open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Күүперийн хослол

Cooper pair нь хатуу биет дэх чөлөөт электрон хос бөгөөд нэг хагас бөөмийн үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд их хэмжээгээр хэт дамжуулалтыг үүсгэдэг.

Физикчид температур хүйтрэх үед юу болдгийг тайлбарласнаар хэт дамжуулалтыг тайлбарладаг. Хатуу эсвэл шингэн дэх дулааны энерги нь атомуудыг сэгсэрдэг тул тэд санамсаргүй чичирдэг боловч температур буурах тусам багасдаг. Электронууд нь ижил сөрөг цахилгаан цэнэгтэй тул бие биенээ түлхэж байдаг. Илүү өндөр температурт холбоогүй электрон бүр нь чөлөөт бөөмс шиг ажилладаг. Гэсэн хэдий ч электронууд ямар ч хатуу эсвэл шингэнд байх үед тэдгээрийн хооронд маш сул таталт байдаг. Энэ нь холбогдсон электронууд атомын бүтцийн хоорондын зайг гажуудуулдагтай холбоотой юм. Харьцангуй хол зайд (олон зуун нанометрийн зайтай) болон бага температурт (үнэмлэхүй тэгтэй ойролцоо) сэтгэл татам нөлөө, дулааны энергийн дутагдал нь хос электронууд хоорондоо өлгөөтэй байдаг. Үүнийг cooper хос гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь хагас бөөмс, өөрөөр хэлбэл энэ нь хоёр үндсэн электроноос бүрддэг ч гэсэн өөрөө шинэ төрлийн бөөмс мэт үйлчилдэг.

Нэг нанометр хэмжээтэй орон зайд давхардсан олон зэс хос байж болно. Хосолсон электронууд нь бозоныг бүрдүүлдэг тул нэг супер дамжуулагчийн доторх бүх копер хосуудын хөдөлгөөн синхрончлогддог бөгөөд тэдгээр нь нэг биет юм шиг ажилладаг

Ангилал:Квант физик
Ангилал:Материал судлал
Мейснерийн үйлчлэл

Мейснерийн үйлчлэл 
Мэйснерийн эффект гэдэг нь соронзон орон хэт дамжуулагч болох үед түлхэгдэн гарч ирэх явдал юм. Хэрэв та том соронзны талбарт хэт дамжуулагч тавьж, түүний дотор талыг нь харвал соронзон орон гаднаасаа хамаагүй бага байгааг харах болно. Хэдий чинээ гүн рүүгээ харах тусам тэг рүү ойртох болно. Энэ нь хэт дамжуулагч нь соронзон орон дамжин өнгөрдөг төгс дамжуулагчтай адилгүй байдгийн нэг арга юм.

Уг нөлөөг 1933 онд Уолтер Мейснер, Роберт Очсенфельд нар нээсэн. Соронзон орон нь хэт дамжуулагчаар дамжин өнгөрч чадахгүй тул хэт дамжуулагчийн гаднах талбар улам хүчтэй болдгийг тэд харсан.

Мейснер эффектийн нэг жишээ бол шингэн азотоор хөргөсөн хэт дамжуулагч хавтангийн дээгүүр өргөгдсөн соронзон юм. Соронзон орон хэт дамжуулагч руу орохыг зогсоохын тулд хэт дамжуулагч нь эсрэг чиглэл рүү чиглэсэн соронз мэт ажилладаг. Энэ нь жинхэнэ соронзыг түлхэж, ойртохоос сэргийлдэг.

Ангилал:Соронзон чанар
Ангилал:Квант механик
Усны эргэлт

## Усны эргэлт (эсвэл гидрологийн мөчлөг) нь дэлхий дээр даваабазар алхан өнгөрөх мөчлөг юм. 
## Ус бол бидний мэдэж байгаагаар амьдралд зайлшгүй шаардлагатай. Энэ нь нарны аймгийн бүх хэсэгт байдаг бөгөөд үүссэн цагаасаа эхлэн дэлхийн нэг хэсэг байсан. Усны эх үүсвэр нь дэлхийн чулуулгийн эх үүсвэртэй ижил байв: нарны аймгийн үүсэлд нягтрсан үүлний бөөмс. 
#### Үйл явц 
* Энэ бол усны эргэлтэнд ус эхэлж, дуусах үйл явц юм.
* Дэлхийн гадаргуу дээрх ус уурших үед энэ мөчлөг эхэлдэг. Ууршилт гэдэг нь нар ус халааж, хий болж хувирдаг гэсэн үг юм.
* Дараа нь ус тэнгэрт усны уур болон хуримтлагддаг. Энэ нь үүл үүсгэдэг.
* Дараа нь үүлэн дэх ус хүйтэн болно. Энэ нь дахин шингэн болж хувирдаг. Энэ процессыг конденсац гэж нэрлэдэг.
* Дараа нь ус тэнгэрээс бороо, цас, цасан шуурга, мөндөр хэлбэрээр унадаг. Үүнийг хур тунадас гэж нэрлэдэг.
* Ус нь гадаргуу дээр шингэж, нуур, далай эсвэл уст давхаргад хуримтлагддаг. Энэ нь дахин ууршиж, мөчлөгийг үргэлжлүүлнэ.
* Ус ууршиж, газар дээр унаж, дараа нь гол, цөөрөмд буцаж урсдаг энэ бүх үйл явцыг усны эргэлт гэж нэрлэдэг.

#### Усны эргэлтэнд нөлөөлдөг хүний үйл ажиллагаа. 
* Хөдөө аж ахуй
* Аж үйлдвэр
* Далан барих
* Ой модыг устгах
* Худагнаас гүний усыг зайлуулах

Ангилал:Гидрогеологи
Ангилал:Гидрологи
Ангилал:Далай судлал
Ангилал:Лимнологи
Ангилал:Ус
Ангилал:Уур амьсгал судлал
Эпигенетик

Биологийн хувьд **эпигенетик** нь ДНХ-ийн дараалалд өөрчлөлт оруулаагүй эсийн үйл ажиллагааны тогтвортой өөрчлөлтийг (тэмдэг гэж нэрлэдэг) судалдаг шинжлэх ухаан юм. Эпигенетикийн Грекийн epi- (ἐπι- "дээш, гадна, эргэн тойронд") угтвар нь өв залгамжлалын уламжлалт генетик үндэс болох "дээд талд" эсвэл "нэмэлт" шинж чанаруудыг илэрхийлдэг. Эпигенетик нь ихэвчлэн генийн илэрхийллийн зохицуулалтад нөлөөлдөг өөрчлөлтүүдийг агуулдаг бөгөөд энэ нь эсийн хуваагдалаар үргэлжилдэг. Эсийн болон физиологийн фенотипийн шинж тэмдгүүдэд үзүүлэх ийм нөлөө нь гадны болон хүрээлэн буй орчны хүчин зүйлээс үүдэлтэй эсвэл хэвийн хөгжлийн нэг хэсэг байж болно. Мөн хорт хавдар гэх мэт өвчин тусах аюултай.

Энэ нэр томъёо нь мөн өөрчлөлтийн механизмыг хэлдэг: нуклеотидын дарааллын мутацийг оруулаагүй геномын функциональ хамааралтай өөрчлөлтүүд. Ийм өөрчлөлтийг үүсгэдэг механизмуудын жишээ бол ДНХ-ийн метилизаци ба гистоны өөрчлөлт бөгөөд эдгээр нь тус бүр нь ДНХ-ийн үндсэн дарааллыг өөрчлөхгүйгээр генийг хэрхэн илэрхийлэхийг өөрчилдөг. Цаашилбал, кодчилдоггүй РНХ-ийн дараалал нь генийн илэрхийлэлийг зохицуулахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг харуулсан. ДНХ-ийн дуу намсгагч хэсгүүдэд наалддаг дарангуйлагч уургийн үйлчлэлээр генийн илэрхийлэлийг хянаж болно. Эпигенетикийн эдгээр өөрчлөлтүүд нь эсийн хуваагдалаар дамжин эсийн амьдралын туршид үргэлжлэх ба мөн организмын үндсэн ДНХ-ийн дараалалд өөрчлөлт ороогүй ч олон үеийн турш үргэлжилж болно; үүний оронд удамшлын бус хүчин зүйлүүд нь организмын генийг өөр өөрөөр авч явахад (эсвэл "өөрийгөө илэрхийлэх") хүргэдэг.

Ангилал:Эволюци
Ангилал:Генетик
Молекулын чичиргээ

**Молекулын чичиргээ** нь молекулуудын гурван өөр төрлийн хөдөлгөөний нэг бөгөөд үүнд хөрвүүлэх хөдөлгөөн (бүх молекул нэг чиглэлд явах үед) болон эргэлтийн хөдөлгөөн (молекул орой шиг эргэх үед) орно.

Молекулын доторх атомуудын хоорондын холбоо хөдөлж байх үед молекулын чичирхийллийн хөдөлгөөн юм. Атомуудыг нааш цааш сунах боломжтой пүршээр бэхлэгдсэн дугуй бөмбөлөг гэж бод. Энэ хөдөлгөөний жишээ бол "суналт" бөгөөд молекулын чичиргээний хамгийн энгийн жишээ бөгөөд ердөө хоёр атомын хооронд үүсдэг. Үүнтэй төстэй молекулуудын зарим жишээнд устөрөгч H2, азот N2, хүчилтөрөгч O2 орно.

