open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peppsi

**PEPPSI**

PEPPSI гэдэг нь *pyridine-ээр сайжруулсан прекатализаторын бэлтгэл, тогтворжилт ба идэвхжил* (pyridine-enhanced precatalyst preparation stabilization and initiation) гэсэн хэллэгийн товчлол юм. Энэ нь 2005 оны орчим Йоркийн их сургуульд профессор Майкл Г. Орган болон түүний хамтран ажиллагсадын боловсруулсан, арилжааны зориулалтаар ашиглагддаг палладийн катализаторуудын нэгэн бүлгийг хэлнэ. Эдгээр катализаторууд нь нүүрстөрөгч–нүүрстөрөгч болон нүүрстөрөгч–гетероатомын холбоо үүсгэх төрөл бүрийн кросс-холболтын (cross-coupling) урвалыг хурдасгах чадвартай.

Олон төрлийн өөр палладийн катализатортой харьцуулахад Pd-PEPPSI төрлийн комплексүүд нь агаар болон чийгэнд тогтвортой, нийлэгжүүлэх болон ажиллуулахад харьцангуй хялбар байдаг. Pd-PEPPSI катализаторуудын нийлэгжилт ба бүтэц 2005 онд танилцуулагдаж, 2006 онд хэвлэгдсэн.

PEPPSI катализаторууд нь N-гетероцикл карбен (NHC) лиганд агуулсан органопалладийн комплексүүд юм. Эдгээрийг имидазолиумын давс, палладий(II) хлорид, калийн карбонатыг уусгагч болгон 3-хлорпиридинд хийж, агаарт 80 °C температурт 16 цагийн турш эрчимтэй хутган урвалд оруулснаар гарган авдаг. Энэ урвалын үед PEPPSI-ийн гарц 97–98 % байдаг.

PEPPSI нь агаар болон чийгэнд өртөхөд тогтвортой. Тэр ч байтугай диметил сульфоксидод 120 °C-т хэдэн цаг халаасан ч PEPPSI катализаторууд мэдэгдэхүйц задарч, идэвхээ алдахгүй. PEPPSI
Анжеликийн хүчил

## Ерөнхий ойлголт
Анжеликийн хүчил (Angelic acid) нь нэг карбоксил бүлэгтэй, ханаагүй органик хүчил бөгөөд ихэвчлэн Apiaceae аймгийн ургамлуудад илэрдэг. Хурц амттай, дэгдэмхий хатуу бодис бөгөөд цочмог исгэлэн үнэртэй.
## Хувиргалт
Анжеликийн хүчил нь 2-метил-2-бутенойн хүчлийн цис-изомер бөгөөд халаах эсвэл органик бус хүчлүүдтэй урвалд ороход амархан транс-изомер болох тиглийн хүчил болж хувирна.Харин эсрэг хувиралт нь илүү ярвигтай явагддаг. Анжеликийн хүчлийн давс ба эфирүүдийг анжелатууд гэж нэрлэнэ.
## Ач тус
Анжеликийн хүчлийн эфирүүд нь гүн өвдөлт, халуурах, тулай, цээж хорсох зэрэг олон төрлийн эмгэгийн эсрэг хэрэглэдэг уламжлалт ургамлын эмийн идэвхтэй бүрэлдэхүүн хэсгүүд юм.
## Нээлт
Анжеликийн хүчил нь 1842 онд Германы эм зүйч Людвиг Андреас Бухнер 1813-1897 (Ludwig Andreas Buchner) анх анжелика ургамлын (Angelica archangelica) үндсээс ялган авсан бөгөөд уг ургамлын нэрээр нэрлэгдсэн. Энэхүү хүчил нь өнгөгүй, моноклиник призм хэлбэрийн талстууд үүсгэн талсжиж, спирт болон халуун усанд хурдан, хүйтэн усанд удаан уусдаг.
Додекаэдран

**Додекаэдран** () нь С20H20 химийн томьёо бүхий гидрокарбон химийн нэгдэл юм. Түүний нүүрстөрөгчийн атомууд нь зөв додекаэдрон буюу 12-талтын оройнууд дээр байрладаг. Нүүрстөрөгчийн атом тус бүр нь 3 нүүрстөрөгчийн атом болон 1 устөрөгчийн атомтой холбогдсон байдаг. Энэ нэгдэл нь боломжит гурван Платоны гидрокарбоны нэг ба бусад 2 нь кубан ба тетраэдран юм.

Додекаэдран нь байгальд үзэгддэггүй бөгөөд чухал хэрэглээгүй. Үүнийг анх "12-талтын тэгш хэмийн гоо үзэсгэлэнгийн төлөө" 1982 онд Лео Пакет нийлэгжүүлжээ.

Олон жилийн турш додекаэдран нь икосаэдр тэгш хэмийг бүрэн хангадаг, хамгийн энгийн нүүрстөрөгчид суурилсан молекулд тооцогддог байв. 1985 онд нээгдсэн бакминстерфуллерен (C60) нь мөн ижил тэгш хэмтэй боловч 3 дахин олон нүүрстөрөгч, 50%-иар олон атом агуулдаг. Харин 2000 онд бромжуулсан додекаэдраас гаргаж авсан C20 фуллерен C20-ийн нийлэгжилт нь C20H20-ийн байрыг эзэлсэн байх магадлалтай.

## Бүтэц
Нүүрстөрөгчийн атом бүрийн C-C холбооны хоорондох өнцөг нь 108° бөгөөд энэ нь зөв таван өнцөгтийн зэргэлдээ талуудын хоорондох өнцөг юм. Энэ утга нь зөв тетраэдроны 109.5° төвийн өнцөгтэй нэлээд ойролцоо бөгөөд энэ нь sp3 эрлийзжүүлэлттэй атом дээрх холбооны хоорондох хамгийн тохиромжтой өнцөг юм.
Антипэйн

Антипайн нь актиномицетуудээс ялгаж авсан олигопептид бөгөөд биохимийн судалгаанд трипсин ба папаины протеазын дарангуйлагч (ингибитор) болгон ашигладаг. Үүнийг 1972 онд нээсэн бөгөөд байгалийн гаралтай пептидүүдээс уреиленийн бүлэг агуулсан анхны жишээ юм. Антипайн нь цусны бүлэгнэлтээс урьдчилан сэргийлэхэд тусалж чадна. Энэ нь серин болон цистеиний протеазын дарангуйлагч юм.

Антипайн нь талстжсан хэлбэртэй бөгөөд улаан буудайгаас гарган авдаг карбоксипептидазтай нэгдэл (комплекс) үүсгэдэг. Мөн *Leishmania major*-ын олигопептидаз B-тэй холбоотой байдаг. Аль алинд нь антипайны үндсэн нүүрстөрөгчийн араг ясны төгсгөлийн аргинин нь протеазын идэвхтэй хэсэгтэй ковалент холбоо үүсгэдэг.

Хоньны хөлдөөж, дараа нь гэсгээсэн үрийн шингэний чанарт антипайны нөлөөг судалсан судалгаа хийгдсэн. Туршилтын үр дүнгээс харахад антипайн нь үрийн шингэний чанарыг сайжруулсан байна. Үүнд эр бэлгийн эсийн хөдөлгөөнийг хадгалах, плазмин хэмээх задлагч ферментийн үйл ажиллагааг дарангуйлах, мөн мембраны хөлдөлтөөс үүдэх гэмтэлд тэсвэртэй байдлыг нэмэгдүүлэх замаар нөлөөлдөг бөгөөд ингэснээр хөлдөөх температурт илүү тэсвэртэй болдог.

Антипайн Y нь өвдөлт намдаах үйлчилгээтэй төстэй химийн нэгдэл бөгөөд *Streptomyces* зүйлийн нэгээс ялган авсан. Энэ нь хархны нурууны мэдрэлийн зангилааны нейронуудад нейротрансмиттер ялгаралтыг дарангуйлдаг.
Адамантан

Адамантан нь C₁₀H₁₆ (эсвэл илүү дэлгэрэнгүйгээр (CH)₄(CH₂)₆) томьёотой органик нэгдэл юм. Адамантаны молекулыг гурван циклогексан цагираг нийлж үүссэн гэж тодорхойлж болно. Молекул нь хатуу, орон зайн хувьд бараг л стрессгүй. Адамантан нь C₁₀H₁₆-ийн хамгийн тогтвортой изомер юм. Адамантанд байгаа нүүрстөрөгчийн атомуудын орон зайн байрлал нь алмаазны талст дахьтэй ижил байдаг. Энэ төстэй байдал нь “адамантан” гэсэн нэрийг (ган эсвэл алмаазтай холбоотой грек “adamantinos” гэдэг үгнээс гаралтай) өгөхөд хүргэсэн. Энэ нь цагаан, камфорыг санагдуулам үнэртэй хатуу бодис. Хамгийн энгийн “алмаазан” (diamondoid) бүтэцтэй нэгдэл юм.

