open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шоколад

thumb|Цагаан, сүүтэй, хар шоколад Какаоны модны үрээр **шоколад**ыг хийдэг. Монгол нэр нь **борхош** билээ. Үүнийг *Theobrоma cacao* гэж шинжлэх ухаанд тэмдэглэдэг бөгөөд 17-р зууны үед эрдэмтэн Карл Линней ийн нэрлэжээ. Энэ нь Грекээр амт оруулагч гэсэн үг. Гэвч хэдэн мянган жилийн өмнө Мексик болон Өмнөд Америк орчмоор суурьшин байсан Майячууд шоколадыг хэрэглэж байсан гэж үздэг. Учир нь тухайн үеэс үлдсэн ханан дээрх зурагт бурхадын идээ болгон хэрэглэдэг байсан тухай дүрсэлжээ. Тэд какаоны модны жимсийг түүн, үрийг нь нунтаглаад халуун ногоотой, хөөсөрсөн, гашуун амттай унд болгодог байжээ.
Алдарт жуулчин Христофор Колумб, Эрнан Кортез нар 1500 оны орчим какаоны үрийг анх Европт авч ирсэн байна. Европчууд уг үрээр юу хийдгийг мэддэгүй байв. Учир нь уг үрээр хийдэг ундаа маш гашуун байлаа. Эцэст нь Кортез ундаанд чихэр холих санаа сэджээ. Шинээр нээсэн энэхүү чихэрлэг ундаа нь богинохон хугацаанд Европын хаадын гэр бүлийн тусгай ундаа болжээ. Тухайн үед какашоны үрш.шшш до ш до ш до ггэ, элсэн чихэр тийм ч элбэг биш байсан тул ард иргэд хэрэглэдэггүй байв. Какаоны ургамлын тариалан ихсэх тусам улам хямд болж улам өргөн хэрэглэх болжээ. Удаан хугацааны турш шоколадыг шингэн байдлаар хэрэглэж байв. 1800-аад оны үеэс Англи, Швейцарт өнөөгийн шоколадтай төстэй амттай, хатуу шоколад гарах болжээ.

## Какаоны жимс 
Какаоны мод нь жижгэвтэр ба үржил шимээр баялаг, хуурай хөрсөнд, экваторын дулаан орнуудад ургадаг. -15 хэмээс доошхи хүйтэнд тэсвэрлэхгүй.
Уг жимс үл мэдэг шоколад шиг үнэртэй, яльгүй гашуун байдаг. Үр нь бүр ч гашуун байдаг. Уг үр олон шат дамжлагаар дамжин, дотор нь амт оруулах өөр олон зүйлийг хольсны дараа сайхан амттай болдог. Үрэнд агуулагдах *kafein*, *theoboromine* хэмээх бодисууд нь гашуун амттай болгодог аж. Какаоны жимсээр хооллодог амьтад үр нь гашуун учир гаргаж хаядаг. Ингэснээр какаоны ургамал илүү өргөн газар нутагт тархан ургадаг.
Шоколад хийхэд хэрэглэгддэг какаоны 3 гол төрөл бол *criollo*, *forastero*, *trinitario* юм. Үүнээс Төв Америк, Карибын арлууд болон Өмнөд Америкийн хойд бүсээр ургадаг *criollo* нь хамгийн ховор, үнэтэй.

## Найрлага 
* **Хар шоколад**: чихэр, какаоны тос, какаоны дарс, зарим үед ваниль
* **Сүүтэй шоколад**: чихэр, какаоны тос, какаоны дарс, сүү эсвэл хуурай сүү, ваниль
* **Цагаан шоколад**: чихэр, какаоны тос, сүү эсвэл хуурай сүү, ваниль

## Цахим холбоос 
Ангилал:Чихэрлэг бүтээгдэхүүн
Литва хэл

**Литва хэл** () нь Энэтхэг-Европын хэлний язгуурийн Балт хэлний дэд бүлгийн Зүүн Балт хэлний бүлэгт багтах хэл юм.

## Эх сурвалж 

Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл
Ангилал:Литвын хэл
Ангилал:Польшийн хэл
Польш хэл

**Польш хэл** (польшоор *język polski*, *polszczyzna*) нь Энэтхэг-Европ язгуурын Слав салбарын Өрнөд Слав бүлгийн Лехит дэд бүлгийн хэл юм.

Польшоор хэлэлцэгсэд гэвэл Польшуудыг ойлгоно. Тиймээс ч тус хэл Польш угсаатан үнэмлэхүй олонх байх Польш улсын албан ёсны хэл болно. Польш хэлэнд тохируулсан Латин үсгээр бичиж тэмдэглэдэг.

## Тэмдэглэл 
## Зүүлт 

Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл
Ангилал:Беларусийн хэл
Ангилал:Литвын хэл
Ангилал:Польшийн хэл
Ангилал:Украины хэл
Ангилал:Лехит хэлнүүд
Ангилал:Өрнөд славян хэлнүүд
Ангилал:Чехийн хэл
Ангилал:Словакийн хэл
Итали хэл

**Итали хэл** (*italiano, lingua italiana*) -Энэтхэг-Европ хэлний аймгийн Италик бүлэгт хамаарагдах флоренц аялгад суурилсан роман хэл юм. Итали, Ватиканы болон Сан-Марино, Швейцар (герман, франц, эртний роман хэлний нэгэн адил) улсуудын албан ёсны хэл юм. Мөн Европын холбооны албан ёсны 23 хэлний нэг билээ. Өнөөдөр итали хэлээр 80 сая орчим хүн ярьдаг. Итали хэл нь Итали улс, Сан Мариногийн вант улс, Швейцар, Хорват, Словани, Ватикан улсын албан ёсны хэл юм.
Итали хэл нь манай он тооллын 476 - 1000 оны хооронд буюу 500-аад жилийн хугацаанд Ромын эзэнт гүрний үеийн ярианы латин хэлнээс үүссэн хэмээн хэл судлаачид тодорхойлдог. 1200 - 1300 оны үед Флоренц хот улс төр, эдийн засаг, соёлын хөгжлөөрөө Италийн бусад хотуудыг тэргүүлж хүн амын тоо 100 мянга гаруй болж байсан бөгөөд Италийн соён гэгээрүүлэгч, алдарт яруу найрагч Данте Алигьери, Франческо Петрарка, Жованни Боккаччо нар Флоренц аялгаар зохиол бүтээлээ туурвиж тэдний шүлэг, яруу найраг Итали даяар тархан, олонд сайшаагдаж байжээ. Үүнээс улбаалан шинэ залуу яруу найрагчид, шүүмжлэгчид өөрсдийн бүтээл, туурвилаа олонд хүргэхийн тулд тухайн аялгаар бичихийг эрхэмлэх болсон нь флоренц аялга итали хэлний үндсэн аялга болоход нөлөөлсөн юм. 1827 онд Италийн сэргэн мандалтын үеийн алдарт уран зохиолч Алессандро Манзони “Сүйт залуус” хэмээх романаа туурвисан нь зөвхөн уран зохиолын болон ихэс дээдсийн гэгдэж байсан флоренц аялгад суурилсан бичгийн хэлийг ярианы хэлтэй нэгтгэхэд түлхэц болон, орчин цагийн итали хэл үүсэх эхлэл болжээ.

Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Италийн сургуульд заадаг гар бичмэл
Idioma%20italiano.png

## Эшлэл 
Номзүй: Итали хэлзүй, 2010 он, Ш. Цэлмэг

## Тэмдэглэл 

Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл
Ангилал:Роман хэл
Ангилал:Италийн хэл
Ангилал:Монакогийн хэл
Ангилал:Сан-Мариногийн хэл
Ангилал:Швейцарын хэл
Ангилал:Ватиканы хэл
Ангилал:Словенийн хэл
Ангилал:Хорватын хэл
9 сарын 21

**9 сарын 21** нь Григорийн тооллын жилийн 264 дахь (өндөр жил бол 265 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 101 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1936 - Юрий Лужков Москва хотын захирагч.
*1992 - Exo хамтлагын гишүүн Chen(Kim Jong-Dae)
*1993 - Afterschool хамтлагын гишүүн Kwon Min-Ah

## Тэмдэглэлт баярууд 
## Энэ өдөр нас барагсад 
----

0921
#21
Бяслаг

300px|thumb|Төрөл бүрийн бяслагтай таваг
**Бяслаг**ийг үнээ, хонь, ямааны сүүгээр бэлтгэх бөгөөд үүний тулд сүү ээдүүлэх ферментийг ашиглана. Бяслаг нь уураг, тосоор баялаг ба мөн А витамин, кальци, фосфор агуулдаг. Мэргэжилтнүүдийн тооцож байгаагаар дэлхийд эдүгээ 1000 гаруй төрлийн бяслаг бий. Нидерланд, Франц, Шинэ Зеланд, Дани, Швейцар зэрэг улс орон бяслаг үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлж байна.