## Чичиргээний төрлүүд 
Хэрэв молекул нь хоёроос илүү атомтай бол бүх зүйл илүү төвөгтэй болно. Зөвхөн нэг атом нэмсэн гэж бодъё, тэгвэл одоо устөрөгчийн хоёр атом хоёулаа төвийн хүчилтөрөгчийн атомтай холбогдсон H2O усан дахь гурван атом байна. Устөрөгчийн хувьд нэг төрлийн суналт байсныг санаарай, харин усанд хоёр төрлийн суналт ба дөрвөн өөр төрлийн чичиргээ нь гулзайлтын чичиргээг доор үзүүлэв. 

CH2 бүлгийн атомууд эсвэл ус шиг молекулууд нь **тэгш хэмтэй ба тэгш хэмийн эсрэг суналт, хайчлах, сэгсрэх, эргэлдэх, мушгих** гэх мэт зургаан янзын аргаар чичирдэг.

Ангилал:Молекул физик
Ангилал:Спектроскоп
Капиллярын үйлдэл

Капиллярын үйлдэл нь хоёр зүйлийн ал нэгийг илэрхийлдэг. 

Шингэн нимгэн гуурсаар дамжин өнгөрөх үед. 

Шингэн сүвэрхэг нүхээр дүүрсэн( порлон шиг) зүйлээр шингэн шилжих үед. 

Капиллярын үйлдэл нь шингэний гадаргуугийн сунгалтын үр дүн юм. 

Капиллярын үйл ажиллагааны жишээ бол аягатай усанд үлдээсэн ундааны соруул дотол болдог үйл явц юм. Ус болон соруул наалддаг наалдамхай хүч нь Таталцлын хүчээс бас зэрэг хүчтэй тул соруул доторх ус бусад усны хэмжээнээс арай өндөр байдаг. 

Өөр нэг жишээ бол усан дээр порлон тавихад болдог үзэгдэл юм. Порлон дэх жижиг бөмбөлгүүд олон тооны нийлсэн соруул шиг ажилладаг. Порлонг усанд дүрээд ус нүх рүү орж эхлэх ба порлон доторх бөмбөлгүүд хүрч байгаа усаа шингээн татаж авдаг. Капиллярын үйл ажиллагаа хүний биед бас үзэгддэг. Жишээлбэл, нулимас буцаж(ширгэж) орох 

**Үгийн гарал зүй**

Капилляр гэдэг нь capillaris хэмээх латин үгнээс гаралтай бөгөөд "үстэй төстэй" гэсэн утгатай. Энэ нь жижиг, үс шиг нарийхан диаметрээс үүдэлтэй.

Ангилал:Бодисын шинж чанар
Ангилал:Гидравлик
Ангилал:Гидрологи
Ангилал:Хөрс судлал
Холизм

**Холизм** гэдэг нь байгалийн тогтолцоо (физик, биологи, хими, нийгэм, эдийн засаг, оюун ухаан, хэл шинжлэл гэх мэт) болон тэдгээрийн шинж чанаруудыг эд ангиудын цуглуулга гэж бус бүхэл бүтэн байдлаар авч үзэх ёстой гэсэн санаа юм. Үүнд системүүд ямар нэг байдлаар бүхэлдээ үйлчилдэг ба тэдгээрийн үйл ажиллагааг зөвхөн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн хувьд бүрэн ойлгох боломжгүй гэсэн үзэл бодлыг ихэвчлэн агуулдаг.

Редукционизмыг голизмын эсрэг тал гэж үздэг. Шинжлэх ухаан дахь редукционизм нь нарийн төвөгтэй системийг үндсэн хэсгүүдийг нь багасгах замаар тайлбарлаж болно гэж хэлдэг. Жишээлбэл, биологийн үйл явц нь хими рүү бууруулж, химийн хуулиудыг физикээр тайлбарладаг.

Нийгмийн судлаач, эмч Николас А.Кристакис "Сүүлийн хэдэн зууны турш шинжлэх ухаан дахь декартын төсөл нь материйг улам бүр жижиг хэсгүүдэд хуваах, ойлгохыг эрэлхийлэх явдал байсан. Мөн энэ нь тодорхой хэмжээгээр үр дүнтэй байдаг ... гэхдээ Аливаа зүйлийг ойлгохын тулд тэдгээрийг нэгтгэх нь илүү хэцүү бөгөөд ихэвчлэн эрдэмтдийн хөгжил эсвэл шинжлэх ухааны хөгжилд хожуу тохиолддог."

**Нэмэлт мэдээлэл**

Смутс байгалийн үйл явцыг (хувьсал гэх мэт) шинээр гарч ирж буй шинж чанарыг агуулсан гэж үздэг.

"Болизм" гэсэн нэр томъёог Ян Смутс (1870-1950) 1926 онд хэвлэгдсэн Holism and Evolution номондоо оруулжээ.[5] Хэдийгээр тэр хэзээ ч энэ үгэнд тогтмол утгыг өгдөггүй байсан ч Смутс бодит байдлын дор хаяж гурван шинж чанарыг илэрхийлэхийн тулд холизмыг ашигласан.[6] Нэгд, холизм нь шинжлэх ухаанаар хэмжигдэхүйц бие махбодь, сэтгэл зүйн аль аль нь түүний хэсгүүдээс гадна бүхэлдээ мөн чанарыг эзэмшдэг гэж үздэг. Түүний жишээнд атомууд, эсүүд эсвэл хувь хүний зан чанар багтдаг. Смутс хувь хүний бие, оюун ухаан нь бүрэн тусгаарлагдаагүй, харин хүний нэгдмэл санааг холбож, төлөөлдөг гэж өөрийн үзэл бодлоороо нэгдмэл байдлын тухай хэлэлцсэн. Хоёр дахь утгаараа Смутс хувьслын шалтгаан гэж холизмыг дурджээ. Тэрээр хувьсал нь санамсаргүй зүйл биш, эсвэл Бурхан гэх мэт ямар нэг трансцендент хүчний үйлдлээс үүдэлтэй гэж үздэг. Смутс орчлон ертөнц дэх байгалийн үйл явцын санамсаргүй үзлийг дэмжихийн тулд байгалийн шалгарал, генетикийн өөрчлөлтийн тухай Дарвины үзэл баримтлалыг онцолсон зохиолчдыг шүүмжилсэн.

Ангилал:Онтологи
Ангилал:Танин мэдэхүйн онол
Ангилал:Хэлний гүн ухаан
Байгалийн архитектур

Байгалийн архитектор гэдэг нь байгаль орчин, нийгмийн үйл ажиллагаа , гоо зүйн үр дүнд хүрэхийн тулд гаднах талбай, тэмдэглэгээ, байгууламжийн дизайн юм. Энэ нь барилга байгууламж, хүний ​​хэрэгцээнд зориулагдсан төрөл бүрийн барилга байгууламжийн системчилсэн зураг төсөл, ерөнхий инженерчлэл, байгалийн өнөөгийн нийгэм, экологи, хөрсний нөхцөл, үйл явцыг судлах, хүссэн үр дүнд хүрэх бусад арга хэмжээг төлөвлөх явдал юм. 

Мэргэжил нь өргөн хүрээтэй бөгөөд төрийн байгууллагаас зохицуулдаг, хүний ​​хэрэгцээнд зориулан олон төрлийн барилга байгууламж, газрын гадаргын зураг төсөл боловсруулах туршлагатай, мэргэжлийн болон лицензтэй байгалийн архитекторууд зэрэг хэд хэдэн дэд ангилалд хуваагдаж болно; тусгай зөвшөөрөлгүй  байгалийн дизайн; сайтын төлөвлөлт; борооны усны менежмент; элэгдлийг хянах; байгаль орчны нөхөн сэргээлт; цэцэрлэгт хүрээлэн, амралт, хот төлөвлөлт; харааны нөөцийн менежмент; ногоон дэд бүтцийн төлөвлөлт, хангамж; хувийн үл хөдлөх хөрөнгө, орон сууцны  байгалийн ерөнхий төлөвлөлт, зураг төсөл; дизайн, төлөвлөлт, менежментийн янз бүрийн цар хүрээтэй. Байгалийн архитекторын мэргэжлээр мэргэшсэн дадлагажигчийг байгалийн архитектор гэж нэрлэж болно; Гэсэн хэдий ч мэргэжлийн лиценз шаардлагатай улс орнуудад зөвхөн байгалийн архитекторын лицензтэй хүмүүс л  байгалийн архитектор гэж нэрлэгдэх боломжтой.
Хөрсний үржил шим

Хөрсний үржил шим нь хөдөө аж ахуйн ургамлын өсөлтийг дэмжих хөрсний чадварыг хэлнэ, ургамлын амьдрах орчинг хангах бас үр дүнд нь тогтвортой сайн чанарын ургац өгдөг. Энэ нь мөн хөрсөнд ургамал/тариалангийн шим тэжээлийг зохих хэмжээ, чанараар тогтвортой цаг хугацаанд хангах чадварыг хэлнэ. Үржил шимтэй хөрс нь дараахь шинж чанартай байдаг:

-Ургамлын өсөлт, нөхөн үржихүйн хувьд ургамлын хэрэгцээт шим тэжээл, усыг зохих хэмжээгээр, хувь хэмжээгээр нийлүүлэх чадвар; болон

-Ургамлын өсөлтийг магадгүй дарангуйлах хорт бодис байхгүй жишээ нь Fe2+ нь шим тэжээлийн хордоход хүргэдэг.