Адамантаныг 1933 онд нефтийн найрлагаас илрүүлсэн нь олон талт органик нэгдлүүдийн синтез болон шинж чанарыг судлахад чиглэсэн химийн шинэ салбарыг эхлүүлсэн. Адамантаны уламжлалууд эм, полимер материал, дулаанд тэсвэртэй тосолгооны материал зэрэгт практик хэрэглээтэй болсон. 1924 онд Х. Деккер “децатерпен” гэж нэрлэсэн бодисын оршин байх боломжийг таамагласан нь хожим адамантан болох нь тогтоогдсон. Адамантаныг анх 1941 онд Владимир Прелог Меервейний эфирээс нийлэгжүүлсэн. Гарцыг 0.16% болгосон ч таван шаттай уг нийлэгжилтийн арга нь практик хэрэглээнд тохиромжгүй байсан (доорх зурагт хялбаршуулан үзүүлсэн). Энэ аргыг адамантаны зарим уламжлалуудыг нийлэгжүүлэхэд ашигладаг.
Перформик хүчил

**Пермийн хүчил**

Пермийн хүчил (PFA) нь CH2O3 томёотой органик хүчил юм. Энэ нь өнгөгүй шингэн нүүрстөрөгчийн хүчилтэй холилдож болдог. Исэлдүүлэх болон ариутгах үйлчилгээтэй тул.Химийн бодист,эмлэгийн,хоол үйлдвэрлэлд хэрэглэдэг.Петмийн хүчил бол өнгөгүй шингэн ус,алкохол,этир,хлороформ болон органик бодисд уусдаг. Үүний хүчтэй исэлдүүлэгч шинж чанарыг уургийн зураглалд дисульфидын холбоог салгахад, мөн органик синтезийн эпоксидаци, гидроксилизаци болон исэлдэлтийн урвалд ашигладаг.Эмнэлэг болон хоол үйлдвэрлэлтэд,пермийн хүчилийг ерөнхий ариутгагчаар хэрэглэдэг.Энэ нь вирүсд нөлөө үзүүлдэг бактери спор,замаг,микроскоп мөөгөнцөр, микобактери мөн зоопланктон зэрэг бусад бичил биетүүд. Перформант хүчлийг доройтол болгон ашиглах нь түүний задралын бүтээгдэхүүн болох нүүрстөрөгчийн давхар исэл, хүчилтөрөгч, ус зэрэг аюулгүй шинж чанараас үүдэлтэй.Пермийн хүчлийх ариутгах чадвар нь перасатик хүчил болон устөрөгчийн хэт исэлээс илүү хурдан байдаг.Дермийн хүчилийн гол сул талууд нь өндөр урвалд орох чадвартай холбоотой аюулыг зохицуулах, түүнчлэн тогтворгүй байдал, ялангуяа халаалтын үед хүчил нь 12 цагийн турш синтезлэгдсэн байх ёстой.
Пропеллан

[[Файл:Propellanes.png|thumb|Зарим төрлийн пропеллан: [1.1.1]пропеллан, [2.2.2]пропеллан болон 1,3-дегидроадамантан]]
Органик химид **пропеллан** () гэдэг нь полицикл нүүрс-устөрөгчдийн нэг ангийг хэлдэг. Эдгээр нэгдлийн нүүрстөрөгчийн араг яс буюу бүтэц нь нүүрстөрөгч–нүүрстөрөгчийн ковалент холбоотой гурван цагаригаас тогтоно. Энэ ойлголтыг 1966 онд Д. Гинсбург анх гаргаж ирсэн. Жижиг цагаригтай пропелланууд маш их хүчдэлийн энерги агуулдаг тул тогтворгүй бөгөөд амархан урвалд орон стаффан зэрэг сонирхолтой бүтэцтэй полимерууд үүсгэдэг. Ийм шалтгаанаар пропеллан нь судалгааны чухал объект болсоор ирсэн.

“Пропеллан” гэсэн нэр нь молекулын бүтэц сэнсний (пропеллерын) хэлбэртэй төстэй гэж үзсэнээс үүдэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, циклоалкан цагариг бүр нь сэнсний далавчийг, харин тэдний хуваалцсан C–C холбоо нь тэнхлэгийг төлөөлнө. Гурван цагаригт нийтлэг байдаг энэ холбоог ихэвчлэн гүүр холбоо, харин уг холбоонд оролцож буй нүүрстөрөгчийн атомуудыг гүүрийн толгойн атомууд гэж нэрлэдэг.

[1.1.1]пропеллан, [2.2.2]пропеллан зэрэг жижиг цагаригтай пропелланууд маш өндөр абсолют хүчдэлийн энерги агуулна. Гүүрийн толгойн хоёр нүүрстөрөгч нь урвуу тетраэдр геометр бүхий байрлалтай байдаг. Ийм хүчдэлийн улмаас эдгээр нэгдлүүд тогтворгүй, маш идэвхтэй байдаг. Гүүрийн толгойн хоорондох C–C холбоо амархан (заримдаа өөрөө) тасарч, хүчдэл багатай бициклик, бүр зарим тохиолдолд моноциклик нүүр-сустөрөгчид хувирдаг.
Гонгорын Барс

**Гонгорын Барс** (1937 оны 3-р сарын 7-нд төрсөн -) Монгол Улсын дипломат.

1963 онд ЗХУ-ын Москва хотод Гадаад хэлний дээд сургуульд сурч төгссөн.

1965 онд Францын Сорбонны их сургуулийн хэлний дамжаа төгссөн. 1980 онд ЗХУ-ын Гадаад яамны дэргэдэх Дипломатын академи дүүрэгсэн.

1967- 1993 онуудад БНМАУ-аас Алжир, Вьетнам, Лаос дахь ЭСЯ-дуудад болон Гадаад Явдлын яамны төв аппаратад атташе, 3, 2, 1-р нарийн бичгийн дарга, зөвлөхөөр ажилласан.
Жадамбын Төмөрхуяг

**Жадамбын Төмөрхуяг** (1958 онд Улаанбаатар хотод төрсөн - 2025 онд нас барсан) -Соён гэгээрүүлэгч, урлаг судлаач.

## Бүтээл 
"Хээ угалз бүтээх аргууд" 2010 онд гарсан Ж.Төмөрхуяг сүүлийн 15 жилийн туршид өөрийн бүтээсэн хээ угалз болон “Сэтгэмж” дизайны дээд сургуулийн шавь нар, болон охиныхоо бүтээлээс түүвэрлэн оруулсан байна. Уг ном хээний талаархи таны төсөөлөл, танин мэдэхүйд нэмэр болох төдийгүй хээ угалз бүтээх арга ухаан, эрдмийг сурах болдомтой юм.
Цөмийн дахин боловсруулалт

thumb|Цөмийн дахин боловсруулалах үйлдвэр
*Цөмийн дахин боловсруулах*' (nuclear reprocessing) гэдэг нь ашиглагдсан цөмийн түлшнээс задралын бүтээгдэхүүн болон актинид элементүүдийг химийн аргаар салгах үйл явц юм. Анхандаа цөмийн дахин боловсруулалтыг зөвхөн цөмийн зэвсэг үйлдвэрлэхэд ашиглах плутони гарган авах зорилгоор хэрэглэж байв. Харин цөмийн эрчим хүч арилжааны түвшинд хөгжихийн хэрээр дахин боловсруулсан плутонийг MOX цөмийн түлш болгон дулааны реакторуудад дахин ашиглах болсон.

Дахин боловсруулсан ураныг (ашиглагдсан түлшнээс гарган авсан уран) онолын хувьд дахин түлш болгон ашиглаж болох ч, энэ нь уран хомсдож, үнэ өндөр үед л эдийн засгийн хувьд ашигтай байдаг. Цөмийн дахин боловсруулалт нь зөвхөн түлшээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд Zircaloy бүрхүүл зэрэг реакторын бусад материалыг дахин боловсруулахыг ч хамарч болно.

Ашиглагдсан цөмийн материал нь маш өндөр цацраг идэвхтэй тул дахин боловсруулалтыг нарийн хяналттай, дэвшилтэт байгууламжид, тусгайлан бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд гүйцэтгэх шаардлагатай. Олон төрлийн процесс байдаг ч химийн үндэстэй PUREX процесс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг. Үүнээс гадна дэгдэмхий элементүүдийг ууршуулах замаар ялгах, исэлдүүлэн шатаах, эсвэл маш идэвхтэй фторын хий ашигладаг фторын дэгдэмхий процесс зэрэг хувилбарууд бий. Эдгээр процесс бүрийн үр дүнд тодорхой хэмжээний цэвэршүүлсэн цөмийн бүтээгдэхүүн гардаг боловч үүний зэрэгцээ цацраг идэвхтэй хаягдал зайлшгүй үүсдэг. Цөмийн зэвсэгт ашиглаж болох материал гарган авах боломжтой тул цөмийн дахин боловсруулалт нь цөмийн зэвсгийн тархалтын эрсдэлтэй гэж үзэгддэг бөгөөд хатуу зохицуулалттай байдаг.

Ашиглагдсан түлшийг дахин боловсруулах нь “нэг удаагийн хэрэглээт” түлшний циклтэй харьцуулахад өндөр өртөгтэй боловч түлшний ашиглалтыг нэмэгдүүлж, хаягдлын хэмжээг бууруулах давуу талтай. Цөмийн түлшний дахин боловсруулалт нь Европ, Орос, Япон улсад тогтмол хийгддэг. Харин АНУ-д Обамагийн засаг захиргаа Бушийн үеийн арилжааны хэмжээний дахин боловсруулалтын төлөвлөгөөнөөс ухарч, дахин боловсруулалттай холбоотой шинжлэх ухааны судалгаанд төвлөрсөн хөтөлбөрт шилжсэн.