## Түүх 
6000-7000 жилийн өмнөөс (хүн хонийг гаршуулсан үед) хүн төрөлхтөн бяслаг бэлтгэх аргыг эзэмшсэн гэж судлаачдын дийлэнх нь таамагладаг. Хамгийн анх Төв Азийн нүүдэлчин Турк үндэстэн эсвэл Ойрх Дорнодын хавьцаа амьдран суурьшиж байсан хүмүүс бяслагийг хийж эхэлсэн байх магадлалтай аж. Эртний Грек болон Ром үндэстний хувьд бяслаг нь хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг хүнсний нэг байжээ.

## Бяслагны ач тус 
Монголчууд бид эрт дээр үеэс цагаан идээ хэрэглэсээр ирсэн. Цагаан идээ хүний биед ихээхэн ач тустай. Харин энэ удаа бид Монгол бяслагийн талаар дараах мэдээллийг хүргэе.

Бяслагийг дээд боловсролтой ээдэм гэж нэрлэдэг нь учиртай.

Сүүнхүчлийн, пропионхүчлийн бактери, дрожж зэрэг бичил биетний үйлчлэлээр бяслагт төрөл бүрийн биологийн идэвхт бодис /аминхүчил, аминдэм гэх мэт/ нийлэгжинэ. Бяслагийн бичил биетнүүд сүүний уураг, тос, нүүрс усыг задлаж, хүний бие махбодод шингэхэд хялбар энгийн нэгдэлд хувиргана.

Бяслаг нь үл орлох аминхүчил, кальци, фосфорын найдвартай эх үүсвэр юм.

Бяслагийг өнө эртнээс сувиллын зориулалтаар түгээмэл ашиглаж иржээ. Гиппократын тэмдэглэлд бяслагийн үнэт чанарыг дурьдсан байдаг бөгөөд тухайн үед Олимпын тэмцээнд оролцох хүмүүсийн хүч тамирыг нэмэгдүүлэх зорилгоор бяслагийг ихээр идүүлдэг байжээ.

Одоо цагт бяслагийг ээдмийн нэг адил чихрийн шижин, элэг, ясны үрэвсэл, цус багадах, цөсний өвчний үед түгээмэл хэрэглэж байна. Түүнчлэн цагаан хоолтон хүмүүсийн уургийн нэг эх үүсвэр нь бяслаг болдог.

Судлаачид бяслагийг хатуу төлөвтэй пробиотик бүтээгдэхүүн гэж үздэг. Пробиотик гэдэг нь ашигтай бичил биетний өсгөврөөр сүүг хөрөнгөлж бэлдсэн эсэг цагаан идээ юм. Бяслаг нь үнэхээр хүний бие махбодод эерэг нөлөөтэй олон төрөл, омгийн бичил биетнийг агуулдаг учир хүнс тэжээлийн төдийгүй сувиллын ач холбогдолтой. 

## Цахим холбоос 

Ангилал:Цагаан идээ
Гавриил Попов

**Гавриил Харитонович Попов** (1936 оны 10-р сарын 31-нд Москва хотод төрсөн) -Зөвлөлтийн эдийн засагч, оросын улс төрч бөгөөд 1991-1992 онд Москва хотын анхны захирагч байсан хүн юм. 1980-аад оны сүүл, 1990-ээд оны эхэн үеийн ЗХУ, Оросын ардчилсан хөдөлгөөний нэрт удирдагчдын нэг. Москва хотын Ардын депутатуудын зөвлөлийн дарга (1990-1991), 

Хотын даргын албан тушаалаасаа огцорсныхоо дараа тэрээр Москва дахь Олон улсын их сургуулийг үүсгэн байгуулагч болсон. 2011 оноос - Москва хотын захирагчийн зөвлөх байсан. 

## Намтар 
Тэрээр 1936 онд Москва хотод төрөөд дунд сургуулиа Ростов мужид онц төгсөөд Москвагийн Их сургуулийн эдийн засгийн ангид сураад 1959 онд төгссөн байна. 

1959-1963 онд Москвагийн Их сургуулийн аспирантурт сурч төгссөн байна. Улмаар Их сургуульдаа эрдэм шинжилгээний ажилтан болсон.

## Гадны холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:1936 онд төрсөн
Ангилал:20-р зууны эдийн засагч
Ангилал:Москвагийн засаг дарга
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Apple

**Apple Inc.** (анхны нэр нь *Apple Computer, Inc.*) нь компьютерын програм хангамж, суурин компьютер болон зөөврийн компьютер, ухаалаг гар утас  зэрэг электрон хэрэгслийг загварчлан зохион бүтээн, борлуулдаг Америкийн компани юм.

1976 онд анх Стив П. Жобс, Стив Г. Возниак нар үүсгэн байгуулсан бөгөөд хамгийн анхны компьютер нь Жобсын гэрийн гараашинд бүтээгдсэн. Хуванцар гэр, өнгөт график бүхий Аpple II (1977) компьютер уг компанийг амжилтанд хүргэж, олон нийтэд анх удаагаа хувьцаагаа нийлүүлсэн. 1980 он гэхэд Аpple компанид 100,000,000 долларын орлого оруулжээ. Майкрософт корпорацийн үйлдлийн системийг суурилуулсан IBM-ийн PC 1981 онд зах зээлд гарсан нь Аpple компанийн персонал-компьютерын зах зээл дахь удаан хугацааны өрсөлдөөний эхлэлийг тавьсан юм.

1984 онд үйлдвэрлэгдсэн Макинтош бол график хэрэглэгчийн интерфэйс болон хулганы хэрэглээг нэвтрүүлсэн хамгийн анхны персонал компьютер байлаа. "Маc" эхэндээ тааруухан борлогдож, 1985 онд Жобс ажлаасаа гарсан хэдий ч яваа яваандаа десктоп үйлдвэрлэх зах зээлд өөрийн нүхийг олсон юм. Энэ завсар Майкрософтын Виндоус үйлдлийн систем Аpple-ын зах зээлийн эзлэх хувийг булаан авч байлаа. Аpple 1997 онд Жобсыг буцаан ажилд авав. Тэрээр iMac гэх мэт шинэлэг бүтээгдэхүүнүүдийг зах зээлд гаргаж, компанийг дахин өндөр үр ашигтай ажиллуулж эхлэв.

Аpple 2001 онд iTunes хэмээх MP3 форматад хувиргасан хөгжим тоглуулагч програм, MP3 хөгжим тоглуулагч зөөврийн iPod бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нэвтрүүлж, 2003 онд томоохон дуу бичлэгийн компаниудын дууг интернэтээс татаж болохуйц МP3 форматаар интернэтэд зарж эхэлсэн юм.

2007 онд анхны мэдрэгч дэлгэцтэй ухаалаг гар утас болох iPhone-г худалдаанд гаргасан. 2010 онд iPad нэртэй таблет компьютерыг гаргажээ. 2011 оны 10 сард iPhone 4S-г танилцуулан дэлхий дахинд шинэ хувьсалыг хийсэн.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас (англиар)

## Эшлэл 

Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж
Ангилал:NASDAQ-100-ийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Маркийн нэр
Ангилал:АНУ-ын компьютерын техник хангамж үйлдвэрлэгч
Ангилал:АНУ-ын программ хангамж үйлдвэрлэгч
Ангилал:Дуу бичлэгийн төхөөрөмж үйлдвэрлэгч
Ангилал:Албан өрөөний төхөөрөмж үйлдвэрлэгч
Ангилал:Калифорнийн үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:1976 онд байгуулагдсан
Владимир Яковлев

right|thumb|200px

**Владимир Анатольевич Яковлев** (; 1944 оны 11-р сарын 25-д төрсөн) нь Санкт-Петербург хотын захирагч байсан хүн юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Ангилал:Давхар Цагаан Загалмай одон шагналтан (2-р зэрэг)
Ангилал:Санкт-Петербургийн засаг дарга
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Анатолий Собчак

right|thumb|200px
**Анатолий Александрович Собчак** (; 1937 оны 8-р сарын 10-д төрсөн - 2000 оны 2-р сарын 20) -Оросын улс төрийн зүтгэлтэн бөгөөд Санкт-Петербург хотын захирагч байсан хүн юм.

## Намтар 
1956 онд Ленинградын Улсын Их Сургуулийн Хууль зүйн факультетэд элсэн орсон.

1959 оноос хойш их сургуулиа төгсөөд Ставрополь мужийн өмгөөлөгчдийн холбоонд хуульч, дараа нь Ставрополь мужийн хууль зүйн зөвлөгөө өгөх газрын даргаар ажиллаж байжээ.

