open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Майер Принштайн

**Майер Принштайн** (**Myer** буюу **Meyer Prinstein**, анх **Mejer Prinsztejn**, 1878 оны 12 сарын 22&ndash; 1925 оны 3 сарын 10) нь Америкийн хөнгөн атлетикч, Ирланд-Америкчуудын Хөнгөн Атлетикийн Клубийн тамирчин бөгөөд уртын харайлтын дэлхийн дээд амжилтыг эзэмшиж байсан, олимпын 3 алтан медальтай.

## Бага нас
Принштайн 1878 онд Польшийн Щучинд төржээ. Түүний эцэг эх Якоб, Жулиа Принштайн (хуучин Янкел Принштайн, Жудес Рубинштайн) нар Польш-Оросын еврей үндэстнүүд байсан бөгөөд тэд 1883 онд Нью-Йорк руу цагаачилжээ. Удалгүй Сиракюз руу нүүсэн бөгөөд Майер тэнд өсч торнисон байна. Тэд 5 охин, 4 хүүтэй байсан аж. Аав Якоб нь ногоо, талх нарийн боовны мухлаг ажиллуулдаг байв. Майер 9 хүүхдийн гурав дахь нь байлаа. 

Тэр Сиракюз Их Сургуулийн хөнгөн атлетикийн багийн ахлагч байсан бөгөөд их сургуулиа хуулийн ухааны бакалаврын зэрэгтэй төгсчээ. 

## Дэлхийн дээд амжилт
Принштайн 1898 оны 6 сарын 11-нд Нью-Йоркт уртын харайлтаар 7.235 м (23' 8⅞")-ийн амжилт үзүүлж, дэлхийн дээд амжилт тогтоов.  Түүний энэ амжилтыг эхлээд Ирландын Виллам Ньюбөрн мөн оны 6 сарын 18-нд, дараа нь Элвин Крэнцлайн 1899 оны 5 сарын 26-нд ахиулсан байна. 1900 оны 4 сарын 28-нд Принштайн Филадельфи хотноо 7.50&nbsp;м (24’ 7¼”) харайж дэлхийн шинэ дээд амжилт тогтожээ. Түүний энэ амжилт 4 сар тэссэн бөгөөд 1900 оны 8 сарын 29-нд Ирландын Петер О'Коннор эвдсэн юм.

## Хожмын амьдрал
1906 оноос хойш Принштайн Нью-Йорк хотын Күйнс дүүргийн Ямайкад амьдарч, хуулийн салбарт ажиллаж байсан бөгөөд хожим бизнес эрхэлж байв. Тэр 1925 оны 3 сарын 10-нд Нью-Йорк хотын Маунт Синай эмнэлэгт зүрхний өвчний улмаас нас нөгчжээ. 

Принштайн 1982 онд Олон Улсын Еврейчүүдийн Спортын Алдрын Танхимд багтсан билээ.

## Зүүлт
## Эшлэл
* 
* 

## Цахим холбоос 
*Щучины Еврей Нийгэмлэг
*Sports-reference дахь профиль

[[Ангилал:Гурвын харайлтын олимпын аварга]
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:АНУ-ын гурвын харайгч
Ангилал:АНУ-ын уртын харайгч
Ангилал:1900 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1904 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Олон Улсын Еврейчүүдийн спортын алдрын танхимын гишүүн
Ангилал:АНУ дахь Польшийн цагаач
Ангилал:Польшууд
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:1878 онд төрсөн
Ангилал:1925 онд өнгөрсөн
Тажима Ясүко

**Тажима Ясүко** (, 1981 оны 5 сарын 8 - ) нь Японы усанд сэлэгч, жүжигчин юм. Канагава мужийн Камакүра хотод төржээ. Токио хотын Ришшоо ахлах сургуулийг дүүргээд Японы Биеийн Тамирын Их Сургуульд суралцаж байгаад орхисон аж. 2000 оны 9 сард зохиогдсон, Сиднейн олимпоос эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн холимог сэлэлтийн төрөлд улсынхаа дээд амжилтыг эвдэж, мөнгөн медаль хүртжээ.

3 настайгаасаа усанд сэлэлтээр хичээллэж эхэлсэн Тажима 1997 - 2000 онд 400 метрийн холимог сэлэлтийн төрлөөр Японы АШТ-д 4 дараалан түрүүлсэн байна.

Олимпоос мөнгөн медаль авсныхаа дараа тэмцээн уралдаанд оролцоогүй бөгөөд 2001 оны 7 сард зодог тайлж буйгаа зарлан, их сургуулиа ч орхиж, жүжигчин болох замыг сонгов. 2003 онд NHK телевизийн олон ангит кино "Тэрү-тэрү гэр бүл" ()-д оролцон тоглосон аж. Мөн "Хицүко, түүний хайр - Дагины төгөлдөр хуур" (), "Улаан армийн эвсэл, Асама уулын байшин хүрэх зам" () хэмээх кинонд тогложээ.
2007 оны 3 сараас жүжигчний мэргэжлээр ажиллахаа больж, ердийн ажил эрхлэх болсон байна.

Тажимагийн 400 метрийн холимог сэлэлтийн төрөлд тогтоосон, 4:35.96 хэмээх Японы дээд амжилт нь 2010 оны байдлаар эвдэгдээгүй байна.

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Канагава мужийн хүн
Ангилал:Японы жүжигчин
Ангилал:Японы усанд сэлэгч
Ангилал:Японы олимпын мөнгөн медальтан
Ханнес Колехмайнен

**Юхо Пиетари "Ханнес" Колехмайнен** (, 1889 оны 12 сарын 9– 1966 оны 1 сарын 11) нь Финландын хөнгөн атлетикч, холын зайн гүйгч байв. "Нисдэг Финчүүд" гэгддэг, Финландын холын зайн гүйлтийн алтан үеийнхний түрүүч нь Колехмайнен билээ. Тэр АНУ-д нэлээн хэдэн жил амьдарч, Америкийн Ирландчуудын Хөнгөн Атлетикийн Клубийн нэрийн өмнөөс тэмцээнд оролцож байсан. Колехмайнен 1921 онд АНУ-ын иргэншилтэй болжээ.

 үеэр.]]
Түүний ах Вилли, Тату нар нь мөн холын зайн гүйлтийн сайн тамирчид байв. 

1912 онд Финланд нь Оросын бүрэлдэхүүнд байсан бөгөөд хэдий Финландын баг тусдаа орж байсан ч Оросын далбаан дор уралдаж байсан тул тэр хожим өөрийгөө "бараг л битгий ялаасай гэж хүсч байсан" гэж дурссан байдаг.

Дэлхийн нэгдүгээр дайны улмаас түүний амжилт тасалдсан ч дайны дараа тэр бүр хол зай буюу марафонд оролцох болж, Антверпенд зохиогдсон 1920 оны зуны олимпоос алтан медаль хүртсэн билээ. Колехмайнен 4 жилийн дараа мөн олимпын марафон гүйлтийн тэмцээнд өрсөлдсөн ч уралдааны замаа дуусгаж чадаагүй аж.

Колехмайнены амжилтын буухиаг алдарт Пааво Нурми залгамжилсан билээ. Тэд 1952 онд нутагтаа зохиогдсон зуны олимпын бамбарыг хамтдаа асаалцсан түүхтэй. Тэрээр 1966 онд Хельсинки хотноо нас нөгчжээ.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Олимпын мэдээллийн сан дахь профиль

Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Задгай талбайн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Марафон гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:Финландын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Финландын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Финландын задгай талбайн гүйгч
Ангилал:Финландын марафон гүйгч
Ангилал:Финландын олимпын аварга
Ангилал:Финландын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Финландын олимпын оролцогч
Ангилал:1912 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1920 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1924 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Финландын хөнгөн атлетикийн улсын аварга
Ангилал:Финландчууд
Ангилал:1889 онд төрсөн
Ангилал:1966 онд өнгөрсөн
Шиншүү Их Сургууль

**Шиншүү Их Сургууль** () нь Японы Нагано аймагт орших их сургууль юм.

## Товч танилцуулга
1939 онд байгуулагдсан. 8 тэнхимтэй нэгдсэн их сургууль.

;Тэнхимүүд:
*Хүмүүнлэгийн ухаан (人文学部)
*Боловсрол судлал （教育学部）
*Эдийн засаг （経済学部）
*Байгалийн ухаан （理学部）
*Анагаах ухаан （医学部）
*Инженер （工学部）
*Хөдөө аж ахуй （農学部）
*Нэхмэл （繊維学部）

## Төгсөгчид
*Р.Жигжид - Монгол улсаас Япон улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд. Нэхмэлийн тэнхим.

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны вэб сайт

Ангилал:Японы их сургууль
Ангилал:Нагано мужийн их дээд сургууль
Ангилал:Мацүмото
Ангилал:Нагано
Ангилал:1949 онд байгуулагдсан
Мах

