугацааны дараа тухайн талбайд тарьсан ургамал хүний оролцоогүйгээр өөрөө бие даан амьдрах боломжтой болох ёстой.

**Ургамлын зүйлийн бүрдэл тодорхойлох**: 
Уул уурхайн олборлолтоор эвдэрсэн газарт нөхөн сэргээлт хийсний дараа байгалийн ургамал түрэн ургах нь тухайн газрын ургамлан нөмрөг сэргэж байгалийн төрхөндөө шилжиж байгаагийн илрэл юм. Нөхөн сэргээлтийн дараах экосистемийн мониторингийг зайлшгүй хийх шаардлагатай бөгөөд байгаль өөрөө бие даан хөгжих боломжтой болтол хүн нөхөн сэргэлтийн явцыг байнга хянаж байх шаардлагатай юм.
Нөхөн сэргээсэн талбайн амьтны аймгийн хяналт, шинжилгээ

Нөхөн сэргээсэн талбай экосистемийн үйлчилгээ сэргэсэн эсэх, биологийн олон янз байдлын амьдрах орчин бүрэлдэж байгаа болохыг амьтдын нутагших явцаар тодорхойлж болно. Учир нь тухайн нөхөн сэргээсэн талбайд амьтдын амьдрах орчин буюу экосистемийн үйлчилгээ хараахан сэргээгүй тохиолдолд амьтад нутагшихгүй юм.

Амьтдын нутагших явцыг тодорхойлж үнэлгээ өгөхийн тулд Монгол орны нөхцөлд жилийн 4 улирлаар амьтны мониторинг зохион байгуулна.

Амьтны мониторинг шавж, хоёр нутагтан, загас, мөлхөгчид, шувуу, хөхтний ангилал зүйн бүлгүүд дээр зохион байгуулах нь тохиромжтой. Ангилал зүйн бүлэг тус бүр дээр нөхөн сэргээсэн талбайд нутагшсан амьтдын зүйлийн бүрдэл, тэдгээрийн тоо толгой, байрших хугацаа, үүрлэж үржиж байгаа эсэх болон идэш тэжээлийн нөхцөлийг тусгайлан судлах нь зүйтэй юм.

Нөхөн сэргээсэн талбайд анхлан суурьшигчид нь шавж, аалз зэрэг үе хөлт амьтад байдаг. Нөхөн сэргээсэн талбайн шавжийн зүйлийн бүрдэл, тоо толгой нь ургамалжилтын хөгжилтэй шууд хамааралтай байдаг. Талбай дах ургамлын зүйлийн тоо нэмэгдэх хэрээр шавжийн төрөл зүйл өсдөг зүй тогтолтой. Ийм үзүүлэлт ажиглагдаж байвал нөхөн сэргээсэн талбайд экосистемийн зүй тогтол бүрдэж байгааг илтгэх үзүүлэлт болно.

Зарим бүлгийн амьтад тухайлбал хоёр нутагтан, мөлхөгчид нь орчны бохирдолд, экосистемийн өөрчлөлтөд мэдрэмтгий байдаг. Хоёр нутагтан амьтад нь усан орчны тэнцвэрт байдлыг тодорхойлогч юм. Учир нь хэвийн нөхцөлтэй усан орчинд л хоёр нутагтан амьтдын үржил, хөгжил явагдана.

Хөрсний үржил шим, агааржилт, нягтшил хэвийн нөхцөлд элдэв хорхой, үе хөлт амьтдын тархалт идэвхжих зүй тогтолтой.

Шинэхэн нөхөн сэргээсэн хөрсөн бүрхүүл нь механик бүтцийн хувьд хэлбэршин тогтворжоогүй байдаг тул оготно, чичүүл, зурам мэтийн мэрэгч амьтад нутагшдаггүй. Харин хөрсний техникийн нөхөн сэргээлт зөв хийгдсэний дараа 2-3 жилээс мэрэгчид тухайн хөрсөнд үүрлэж, бүл үүсгэх боломжтой байдаг.

Амьтны хяналт шинжилгээг үр дүнтэй зохион байгуулахын тулд амьтан судлалын олон аргыг хэрэглэх ёстой юм.
TV Azteca

**Televisión Azteca, S.A.B. de C.V.** (ихэвчлэн **TV Azteca** гэгддэг) нь Групо Салинасын эзэмшдэг Мексикийн хэвлэл мэдээллийн компани юм. Энэ нь Мексикийн Televisa-ийн дараа ордог хоёр дахь том хэвлэл мэдээллийн конгломерат юм.

## Телевизийн сувгууд 
### Хуурай газрын 
* Azteca Uno
* Azteca 7
* ADN 40
* A Más
* Azteca América (АНУ, хаалттай)
* TV Azteca Guatemala (Гватемал)
* TV Azteca Honduras (Гондурас)
* Romanza+ África (холбоотой)

### Кабель 
* Clic
* Azteca Internacional
* Corazón
* Cinema
* Azteca Uno -1 hora
* Azteca Uno -2 horas
* Azteca Deportes Network

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 

Ангилал:1993 онд байгуулагдсан
Ангилал:Мексикийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн аж ахуйн нэгж
The Hunting Party

***The Hunting Party*** нь Америкийн рок хамтлаг Линкин Парк-ийн зургаа дахь студийн цомог юм. Продюсероор хамтлагийн гишүүд Майк Шинода, Брад Делсон нарын ажилласан уг цомгийг **Warner Bros. Records** болон **Machine Shop**-оос 2014 оны 06 дугаар сарын 17-нд гаргасан бөгөөд энэ нь тэдний *Meteora* (2003) цомгийн дараагийн гурван студийн цомог дээр ажиллаж байсан Рик Рубин-ы оролцоогүйгээр бүтээгдсэн анхны цомог юм.

Загварын хувьд *The Hunting Party* цомогт хамтлагийн өмнөх хоёр цомог *A Thousand Suns* (2010) болон *Living Things* (2012) цомгуудын электрон рок хэмнэлээс хөндийрч өмнөх ну метал хэмнэл рүү эргэн шилжсэн байна. Цомогт зочин уран бүтээлчдээр Хелмет хамтлагийн Пэйж Хамилтон, System of a Down хамтлагийн Дарон Малакиан, Rage Against the Machine хамтлагийн Том Морелло, реппер Раким нар оролцсон нь тэдний өөр уран бүтээлчидтэй хамтарсан анхны студийн цомог болж байна.

Цомог гарахын өмнө хамтлаг болон Warner Bros-оос олон сурталчилгааны тизер, ярилцлагуудыг бэлтгэн нийтэлж, дэлхий даяар онлайнаар сонсох арга хэмжээг зохион байгуулсан байна. Хамтлаг цомгийг сурталчлах зорилгоор Thirty Seconds to Mars хамтлагтай хамтран **The Hunting Party Tour** болон **Carnivores Tour** зэрэг аялан тоглолтуудыг хийжээ. *The Hunting Party*-аас таван синглийг гаргасан.
*2014 оны 03 дугаар сард Guilty All the Same
*2014 оны 05 дугаар сард Until It’s Gone 
*2014 оны 06 дугаар сард “Wastelands”, “Rebellion”, “Final Masquerade”

Энэ цомог шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээ авсан бөгөөд тэднийг хуучны цомгуудын хүнд рок хэв маяг руу эргэн шилжсэнийг нь магтсан байна. Энэ цомог нь:
*АНУ-ын **Billboard 200** жагсаалтын гуравдугаар байранд орсон.
***Revolver**-ийн 2014 оны 20 шилдэг цомог жагсаалтын дөрөвдүгээрт орсон.
*Цомог 1 сая хувь борлогдсоноор АНУ-д Platinum-аар баталгаажсан.