-Дараах шинж чанарууд ихэнх тохиолдолд хөрсний үржил шимд хувь нэмэр оруулдаг:

-Үндэс ургах, ус хадгалахад хангалттай хөрсний гүн;

-Дотоод ус зайлуулах суваг сайтай, үндэс нь оновчтой ургахад хангалттай агааржуулалт өгдөг (гэсэн ч гэсэн зарим нь ус чийгийг тэсвэрлэдэг, будаа гэх мэт)

-Шимт хөрс буюу Horizon O нь хөрсний эрүүл бүтэц, чийгийг хадгалахад хангалттай хөрсний органик бодис агуулдаг.

-Хөрсний рН 5.5-аас 7.0 хүртэлх  (ихэнх ургамалд тохиромжтой боловч зарим нь илүү хүчиллэг, шүлтлэг нөхцлийг илүүд үздэг эсвэл тэсвэрлэдэг);

-Ургамлын хэрэгцээт шим бодисыг ургамлын бэлэн хэлбэрээр хангалттай хэмжээгээр агуулсан байх;

-Ургамлын өсөлтийг дэмжих олон тооны бичил биетүүд байгаа эсэх.

Хөдөө аж ахуй болон хүний бусад үйл ажиллагаанд ашиглагдаж буй газарт хөрсний үржил шимийг хадгалахын тулд ихэвчлэн хөрс хамгаалах арга барилыг ашиглах шаардлагатай байдаг. 

-Учир нь хөрсний элэгдэл болон хөрсний эвдрэлийн бусад хэлбэрүүд нь дээр дурдсан нэг буюу хэд хэдэн зүйлийн үр дүнд ерөнхийдөө чанарын хувьд мууддаг.

Ангилал:Бордоо
Ангилал:Хөрс судлал
Ангилал:Хөрсний үржил шим
Топологийн дараалал

Физикийн хувьд топологийн дараалал нь материйн тэг температурын үе дэх (мөн квант бодис гэж нэрлэдэг) нэг төрлийн дараалал юм. Макроскопийн хувьд, топологийн дарааллыг бат бөх суурь бүхий төлөвийн доройтол болон доройтсон үндсэн төлөвүүдийн квантлагдсан Абелийн бус ( солигддоггүй бүлэг) геометрийн фазуудаар тодорхойлж, тайлбарладаг. Микроскопийн хувьд, топологийн дараалал нь алсын зайн квант орооцолдлын загварт нийцдэг байна.Өөр өөр топологийн дараалал бүхий төлөвүүд (эсвэл урт хугацааны орооцолдлын өөр өөр төлөвүүд) фазын шилжилтгүйгээр бие биедээ хувирах боломжгүй.
Төрөл бүрийн топологийн эрэмблэгдсэн төлөвүүд нь топологийн квантыг компьютерийг хэрэгжүүлэхэд ашиглаж болох болон топологийн доройтол, бутархай статистик, эсвэл Абелийн бус статистик зэрэг сонирхолтой шинж чанартай байдаг;
 Төхөөрөмжийн чухал хэрэглээтэй байж болохуйц төгс дамжуулагч ирмэгийн төлөвүүд: 
 Эергенц хэмжигч талбар болон энгийн бөөмсийн квант мэдээллийн гарал үүслийг санал болгодог Ферми статистик;
 Топологийн эрэмбийн орооцолдох гарал үүслийг илрүүлдэг топологийн орооцолдох энтропи гэх мэт. Топологийн дараалал нь хэд хэдэн зүйлийг судлахад чухал юм. Ээрэх шингэн ба квант Холл эффект гэх мэт физик системүүд болон алдааг тэсвэрлэх чадвартай квант тооцоололд боломжит хэрэглээ болж өгдөг.
Топологийн тусгаарлагч ба топологийн хэт дамжуулагч  нь дээр дурдсанчлан топологийн дараалалгүй, тэдгээрийн орооцолдол нь зөвхөн богино зайд байдаг.

Ангилал:Квант механик
Электрон үүл

Электрон үүл нь атомын тойрог замыг дүрслэх албаны бус арга юм.
Электрон үүл бол үнэндээ зүйл биш байдаг. Электрон үүлний загвар нь Нилс Борын хуучин Бор атомын загвараас ялгаатай. Бор цөмийг тойрон эргэдэг электронуудын тухай ярьж байсан. Эдгээр электрон "орбитуудын" зан төлөвийг тайлбарлах нь квант механикийн хөгжлийн гол асуудал байв.
Электрон үүлний загварт бид ямар ч үед электрон хаана байгааг яг таг мэдэх боломжгүй боловч, электронууд тодорхой хэсэгт байх магадлал өндөр байдаг. Эдгээр хэсгүүдийг тойрог замуудаар тодорхойлдог. Орбиталууд нь бүрхүүлүүд болон дэд тойрог замуудаар тодорхойлогддог. Бор загварт электронууд өөр өөр бүрхүүлд хуваарилагдсан байдаг. k,l,m,n,o,p,q бүрхүүлүүд нь эрчим хүчний өөр өөр түвшнийг илэрхийлдэг бөгөөд үүнийг мөн энергийн түвшин гэж нэрлэдэг. s,p,d,f дэд орбиталууд нь электрон олох магадлал өндөртэй бүсүүд бөгөөд тус бүр нь өөр өөр тооны электроныг агуулж чаддаг. s,p,d,f орбиталууд бүгд өөр өөр хэлбэртэй. Үүнийг үечилсэн систем дэх химийн шинж чанаруудын давтагдах хэв маягаар нотолж болно. Квантын механикаар химичүүд электрон үүлний загварыг ашиглан өөр өөр атомын тойрог замд электрон хуваарилах боломжтой. Атомын тойрог замууд мөн үелэх систем дэх хэв маягийг тайлбарладаг байна.
Электрон үүлний загварыг 1926 онд Эрвин Шредингер, Вернер Хайзенберг нар боловсруулсан. Энэхүү загвар нь атом дахь электронуудын хамгийн их магадлалтай байрлалыг төсөөлөхөд туслах арга юм. Электрон үүлний загвар нь одоогоор атомын хүлээн зөвшөөрөгдсөн загвар юм. Атомууд маш өндөр хурдтай хөдөлж байдаг тул электрон байх цаг, газрыг урьдчилан таамаглах боломжгүй байв. Электронууд нь бүдэг бадаг шиг байсан бөгөөд эндээс "Электрон үүл"-ийг гаргасан.

Ангилал:Атомын физик
Ангилал:Квант физик
Ангилал:Онолын хими
Ангилал:Физикийн хими
Ангилал:Химийн холбоо
Нөхөн ойжуулалт

Ойжуулалт гэдэг нь ихэвчлэн ойг устгаж, мөн огтлолт хийсний дараа хомсдсон одоо байгаа ой, ойн талбайг байгалийн болон зориудаар нөхөн сэргээх явдал юм.

## Удирдлага 
Зохицуулалттай ойжуулалтын маргаантай асуудал бол нөхөн сэргээгдсэн ой нь анхны ойтой адил биологийн төрөл зүйлтэй байх эсэх юм.Хэрэв ойг зөвхөн нэг төрлийн модоор сольж, бусад бүх ургамлыг нөхөн ургахаас сэргийлж чадвал хөдөө аж ахуйн тариалангийнхтай төстэй моно соёлт ой бий болно.Гэсэн хэдий ч ихэнх ойжуулалтын ажил нь тухайн нутгаас авсан янз бүрийн сонголттой суулгац, ихэвчлэн олон зүйлийн суулгацыг тарихаас эхэлнэ.Өөр нэг чухал хүчин зүйл бол тодорхой зүсэлт дээр тохиолдож болох олон төрлийн ургамал, амьтны төрөл зүйлийн байгалийн нөхөн сэргэлт байдаг.Зарим бүс нутагт хэдэн зуун жилийн турш ойн түймрийг унтраасны үр дүнд нэг наст болон нэг зүйлийн ойн томоохон талбай бий болсон.Жижиг огтлолтыг мод бэлтгэх эсвэл зохих ёсоор шатаах нь модны насжилт, төрөл зүйлийн олон төрлийг бий болгосноор эдгээр газруудын биологийн олон янз байдлыг нэмэгдүүлдэг.

Дэлхийн ойн 90 гаруй хувь нь органик байдлаар нөхөн сэргэдэг ба талаас илүү хувь нь ойн менежментийн төлөвлөгөө эсвэл түүнтэй адилтгах ойн төлөвлөгөөнд хамрагддаг.

Ангилал:Ойн аж ахуй
Дахин нормчилол

**Дахин нормчилол** гэдэг нь квант талбайн онол, статистик талбайн онол, өөртэйгөө төстэй геометрийн бүтцийн онолын аргуудын цуглуулга бөгөөд эдгээр хэмжигдэхүүнүүдийн утгыг өөрчлөх замаар тэдгээрийн харилцан үйлчлэлийн үр нөлөөг нөхөх замаар тооцоолсон хэмжигдэхүүнд үүсэх хязгааргүй байдлыг засахад ашигладаг. Гэсэн хэдий ч квант талбайн онолд давталтын диаграммд ямар ч хязгааргүй зүйл байхгүй гэж байсан ч анхны Лагранжид гарч буй масс болон талбаруудыг дахин хэвийн болгох шаардлагатайг харуулж болдог.