Хүн төрөлхтөн анх бий болохдоо л аливаа амьтны **махыг** идэж ирсэн. Гэхдээ газар зүйн байршил, уур амьсгал, улс үндэстэний ёс заншлаасаа шалтгаалан төрөл бүрийн амьтны махыг идэж иржээ. Амьтан бүрийн мах янз бүрийн найрлага, шим тэжээлтэй байдаг. Махыг дотор нь ангийн, малын, гэрийн тэжээмэл амьтны, далайн амьтны гэх мэтээр ангилдаг. Малын махыг монголчууд тураг мах, дотор мах гэж ангилдаг. Дотор маханд таван цул эрхтэн, гэдэс дотрын мах орох бөгөөд ясан дээр тулгуурласан булчинлаг махыг тураг мах хэмээн нэрлэдэг. Далайн орныхон голдуу загас, хавчны махыг хэрэглэдэг байхад эрс тэс уур амьсгалтай, дөрвөн улирал хосолсон, нүүдэлчний соёл иргэншилтэй монголчууд өөх тос, уураг ихтэй ан амьтан, малын махыг янз бүрээр боловсруулан хэрэглэж иржээ. Монголчуудын хүнсэндээ хэрэглэдэг мах нь ихэвчлэн төмөр, ус, шороо, уургийн бүтэцтэй бөгөөд төрөл бүрийн амин дэмээр баялаг. Монголчууд зун, намрын улиралд халуун учир махны хэрэгцээгээ багасгаж, цагаан идээг ихэвчлэн хэрэглэж ямаа, тэмээний борц голдуу иддэг. Харин өвөл, хавар хүйтэн сэрүүн учир илчлэг, өөх тос ихтэй хонь, үхэр, адууны махыг хэрэглэдэг. Адууны мах нь халуун чанартай учир янз бүрийн ханиад томуу зэрэг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, анагаах чадалтай. Хонины мах хүч тамир оруулж, дархлааг сайжруулдаг учир амаржиж төрсөн хүнд хонины махаар шөл хийж өгдөг. Монголчуудын махыг боловсруулан хэрэглэж ирсэн нэг чухал арга бол ямаа, тэмээ, үхрийн махыг борцолж (хатааж) удаан хугацаагаар иддэг, Энэ нь бас халуун дулааны улиралд амт чанараа алдаж муудахгүй, нүүдэллэн явахад ачаа тээшинд хөнгөн авсаар аргыг олсон хэрэг. Харин адууны махыг борцолдоггүй. Казакууд каз хийж иддэг.Монголчуудын гэр зөвлөмжид мах 17% ийг эзэлдэг.

## Сонирхолтой баримт 
АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн яамны мэдээлснээр 2018 онд Хятадад үхрийн махны нийт хэрэглээ 8.5 сая тоннд тооцогдож, АНУ-ын зах зээлээс гуравдугаарт ордог

## Тэмдэглэл 
## Гадны холбоос 
Ангилал:Малын бүтээгдэхүүн
*
Хүүрнэл зохиол

Уран зохиолыг дотор нь яруу найраг, хүүрнэл зохиол гэж ангилдаг бөгөөд үргэлжилсэн үгээр хүүрнэн хэлж буйг **хүүрнэл зохиол** гэнэ. Хүүрнэл зохиол нь дотроо хэмжээний хувьд өгүүллэг, тууж, туурь, роман гэж хуваагддаг. Өгүүллэг гэдэг нь тодорхой нэг тохиолдлын үйл явдал, хэсгийг тод уран хэллэгээр товч тодорхой өгүүлэн бичсэнийг хэлнэ. Тууж гэдэг нь өгүүллэгээс том. Хэсэг цаг хугацаа, орон зайг агуулсан, олон үйл явдлын өрнөлттэй хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээлийг хэлнэ. Роман гэдэг нь нийгмийн тодорхой үе, эсвэл хүний амьдралаар бол бүхэл бүтэн амьдралын үеийг цаг үе, орон зай, өнгөрсөн ирээдүйтэй нь холбон дэлгэрэнгүй өгүүлсэн эхлэл, өрнөл, тайлал бүхий томоохон хэмжээний бүтээл. Роман хэдэн ч дэвтэр (боть) байж болно.

Ангилал:Утга зохиол
Уолт Дисней

**Уолт Дисней** буюу бүтэн нэр нь **Уолтер Элиас Дисней** (Англи хэл: *Walter Elias Disney*, 1901 оны 1 сарын 5-нд Чикагод төрсөн,  1966 оны 12 сарын 15-д нас барсан) нь АНУ-н хүүхэлдэйн киноны зураач, продюссэр, найруулагч, зохиолч, дуу оруулагч, бизнесмэн юм. Рой Дисней ахынхаа хамт байгуулсан дэлхийд алдартай болсон (анхны нэр-Disney Cartoon Studio) Уолт Дисней Компани нь өдгөө жилийн орлого нь 35 тэрбум доллар хүрэх олон улсын корпораци болтлоо тэлэн хөгжжээ. 

Түүний бүтээлүүд дотроос хамгийн алдартай нь *Микки Мауз* буюу Микки хулгана бөгөөд тэрээр олон жил энэ баатрынхаа дууг оруулж байв. Мөн Дональд нугас болон Микки Мауз, Плуто нохой гээд зөвхөн хүүхэд багачууд гэлтгүй томчуудын ч үзэх дуртай , хайртай хүүхэлдэйн киноны баатруудыг зохиосон болно.

Дисней Америкийн кино академийн шагналд 59 удаа нэр дэвшиж, Оскарын 26 шагнал хүртсэн нэрт уран бүтээлч байв. Тэрээр нэг жилд Оскарын дөрвөн шагнал авсан бөгөөд Оскарын хамгийн их шагналтай болон хамгийн олон удаа нэр дэвшсэн амжилтын эзэн болжээ.
Үүнээс гадна долоон удаа "Эмми"-гийн шагнал хүртсэн байна. АНУ, Япон, Франц, Хятад зэрэг дэлхийн олон оронд түүний нэрээр нэрлэсэн Диснейлэнд, Уолт Дисней дэлхийн амралт зугаа цэнгээний хүрээлэн үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа билээ. Хүүхэлдэйн киноны нэрт уран бүтээлч АНУ-ын Флорида муж улсад Диснейлэнд амралт зугаа цэнгээний хүрээлэн байгуулах төслийн нээлт хийхээс хэдхэн жилийн өмнө буюу 1966 оны 12 дугаар сарын 15-нд 65 насандаа уушигны хорт хавдрын улмаас насан өөд болжээ. 

## Намтар 
### Бага нас 
Уолт Дисней АНУ-ын Иллиной муж улсын Чикаго хотод Юнион Пасифик төмөр замын байгуулагын ажилтан Элиас Диснейн хүү болон төржээ. Түүний эцэг 1888 онд ээж Флоратай нь гэрлэсэн байна. Тэд Калифорни мужаас нүүн суурин ажил хийхээр Канзас хотруу шилжсэн ба дараа нь ажлын шугамаар Чикагод нүүн суурьшаад байв. Уолт Дисней энэ гэр бүлийн дөрөв дэх хүүхэд байсан юм. 1906 онд түүнийг 4 настай байхад тэднийх Миссури мужруу нүүн газар тариалан эрхлэх болсон тул бага насны ихэнх цагаа тэнд өнгөрөөнө. Тариалангийн талбайн дэргэдэх төмөр замаар давхин өнгөрөх галт тэрэгний дуунд бяцхан Уолт 9 настайгаасаа л үүрийн гурван цагт босож сонин түгээдэг байсан. Арван хэдтэйдээ сурхын хажуугаар хоёр газар цагийн ажил хийдэг байсан.Ямар ч нэр алдаргүй байхдаа тэрээр өглөө сэрэнгүүт нүдээ тас аниад  Холливудын хамгийн сайн кино найруулагч болсон өөрийхөө дүр төрхийг нүдэндээ харагдтал төсөөлдөг байлаа. Тэрээр багаасаа л зураг зурах дуртай байжээ. Дисней ахлах сургуульд суралцахдаа сургуулийн сонины шог зураач болжээ.

### Өсвөр үе 
Тэрээр 16 насандаа цэрэгт элсэхээр сургуулиасаа гарсан байна. Гэвч түүний цэрэгт татагдах нас болоогүй учир арми хүлээн аваагүй аж. Цэрэгт татагдаж чадаагүй Дисней найзын хамт Улаан загалмайн нийгэмлэгт элсэх шийдвэр гаргажээ. Үүний дараа тэрээр Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед Францад нэг жил байжээ. Энэ хугацаанд залуу Дисней эмнэлгийн түргэн тусламжийн машины жолоочоор ажиллаж байв.

## Гадаад холбоос 
* 
* Уолт Диснейн гэр бүлийн музей
* "Тайм" сэтгүүл дэх профиль


Ангилал:Уолт Дисней компани
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Цангинаа дуучшувуу

**Цангинаа дуучшувуу**, *Phylloscopus schwarzi*, нь Сибирь орчим нутаглах жижиг шувуу юм. Нүүдлийн шувуу бөгөөд зүүн өмнөд Азид өвөлждөг.

Намхан бут сөөгөнд үүрээ засах ба мод ургамалтай, усны ойролцоох задгай газар амьдарна. 

Энэ жижиг дуучшувуу нь хэрмэл байдлаар амьдрах бүсээсээ 3000 км алслагдсан баруун Европт таарсан тохиолдол бий. Шавьж идэштэн болно.