## Дууны жагсаалт
**Стандарт хувилбар**

***The Hunting Party: Live from Mexico*** **(Нэмэлт DVD)**

## Цомгийн гаргасан амжилт
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" |Борлуулалт
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австри**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Франц**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Ирланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ Зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*The Hunting Party* ||
*Огноо: 2014 оны 06 дугаар сарын 17
*Лэйбл: **Warner Bros**, **Machine Shop**
*Формат: Диск, пянз, онлайнаар татаж авах
|3
|3
|2
|3
|3
|1
|6
|2
|1
|2||
***АНУ**: 231,150
|
***RIAA**: Цагаан алт
***BPI**: Алт
***BVMI**: Цагаан алт
***IFPI AUT**: Алт
***IFPI SWI**: Алт
***MC**: Алт

Ангилал:2014 оны цомог
Ангилал:Линкин Паркийн цомог
Сугаррагчаагийн Бямбасүрэн

**Сугаррагчаагийн Бямбасүрэн** буюу **Хошёорюү** (1999 оны 5-р сарын 22-нд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Японы мэргэжлийн Сүмо бөхийн барилдааны аварга цол болох "Ёкозүна" цолыг хүртсэн 74 дахь бөх, Монголоос энэ цолыг хүртсэн зургаа дахь бөх юм. Тэрбээр Асашёорюү Долгорсүрэнгийн Дагвадоржийн ах Долгорсүрэнгийн Сугаррагчаагийн хүү бөгөөд Монгол Улсын заан Донровын Долгорсүрэнгийн ач хүү юм.

Японы Эзэн хааны цомыг хоёр удаа хүртсэн С.Бямбасүрэн 2023 онд түүний өндөр-188 см, жин 142 кг байсан.

Хошорюү Бямбасүрэн 2018 онд мэргэжлийн сүмод анхны барилдаанаа хийж, үүнээс нэг жилийн дараа 2019 оны арваннэгдүгээр сараас эхлэн жүрёо зиндаанд дэвшин барилдаж эхэлжээ.

Тэрээр 2023 онд 7-р сард 12 даваа, 3 унаатайгаар Эзэн хааны цомыг анх удаа гардаж, Озэки цолны болзол хангасан бөх.

## Амжилт 
    Тэмцээнболоогүй
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  

Ангилал:Монголын сүмоч
Ангилал:1999 онд төрсөн
Ангилал:Сүмоч
Ангилал:Ёкозүна
Нөхөн сэргээсэн талбайн арчилгаа, хамгаалалт

Хяналт шинжилгээний үр дүнд нөхөн сэргэлт хэр зэрэг явагдаж байгааг тогтооно. Хэдийгээр технологи, стандартыг баримтлан нөхөн сэргээлтийг гүйцэтгэсэн боловч ургамлан бүрхэвчийн хөгжил цаг агаарын нөхцөл болон орчны бусад хүчин зүйлээс шалтгаалан зорьсон түвшинд хүрэхгүй байх тохиолдол гарна.

Ган гачиг, үер зэрэг байгалийн гамшгаас шалтгаалан ургамлын үр урсах, ургац багатай байх, нөхөн сэргээсэн талбай эвдрэх, суулгасан мод бутны үндсийг мэрэгч, туулай зэрэг амьтад идэж гэмтээх асуудлууд гардаг.

Ургамал ургаагүй, халцгайрсан, эвдэрсэн газруудад хөрс, ургамлын нөхөн сэргээлтийг дахин хийх, үерийн урсацыг сааруулах арга хэмжээ авах, гэмтсэн, үхсэн мод бутыг дахин суулгах, амьтдын амьдрах нөхцөлийг нэмэгдүүлэх зэрэг арга хэмжээг нөхөн сэргээлтийн талбайн арчилгаа, хамгаалалтын төлөвлөгөөнд тусган зохион байгуулна.

Аадар бороо, цасны шар усны үер зэргээс нөхөн сэргээсэн талбайг хамгаалах, бий болсон гуу жалгыг томрохоос сэргийлэхийн тулд уул уурхайн компаниуд чулуу, боодолтой өвс зэрэг материалаар усны сааруулагч хийж амжилттай болсон туршлагууд байдаг.

Монгол орны өвлийн цаг агаарын нөхцөл хатуу бөгөөд ойжуулалтанд тарьсан зулзган мод, бутыг арчилж, өвөлд бэлтгэх хэрэгтэй. Залуу турьхан жимсний бут сөөгийг гадны нөлөөлөл болон мэрэгч амьтнаас хамгаалан өвөлжүүлэх зорилгоор даавуугаар ороож, шороогоор манах, хамгаалалтын тор татах нь зүйтэй. Мөн туулай мэрж гэмтээсэн модны хэсгийг чийг алдах, хатахаас сэргийлж будгаар будаж хамгаална.

Зарим жил нөхөн сэргээсэн талбайн тарьсан цөөн зүйлийн ургамал ихээр ургаж, бусад зүйл ургамал соёолох нөхцөлийг бууруулдаг. Иймд өндөр ургацтай газруудад 2-3 жилүүдэд хадлан хийх, хавар шатаах зэрэг арга хэмжээ авч ургамлын бүрхэц, зүйлийг бүрдлийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авна.

Хуурайшилттай сар, мөн гандуу жилүүдэд ойжуулалтанд тарьсан мод, бут сөөг, сөөглөг ургамлуудыг услах нь арчилгаа, хамгаалалтын чухал ажил юм. Говь цөлийн бүсэд олон наст ургамлыг тарихын өмнө талбайг услаж чийглэх нь ургалтанд сайнаар нөлөөлнө.

Амьтдын амьдрах орчинг бүрдүүлэхийн тулд ундаалах уст цэг байгуулах, идэш тэжээлийн нөөц, үүрлэх орогнох орчинг бүрдүүлнэ. Үүрүүдийг уурхайн ухшаас гарсан хад чулууг овоолох маягаар талбайд байрлуулах замаар шийдэж болно.
 
Байгалийн экосистэмд амьтдын зүйлийн бүрдэл, тэдгээрийн тоо толгой нь экологийн суваргын зарчмын дагуу тодорхой зохистой харьцаанд, тэнцвэртэйгээр оршин байдаг. Нэг зүйл амьтан, тэдгээрийн тоо толгой хэт олшрох нь хэвийн үзэгдэл биш бөгөөд экосистемийн тэнцвэрт байдал алдагдсантай холбоотой.

Түүнчлэн уурхайн ажилчдыг даган суурьшсан муур, нохой зэрэг нь тухайн газарт олширч уугуул амьтдын тоо толгойг цөөрүүлэх эрсдэлтэй байдаг тул тэдгээрт хяналт тавьж, зохицуулалт хийх шаардлагатай.
Берлиний амьтны хүрээлэн

**Берлиний амьтны хүрээлэн** (герм: *Zoologischer Garten Berlin*) -Берлин хотын Тиергартен дүүрэгт 35 га талбайг эзэлдэг бөгөөд Германы хамгийн том амьтны хүрээлэнгийн нэг юм. Гурван давхарт зөвхөн загас гэлтгүй мөлхөгчид, хоёр нутагтан, шавж, сээр нуруугүй амьтдыг багтаасан зэргэлдээх аквариумын хамт Берлиний амьтны хүрээлэн нь Берлин хотын гол үзмэрүүдийн нэг юм.