Жишээлбэл, электроны онол нь анхны масс ба цэнэгтэй электроныг нотлох замаар эхэлж болно.Квантын талбайн онолд фотон, позитрон болон бусад виртуал бөөмсийн үүл анхны электроныг хүрээлж, харилцан үйлчилнэ гэж үздэг.Эргэн тойрон дахь бөөмсийн харилцан үйлчлэлийн тооцоо (жишээлбэл, өөр өөр энергийн мөргөлдөөн) нь электрон систем нь анх тогтоосон хэмжээнээс өөр масс, цэнэгтэй мэт ажилладаг болохыг харуулж байна.Дахин нормчилол, энэ жишээнд, электроны анх тогтоосон масс ба цэнэгийг туршилтаар ажиглагдсан масс ба цэнэгээр математикийн аргаар орлуулдаг.Математик болон туршилтууд нь позитронууд болон протон гэх мэт илүү их масстай бөөмсүүд нь илүү хүчтэй харилцан үйлчлэл, илүү хүчтэй виртуал бөөмсийн үүлтэй байсан ч гэсэн электронтой яг адилхан ажиглагдсан цэнэгийг харуулдаг болохыг баталж байна.

Ангилал:Математик физик
Ангилал:Квант орны онол
Хятад дахь Оросын Элчин сайд нарын жагсаалт

**Дипломат харилцааны он цагийн хэлхээс** 

* 1860 он — Бээжинд Оросын анхны байнгын төлөөлөгчийн газар нэгдсэн. 
* 1917 оны 11-р сарын 26-нд Орос дахь Октябрын хувьсгалын дараа дипломат харилцаа тасарсан. 
* 1924 оны 5-р сарын 31-нд хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа сэргэсэн. 
* 1924 оны 6-р сарын 13, 7-р сарын 15-нд Элчин сайдын яамд харилцан нээгдсэн. 
* 1929 оны 7-р сарын 17-нд ЗХУ-тай дипломат харилцаагаа тасалсан. 
* 1932 оны 12-р сарын 12-нд хоёр тал дипломат харилцаагаа сэргээн тогтоосон. 
* 1949 оны 10-р сарын 2-нд ЗХУ шинээр байгуулагдсан Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс (БНХАУ)-ыг хүлээн зөшөөрсөн. Бүгд Найрамдах Хятад Улстай дипломат харилцаагаа зогсоож Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улстай дипломат харилцаа тогтоосон байна. 

## Элчин сайд нарын жагсаалт 
## См. также 

Ангилал:Элчин сайдын жагсаалт илгээсэн улсаар
Олег Трояновский

**Олег Александрович Трояновский** ( 1919 оны 11-р сарын 24-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн — 2003 оны 12-р сарын 21-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) -зөвлөлтийн дипломат, НҮБ болон НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл дахь ЗХУ-ын Байнгын төлөөлөгч байсан. 1999 онд ОХУ-ын дипломат албаны гавьяат ажилтан цол хүртсэн. 

## Намтар 
Түүний эцэг Александр Антонович Трояновский гэж ЗХУ-ын АНУ дахь анхны Элчин сайд дипломат хүн байсан. 

Олег хүү Сидвелл-Френдс (англ. *Sidwell Friends*, Вашингтон, АНУ) дунд сургуульд сурч, Пеннсилвани муж дахь Суортморск коллежид (англи. *Swarthmore College*)  сурсан байна. Дараа нь Москва хотын философи, уран зохиолын дээд сургуульд сурч төгссөн ажээ. 

1941 онд цэргийн албанд татагдаж Цэргийн гадаад хэлний дээд сургуульд сурчээ. 1942 оноос Зөвлөлт Холбоот Улсын Мэдээллийн товчооны ( Совинформбюро) орчуулагч-редактор хийсэн. 

1944 оноос Их Британи дахь ЗХУ-ын ЭСЯ-нд атташе цолтой орж дипломат ажилд шилжсэн байна. 

1946 онд Парисын энхийн Бага хуралд орчуулагчаар ажилласан. 

1947 оноос ЗХУ-ын Гадаад хэргийн сайд В.Молотовын ажлын албаны ажилтан. 

1951 оноос англи хэл дээр гардаг «Новости» сэтгүүлийн редактор.

1953 оны 4-р сараас ЗХУ-ын Гадаад хэргийн сайдын туслах. 

1958-1967 онуудад ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга Николай Булганин, Никита Хрущёв, Алексей Косыгин нарын гадаад бодлогын туслах байсан. 

1967 онд ГХЯ-нд эргэж ирээд 1976 он хүртэл Япон дахь Элчин сайд болсон. 

1976 оноос 1986 онуудад НҮБ дахь ЗХУ-ын Байнгын төлөөлөгчөөр ажилласан. 

1986 оны 3-р сараас 1990 оны 8-р сар хүртэл БНХАУ-д суугаа ЗХУ-ын Элчин сайдаар ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарчээ.

Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:2003 онд өнгөрсөн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч
Ангилал:НҮБ дахь ЗХУ-ын байнгын төлөөлөгч
Ангилал:ЗХУ-ын элчин сайд
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:Хүндэт Тэмдэг одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Василий Толстиков

**Василий Сергеевич Толстиков** (1917 оны 11-р сарын 6-нд Тула хотод төрсөн — 2003 оны 4-р сарын 29-нд ОХУ-ын Санкт-Петербургт нас барсан) — Зөвлөлт Холбоот Улсын нам, төрийн зүтгэлтэн. Лениградын мужийн ЗХУ-ын Коммунист Намын Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга (1962—1970), 1970-1978 онд ЗХУ-аас БНХАУ-д суугаа Элчин сайд, 1979-1982 онд Нидерландад суугаа Элчин сайд.

Ангилал:1917 онд төрсөн
Ангилал:2003 онд өнгөрсөн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч
Ангилал:ЗХУ-ын элчин сайд
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан таван хошуу одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 2-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Ленинградын Хамгаалалтын Төлөө медаль шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн
Устөрөгчийн холбоо

=Устөрөгчийн холбоо=

Устөрөгчийн холбоо нь нэг молекулыг өөр молекулд сул холбодог химийн холбоо юм. Энэ нь эсрэг талын цахилгаан цэнэгүүдийн хоорондох таталцалд суурилдаг. Нэг молекулын электрон сөрөг атомын сөрөг цэнэг нөгөө молекулын устөрөгчийн атомын эерэг цэнэг рүү татагдана. Устөрөгчийн атом нь электронуудыг устөрөгчөөс холдуулдаг хоёр дахь электрон сөрөг атомтай холбогддог тул эерэг цэнэгтэй байдаг. Энэ төрлийн холбоо нь үргэлж устөрөгчийн атом ба хоёр электрон сөрөг атомыг агуулдаг. Электрон сөрөг атомууд нь ихэвчлэн хүчилтөрөгч эсвэл азот байдаг. Устөрөгчийн холбоо нь ус, спирт зэрэг туйлын уусгагч, биомолекул болон бусад олон материалд чухал ач холбогдолтой.

Устөрөгчийн холбоо нь молекулуудын хооронд (молекул хоорондын холбоо) эсвэл нэг молекулын өөр өөр хэсгүүдийн хооронд (молекулын бонд) үүсч болно.[2] Ердийн устөрөгчийн холбоо нь ван дер Ваалсын хүчнээс илүү хүчтэй боловч ковалент, ион ба металлын холбооноос сул байдаг.

=Ус=

Молекул хоорондын устөрөгчийн холбоо нь усны өндөр буцлах цэгийг (100 ° C) хариуцдаг. Устөрөгчийн холбоо бүхий ихэнх молекулууд нь буцлах, хайлах цэгүүд өндөртэй байдаг. Устөрөгчийн холбоо нь усыг маш сайн наалддаг зүйл учраас устөрөгчийн холбоог усанд уусгахад хүргэдэг бусад молекулуудад тусалдаг. Учир нь молекулууд нь усан дахь устөрөгчтэй холбоо үүсгэж, тэдгээрийг уусгахад тусалдаг.

Ангилал:Химийн холбоо
Цахилгаан телеграф

**Цахилгаан телеграфууд** нь цэгээс цэг рүү текст илгээх системүүд байжээ, 1840-өөд оноос 20-р зууны сүүл хүртэл голчлон ашигласан. Энэ нь анхны цахилгаан харилцаа холбооны систем бөгөөд телеграф гэж нэрлэгддэг олон тооны эртний мессежийн системүүдээс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг систем байв, энэ нь текст мессежийг биет зөөвөрлөлтөөс илүү хурдан дамжуулахад зохион бүтээгдсэн юм. Цахилгаан телеграф бол цахилгаан инженерчлэлийн анхны жишээ гэж үзэж болно.

Текст телеграф нь газарзүйн хувьд тусгаарлагдсан хоёр ба түүнээс дээш станцаас бүрддэг байсан, телеграфын оффисууд гэж нэрлэдэг. Оффисуудыг утаснуудаар холбосон байлаа, ихэвчлэн цахилгааны шон дээр тулгуурласан. Олон төрлийн цахилгаан телеграфын системийг зохион бүтээсэн, гэвч өргөн тархсан системүүд нь хоёр том ангилалд багтдаг. Эхний ангилал зүү телеграфаас бүрдсэн, зүү заагч нь цахилгаан соронзыг цахилгаан гүйдлээр цахилгаан гүйдлийн шугамаар хөдөлгөхөд хийгдсэн. Эртний системүүд олон зүүг ашигласан, олон утаснууд шаардсан. Анхны арилжааны систем, бас хамгийн өргөн ашиглагдсан зүү телеграф, Күүк ба Уитстоун телеграф байсан, 1837 онд зохион бүтээгдсэн.  Хоёрдахь ангилалд гүйдэл нь товшилт хийдэг телеграф дуутагчийг идэвхжүүлдэг арматурын системүүдээс бүрдэнэ. Энэ ангиллын архетип нь Морзын систем байв, 1838 онд *Сэмюэл Морзе* зохион бүтээсэн. 1865 онд, Морзын систем нь Германы төмөр замд зориулан боловсруулсан өөрчлөгдсөн кодыг ашиглан олон улсын харилцааны стандарт болсон.

Ангилал:Телеграф
Дизайн загвар

Компьютерийн шинжлэх ухаанд дизайны загвар нь тодорхой асуудлын хийсвэр шийдэл юм. Дизайн хэв маягийг объект хандалтат програмчлалд ашигладаг. Тэд програм хангамжийн дизайны асуудлыг шийдэх боломжит шийдлийг өгдөг.
Дизайн загварууд 1995 онд алдартай болсон. Мөн компьютер судлаачдын хэл яриаг хялбаршуулдаг. Загварын загварыг олон удаа дахин ашиглах боломжтой байх нь хамгийн тохиромжтой. Энэ нь байшингийн тоосго шиг, янз бүрийн асуудалд ашиглаж болно. Зөвхөн байшин төдийгүй тоосгоор гүүр барьж болно.

**Жишээлбэл**

Эдгээр жишээнүүд нь ашиглагдаж байгаа загварын хэв маягийн бодит жишээнүүд юм. Тэдгээрийг хялбарчлаагүй. Зөвхөн тэдгээрийг дүрслэх хэлээр л илүү хялбар болгосон.

=Нисдэг жин=
Нисдэг жингийн загварын загварыг ижил төстэй олон объектын хэрэглээг багасгахад ашигладаг. Текст боловсруулах системд үсэг бүр формат, үсгийн хэлбэр, хэмжээ зэрэг зарим шинж чанартай байж болно. Баримт бичгийн тэмдэгт бүрт шинэ объект үүсгэж, түүнд эдгээр шинж чанаруудыг өгөх боломжтой боловч энэ нь маш үнэтэй юм.

Ангилал:Программ хангамж зохиох хэв загвар
Ангилал:Программ хангамж хөгжүүлэлт
Ангилал:Системийн инженерчлэл
Тогтмол гүйдэл

**Тогтмол гүйдэл** (тогтмол гүйдэл эсвэл "тасралтгүй гүйдэл") нь сөрөгөөс эерэг терминал (потенциал, туйл) хүртэлх нэг чиглэлд цахилгаан гүйдэл юм.

Тогтмол гүйдэл нь үргэлж нэг чиглэлд урсдаг бөгөөд энэ нь хувьсах гүйдэл (AC) -аас ялгагдах болно. Тогтмол гүйдлийг "Гальваник гүйдэл" гэж нэрлэдэг байсан.

Тогтмол гүйдлийн төрлүүд:

Батерей нь тогтмол гүйдлийн (Тогтмол гүйдлийн) үндсэн эх үүсвэрүүдийн нэг боловч цахилгаан хангамж дахь гүүрний шулуутгагч, нарны хавтан гэх мэт бусад олон эх үүсвэрүүд байдаг.

Ихэвчлэн гүйдэл нь дамжуулагч болон тогтмол гүйдлийн гүйдэл дамжуулах бусад зүйлсээр дамждаг. Тогтмол гүйдэл нь цахилгаан туяа эсвэл ионы цацраг шиг вакуумаар дамждаг.

Анхны арилжааны цахилгаан дамжуулалтыг Томас Эдисон 19-р зууны сүүлчээр шууд гүйдэл ашиглан бүтээжээ. Өнөөдөр бараг бүх цахилгаан эрчим хүчний хуваарилалт нь трансформатор, дамжуулалтын давуу талтай тул хувьсах гүйдлийг ашигладаг. Өндөр хүчдэлийн тогтмол гүйдлийг ихэвчлэн алс хол газар цахилгаан дамжуулахад ашигладаг.

Тогтмол гүйдэл шаарддаг хэрэглээний хувьд хувьсах гүйдлийг дэд станц руу хуваарилж, дараа нь шууд гүйдэл болгон хувиргадаг.

Ангилал:Цахилгааны инженерчлэл
Ангилал:Цахилгаан гүйдэл
Экологийн нөхөн сэргээлт

Нөхөн сэргээх экологи нь экологийн нөхөн сэргээлтийг дэмжих , хүний нөлөөллөөс үүдэн доройтож гэмтэн устсан экосистемийг нөхөн сэргээн шинэчлэх зорилготой шинжлэх ухааны мэдлэг юм. Экологийн нөхөн сэргээлт нь биологийн янз бүрийн байдал, цаг уурын өөрчлөлт болон дэлхийн байгаль орчныг дэмжин буцаадаг. 

Байгалын экосистемүүд хоол, түлш мод, агаар ус цэвэршүүлэлт, хог хаягдлын задрал болон хоргүйжилт, цаг агаарын өөрчлөлт, газрын хөрсөн дэх үржил шимийн нөхөөн сэргээлт болон үр тарийны тоосжилт зэрэг экосистемийн эх үүсвэрүүдийн хэлбэрүүдийг хангадаг. Эдгээр экосистемийн үйл явц нь жил бүр тэрбум долларын үнэтэй гэж тооцогдсон. Шинжлэх ухааны нийгэмлэгт гарсан зөвшилцөлд "Гамшигт богино хугацаа" нд маш их Дэлхийн биота авч одоогийн байгаль орчны доройтол болон сүйрэлд газар авч байна гэсэн байдаг.Эрдэмтэд одоогийн  төрөл зүйлийн  эсвэл  холоцены устах түвшинг тооцоолсон ба 1,000 аас 10,000  удаа энгийнээсээ өндөр түвшинтэй гарсан. Байгаль орчны алдаглал нь экосистемийн үйлчилгээний буурал болон төрөл зүйлийн усталт хоёроос үүдэн гарна. 

Экосистемийн устал болон бууралтыг арилгах хоёр арга тодорхойлогдсон ба эдгээр нь одоогийн амьдрах чадвартай байгаль орчины хамгаалал болон доройтсон баыгаль орчинг нөхөн сэргээх юм.

Ангилал:Бүс нутгийн экологи
Ангилал:Экологийн салбар
Ангилал:Хүрээлэн- ба байгаль орчны хамгаалал
Цаг уурын станц

Цаг уурын станц гэдэг нь цаг агаарын урьдчилсан мэдээгээр хангах, цаг агаар, уур амьсгалыг судлахад зориулагдсан агаар мандлын нөхцөлийг хэмжих багаж, тоног төхөөрөмж бүхий хуурай газар эсвэл далай дээрх байгууламж юм. Авсан хэмжилтүүдэд температур, агаарын даралт, чийгшил, салхины хурд, салхины чиглэл, хур тунадасны хэмжээ зэрэг орно. Салхины хэмжилтийг аль болох саад бэрхшээлгүйгээр хийдэг бол температур, чийгшлийн хэмжилтийг нарны шууд тусгал болон дулаангүй байлгадаг. Ажиглалтыг өдөрт дор хаяж нэг удаа хийдэг бол автомат хэмжилтийг цагт дор хаяж нэг удаа хийдэг. Далайн цаг агаарын нөхцөл байдлыг усан онгоц, хөвүүрээр авдаг бөгөөд далайн гадаргын температур (SST), долгионы өндөр, долгионы үе зэрэг цаг уурын хэмжигдэхүүнийг арай өөрөөр хэмждэг. Дрифттэй цаг агаарын хөвүүрүүд нь бэхлэгдсэн хувилбараасаа хамаагүй илүү байдаг.

## Цаг агаарыг хэмжигч багаж хэрэгсэл 
Цаг уурын станцууд дараахь багаж хэрэгсэлтэй байдаг.

* Агаар ба далайн гадаргуугийн температурыг хэмжих термометр
* Агаар мандлын даралтыг хэмжих барометр
* Чийгийг хэмжих гигрометр
* Салхины хурдыг хэмжих анемометр
* Нарны цацрагийг хэмжих пиранометр 
* Тогтсон хугацаанд шингэний хур тунадасыг хэмжих борооны хэмжигч.

Ангилал:Цаг уур судлал
Байгалийн резин

Анх үйлдвэрлэсэн Энэтхэг резин, латекс, амазон каучук, каучук гэж нэрлэгддэг резин нь бусад органик нэгдлүүдийн бага зэргийн хольцтой изопренийн органик нэгдийн полимеруудаас бүрддэг. Тайланд, Малайз, Индонез, Камбож зэрэг дөрвөн резин үйлдвэрлэгчид тэргүүлдэг.
Байгалийн  каучук болгон ашигладаг полинзопренийн төрлийг эластомер гэж ангилдаг.

Одоогийн байдлаар резинийг ихэвчлэн резинэн мод(Hevea brasiliensis)эсвэл бусад модноос латекс хэлбэрээр, авдаг.

Латекс нь наалдамхай, сүүн, цагаан коллиод бөгөөд холтосыг зүсэж, шингэнийг судсанд цуглуулж, "товших"  гэж нэрлэдэг. Дараа нь иатексыг боловсронгуй болгож, арилжааны боловсруулалтад бэлэн резин болгон хувиргадаг. Томоохон газруудад латексын цуглуулах аяганд коагуляци хийхийг зөвшөөрдөг. Коаргуляцитай бөөгнөрлийг цуглуулж, боловсруулж, борлуулах зорилгоор хуурай хэлбэрт оруулдаг.

Байгалийн резинийг дангаар нь болон олон төрлийн бүтээгдэхүүн, хэрэглээнд өргөнөөр ашигладаг бусад материалтай хослуулах. Ихэнх ашигтай хэлбэрээрээ энэ нь сунгалтын харьцаа ихтэй, өндөр байдаг уян хатан, бас ус нэвтэрдэггүй.

Резинтэй төстэй материалын үйлдвэрлэлийг эрэлт хэрэгцээ нь байгалийн резинэн нийлүүлэлтээс давж эхэлсэн. 19- р зуун, 1909 онд химийн аргаар синтетик резинийг нийлэгжүүлэхэд хүргэсэн.

Ангилал:Байгалийн бэлдэц материал
Ангилал:Биополимер
Ангилал:Таримал үр жимс
Ангилал:Ургамлын бүтээгдэхүүн
Материалын шинжлэх ухаан

Материал судлал нь материалыг судлах, илрүүлэх хоорондын салыар юм. Материалын инженерчлэл нь бусад, үйлдвэрлэлийн материалын хэрэглээг олох инженерчлэлийн салбар юм.

Материалын шинжлэх ухааны оюуны гарал үүсэл нь Гэгээрлийн эрин үеэс эхтэй бөгөөд судлаачид хими, физик, инженерчлэлийн шинжлэх ухааны аналитин сэтгэлгээр ашиглан эртний, феноменологийн ажичлалтуудыг ойлгохын тулд ашиглаж эхэлсэн, металлурги ба эрдэс судлал[1] [2] 
Материал шинжлэх ухаан нь физик, хими, инженерчлэлийн элементүүдийг агуулсан хэвээр байна. Талбай ийм л байсан эрдэм шинжилгээний байгууллагууд эдгээр холбогдох салбаруудын дэд салбар гэж удаан хугацаанд үздэг, аас эхлэн 1940-өөд оноос материал судлал нь тодорхой, тодорхой салбар гэж илүү өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгдөж эхэлсэн шинжлэх ухаан, инженерчлэл, дэлхийн томоохон техникийн их тусгайлан бүтээсэн түүнийг судлах сургуулиуд. 

Материал судлаачид материалыг түүх ( боловсруулалт) нь түүний бүтэц, улмаар материалын шинж чанар, гүйцэтгэлд хэрхэн нөлөөлдөгийг ойлгохыг чухалчилдаг. Боловсруулалт бүтэц шинэ чанарын харилцааны талаарх ойлготыг материалыг парадигм гэж нэрлэдэг. Энэхүү парадигмын нанотехнологи зэрэг олон төрлийн судалгааны чиглэлээр ойлголтыг ахиулахад ашигладаг, биоматериал, металлурги.

Ангилал:Инженерийн шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар

Ангилал:Материалууд
Ангилал:Техникийн мэргэжлийн салбар
Булхай зөгий

Булхай зөгий эсвэл даруу зөгий нь Bombus овгийн нийгмийн болон хагас нийгмийн зөгий юм. Энэ төрөлд 250 орчим төрөл зүйл багтдаг бөгөөд ихэнхдээ Хойд хагас бөмбөрцөгт байдаг. Тэднийг Шинэ Зеланд, Тасманидаас олж болно. Тэд Евразийн хуурай газрын бараг хаа сайгүй байдаг.

Ихэнх зөгий нь жижиг бүлгүүдэд амьдардаг бөгөөд энэ нь зөвхөн нэг жил амьдардаг (хэдийгээр хатан хаан удаан амьдардаг). Тэд үр хөврөлдөө уураг болгон цэцгийн тоос цуглуулж, өөрсдөө нектар иддэг. Тэд туйлын үсэрхэг бөгөөд овоо гэж нэрлэгддэг зөөлөн үсээр бүрхэгдсэн байдаг. Энэ бол эмэгтэй ажилчин зөгий бол цэцгийн тоос цуглуулж байгааг хардаг. Тоосонцор нь ар талдаа хоёр "сагс"-д савлагдсан бөгөөд дүүрсэн үед маш мэдэгдэхүйц байдаг. Сагс нь зөвхөн энэ үйл ажиллагаанд тусгайлан тохируулсан үс юм.

Тэдний ихэнх нь зөгийн балтай адилхан нийгмийн бүтэцтэй, хатан хаантай, ажилчид, дронууд байдаг. Колонийн ердийн хэмжээ нь 50-иас доош гишүүнтэй байдаг ч халуун орны зарим зүйл илүү том колонид амьдардаг.

Ангилал:Шавж
Цахилгаан эрчим хүч дамжуулах

Цахилгаан эрчим хүч дамжуулах нь цахилгаан эрчим хүчийг ашиглах газар руу дамжуулах явдал юм. Тодруулбал, энэ нь цахилгаан станцаас хүн ам суурьшсан газрын ойролцоох дэд станцууд руу цахилгаан эрчим хүчийг бөөнөөр нь шилжүүлэх явдал юм. Цахилгаан эрчим хүчний хуваарилалт гэдэг нь дэд станцаас хэрэглэгчдэд хүргэх үйл ажиллагаа юм. Их хэмжээний эрчим хүч, хол зайд байдаг тул дамжуулах нь ихэвчлэн өндөр хүчдэлд (110 кВ ба түүнээс дээш) явагддаг.

Цахилгаан эрчим хүчийг ихэвчлэн цахилгаан дамжуулах агаарын шугамаар хол зайд дамжуулдаг. Газар доорх цахилгаан дамжуулалтыг зөвхөн хүн ам шигүү суурьшсан газруудад (том хотууд гэх мэт) ашигладаг, учир нь угсралт, засвар үйлчилгээний зардал өндөр, хэт дамжуулагч болон криоген технологийг ашиглахгүй бол цахилгаан дамжуулах агаарын шугамтай харьцуулахад эрчим хүчний алдагдал эрс нэмэгддэг.

Цахилгаан дамжуулах системийг заримдаа "сүлжээ" гэж нэрлэдэг; Гэсэн хэдий ч эдийн засгийн шалтгааны улмаас сүлжээ нь жинхэнэ сүлжээ ховор байдаг. Дамжуулах замын эдийн засаг, эрчим хүчний өртөгт тулгуурлан эрчим хүчийг ямар ч цахилгаан станцаас ямар ч ачааллын төв рүү янз бүрийн замаар дамжуулах боломжтой илүүдэл зам, шугамыг бий болгосон.

Ангилал:Цахилгааны инженерчлэл
Өсөлтийн цагираг

Өсөлтийн цагираг нь мод гэх мэт зарим амьд организмд байдаг өсөлтийн цагираг юм. Бүрхүүл, шүр зэрэг зарим амьтад жилийн өсөлтийн цагирагтай байдаг.

Өсөлтийн цагиргийг тоолох нь тухайн организм хэдэн настай, эсвэл хэзээ өсөхөө больсныг харуулдаг. Жишээлбэл, тавилга, хана болон бусад модон эдлэлийн өсөлтийн цагиргийг тоолж болно.

Модны цагиргууд хэрхэн хөгждөг вэ:

Модны цагираг нь холтос дор ургадаг бөгөөд мод ургаж байх үед холтос нь түлхэгдэнэ. Өсөлтийн цагирагийн дотоод хэсэг нь ургалтын улирлын эхэн үед үүсдэг бөгөөд энэ нь хурдан ургадаг бөгөөд үүнийг эрт мод гэж нэрлэдэг. Гаднах хэсэг нь хожуу мод бөгөөд эрт модноос илүү нягт юм. Зун халуун, өвөл нь хүйтэн газар олон мод жилд нэг ургах цагираг үүсгэдэг.

Модны бүх амьдралын туршид тухайн мод ургасан цаг уурын нөхцөлийг харуулсан бичлэг эсвэл цагираган хэлбэр нь жилээс жилд үүсдэг. Хэрвээ мод хуурай газар ургасан бол нойтон газар ургаснаас илүү насыг нь хэлж чадна. Муу болон сайн нөхцлийн хооронд шилжих нь нэг жилийн дотор хэд хэдэн цагираг үүсэхэд хүргэдэг. Модны цагирагийн өсөлтийн хэлбэрт уур амьсгал, цаг агаар, бороо, температур, хөрсний рН, ургамлын тэжээл, нүүрстөрөгчийн давхар ислийн агууламж, нарны толбо нөлөөлдөг.

Өвөл, хавар, зун, намрын улиралд өсөлтийн хурд өөрчлөгдсөний улмаас цагираг үүсдэг тул нэг цагираг нь модны амьдралын нэг жилийн хугацааг тэмдэглэдэг. Улирал нь халуун, хүйтэн хооронд солигддог газруудад модны цагиргууд илүү тод харагддаг. Хангалттай чийгшил, урт ургах хугацаа нь өргөн цагираг үүсгэдэг. Хуурай жил нь маш нарийн цагираг үүсгэж болно. Нэг талбайн моднууд ижил цагираг хэлбэртэй ургах хандлагатай байдаг.

Ангилал:Мод
Ангилал:Модон материал
Ангилал:Ургамлын морфологи
Хот судлал

Хот судлал буюу хот төлөвлөлтийн өмнөх боловсрол нь хотуудын хот байгуулалтын судалгаан дээр суурилдаг. Үүнд хотын хөгжлийн түүхийг архитектурын үүднээс авч үзэх, хотын төлөвлөлт нь орон нутгийн хөгжлийн хүчин чармайлтад үзүүлэх нөлөөг судлах зэрэг орно. Хот судлалын салбарын онол, арга зүйн гол асуудал нь түүх, эдийн засаг, социологи, газарзүй, улс төрийн шинжлэх ухаан, антропологи, хот төлөвлөлт, архитектур, ландшафтын архитектур, хот төлөвлөлтийн мэргэжлийн салбаруудаас бүрддэг. Хот судлал нь хот төлөвлөлтийн мэргэжлийн дадлагажигч нарын ашигладаг судалгааны томоохон салбар бөгөөд хүний ​​үнэт зүйлс , хөгжил, тэдний биет орчинтойгоо харьцах харилцааг ойлгоход тусалдаг.
 Түүх 
1800 -аад оноос хойш хотуудын судалгаа цаг хугацааны явцад эрс өөрчлөгдөж, хот суурин газрын хөгжилд шинжилгээний шинэ хүрээг ашигласан. Анхны коллежийн хөтөлбөрүүд нь гетто нийгэмлэгүүдийн антропологийн судалгаанд үндэслэн хотууд хэрхэн хөгжсөнийг ажиглах зорилгоор бүтээгдсэн . 1900-аад оны дундуур хот судлалын хөтөлбөрүүд нь хотын дизайны өнөөгийн болон түүхэн үр нөлөөг харахаас гадна өргөжин тэлж, тэдгээр загвар нь хүмүүсийн ирээдүйн харилцаанд хэрхэн нөлөөлж, архитектур, задгай орон зай, хүмүүсийн харилцан үйлчлэлээр дамжуулан хотын хөгжлийг хэрхэн сайжруулах талаар судалж эхэлсэн. , мөн  өөр өөр төрлийн нийгэмлэгийг бүрдүүлдэг.

Ангилал:Хот төлөвлөлт
Ангилал:Хотын судалгаа
Шохойн чулуу

**Шохойн чулуу** нь тунамал чулуулаг бөгөөд ихэвчлэн кальцийн карбонатын нэг хэлбэр болох CaCO3 эрдэс кальцитаас тогтдог.

Кальцийн карбонат нь эхлээд амьд организмаар үйлдвэрлэгддэг.Дараа нь түүний зарим хэсэг нь далайн усанд уусдаг. Шохойн чулуулагт голчлон органик үлдэгдэл, тунадасжсан карбонат орно.

Шохойн чулуу нь бүх тунамал чулуулгийн нийт эзэлхүүний 10 орчим хувийг эзэлдэг.

## Бүрэлдэхүүн
Шохойн чулууг ихэвчлэн кальцийн карбонатаар хийдэг. Энэ нь анхандаа зарим бактери, кокколитофор, замаг гэх мэт жижиг фотосинтезийн протистуудаар хийгдсэн байдаг. Дараа нь карбонатыг шүрэн хад үүсгэдэг хоёр хавхлага, полип зэрэг янз бүрийн амьтад хэрэглэдэг. Тэд CaCO3 талстаас бүрхэвч эсвэл хүрээгээ бүтээдэг.

Кокколитофорууд нь далайн дээд, гэрэлтсэн бүсээс гүн гүнзгий далайн зүг рүү кальцийн карбонатын тогтвортой бороо авчирсан анхны организмууд юм.

Карбонат нь эдгээр эх үүсвэрээс үүссэн чулуулаг ба уусмалаас тунадасжсан CaCO3 юм.

Ангилал:Дүүргэгч бодис
Ангилал:Материал
Ангилал:Шохойн чулуу
Барометр

Барометр

Барометр нь тодорхой орчинд агаарын даралтыг хэмжихэд ашигладаг шинжлэх ухааны хэрэгсэл юм. Даралтын хандлага нь цаг агаарын богино хугацааны өөрчлөлтийг урьдчилан таамаглах боломжтой. Агаарын даралтын олон хэмжилтийг гадаргын цаг агаарын шинжилгээнд ашигладаг бөгөөд энэ нь далайн давалгайн хотгорын гадаргуу, даралтын систем, урд талын хил хязгаарыг олоход тусалдаг.

Барометр ба даралтын өндөр хэмжигч (хамгийн энгийн бөгөөд түгээмэл төрлийн өндөр хэмжигч) нь үндсэндээ ижил хэрэгсэл боловч өөр өөр зорилгоор ашиглагддаг. Өндөр хэмжигч нь атмосферийн харгалзах даралтыг өндөрт тохируулан өөр өөр түвшинд ашиглах зориулалттай бөгөөд барометрийг ижил түвшинд байлгаж, цаг агаар, цаг агаарын элементүүдээс үүдэлтэй даралтын нарийн өөрчлөлтийг хэмждэг. Дэлхийн гадаргуу дээрх атмосферийн дундаж даралт 940-1040 гПа (мбар) хооронд хэлбэлздэг. Далайн түвшний атмосферийн дундаж даралт 1013 гПа (мбар) байдаг.

Үгийн гарал зүй

Барометр гэдэг үг нь "жин" гэсэн утгатай эртний Грек βάρος (báros), "хэмжих" гэсэн утгатай μέτρον (métron) гэсэн үгнээс гаралтай.

Ангилал:1643 он
Ангилал:Хэмжих төхөөрөмж
Ангилал:Цаг уур судлал
Гадаргуйн цаг агаарын задлан шинжилгээ

Гадаргуугийн цаг агаарын задлан  шинжилгээ

Гадаргуугийн цаг агаарын шинжилгээ гэдэг нь газар дээрх цаг уурын станцуудын мэдээлэлд үндэслэн тодорхой хугацаанд газарзүйн бүс нутгийн цаг агаарын элементүүдийг харах боломжийг олгодог тусгай төрлийн цаг агаарын зураг юм.[1]

Далайн түвшний даралт, температур, үүлний бүрхэвч зэрэг холбогдох хэмжигдэхүүнүүдийн утгыг газарзүйн зураг дээр буулгах эсвэл мөрдөх замаар цаг агаарын зураглалыг бий болгож, цаг агаарын фронт гэх мэт синоптик масштабын шинж чанарыг олоход тусалдаг.

19-р зууны анхны цаг агаарын газрын зургийг шуурганы системийн онолыг боловсруулахад туслах зорилгоор маш сайн зурсан байдаг..[2] Телеграф гарч ирсний дараа гадаргуугийн цаг агаарын ажиглалтыг анх удаа нэгэн зэрэг хийх боломжтой болсон бөгөөд 1840-өөд оны сүүлээс эхлэн Смитсоны хүрээлэн бодит цагийн гадаргуугийн шинжилгээг хийсэн анхны байгууллага болжээ. Гадаргуугийн шинжилгээний хэрэглээ анх АНУ-д эхэлсэн бөгөөд 1870-аад оны үед дэлхий даяар тархсан. Норвегийн циклоны загварыг фронтын шинжилгээнд ашиглах нь 1910-аад оны сүүлээс Европ даяар эхэлсэн бөгөөд эцэст нь Дэлхийн 2-р дайны үед АНУ-д тархсан.

Гадаргуугийн цаг агаарын задлан шинжилгээ нь урд талын систем, үүлний бүрхэвч, хур тунадас эсвэл бусад чухал мэдээллийг харуулсан тусгай тэмдэгтүүдтэй байдаг. Жишээлбэл, H нь өндөр даралтыг илэрхийлж болох бөгөөд энэ нь цэлмэг тэнгэр, харьцангуй дулаан цаг агаарыг илтгэнэ. Нөгөө талаас, L нь хур тунадас дагалддаг бага даралтыг илэрхийлж болно. Төрөл бүрийн тэмдэглэгээг зөвхөн урд талын бүс болон бусад гадаргуугийн хил хязгаарыг цаг агаарын газрын зурагт ашиглахаас гадна цаг агаарын газрын зураг дээрх янз бүрийн байршилд одоогийн цаг агаарыг дүрслэн харуулахад ашигладаг. Хур тунадасны талбайнууд нь урд талын төрөл, байршлыг тодорхойлоход тусалдаг.

Ангилал:Цаг агаарын ажиглалт ба урьдчилсан мэдээлэл
Стандарт атмосфер (нэгж)

Стандарт атмосфер (тэмдэг: atm) нь 101325 Па-аар тодорхойлогддог даралтын нэгж юм. Үүнийг заримдаа жишиг даралт эсвэл стандарт даралт болгон ашигладаг. Стандарт даралт нь далайн түвшин дэх дэлхийн дундаж атмосферийн даралттай ойролцоогоор тэнцүү байна.[1]

## Түүх 
Стандарт агаар мандлыг анх 0 ° C (32 ° F) ба стандарт таталцлын (gn = 9.80665 м/с2) температурт 760 мм мөнгөн усны баганын даралтаар тодорхойлж байж.[2] Үүнийг физик, химийн шинж чанаруудын гол лавлагаа болгон ашигласан бөгөөд Цельсийн температурын хуваарийн тодорхойлолтод далд байдлаар орсон бөгөөд даралт дахь усны буцлах цэгийг 100 ° C (212 ° F) гэж тодорхойлсон юм. 1954 онд жин ба хэмжүүрийн 10-р Ерөнхий бага хуралд (ХХБХ)  ерөнхий хэрэглээний стандарт уур амьсгалыг баталж, нэг см квадрат тутамд 1013250 дин (101325 Па)-тай яг тэнцүү байх тодорхойлолтыг баталжээ.[3] Энэ нь аливаа тодорхой бодисын шинж чанараас хамааралгүй даралтыг тодорхойлсон тоо. Нэмж дурдахад, өмнөх тодорхойлолт нь (9-р CGPM-ээс) "Зарим физикчдийг стандарт уур амьсгалын энэхүү тодорхойлолт нь зөвхөн термометрийн үнэн зөв ажиллахад хүчинтэй гэж үзэхэд хүргэсэн" гэх мэт зарим нэг буруу ойлголттой байсныг CGPM тэмдэглэжээ.

Ангилал:Даралтын нэгж
Тусгай үүргийн цагдаа

**SWAT** баг бол маш аюултай гэмт хэрэгтнүүдтэй тэмцэх зорилгоор өндөр бэлтгэгдсэн цагдаа нар юм. SWAT гэдэг нь **Т**усгай **З**эвсэг **Б**а **Т**актик (**S**pecial **W**eapons **A**nd **T**actics) гэсэн утгатай үгний товчлол юм. SWAT офицерууд ихэнх цагдаа нараас илүү өндөр калибрын зэвсэг ашигладаг, жишээлбэл бүрэн автомат карбин болон винтов зэргийг ашигладаг. Цагдаагийн хэлтсүүд ихэвчлэн хууль бус хар тамхи зардаг эсвэл хүмүүсийг барьцаалах оролдлог хийсэн хүмүүсийг баривчлах эсвэл аюулгүй болгохын тулд SWAT багийг ашигладаг. Мөн эргүүлийн цагдаа нар гэмт хэрэгтнүүдийг захирч чадахгүй байхад, банк дээрэмдэх гэх мэт ноцтой гэмт хэргүүдэд тэд хариу үйлдэл үзүүлдэг.
SWAT багууд ихэвчлэн барьцаалагдасан нөхцөл байдлыг шийдвэрлэхээр дуудагддаг. Тэд барьцааны хүмүүсийг байршиж буй барилга руу орохоор төлөвлөхдөө. Барилгын бүх орцыг гарцыг, байрлагын хар зургын хамтаар сайтар ажиглаж хамгын сайн төлөвлгөөг боловсруулдаг. Тэд олс, шөнийн харааны шил, тактикийн бамбай, флаш болон утааны гранат, могойн камер, хаалганы доорох маш жижиг нүхэнд багтах жижиг камер зэрэг тоног төхөөрөмжийг ашигладаг.

SWAT офицерууд ердийн цагдаагийн хүчнээс давсан нөхцөл байдлыг шийдвэрлэх хагас цэрэгжүүлсэн нэгжийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Жишээлбэл хууль сахиулах ажилтнууд болон олон нийтэд ноцтой эрсдэл учруулсан тохиолдолд SWAT багийг дууддаг.

Жишээ нь:

* Терроризмын эсрэг үйл ажиллагаа

* Зэвсэглэсэн, халхлалт хийсэн сэжигтнийг таслан зогсоох, баривчлах

* Амиа хорлох оролдолгыг таслан зогсоох
* Айлчлан ирсэн хүндэттэй хүмүүсийг хамгаалах (өөр улсын ерөнхий сайд зэрэг)
* Эрсдэл өндөртэй хүнийг эрэн сурвалжлах, баривчлах
* Нууцлалтай болон далд ажиллагаа
* Олон нийтийн үймээн самуун, бослогуудыг хянах
* Хөдөө орон нутагт оргон зайлсан хүмүүсийг мөрдөн шалгах

Бүх SWAT офицерууд гардан тулааны сургалттай, мэргэшсэн сайн буудагчид боловч ихэнх нь баг дотроо тусгай үүрэг гүйцэтгэдэг. Зарим нь яриа хэлэлцээний ажилтан эсвэл эмчээр ажилладаг бол зарим нь тусгай машин болон зэвсэгтэй харьцах мэргэжилтэн юм. Баг бүрд хамгаалалттай байрлалд халдлага үйлдэж, зэвсэглэсэн сэжигтнийг таслан зогсоож, баривчлах үйлдлийг удирддаг хэд хэдэн тактикийн офицерууд байдаг.

Онц ноцтой байдалд хариу үзүүлэх шаардлаггүй байх үед SWAT офицерууд илүү ердийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Олонхи нь эргүүл, замын хөдөлгөөний хяналт зэрэг ердийн цагдаагийн үйл ажиллагаанд ихэнх цагаа зарцуулдаг. Зарим газарт тэд тусгай тактикийн мэдлэгээ ашиглан гэмт хэргийг таслан зогсоох хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлэх талаар тасралтгүй бэлтгэл хийж өнгөрөөдөг.

Ангилал:Цагдаагийн алба
Электрон бүрхүүл

Электрон бүрхүүл, буюу энергийн гол түвшин нь, тойрог замд электронууд байдаг атомын хэсэг атомын цөм юм . Хими болон атомын физикийн хувьд, электрон бүрхүүлийг атомын цөмийг тойрон электронууд дагадаг тойрог зам гэж үзэж болно. Бүх атомууд нэг буюу хэд хэдэн электрон бүрхүүлтэй байдаг бөгөөд тэдгээр нь бүгд янз бүрийн тооны электронтой байдаг. Электрон бүрхүүл бүр нь нэг буюу хэд хэдэн электрон дэд бүрхэвч, буюу дэд түвшинтэй байдаг. Электрон бүрхүүлүүд нь атомын электрон бүтцийг бүрдүүлдэг. Тодорхой бүрхүүлд байж болох электронуудын тоо нь 2n^2-тэй тэнцүү бөгөөд энд n нь бүрхүүлийн тоо юм. Электрон бүрхүүлийн нэр нь Борын загвараас гаралтай бөгөөд электронууд нь цөмийг тодорхой зайд тойрон эргэдэг тул тойрог зам нь "бүрхүүл" үүсгэдэг. Энэ нэр томъёог Нилс Хенрик Дэвид Бор танилцуулсан.

Валент бүрхүүл

Валентын бүрхүүл нь саармаг төлөвт байгаа атомын хамгийн гадна талын бүрхүүл юм. Валент бүрхүүл нь урвалд хамгийн их оролцдог электронуудыг агуулдаг. Хийд атом нь гаднах бүрхүүлдээ найман электронтой байх хандлагатай байдаг (зөвхөн хоёр электроноор бүрхэвчээ дүүргэх чадвартай гелийгээс бусад). Эрхэмсэг хий нь октет дүрмийн загвар болж өгдөг бөгөөд энэ нь атомууд нь бонд үүсгэх эсвэл ион үүсгэх хандлагатай байдаг тул тэдгээрийн хамгийн гаднах бүрхүүлд найман электрон байх болно. Энэ нь ихэвчлэн хоёр, гуравдугаар үеийн үндсэн бүлгийн элементүүдэд хамаатай.

Ангилал:Атомын физик
Ангилал:Квант механик
Ангилал:Физикийн хими
Ангилал:Химийн холбоо
Планкийн нэгж

Планкийн урт (ℓP) нь уртыг хэмжих маш жижиг нэгж юм. Үүнийг гэрлийн хурд, планкийн тогтмол, таталцлын тогтмол гэсэн гурван физик тогтмолоос тооцдог. Уг урт нь уртын илүү олон үндсэн тэгшитгэлүүдийг хялбарчлах арга болгон тогтоосон бөгөөд хэрэв та тэгшитгэлийг Планкийн нэгжээр бичвэл олон тооны физик тогтмолуудыг бичилгүй, бусад  хэмжээсийн талаар санаа зовох хэрэггүй болно.  Планкийн урт нь тодорхой физик ач холбогдолгүй бөгөөд үүнийг яг  орчлон ертөнцийн төрөлхийн пикселийн хэмжээ гэх нь нийтлэг буруу ойлголт юм.[1] 

Энэ нь ойролцоогоор 1.616255×10−35 м буюу протоноос ойролцоогоор 10−20 дахин том хэмжээтэй. Энэ бол Макс Планкийн тодорхойлсон Планкийн нэгжүүдийн нэг. Яг квант таталцлын хувьдаа чухал урт бөгөөд энэ нь хамгийн жижиг хар нүхний хэмжээтэй ойролцоо гэж үздэгээс үүдэлтэй.[2] 

Гэрлийн хурд нь Планкийн хугацаанд нэг Планкийн урттай тэнцдэг.

Ангилал:Макс Планк
Ангилал:Физикийн тогтмол
Ангилал:Хэмжигдхүүн, нэгжийн систем
Ангилал:Хэмжилтийн нэгж (Физик)