1962 онд Ленинград руу буцаж ирээд Ленинградын Улсын Их Сургуульд аспирантур сурч 1964 онд “Аюулын эх үүсвэрийн улмаас хохирол учруулсан иргэний хариуцлага” сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан.

1988 онд ЗХУ-ын Коммунист намд элсэж, 1990 онд намаасаа гарсан байна.

1989 онд ЗХУ-ын Ардын депутатаар сонгогдсон. 1990 онд Собчакийн багт Ленинградын Улсын Их Сургуулийн ректорын туслах, ЗХУ-ын КГБ-ын дэд хурандаа Владимир Путин орсон.

1989 онд ЗХУ-ын Ардын депутатаар сонгогдоод Анхдугаар их хурлаар ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн гишүүн болсон. Тэрээр ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Эдийн засгийн хууль тогтоомжийн дэд хорооны даргаар ажиллаж байсан. 1989 оны 6-р сард тэрээр Бүс нутаг хоорондын бүлгийн орлогч  болсон.

1991 оны 6-р сарын 12-нд ОХУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуультай зэрэгцсэн сонгуулиар Собчак Ленинград хотын даргаар сонгогдов. Үүний зэрэгцээ бүх нийтийн санал асуулгаар Санкт-Петербург хотын нэрийг Ленинград хотод буцаах шийдвэр гаргажээ. Собчак Санкт-Петербургийг түүхэн нэрээр нь эргүүлэн авчрахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд дараа нь үүнийг өөрийн улс төрийн хамгийн чухал амжилт гэж үзжээ.

Тэрээр 2000 оны 2-р сарын 19-20-нд шилжих шөнө Светлогорск (Калининград муж) дахь "Русь" зочид буудалд албан ёсны мэдээллээр зүрхний шигдээсээр нас баржээ. 

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын улс төрч
Ангилал:Санкт-Петербургийн засаг дарга
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн
Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн
Ангилал:Орон нутгийн захиргааны шүүгч
Ангилал:20-р зууны эрх зүйч
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүндэт иргэн
Ангилал:Тбилисийн хүндэт иргэн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1937 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
1937 он

1935 он | 1936 он | 1937 он | 1938 он | 1939 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 

#
Шампанск

**Шампанск** () гэдэг нь оргилуун дарсны нэг төрөл юм. Амтат дарсны эх орон Францын Шампань мужаас оргилуун хүслийн бэлгэдэл болсон Шампанск мэндэлсэн түүхтэй. Олон улсын гэрээ ёсоор зөвхөн Шампань мужид үйлдвэрлэгдсэн оргилуун дарснууд л шампанск гэж нэрлэгдэх эрхтэй байдаг. Гэхдээ Монголд оргилуун дарсыг бүхэлд нь шампанск гэж нэрлэх нь бий.

## Ангилал 
Шампанск дарсыг сахарын агууламжаас нь шалтгаалж 6 төрөл болгон ангилдаг.
* **Extra-brut**, **Ultra-brut** Энэ бол хамгийн хуурай нь юм.Ийм төрлийн 1л дарсанд ердөө 6грамм сахар агуулагддаг.
* **Brut** 1л ийм дарсанд 15грамм сахар агуулагдана.
* **Extra-dry** 15-20грамм сахартай
* **Sec** 17-35грамм сахар бүхий хуурай дарс.
* **Demi-sec** 33-50грамм сахар агуулсан хагас хуурай шампанск.
* **Doux** Хамгийн их буюу 50грамм ба түүнээс дээш сахар орсон амтлаг,чихэрлэг дарс юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оргилуун дарс
Ангилал:Гранд Эстийн соёл
Жон Бэкус

thumb|100px|Жон Бэкус
**Жон Варнер Бэкус** ()  (1924.12.03-нд АНУ, Пенсилвани, Филаделфиад төрсөн) нь АНУ-ын математикч. Колумбын их сургуулиас бакалавр, магистрын зэрэг хүртсэн. 1957 онд тоон анализ хийдэг ФОРТРАН хэмээх компьютерын хэлийг хөгжүүлсэн цөөн хүний багийн ахлагч байв. АЛГОЛ хэлний хөгжүүлэлтэд хувь нэмрээ оруулж, Бэкус Нормал Форм буюу Бэкус-Наур Форм хэмээн нэрлэгдсэн програмчилж болдог хэлний өгүүлбэрзүйг тодорхойлох загвар тэмдэглэгээг зохиосон (1959). Тэрээр 1977 онд Тюрингийн нэрэмжит шагнал хүртжээ.

Ангилал:АНУ-ын математикч
Ангилал:Информатикч
Ангилал:Компьютерын пионер
Ангилал:Тюринг шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1924 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Жанни Версаче

:::*Энэ өгүүлэл нь загвар зохион бүтээгчийн тухай өгүүлнэ. Түүний байгуулсан компанийн тухай үзэх бол Версаче өгүүллийг үзнэ үү.*
20-р зууны дэлхийн загварын ертөнцын тэргүүлэгчдийн нэг **Жанни Версаче** () нь 1946 оны 12 сарын 2-нд өмнөд Италийн Рэгио ди Калабриа хотод төржээ. Гэр бүлийн үйлдвэрлэлийн дунд өсч торнисон тэрээр нэлээд хожуу загвар зохион бүтээх урлагт дурласан гэдэг. Дэлхийн загварын ертөнцөд Версаче стилийг цоглог өнгө, тансаг материал дээр эртний Грекийн уламжлалт сийлбэр, хээ, дүрсүүдийг нэг бүрчлэн хооронд нь гайхамшигтай мэдрэн хоршуулсан зохицол хэмээн тодорхойлсон байна. Алдарт Версачегийн уран сэтгэмж буюу уран бүтээл нь хувцас загвар, арьсан эдлэлийн урлал, үнэртэн гоо сайхны эдлэл, барилгын дотоод засал чимэглэл, театрын хувцас, гэр ахуйн тавилга хэрэгсэл зэрэг олон зүйлд илрэлээ олжээ.

Версаче нь 1997 оны 7 сарын 15-нд Эндрью Канахан гэгчид буудуулан амиа алдсан.

## Амжилтын гараа 
1968 онд тэр Италийн алдартай фирмүүдэд чөлөөт загвар зохион бүтээгчээр бие даан ажиллаж эхэлсэн байна. 1972 онд дизайнер Версаче алдарт Жэнни, Компличэ ба Каллаган зэрэг тухайн үеийн шилдгүүдийн загварын ордонд ажиллах болсон нь түүний нэр алдар өсөн дэвжихэд нь ихээхэн хувь нэмэр оруулсан төдийгүй Версаче хэмээх нэр олонд түгэх, шилдэг брэнд болох анхны алхам болов. Залуу Версаче үүнээс 3 жилийн дараа Америкт болсон Компличэ шоунд савхин хувцасны томоохон цуглуулгаараа оролцож өөртөө асар том амжилтыг авчирчээ. Нилээн нэрд гарсан Версаче 1978 онд өөрийн нэрээр брэнд болгон анхны цуглуулгаа гаргасан ба Миланы Via della Spiga-д дэлгүүрээ нээсэн байна. 1979 онд тэр өөрийн бие даасан анхны Prkt-Porter загварын шоуг зохиосон.

## Версаче ба одод 
Дэлхийн нэртэй одод болох Элтон Жон, Мадонна, Женнифер Лопес, Деми Мур, Биёонсэ, Бритни Спирс, Халл Берри, Кристина Агилера нар Версачегийн байнгын үйлчлүүлэгч билээ.

Ангилал:Италичууд
Ангилал:Хувцас
Ангилал:1946 онд төрсөн
Ангилал:1997 онд өнгөрсөн
Версаче

**Версаче** (Итали хэл: *Gianni Versace S.p.A.*) нь 1978 онд Италийн загвар зохион бүтээгч Жанни Версачегийн бий болгосон хувцас загварын брэнд юм. Төв нь Милан хотод байрлана.
Ангилал:Италийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:1978 онд байгуулагдсан
Ангилал:Брэнд
Филипп Канделоро

**Филипп Канделоро** (, 1972 оны 2 сарын 17-нд төрсөн) нь олимпын хошой хүрэл медальт Францын уран гулгагч юм.

## Амжилт 
Ангилал:Францын уран гулгагч
Ангилал:Францын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Скорпионс

**Скорпионс** () нь хүнд метал/хүнд рок урсгалаар тоглодог, Германы Ханновер хотоос гаралтай хамтлаг юм. Тэдний 1980-аад оны рокын сүлд дуу гэж хэлж болох "Rock You Like a Hurricane", мөн "No One Like You", "Still Loving You", "Wind of Change" зэрэг дуунууд нь дэлхий даяар алдаршсан. Тус хамтлаг дэлхий даяар нийтдээ 100 сая гаруй цомгоо борлуулжээ. Тэд VH1-ийн *Хүнд Рокын Агуу Уран Бүтээлчид* хөтөлбөрт 46-рт эрэмбэлэгджээ.