Жил бүр уг амьтны хүрээлэнг 2.6 сая орчим хүн үздэг байна.

## Түүх 
Германы анхны болон дэлхийн ес дэх амьтны хүрээлэн болох Берлиний амьтны хүрээлэн 1844 оны 8-р сарын 1-нд анх нээгджээ. Хаан Фридрих Вильгельм IV Берлин хотын Тиергартен цэцэрлэгт хүрээлэнд байсан хэд хэдэн амьтдыг амьтны хүрээлэнд хандивласан байна. 

1869 онд доктор Генрих Бодинус захирал болсон байна. Түүний үед гөрөөсний хашаа барьсан бөгөөд энэ нь юуны түрүүнд чамин хэв маягтай байсны ачаар жуулчдын сонирхлыг татахуйц газар болжээ. Хожим нь заан, тэмээн хяруул, фламинго байрлах тусгай сав болон алдарт Элефантенторын хаалгыг барьсан ажээ. Амьтны хүрээлэнгийн талбай дээр янз бүрийн павильон, ресторанууд бас бий болсон.

1888 онд германы амьтан судлаач доктор Людвиг Хек амьтны хүрээлэнгийн удирдлагыг гартаа авч, амьтны төрлийн тоог нэмэгдүүлсэн нь удалгүй Лондонгийн амьтны хүрээлэнгийнхтэй энэ тэнцэх болов.

1990 онд Хоёр Герман нэгдсэний дараа Европын хамгийн том ландшафтын амьтны хүрээлэн гэгддэг Зүүн Берлин дэх Тиерпарк амьтны хүрээлэнтэй нэгдэх ажил эхэлсэн.
Лондоны амьтны хүрээлэн

**Лондоны амьтны хүрээлэн** (англи. *London Zoo*) - 1828 оны 4-р сарын 27-нд Лондон хотод амьтан судлалын шинжлэх ухааны судалгаанд зориулагдсан хэлбэрээр байгуулагдсан дэлхийн хамгийн эртний амьтны хүрээлэн юм. 1847 оноос хойш олон нийтэд нээлттэй болсон. 2022 оны 12-р сарын байдлаар 14,926 амьтны ​​цуглуулгатай бөгөөд энэ нь Их Британийн хамгийн том гэж тооцогддог байна. Захиргааны хувьд 1826 онд байгуулагдсан  *Лондоны Амьтан судлалын нийгэмлэгт* (англи. *The Zoological Society of London, ZSL*) харьяалагддаг байна. Лондон хотын Вестминстер болон Камден дүүргийн хоорондох хил дээр, Режент цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хойд хэсэгт байрладаг.

Лондоны амьтан судлалын нийгэмлэг нь албан ёсоор Засгийн газрын санхүүжилт авдаггүй, зөвхөн "оролцогчид" (англи. *Fellows*), "найз нөхөд" (англи. *Friends*) болон "гишүүд" (англи. *Members*) болон үзмэрийн тасалбар зарах болон сайн санааны байгуулллагуудын хандив зэргээр санхүүждэг ажээ. 

## Түүх 
Лондоны Амьтан судлалын Нийгэмлэгийг (ZSL) 1826 онд Сэр Стэмфорд Раффлес, Сэр Хамфри Дэви нар байгуулжээ. Тус нийгэмлэгт 1829 онд IV Жорж хаан зөвшөөрөл олгосон бөгөөд 1847 онд амьтны хүрээлэнг санхүүжүүлэх зорилгоор олон нийтэд нээсэн түүхтэй ажээ.

Лондоны хүйтэн цаг агаарт халуун орны амьтад гадаа амьдрах боломжгүй гэж үздэг байсан тул 1902 онд Питер Чалмерс Митчелл тус нийгэмлэгийн нарийн бичгийн даргаар томилогдох хүртэл тэднийг бүгдийг нь битүү байранд байлгадаг байв. Тэрээр амьтны хүрээлэнгийн барилга, хашааг шинэчлэн зохион байгуулж, олон амьтдыг задгай агаарт гаргах болсон нь амьтдын эрүүл мэнд, сэтгэл зүйн байдалд сайнаар нөлөөлжээ.

Дэлхийн хоёрдугаар дайн эхэлснээс хойш Лондоны амьтны хүрээлэн хэд хэдэн удаа хаагдсан. Аюулгүй байдлын үүднээс үнэ цэнтэй амьтдыг Випснэй дахь амьтны хүрээлэнд шилжүүлэв. 1940 оны 9-р сарын 27-нд их хэмжээний тэсрэх бөмбөгнүүд мэрэгчдийн байр, зулзаганы байшин, цэцэрлэгчийн өрөө, үржүүлгийн саравч зэргийг сүйтгэжээ. Мөн 1941 оны 1-р сард тэмээний байшин эвдэрсэн бөгөөд хүчтэй бөмбөгдөлтөөс болж аквариум 1943 оны 5-р сар хүртэл нээгдэж чадаагүй юм.  Аюулгүй байдлын үүднээс бүх хортой амьтдыг, бөмбөгдөлт, хашааны эвдрэлийн улмаас сул чөлөөтэй болж хотын оршин суугчдад хохирол учруулах нөхцөл байдлаас зайлсхийхийн тулд устгасан. Дайны туршид шархадсан цэргийн албан хаагчид хагас үнэ төлбөрөөр хүрээлэнг үздэг байжээ.

1980-аад онд Лондоны амьтны хүрээлэнд 900 гаруй зүйлийн 8000 амьтан, 1990-ээд онд 850 зүйлийн 7000 амьтан; Их Британийн дараагийн том цуглуулга бол 3500 гаруй амьтантай Честер амьтны хүрээлэн (англи. *Chester Zoo)* байв.
Бээжингийн амьтны хүрээлэн

**Бээжингийн амьтны хүрээлэн** (хятад. *北京动物园* *пиньинь. běi jīng dòng wù yuán*) - Бээжин хотын баруун хэсэгт орших амьтны хүрээлэн. 1949 оны 10-р сард БНХАУ байгуулагдсаны дараа Баруун захын цэцэрлэгт хүрээлэн (*Xijiao Gongyuan*) нэрээр алдартай болсон. 

Бээжингийн амьтны хүрээлэнд Хятадын зэрлэг, ховор амьтдыг голчлон зочдод үзүүлдэг байна. Аварга хулсны баавгай бол хамгийн их зочилдог амьтдын нэг бөгөөд бусад алдартай амьтдын тоонд Сычуанийн алтан богино хамарт сармагчин, Манжийн бар, цагаан уруулт согоо, Төвөдийн сарлаг, аварга далайн яст мэлхий, Хойд туйлын цагаан баавгай, Австралийн имж, Африкийн эрээн тахь зэрэг багтдаг ажээ.

Мөн амьтны хүрээлэн нь ховор амьтан үзүүлэхээс гадна дэлхийн ховор амьтдыг судлах, үржүүлэх, амьтан судлалын судалгааны төв юм.

## Түүх 
Манж Чин гүрний үед (1644-1911) энд төрөл бүрийн ургамал тариалж, амьтан үржүүлдэг байсан бөгөөд уг цэцэрлэгт хүрээлэнг "Ханхүүгийн өргөө" гэж нэрлэдэг байжээ. 1949 онд Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улс байгуулагдсаны дараа сэргээн засварлаж *Баруун захын цэцэрлэгт хүрээлэн* (*Xijiao Gongyuan*) гэж нэрлэх болсон. 1955 онд албан ёсны нэр нь Бээжингийн амьтны хүрээлэн болжээ.