Бүх цөмийн түлшийг заавал дахин боловсруулах шаардлагагүй. Breeder реактор нь зөвхөн дахин боловсруулсан плутони, ураныг ашиглахаар хязгаарлагдахгүй бөгөөд бүх актинид элементүүдийг ашиглаж чаддаг. Ингэснээр цөмийн түлшний циклийг хааж, байгалийн уранаас гарган авах энергийг ойролцоогоор 60 дахин нэмэгдүүлэх боломжтой.
Айгун

**Айгун** буюу Айхуи (хятад. 愛輝, пиньинь *Àihuī,* орос. *Айгунь*) — Манж Чин улсын умард хэсэгт Амар мөрнөөр Оросын Благовещенск хотоос доош оршиж байсан хот. Өнөө үед БНХАУ-ын Хармөрөн мужийн Хэйхэ хотын тойрогт хамаарах Айхуэй хотын дүүрэг дахь тосгон. Хэйхэ төвөөс умард зүгт 30 км оршдог байна. 

## Түүх 
1683 оны 12-р сарын 13-нд Оросуудыг хянах зорилгоор энэ газарт бэхлэгдсэн Айгун хот байгуулагдаж, Хармөрөн мужийн төв болжээ. Альбазин сууринг эзэлсний дараа хотыг Амар мөрний доод хэсэгт байрлах шинэ байршилд нүүлгэсэн юм. 1690 онд мужийн төвийг Манжуурын гүн рүү Мэргэн рүү нүүлгэж, Айгун нь дүүргийн төв болжээ. 1709 онд Айгунд гурван иезуит номлогч айлчилж, бэхлэгдсэн хотын талаар тайлбар үлдээсэн байдаг. 1858 оны 5-р сард энд **Айгуны гэрээнд** гарын үсэг зурж, Амар мөрний дагуу Орос-Хятадын хилийг тогтоосон түүхтэй.

1900 онд Боксерын бослогын үеэр эндээс Оросын Благовещенск хот руу гал нээж, хотыг Оросын цэргүүд түр эзлэн авсан байна. 

1932 онд Япончууд Манжуурт Манж-го хүүхэлдэйн улсыг байгуулсан. 1934 онд Манжуурын засаг захиргааны хуваарьт өөрчлөлт оруулж, шинээр байгуулагдсан Хэйхэ мужийн засгийн газрыг тэнд байрлуулсан байна.

Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа 1949 онд БНХАУ байгуулагдаад хятадын зүүн хойд хэсгийн засаг захиргааны хуваарилалтыг хийж, 1946 оны 1-р сард Хэйхэ, Бэйань мужуудыг Хэйлунзян мужид нэгтгэж, түүний засгийн газар Айгунь мужийн засаг захиргааны төвд байрлаж байв (1947 оны 6-р сард Хэйлунцзян мужийн засгийн газар Бэйань руу нүүсэн).

1956 оны 12-р сард Айгунь мужийг Айхуи гэж нэрлэж байжээ.

2015 оны 5-р сард Айхуи дүүргийн түүхэн нэрийг буцааж Айгун болгон нэрлэх болжээ.
Валерий Кравченко

**Вале́рий Кра́вченко** (орос. *Вале́рий Па́влович Кра́вченко,* 1945 оны 3-р сарын 1-нд Монголд **Улаанбаатар** хотод төрсөн — 2000 оны 11-р сарын 6-нд Оросын Санкт-Петербург хотод нас барсан) — зөвлөлтийн болон оросын дэлгэцийн жүжигчин, киноны дуу оруулагч.

## Намтар 
В.Кравченко дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр 1945 оны 3-р сарын 1-нд гэр бүлээ нүүлгэн шилжүүлгэлтэнд байсан Монголд төрсөн. Дэлхийн 2-р дайн дууссаны дараа гэр бүл нь ЗХУ-ын Бабруйск руу нүүжээ.

1961 онд тэрээр Беларусийн залуучуудын боксын аварга болжээ. Удалгүй тэрээр амьдралаа урлагт зориулахаар шийдэж, Ленинград руу явж, драмын сургуульд элсэн орсон.

Валерий Кравченко анх 1965 онд "Инээмсэглэл" богино хэмжээний кинонд дэлгэцэн дээр гарч ирсэн.

1966 онд тэрээр Ленинградын Улсын Театр, Хөгжим, Кино Урлагийн Дээд Сургуулийг төгссөн.

Тэрээр 1966 онд "Бүү март... Луговая өртөө" кинонд эпизод дүр бүтээж, кино урлагт анх удаагаа орсон. Тэрээр 100 гаруй кино, телевизийн цувралд тоглож, дубляжийн жүжигчнээр олон жил ажилласан. Тэрээр өрнөдийн "Чулуу", "Хавх" кинонуудад Шон Коннеригийн дүрд дуу оруулсан.

Түүний сүүлийн дүрүүдийн нэг нь оросын "Эвдэрсэн гэрлтэй гудамж" /орос. Улицы разбитых фонарей/ телевизийн цувралд жолооч Ивановичийн дүр байсан юм.

Тэрээр 2000 оны 11-р сарын 6-нд Санкт-Петербург хотод 55 насандаа зүрхний шигдээсээр нас баржээ.
Айгуны гэрээ

**Айгуны гэрээ** (хятад. 璦琿條約, хялбар. 瑷珲条约, пиньинь *Àihún tiáoyuē*, дуудлага. *Айхунь тяоюэ,* орос. *Айгунский договор*) — 1858 оны 5-р сарын 28-нд Айгун хотод Оросын эзэнт гүрэн болон Манж Чин гүрний хооронд байгуулсан гэрээ юм. Уг гэрээгээр Орос-Чин улсын хилийг Амар мөрний дагуу тогтоосон юм.

Айгуны гэрээг Оросын эзэнт гүрний Николай Муравьёв болон Манж Чин гүрний албан тушаалтан Айсингёро Йишан нар 1858 онд байгуулсан юм. Энэ гэрээгээр Оросын Алс Дорнод болон Хятадын хоорондох орчин үеийн хилийн ихэнх хэсгийг тогтоосон. Хятад Тайпингийн бослогыг дарж байх үед Алс Дорнодын генерал захирагч Николай Муравьев Хятадыг хоёрдугаар фронтод дайн зарлах аюулаар дарамт хийж энэхүү хэлэлцээрийг эхэлсэн. Энэ нь Становой нуруу болон Амур голын хоорондох газрыг Чин гүрнээс Оросын эзэнт гүрэнд шилжүүлснээр 1689 оны Нерчийн гэрээг цуцалсан. Орос улс Гадаад Манжуур гэгддэг 600,000 гаруй хавтгай дөрвөлжин км (231,660 хавтгай дөрвөлжин миль) газрыг авсан. Манж Чингийн засгийн газар анх гэрээний хүчин төгөлдөр байдлыг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзсан боловч Айгуны гэрээний дагуу Оросын олж авсан олзыг 1860 оны Хятад-Оросын Бээжингийн гэрээний нэг хэсэг болгон баталгаажуулсан.

***Гэрээнд гарын үсэг зурсан хүмүүс:***

*Оросын эзэнт улсын талаас:* Зүүн Сибирийн захирагч генерал, дэд генерал гүн Николай Муравьёв-Амурский, Гадаад хэргийн яамны улсын зөвлөлийн гишүүн Пётр Перовский нар;

*Чин гүрний талаас:* Айгун Амбан, дэд генерал, ордны язгууртан, эзэн хаан Айгун, Амар мөрний ерөнхий командлагч хунтайж Айсингёро Йишан, дивизийн туслах командлагч Жираминг нар.

## Гэрээний нөхцөл 
Энэхүү гэрээ нь Чин улс болон Оросын Хаант улсын хоорондох хилийн талаар анх тохиролцсон 1689 оны Нерчийн гэрээг үндсэндээ шинэчилсэн юм. Гэрээний зорилго нь Орос-Чин улсын хоорондох хилийг гүйцэд тогтоох явдал байв. Талууд Амар мөрний зүүн эргийг Аргун голоос адаг хүртэл Оросын өмч гэж хүлээн зөвшөөрч, Уссури, Амар мөрний бэлчирээс Номхон далай хүртэлх Уссури муж хил хязгаарыг тогтоох хүртэл нийтийн эзэмшилд хэвээр үлдээхээр тохиролцов. Амар, Сунгари, Уссури голуудаар зөвхөн Орос, Манжийн усан хөлөг онгоцоор зорчихыг зөвшөөрч, бусад бүх хөлөг онгоцуудыг хориглосон юм. Зөвхөн Хятад, Оросын хөлөг онгоцууд Амар мөрний адагт орохыг зөвшөөрсөн боловч Бээжингийн эрх баригчид анх Айгуны гэрээг батлахаас татгалзсан байдаг юм.

Тус гэрээг 2 жилийн дараа буюу 1860 онд Бээжингийн гэрээгээр баталгаажуулж, мэдэгдэхүйц өргөжүүлсэн байна. Хятадын түүх судлалд эдгээр хоёр гэрээг харилцан тэгш бус гэж үздэг бөгөөд учир нь Хар тамхины дайн болон Тайпинийн бослогын улмаас суларсан Чин гүрэн Н.Муравёвын хоёр дахь фронт нээх аюул заналхийллийн дор буулт хийхээс өөр аргагүйд хүрсэн байдаг юм.

Энэхүү Айгуны гэрээнд гарын үсэг зурсныхаа төлөө Николай Муравьев "Амурский" цол хүртэж, Муравьев-Амурский болжээ.