## Хамтлагийн гишүүд 
### Одоогийн гишүүд 
* **Клаус Майне** - гоцлол дуучин, ритм гитар, цохиур хөгжим, тамбурин, вокал (1970 оноос)
* **Маттиас Ябс** - гоцлол, ритм гитар (1978 оноос)
* **Рудольф Шенкер** - ритм, гоцлол гитар, вокал, ("They Need A Million", "Drifting Sun" дуунуудыг гоцлон дуулсан) (1965 оноос)
* **Павел Мачивода** - басс гитар, вокал (2003 оноос)
* **Жеймс Коттак** - бөмбөр, цохиур хөгжим, вокал (1996 оноос)

### Хуучин гишүүд 
* **Лотар Хаймберг** - басс гитар, вокал (1965-1973)
* **Вольфганг Дзиони** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1965-1973)
* **Майкл Шенкер** - гоцлол, ритм гитар (1970-1973, 1979)
* **Ульрих Рот** - гоцлол, ритм гитар, вокал ("Drifting Sun", "Fly to the Rainbow", "Dark Lady", "Sun in My Hand", "Hell Cat", "Polar Nights" дуунуудыг гоцлон дуулсан) (1973-1978)
* **Фрэнсис Букхольц** - басс гитар, вокал (1973-1983, 1984-1992, 1994)
* **Аким Киршнинг** - даралтат хөгжим (1973-1974)
* **Жо Вайман** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1973)
* **Юрген Розенталь** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1973-1975)
* **Руди Леннерс** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1975-1977)
* **Херман Рэйрбелл** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1977-1983, 1984-1995)
* **Жимми Бэйн** - басс гитар (1983-1984)
* **Нэйл Мюррей** - басс гитар (1983-1984)
* **Бобби Рондинелли** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1983-1984)
* **Ральф Рикерманн** - басс гитар (1993-2000, 2000-2003)
* **Курт Кресс** - бөмбөр, цохиур хөгжим (1996)
* **Кен Тэйлор** - басс гитар (2000)
* **Бэрри Спаркс** - басс гитар (2004)
* **Инго Повицер** - басс гитар (2004)

## Бүтээлүүд 
### Цомгууд 
* *Lonesome Crow* (1972)
* *Fly to the Rainbow* (1974)
* *In Trance* (1975)
* *Virgin Killer* (1976) 
* *Taken by Force* (1977)
* *Tokyo Tapes* (1978, *амьд*)
* *Lovedrive* (1979)
* *Animal Magnetism* (1980)
* *Blackout* (1982)
* *Love at First Sting* (1984)
* *World Wide Live* (1985, *амьд*)
* *Savage Amusement* (1988)
* *Crazy World* (1990)
* *Face the Heat* (1993)
* *Live Bites* (1995, *live*)
* *Pure Instinct* (1996)
* *Eye II Eye* (1999)
* *Moment of Glory* (Берлиний Филармонийн Чуулгатай хамт, 2000)
* *Acoustica* (2001, *акустик*)
* *Unbreakable* (2004)
* *Humanity: Hour I* (2007)
* *Sting in the Tail* (2010)
* *Return to Forever* (2015)
* *Rock Believer* (2022)

## Аялан тоглолтууд 
* 1999: Eye To Eye Tour
* 2003: Scorpions Tour 2003
* 2007-2009: Humanity World Tour

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт

## Эшлэл 

Ангилал:Маркийн нэр
Ангилал:Хард рок хамтлаг
Ангилал:Хэви метал хамтлаг
Ангилал:Германы хамтлаг
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Ангилал:Германы хөгжмийн хэвлэл
Хараре

**Хараре** (, 1982 оныг хүртэл **Салисбури**) нь Зимбабве улсын нийслэл хот юм. 2006 оны байдлаар хүн ам нь 1,600,000 орчим бөгөөд дагуул хотуудын хамтаар 2,800,000 орчим оршин суугчтай. Засаг захигааны хувьд тус хот нь мужийн зэрэглэл бүхий, тусдаа захиргаатай хот юмэ. Зимбабве улсынхаа хамгийн том хот болохынхоо хувьд засаг захиргаа, худалдаа, харилцаа холбооны төв нь болно. Хотод тамхи, эрдэнэ шиш, хөвөн, нимбэг жимсний зах бий. сүлжмэл, төмөрлөг, химийн үйлдвэрүүд байхаас гадна хотын нутаг дэвсгэрээс алт олборлодог. Хараре хот нь далайн түвшнээс дээш 1483 метр өргөгдсөн, дулаан уур амьсгалтай.

Хотоос хойш 5 км зайд тус улсын дээд боловсролын хамгийн том, нэр хүндтэй байгууллага болох Зимбабвегийн Их Сургууль бий. 19-р зууны дундуур байгуулагдсан олон тооны дагуул хот, суурингууд хотын орчимд байдаг.

## Уур амьсгал 
## Зургийн цомог 

Image:Harare secondst.jpg|Сэм Нуёмагийн гудамж
Image:Harare anglicanchurch.JPG|Англикан сүм
Image:Harare Downtown1.jpg|Парламентын барилгууд
Image:Harare Central Station.jpg|Харарегийн төв өртөө

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Зимбабвегийн хот
Ангилал:Африкийн нийслэл
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Зимбабвегийн суурин
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Каталан хэл

**Каталан хэл** () нь роман хэлний бүлэгт багтана. Хэлний гарал үүслийн хувьд өмнөд францын окситаны хэлтэй ойр төрөлд багтдаг. Испани, франц болон итали хэлтэй холбоотой болох нь тодорхой бөгөөд үүгээр каталан хэл нь галло роман болон иберо роман хоёр хэлийг хооронд нь холбох гүүр хэл болдог юм. 

Каталан хэл нь Каталони (Испани, Аран хэлтэй хамт), Валенсиа, Балеарийн арлууд ( испани хэлтэй хамт) болон Андоррагийн автономит нийгэмлэгт албан ёсны хэл юм. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
Ангилал:Дан ганц хэл

Ангилал:Роман хэл
Ангилал:Каталонийн соёл
Гольф

**Гольф** () гэдэг нь ногоон зүлгэн дээр тоглогч хэд хэдэн төрлийн цохиур ашиглан бөмбөгийг  цохиж тусгай зориулалтын нүх рүү оруулдаг спорт тоглоом юм. 

## Үүссэн тухай домог 
Нэгэн малчин хонь хариулж явахдаа хийх зүйлээ олж ядан жижиг бөөрөнхий чулууг модоор цохисонд нөгөө чулуу туулайний үүр нүх уруу орчихжээ. Түүний энэ тохиолдлоор санамсаргүй сэдсэн тоглоомд нөхөд нь ч татагдан, шинэ зугаа бүгдэд таалагдах болсноос өнөөгийн дээдсийн тоглоом хэмээн нэрлэгддэг гольф үүссэн гэх домог байдаг.

## Түүх 
Энэхүү тоглоом нь хөгжлийнхөө явцад олон үе шатыг туулан хувирч өөрчлөгдсөн төдийгүй түүний хэрэгсэл ч ямагт хувьсан өөрчлөгджээ. Анх чулуун бөмбөгөөр тоглодог байсан бол 1848 онд каучуктай төстэй хатуу эдээр хийсэн бөмбөгөөр солигдон, газар тусгайлан ухсан хонхорхой нүх гарган тоглох болж, саваа модны оронд махир үзүүртэй цохиур хэрэглэх болсон байна. Харин 1902 онд бөмбөг резинээр солигдсон бөгөөд энэ бөмбөгийг Америкийн иргэн Кобурн Хаскел бүтээжээ. Гольф анх үүссэн орон хэмээх алдар нэрийг маш олон орон өөртөө хамаатуулдаг. Жишээ нь Голландад "Колвен" хэмээх мөсөн дээр тоглодог тоглоом маш алдартай байсан байна. Эртний Ромд мөн гольфтой ижил "паганика" гэх тоглоом ихэд дэлгэрч байгаад шинэ тооллын 400-д оны үед тэндээс Британид ирсэн хэмээн ярилцдаг. Харин Хятадууд гольф тоглоомын өвөг эцэг нь НТӨ 3-2 зууны үед тэдний тоглодог байсан "Гуй ван" хэмээх тоглоом ч гэж үздэг. Мөн түүнээс гадна францчууд болон бельгичүүд иймэрхүү өөрийн гэсэн хувилбарыг дурсдаг аж.