Нас гүйцсэн нь судалгүй бор нуруу, шаргал цээж хэвлийтэй. 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Дуучшувууныхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Хасаг дуучшувуу

**Хасаг дуучшувуу** (*Phylloscopus griseolus*) нь хад чулуурхаг болон бут сөөгт ойн ойр амьдарна. Голдуу цөөн тооны жижиг сүргээр таарах ба хөрсөн дээгүүр үсрэн явж ургамал олж иддэг.

File:Sulpher-bellied Warbler (Phylloscopus griseolus) W IMG 4562.jpg|Энэтхэгт. 
File:Sulpher-bellied Warbler (Phylloscopus griseolus) W IMG 4560.jpg|Энэтхэгт. 

Ангилал:Дуучшувууныхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Хурган цоохондой

**Хурган цоохондой** (***Bradypterus thoracicus***) нь Зэржигэнийхэн овгийн шувуу юм. Тэд 
Бангладеш, Бутан, Хятад, Энэтхэг, Хойд Солонгос, Лаос, Монгол, Мьянмар, Балба, Орос, болон Тайланд зэрэг улсын нутагт таарна.
Хурган цоохондой ой хөвчид нутагладаг.

## Эшлэл 
* BirdLife International 2004. Bradypterus thoracicus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 10 July 2007.

Ангилал:Шатансүүлт
Ангилал:Монгол орны шувууд
Эгэл шатансүүлт

**Эгэл шатансүүлт**, *Locustella naevia*, нь Европ, Азийн сэрүүн бүсэд амьдрах жижиг шувуу юм. Нүүдлийн шувуу бөгөөд Африк, Энэтхэгт өвөлждөг.

Эгэл шатансүүлт намхан, нягт өвс ургамалтай, усны ойролцоох газар нутаглан 4-7 өндөг гаргана. 

Биеийн урт  12.5-13.5 см. Нас гүйцсэн нь судалтай бор нуруу, цайвар саарал өвөртэй ба залуу шувуудын цээж хэвлий нь шардуу байна. Тэд шавьж хорхойгоор хооллодог. 

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern

## Цахим холбоос 
*Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
*Oiseaux Images, text,maps. Frech and English.
* Images at www.naturlichter.com

Ангилал:Шатансүүлтийнхэн
Ангилал:Монгол орны шувууд
Лэнс Армстронг

**Лэнс Эдвард Армстронг** (, 1971 оны 9 сарын 18-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын мэргэжлийн дугуйчин асан. Тэрээр 2012 онд сэргээшийн хэргээр бүх насаараа Дэлхийн Сэргээшийн Эсрэг Агентлагийн кодыг дагадаг бүх төрлийн спортын уралдаан тэмцээнд оролцох эрхээ хасуулсан бөгөөд түүний 1998 оны 8 сараас хойших бүх амжилтыг хүчингүйд тооцсоны дотор дугуйн спортын хамгийн нэр хүндтэй тэмцээн болох Тур де Франс тэмцээнд 1999 оноос 2005 оныг хүртэл нийлбэр дүнгээр 7 дараалж түрүүлсэн дээд амжилт нь орж байгаа юм. Тэрээр түрүү булчирхайн ховт хавдар тусч, хавдар нь тархи, уушигт нь үсэрхийлээд байсан ч эмчилгээний үр дүнд эдгэрч, түүгээр ч зогсохгүй спортын амжилтын оргилд хүрсэн алдартан гэгдэн алдаршиж, үлгэр дуурайл болсон тамирчинд тооцогддог байв.

Ангилал:АНУ-ын дугуйчин
Ангилал:АНУ-ын триатлонч
Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Дугуйн спортын дэлхийн аварга
Ангилал:АНУ-ын дугуйн спортын улсын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол дугуйн спортод
Ангилал:Сэргээш АНУ-д
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Богино дуу

**Ардын богино дуу** гэдэг нь хэдэн зууны туршид ардын аман зохиолын хэлбэрээр хөгжиж, богино хэмжээний аялгуутай дуулагдаж ирсэн зохиогч нь үл мэдэгдэх дууг хэлдэг байна.  

## Тойм мэдээлэл 
Ардын богино дуу нь үндэстэн ястан, нутаг усныхаа онцлогийг тусгасанаараа үг, аялгуу нь ялгаатай байдаг.  Халх, буриад, үзэмчин, баяд, халимаг,хотгойд,баруун монгол, дарьганга, цахар ардын дуунаас гадна хүрээ дуу гэж бий,  

Хүрээ дуу нь 1900-1930-аад оны үед түгээмэл дэлгэрсэн, Жишээ нь "Янжуур тамхи", "Ганган хул", "Хэенхуар", "Гантөмөр", "Жийжүү хот", "Хөх торгон цамц", "Зуун лангийн жороо луус" зэрэг олон дууг нэрлэж болно. Хүрээ дууг ихэвчлэн шанздаж, дуулдаг байжээ. Говь хээрийн дууны аялгуу уужим тавиу байхад баруун Монголын юмуу уулархаг нутагтай ард түмний дуу богинохон, түргэн айзамтай байх жишээтэй.  

Зарим ардын богино дуунууд үг нь ижил боловч хэд хэдэн аялгуутай байх нь ч бий. Жишээ нь Монгол ардын дуу "Дөрвөн уул"-ыг дөрвөн аялгуутай гэдэг. Ард түмний дунд хоёр ч аялгуу нь ихэд түгсэн билээ. Ардын богино дууг төрийн ёслолын, эцэг эх, ачлал элбэрлийн, хайр сэтгэлийн, нутаг усны, хүлэг морины, эр зоригийн, наадам зугааны, гуниг харууслын хэмээн ялгаж иржээ. 

*"Зуун лангийн жороо луусыгаа*

*Жуузан дунд нь заллаа хө*

*Зураг болсон Богд ламыгаа*

*Зонхов ширээнд нь заллаа даа хө*" хэмээх "Зуун лангийн жороо луус"  дуу нь нь Жавзандамба хутагтыг хэмжээгүй эрхт хаанд өргөмжлөхөд төрийн дуулал болж байсан гэдэг.

Ардын богино дуу үг нь онч мэргэн, утга агуулга гүнзгий, яруу тод хэллэгтэй, ая үг, агуулгын донж маяг яв цав таарсан. Ардын богино дууг олон зууны туршид ардын ухаан бодол, авъяас билгээр тунгаагдсан "шижир алт" гэмээн Монголын ард түмэн биширдэг билээ.

## Хайрын тухай Монгол ардын богино дуунууд 
* Ай Нанаа
* Алиа Саарал
* Амттай алим
* Арван тавны сар
* Аргагүй амраг
* Борооны үүл
* Буурал морь
* Ванлий
* Ган төмөр
* Ганган хул
* Гандан уулын цэцэг
* Гандийн мод
* Гарын арван хуруу
* Говийн өндөр
* Гоож Нанаа
* Гоолингоо
* Дааган хар
* Дангийн даавуун майхан
* Дунд голын ногоо
* Дүүриймаа
* Дөрвөн цаг
* Жаахан шарга
* Жинчний амраг
* Задгай цагаан үүл
* Замбага ягаан цэцэг
* Замдаа мэнд яваарай
* Ийгиймаа

## Монгол ардын хошин дуунууд 
* Улаан бууртай тэмээ

Ангилал:Монголын хөгжим
Ингэн эгшиг

**Ингэн эгшиг** нь 1987 онд бүтээсэн Монголын баримтат кино юм.

Монголын ард түмэн эрт дээр үеэс таван хошуу малаа адуулан маллаж ирэхдээ өнчирч зовсон эх, үрийг элэгсүүлэн ээшиншүүлж, эгээ л хүн мэт хөхүүл эх үр болгон элгийг нь дэвтээж ирсэн гайхамшигт авъяастай ард түмэн билээ. Хонь хургаа голоход, эсвэл өнчин хурга авахуулахад тойглож, унагыг гурайлж, ингийг хөөслөж, үр төлий нь авахуулдаг бөгөөд ингэ хөөслөхөд ингэ уяран, уйлан хайлан ботгоо авдаг. Морин хуурын гайхамшигт аялгуу, монгол хүний цэцэн билэгт яруу найргийн эрчим хүчээр адгуус амьтныг хүртэл уяраан хайлуулдаг тухай өгүүлсэн "Ингэн эгшиг" гэдэг баримтат киноны зохиолыг Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн агсан яруу найрагч, эрдэмтэн Жамцын Бадраа бичиж, Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн кино найруулагч Дэмидийн Хишигт найруулж, Төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч Нацагийн Жанцанноров редакторлож 1987 онд бүтээсэн юм. 

Ингэн эгшиг кино Москвад 60 гаруй орны уран бүтээл оролцсон ардын урлагийн их наадамд тэргүүн байрын шагнал хүртсэн юм. Энэ кино дэлхийд ганцхан Монголд л байдаг Монголын говийн тэмээ маллагч, тэмээчин айлын амьдрал, аж байдлыг давхар харуулсан кино болсон билээ.

