Александр Сергеевич Яковлев

**Александр Сергеевич Яковлев** *(*1906 оны 4-р сарын 1 -нд төрсөн 1989 оны 8-р сарын 22-нд нас барсан) нь Зөвлөлтийн инженер, онгоц зохион бүтээгч. Аггаарын цэргийн хурандаа генерал. Байлдааны болон зорчигч тээврийн «Як» буюу «Яковлев» загварын нисэх онгоцнуудыг зохион бүтээж улмаар түүний загварууд дээр суурилсан олон төрлийн загваруудыг үйлдвэрлэсэн «Яковлев онгоцны үйлдвэр»-ийг үүсгэн байгуулагч ажээ. ЗХУ-ын хошой Хөдөлмөрийн баатар.  

## Намтар
Яковлев нь Зөвлөлтийн нисэх хүчинд үнэтэй хувь нэмэр оруулагч, агаарын спортыг үүсгэгч байгуулагч хүн юм. 1924 онд AVF-10 загварын моторгүй онгоц, 1927 онд AIR-1 спорт-дадлагын нисэх онгоцыг бүтээсэн байна. 

1924 оноос техникийн эд ангийн засварчнаар ажиллаж байгаад хожмоо Н. Е. Жуковскийн нэрэмжит болсон «Нисэх хүчний Академид» орж суралцан 1931 онд инженер мэргэжлээр төгсөж, хөнгөн нисэх онгоцны загварын товчоо байгуулан 1932 онд AIR- нисэх онгоцоо бүтээлгэсэн байна. 1935 онд «нисэх загварын товчоогоо» өргөтгөсөн ерөнхий зохион бүтээгч Яковлевын уг онгоцны үйлдвэр өдгөө «Яковлевын нэрэмжит нисэх онгоцны үйлдвэр» болон өргөжин тэлжээ.Дэлхийн 2 дугаар дайны үед Зөвлөлтийн нийт сөнөөгч онгоцны паркийн 2/3 хувийг «Як» онгоцууд эзэлж байсан ба Монгол улсын хувьд 1930-аад онд сургалт дадлагын УТ-1, УТ-2, 1940-өөд оны эхэнд тодорхой бус тооны Як-7, 1945 оны 6 дугаар сарын сүүлээр 34 ширхэг Як-9 сөнөөгч онгоц хүлээн авчээ.   

1956 оноос 1984 он хүртэл — "Яковлев" Зохион бүтээх товчооны Ерөнхий зохион бүтээгч.   

1940-46 онд Нисэх хүчний дэд сайд, 1976-1981 онд Зөвлөлтийн Шинжлэх Ухааны Академийн хүрээлэнгийн академичээр тус тус ажиллаж байв.

## Шагнал 
* ЗСБНХУ-ын Дээд зөвлөлийн төлөөлөгчөөр 1946-1989 оны хооронд ажиллаж байв.
* ЗСБНХУ-ын ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар цолоор 1940, 1957 онуудад
* Нисэх хүчний Хурандаа генерал цол
* Лениний шагналаар 1972 онд
* Сталиний шагналаар 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1948 онуудад
* Төрийн шагналаар 1977 онд
* Октябрын хувьсгалын одон
* Улаан тугийн одонгоор хоёр удаа
* Суворовын I ба II зэргийн одон
* Эх орны дайны I зэргийн одонгоор хоёр удаа
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* «Улаан од» одон
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
* Францын Хүндэт легион
** Офицерын загалмай

## Түүний өөрийн нь болон үйлдвэрийн нь бүтээсэн онгоцнууд
### Сөнөөгч
*Як-1
*Як-3
*Як-7
*Як-9
*Як-15
*Як-17
*Як-23
*Як-25 (II)
*Як-28

### Дайрагч
*Як-38
### Бөмбөгдөгч
*Як-2
*Як-4
*Як-28
### Сургалт дадлагын
*УТ-1
*УТ-2
*Як-7УТИ
*Як-11
*Як-30 (1960)
*Як-32 (II)
*Як-50 (1975)
*Як-52
*Як-54
*Як-55
*Як-130

### Ачаа тээврийн
*Як-6
*Як-14
*Як-58
*Як-112
### Хайгуулын
*Як-25
*Як-27
*Яковлев Пчела-1Т

### Нисдэг тэрэг
*Як-24
### Зорчигч тээврийн
*Як-12
*Як-40
*Як-42
*Як-200
*Як-210

### Туршилтын
*АИР
*Як-19
*Як-25 (1947)
*Як-30 (1948)
*Як-35
*Як-36
*Як-50 (1949)
*Як-43  
*Як-201

## Цахим холбоос 
History of A. S. Yakovlev Design Bureau.


Ангилал:Агаарын тээврийн пионер
Ангилал:Зөвлөлтийн зохион бүтээгч
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1989 онд өнгөрсөн