Шотландын Сент Эндрюс гэх жижигхэн хотыг сонгодог гольфын эх нутаг хэмээн нэрлэдэг аж. Энэ хотод 6 зууны тэртээ байгуулагдан, өдгөө нурсан сүмийн ханын зураг дээр тахир цохиур мод барьсан хүний зураг байдаг. Энэ зураг 1350 онд хамрагдах ба гольф тоглоомыг гэрчилсэн хамгийн анхны баримт гэж тооцогдоно. Жеймс хэмээх ван түүний цэргүүд үндсэн үүрэгт ажил болох цэргийн бэлтгэл сургуулилт хийхээ умартан энэ тоглоомд татагдах болсон тул 1457 онд Шотландын парламент гольф тоглохыг хориглосон зарлиг гаргасныг тогтоолд дурдсан байдаг.
Анхны гольф тоглогч эмэгтэйгээр Шотландын хатан хаан Мария Стюарт тооцогддог байна. Харин хамгийн анхны гольфын клуб аль болох нь тодорхойгүй буюу маргаантай байдаг байна.

## Гадаад холбоос 
* The R&A, St Andrews
* Олон Улсын Гольфын Холбоо (IGF)
Ниагара хүрхрээ

thumb|Ниагара хүрхрээ

**Ниагара хүрхрээ** (англи. *Niagara Falls, франц. Chutes Niagara* ) нь Эри нуураас Онтарио нуур уруу урсах Ниагара голд байх ба Канадын Онтарио муж, Америкийн Нью Йорк мужийг зааглах хилийн зааг нь болно. Торонтогоос баруун урагш 120 км, Баффалогоос зүүн хойш 27 км-т оршдог. Энэхүү хүрхрээ нь баялаг усны нөөц болон хүч, үзэсгэлэнт тогтоцоороо алдартай. Хүрхрээ нь тийм өндөргүй ч өргөн хэмжээтэй ба урсацын хэмжээгээр Хойд Америкт хамгийн томд орно. Минутад дундажаар 110,000м3, хамгийн ихдээ 168,000м3 ус урсдаг байна. Ниагара хүрхрээ нь доорх 3 хүрхрээнээс бүрдэнэ.
* **Канад хүрхрээ**- унах өндөр нь 53м, өргөн нь 670м
* **Америк хүрхрээ**- өндөр 21-34м, өргөн 260м
* **Брайдал Вэл хүрхрээ**- өндөр 55м, өргөн 15м
Ниагара хүрхрээг жилд 25 сая орчим жуулчид үзэж сонирходог тул эргэн тойронд тэдэнд зориулсан зочид буудал, ресторан, дэлгүүр гэх мэт байгууламжууд олноор зэрэгцэн сүндэрлэнэ. 1990-ээд оноос ийм байгууламж, үйлчилгээ эрчимтэй хөгжжээ. Жуулчдын 90% нь Канадын талаас, 10% нь Америк талаас үзэж сонирхдог. Канадын талаас орой бүр хүрхрээ тийш гэрэлтүүлэг чимэглэл тусгах ба өдөр дундаас орой хүртэл усан онгоцоор ойртон үзэж болно.

## Зураг 
 харсан байдал: зүүн талд *Америкийн Фолс*, баруун талд *Морины тах хүрхрээ*]]

## Цахим холбоос 
Ангилал:Хойд Америкийн хүрхрээ
Ангилал:Ниагара голын систем
Ангилал:Онтариогийн газар зүй
Ангилал:Нью-Йоркийн ус зүй
Ангилал:Голын усан цахилгаан станц
Ангилал:Канадын усан цахилгаан станц
Ангилал:АНУ-ын голын усан цахилгаан станц
Ангилал:Канадын хүрхрээ
Ангилал:АНУ-ын хүрхрээ
Ангилал:Ниагара Фолс (Нью-Йорк)
Ангилал:Ниагара Фолс (Онтарио)
Ангилал:АНУ-Канадын хоорондын хил
Ангилал:Хойд Америкийн усан цахилгаан станц
Ангилал:Нью-Йоркийн усан цахилгаан станц
Ангилал:Онтариогийн эдийн засаг
Викториа нуур

**Викториа** () нь Африк тивийн хамгийн том буюу 68,800км2 талбай бүхий нуур юм. Үүнээс Кени (6%буюу 4,100км2), Уганда (45%буюу 31,000км2), Танзани (49%буюу 33,700км2) улсуудад тус тус харъяалагддаг. Дэлхийд хэмжээгээрээ 3-т орох ба 3000 орчим аралтай. Нуурын дундаж гүн нь 20 м, хамгийн гүнзгий газраа 84 м хүрнэ. Викториа нууртай холбоотой хамгийн анхны тэмдэглэлийг Африкт алт болон зааны ясны наймаа хийдэг байсан Арабын худалдаачид үлдээсэн байдаг. 1160 он гэхэд газрын зурагт нуурын нарийн дүрслэл тэмдэглэгдсэн байдаг ба Нил мөрний эх сав болохыг заасан байдаг аж. Европоос анх энэ нуурын тухай мэдсэн хүн нь Английн хайгуулчин Жон Хэннинг Скип юм. 1858 онд, Ричард Фрэнсис Бартоны хамтаар энэ нууранд очсон бөгөөд Английн хатан хаан Викториагийн нэрээр нэрлэжээ.

## Цахим холбоос 
* Osienala

Ангилал:Африкийн нуур
Ангилал:Угандын нуур
Ангилал:Танзанийн нуур
Ангилал:Кенийн нуур

Ангилал:Байгаль орчны сүйрэл
Ангилал:Нил мөрний голын систем
Семён Фарада

**Семён Льво́вич Фара́да́** (уг овог нь **Фе́рдман**; 1933—2009) — Зөвлөлт болон Оросын тайз, дэлгэцийн **жүжигчин** байв. 1991 онд ОХУ-ын гавьяат жүжигчин, 1999 онд ОХУ-ын ардын жүжигчин цол хүртсэн. 

## Бага нас 
Семён Львович Фарада (Фердман) 1933 оны 12 сарын 31-нд Зөвлөлт Оросын Москва мужийн Никольский сууринд төрсөн. Эцэг эх нь Украины Житомир мужаас Оросын Москвад суралцахаар 1930-аад онд ирсэн еврей үндэстэн байсан. Семёны эцэг Лев Соломонович Фердман (1912—1952) Зөвлөлтийн улаан цэргийн хурандаа цолтой хүн байсан бол эх Ида Давыдовна Шуман нь Москвад эм зүйчийн мэргэжлээр суралцсан. Семён доороо Евгений хэмээх охин дүүтэй.

## Цахим холбоос 
* https://web.archive.org/web/20090829225140/http://vip.1post.ru/index.php/%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0
* https://web.archive.org/web/20060210235909/http://www.newswe.com/Vrem/vremena.htm
* http://world.lib.ru/img/e/ewgenija_s/050827farada/leva_and_ida.jpg
* http://world.lib.ru/img/e/ewgenija_s/050827farada/semen_and_masha.jpg
* http://world.lib.ru/img/e/ewgenija_s/050827farada/family1.jpg

Ангилал:ЗХУ-ын жүжигчин
Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ОХУ)
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1933 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Васко да Гама

**Васко да Гама** (, 1469 онд (1460 гэж бас хэлэгддэг, тодорхойгүй) Португалын Синес хэмээх жижигхэн боомт хотод төрсөн-1524 онд Энэтхэгт нас барсан) түүхэнд анх удаа 1498 онд Европоос Энэтхэг хүрэх далайн зам нээсэн Португалын эрэлчдийн ахлагч юм. 

## 1-р аялал 
1497 оны 7-р сарын 8-нд Васко да Гамагийн  баг 4 усан онгоцны бүрэлдэхүүнтэй замдаа гарчээ. Түүний удирдсан хөлөг онгоц нь *Сан Габриэл* нэртэй, 178т жинтэй, 27м урт, өргөн нь 8.5м, тавцангийн талбай 372м2 ба 150 хүнтэй байв. 2-р онгоц нь *Сан Рафаэл*, хэмжээгээр Сан Габриэлтэй бараг адил ба хөлгийн ахмад нь Васко да Гамагийн төрсөн ах болох Пауло да Гама байв. Бусад 2 онгоц нь харьцангуй жижигхэн бөгөөд нэг нь ачаа барааны зориулалттай байжээ.

Ийнхүү замдаа гарсан Васко да Гама 1497 оны 11-р сарын 22-нд Африкийн Сайн Итгэлт хошууг (*Cape of Good Hope*) тойрч өнгөрөн тэр үед Арабуудын эзэмшилд байсан одоогийн Мозамбикт хүрсэн байна. Тэндээс энэтхэг хөтөч хөлсөлж авсан ба энэ нь түүний аяллын амжилтад нөлөөлсөн гэгддэг. 1498 оны 5-р сарын 20-нд буюу замд гарснаас 10 гаруй сарын дараа Энэтхэгт хүрсэн байна.