1955 оноос хойш амьтны хүрээлэн маш их өөрчлөгдсөн. 1950-иад оны сүүлээр баавгай, заан, хулсны баавгай, арслан, бар, дууч шувууд, усны үхэр, хирс, гөрөөс, анааш зэрэг амьтдыг нутагшуулан байршуулсан, сүүлд сармагчингийн байшин, усан аквариум нээжээ. Мөлхөгчдийн хашаанд матар, питон зэрэг зуу гаруй төрлийн амьтад байдаг.

Өнөөдөр Бээжингийн амьтны хүрээлэнд дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн 600 төрөл зүйлийн 7000 амьтан байдаг ажээ.
Хадат Уулын Биологийн лаборатори

Хадат Уулын Биологийн Лаборатори (товчлолоор RMBL, "Рамбл" гэж дууддаг) нь өндөрлөг бүсийн биологийн талбайн станц бөгөөд Колорадо мужийн Крестед Бьютт хотын ойролцоох, орхигдсон уул уурхайн хот болох Готикт, Баруун Элк ууланд байрладаг. Энэхүү лаборатори 1928 онд байгуулагдсан. Судалгааны чиглэлд бүс нутгийн экологийн судалгаа, уур амьсгалын өөрчлөлт, тоос хүртээлтийн биологи, мөн шар гэдэстэй тарваганы олон жилийн судалгаа багтдаг. Лаборатори нь бакалаврын оюутнуудад зориулсан сургалтуудыг санал болгодог бөгөөд Үндэсний Шинжлэх Ухааны Сангийн (NSF) санхүүжилттэй REU хөтөлбөрийн оюутнуудад зориулсан сургалтыг зохион байгуулдаг. Мөн их, дээд сургуулиудын судлаачдыг дэмжих үйл ажиллагаа явуулдаг.

### Судалгаа 
Готик, Колорадо орчмын судалгааны олон янз байдал, гүн гүнзгий байдал нь тухайн экосистемийг сайн ойлгогддог болгожээ. Эрдэмтэд RMBL-ийн байгууламжийг ашиглан тухайн бүсийн экосистемтэй холбоотой ямар ч сэдвийг судлах боломжтой бөгөөд тодорхой хэд хэдэн чиглэл онцгой сонирхол татсан судалгааны чиглэлүүд болж хөгжжээ. Жишээлбэл, эрвээхэй судлалын нөлөө бүхий эрдэмтэн Чарльз Ремингтон тус лабораторид хэдэн жилийн турш эрвээхэйн генетикийн судалгаа хийж байсан.
One More Light

***One More Light*** нь Америкийн рок хамтлаг Линкин Парк-ийн долоо дахь студийн цомог юм. Энэ нь 2017 оны 05 дугаар сарын 19-нд **Warner Bros. Records** болон **Machine Shop**-оос гарчээ. Цомгийн One More Light дуу нь цомгийн нэрээр нэрлэгдсэн анхны дуу болсон. Энэ цомог нь амиа хоролж нас барсан гоцлол дуучин Честер Беннингтон, хамтлагаа орхин гарсан бөмбөрчин Роб Боурдон нарын оролцсон сүүлийн цомог юм.

Хамтлаг цомгийг 2015 оны 09 дүгээр сараас 2017 оны 02 дугаар сарын хооронд хэд хэдэн студид бичүүлжээ. Продюсероор хамтлагийн гишүүн Брад Делсон, Майк Шинода нар ажилласан байна. *One More Light*-д хамтлагийн өмнөх цомгуудын алтернатив рок, алтернатив метал урсгалуудаас хальж, поп урсгалыг шинээр оруулж иржээ. Зочин уран бүтээлчдээр Пуша Ти, Стормзи, Киара нар оролцож, Жэй. Ар. Ротем, Жулиа Майклс, Жастин Трантер, Росс Голан, Андрев Голдстейн, Блакбэйр, Эг Вайт нартай продюсер болон дуу бичих чиглэлээр хамтран ажилласан байна.

Цомгийн эхний сингл 2017 оны 02 дугаар сарын 16-нд Киаратай хамтарсан Heavy хэмээх дуу гарсан бол дараа нь "Battle Symphony", "Good Goodbye", "Invisible" зэрэг дуунууд нь сурталчилгааны синглээр, "Talking to Myself", "One More Light" нар нь радио синглээр гарсан. Энэ цомог нь хөгжим шүүмжлэгчдээс янз бүрийн үнэлгээг авчээ. Хэдийгээр холимог шүүмжлэлд өртсөн ч арилжааны хувьд муугүй амжилттай байж, хэд хэдэн орнуудад нэгдүгээр байранд орсон. Мөн энэ нь хамтлагийн **Billboard 200**-д орсон тав дахь номер нэг цомог болсон бөгөөд бусад таван оронд Gold гэрчилгээг авсан байна.

## Дууны жагсаалт
## Цомгийн гаргасан амжилт
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" |Борлуулалт
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австри**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Франц**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Ирланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ Зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*One More Light* ||
*Огноо: 2017 оны 05 дугаар сарын 19
*Лэйбл: **Warner Bros**, **Machine Shop**
*Формат: Диск, пянз, онлайнаар татаж авах
|1
|3
|1
|1
|14
|2
|6
|4
|1
|4||
***АНУ**: 1,000,000
***Их Британи**: 164,656
|
***RIAA**: Алт
***BPI**: Алт
***BVMI**: Алт
***IFPI AUT**: Алт
***RMNZ**: Алт
***SNEP**: Алт

Ангилал:Линкин Паркийн цомог
Ангилал:2017 оны цомог
From Zero

***From Zero*** нь Америкийн рок хамтлаг Линкин Парк-ийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 15-нд **Warner Records** болон **Machine Shop**-оор дамжуулан гаргасан найм дахь студийн цомог юм. Энэ нь тэдний сүүлд гаргасан *One More Light* (2017) цомгоос хойш гаргасан анхны студийн цомог бөгөөд тэдний уран бүтээлийн карьер дах хамгийн удаан хугацааны дараа гарсан цомог юм. Энэ цомог нь 2017 онд гоцлол дуучин Честер Беннингтон-г нас барсны дараа, 2018 онд хамтлагаа орхин гарсан бөмбөрчин Роб Боурдон нарыг орлосон дуучин Эмили Армстронг, бөмбөрчин Колин Бриттайн нартай хамтран гаргасан анхны цомог болж байна. Цомгийн нэр нь давхар утгатай бөгөөд (хамтлагийн анхны нэр Xero байсан) Армстронг, Бриттайн нартай нэгдэж уран бүтээлийн карьераа дахин шинээр эхлүүлж байгааг бэлгэдэж өгчээ.

Цомгоос “The Emptiness Machine”, “Heavy Is the Crown”, “Over Each Other”, “Two Faced” зэрэг дөрвөн синглүүдийг цомгийн нээлтийн өмнө гаргасан. *From Zero* нь шүүмжлэгчдээс таатай үнэлгээг авч, арилжааны чамгүй амжилтад хүрч, бусад 10 орны чартуудад нэгдүгээр байранд оржээ. Одоогоор тэд цомгийг сурталчлах зорилгоор **From Zero World Tour** аялан тоглолтыг 2024 оны 09 дүгээр сард эхлүүлсэн бөгөөд 2025 оны 11 дүгээр сар хүртэл үргэлжлэх төлөвтэй байна.

## Дууны жагсаалт
**Стандарт хувилбар**

***From Zero: A Cappellas***

***From Zero: A Cappellas + Instrumentals***

## Цомгийн гаргасан амжилт
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:30px;" |Цомгийн нэр
! rowspan="2" style="width:270px;" |Цомгийн дэлгэрэнгүй
! colspan="10" |Чартад эзэлсэн байр
! rowspan="2" |Борлуулалт
! rowspan="2" style="width:175px;" |Гэрчилгээ
|-
! style="width:3em;font-size:75%" | **АНУ**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австрали**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Австри**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Канад**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Франц**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Герман**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Ирланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Шинэ Зеланд**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Швецарь**
! style="width:3em;font-size:75%" | **Их Британи**
|-
|*From Zero* ||
*Огноо: 2024 оны 11 дүгээр сарын 15
*Лэйбл: **Warner**, **Machine Shop**
*Формат: Диск, кассет, пянз, онлайнаар татаж авах
|2
|1
|1
|1
|1
|1
|2
|1
|1
|1||
***АНУ**: 287,000
***Их Британи**: 37,826
***Франц**: 31,344
|
***BPI**: Мөнгө
***BVMI**: Алт
***IFPI AUT**: Алт
***SNEP**: Алт
Америкийн генетикийн нийгэмлэг

**Америкийн генетикийн нийгэмлэг**

Америкийн генетикийн нийгэмлэг (GSA) нь 1931 онд байгуулагдсан, 5,500 гаруй генетикийн судлаач, багш нарын гишүүнтэй судалгааны нийгэмлэг юм. Энэ нийгэмлэг нь Америкийн амьтдын судлаачдын нийгэмлэг,Хамтарсан генетикийн хэсэг болон Америкийн ургамлын судлаачдын нийгэмлэгийн нэгтгэсэн байгууллагаас үүссэн. 

GSA-ийн гишүүд нь амьд системүүдийг илүү гүнзгий ойлгох зорилгоор олон төрлийн загвар организм ашиглан үндсэн болон хэрэглээний судалгаа явуулдаг. Тэдний судалж буй организмд Дрософила (жимсний эрвээхэй), Caenorhabditis elegans (нэматод туулайн халуун), дрожж, зебра загас, хүн, хулгана, бактер, Arabidopsis thaliana (тале кресс), эрдэнэ шиш (хүрээлэн), Chlamydomonas (ногоон ургамал), Xenopus (ямар нэг төрлийн мэлхий) болон бусад амьтад, ургамал, мөөгөнцөрүүд багтдаг.

### Зорилго 
Америкийн генетикийн нийгэмлэг нь генетикийн салбарт шинэ нээлтүүд хийх, амьдралын чанарыг сайжруулахад хувь нэмэр оруулах олон улсын шинжлэх ухааны хамт олон бүтээж байна. Түүний зорилго нь олон төрлийн судалгааны нийгэмлэгийг хөгжүүлж, олонд шинжлэх ухааны нээлтүүдийн ач холбогдол, үр дагаврыг хүргэх, мөн мэдээлэл хуваалцах нэр хүндтэй эх сурвалж болох явдал юм. Нийгэмлэгийн үйл ажиллагаанд дараах зүйлс орно:

* Шинжлэх ухааны мэргэжилтнүүдийн мэргэжлийн хөгжлийг дэмжиж, биологийн судалгааг ахиулах
* Шинжлэх ухааны дэвшлийг мэдэгдэж, эрдэм шинжилгээний нийтлэл болон хуралд оролцох замаар хамтын ажиллагааг дэмжих
* Шинжлэх ухаан болон эрдэмтдийг дэмжих.
"Миний хэнз хурга" шүлэг

**"Миний хэнз хурга" шүлэг**- Монголын орчин цагийн уран зохиолыг үндэслэгч тайж Дашдоржийн Нацагдорж нь гэргий Дамдины Пагмадуламаас төрсөн, анхны охин "Цэрэндулам" - даа зориулан дэвтэр дээр нь эцгийн хайраа илэрхийлэн уйгаржин бичгээр өөрийн гараар туурвин бичсэн шүлэг юм. 

Уул шүлэг яг хэдэн онд бичигдсэн нь эргэлзээтэй байдаг ч язгууртан их зохиолч маань хэлмэгдэн зовж байхдаа бичсэн гэдэг таамаг байдаг. 1922 онд 16,17 настайдаа танилцаад М.Пагмадулам 1923 онд 18 настайдаа анхны охин Цэрэндуламаа төрүүлсэн байдаг учраас 1925 оноос хойш бичсэн нь лавтай. Дашдоржийн Нацагдорж нь өөрийн төрсөн охиноо олноос зориудаар нуусан нь шүлгээс харагдаж байна .

Социализимын тархи угаалтаар их зохиолч Дашдоржийн Нацагдоржийн удаах эхнэр орос эмэгтэй Чистяковагаас төрсөн охин " Ананда Шриг " зохиолчийн цор ганц охин гэж зохиолчийн 50-60 насны ойг тэмдэглэхэд 1956, 1966 онуудад олон нийтэд тайлбарлан ойлгуулсан байдаг.

Харин ууган охин болох Цэрэндулам гуай бүхий л амьдралаа Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нарын охин мөн гэдгээ дурссаар мөнхөрсөн байдаг эмгэнэлтэй намтрыг ардаа тээсэн шүлэг юм.

## Миний хэнз хурга 
* Магнай халзан зурвастай
* Мянган хонины дундаас
* Би хармагц таньдаг
* Мярс мярс майлж
* Намайг чиглэсээр ирдэг Дун цагаан үстэй
* Дуран хар нүдтэй
* Түмэн хонины дунд
* Түүнээс хөөрхөн амьтангүй
* Төрсөн хот дотроон
* Тэр бид хоёр тоглодог
* Өвдөг юугаа сөгдөөд
* Өөрийнхөөн ээжийг хөхдөг
* Өвөр дээр минь гараад
* Өхөөрдмөөр өхөөрдмөөр эрхэлдэг
* Нааш цааш дэгдэн
* Малчин хүнийг баясгадаг

Ангилал:Дашдоржийн Нацагдоржийн бүтээл
Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Шүлэг
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Монголын яруу найраг
Москвагийн амьтны хүрээлэн

**Москвагийн амьтны хүрээлэн** (орос. *Московский зоопарк* буюу *Московский государственный зоологический парк) -* Москва хотын төвд байдаг амьтан судлалын цэцэрлэгт хүрээлэн юм.

Тус амьтны хүрээлэн нь 1864 онд байгуулагдсан Европ дахь хамгийн эртний амьтны хүрээлэнгүүдийн нэг, Оросын Ярославль, Дон дахь Ростов, Новосибирск, Красноярск хотуудын амьтны хүрээлэнгүүдийн дараа ОХУ-ын тав дахь том амьтны хүрээлэн. Энэ амьтны хүрээлэнг жилд 3.8 сая хүн үздэг дэлхийн хамгийн их зочилдог 10 амьтны хүрээлэнгийн нэг юм.

Москвагийн амьтны хүрээлэнд 1267 зүйлийн 10531 амьтан байдаг бөгөөд Оросын тэргүүлэх толгой амьтны хүрээлэн статустай юм. 

Улсын бие даасан Москвагийн амьтны хүрээлэн нь Москва хотын Засгийн газрын Соёлын газарт харьяаладдаг байна. 

## Түүх 
1857 оны 3-р сард Амьтан судлалын магистр бөгөөд Амьтан, ургамлын дасан зохицох хорооны гишүүн (1856 онд байгуулагдсан) Анатолий Богданов "Амьтан судлалын хүрээлэн байгуулах тухай" илтгэлийг танилцуулсан байна. Улмаар 1862 онд 700 гаруй гишүүнтэй уг хороо нь амьтны хүрээлэнгийн барилгад мөнгө цуглуулж, жилийн 5 рублийн гишүүнчлэлийн хураамж авч цуглуулжээ. I Николай хааны хүү бөгөөд Эзэн хаан II Александрын дүү Их Ван Николай Николаевич дээрх хорооны хүндэт гишүүн, ивээн тэтгэгч болж байжээ. Санхүүгийн хүндрэлээс болж хувь хүмүүст үе үе газраа түрээслэж байсан ажээ.
Австралийн амьтны хүрээлэн

**Австралийн амьтны хүрээлэн** (англи. *Australia Zoo*) — Австралийн Квийнсленд мужийн жижиг Бирва хотод (англи. *Beerwah*) байрлах, алдартай амьтны хүрээлэн бөгөөд 2003-2004 онд Австралийн аялал жуулчлалын салбарын тэргүү шагнал хүртсэн. Энэ хүрээлнд 1987 оноос 2006 онд нас барах хүртлээ "Харриет" (англи. *Harriet)* хэмээх галапагосын яст мэлхий тус хүрээлэнд амьдарч байсан гэдгээрээ мөн алдартай. Тэрхүү мэлхий нь 175 жил амьдарсан бөгөөд английн алдарт эрдэмтэн Чарльз Дарвин түүнийг судалж байжээ.

1970 оны 6-р сарын 3-нд Боб Ирвиний байгуулсан энэ амьтны хүрээлэн өнөө үед 0.4 км² талбайтай бөгөөд Австралийн үзэсгэлэнт Нарлаг эргийн (англи. *Sunshine Coast*) бүсэд, Бирва, Лэндсборо хотуудын зааг дээр, далайгаас 16 км-ийн зайд, далайн түвшнээс дээш 35-40 метрийн өндөрт байрладаг байна.

2006 оны 9-р сард амьтны хүрээлэнг үндэслэгчийн хүү эзэн Стив Ирвин нас барж, түүний бэлэвсэн эхнэр Терри эзэн болжээ. 2007 оны 9-р сард амьтны хүрээлэнгийн талбай мэдэгдэхүйц нэмэгдэж, 28-аас одоогийн 400 га болсон. 2008 он гэхэд амьтны хүрээлэн 550 ажилтантай байжээ. 2008 онд тус амьтны хүрээлэнд дахин 5 сая долларын өртөгтэй мал эмнэлэг нээгдэж, малын эмч оюутнуудад зориулсан ажиглалтын өрөө, хөхтөн, шувуу, хэвлээр явагч амьтдын эрчимт эмчилгээний тасаг, амьтны эмийн сантай болжээ.
Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайж

**Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайж**, өөрөөр **Дүүрэнтөмөр хунтайж**, **Харгучуг хунтайж** (1363 - 1399) нь умард Юань Улсын хиад боржигин овгийн Төгстөмөр усхал хааны отгон хүү, мөн Энхзоригт хаан, Элбэг хааны дүү. Лу.Алтан товчид бичснээр Харгучуг дүүрэнтөмөр нь Элбэг хааны **хөвгүүн** гэж гардаг бол, Эрдэнийн товч зэрэг бүтээлд **дүү** нь гэж бичсэн байна.

Лувсанданзан гүүшийн бичсэн Алтан товч, Саган сэцэний бичсэн Эрдэнийн товч зэрэг түүхийн сурвалжид өгүүлснээр Элбэг хаан нэгэн удаа авлаж яваад алсан туулайн цус цасанд туссаныг үзэж, "цас мэт цагаан өнгөт, цус мэт улаан хацарт гоо эхнэр бий болов уу" гэж санаа алдан уулга алдсанд шадарлаж явсан ойрадын жаха мянганы Хуухай тайюу  түшмэл нь "Энэ мэт өнгөт эм буй...Чиний хөвгүүн (дүү) Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайжийн Өлзийт гоо хун бэгичи (Өлзийт хун гообэйж) бэр чинь энэ мэт үзэсгэлэнт буй" гэж хэлснээр Элбэг хаан  дур тачаалд автаж бэрээ үзэхийг хүсч Хуухай таюуд  үг дайлган илгээсэнд, Дүүрэн хунтайжийг авд явсан хойгуур Хуухай таюу очиж хааны үгийг хэлсэнд бэр нь уурлаж: Тэнгэр газар хоёр хамтадахуй ёсон билүү

Дээд хаад бэр юүгээ үзэхүй төр билүү

Харгучуг хунтайж дүү юүгээн үхсэнийг сонсов уу

Хаан ах нь хар нохой болов уухэмээн хэлээд буцаасанд, Элбэг хаан уурлаж, дүүгийнхээ замыг тосч алаад, бэрээ булаан авч хүчирхийлэн хатнаа болгожээ. Энэ явдал болоход Өлзийт гоо хунбэйж гурван сартай жирэмсэн байжээ. Улмаар нөхрөө алуулж, нэр төрөө бузарлуулсан гэргий нь арга хэрэглэн Хуухай таюуг Хаанаар алуулж, Хааныг олон түмний өмнө нэр төргүй болгосноор ойрадын Үгэчи хашха,Хуухай таюугийн  хүү Батула чинсан хоёр ёсгүй хааныг хороохоор цэрэглэн довтолж, 1399 онд Элбэг хааныг алж, ойрадын ноёд монголын төрөөс тусгаарлан салсан хэрэг болжээ. Эрдэнийн товчд бичснээр Элбэг хааныг егүүтгэсэн явдал нь Харгучуг дүүрэн хунтайжийг алснаас 4 сарын дараа болжээ. 1400 оны луу жилд Өлзийт гоо хунбэйж хатнаас нэгэн хүү төрснийг Ажай тайж гэж нэрлэв.

Тэрээр 1390-ээд оны монголын түүхэнд зурвасхан дурсагдаад өнгөрдөг ч, түүнтэй холбоотой хэрэг явдал нь бүтэн зуун жил үргэлжлэх дотоодын хямралын эхлэл болсон. 

## Эшлэл 
Ангилал:1363 онд төрсөн
Ангилал:1399 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Хунтайж
Төрболдын Мөнх-Оргил

**Төрболдын Мөнх-Оргил** (1982 оны 3-р сарын 17-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монголын хөгжмийн продюсер, зохиолч. Тэрээр Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин Намсрайн Сувд, Төрболд нарын отгон хүү болж мэндэлжээ.

Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
АНУ-ын Биологийн шинжлэх ухааны хүрээлэн

**Америкийн Биологийн Шинжлэх Ухааны Хүрээлэн**

Америкийн Биологийн Шинжлэх Ухааны Хүрээлэн (AIBS) нь ашгийн бус, шинжлэх ухааны олон нийтэд зориулсан буяны байгууллага юм. Байгууллагын зорилго нь шийдвэр гаргахад шинжлэх ухааныг ашиглахыг дэмжих, биологийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлж, шинжлэх ухаан болон нийгэмд үр өгөөжтэй болгоход оршино.

AIBS нь "нийгэмлэгүүдийн нийгэмлэг" хэлбэрээр үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд 115-аас дээш гишүүн байгууллагатай. Тус байгууллага нь АНУ-ын Виржиниа мужийн Херндон хотод төвтэй. AIBS-ийн ажилтнууд дараах ажлуудаар зорилгодоо хүрэхийг зорьдог. Үүнд:

* **BioScience** нэртэй, хамтран хянагдсан сэтгүүлийг нийтлэх,
* Санхүүжилт олгодог байгууллагуудад хамтран хяналт болон зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх,
* Эрдэмтэн судлаачид болон оюутнуудад зориулсан мэргэжлийн хөгжлийн сургалтууд зохион байгуулах,
* Шинжлэх ухааны бодлогыг дэмжих, биологийн талаар олон нийтэд боловсрол олгох.

AIBS нь ижил зорилготой байгууллагууд, санхүүжүүлэгч агентлагууд, ашгийн болон ашгийн бус байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, шийдвэр гаргахад шинжлэх ухааныг ашиглахыг дэмждэг.

AIBS нь 1947 онд Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн нэг хэсэг болж байгуулагдсан. Энэхүү байгууллагын гол зорилго нь биологийн шинжлэх ухааныг төлөөлдөг хувь хүн, байгууллагуудыг нэгтгэн, хамтын ашиг сонирхолд хамаарах асуудлуудыг шийдвэрлэхэд оршдог.
Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн дэлгэрэнгүй индекс

**Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн дэлгэрэнгүй индекс – Science Citation Index Expanded**

Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн дэлгэрэнгүй индекс (өмнөх нэрээр Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн индекс) нь анх Шинжлэх Ухааны Мэдээллийн Хүрээлэнгээс боловсруулсан бөгөөд Южин Гарфилдын санаачилгаар бүтээгдсэн.

Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн индекс (SCI) нь 1964 онд албан ёсоор нэвтрүүлэгдэж, дараа нь CD/DVD хэлбэрээр түгсэн. 1997 онд **Шинжлэх ухааны эх сурвалжийн дэлгэрэнгүй индекс** (SCIE) нь SCI-ийг орлож, онлайнаар ашиглах боломжтой болсон.

SCIE-г одоо **Clarivate** (өмнө нь Thomson Reuters-ийн Оюуны өмч ба шинжлэх ухааны салбар) эзэмшдэг.

Энэхүү индекс нь 1900 оноос өнөөг хүртэлх **178** салбарын **9,200** гаруй нэр хүндтэй сэтгүүлийг хамардаг. Эдгээр сэтгүүлүүд нь хатуу шалгуурын дагуу сонгогддог тул дэлхийн тэргүүлэгч шинжлэх ухаан, технологийн сэтгүүлүүд гэж тооцогддог.

### Хандалт: 
SCIE-г **Шинжлэх ухааны веб-**ийн үндсэн сангийн нэг хэсэг болгон онлайнаар ашиглах боломжтой. Мөн CD болон хэвлэмэл хувилбарууд нь цөөн тооны сэтгүүлүүдийг хамарсан байдлаар байдаг. Энэхүү мэдээллийн сангийн тусламжтайгаар судлаачид дэлхийн өнцөг булан бүрээс нийтлэгдсэн мянга мянган эрдэм шинжилгээний сэтгүүлээс **53 сая гаруй** баримт бичигт хялбархан хайлт хийх боломжтой.
Монгол улсын хөнгөн аж үйлдвэр

Монголчууд олон зууны туршид мал аж ахуй эрхлэн нүүдэллэн амьдарч өрх гэрийн хэмжээнд уламжлалт технологи, гар аргаар малын гаралтай түүхий эдийг боловсруулж аминыхаа хэрэгцээнд ашиглаж иржээ.

Ардын хувьсгалын дараагаар малын ноос, арьс ширийг үйлдвэрлэлийн аргаар боловсруулах бодлого барьж ажилласны үр дүнд 1930-аад оноос зарим үйлдвэрийн газар байгуулагдаж эхэлжээ. Дэлхийн 2-р дайны дараа ЗХУ-аас гадна Европын хэд хэдэн улстай хамтран ажиллаж тэдгээр орны техник, мэргэжилтний тусламжтайгаар үйлдвэр уурхай байгуулах, малын гаралтай түүхий эд, мод байгалийн баялгаа боловсруулж төрөл бүрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг болжээ. Манай орны хөнгөн аж үйлдвэрийг ноос ноолуур, арьс шир, мод боловсруулах, оёмол бүтээгдэхүүн, хэвлэлийн үйлдвэрлэл гэсэн таван салбар бүрдүүлдэг.
Дармштадтын Технологийн Их Сургууль

**Дармштадтын Техникийн Их Сургууль** () нь Германы Дармштадт хотод байрладаг судалгааны их сургууль юм. Энэхүү сургууль нь 1877 онд анх нээгдэж байсан ба 1899 онд докторын зэрэг олгох эрхийг авсан. 1882 онд цахилгааны инженерийн сургалт явуулж эхэлсэн хамгийн анхны их сургууль болсон. Улмаар 1883 онд цахилгааны инженерийн анхны факультетыг байгуулж, дэлхийн анхны цахилгааны инженерийн зэрэгтэй сургалтыг нэвтрүүлсэн. Харин 2004 онд тус сургууль нь автономит сургууль хэмээн тунхаглагдсан Германы анхны сургууль болсон юм. ТС Дармштадт нь Германд компьютерийн шинжлэх ухаан, цахилгааны инженерчлэл, хиймэл оюун ухаан, мехатроник, бизнесийн мэдээлэл зүй, улс төрийн шинжлэх ухаан болон бусад олон хичээлүүдийг шинжлэх ухааны салбар болгон нэвтрүүлэхэд анхдагч үүрэг гүйцэтгэсэн. 
Майнц дахь Иоханнес Гутенбергийн их сургууль, Гёте их сургууль, Франкфуртын их сургууль, Дармштадтын Техникийн их сургууль зэрэг нь Рейн-Майн их сургуулиудыг (Rhine-Main-Universities (RMU)) бүрдүүлдэг.
ТС Дармштад нь Германы хамгийн алдартай технологийн их сургуулиудын сүлжээ болох TU9-ийн, мөн ЕХ-ны дэмжлэгтэй Европын их сургуулийн холбоо нэгдэл (Инновац, технологи, инженерчлэлийн их сургуулийн сүлжээ)-ийн гишүүн юм.

Ангилал:Германы их сургууль
Блүи

***Блүи*** () нь Австралийн хүүхэлдэйн цуврал кино юм. Эхний анги нь 2018 оны 10 сарын 1-нд дэлгэцнээ гарсан. Ludo Studio-ийн бүтээл. ABC Kids телевизээр гарчээ. Энэ киноны үйл явдал нь Брисбэн, Квийнслэнд хотод өрнөдөг.

## Дүрүүд 
* Дэвид Маккормак — Бэндит Хилер
* Мелани Занетти — Чили Хилер
* Дэн Брамм — Страйп Хилер
* Миф Уорхерст— Трикси Хилер
* Энн Керр — Хатагтай Ретривер
* Меган Вашингтон — Калипсо
* Крис Брамм — Крис Хилер / Нана
* Иан Макфадиен — Боб Хилер
* Патрик Браммелл — Рэдли "Рэд" Хилер
* Клаудиа О'Дохерти — Фриски Хилер
* Лори Ньюман — Морт
* Бет Дурак — Венди
* Келли Батлер — Дорин
* Энтони Филд — Пости
* Лэйн Бичли — Серфер
* Ли Сэйлс — Белла
* Роуз Бирн — Брэнди
* Жофф Баш — Баскер
* Сэм Коттон — Чиппи
* Мик Моллой  — Спарки
* Жейк Бресанелло — Корнелиус
* Сэм Мур — Дэйзи
* Чарли Аспинволл — Маркус
* Хэмиш Блэйк — Ажилтан / Жакын аав
* Элиот Фиш — Фидо
* Фрэнсис Стэнтон — Фрэнк
* Мэри Боллинг — Номын санч
* Шон Чолбурра — Мэйнард
* Дэйли Пирсон — Роко
* Жесс Харрис — Шейла
* Мэтт Браун — Зигги
* Ров Макманус — Баки Данстан
* Анна Даниэлс — Жанелл
* Грета Ли Жексон — Баддын ээж
* Кэйтлин Хилл — Альфигийн ээж
* Шяо-Лин Тан — Клоэгийн ээж
* Миранда Тапселл — Дугигийн ээж
* Жо Брамм — Груберийн аав
* Миф Уорхерст — Индигийн ээж
* Зои Фостер Блэйк — Жакын ээж
* Ричард Жеффери — Маккензигийн аав
* Лорен Тейлор — Маккензигийн ээж
* Сьюзи Брамм — Пом Помын ээж
* Викки Онг — Сникерсийн ээж

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:Австралийн телевизийн цуврал
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:Хүүхдийн телевизийн цуврал кино
Ангилал:Хөдөлгөөнт дүрст телевизийн цуврал кино
Ангилал:Адал явдалт хүүхэлдэйн кино
VII Шарль (Францын хаан)

"**Ялагч**" хэмээх **VII Шарль** (франц. *Charles VII le Victorieux*; 1403 оны 2-р сарын 22-нд Парис хотод төрж, 1461 оны 7-р сарын 22-нд Меэн-сюр-Йеврт нас барсан) — Францын Валуа угсааны хаан (1422 онд зарлаад 1429 онд хаан ширээнд суусан), VI Шарль болон Баварын Изабелла нарын 5 дахь хүү. 

Түүний хаанчлалын үед Жанна д'Аркийн удирдлага дор францчууд цэргийн гарамгай ялалт байгуулж, Зуун жилийн дайн дууссан байна.

VII Шарль Парис хотод "Солиот" хэмээх VI Шарль, Баварын Изабелла нарын 5 дахь хүү болон мэндэлжээ. 4 ахтай байсан ч бүгд бага насандаа эндэж, түүнд олон цол хэргэм шилжин үлдээжээ.

Залуу насандаа Шарль эр зоригтой, манлайлах хүсэл эрмэлзлтэй байжээ. Гэсэн хэдий ч 1421 онд болсон хоёр үйл явдал түүний өөртөө итгэх итгэлийг сулруулсан: тэрээр V Хенрийн эсрэг тулалдаанд нэр хүндгүй ухралтад өртөж, эцэг эх нь түүнийг эхийнх нь хууль бус хүүхэд гэж зарлан хаан ширээнээс нь буулгасан байна. 

15 настай Шарль "Дофин" цол авсны дараа нь 1418 оны 5-р сард бургундчууд хотыг эзлэн авсан учраас Парис хотоос дүрвэхээс өөр аргагүй болжээ. Дараа жил нь Шарль 1419 оны 7-р сард Бургундийн гүн, Айдасгүй II Жантай гэрээ байгуулахыг оролдов.

Ангилал:1403 онд төрсөн
Ангилал:1461 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францын хаан
Ангилал:Францын дофин
Ангилал:Вьений дофин
Ангилал:Зуун жилийн дайны хүн
Ангилал:Валуа
VI Шарль (Францын хаан)

"**Солиот**" хэмээх **VI Шарль** (франц. *Charles VI le Fol, ou le Bien-Aimé*; 1368 оны 12-р сарын 3-нд Парис хотод төрж, 1422 оны 10-р сарын 21-нд Парис хотод нас барсан) — 1380 оноос Францын Валуа угсааны хаан байсан. 

Тэрээр V Шарль хааны хүү бөгөөд эцгээсээ хаан ширээг 1380 онд залгамжилж авсан.

Тэрээр 1368 оны 12-р сарын 3-нд өөрийн том ах, хаан ширээг залгамжлагч Жаныг нас барснаас хойш 8 жилийн дараа Парист төржээ. Шарль төрөхдөө "Дофин" цол хүртсэн түүхэн дэх анхны хүн бөгөөд Дофин мужийг залгамжлан авчээ.

VI Шарлийн авга ах нарын үнэмлэхүй эрх мэдлийн эрин үе (1380-1388) нь цуст ноёдын хувийн тэмцлээр тодорхойлогддог байв. Анжугийн I Луин Неаполитын аян дайн (1382-1384), Болдын Филиппийн Фламандын кампанит ажил, Жан де Берригийн ивээлд зориулж хааны сангаас мөнгө төлж, Англи руу хийсэн амжилтгүй аян зэрэг асар их мөнгө зарцуулсан. Рузенбект ялалт байгуулсан нь Францын титэмд ашиг бага өгсөн. Дайн явуулахад шаардагдах зардал, цуст ноёдын амбицыг төлөхийн тулд шууд бус татварыг эрс нэмэгдүүлж, хураамжийн татварыг сэргээв. Парис, Руэн, Реймс хотуудад гарсан бослогыг ховор харгис хэрцгий байдлаар дарж, бослого гаргасан хотуудад их хэмжээний торгууль ногдуулж байсан.

Ангилал:1368 онд төрсөн
Ангилал:1422 онд өнгөрсөн
Ангилал:14-р зууны Францын хаан
Ангилал:15-р зууны Францын хаан
Ангилал:Францын дофин
Ангилал:Вьений дофин
Ангилал:Зуун жилийн дайны хүн
Ангилал:Францын хаан
Ангилал:Валуа
V Шарль (Францын хаан)

**Мэргэн Ухаант** хэмээх **V Шарль** (франц. *Charles V le Sage*; 1338 оны 1-р сарын 21-нд Венсен хотод төрж, 1380 оны 9-р сарын 16-нд Парис хотод нас барсан) —1364 оноос Валуа угсааны Францын хаан. Францын хаан II Жан хаан болон анхны эхнэр Люксембургийн Бонна хатагтай нарын ууган хүү. 1356—1360 онуудад болон эцгийгээ Английн хорионд байх үед 1364 онд Францын регент буюу томилогдсон удирдагч байсан. V Шарль хааныг эрх мэдэлд байхад Зуун жилийн дайны эхний үе дууссан бөгөөд өмнөх хаадын үед алдсан газар нутгийг бараг бүрэн хэмжээнд буцааж авч улсын эрх мэдлийг сэргээж чадсан байна. 

Дипломат харилцаанд туршлагатай бөгөөд боловсролыг дэмждэг байсан V Шарль хойч үеийнхэндээ "Мэргэн ухаант" хэмээн нэртэй үлджээ. Луврын ордон дахь түүний хувийн номын сан 973 номтой байв.

Ангилал:1338 онд төрсөн
Ангилал:1380 онд өнгөрсөн
Ангилал:14-р зууны Нормандын гүн
Ангилал:14-р зууны Францын хаан
Ангилал:Францын дофин
Ангилал:Вьений дофин
Ангилал:Зуун жилийн дайны хүн
Ангилал:Францын хаан
Ангилал:Валуа