Ангилал:1980-аад оны кино
Ангилал:20-р зууны монгол кино
Ангилал:Баримтат кино
Янай Тадаши

**Янай Тадаши** (, 1949 оны 2 сарын 7-нд төрсөн) нь Японы бизнесмэн юм.

Японыг дэлхийд төлөөлөх өдөр тутмын хувцасны брэнд болох Юниклог голлосон Фаст Ритэйлинг ХК-ийн захирал. Васэда их сургуулийн улс төр, эдийн засгийн тэнхимийг төгссөн.

2009 онд Японы хамгийн баян 40 хүний жагсаалтын эхний байранд 610 сая ам.долларын хөрөнгөөр жагссан.

## Эшлэл 
Ангилал:1949 онд төрсөн
Ангилал:Ямагүчи мужийн хүн
Ангилал:Японы бизнесмен
Мелатонин

**Мелатонин** (**N-ацетил-5-метокситриптамин**) нь өнчин тархинаас ялгардаг нейроны гормон юм.
Ангилал:Эмийн бодис
Ангилал:Нейротрансмиттер
Ангилал:Даавар
Ангилал:Гоо сайхны агуулгын бодис
Ангилал:Метоксиаромат
Ангилал:Сэтгэцэд нөлөөтэй бодис
Руне Ларссон

**Карл Руне Ларссон** (, 1924 оны 6 сарын 17-нд Стокхольмд төрсөн) нь Шведийн хөнгөн атлетикч юм.

## Эшлэл
Ангилал:Шведийн 400 метрийн гүйгч
Ангилал:Шведийн 400 метрийн саадтай гүйгч
Ангилал:Шведийн 4х400 метрийн буухиа гүйгч
Ангилал:Шведийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч
Ангилал:1948 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1952 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Шведийн хөнгөн атлетикийн улсын аварга
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1924 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Систем администратор

**Системийн администратор** (**сис админ**) (Англи хэл: *system administrator*) нь компьютерын систем болон сүлжээний найдвартай ажиллагааг хангаж удирдан зохион байгуулах боловсон хүчнийг хэлнэ. Систем администратор нь мэдээллийн технологийн салбарт харъяалагдана.
Ангилал:Мэдээллийн технологийн мэргэжил
Цахилгаан (хувцас)

**Цахилгаан** гэдэг нь хувцсанд товчны оронд хэрэглэдэг, хувцасны хоёр талыг нийлүүлж барих хэрэгсэл юм.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Холбоx эд хэсэг
Ангилал:Хувцас
Юникло

**Юникло ХК** () нь 1984 онд Японы Ямагүчи мужид төв компаниа анх байгуулсан, Японыг дэлхийд төлөөлөх хувцасны брэнд компани юм. Захирал Янай Тадаши.

## Салбарын тоо
2010 онд Орос улсад салбараа нээх төлөвлөгөөтэй байгаа.

## Товч танилцуулга
**Фаст Ритэйлинг** () хувьцаат компанийн группт багтдаг.

2009 оны 1 сарын байдлаар дэлхийд борлуулалтынхаа хэмжээгээр 5-р байранд ордог.

Юниклогийн бараа бүтээгдэхүүнүүд нь чанартай бөгөөд ямар ч хүн худалдаж авч болмоор боломжийн үнэтэй байдагаараа хэрэглэгчдийн итгэлийг хүлээсэн.

Мөн Өвөр Монголтой хамтран ноолууран бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн гаргасан нь чанартай ноолууран хувцасыг боломжийн үнээр худалдан авах боломжийг Японы хэрэглэгчдэд олгосноороо онцлогтой.

## Юникло дэлгүүрүүдийн онцлог 
Гаднаас нь харахад агуулах маягийн элдэв хэлбэргүй барилгатай бөгөөд олон төрлийн тавиур, өлгүүрт хувцаснууд өлгөөтэй байна. Түүнээс худалдан авагч өөрөө хүссэн размер болон өнгийн хувцасаа сонгон, хувцас солих өрөөнд тааруулж үзэх боломжтой өөртөө үйлчлэх хэлбэрийг нэвтрүүлсэн. Хэрэв худалдан авагчийн таалагдсан өмд нь уртдаад байвал үнэ төлбөргүйгээр 30-аад минутын дотор хасч тохируулж өгнө. Мөн хүссэн размер болон өнгийн хувцас нь тухайн дэлгүүрт байхгүй бол, ойр мужаас шуудангаар илгээлгэж авчруулж болно. Бусад хувцасны дэлгүүрүүдээс ялгаатай бас нэг онцлог нь, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг харьцангуй олон тоогоор авч ажиллуулах тал дээр идэвхтэй ханддаг.

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны цахим сүлжээ
*FACEBOOK FAN PAGE

## Эшлэл
Ангилал:Хувцасны марк
Ангилал:Нэхмэл хувцасны худалдаа эрхлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:Токиогийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Японы аж ахуйн нэгж
Монголын сонинуудын жагсаалт

**Монголын сонин** хэвлэлийн жагсаалт буюу Монгол улсад хэвлэгдэн гардаг сонины нэрийн жагсаалт.

## АБВГД 
*Алаг хорвоо
*Амьдрах ухаан
*Архангайн амьдрал (Архангай аймгийн сонин)
*Ардчилал таймс (өдөр тутмын сонин)
*Багш
*Байлдан дагуулагч 
*Болсон явдал
*Булганы мэдээ (Булган аймгийн сонин)
*Далд амьдрал
*Дорнод (Дорнод аймгийн сонин)
*Дундговийн амьдрал (Дундговь аймгийн сонин)

## ЕЁЖЗ 
*Завхан (Завхан аймгийн сонин)
*Заман (Баян-Өлгий аймгийн сонин)
*Зар мэдээ
*Засгийн газрын мэдээ (өдөр тутмын сонин)
*Монголын үнэн (өдөр тутмын сонин)
*Зууны мэдээ (өдөр тутмын сонин)

## ИЙКЛ 
*Их үндэстэн

## МНОӨ 
*Монгол говь (Өмнөговь аймгийн сонин)
*Монголын мэдээ (өдөр тутмын сонин)
*Монголчуудын мэдээ
*Нийгмийн шуудан
*Нийгмийн толь
*Ноцтой мэдээ
*Нээлттэй хаалга
*Өглөөний сонин (өдөр тутмын сонин)
*Өдрийн сонин (өдөр тутмын сонин)
*Өнөөдөр (өдөр тутмын сонин)

## ПРСТ 
*Соёмбо
*Сурагч 
*Сүхбаатарын өнгө (Сүхбаатар аймгийн сонин)
*Сэлэнгийн мэдээ (Сэлэнгэ аймгийн сонин)
*Сэрүүлэг
*Таван цагараг
*Толь

## УҮФХ 
*Увсын өнгө (Увс аймгийн сонин)
*Улс төрийн тойм
*Улс төрч
*Утга зохиол урлаг
*Үгийн сүлжээ
*Үндэсний шуудан
*Хоёулаа
*Хөдөлмөр (Монголын үйлдвэрчний эвлэлийн сонин)
*Хөх толбо
*Хүмүүн бичиг (*монгол үсгээр*) 
*Ховдын мэдээ (Ховд аймгийн сонин)
*Хэнтийн мэдээ (Хэнтий аймгийн сонин)

## ЦЧШЩ 
*Шуурхай зар
*Шинэ мэдээ (Орхон аймгийн сонин)

## ЭЮЯ 
*Эрх чөлөө (Хөвсгөл аймгийн сонин)
*Янаг хорвоо

## Бусад
**Mongol Messenger* (*англи хэлээр*)
__INDEX__
**UB Post* (*англи хэлээр*) 


Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл
Хемоглобин

**Гемоглобин** () нь гол төлөв нугаламтан, хааяа нугаламгүйтэн амьтны цусны улаан эсд байдаг, төмөр агуулсан, хүчилтөрөгчийг зөөдөг, төмөрлөг уураг юм. Энэ нь цусны улаан эсд улаан өнгө оруулах үүрэгтэй бөгөөд хүний 100 мл цусанд 15-16гр гемоглобин байна,

Ангилал:Эсийн бүрэлдэхүүн хэсэг
Ангилал:Хүчилтөрөгч тээвэрлэгч
Тайбэй

**Тайбэй** ( – *Тайванийн умард нутаг*) буюу **Тайпей** (*Taipei*) — Тайвань орон (БНХУ)-ын **нийслэл**. 2.7 сая хүнтэй. Тайвань арлын умард хэсэгт 271.8 км² талбай эзлэн оршдог, Тайвань орон болон арлын дөрөвдүгээр том **хот**.  

## Түүх 
[thumb|left|1960 оны Тайбэй. [Чан Кайши ерөнхийлөгч, АНУ-ын ерөнхийлөгч Дуайт Эйзенхауэрийг угтсан.]]

Тайбэй хавьд анх кайдагэлань хүмүүс амьдарч байсан.  зуунаас хятадууд ихээр цагаачлан суусан ба 1875 онд Тайбэй аймаг байгуулагджээ. 1886 онд Чин улс Тайвань мужийг Фужянь мужаас салган Тайбэйг засаг захиргааны төв болгов. Дайнд ялсан Япон 1895 оны Шимоносэкийн гэрээгээр Тайванийг авч Тайбэйг Тайхокү аймагт харьяалуулсан ба хотжиж, төмөр замын сүлжээ тавигдсан.   