3 сар Энэтхэгт өнгөрүүлж тэндээ хэсэг португал хүмүүс үлдээгээд буцсан байна. Тэр үеийн усан онгоц дээрх хүнсний зүйл гэвэл цэвэр ус, талх, шош, давсалсан мах, бяслаг, дарс зэрэг голлож байлаа. Урт хугацааны аяллын замд шинэхэн ногоо, жимс зэргийн дутагдлаас болж олон далайчин бам тусаж байв. Уг өвчин нь жимс, ногоонд агуулагдах С витамины дутагдлаас үүсэх ба бүх бие нь сульдаж, тамирдан хүндэрвэл үхэлд хүргэдэг байна. Ийнхүү 180 хүн байснаас эсэн мэнд 55 хүн буцаж ирсэн ба түүний том ах Пауло ч мөн хатуу, ширүүн аяллын замд нас баржээ. Васко да Гама 1499 оны 9-р сард Португалд буцаж ирсэн байна.

## 2-р аялал 
Энэтхэгийн далайн усан цэргийн адмирал цол хүртсэн Васко да Гама 1502 оны 2-р сарын 12-нд 20 хөлгөөс бүрдсэн багийг ахлан Энэтхэг уруу 2 дахь аялалаа эхлүүлсэн. 

## 3-р аялал 
1524 онд 3 дахь удаагаа Энэтхэгийг зорьсон ба Гоад хүрснийхээ дараахан хумхаа өвчин тусаж 12-р сарын 24-нд Энэтхэгийн Коччи хотод нас барсан байна.

## Гадаад холбоосууд 
Ангилал:Португалын аялагч
Ангилал:Португалчууд
Титикака нуур

оос харагдах Титикака нуур]]

**Титикака** нь Перу улсын өмнөд хэсэг, Боливи улсын баруун хэсэгт орших цэнгэг уст нуур юм. Нуурын төв хэсэг нь өргөрөгийн 16 градус, уртрагийн 69 градуст, далайн төвшнөөс дээш 3810м өндөрт байрлана. Титикака нь 8562км2 талбай эзлэх ба үүнээс 60% нь Перу, 40% нь Боливи улсын нутаг дэвсгэрт тооцогддог. Нууранд Титикака, Урос, Нарны, Сарны гэх мэт 41 жижиг арал бий. Титикака нуурын арлууд болон ойр орчмоор Кэчуа, Аймара зэрэг үндэстний уугуул оршин суугчид амьдрах бөгөөд газар тариалан, загасчлах, мөн аялал жуулчлалтай холбоотой ажилд оролцох гэх мэтээр амьдралаа залгуулдаг байна. 
Нууранд Чили улстай хийсэн дайнд далайн эрэг хэсгээ алдаж, далайд гарцгүй орон болсон Боливи улсын Усан цэргийн бааз байрадаг байна.

## Газарзүйн тогтоц ба уур амьсгал 
Титикака нь Том нуур (Lago Grande) ба жижиг нуур (Lago Pequeno) гэж 2 хуваагдана. Том нуур нь 7130км2, жижиг нь 1430км2 талбай эзэлдэг. Том нуур хамгийн гүн газраа 285м хүрэх ба нуурын 3-ны 2 нь 150м-с дээш гүн байхад Жижиг нуур нь хамгийн гүндээ 40м хүртэл бөгөөд ихэнх хэсэг нь 5-10м ажээ. Титикака нуурын эрэг хөвөө орчим нь 0 хэм, төв хэсэг нь 8-10 хэм байх ба 400-1500мм хүртэл хур тунадас унана. Нуур нь өндөрлөг газар, халуун бүсэд орших тул ууршилт их явагдана. Үүнээс шалтгаалж давсны хэмжээ их, 1л усанд 1гр агуулагддаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Өмнөд Америкийн нуур
Ангилал:Перугийн нуур
Ангилал:Боливийн нуур

Ангилал:Боливийн Десагуадеро мөрний голын систем
Ангилал:Газар зүйн хамгийн
Ангилал:Департмент Ла Пас
Ангилал:Пуно муж
Ангилал:Боливи-Перугийн хоорондын хил
Алексей Абрикосов

**Алексей Алексеевич Абрикосов** (, * 1928 оны 6 сарын 25-нд Москва, ЗХУ; † 2017 оны 3 сарын 29-нд Пало Алто, АНУ) ) нь Оросын Холбооны Улсын онолын физикч юм. 1948 онд Москвагийн Их Сургуулийг төгсөөд 1948-1965 онд Оросын Шинжлэх Ухааны Академид ажиллаж байв.

2003 онд "Хэт дамжуулагч ба хэт урсагчийн онолд оруулсан хувь нэмэр" нь үнэлэгдэж, физикийн салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртжээ.

## Бүтээлүүд 
* Methods of Quantum Field Theory in Statistical Physics　ISBN 0-486-63228-8
* Fundamentals of the Theory of Metals　ISBN 0-444-87095-4  

## Шагнал 
* Зөвлөлт Холбоот Улсын Төрийн шагнал

## Цахим холбоос 
* 

## Эшлэл 
Ангилал:20-р зууны физикч
Ангилал:Оросын физикч
Ангилал:Физикийн Нобелийн шагналтан
Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Москвагийн техникийн улсын их сургуулийн багш
Ангилал:Москвагийн физик ба технологийн хүрээлэнгийн багш
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн
Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:Лозаннын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:АНУ дахь Оросын цагаач
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Нигер мөрөн

**Нигер мөрөн** () нь баруун Африкийн нутгаар урсан өнгөрч, Гвинейн буланд цутгадаг мөрөн юм. Нийт урт нь 4180км бөгөөд Нил ба Конго мөрний дараагаар Африк тивдээ 3-т ордог. Нигер мөрөн Гвиней, Мали, Нижер улсуудын нутгаар дайран, Бенинийг хиллэн Нигери улс уруу урсдаг. Нигер хэмээх нэрийн гарал нь тодорхойгүй.

## Газарзүй 
Нигер мөрөн нь харьцангуй цэвэр устай ба Нил мөрний 10%-тай л тэнцэхээр булингартай байдаг байна. Учир нь эх авдаг газрын чулуулаг нь бага зэрэг шаварлаг тогтоцтой аж. Нил мөрний адил жил бүр үерлэх ба энэ нь 9 сард эхлээд 11 сард хамгийн их болж, 5 сард татардаг байна. Энэ мөрний нэг өвөрмөц тогтоц нь **Нигер мөрний дотоод Бэлчиp** хэмээгдэх горхи, намаг балчиг, нуур цөөрмөөс бүтэх Бельги улсын газар нутагтай тэнцэхүйц хэмжээний ногоон бүс юм. Жил бүрийн үер энэхүү Бэлчирт загас агнуур болон газар тариалангийн хувьд туйлын таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг ажээ.
Нигер мөрний бумеранг мэт тохойрсон хэлбэртэй тогтоц нь Европын газарзүйчдийг 2000 жил төөрөгдүүлсэн гэдэг. Атлантын далайгаас 240км зайтай газраас эх аваад, далайн эсрэг зүг уруу Сахарын цөл тийш урсдаг ба Тимбукту хотын орчмоос чиглэлээ өөрчлөн эргэнэ. Эндээсээ зүүн өмнө зүг уруу урсаж Гвинейн буланд цутгадаг.

Эртний Ромчууд Тимбукту хотын ойр урсах голыг Нил мөрний нэг хэсэг гэж бодож байлаа. 17-р зууны эхэн үед Европын эрэлчид энэхүү мөрнийг өрнө зүг уруу урсаж Сенегал мөрөнтэй нийлдэг гэж үзэж байв. Нутгийн олонх хүмүүс Нигер мөрний жинхэнэ гольдирлыг мэддэг байсан байж болох ч европчууд 19-р зууны сүүлд Шотландын эрэлчин Мунго Парк "Африкаар аялсан нь" номдоо бичсэнээр сая мэджээ.

## Цахим холбоос 
* Information and a map of the Niger's watershed
* Map of the Niger River basin at Water Resources eAtlas
* Niger Currents: Exploring life and technology along the Niger River

Ангилал:Нигер мөрний голын систем
Ангилал:Африкийн гол мөрөн
Ангилал:Бениний гол мөрөн
Ангилал:Гвинейн гол мөрөн
Ангилал:Нигерийн гол мөрөн
Ангилал:Малийн гол мөрөн
Ангилал:Нижерийн гол мөрөн

Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Ангилал:Бенин-Нижерийн хоорондын хил
Жозеф Гиллемо

**Жозеф Гиллемо** (, 1899 оны 10 сарын 1- 1975 оны 3 сарын 9) нь Францын хөнгөн атлетикч, 1920 оны Антверпены олимпын 5000 метрийн зайн гүйлтийн аварга юм.