Эрхүү хотод Заморская гудамжинд ялалтын Амарын хаалга баригдаж, гудамжийг Амарын /Амурская/ (өнөөгийн В.Лениний гудамж) гэж нэрлэжээ.

**Холбоос**

* Нерчийн гэрээ (1689)
* Бээжингийн гэрээ (1860)
Лувсандэндэвийн Сумати

**Лувсандэндэвийн Сумати** (1956 онд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн)- Монгол Улсын улс төр судлаач, социологич, Сант Марал сангийн захирал, ажил хэрэгч хүн. 

1979 онд ЗХУ-ын Москвагийн Их Сургуулийн Хавсарга математик, Кибернетикийн факультетийг Компьютер, хэрэглээний математикийн мэргэжлээр төгссөн. 1979 оноос 1994 он хүртэл ШУА-д судлаач, системийн аналитикийн ажил гүйцэтгэж байсан.

1995 оноос Сант Марал сангийн захирлаар ажиллаж ирсэн.
Гончигийн Цэрэндорж

**Гончигийн Цэрэндорж** (1927 онд Хэнтий аймгийн Батноров суманд төрсөн -1974 онд нас барсан) БНМАУ-ын Урлагийн Гавьяат зүтгэлтэн.

## Намтар 
Баян-Өлгий аймгийн ХДТ-ын уран сайхны удирдагч байхдаа Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн /1960-11-04. №216/, төрийн шагналт /1975/.

1936-1939 онд цэргийн ерөнхий сургуулийн хөгжмийн ангид, 1945-1951 онд Москвагийн хөгжмийн дээд сургуульд суралцаж төгссөн. Хөгжмийн зохолч, удирдаач мэргэжилтэй. 

1943-1945 онд ардын цэргийн ангиудад хөгжмийн удирдаач, 1951-1958 онд ардын армид хөгжмийн байцаагч, АЦДБЧ-д уран сайхны удирдаач, 1958-1960 онд Баян-Өлгий аймгийн ХДТ, 1960-1966 онд ХБДС, 1966 оноос нас бартлаа УАДБЧ-д тус тус уран сайхны удирдагчаар ажиллажээ. 

Хөгжмийн хэд хэдэн төрөл хэлбэрт авьяас чадлаа сорьж “Өндөр ээж”, “Гологдсон хүүхэн” киноны хөгжим, “Төрөлх нутгийн аялгуу” гэхчилэн маршууд, “Энхийн цэрэг”, “Ялатын эгшиг”, “Манай жагсаал” гэх мэт голцуу цэрэг, эх орны сэдэвтэй дуунууд болон симфони найрал хөгжим, үндэсний хөгжимд зориулсан бүтээлүүд туурвисан хөгжмийн урлагийн нэрт төлөөлөгч байжээ. 

Ц.Сэвжидийн дэглэсэн “Монгол бүжгийн чуулбар”, “Ээрүүлт”, “Халх” зэрэг бүжгүүдийн хөгжмийг зохиосон учир Төрийн шагналыг нэхэн хүртээсэн байна. “Алтан гадас” одонгоор хоёр удаа, медалиудаар шагнагджээ.
Акселера

Accellera Systems Initiative (Accellera) нь электрон дизайны автоматжуулалт (EDA) болон нэгдсэн хэлхээний (IC) загварчлал, үйлдвэрлэлийн салбарт хэрэглэгч болон нийлүүлэгчдийн стандарт, нээлттэй холбоог хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлдэг стандартын байгууллага юм. Тус байгууллага нь Цахилгаан ба электроникийн инженерүүдийн хүрээлэнтэй (IEEE) харьцуулахад дүрэм журмын хувьд харьцангуй уян хатан байдаг тул олон шинэ стандартууд эндээс авдаг. Харин эдгээр стандартууд нь нэгэнт боловсорч, олон нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөний дараа ихэвчлэн IEEE рүү шилждэг уламжлалтай. 2000 онд Accelera нь Verilog болон VHDL хэлүүдийг хөгжүүлэгч Open Verilog International (OVI) болон VHDL International байгууллагууд нэгдсэнээр үүсгэн байгуулагдсан юм. Эдгээр хоёр байгууллага хоёулаа анх 1991 онд байгуулагдаж байсан түүхтэй. Үүний дараа 2009 оны 6-р сард Accellera нь "Оюуны өмч" (IP)-ийг нэвтрүүлэх, дахин ашиглахад чиглэсэн EDA-ийн өөр нэг том стандартын байгууллага болох The SPIRIT Consortium-тай нэгдэхээ зарлаж, 2010 оны 4-р сард албан ёсоор нэгдэж дууссан байна. SPIRIT консорциум нь SystemRDL стандартыг SystemRDL Alliance-аас авч, улмаар IP-XACT-ыг хөгжүүлсэн юм. "SPIRIT" гэдэг нь "Багаж хэрэгслийн урсгал дотор Оюуны өмч (IP)-ийг багцлах, нэгтгэх, дахин ашиглах бүтэц" гэсэн үг юм.
Фенестран

Органик химийн салбарт **фенестран** гэдэг нь дөрвөн нүүрстөрөгчийн цагирагийн дундын орой болдог төв дөрөвдөгч нүүрстөрөгчийн атом бүхий химийн нэгдлийн төрөл юм. Эдгээрийг хоёр дахин нэмэгдүүлсэн спиро нэгдэл гэж үзэж болно. Дотоод хүчдэл болон тогтворгүй байдлын улмаас фенестранууд нь химичдийн онолын сонирхлыг ихэд татдаг.

Энэ нэрийг 1972 онд Власиос Жоржиан болон Мартин Зальцман нар санал болгосон бөгөөд "цонх" гэсэн утгатай латин хэлний fenestra гэх үгнээс гаралтай. Жоржиан "фенестран" гэх нэршлийг зөвхөн араг бүтцийн хувьд цонхтой төстэй [4.4.4.4]{фенестранд} зориулахыг зорьсон бөгөөд Кеннет Б. Виберг тухайн бүтцийг "цонхны шил" (windowpane) гэж нэрлэжээ. Түүнээс хойш фенестран гэх нэр томьёо нь янз бүрийн хэмжээтэй цагираг бүхий молекулын бүхэл бүтэн ангиллыг илэрхийлэх ерөнхий нэршил болсон.

Жоржиан уг ангиллыг цэцгэн хээ (rosette) шиг харагддаг бүтэц дээр нь үндэслэн **"розеттан"** гэж нэрлэхийг санал болгосон байдаг. Энэ төрлийн химийн нэгдлийн бүтцүүдийг IUPAC-ийн системчилсэн нэршлээс гадна цагираг тус бүр дэх атомын тоогоор нь нэрлэж болно. Тус бүлийн хамгийн жижиг гишүүн болох дөрвөн циклопропаны цагиргаас бүрдсэн [3.3.3.3]фенестран нь системчилсэн нэрээрээ [2.1.0.01,3.02,5] бөгөөд пирамидиан гэж нэрэлдэг.
Паддлейн (Paddlane)

(Гурван цагирагт ханасан нүүрсустөрөгч)

Органик химид paddlane гэдэг нь дөрвөн гүүрээр хоорондоо холбогдсон хоёр гүүрний толгой нүүрстөрөгчийн атомтой, гурван цагирагт ханасан нүүрсустөрөгчдийн ангид хамаарах нэгдэл юм.

Энэ нэр нь молекулын хэлбэрийг сэлүүрийн дугуйтай төстэй гэж үзсэнээс үүсэлтэй. Өөрөөр хэлбэл, цагирагнууд нь сэнсний ирүүдийг, харин хамтран хуваалцсан нүүрстөрөгчийн атомууд нь түүний тэнхлэгийг илэрхийлнэ.

Системчилсэн нэршлээр эдгээр нэгдлийг tricyclo[m.n.o.p¹,m+2]alkanes гэж нэрлэдэг бөгөөд мөн [m.n.o.p]paddlanes гэж дууддаг.

[m.n.o.p]paddlane гэсэн тэмдэглэгээ нь гүүрийн толгой хоёр атомыг тооцохгүйгээр цагираг бүр нь m, n, o, p нүүрстөрөгчтэй нэгдлийг илэрхийлнэ. Харин гүүрийн толгойг оруулан тооцвол тус бүр нь m+2, n+2, o+2, p+2 нүүрстөрөгчтэй байна.

Иймээс химийн томьёо нь:

C₂+m+n+o+p H₂(m+n+o+p) болно.

p = 0 үед эдгээр нэгдлүүдийг propellanes гэж нэрлэнэ.

Хамгийн сайн мэдэгдсэн paddlane бол [1.1.1.1]paddlane бөгөөд үүнийг элемент нүүрстөрөгчийн нэг аллотроп болох octahedrane (C₆)-ийн урьдал нэгдэл гэж үздэг.

“Боломжгүй” гэж нэрлэгддэг cubane молекулыг анх нийлэгжүүлсэн гэдгээрээ алдартай Америкийн химич Филип Итон нь [2.2.2.2]paddlane-ийн нийлэгжилтийн талаар судалгаа хийсэн.

Paddlane-ийн тухай анхны дурдлага 1973 он хүртэл хамаарна.
Арсенопирит

**Арсенопирит**

Арсенопирит (IMA тэмдэг: Apy) нь төмөр–арсенийн сульфид (FeAsS) юм. Энэ нь хатуулаг нь Моосын шаталбараар 5.5–6, металл гялалзсан, нэвт харагддаггүй, ган саарал-мөнгөлөг цагаан өнгөтэй эрдэс бөгөөд харьцангуй өндөр нягттай (онцгой жин нь 6.1).

Азотын хүчилд уусахад элемент хүхэр ялгаруулна. Арсенопиритийг халаахад хүхэр болон арсенийн уур ялгарна. Арсенийн агууламж нь 46% тул арсенопирит нь орпиментын хамт арсенийн үндсэн хүдэрт тооцогддог.

Арсенопиритын орд ил гарч, агаарт өртөх үед эрдэс аажмаар төмрийн арсенат болж хувирна. Арсенопирит нь ерөнхийдөө хүчил ихээр зарцуулдаг сульфид эрдэс бөгөөд төмрийн пиритээс ялгаатай нь хүчиллэг уурхайн урсацыг (acid mine drainage) үүсгэдэггүй. Кристал хэлбэр, хатуулаг, нягт, мөн цохиход сармис шиг үнэр гарах нь танихад оношлогооны шинж тэмдэг болдог.

Арсенопиритийг эртний судалгааны ном зохиолд **миспикель (mispickel)** гэж нэрлэсэн байдаг бөгөөд энэ нь герман гаралтай нэр юм. Мөн **мундик (mundic)** гэж нэрлэгдэх нь бий. Энэ үг нь Корнуоллын нутгийн аялгаас гаралтай бөгөөд зэсийн хүдэр болон агрегат бетон дахь эвдрэл, доройтлыг илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг.

Арсенопирит нь уурхайн хаягдалтай хамт үүсэх нь элбэг. Иймээс алт агуулсан судлыг илрүүлэх заагч (indicator) болгон ашиглагддаг. Олон арсенопириттой алтны хүдэр нь **refractory**, өөрөөр хэлбэл алт нь эрдсийн матрицаас цианидын аргаар амархан уусч ялгардаггүй.
Тетракис(3,5-бис(трифторметил) фенил) борат

Тетракис([3,5-бис(трифторметил)фенил]борат нь химийн томъёотой анион бөгөөд үүнийг ихэвчлэн [BArF4]- гэж товчилдог бөгөөд энэ нь фторжуулсан арил (ArF) бүлгүүд байгааг илтгэнэ. Үүнийг анх нэгтгэсэн багийг удирдсан Хироши Кобаяашийн хүндэтгэлд Кобаяашийн анион гэж нэрлэдэг. BARF нь төвийн борын атомын эргэн тойронд тетраэдр геометртэй боловч эргэн тойрон дахь дөрвөн арил бүлэг тус бүр нь ароматик ба хавтгай юм. Үүнийг бэлтгэх сэдэл нь тухайн үед боломжтой байсан гексафторофосфат, тетрафторборат эсвэл перхлорат ионуудаас илүү сул зохицдог анионыг хайх явдал байв. Энэ анионы давсыг хатуу бодис гэж нэрлэдэг бөгөөд усан болон усан бус уусмалд хоёуланд нь байдаг. BARF-ийг идэвхтэй төв нь металлын төвтэй зохицохгүй, каталитик мөчлөгт саад учруулахгүй анион шаарддаг каталитик системд, тухайлбал поликетон бэлтгэхэд ашиглаж болно. Координат бус анионууд нь катионуудтай зөвхөн сул харилцан үйлчилдэг анионууд бөгөөд энэ нь электрофилийн өндөр катионуудыг судлахад ашигтай шинж чанар юм. Координат химийн хувьд энэ нэр томьёог цогцолборын металлын төвтэй шууд холбогдох магадлал багатай анионуудыг хэлэхэд ашиглаж болно.
Вомитоксин

Вомитоксин
Вомитоксин буюу деоксиниваленол (DON) нь B төрлийн трихотецен, эпокси-сесквитерпеноид юм. Энэхүү микотоксин нь голчлон улаан буудай, арвай, овъёос, хөх тариа, эрдэнэ шиш зэрэг үр тарианаас олддог бөгөөд цагаан будаа, сорго, тритикалед арай бага тохиолддог. Деоксиниваленолын үүсэл нь голдуу Fusarium graminearum (Gibberella zeae) болон F. culmorum мөөгөнцөртэй холбоотой байдаг. Эдгээр нь улаан буудайн түрүүний фузариоз, эрдэнэ шишийн фузариоз өвчнийг үүсгэдэг ургамлын чухал эмгэг төрүүлэгчид юм. Түрүүний фузариозын тархалт нь цэцэглэлтийн (антезис) үеийн чийгшилтэй хүчтэй холбоотой бөгөөд хур тунадасны хэмжээнээс илүүтэйгээр орох хугацаа нь хамгийн чухал хүчин зүйл болдог.
Гэсэн хэдий ч ургац хураах дөхөх үед чийгшил нэмэгдэх нь токсинууд угаагдсаны (leaching) улмаас улаан буудайн үр тариан дахь вомитоксины хэмжээг бууруулдаг байна. Түүнчлэн деоксиниваленолын агууламжид таримал сортуудын Fusarium төрлийн мөөгөнцөрт мэдрэмтгий байдал, өмнөх таримал, хөрс боловсруулах арга барил, фунгицидын хэрэглээ зэрэг нь ихээхэн нөлөөлдөг. Норвеги улсад их хэмжээний борооны улмаас үр тарианд энэ нь элбэг тохиолддог. Үр тариа, тэжээлд үүсдэг бусад трихотецен микотоксинуудтай харьцуулахад вомитоксин нь харьцангуй хөнгөн төрөлд тооцогддог.
Ноггин

Ноггин (уураг)

Ноггин (Noggin, товчоор NOG) нь мэдрэлийн эд, булчин, яс зэрэг биеийн олон эд эрхтний хөгжилд оролцдог уураг юм. Хүний ноггин уураг нь NOG гэдэг геноор кодлогддог.

Хүний ноггиний амин хүчлүүдийн дараалал нь хулгана, харх болон Xenopus (усны мэлхийн төрөл)-ынхтой маш төстэй. Ноггин нь ясны морфогенетик уургууд (BMPs)-ын дарангуйлагч бөгөөд BMP2, 4, 5, 6, 7, 13, 14-ийг дарангуйлдаг.

“Ноггин” гэдэг нэр нь англи хэлний ярианы “толгой” гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд өндөр концентрацид байх үед том толгойтой үр хөврөл үүсгэдэг чадвартайг нь илэрхийлж өгсөн нэр юм.

Ноггин нь хөгжиж буй үр хөврөлд сомитын хэв шинжийг тогтоох чухал үүрэгтэй дохиоллын молекул юм. Энэ нь нотохордоос ялгарч, ясны морфогенетик уураг 4 (BMP4)-ийг зохицуулдаг.

BMP4 байхгүй үед мэдрэлийн хавтангаас мэдрэлийн гуурс болон сомитууд үүсэх хэв шинж алдагддаг. Мөн толгой болон бусад нурууны (dorsal) бүтцүүдийн үүсэлд нөлөөлдөг. Ноггины үйл ажиллагаа нь мэдрэлийн систем, сомит, ясны зөв хөгжилд зайлшгүй шаардлагатай.

Хулганад хийсэн туршилтуудаас харахад ноггин нь суралцах чадвар, танин мэдэхүй, ясны хөгжил, мэдрэлийн гуурсын нэгдэлд мөн чухал үүрэгтэй болох нь тогтоогдсон.
ASHRAE

**ASHRAE**

ASHRAE (Халаалт, хөргөлт, агааржуулалтын инженерүүдийн Америкийн нийгэмлэг) нь халаалт, агааржуулалт, агаар кондиционер, хөргөлтийн (HVAC&R) системийн зураг төсөл, барилга угсралтыг хөгжүүлэх зорилготой Америкийн мэргэжлийн холбоо юм.

ASHRAE нь дэлхийн 130 гаруй улсад 50,000-аас дээш гишүүнтэй. Тус нийгэмлэгийн гишүүдэд барилгын үйлчилгээний инженерүүд, архитекторууд, механик угсралтын гүйцэтгэгчид, барилгын эзэд, тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчдийн ажилтнууд болон барилга дахь HVAC&R системийн зураг төсөл, угсралттай холбоотой бусад мэргэжилтнүүд багтдаг.

Тус нийгэмлэг нь судалгааны төслүүдийг санхүүжүүлж, тасралтгүй боловсролын хөтөлбөрүүд санал болгож, барилгын үйлчилгээний инженерчлэл, эрчим хүчний үр ашиг, дотоод орчны агаарын чанар, тогтвортой хөгжлийг сайжруулах техникийн стандартуудыг боловсруулж, хэвлэн нийтэлдэг.

ASHRAE нь 1894 онд Нью-Йорк хотод болсон инженерүүдийн уулзалтын үеэр байгуулагдсан бөгөөд анх төв байр нь Зүүн 47-р гудамжны 345 тоотод байрлаж байв. 1895 оноос хойш жил бүр хурал зохион байгуулсаар ирсэн. 1954 он хүртэл “Халаалт ба агааржуулалтын инженерүүдийн Америкийн нийгэмлэг” (ASHVE) гэж нэрлэгдэж байсан бөгөөд тухайн жилдээ нэрээ “Халаалт ба агаар кондиционерийн инженерүүдийн Америкийн нийгэмлэг” (ASHAE) болгон өөрчилжээ.
Кампала

**Кампала** нь Угандагийн нийслэл ба хамгийн том хот юм. Викториа нуурын эрэг дээр байрласан. Хүн амын тоо — 1,797,722 (2024 тооллого).

## Эшлэл

Ангилал:Африкийн хот
Ангилал:Африкийн нийслэл
Желю Желев

**Же́лю** **Ми́тев Же́лев**  (болгар. *Желю Митев Желев*; 1935 оны 3-р сарын 3-нд Болгарын Веселиново тосгонд төрсөн — 2015 оны 1-р сарын 30-нд Софи хотод нас барсан) — болгарын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. Гүн ухааны Доктор. Болгар улсын ардчилсан замаар сонгогдсон анхны Ерөнхийлөгч (хоёр бүрэн эрхийн хугацаатай: 1990-1992, 1992-1997), Болгарын Үндэсний Ассемблейн гишүүн (1990).

## Намтар 
Тэрээр Шумен хотын Хөвгүүдийн хоёрдугаар Гимназид дунд боловсрол эзэмшиж, 1958 онд Софийн Их Сургуулийг философийн чиглэлээр төгссөн.

Тэрээр төрөлх тосгондоо Коммунист Залуучуудын Эвлэлийн Олон нийтийн хорооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж эхэлсэн бөгөөд 1960 онд Болгарын Коммунист намд элссэн байна.

1961-1964 онд Софийн Их Сургуулийн "Климент Охридскийн" диалектик ба түүхийн материализмын тэнхимийн философийн тэнхимд магистрын зэрэг хамгаалсан. Тэрээр 1974 онд дэд эрдэмтний улмаар 1988 онд докторын зэрэг хамгаалсан.

1975 онд тэрээр Соёлын хүрээлэнд ажилд орсон. 1977-1982 онд тус хүрээлэнгийн Соёл ба Хувь хүний ​​​​хэлтсийн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ.

2014 онд "24 цаг" сонинд өгсөн ярилцлагадаа Желев аль дэглэм нь илүү аймшигтай вэ гэж асуухад "Мэдээж коммунизм. Энэ бол илүү хатуу дарангуйлал. Фашизм нь олон нийтийн амьдралын бүх хүрээг хамарч, хянадаг, яг л коммунизм шиг монополь эрхтэй. Гэхдээ коммунизм үүнд бүур цаашилсан - энэ нь өмчид халдаж, түүнийг хянадаг бол фашизм хувийн өмчийг үлдээсэн. Коммунист дэглэмтэй хамгийн ойр улс төр болох Нацист Герман ч гэхэд хүмүүсийн хувийн өмчид халдаагүй юм" гэж хариулж байжээ.

## Улс төрийн замнал 
1990 оны 7-р сард тэрээр Болгарын Үндэсний Ассамблейн гишүүн болсон. 8-р сарын 1-нд Пётр Младенов огцорсны дараа тэрээр Үндэсний Ассамблейгаас 389-284 саналаар (Болгарын Социалист намын дэмжлэгтэйгээр) Болгарын дарга (Ерөнхийлөгч)-ээр сонгогдсон. 1992 онд тэрээр албан тушаалынхаа нэрийг "Болгарын Ерөнхийлөгч" болгон өөрчилж, хоёр дахь удаагаа сонгогдсон. Тэрээр 1997 онд Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа огцорч анхан шатны сонгуульд Петр Стояновт ялагдсан. Тэрээр Либерал Интернационалд ажиллаж байсан.

Тэрээр 2015 оны 1-р сарын 30-нд нас барсан. Желю Желевийн нас барсантай холбогдуулан 2015 оны 2-р сарын 1-ний өдрийг гашуудлын өдөр болгон зарласан байна.

## Гэр бүл 
Тэрээр Мариа Желева (1942–2013) (мэргэжлийн найруулагч)-тай гэрлэж, Станка, Йорданка гэсэн хоёр охинтой болжээ. Бага охин Йорданка Желева 1993 онд амиа хорлосон. Том охин Станка Желева 1993 оноос хойш Парист амьдарч, голчлон уран зураг зурдаг бөгөөд 2006 онд Колумбийн иргэн Адриан Велатай гэрлэжээ.
Илияна Йотова

**Илия́на Мали́нова Йо́това** (болгар. *Илияна Малинова Йотова,* англи. *Iliana Iotova,* төрсөн овог нь*- Малинова*; 1964 оны 10-р сарын 24-нд Софи хотод төрсөн) — Болгарын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, сэтгүүлч мэргэжилтэй.  2017 оны 1-р сарын 22-ноос Болгарын дэд ерөнхийлөгч байсан бөгөөд 2026 оны 1-р сарын 23-нд **Ру́мен  Ра́девыг** огцорсоны дараа Болгарын анхны эмэгтэй Ерөнхийлөгч болсон байна. 

## Намтар 
Илияна Йотова 1964 оны 10-р сарын 24-нд Софи хотод төрсөн. Софи хотын франц лицейд сурсан.

Йотова 1989 онд Софийн Их Сургуулийн Филологийн факультетийг төгссөн. 1991-1997 онд тэрээр Болгарын Үндэсний Телевизэд сэтгүүлч, редактораар ажиллаж байсан бөгөөд хожим нь Францын Страсбург хотын "École nationale d'administration" (ENA, Үндэсний Захиргааны Сургууль) болон Страсбургийн Их Сургуулийн Европын Судлалын Төв (CEES)-д мэргэшсэн.

2000 оны 5-р сарын 7-ноос Болгарын Социалист Намын Дээд Зөвлөлийн гишүүн, 2006 оны 1-р сарын 6-наас Болгарын Социалист Намын Софи хотын салбарын дэд даргаар ажиллаж байжээ.

2005 онд тэрээр Болгарын 40 дэх Үндэсний Ассемблейд, 2007 онд Европын Парламентад сонгогдсон.

2016 оны 11-р сард болсон ерөнхийлөгчийн сонгуульд тэрээр ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Румен Радевтай хамт өрсөлдсөн. 2017 оны 1-р сарын 22-нд тэрээр дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд томилогдсон. Румен Радев 2026 оны 1-р сарын 23-нд Болгарын ерөнхийлөгчийн албан тушаалаас огцорсны дараа (ирэх парламентын сонгуульд оролцохоор) энэ албан тушаалд очсон анхны эмэгтэй болжээ.

Нөхөр нь хүний эмч Андрей Йотов, тэд нэг хүүтэй.
Киншаса

**Кинша́са** (франц. *Kinshasa*; 1966 оноос өмнө — *Леопольдви́ль*) — Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын хамгийн том бөгөөд нийслэл хот. Бүгд Найрамдах Конго улсын нийслэл Браззавиль хотын эсрэг талд, Конго мөрний зүүн эрэг дээр оршдог байна. 

Киншаса хотын хүн ам 2021 оны байдлаар 14.740.000 байсан. Энэ үзүүлэлтээрээ Африкийн хоёр дахь том хот (Лагос хотын дараа) бөгөөд тивийн гурав дахь том хот суурин газрын бөөгнөрөл (Лагос, Каир хотуудын араас) юм. Үүнээс гадна Киншаса бол хүн амын тоогоороо дэлхийн хамгийн том франц хэлнүүдийн хот юм. Киншасагийн оршин суугчдын ихэнх нь тодорхой хэмжээгээр франц хэл мэддэг ч энэ хэлийг голчлон бичгийн хэл болгож ашигладаг. Нийслэлийн зонхилох ярианы хэл бол банту бүлгийн Лингала хэл юм.
Зохран Мамдани

**Зохран Кваме Мамдани** (1991 оны 10 сарын 18-нд төрсөн) — АНУ-ын улс төрч, 2026 оноос Нью-Йорк хотын захирагч.

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын улс төрч
Ангилал:Угандын хүн
Метоксиметил эфир

Органик химийн хувьд метоксиметил эфир нь ROCH2OCH3 томъёотой, товчилсон MOM функциональ бүлэг юм. Энэ нь хлоралкил эфирийн нэг төрөл бөгөөд түүний конгенеруудын нэгэн адил спиртийг хамгаалахын тулд органик синтезд ихэвчлэн ашиглагддаг.

Эдгээрийг ихэвчлэн 2-метоксиметил хлоридоос гаргаж авдаг. MOM эфирүүдтэй нягт холбоотой нь 2-метоксиэтоксиметил хлорид ашиглан нэвтрүүлсэн метоксиэтоксиметокси (MEM) хамгаалалтын бүлгүүд юм. MEM хамгаалалтын бүлгүүдийг илүү хялбар суулгаж, илүү амархан арилгадаг. Ерөнхийдөө хамгаалах спиртийг дихлорметанд N,N-диизопропилетиламин (DIPEA) зэрэг нуклеофилийн бус суурьтай депротонжуулж, дараа нь хлорометил урвалжийг нэмнэ. Хамгаалах бүлэгт хамааралгүй боловч MOM бүлгүүдийг хлорометил эфирийг метоксидтой урвалд оруулж, спиртийг диметоксиметантай хүчил-катализаторын урвалд оруулж тогтоодог. Хлорометил метил эфир ба хлорометоксиэтоксиметан нь бусад хлоралкил эфирүүдийн нэгэн адил аюултай хүчтэй алкилжуулагч бодисууд юм. Эдгээр нэгдлүүд нь хүний ​​хорт хавдар үүсгэгч юм.
Габриела Кирова

**Габриела Руменова Кирова** (3 сарын 31-нд төрсөн) нь Болгарын улс төр болон эмэгтэйчүүдийн эрх мэдэлжүүлэлтийн идэвхтэн, продюсер, зохиолч бөгөөд Лондон хотод ажиллаж амьдардаг. Тэрээр эмэгтэйчүүдийн улс төр дэх оролцоог дэмжих санаачилгууд, мөн хүнс ба усны аюулгүй байдал, уур амьсгалын өөрчлөлт, технологийн эрсдэл зэрэг асуудлаарх санаачилгуудыг сурталчилж ирсэн. Тэрээр  (2025) номын зохиогч бөгөөд Лондонд төвтэй Gabriella & Wolf загварын брэндийг үүсгэн байгуулсан.

## Эрт амьдрал ба боловсрол 
Кирова нь Перник, Болгар улсад төрсөн бөгөөд Симеон Радевын ахлах сургуульд дунд боловсролоо эзэмшсэн. Дараа нь София хот руу нүүж, Үндэсний ба дэлхийн эдийн засгийн их сургууль-д санхүүгийн бакалавр зэрэг, мөн ухаалаг хотуудыг хөгжүүлэх чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалсан. Суралцаж байх хугацаандаа Болгарын хөгжмийн нэвтрүүлэг бэлтгэж, орон нутгийн дуучидтай ярилцлага хийдэг радио шоу продюсерлосон. Тэрээр загварын салбарт ажиллаж, Мэйфер дүүрэгт байрлах, Лондонд төвтэй Gabriella & Wolf брэндийг байгуулсан. Уг брэнд нь тогтвортой байдал, үслэг хэрэглэхгүй загвар, байгальд ээлтэй материал ашиглахад төвлөрсөн. Кино салбарт тэрээр 2017 оны  нэртэй триллерт продюсерлэж, мөн шинэ эм боловсруулах ажилд оролцдог эмийн үйлдвэрийн захирлын эхнэр Эстеллийн дүрийг бүтээсэн. Тэрээр мөн тухайн форумын үеэр CNBC-д оролцож, дижиталжилт, “ард түмнээс, ард түмний төлөө” байх ёстой хэвлэл мэдээллийн хэрэгцээ, мөн авлига, сул дорой болсон ардчилал, иргэдийн чөлөөт сонголтыг хамгаалах асуудлуудыг хэлэлцсэн. 

## Буяны үйл ажиллагаа
Кирова нь Болгар болон гадаадад буяны үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож ирсэн. Тэрээр Болгар дахь өнчин хүүхдийн асрамжийн газрууд, Лондон дахь St. James’s Palace-д зохион байгуулагддаг санаачилгууд, мөн Итали дахь гэр оронгүй иргэдэд тусалдаг байгууллагуудыг дэмжсэн. Тэрээр мөн Капри арал дээр болдог Luisaviaroma болон UNICEF-ийн жилийн хандивын гала арга хэмжээнд оролцсон. Түүний буяны үйл ажиллагааны хүрээнд түүнийг Пап Францисктай Ватиканд уулзах урилгад хамруулсан. Тэрээр тогтвортой байдлыг дэмжиж, олон нийтийг өөрийгөө хангах чиглэлийн төслүүдийг дэмжсэн.

## Сонгосон бүтээлүүд
* Rumenova Kirova, Gabriela. *New World*, 2025. ISBN 979-8298637183.

## Эх сурвалжууд
Браззавиль

**Браззави́ль** (франц. *Brazzaville*) — Бүгд Найрамдах Конго Улсын нийслэл хот. Конго мөрний баруун эрэг дээр Киншаса хотын эсрэг талд оршдог байна. 2023 оны байдлаар хүн ам нь 2 145 783 байв. Браззавиль хотод тус улсын нийт хүн амын 3/1 нь оршин суудаг байна.

## Түүх 
Браззавиль хотыг 1880 оны 9-р сарын 10-нд Францын экспедицийн командлагч Пьер де Браззагийн тушаалаар Конго мөрөн дээрх Францын цэргийн түшиц газар болгож анх байгуулжээ. Тухайн үед одоогийн Конго улсын нутаг дэвсгэр идэвхтэй хөгжиж байв. Францчууд Африкийн дотоод хэсэгт байр сууриа бэхжүүлэхийг эрмэлзэж, үүний тулд сайн бэхлэгдсэн цайз хэрэгтэй байв.

19-р зууны сүүлчээр уг хотыг Конго мөрөн дээрх худалдааны дамжлага болгон ашиглаж эхэлсэн. 1903-1910 онуудад энэ нь Францын Конго улсын захиргааны төв байв. 1910 онд Браззавиль хотыг Францын Экваторын Африк болон Төв Конго улсын нийслэл, 1958 онд Конго улсын өөртөө засах улсын нийслэл болгон зарласан. Дэлхийн 2-р дайны үеэр хотын хүн ам Шарль де Голлын удирдсан Францын чөлөөт хөдөлгөөнийг идэвхтэй дэмжиж байв.

1960 онд тус улс тусгаар тогтносны дараа Браззавиль тусгаар тогтносон Конго улсын нийслэл болжээ. Нэг намын улс төрийн тогтолцоог бий болгосон хууль батлагдсан. 1991 онд Браззавилийн эрх баригчид төрийн далбаа, төрийн дууллыг баталж, шинэ Үндсэн хуулийг баталсан. 1997-1999 оны иргэний дайны үеэр тус хот ихээхэн хохирол амссан байна.

## Хүн ам 
Хүн ам нь Африкийн янз бүрийн ард түмнээс бүрддэг: Баконго, Батеке, Мбоши, Санга болон бусад. Браззавильд европчууд болон америкчууд цөөхөн байдаг. Албан ёсны хэл нь франц хэл боловч Баконго, Батеке омгийн ярьдаг банту зэрэг бусад хэлээр өргөн ярьдаг. Хүн амын дийлэнх нь Христийн шашинтнууд (католик болон протестант) болон Мусульман шашинтнууд бөгөөд орон нутгийн бусад шашин шүтлэгтнүүд мөн байдаг.
Хартум

**Харту́м** (араб. الخرطوم‎, англ. *Khartoum*) — Суданы нийслэл хот. Цагаан болон Цэнхэр Нил мөрний бэлчир дээр оршдог хот. Эндээс Нил мөрөн хойд зүгт Египет болон Газар дундын тэнгис рүү урсдаг байна.

## Түүх 
Хотын үүсгэн байгуулагдсан оныг 1823 он гэж үздэг. Хартум нь Суданы таван мужийг захирч байсан Хукумдарын (Египетийн ерөнхий захирагч) суудаг газар байв. 1862 онд Хартум хотын хүн ам 45,000 байжээ.

Маш сайн байршилтай тул Хартум хот нь Зүүн Хойд Африкийн худалдааны төв болсон.

## Хүн ам
Жосипхос лигандууд

Жосипхос (Josiphos) лиганд нь субстрат-онцлогт тохируулан өөрчилсөн хираль дифосфины нэг төрөл бөгөөд энантиосонгомол нийлэгжилд өргөн хэрэглэгддэг. Тэд асимметр катализад түгээмэл ашиглагддаг. Орчин үеийн энантиосонгомол нийлэгжил нь ихэвчлэн гол шатуудад сайтар сонгосон нэгэн төрлийн (гомоген) катализаторыг хэрэглэдэг. Эдгээр катализаторын лигандууд нь хираль чанарыг олгодог. Давуу (privileged) лигандуудын Жосипхосын гэр бүл нь энантиосонгомол нийлэгжилд онцгой өндөр гарц өгдгөөрөө ялгардаг. 1990-ээд оны эхээр Антонио Тоньни Ciba (одоогийн Novartis) компанийн Төв Судалгааны Лабораторид Au(I)-оор катализлагдсан алдолын урвалд өмнө нь мэдэгдэж байсан ферроценил лигандуудыг судалж эхэлсэн. Тоньнигийн баг дифосфин лигандуудыг авч үзэж эхэлсэн бөгөөд техникч Жоси Пулео хоёрдогч фосфин агуулсан анхны лигандуудыг бэлтгэсэн. Жосипхос лигандын олон хувилбарууд тайлагнагдсан байдаг. Тэдгээрийн нэг гэр бүлийг Угигийн аминээс бэлтгэдэг. Анхны нийлэгжлүүдийг сайжруулсан чухал ахиц нь ацетатаас илүү N(CH₃)₂-г гарч явах бүлэг (leaving group) болгон ашигласан явдал бөгөөд харин цууны хүчил уусгагч болгон хэрэглэхэд илүү өндөр гарц өгдөг.
Пиранха уусмал

Пиранха уусмал (piranha etch гэж ч нэрлэдэг) нь хүхрийн хүчил (H₂SO₄) болон устөрөгчийн хэт исэл (H₂O₂)-ийн холимог юм. Үүссэн холимгийг органик үлдэгдлийг субстратаас, жишээлбэл цахиурын вафлиас, цэвэрлэхэд ашигладаг. Энэ холимог нь маш хүчтэй исэлдүүлэгч тул ихэнх органик бодисыг задалж чадна. Мөн ихэнх гадаргууг гидроксилжуулж (–OH бүлэг нэмэх), тэдгээрийг маш гидрофиль буюу усанд нийцтэй болгодог. Үүний улмаас уг уусмал нь даавуу болон арьсыг ч амархан уусгаж, санамсаргүй хүрэлцсэн тохиолдолд ноцтой гэмтэл, химийн түлэгдэлт үүсгэх аюултай. Химийн урвал маш эрчимтэй явагдан органик материалыг хурдан “идэж” уусгадаг шинжээс нь шалтгаалан пиранха загасны нэрээр нэрлэсэн байдаг.

Пиранха уусмалыг маш болгоомжтой харьцах шаардлагатай. Энэ нь маш идэмхий бөгөөд туйлын хүчтэй исэлдүүлэгч бодис юм. Уусмалтай харьцах гадаргуу нь боломжийн хэмжээнд цэвэр, өмнөх угаалтын шатуудаас үлдсэн органик уусгагчаас бүрэн ангид байх ёстой. Пиранха уусмал нь органик бохирдлыг задлах замаар цэвэрлэдэг бөгөөд их хэмжээний бохирдол байвал хүчтэй хөөсрөлт, хий ялгаралт үүсч, улмаар аюултай нөхцөл байдалд хүргэж болзошгүй. Иймээс уг уусмалтай ажиллахдаа хатуу аюулгүй ажиллагааны дэглэмийг чанд мөрдөх шаардлагатай.
Периодын хүчил

Периодын хүчил (periodic acid) нь иодын хамгийн өндөр оксо хүчил бөгөөд иод нь +7 исэлдэлтийн зэрэгтэйгээр оршдог. Энэ нь хоёр хэлбэртэй байж болно: химийн томьёо нь H₅IO₆ болох ортопериодын хүчил, мөн томьёо нь HIO₄ болох метапериодын хүчил. Периодын хүчлийг 1833 онд Хайнрих Густав Магнус болон К. Ф. Аммермюллер нар нээсэн.

Орчин үеийн үйлдвэрийн хэмжээнд периодын хүчлийг шүлтлэг орчинд натрийн иодатын уусмалыг исэлдүүлэх замаар гарган авдаг. Үүнийг PbO₂ анод дээр электрохимийн аргаар эсвэл хлороор боловсруулан гүйцэтгэж болно.

Лабораторийн стандарт бэлтгэх арга нь барийн периодатыг азотын хүчилтэй урвалд оруулахад оршино. Холимгийг өтгөрүүлэхэд уусах чадвар багатай барийн нитрат ялгарч, периодын хүчлээс сална. Цааш нь ойролцоогоор 150 °C хүртэл халаахад хүлээгдэж буй ди-иодын гептоксид (I₂O₇)-ын оронд иодын пентоксид (I₂O₅) үүсдэг. Метапериодын хүчлийг мөн янз бүрийн ортопериодатаас шингэрүүлсэн азотын хүчлээр боловсруулан гарган авч болно.

Бусад бүх периодатуудын нэгэн адил периодын хүчил нь 1,2-дифункциональ нэгдлүүдийг задалж чаддаг. Ялангуяа периодын хүчил нь хөрш (vicinal) диолуудыг хоёр альдегид эсвэл кетоны хэсэг болгон задлах чадвартай бөгөөд үүнийг Малапрадын урвал (Malaprade reaction) гэж нэрлэдэг.
Америкийн Механик Инженерүүдийн Нийгэмлэг

Америкийн Механик Инженерүүдийн Нийгэмлэг (American Society of Mechanical Engineers, ASME) нь өөрийн тодорхойлолтоор “олон салбартай инженерчлэл болон түүнтэй холбоотой шинжлэх ухааны урлаг, шинжлэх ухаан, практикийг дэлхий даяар хөгжүүлэх”-ийг зорьдог Америкийн мэргэжлийн холбоо юм. Үүнийг “тасралтгүй боловсрол, сургалт ба мэргэжлийн хөгжил, код ба стандарт, судалгаа, хурал бага хурал ба хэвлэл, төр засагтай харилцах харилцаа болон бусад түгээн дэлгэрүүлэх үйл ажиллагаа”-аар дамжуулан хэрэгжүүлдэг.

Иймээс ASME нь инженерийн нийгэмлэг, стандарт тогтоогч байгууллага, судалгаа ба хөгжлийн байгууллага, нөлөөллийн (advocacy) байгууллага, сургалт ба боловсролын үйлчилгээ үзүүлэгч, ашгийн бус байгууллага юм. Анх Хойд Америкт механик инженерчлэлд төвлөрсөн инженерийн нийгэмлэг хэлбэрээр байгуулагдсан ASME нь өнөөдөр олон салбарыг хамарсан, дэлхий нийтийн байгууллага болжээ.

ASME нь дэлхийн 135-аас дээш оронд нийт 85,000 гаруй гишүүнтэй.

ASME нь 1880 онд уурын зуух, даралтат савны олон удаагийн эвдрэл, ослын хариуд Александр Лайман Холли, Хенри Росситер Вортингтон, Жон Эдисон Свит, Маттиас Н. Форни нарын санаачилгаар байгуулагдсан. Механик төхөөрөмжийн код, стандарт тогтоодгоороо алдартай ASME нь дэлхийн хамгийн том техникийн хэвлэлийн үйл ажиллагаануудын нэгийг явуулдаг.
Кэтрин О’Хара

**Кэ́трин Энн О’Хара** (англи. *Catherine O’Hara*; 1954 оны 3-р сарын 4-нд Канадын Торонто хотод төрсөн — 2026 оны 1-р сарын 30-нд АНУ-ын Лос-Анжелес хотод нас барсан) — канадын болон америкийн жүжигчин, кино зохиолч, найруулагч.

## Намтар 
Кэтрин О'Хара 1954 оны 3-р сарын 4-нд Канадын Онтарио мужийн Торонто хотод Ирланд гаралтай гэр бүлд төрсөн.

1975 онд тэрээр CBC телевизийн Уэйн, Шустерийн тухай тусгай дугаарт үйлчлэгчийн дүрд тоглож, 1976 онд The ​​Rimshots телевизийн кинонд тоглосон.

1980-аад оны эхээр Кэтрин Канадын "Double Negative", "Nothing Personal" зэрэг алдартай кинонуудад тоглож эхэлсэн байна. Удалгүй Холливүүд түүнийг анзаарч, дүрүүд санал болгож эхэлсэн юм. 1985 онд тэрээр "After Hours" триллер кинонд Гэйлийн дүрд тоглосон бөгөөд түүний анхны томоохон амжилт нь Тим Бертоны 1988 онд бүтээсэн "Beetlejuice" кинонд Алек Болдуин, Жина Дэвис зэрэг алдартай жүжигчидтэй хамтран тоглосон явдал байв. Энэ кино нь орлогын амжилтад хүрч, мөн Оскарын шилдэг нүүр будалтын шагнал хүртсэн. Крис Коламбусын 1990 оны гэр бүлийн инээдмийн кино болох "Гэртээ ганцаараа" (англи. *Home Alone*) кинонд гол дүр Кевиний ээжийн дүрд тоглосны дараа Кэтрин О'Хара үнэхээр алдартай болсон юм.
Гэртээ ганцаараа (кино)

**Гэртээ ганцаараа (кино)** - Америкийн Зул сарын баярын үеэр болсон үйл явдлын тухай инээдмийн кино бөгөөд Жон Хьюз продюсерлэж, зохиолчоор нь ажиллаж байсан бөгөөд тэрээр Hughes Entertainment компаниараа дамжуулан анхны гурван киноны дүр бүтээгч, кино зохиолч, гүйцэтгэх продюсероор ажиллаж байжээ. Мөн Крис Коламбусыг уг киноны найруулагчаар ажилласан байна. Олон хүүхэдтэй айл Зул сарын баяраар Парис руу нисэж Чикагод гэртээ мартагдсан хүү Кевин МакКаллистерийн гол дүрд  Маколей Калкин тоглодог юм. Анхандаа ганцаардмал байдалд байсан Кевин удалгүй Жо Пеши,   Дэниел Стерн нарын бүтээсэн дүрийн хоёр дээрэмчинтэй тулгардаг. Кинонд мөн Жон Херд, Робертс Блоссом, Кэтрин О'Хара болон бусад жүжигчид тоглосон.

Кино 1990 оны 11-р сарын 10-нд Чикаго хотод нээлтээ хийж, тухайн оныхоо 11-р сарын 16-нд АНУ-д нээлтээ хийсэн.

"Гэртээ ганцаараа" кино үзэгчид болон шүүмжлэгчдээс ерөнхийдөө эерэг үнэлгээ авч, бүх цаг үеийн хамгийн өндөр орлоготой Зул сарын баярын тухай кино болсон.
Вестсайдын түүх

«**Вестсайдын түүх**» (англи. *West Side Story*) — Роберт Уайз, Жером Роббинс нарын 1961 онд бүтээсэн хөгжмийн уянгын драм. Энэ бол 1957 онд хөгжмийн зохиолч Леонард Бернштейн, үг зохиогч Стивен Сондхайм, бүжиг дэглээч, найруулагч Жером Роббинс нарын Уильям Шекспирийн сонгодог "Ромео Жульетта хоёр" жүжгээс сэдэвлэсэн бүтээсэн Бродвейн мюзиклийн кино хувилбар юм.

Энэ кино гайхалтай амжилттай болж, Шилдэг кино зэрэг 11 номинацид нэр дэвшсэнээс гурван Алтан бөмбөрцөг, 10 Оскарын шагнал хүртэж, энэ төрөлд хамгийн олон ялалтын дээд амжилтыг тогтоосон төдийгүй Жером Роббинсын бүжгийн дэглэлт амжилтын тусгай шагнал хүртсэн бөгөөд анхны киноныхоо шагналыг хүртсэн цорын ганц найруулагч юм.