Япон дайнд ялагдсанаар Тайванийг Дундад Иргэн Улс авсан бөгөөд 1945 онд Хятадад коммунист БНХАУ байгуулагдахад Чан Кайшийн удирдсан Гоминдан нам Тайвань руу дүрвэн Тайбэйг түр нийслэл хэмээв. 1967 онд Тайбэй мужтай тэнцэх хотын зэрэг олж 1970-аад онд 2 сая хүнтэй болжээ. 1990 онд Тайбэйн оюутны эсэргүүцлийн жагсаалын дүнд Тайвань олон намын тогтцолцоонд шилжсэн.

## Газар зүй 
Тайбэй хот 271.8 км² нутаг дэвсгэртэй. Тайваний 22 нутгаас 16-р том нь юм. Тайвань арлын умард хэсэгт Тайбэйн нам доор газар оршдог. Хотын нутагт Шиньдянь, Дахань хоёр нийлж Даньшуй голыг үүсгэдэг бол зүүн талаар Жилун гол урсана. Зүүн хойд захад Чишин (1120 м), Датүнь (1092 м) зэрэг унтарсан галт уул байна. 

I сард 13.9°C хүртэл сэрүүсч, VII сард 34.3°C хүртэл халдаг. Жилд дунджаар 2405 мм хур тунадастай.

## Хүн ам зүй 
Тайбэй хотод 2,686,516 хүн (2013 он) амьдарч байна. Шинэ Тайбэйг чиглэсэн нүүдлээс Тайбэйн хүн амын тоо олигтой өсөхөө байсан. Тайбэй-Шинэ Тайбэй-Жилун хотын бөөгнөрөлд нийлээд 7,028,583 хүн амьдарч байгаа.

Хүн ам маш шигүү. Даань, Суншань, Датунь дүүрэгт бүр шигүү суурьшсан. 

Тайбэйд хятад үндэстэн (хокло, дотор газрын, хакка) болон Тайваний уугуул ард түмэн амьдардаг.

## Нутгийн хуваарь 
Тайбэй хотын нутаг дэвсгэр 12 дүүрэг (*чү*)-т хуваагддаг.

## Эдийн засаг 
Тайбэй нь Тайванийн эдийн засаг, худалдаа, санхүү бизнесийн төв юм. 

## Боловсрол 
Томоохон их сургууль:
* Тайванийн Үндэсний Их Сургууль
* Тайбэй хотын их сургууль
* Жөнжи улсын их сургууль

## Цаг уур 
## Зураг 

Space_Radar_Image_of_Taiwan.jpg|Эгц дээрээсээ
Taipeh Taipei 101 Blick von der Aussichtsplattform 01.jpg|Тайбэй хот
Xinbeitou Branch Line, Taipei Metro 20160126.jpg|Тайбэй метроны галт тэрэг Бэйтоу өртөөнд явдаг
Taipei Skyline 2020.jpg|Бизнесийн дүүрэг
CKS_Memorial_Hall_Taipei.jpg|Чан Кайшийн дурсгалын өргөө
XiaoyoukengJamesHuang002.jpg|Чишин уул
Taipei City Hall face 20050531.jpg|Хотын захиргааны байр
People relaxing in front of National Taiwan University Library.jpg|Их сургуулийн номын сан
Tianmu Baseball Stadium aerial photograph.jpg|Тяньмү бэйсболын талбай
Shilin_night_market_alley.jpg|Шилинь шөнийн зах 

## Мөн үзэх
* Тайванийн хотын жагсаалт

## Эх сурвалж 

Ангилал:Тайвань арлын суурин
Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятадын төрд шууд захирагдах хот
Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Оюуна

**Оюуна** нь Английн Лондон хотод төвчлөн ноолууран бүтээгдэхүүн хийдэг дизайнер Ц.Оюунаа болон түүний партнёр Дюэтт Бэрнаскони-ийн брэнд компани юм.

## Товч намтар 
Дизайнер Цэрэндоржийн Оюунаа.

18 настайдаа Унгарт суралцахаар явж, нэхмэл эдлэл, даавууны талаар судалж төгссөн.
Төгсөөд мэргэжлээрээ ажиллаж, дизайнерийн гараагаа эхэлсэн бөгөөд өөрийн партнёр Швецарь гаралтай Дюэтт Бэрнаскони-той хамтран брэнд компаниа байгуулсан.

Нүүдэлчин ардынхаа онцлогийг гаргасан биенд эвтэйхэн бөгөөд хөдөлгөөнд саад болхооргүй, энгийн загвартай хувцаснууд нь худалдан авагчдад өндрөөр үнэлэгддэг.

Одоогоор Австрали, Бельги, Франц, Герман, Грек, Хонконг, Итали, Япон, Орос, Испани, Швецарь, Англи, АНУ-д байдаг салбараараа дамжуулан Монгол ноолуурыг дэлхийд таниулж байна.

## Гадны холбоос 
Албан ёсны вэб сайт

Ангилал:Хувцасны марк
Ангилал:Их Британийн аж ахуйн нэгж
Дизайн

**Дизайн** () гэдэг нь аливаа юмс, системийг хийхэд гаргадаг үндсэн төлөвлөгөө юм. Өргөн утгаараа хэрэглээний урлаг, инженерчлэлд хэрэглэгдэнэ.
Дизайн нь одоо дэлхийд маш олон төрөл зүйлээр техник технологитой уралдаад хөгжиж байна.
Улсын нийслэлийн жагсаалт

Энэхүү **Улсын нийслэлийн жагсаалт** нь дэлхийн улсуудын нийслэлийг цагаан толгойн дарааллаар харуулсан жагсаалт болно. Харьяа нутаг дэвсгэр, хамааралтай улсууд, бүрэн тусгаар тогтноогүй улсууд, тусгаар тогтнол нь эргэлзээтэй улсуудыг *налуу үсгээр* үзүүлэв. 

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
Хурдны хэмжээ

**Агшин зуурын хурдны хэмжээ** (*v*) нь кинематикт агшин зуурын байршлын өөрчлөгдөх хэмжээ буюу хурдны скалъяр эквивалент. Тухайн хугацааны засвар дахь биеийн **дундаж хурдны хэмжээ** нь тус засварын хэмжээг явсан замд нь хуваасантай тэнцүү; агшин зуурын хурд гэж хугацааны завсар тэг рүү тэмүүлж байх үеийн дундаж хурдын хязгаар юм. 

Хурд гэх ухагдахуунтай ижилээр хурдны хэмжээ нь замыг хугацаад хуваасантай тэнцүү. Хурдны хэмжээний СИ системийн нэгж нь метр/секунд бөгөөд өдөр тутмын амьдралд километр/цаг нь илүү түгээмэл хэрэглэгдэнэ.

Энерги буюу мэдээллийн аялж болох хамгийн дээд хурд нь харьцангуйн тусгай онолын ёсоор гэрлийн хурд бөгөөд энэ нь вакуумд c = 299,792,458 метр/секунд буюу ойролцоогоор 1079 сая километр/цаг хэмжээтэй. Матери нь гэрлийн хурдны хэмжээд хүрэх боломжгүй, учир нь ингэхийн тулд хязгааргүй их энерги шаардлагатай.

## Тодорхойлолт
*v* *агшин зуурын хурдны хэмжээг* **v** *агшин зуурын хурдны* хэмжээ буюу **r** байршлын хугацаагаар авсан уламжлал хэмээн тодорхойлолдог:
:v = \left|\mathbf v\right| = \left|\dot \mathbf r\right| = \left|\frac{d\mathbf r}{dt}\right|.

*s* нь *t* хугацаа хүртэл туулсан зам гэвэл хурдны хэмжээ нь *s*-ийн хугацаагаар авсан уламжлал юм:
:v = \frac{ds}{dt}.

## Хэмжих нэгж
Хурдны хэмжээг хэмжих нэгжүүдэд дараах орно:
*метр/секунд, (м&nbsp;с−1 буюу м/с), СИ системээс гаргаж авсан нэгж
*километр/цаг, (км/ц)
*миль/цаг
*зангилаа (далайн миль/цаг, kt)
*Маха тоо, хурдыг дууны хурдад хуваасан нэгж
*вакуум дахь гэрлийн хурд (*c*), байгалийн хэмжих нэгжүүдийн нэг
::*c* = 299,792,458&nbsp;m/s

 (**тодруулсан** нь яг тогтсон хэмжээ)

## Ишлэл
* Richard P. Feynman, Robert B. Leighton, Matthew Sands. The Feynman Lectures on Physics, Volume I, Section 8-2. Addison-Wesley, Reading, Massachusetts (1963). ISBN 0-201-02116-1.  

## Мөн үзэх 
*Хурд

Ангилал:Механик
Ангилал:Физик тоо хэмжээ
Номин шогшир

**Номин шогшир** (Өвөр Монголчууд: **Хөхөц**, бусад Монголчууд: **Нохой шогшор** ) *Alcedo atthis*, нь Шогширынхон овгийн жижиг шувуу бөгөөд нийт 7 дэд зүйл бий. Тэд Еврази, Хойд Африкийг хамарсан өргөн нутагт тархан амьдардаг. Амьдрах бүсийн ихэнх хэсгийн шувууд нь суурин боловч өвөлдөө гол хөлддөг газрынх нь нүүдэллэнэ.

## Гадаад төрх 
Номин шогшир богино сүүл, том толгой, урт хошуутай. Нас гүйцсэн баруун Европын дэд зүйл  *A. a. ispida* нь хөх ногоондуу нуруун хэсэг, ууц нуруундаа цайвар номин цэнхэр ба хошууны уг, чихний хэсэгт улбар шар судалтай. Хөл сарвуу нь тод улаан юм. Биеийн урт 16 см, далавчаа дэлгэхэд 25 см, биеийн жин 34-46 гр байна.

Тэд голдуу 5-7 гөлгөр цагаан өндөг гаргадаг. Өндөг нь 1.9 см өргөн, 2.2 см урт, 4.3 гр орчим жинтэйгээс 5% нь хальс юм. Эцэг эх нь өдрийн цагт ээлжлэн дарах ба шөнөдөө зөвхөн эмэгчин нь дарна. 19-20 хоноод ангаахай гардаг.

## Идэш тэжээл 
Нохой шогшор голын эргийн модны усны мандалаас 1-2 м өндөр дэхь мөчир дээр суугаад идэш тэжээл хайн хүлээдэг. Усны мандалаас 25 см хүртэл гүнд сэлж буй загас олж хармагц шунган авладаг байна. Гол ан нь 12.5 см хэмжээтэй загас ба хулд, жараахай гэх мэт юм. Идэш тэжээлийн 60% орчим нь загас бөгөөд тэд мөн усны элдэв шавж, цэнгэг усны сам хорхой зэрэг иддэг.

## Зургийн цомог 
   
Common Kingfisher I3 IMG 7468.jpg|*bengalensis* дэд зүйл Энэтхэг.   
Common Kingfisher I IMG 8024.jpg|*bengalensis* Энэтхэг.   
Common Kingfisher I IMG 8017.jpg|*bengalensis* .   
Common Kingfisher- Bathing & Preening copy.jpg| 
Alcedo atthis MHNT ZOO 2010 11 160 Arcy-sur-Cure.jpg|
Ein Eisvogel im Schwebflug.jpg|

## Цахим холбоос 
*A hunting European(Common) Kingfisher
* Common Kingfisher videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
*Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Common Kingfisher shown in maximum card of China

## Эшлэл 
Ангилал:Шогширынхон
Ангилал:Монгол орны шувууд
Ангилал:Евразийн шувууд
Брандтын сарьсан багваахай

**Брандтын сарьсан багваахай** (*Myotis brandtii*) нь Багваахайн овгийн хөхтөн юм. Тэд Европын ихэнх хэсэг болон Азид таарна.
Энэхүү сарьсан багваахай нь Германы амьтан судлаач Йохан Фредрих Брандтын нэрээр нэрлэгджээ.

## Гадаад холбоос
*ARkive Photographs
Дэлдэн зараа

**Дэлдэн зараа** (*Hemiechinus auritus*) нь Төв Азийн улсууд болон Кавказын нуруунаас гаралтай. 

## Гадаад төрх
Биеийн урт нь 12-27 см, сүүл нь 1-5 см байна. Өргөс нь хар бор, цагаан судалтай ба гэдэс хэвлий хэсэг нь цагаавтар юм. Бусад зараанаас харьцангуй урт том чихтэй болно.
Дундажаар 200 гр жинтэй ба 500 гр хүртэл бий. 

## Тархац
*Hemiechinus auritus* нь Газар дундын тэнгис орчим, баруун өмнөд Ази, Пакистан, зүүн зүгт Украинаас Монгол, Хятад хүртэл тархан нутаглана. Энэ зүйл зараа нь дараах улсын нутгагт амьдардаг: Афганистан; Хятад; Кипр; Египет; Иран, Ирак; Израйль; Киргизстан; Ливан; Грек; Монгол; Пакистан; Сири; Тажикистан; Турк; Туркменистан; Украин,  Узбекистан. 

Дэлдэн зараа хуурай тал хээр, хагас цөлийн болон говь цөлийн бүсэд нутаглана. Тэд голдуу ганцаар амьдрах ба өвөл ичдэг байна. Хонгил нүхэнд амьдрах бөгөөд өөрөө ухах, эсвэл үнэг, үлийн цагаан оготно зэргийн орхисон хуучин нүхэнд үүрлэдэг.

## Идэш тэжээл
Дэлдэн зараа нь шавьж идэштэн юм. Хоол тэжээлийн 70% нь цох, үст хорхой, өт, чийгийн улаан зэрэг болно. Мөн тэд шувууны өндөг, могой гэх мэт иддэг аж.

## Эшлэл
Дагуур зараа

**Дагуур зараа** (*Mesechinus dauuricus*) нь ганцаар амьдардаг жижиг зараа бөгөөд Орос, Монгол, Хятадын хойд хэсгийн нутгаар амьдарна. Монгол орны зүүн умард нутгийн тал ойт хээр, хээр, тухайлбал
Их Хянганы нурууны Халх голын сав, Хангайн нурууны зүүн хойд нутгийг дайран урсдаг Орхон, Сэлэнгэ голын сав , Монгол Дагуурын Хээр, Дорнод Монгол хээрт таарна. 

Нас гүйцсэн дагуур зараа 15-20 см урт, 600 гр-1 кг хүртэл жинтэй байдаг. Байгальдаа 6 ба түүнээс дээш жил амьдарна. Хүйтэн бүсийн бусад зарааны адил өвлийн улиралд ичдэг. 

Орон нутагт уламжлалт анагаах ухаанд ашиглах зорилгоор агнадаг. Нөөцийн олборлолтын (уул уурхай) үйл ажиллагаанаас орчны хомсдол нүүрлэсний зэрэгцээ малын тоо толгой өссөнөөс бэлчээрийн талхлалт орчны доройтлыг бий болгож байна. Хааяа (ялангуяа хатуу хучилттай зам дээр) машин тэргэнд дайруулан осолддог.

Зарим эрдэмтэд дагуур зарааг *Hemiechinus* төрөлд ангилж үздэг.

## Эшлэл
Алтайн тарвага

**Алтайн тарвага** (***Marmota baibacina***) Хэрэмийн овгийн мэрэгч юм. Тэд Шинжаан, Казахстан, Киргизстан, Монгол, Алтайн нуруу, Сибирьт таарна.

## Гадаад төрх 
Алтайн тарвага хул шаргал, зоо нуруу хул бараан зүстэй, дух, зулай, сүүлний үзүүрийн цацаг үс бараан хүрэн. Биеийн урт **50-60 см**, биеийн жин дунджаар **6-8 кг**, хамгийн хүнд нь 9,8 кг хүрдэг.
## Мөн үзэх
*Тарвага
Шуранхай

Шуранхайлах гэдэг нь аялгууг хоолой, цээж, гэдэсний булчингийн цохилтоор чичирхийлүүлэн дуудахыг хэлдэг. Уртын дуучдын ур чадвар, тэдний авъяас, бие физиологийн онцлог, уртын дуу анх сурсан арга барилаас шалтгаалан шуранхайг янз бүрээр хийдэг. Жишээ нь Дэлхийд Монголын нэрийн хуудас болсон Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин Н.Норовбанзад гуай энэ гурван шуранхайг гурвууланг нь хийдэг байсан гэлцдэг. Шуранхайд амьсгаа тун чухал үүрэгтэй. Амьсгаа хүрэхгүй хүн уртаар шуранхайлан дуулж чадахгүй. Амьсгалыг гурван янзаар авдаг гэдэг. Манай дуучид ихэвчлэн цээжнээсээ амьсгаа авдаг. Дуурийн дуучид голцуу гэдэснээс амьсгаа аьдаг бол Норовбанзад гуайг бүр бүдүүн гэдэсний угаасаа амьсгаагаа авдаг учраас амьсгал дутдаггүй гэж ахмад морин хуурч Балжир хэлдэг байлаа. Тиймээс дээрх гурван аргаар шуранхайлж чаддаг байжээ. Хэнтийн дуучин Монгол улсын Ардын Жүжигчин Ч.Шархүүхэн цээжний цохилгоор шуранхайлдаг бөгөөд хажууд нь хуурдаж суухад цээжнийх нь цохилгонд хуурын аялгуу дарагдаад дагаж тоглоход их ур чадвар шаарддаг байсан гэдэг. Ихэнх уртын дуучид хоолойн цохилгыг сайн хийдэг.
Ангилал:Урлаг
7 сарын 11

**7 сарын 11** нь Григорийн тооллын жилийн 192 дахь (өндөр жил бол 193 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 172 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1890 — Япон улсад анх удаа парламентын сонгууль болсон.
* 1919 — Голландад ажлын 8 цагийг нэвтрүүлсэн.
* 1995 — АНУ, Вьетнам хоёр улс дипломат харилцаагаа сэргээн тогтоосон.
* 2010 — 2010 оны Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ний финалын тоглолт: Испанийн шигшээ баг Нидерландын шигшээ багийг хожиж анх удаа Дэлхийн аварга болсон. 

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1657 — I Фридрих (1713 нас барсан) Пруссийн хаан (1701—1713).
* 1767 — Жон Куинси Адамс (1848 нас барсан) АНУ-ын 6 дахь Ерөнхийлөгч (1825—1829).
* 1934  -  Жоржио Армани, италийн хувцасны загвар зохион бүтээгч "Armani" коипани үүсгэн байгуулагч.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1909 — Саймон Ньюком (1835 онд төрсөн) америкийн одон орон судлаач, математикч болон эдийн засагч.
* 2015 — Саторү Ивата (1959 онд төрсөн) японы программист, Nintendo компаний ерөнхийлөгч бөгөөд ерөнхий захирал (2002—2015). 

Тэмдэглэлт баярууд
* Монгол: Үндэсний Их баяр наадмын эхний өдөр

----

0711
#11
Монголын хөрөнгийн бирж дэх компаниудын жагсаалт

Энэхүү өгүүлэл нь **Монголын Хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн компаниуд**ын жагсаалт юм. Энэ жагсаалт нь компаниудын нэр, код, үйлдвэрлэл ба үйлчилгээний төрөл зэрэг мэдээллийг агуулсан болно. Мөн энэхүү жагсаалт нь 2007 оны 9 дүгээр сарын 12-ноос өмнө бүртгэлээс хасагдсан компаниудын мэдээллийг агуулаагүй болно. 

Монголын Хөрөнгийн Бирж нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо байрлах бөгөөд дэлхийн хамгийн жижиг хөрөнгийн биржүүдийн нэг юм.

## Жагсаалт
## Эшлэл
Анкилозавр

***Анкилозавр*** (, "нэгдсэн гүрвэл" гэсэн утгатай) нь Анкилозаврынхан овгийн үлэг гүрвэлийн нэг төрөл бөгөөд *A. magniventris* хэмээх зүйлээс бүрдэнэ. Хойд Америкийн баруун хэсгээс Цэрдийн галавын төгсгөл үед амьдарч байсан анкилозавруудын чулуужсан яс олддог.

## Гадны холбоос 
Ангилал:Үлэг гүрвэлүүд
I Конишики Ясокичи

Конишики Ясокичи|thumb
**Конишики Ясокичи** (, 1867 оны 11 сарын 10 (хуучин тооллоор Кэйо 3-р оны 10 сарын 15) - 1914 оны 10 сарын 22) нь Мэйжи эриний дунд үед барилдаж байсан,  мэргэжлийн сүмогийн 17 дахь ёкозүна юм. Ид үедээ 168 см өндөр, 143 кг жинтэй байв. Казүса мужийн Мүша тойрог, өдгөөгийн Чиба мужийн Самбү тойрог, Ёкошиба Хикаригийн уугуул. Жинхэнэ нэр нь Ивай Ясокичи (岩井八十吉). Макүүчи буюу дээд зиндаанд 26 башод барилдаж, 119 ялж, 24 ялагдаж, 9 тэнцэж, 7 хойшилж, 101 өнжсөн, ялалтын хувь 0.832. Түрүүлсэнтэй дүйцэхүйц амжилтыг 7 удаа үзүүлжээ.

## Намтар 
Газрын сүмогийн оозэки байсан эцэг нь хүүгээ сүмоч болгохыг хүсдэг байсан бөгөөд Сакүрад үзүүлэх барилдаан хийхээр очоод байсан Такамиямаг гуйж, Такасаго дэвжээнд оруулжээ. Гэвч тэрээр бэлтгэлийн хатуу хөтүүгээс шантран нэг бус удаа оргож байсан гэдэг.

Хурдан шаламгай хөдөлгөөнтэй түүнийг "Галзуу цагаан заан" гэж хочилдог байжээ.

Цагаан царайтай, хүүхдэрхүү төрхтэй Конишики тухайн үедээ маш их алдартай байсан бөгөөд түүний торгон зураг нь тэр дороо зарагдаж дуусдаг байжээ.

1888 оны 5 сарын тэмцээнээс дээд зиндаанд дэвшсэнээс хойш 4 жилийн хугацаанд 39 дараалж ялсан тэрээр 1896 онд ёкозүна болохдоо оргил үе нь өнгөрсөн байснаас тэр үү, ёкозүна цолтой байхдаа түрүүлсэнтэй дүйцэхүйц амжилт үзүүлж чадаагүй ажээ. Гэхдээ багш Такасаго нь түүнийг ёкозүна болсны дараахан тархины өвчин тусаж, Конишики багшаа асарч тойлж байсан нь нөлөөлсөн байж магадгүй  гэлцдэг. Түүний Оозүцүд унаж, ялсан Оозүцү инээсэн байдалтай гэрэл зураг үлдэж хоцорсон байдаг.

Түүнийг хүндэтгэж, хожим хэд хэдэн бөх Конишики Ясокичи хэмээх нэрээр барилдаж байснаас 1990-ээд онд барилдаж байсан, Хавайн арлаас гаралтай, "махан бөмбөг" хэмээх оозэки Конишикиг монголчууд сайн мэдэх билээ.

Ангилал:1867 онд төрсөн
Ангилал:1914 онд өнгөрсөн
Ангилал:Японы сүмоч
Ангилал:Ёкозүна
Розавөлгий Иштван

**Розавөлгий Иштван** (, 1929 оны 3 сарын 30-нд төрсөн) нь Унгарын хөнгөн атлетикч өгөөд гол төлөв 1500 метрийн зайд уралддаг байв.

Иглой Михалигийн "од" шавь нарын нэг Розавөлгий Австралийн Мельбурн хотод болсон  1956 оны зуны олимпод 1000, 1500, 2000 метрийн зайн дэлхийн дээд амжилтын эзний хувиар оролцож, 1500 метрийн зайд түрүүлэх магадлалтай тамирчдын нэгээр нэрлэгдэж байлаа. Гэвч олимпын өмнөхөн 1956 оны Унгарын хувьсгал гэж хожим нэрлэгдэх болсон үйл явдлыг Зөвлөлтийн арми цус урсган нухчин дарсан бөгөөд түүнээс ч болсон уу, Унгарын тамирчид амжилт үзүүлж чадаагүй бөгөөд Розавөлгий ч урьдчилсан шатнаас хасагдсан аж .

Олимпын дараа багш Иглой, багийн анд Табори Ласло зэрэг олон хүн Унгар луугаа буцалгүй, АНУ руу дүрвэсэн аж. Ийнхүү багшаасаа хагацсан Розавөлгий өөрийн тамирчны замналаа ганцаар үргэлжлүүлэх болжээ.

1960 оны зуны олимп Италийн нийслэл Ромд зохиогдоход Розавөлгий 1955 онд тогтоож байсан дэлхийн дээд амжилтаасаа илүү амжилт үзүүлсэн ч хүрэл медаль хүртсэн билээ.

## Эшлэл
Ангилал:Унгарын 800 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Унгарын 1500 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Унгарын 3000 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Унгарын 5000 метрийн гүйгч‎
Ангилал:Унгарын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Унгарын олимпын оролцогч
Ангилал:1956 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Будапештын тамирчин
Ангилал:Унгарчууд
Ангилал:1929 онд төрсөн
Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Суринам доллар

**Доллар** (нид. *Surinaamse dollar*, , ; ISO 4217 код: *SRD*) нь 2004 оноос хойш Суринам улсын мөнгөн тэмдэгтээр ашиглагдаж байна. Нэг доллар нь 100 центэд хуваагдана.

## Түүх
2004 оны 1 сарын 1-нээс хуучин ашиглагдаж байсан Суринам гилдерийг халж, ашиглалтад орсон бөгөөд 1 доллар 1000 гилдертэй тэнцэнэ. Канадын Банкны хэвлүүрт асуудал гарсны улмаас мөн оны 2 сарын дунд хүртэл зөвхөн зоосон мөнгө л ашиглагдаж байжээ.

Хуучин хэрэглэгдэж байсан цент (1/100 гилдер) нь шинэ зоосон мөнгө үйлдвэрлэх зардлыг бууруулах үүднээс хүчинтэй хэвээр ашиглагдаж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, хуучин 25 центийн зоос нь өдгөө 1000 дахин үнэтэй буюу долларын дөрөвний нэгтэй тэнцэж байна.

ISO 4217-ийн 121-р нэмэлт өөрчлөлтөөр Суринам гилдер (SRG)-ийн оронд Суринам доллар (SRD) оржээ.

## Зоос
Өдгөө 1, 5, 10, 25, 100, 250 центийн зооснууд ашиглагдаж байна.

## Цаасан дэвсгэрт
2004 онд Суринамын засгийн газар 1, 2½ долларын дэвсгэрт гаргасан бол Суринамын Төв Банк 5, 10, 20, 50, 100 долларын дэвсгэртүүдийг хэвлэдэг.

## Цахим холбоос 
* Суринамын Төв Банк
* Суринамын Төв Банкны мэдэгдэл
* ISO мөнгөн тэмдэгтийн код

Ангилал:Суринамын эдийн засаг
Ангилал:Америкийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Гэрлийн хурд

[thumb|upright=1.6|[Нарны гэрэл нь дэлхийд хүрэхэд 8 минут, 19 секунд зарцуулна.

Нэмэлт тэмдэглэл байхгүй тохиолдолд бүх утгыг ойролцоогоор тэмдэглэсэн болно.|alt=Дэлхий нь 150 сая километр зайд нарыг тойрон эргэж, сар нь дэлхийг тойрдог.]]
**Гэрлийн хурд** нь ***c*** үсгээр тэмдэглэгддэг физикийн тогтмол. Хэмжээ нь яг 299,792,458 метр/секунд бөгөөд 300,000 километр/секунд гэсэн ойролцоо утгыг өргөнөөр ашигладаг (баруун талын хүснэгт ашиглан бусад нэгжүүд дахь утгыг харна уу). Энэ нь хурдыг нь сааруулах атом, молекул, бусад төрлийн матери оршин байхгүй вакуумд цахилгаан соронзон цацрагийн (радио долгион, үзэгдэх гэрэл, гамма долгион гэх мэт) тархах хурд юм.

Хүн төрөлхтний түүхийн явцад гэрэл нь агшин зуурд тархдаг, эсвэл ердөө л маш хурдан тархдаг эсэх нь мэдэгдэж байсангүй. 17-р зуунд Данийн одон орон судлаач Оле Рөмэр Бархасбадийн дагуул Иогийн үзэгдэх хөдөлгөөний судалгаа дээр үндэслэн гэрэл хязгаартай хурдаар тархдаг болохыг баталжээ. Үүнээс хойш олон зууны туршид улам нарийн хэмжилтүүдийг хийснээр 1975 онд гэрлийн хурдыг тэрбумны дөрөв нарийвчлалтайгаар 299,792,458 м/с болохыг тогтоожээ. 1983 онд СИ системд метрийг "1⁄299,792,458 секундэд гэрлийн тарах хурд" хэмээн тодорхойлсон, иймд өнөө үед *c*-ийн м/с-ээрх тоон утга нь метрийн тодорхойлолт ёсоор тогтсон. Ямар ч инерциал цогц системд цацаргагч, ажиглагч хоёрын харьцангуй хурдаас үл хамааран *c* нь бүхий л массгүй бөөм, холбогдох орнуудын, үүнд чөлөөт орон зай дахь цахилгаан соронзон цацрагийн хурд; мөн татах хүч, гравитацийн орны хурд хэмээн таамаглагдаж буй. Гэлийн хурд нь энерги, матери, мэдээлэл дамжих хамгийн дээд хурд, яагаад гэвэл "үүнээс хурдалбал шалтгаан-үр дагаврын зайлшгүй холбоог үгүй болгоно." Ийм төрлийн цогц системд "үр дагавар" нь "шалтгаан"-ийнхаа өмнө үзэгдэх болно. Ийм шалтгаан-үр дагаврын хуулийг зөрчсөн тохиолдол байхгүй тул парадокс үүсгэнэ. Гэрлийн хязгаартай хурд нь электроникийн төхөөрөмжүүдийн ажиллагааны хурдыг хязгаарладаг хүчин зүйл.

Шил, агаар зэрэг тунгалаг материалаар гэрлийн тархах жинхэнэ хурд нь *c*-ээс бага. *c* ба тухайн материалд гэрлийн тархах *v* хурдын харьцааг материалын *n* хугарлын илтгэгч гэнэ (*n*&nbsp;=&nbsp;*c*&nbsp;/&nbsp;*v*). Жишээ нь үзэгдэх гэрлийн хувьд шилний хугарлын илтгэгч нь 1.5 бөгөөд энэ нь үзэгдэх гэрэл c / 1.5 ≈ 200,000 км/с хурдтай тархдаг гэсэн үг. Үзэгдэх гэрлийн хувьдах агаарын хугарлын илтгэгч нь 1.0003, ийнхүү агаар дахь гэрлийн тархах хурд нь вакуумынхтай ижил.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Speed of light in vacuum *(National Institute of Standards and Technology, NIST)*
* Definition of the metre *(International Bureau of Weights and Measures, BIPM)*
* Data Gallery: Michelson Speed of Light (Univariate Location Estimation) *(download data gathered by A.A. Michelson)*
* Subluminal *(Java applet demonstrating group velocity information limits)*
* De Mora Luminis at MathPages
* Light discussion on adding velocities
* Speed of Light (University of Colorado Department of Physics)
* *Usenet Physics FAQ*

Ангилал:Оптик
Ангилал:Харьцангуйн онол
Ангилал:Физикийн тогтмол
Тодд Хэйз

**Тодд Хэйз** (Англиар *Todd Hays*, 1969 оны 5 сарын 21-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын бобслейчин юм. Техас муж улсын Дел-Рио хотод өссөн тэрээр 4 олимпод оролцохдоо 2002 оны Солт-Лэйк Ситийн олимпоос дөрвөл уралдааны төрөлд мөнгөн медаль хүртжээ.

Бобслейн спортоор хичээллэж амжилтад хүрсэн тэрээр мөн америк хөлбөмбөг, кикбоксоор хичээллэж байв. Оклахома хотын Тулса Их Сургуулийн америк хөлбөмбөгийн багийн бүрэлдэхүүнд багтаж, 1991 онд Фрийдом Бөүл тэмцээнд Сан-Диего Мужийн Их Сургуулийн багийг ялж байв. Мөн кикбоксоор хичээллэж эхлэхээсээ өмнө Канадын Хөлбөмбөгийн Лигийн Торонто Аргонавтс багт 2 улирал тоглож, 1993 онд үндэсний аварга цол хүртсэн байна.

1993 оны 4 сарын 3-нд анхдугаар Кэй-Ван гранпригийн эхний тулаанд оролцож, Сатакэ Маса-Акид 2-р үеийн 0:45-д нокаутаар ялагдсан. 1995 оны 4 сарын 20-нд чөлөөт зодооны Вале Түдо Жапан Өүпэний нэгдүгээр шатанд Кимүра Коо-Ичироог цэвэр ялсан ч  мөрөө гэмтээсэний улмаас Риксон Грэйситэй хийх хагас шигшээ тоглолтод оролцож чадаагүй аж. Хэйз хожим ярихдаа бобслейгээр олимпын наадамд оролцох мөрөөдлөө биелүүлэх мөнгө санхүүгийн асуудлаа шийдэх гэж тулааны урлагийн тэмцээнд оролцож байсан гэжээ.  

2006 оны өвлийн олимпын дараа Хэйз зодог тайлж, америк хөлбөмбөгийн дасгалжуулагчийн ажил эрхлэх болсон ч 2008 онд Ванкуверын олимпод оролцохын тулд бобслейн спортдоо эргэн ирэх шийдвэр гаргасан байна. Харамсалтай нь 2009 оны 12 сарын 9-нд Германы Винтерберг дэх бобслей, чарга, скелетоны замд бэлтгэлийн үеэр гэмтэл авч, Лэйк-Плэсид хотноо хийсэн нарийн шинжилгээгээр тархины дотуур цус алдалт үүссэн болох нь илэрснээр эмчийн шаардлагаар спортоо орхихоос өөр аргагүй болжээ.

## Эшлэл
*Bobsleigh four-man Olympic medalists for 1924, 1932-56, and since 1964
*Bobsleigh four-man world championship medalists since 1930
*DatabaseOlympics.com profile
* (15 December 2009 article accessed 15 December 2009.)
*
*James Hom story on Hays
*List of combined men's bobsleigh World Cup champions: 1985-2007
*List of four-man bobsleigh World Cup champions since 1985
*List of two-man bobsleigh World Cup champions since 1985
*MSNBC.com story on Hays' retirement
*United States Olympic Committee profile

Ангилал:АНУ-ын бобслейчин
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1969 онд төрсөн
Аюушийн Авирмэд

**Цээжин Аюушийн Авирмэд** (1955 - 2010 оны 2 сарын 10) нь Монголын сэтгүүлч байв.

1955 онд Төв аймгийн Баянзүрх сумын нутаг, Дархан ноёны худаг хэмээх газарт төржээ. Сумынхаа бага сургууль, Налайхын 1-р арван жилийн сургууль, МУИС-ын Монгол хэл, утга зохиолын ангийг дүүргэсэн. 1980-1993 онд Монголын радиогийн сурвалжлагч, редактор, хариуцлагатай редактор, Монголын үндэсний телевизийн хариуцлагатай редактор, ерөнхий редактораар ажиллаж байгаад 1993 онд Зоригийн Алтай нарын хамтаар  “ЖААГ” ХХК, FM 107, Монголын анхны хувийн чөлөөт “MN-25 дугаар суваг” телевизийг үүсгэн байгуулалцаж нас барах хүртлээ ажиллаж байсан юм.

## Бүтээлүүд
### Телевизийн нэвтрүүлэг
*Дөрвөн бэрх .Хатуу үг.
### Радиогийн нэвтрүүлэг
*Бага үд

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Төвийнхөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн
Ангилал:2010 онд өнгөрсөн