Францын Ле Дорад төрсөн тэрээр Дэлхийн нэгдүгээр дайнд оролцож байхдаа ипритэд хордож, уушиг нь хүндээр гэмтжээ. Мөн зүрх нь төрөлхийн баруун талдаа байсан бөгөөд 160см өндөр, 54кг жинтэй, жижиг биетэй хүн байв. Ийм олон сул талтай боловч хүч авъяасаа дайчлан кросс гүйлтийн олон тэмцээнд түрүүлжээ.

1920 онд Гиллемо Францын армийн аварга шалгаруулах тэмцээнд тэргүүлэн, олимпод эх орноо төлөөлөн оролцох эрхтэй болов. Эхлээд 5000 метрийн зайд уралдсан бөгөөд уг төрөлд Финландын Пааво Нурми түрүүлэх хамгийн магадлалтай тамирчнаар нэрлэгдэж байсан юм.

Шигшээ уралдаанд Нурми өөрийн хүчтэй өрсөлдөгч болох Шведийн 3 тамирчныг ялахын тулд санаанд оромгүй тактик баримталж, дөнгөж 3 дахь тойргоос хурдаа нэмэн тасарчээ. Түүнээс хоцролгүй үлдэж чадсан нь зөвхөн Гиллемо байлаа. Гэвч эхнээсээ хурдаа нэмж хүчээ барсан Нурми сүүлээ ядран, сүүлийн тойрогт Гиллемо хурдаа нэмэн, сүүлчийн эргэлтэд түүнийг гүйцэхэд байраа хадгалж чадсангүй, сүүлдээ бараг шогшсоор Гиллемогоос 4 секундын дараа барианд орсон байна. Ийнхүү Гиллемо олимпын аварга болжээ.

Гиллемогийн оролцсон хоёр дахь төрөл болох 10000 метрийн зайн гүйлтийн шигшээ уралдаан Бельгийн хаан Альбертын хүслээр төлөвлөснөөсөө 3 цагийн өмнө эхэлсэн юм. Түүнийг өдрийн хоолныхоо дараа л дуулсан Гиллемо баахан идчихсэн байлаа. Түүгээр ч зогсохгүй уралдааны гутал нь алга болсны улмаас уралдааны замд 2 размер томдсон гуталтай гарав. Гэсэн ч тэрээр мөнгөн медаль хүртэж чадсан билээ.

Олимпын дараа Гиллемо кросс гүйлтийн тэмцээнүүдэд оролцож, 1922 онд түрүүлснээс гадна Францын багийг 1922, 1926 онуудад аваргын алдарт хүргэсэн байна. Харамсалтай нь тэрээр 1924 оны Парисын олимпод улсынхаа хөнгөн атлетикийн холбоотой тохиролцож чадаагүйн улмаас оролцох боломжгүй болжээ.

Тэрээр 2 зайд дэлхийн дээд амжилт тогтоож байв: 2000 м (5:34.8), 3000 м (8:42.2).

Өдөрт бүтэн хайрцаг тамхи татдаг байсан Гиллемо 75 насандаа Парис хотноо нас нөгчжээ.

Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Францын 3000 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Францын 5000 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Францын 10.000 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Францын задгай талбайн гүйгч
Ангилал:Францын олимпын аварга
Ангилал:Францын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Францын олимпын оролцогч
Ангилал:1920 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Францын хөнгөн атлетикийн улсын аварга
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
2012 оны Зуны Олимп

**Олимпын XXX наадам** буюу **2012 оны Лондоны олимп** () нь 2012 оны долоодугаар сарын 27-ноос наймдугаар сарын 12-ны хооронд Их Британи Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын нийслэл Лондон хотноо зохион байгуулагдсан олимпын наадам юм.

## Зохион байгуулах хотыг шийдсэн нь 
## Наадам
### Оролцогч Үндэсний Олимпын Хороонууд
)]]

### Тоглолтын хуанли 
Тоглолтын хуанлиг 2011 оны хоёрдугаар сарын 15-нд баталжээ.

### Дэлхийн шинэчлэгдсэн амжилтууд 
### Медалийн хүснэгт 
## Монгол Улс Лондоны олимпод 
Монгол улсаас Лондоны олимпод спортын 7 төрөлд 29 тамирчин өрсөлдөж буй юм. 

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

## Эшлэл 

Ангилал:2012 оны спорт
зуны олимп
2016 оны Зуны Олимп

**Рио-де-Жанейрогийн олимп** (, , ), албан ёсоор **Зуны олимпын XXXI наадам** нь 2016 оны 8 сарын 5-наас 21-нд Бразилын Рио-де-Жанейро хотод зохиогдсон зуны олимп юм.

## Зохион байгуулах хотыг шийдсэн нь 
2009 оны 10 сарын 2-нд Данийн Копенхаген болсон ОУОХ-ны чуулганаар олимп болох хотыг сонгосон.

## Гадны холбоос 
* Албан ёсны сайт
Танганьика нуур

)]]
**Танганьика** нь Танзани улсын баруун хэсэгт оршдог ба Байгал нуурын удаах дэлхийн хоёр дахь гүнзгий, цэнгэг уст нуур юм.

## Газар зүй 
Нуур нь Танзани, Замби, Конго, Бурунди гэсэн 4 улсын нутагт хуваагдана. Өргөрөгийн 3-8 градус, уртрагийн 29-31 градусд орших бөгөөд 40-50км өргөн, 650км урт сунаж тогтсон байдаг. Танганьика нуур 32,900км2 талбай эзлэх ба энэ нь Африк тивд 2-т, Дэлхийд 5-д орно. Дундаж гүн нь 570м, хамгийн гүн хэсэгтээ 1471м юм. Эргийн урт нь 1900км ба 17,800км3 ус агуулдаг. Нууранд цутгадаг үндсэн том гол нь Рузизи ба Малагараси боловч үүнээс гадна хэдэн арван жижиг гол байна. Нөгөөтэйгүүр нуураас эх аван урсдаг ганц гол байдаг тул Танганьика нууранд орсон ус гадагшлалгүй маш удаан хугацаанд (1000 жил хүрдэг гэгддэг) үлддэг ба 90% нь ууршиж алга болдог гэнэ.

1858 онд, Нил мөрний эх савыг хайж байсан Английн эрэлчид **Жон Спик**, **Ричард Бартон** нар Танганьика нуурыг анх нээсэн болно.

## Аж үйлдвэр 
Энэхүү нуурын загас нь эргэн тойрны хүмүүсийн гол хоол хүнс болдог. Танганьика нуурын орчимд 800-аад загасны аж ахуй байх ба 100,000 хүн ажилладаг байна. Мөн нуураас барьсан загасыг Зүүн Африкийн бүх улсуудад экспортолдог. Загасны худалдаа нь 1950 оны үеэс эхлэн 1995 оны байдлаар 180,000т загас барьсан тооцоо байдаг.

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Африкийн нуур
Миссисипи мөрөн

**Миссисипи мөрөн** (англи. *Mississippi*) -Америкийн Нэгдсэн Улсын Миннесота мужид орших далайн түвшингээс 530 м өндөр дахь Айтаска нуураас (англи. *Lake Itasca*) эх аван өмнө зүгт 3779 км урсаж, АНУ-ын 10 муж улсыг дайран Мексикийн буланд цутгадаг дэлхийн томоохон мөрөн юм.  Уг мөрөн АНУ-д уртаараа Миссури мөрний араас 2-т ордог юм.

## Газарзүй 
Миссиссипи мөрөнд цутгах 2 том гол байдаг нь Монтана мужаас эхтэй Миссури болон Пеннсилвани мужаас урсах Охайо голууд юм. Миссиссипи гэдэг нь нутгийн уугуул иргэд болох Индианчуудын хэлээс гаралтай ба "Том гол" гэсэн утгатай. Охайо голтой нийлэх цэгээс хойд хэсгийг Дээд, өмнө хэсгийг Доод Миссиссипи гэж хоёр хуваадаг. Жефферсон-Миссури-Миссиссипи голууд нь нийлж урсан Дэлхийд уртаараа 4-т орох 6300 км урт том систем үүсгэдэг байна. 

Урьд мөрний дагуух газар Францын эзэмшилд байсан тул Сент Пол хотоос Шинэ Орлеан хүртэл француудын барьсан хот суурин газрууд нилээд бий.
### Голын систем ба усаа цуглуулах талбай 
Миссиссипи нь нилээд олон салаа гол мөрөнтэй бөгөөд заримыг дурдвал:
#### Зүүн цутгалууд 
* Висконсин гол
* Илинойз гол
* Охайо гол
#### Баруун цутгалууд 
* Миннесота гол
* Миссури гол
* Арканзас гол гэх мэт бий.

## Цахим холбоос 
* Mississippi River, project of the American Land Conservancy
* Friends of the Mississippi River
** Mississippi River Challenge annual canoe & kayak event on the Twin Cities stretch 
** Mississippi River Field Guide

Ангилал:Миссисипи мөрний голын систем
Ангилал:Хойд Америкийн гол мөрөн
Ангилал:Айовагийн гол мөрөн
Ангилал:Арканзасын гол мөрөн
Ангилал:Висконсины гол мөрөн
Ангилал:Иллинойн гол мөрөн
Ангилал:Кентаккийн гол мөрөн
Ангилал:Луизианагийн гол мөрөн
Ангилал:Миннесотагийн гол мөрөн
Ангилал:Миссисипийн гол мөрөн
Ангилал:Миссурийн гол мөрөн

Ангилал:Теннессийн гол мөрөн
Ангилал:American Heritage Rivers
1998 оны Өвлийн Олимп

**Өвлийн Олимпын XVIII Наадам** () буюу **Наганогийн олимп** нь 1998 оны 2 сарын 7-наас 22-нд Японы Нагано хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.

## Монгол улс Наганогийн олимпод 
## Цахим холбоос 

Ангилал:1998 оны спорт
өвлийн олимп
Ижил мөрөн

**Ижил мөрөн** () нь Европын хамгийн урт, арвин уст мөрөн юм. Валдайн өндөрлөгөөс (347 м) эх авч Орос орны Европ тивд харьяалагддаг талаар зүүн урагш чиглэн 3530 км (бүр эхний горхи булгаас тооцвол — 3690 км) газар алсуур тахийн урсаж Каспийн тэнгист (-28 м) цутгадаг. Мөрний адгийн өргөн садрааны ихэнх бие нь ОХУ-д, зүүн үзүүрийн багахан хэсэг нь Казахстаны нутаг гэж харьяалагддаг.

## Газар зүй 
Ижил мөрөн нь Москва, Санкт-Петербург хотуудын дунд далайн түвшнээс дээш 225м өндөрт орших Валдайн толгодоос эх аван баруун зүг уруу Стерж нуур, Тверь, Дубна, Рыбинск, Ярославль, Доод Новгород, Казань зэрэг хотуудаар урсана. Тэндээс өмнө зүг уруу эргэж Ульяновск, Тольятти, Самара, Саратов, Волгоград хотуудыг өнгөрж Каспийн тэнгист цутгадаг. Ижил мөрөн олон салаа голтойгоос томоохонд тооцогдох нь Кама, Ока, Ветлуга, Сура гэх мэт болно. Эдгээр болон бусад олон жижиг голууд нийлэн Ижил мөрний сав газрыг бүрдүүлэх ба ОХУ-ын хамгийн хүн амын нягтралтай газруудыг усаар хангадаг байна. Ижил мөрний бэлчир 160км хүртэл урт үргэлжлэх ба хотон, фламинго шувууд, лянхуа цэцэг зэргийг харж болох ганц мөрөн юм. Жил болгон Ижил мөрөн нь 3 сарын турш хөлддөг.

## Түүхэн баримтууд 
Ижил мөрөн нь дундад зууны үед Алтан ордны монгол улсын төвлөрсөн нэг гол бүс нутаг байжээ. Ижил мөрний хөвөөнд Алтан Ордны улсын нийслэл болох Сарай Бат болон Сарай Бэрх хотуудын туурь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн байдаг

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 



Ангилал:Европын гол мөрөн
Ангилал:Астрахань мужийн гол мөрөн
Ангилал:Волгоград мужийн гол мөрөн
Ангилал:Доод Новгород мужийн гол мөрөн
Ангилал:Кострома мужийн гол мөрөн
Ангилал:Мари Элийн гол мөрөн
Ангилал:Москва мужийн гол мөрөн
Ангилал:Новгород мужийн гол мөрөн
Ангилал:Самара мужийн гол мөрөн
Ангилал:Саратов мужийн гол мөрөн
Ангилал:Татарстаны гол мөрөн
Ангилал:Тверь мужийн гол мөрөн
Ангилал:Ульяновск мужийн гол мөрөн
Ангилал:Чувашийн гол мөрөн
Ангилал:Ярославль мужийн гол мөрөн
Зэлмэ

**Зэлмэ** (монгол бичиг: , галиг: jelme; ханз: 者勒蔑, пиньинь: Zhě lēi miè) буюу **Хулухун** (хятад: 忽魯渾) бол Хамаг Монголын Чингис хааны есөн өрлөг баатрын нэг бөгөөд Урианхайн Жарчуд овгийн Хабан дарханы ахмад хөвүүн. Тэмүжинг өлгийтэй байхад Урианхайн Жарчиудай өвгөн Зэлмэ хүүгээ Тэмүжинд босгоны боол үүдний зарц болгон өгсөн. Тэр үед Өэлүн эх Зэлмийг "Нүүрэндээ цогтой, нүдэндээ галтай хөөрхөн хүү байна. Гэвч одоохондоо бага байна хэмээж арай том болохоор нь ирж Тэмүжинтэй нөхөрлүүлнэ үү" хэмээн буцаажээ. Зэлмэ дараа том болсон хойноо Тэмүжинтэй ирж нөхөрлөн, Чингис хааны амийг 3 удаа, түүний хүү Тулуйн амийг 1 удаа аварсан баатар юм. Зэлмэ жанжин нь Чингис хааны 9 өрлөг жанжин, 4 цэргийн удирдагч баатар жанжин, 4 дархан эрхэт хүний нэг бөгөөд Мянганы ноён юм.

Зэлмэ бол Боорчийн дараа Чингис хааныг хамгийн хүнд байсан үед ирж үйлчилсэн дотно баатар нь болно. 1189 онд Чингис хаан "Хамаг Монгол улс"-ын хан өргөмжлөгдсөний дараа Зэлмийг хамгийн ахлах ерөнхий захирагчаар томилжээ. Олон удаагийн дайн, байлдаанд эрэлхэг баатарлаг, хурц шаламгай, үлэмж их гавъяа байгуулсан билээ. Зэлмэ Тэмүжиний амийг гурван удаа аварсан гэдэг. Бас 1197 онд Жадай, Алтани нарын /Борохулын гэргий/ хамт Тэмүжиний отгон хүү Толуйн амийг аварчээ. 1202 онд Онон мөрний хөвөөнд Тайчуудтай байлдсан байлдаанд Чингис хааны хүзүү нь суманд оногдож, цус нь зогсохгүй гоожиж байсанд амаараа шимж байгаад цусыг нь зогсоосон ба шөнийн харанхуйд дайсны дотор амь хаиргүи орж тараг олж ирэн уулгаад амийг нь аварч байв. 1203 онд болсон Муу-Өндөрийн байлдаанд хойт хайгуул болж, дайсныг хориглон байлдаад ихэд ялав. 1204 онд Найман аймгийг дайлсан Наху хуны байлдаанд Зэв. Сүбээдэй, Хубилай нарын хамт цэргийн манлайд явсан бөгөөд маш баатарлагаар байлдан ихээхэн гавъяа байгуулав. 1206 онд Чингис хаан Монголын хаант улсыг байгуулаад Зэлмийг наян найман гавъяатны ес дүгээрт шагнаж, Мянганы ноёноор томилжээ. Бас есөн удаа осол гаргавч үл яллах онц эрх олгожээ. Сурвалж бичигт Монгол улс байгуулагдаад удалгүй нас барсан гэж тэмдэглэсэн байна.

## Үр удам 
* Хуланц өвөө: Нэрби (捏里必): Тумбинай сэцэний үед хиад аймгийн боол болсон.
* Элэнц өвөө: Бухуду зэлмэ (孛忽都 折里麻)
* Өвөө: Хачиун (合赤溫)
* Эцэг: Жарчиудай дархан Хабан (哈班)

* Дүү нар: Сүбээдэй баатар, Чахурхан ноён

### Хүүхэд 
* Есүбуха тайш
* Есүнтэй хорчи

Одоо түүний үр хойчис нь Улс төрийн бутралын үед харчин, урианхай аймгийн тавнан ноён гэж өргөмжлөгдөн, Чин улс мөхтөл үе улиран залгамжлаад одоо Монгол Улс, БНХАУ-ын Өвөр монголын Монголжин хошуу, Харчин хошууд зэрэг газарт тархан суурьшиж байна.

## Мөн үзэх 
* Чингис хааны дөрвөн нохой
* Зэв
* Хубилай
* Сүбээдэй

Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн