open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Олег Блохин

**Олег Владимирович Блохин** (украин. *Олег Володимирович Блохін*; 1952 оны 11-р сарын 5-нд Зөвлөлт Украины Киев хотод төрсөн) -зөвлөлтийн болон украины довтлогч хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч, зөвлөлтийн хөлбөмбөгийн олон төрлийн амжилт тогтоогч юм.

Зөвлөлтийн хөлбөмбөгийн түүхэн дахь хамгийн шилдэг тоглогчдын нэг. "Франс футбол" сэтгүүлийн 1975 оны «Алтан бөмбөг» шагналын эзэмшигч. ЗХУ-ын олон улсын хэмжээний спортын Мастер (1972), ЗХУ-ын спортын гавьяат мастер (1975), Украины гавьяат дасгалжуулагч (2005), Украины үндэсний бахархалт хүн (2021).

## Намтар 
Тэрээр хөлбөмбөгийн гараагаа 1962 оноос Киевын "Динамо" клубын залуучуудын багаас эхлүүлсэн. Түүний анхны дасгалжуулагч - Александр Леонидов байсан. 

1969 оны 11-р сарын 25-нд Тбилиси хотноо Киевын Динамо-гийн дасгалжуулагч Виктор Маслов 17 настай довтлогч Блохиныг Тбилисийн Локомотив багийн эсрэг тоглолтонд Динамогийн үндсэн багт анхны тоглолтонд гаргасан байна. .

Тэрээр ЗХУ-ын олимпын залуучуудын багуудад тоглож байсан. 1972 онд Мюнхений олимпод ЗХУ-ын баг БНАГУ-ын багтай 3-4-р байруудыг хуваан эзэлжээ. Блохин тэмцээнд зургаан гоол оруулж байжээ.

Клубын үндсэн бүрэлдэхүүнд ороод удаагүй байсан Блохин 1973 онд ЗХУ-ын шилдэг хөлбөмбөгчин болж чаджээ. 1974, 1975 онд мөн энэ алдараа баталгаажуулжээ.  

1990-2002 онд Грекийн хөлбөмбөгийн клубт дасгалжуулагчаар ажилласан. 2003-2007 он, 2011 оны хавраас 2012 оны намар хүртэл Украины шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагчаар ажилласан.

Ангилал:1952 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Киевийн тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:ЗХУ-ын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Украины хөлбөмбөгчин
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:Украины хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Украины хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (2-р зэрэг)
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (4-р зэрэг)
Ангилал:Европын оны шилдэг хөлбөмбөгчин
Ангилал:ЗХУ-ын гавьяат тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Хөлбөмбөгийн Европын Цомын Аварга
Ангилал:ЗХУ-ын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Киевийн хүндэт иргэн
Ангилал:ЗХУ-ын оны шилдэг хөлбөмбөгчин
Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1982 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч‎
Ангилал:1986 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч‎
Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч‎
Ангилал:Динамо Киев багийн тоглогч
Котэ Махарадзе

**Котэ (Константин) Иванович Махара́дзе** (гүрж. კოტე (კონსტანტინე) ივანეს ძე მახარაძე; 1926 оны 11-р сарын 17-нд Зөвлөлт Гүржийн Тифлис хотод төрсөн- 2002 оны 12-р сарын 19-нд Бүгд Найрамдах Гүрж улсын Тифлис хотод нас барсан) Гүржийн спортын тайлбарлагч, телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч, театр болон киноны жүжигчин, багш; Зөвлөлт Гүржийн Ардын жүжигчин (1967).

## Намтар 
Коте Махарадзе 1926 оны 11-р сарын 17-нд Зөвлөлт Гүржийн Тифлис хотод төрсөн.

Хүүхэд байхдаа тэрээр сагсан бөмбөг тоглож, "Динамо" (Тбилиси) клубын багийн бүрэлдэхүүнд Зөвлөлт Гүржийн залуучуудын аварга болж байжээ.

1941 онд Тбилис хотын бүжиг дэглэлтийн сургуулийг төгссөн.

1944 онд Тбилисийн Улсын Театр урлагийн Дээд Сургуульд элсэн орж, 1948 онд төгссөн.

1948-1970 онд Шота Руставелийн нэрэмжит Гүржийн Улсын эрдмийн театрын жүжигчин байсан.

1950 оноос хойш Театр урлагийн Дээд сургуулийн багшаар ажиллаж байсан. 

1957 оноос Гүржийн телевизийн спортын тайлбарлагч, 1972 оноос К.Маржанишвилигийн нэрэмжит Тбилисийн академийн театрын жүжигчин.

1994 оноос хойш Театр урлагийн Дээд сургуулийн профессороор ажиллаж байсан.

Котэ Махарадзе 2002 оны 12-р сарын 19-нд 77 насандаа Тбилиси хотод зүрхний шигдээсээр нас баржээ. Сүүлд Тифлис хотын Дидубе дахь оршуулгын газар түүний шарилын хажууд эхнэр Софико Чиаурели-г 2008 онд нас барахад нь оршуулсан байна.

Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Ангилал:Гүржүүд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Тбилисийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн телевизийн нэвтрүүлэгч‎
Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Валерий Лобановский

**Валерий Васильевич Лобановский** (украин. *Валерій Васильович Лобановський*; 1939 оны 1-р сарын 6-нд Зөвлөлт Украины Киев хотод төрсөн-2002 оны 5-р сарын 13-нд Украины  Запорожье хотод нас барсан) Зөвлөлтийн хөлбөмбөгчин, украины дасгалжуулагч. Хөлбөмбөгийн Киевын «Динамо» клубын багийн дасгалжуулагч. Түүний удирдлага дор "Динамо" клуб Цомын аваргуудын цомыг хоёр удаа, Европын супер цомыг нэг удаа хүртэж байжээ. ЗХУ-ын шигшээ багийг 3 удаа дасгалжуулж 1988 онд Европын дэд аварга болж байжээ. 2000-2001 онд Украины шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагч байсан.

Ангилал:1939 онд төрсөн
Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Киевийн тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын хөлбөмбөгчин
Ангилал:ЗХУ-ын хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:ЗХУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Украины хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч
Ангилал:Украины хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Украин улсын баатар
Ангилал:ЗХУ-ын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Хөлбөмбөгийн Европын Цомын Аварга
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:Динамо Киев багийн тоглогч
Ангилал:Шахтёр Донецк багийн тоглогч
Мохамед бин Салман

**Мохамед бин Салман бин Абдул-Азиз Аль Саид** (араб. محمد بن سلمان بن عبد العزيز آل سعود‎; 1985 оны 8-р сарын 31-нд Саудын Арабын Жедда хотод төрсөн) - 2017 оны 6-р сарын 21-нээс Саудын Арабын үе залгамжлах хунтайж, 2022 оны 9-р сарын 27-ноос Саудын Арабын Ерөнхий сайд. 2015-2022 онд Саудын Арабын Батлан хамгаалахын сайд. Өнөөгийн хаан Салман бин Абдул-Азиза Аль Саудагийн хүү.

Ангилал:1985 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Саудын Арабчууд
Ангилал:Риядын хүн
Ангилал:Саудын Арабын улс төрч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Хүн амины хэрэгтэн
Гүржийн парламент

**Гүржийн парламент** (гүрж. საქართველოს პარლამენტი -*Сакартве́лос парла́менти*) -Бүгд Найрамдах Гүрж Улсын хууль тогтоох дээд байгууллага. 

Гүржийн парламентын байшин 1938-1953 онд Виктор Кокорин, Георгий Лежава нарын зураг төслийн дагуу баригдсан Тбилиси хотын Руставелийн өргөн чөлөөнд байрлах ордон юм.

ЗХУ задран унаж Гүржид 1990 оны 10-р сарын 28-нд олон намаас бүрдсэн парламентын анхны сонгууль болж, дараа нь Гүржийн Ерөнхийлөгч байсан Звиад Гамсахурдиа даргаар сонгогджээ. 1991-1992 онд Гамсахурдиа болон парламентын хооронд зөрчилдөөн гарч, улмаар зэвсэгт мөргөлдөөн болж Дээд зөвлөлийг цэргийн хүчээр тараасан байна. 1992 оны 11-р сард шинэ парламентын бүх нийтийн сонгууль болсон байна. 

2014 онд Тбилиси дэх парламентын ордоны бүх дотоод засварын ажлыг хийж дуусгасан байна. 

Өнөө үед Гүржийн парламент жилд хоёр удаа чуулдаг байна; хаварын (2-6 сар),  намарын (9-12). Чуулганы хурал, байнгын хорооны үйл ажиллагаа хоёрыг долоо хоногоор зөрүүлэн ээлжлүүлж зохицуулдаг байна. 

## 2020-2024 оны парламент 
Гүрж улс 150 гишүүнтэй нэг Танхимтай парламенттай.  77 гишүүнийг жагсаалтаар сонгогддог, 73 гишүүн нэг мандаттай тойргоос сонгогддог байна. Бүх гишүүд 4 жилийн хугацаатай бүх нийтийн санал хураалтаар сонгогддог ажээ.

Ангилал:Парламент улс орноор
Ангилал:Гүржийн засгийн газар
Жеймс Бейкер

**Жеймс Аддисон Бейкер III** (англи. *James Addison Baker III*, 1930 оны 4-р сарын 28-нд АНУ-ын Техас мужийн Хьюстон хотод төрсөн) - америкийн улс төрч, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Роналд Рейганы засаг захиргааг 1981-1985 онд тэргүүлсэн бөгөөд 1985-1989 онд Сангийн сайд байсан. 1989-1992 онд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргаар ажилласан байна.

## Намтар 
Жеймс Бейкер 1930 онд АНУ-ын Хьюстон хотод "залуу" Жеймс Аддисон Бейкер, Этель Боннер Минс нарын гэрт төрсөн байна. Тэрээр Пеннсилвани мужид Принстоны Их сургуулийн дэргэдэх "Hill School" суралцсан байна. 1952 онд бакалаврын зэрэг хүртсэн ажээ. 

АНУ-ын усан цэрэгт 2 жил алба хаагаад Техасын Их сургуулийн хуулийн ангид сурч 1957 онд төгсөөд "Andrews & Kurth, L.L.P." хуулийн фирмд 1975 он хүртэл ажилласан байна. 

Тэрээр 1975 онд Ерөнхийлөгч Жеральд Фордын засаг захиргаанд АНУ-ын Худалдааны яамны орлогч сайдаар ажиллаж байсан бөгөөд 1976 онд дахин сонгогдох кампанит ажлыг удирдсан боловч бүтэлгүйтжээ. 1978 онд Бейкер Техасын Ерөнхий прокурорын сонгуульд нэрээ дэвшүүлж үзсэн байна.

1981 онд түүнийг  Ерөнхийлөгч Рональд Рейган Тамгын газрынхаа даргаар томилжээ. Энэ албан тушаалд тэр 1985 он хүртэл ажилласан. 1984 онд тэрээр Рейганы улиран сонгуулийн кампанит ажлыг амжилттай удирдаж, 1985 оны хоёрдугаар сард Сангийн яамны сайдаар томилогдсон байна.

1988 онд тэрээр Жорж Бушийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажлыг удирдаж, улмаар шинэ ерөнхийлөгчийн засаг захиргаанд тэрээр Төрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан юм.

1993-2005 онд  "Carlyle Group" компаний зөвлөх хийсэн. 

## Жеймс Бейкер Монгол улсад айлчилсан 
1990 оны 8 дугаар сар, 1991 оны 7 дугаар сард АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Жеймс Бейкер тус тус Монгол улсад хоёр удаа айлчилж байсан.

Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Техасын хүн
Ангилал:АНУ-ын улс төрч
Ангилал:АНУ-ын сайд
Ангилал:АНУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:АНУ-ын өмгөөлөгч
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ)
Ангилал:АНУ-ын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Германы эргэн нэгдэлтийн хүн
Русудан

**Русудан** (гүрж. რუსუდანი; 1194-1245 он орчим) Гүржийн хаант улсын (1223—1245) хатан хаан.  Тэрээр Хатан хаан Тамара, Давид-Сослан нарын охин. Русудан хатан хааны үеийг Гүржийн түүхийн алтан үеийн төгсгөл гэж үздэг. Русудан монголын эзлэн түрэмгийлэлийн аюулын өмнө юу ч хийж чадаагүй байна. 

Тэрээр өөрийн ах IV Георг хаан монголчуудтай дайтаж байгаад хүнд шархадсаны улмаас нас барсаны дараа 1223 оны 1-р сарын 18-нд хаан ширээнд заларсан байна. 

Русуданы хаан ширээнд суугаад 3 жил болоход буюу 1225 намар Гүрж рүү Хорезмын шах Желал ад-Дин Мангуберды-гийн цэргүүд монголчуудаас зугтаж орж иржээ.

1239 онд тэрээр Монголын эзэнт гүрний төлөөллтэй "Гүрж-Монголын гэрээ" байгуулсан ажээ. 

1240 он гэхэд Гүрж улс бүхлээрээ монголчуудын мэдэлд орж, Русудан Кутаиси-д байв. 1242 онд тэрээр Монголчуудтай энхийн гэрээ байгуулж, түүний дагуу Гүржийг хааны вассал гэж хүлээн зөвшөөрч, түүнд алба гувчуур төлөхөө амлаж байжээ.

Русудан нас барсны дараа Гүржийн нэгдсэн улс оршин тогтнохоо больсон. Түүний хүү Давид VI Нариныг хааны ордонд илгээж, Русудан нас барсны дараа л Гүрж рүү буцаан авчиржээ. Францискийн лам Плано Карпини түүнийг 1246 оны сүүлээр тэнд харсан тухай бичиж үлдээжээ.

Ангилал:1190-д онд төрсөн
Ангилал:1245 онд өнгөрсөн
Ангилал:Гүржүүд
Ангилал:Гүржийн хан
Ангилал:13-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Жалбуугийн Чойнхор

**Жалбуугийн Чойнхор** (1944 оны 1-р сарын 15-нд Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн суманд төрсөн)- Монголын Улсын Гадаад харилцааны дэд сайд, тэргүүн дэд сайдаар ажилласан "Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд" дипломат дээд цолтой ахмад дипломат, яруу найрагч, орчуулагч. 

## Намтар 
Ж.Чойнхор Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн суманд багийн дарга Пүрэвийн Жалбуу, эх Дэлэг нарын 4 дахь хүүхэд болж 1944 онд төржээ. 1964 онд Сэлэнгэ аймгийн 10 жилийн дунд суургууль төгссөн.

**Боловсрол**

1964-1965 онд МУИС-ийн Англи хэлний ангид сурсан.

1965-1970 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургууль - МГИМО-д сурч төгссөн.

1985-1987 онд ЗХУ-ын Гадаад явдлын яамны дэргэдэх Дипломат Академид сурч төгссөн. Тус Академийг төгсөхдөө БНМАУ-ын гадаад бодлогын сэдвээр түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

Англи, орос, франц хэлтэй.

**Ажилласан байдал**

1968 -1969 онд Нью-Йорк дахь НҮБ-ын дэргэд суугаа Монгол улсын Байнгын Төлөөлөгчийн Газарт жижүүр-орчуулагч;

1970 -1972 онд Гадаад явдлын яамны Олон улсын байгууллагын хэлтэст референт, атташе;

1972 -1975 онд Женев дэх НҮБ-ын салбар байгууллагын дэргэд суугаа Монгол улсын Байнгын Төлөөлөгчийн Газарт атташе, хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга;

1975 - 1985 онд ГЯЯ-ны Олон улсын байгууллага, Хэвлэл мэдээлэл, Төлөвлөлт боловсруулалтын хэлтэст хоёр, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, мөн хугацаанд Монголын Парламентын Бүлгэмийн нарийн бичгийн даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэсэн;

1987-1990 онд ГЯЯ-ны Азийн хэлтсийн дарга, яамны Коллегийн гишүүн;

1990-1992 онд МАХН-ын Төв хорооны гишүүн;

1990-1995 онд ГЯЯ-ны нэгдүгээр орлогч сайд, Гадаад харилцааны дэд сайд, тэргүүн дэд сайд; Мөн хугацаанд ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комиссийн даргаар ажилласан.

1995-2003 онд Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайд.

2014-2016 онд Гадаад Хэргийн Яамны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд зэрэг албан ажил үүрэг гүйцэтгэж байжээ.

## Бүтээл 
Өндөр гэгээн Занабазар, Говийн сүүлт од, Шекспирийн сонетын түүвэр, Сэлэнгэ Баруунбүрэн сумын газар усны нэр, "Тэр бөх хэний хэн бэ?", "Шаазгай алаг хорвоо" зэрэг ном хэвлүүлжээ. 1992 онд Шекспирийн “Макбет” жүжгийг театр судлаач доктор С.Майжаргалын хамт англи хэлнээс анх удаа орчуулж УДЭТ-т тавьсан байна. 

“Монголын дипломат бодлогын 100 жилийн түүхэн тойм” номын 1966-1990 оны хоорондох бүлгийг доктор Ж.Чойнхор бичсэн байна. 

**Төрийн шагнал, одон медаль, цол**

Ж.Чойнхор "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон", "Алтан гадас одон" болон ойн медалиудаар шагнуулсан. Хүндэт дипломат цол бөгөөд 1991 онд Монгол Улсын “Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд" дипломат дээд цол хүртсэн.

Ангилал:Баруунбүрэний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:АНУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч
Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Дүгэрийн Гонгор

1924 онд Ховд аймгийн Мөст сумын нутаг, Бооржийн гол хэмээх газар ард Дүгэрийн ууган хүү болон мэндэлжээ. 1936 онд Ховд аймгийн Дарви сумын бага сургуульд элсэн суралцаж байгаад, 1938 онд аймгийн төвийн дунд сургуульд шилжин суралцжээ. 1941 онд дунд Сургуулиа төгсөөд Улаанбаатар хотноо багш нарыг бэлтгэх техникумын дэргэдэх нэг жилийн курст элсэн суралцаж төгссөн байна. 1942-1953 онд Хөвсгөл аймгийн Идэр ,Ховд аймгийн Цэцэг, Алтай сумдад бага сургуулийн багш , дунд сургуулийн хичээлийн эрхлэгч, Ховд аймгийн гэгээрлийн хэлтсийн сургуулийн зааварлагч, Театрын дарга зэрэг ажил хийж байгаад 1953 онд монгол улсын түүхийн ангид элсэж суралцах болов. Д.Гонгор 1957 онд манай улсын эрдмийн их уурхай МУИС-ийг Түүхч, Түүхийн багш мэргэжлээр суралцаж дүүргээд шууд төрөлх сургуульдаа багшилж эхэлснээр түүхийн шинжлэх ухаанд бие сэтгэл, эрдэм ухаанаа зориулах болсон нэгэн билээ. 1960-аад оноос ШУА-ийн түүхийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, тасгийн эрхлэгч, эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, зэрэг ажлуудыг хийж явжээ. Д.Гонгор 1967 онд “Халх монголчуудын Өвөг дээдэс ба Халхын хаант улс /8-17-р зуун/ сэдвээр түүхийн ухааны дэд эрдэмтний , 1974 онд “Монгол орон овгийн байгууллаас феодалын байгуулалд шилжсэн нь “ сэдвээр Түүхийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан, Д.Гонгорын эрдэм судлалын үндсэн чиглэл нь Халх ястны угсаа түүх, угсаа соёлын судалгаа байсан юм. Тэрээр халх түмний түүхийг товчоолон судалсан “Халх товчоон” 1-р бүтээлээ 1970 онд нийтлүүлэв. Ховд аймгийн Мөст сумын Сургуулийг түүний нэрэмжит болгосон билээ.

**БҮТЭЭЛ**

1. Ховдын хураангуй түүх УБ 1964 он

2. Халх товчоон боть 1-р УБ 1970 он

3. Халх товчоон 2-р боть УБ  он  1978 он

Ангилал:Мөстийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:20-р зууны түүхч
Ангилал:1924 онд төрсөн
Зулын Цагаанхичиг

БНМАУ-ын гавьяат багш З.Цагаанхичиг

Зулаагийн Цагаанхичиг 1914 онд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн суманд төрсөн. 1927 онд 13 настайдаа Чандмань уулын аймгийн бага сургуульд суралцан 1929 онд төгсжээ. Тэрээр багш нарыг бэлтгэх түр сургуульд орж суралцан 15 настайгаасаа эхлэн ардын үр хүүхэд, өсвөр үеийнхнийг сурган хүмүүжүүлэх нэр хүндтэй, хариуцлагатай албыг 45 жилийн турш хашихдаа багш, эрхлэгч, захирал, гэгээрлийн хэлтсийн даргаар ажиллаж байлаа. З.Цагаанхичиг нь Ховд аймгаас 1961 онд БНМАУ-ын гавьяат багш цолоор шагнагдсан анхны багш юм

Ангилал:Эрдэнэбүрэний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш
Ангилал:1914 онд төрсөн
Мимино (кино)

**Мимино** (гүрж. მიმინო) -Зөвлөлтийн "Мосфильм"-ийн кино үйлдвэрт кино найруулагч Георгий Данелия-гийн 1977 онд бүтээсэн уран сайхны кино. Кино зохиолыг Резо Габриадзе, Виктория Токарева, Георгий Данелия нар бичсэн. 

Киноны гол дүрүүдэд Вахтанг Кикабидзе (Валико Мизандари), Фрунзик Мкртчян (Рубик Хачикян) нар тоголсон. Мөн энэ кинонд Елена Проклова, Евгений Леонов, Константин Даушвили, Руслан Микаберидзе нарын зөвлөлтийн алдарт жүжигчид тоголсон байна.
Ангилал:1977 оны кино
Ангилал:Зөвлөлтийн кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Франческо Петрарка

**Франческо Петрарка** (итал. *Francesco Petrarca*; 1304 оны 7-р сарын 20-нд Италийн Ареццо хотод төрсөн -1374 оны 7-р сарын 19-нд Аркуа Петрарка хотод нас барсан) - италийн яруу найрагч, Италийн Сэрэгэн мандалтын өмнөх үеийн томоохон төлөөлөгч, католик шашны лам, гүн ухаантан Калабрийн Варлаамын сурагч. 

Хэрэв Петраркагийн латин хэл дээрх бүтээлүүд илүү түүхэн ач холбогдолтой бол түүний итали хэл дээрх яруу найргууд дэлхийн алдар нэр авчирсан гэж үздэг. Петрарка өөрөө шүлгээ олон нийтэд биш, харин өөртөө зориулж бичсэн "жижигхэн зүйл", "хэмцэг" гэж үл тоомсорлож, "ямар нэгэн байдлаар алдар нэрийн төлөө биш, уй гашуутай зүрх сэтгэлийг тайвшруулахыг" хичээж бичдэг байв. Франческо Петраркийн итали хэл дээр бичсэн  шүлгүүдийн нэн энгийн, гүн гүнзгий чин сэтгэл нь тухайн үеийн болон дараа дараагийн үеийнхэнд асар их нөлөө үзүүлжээ.

Ангилал:1304 онд төрсөн
Ангилал:1374 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Тосканагийн хүн
Ангилал:Италийн яруу найрагч
Ангилал:14-р зууны зохиолч
Ангилал:Хуульч яруу найрагч
Ангилал:Шинэ латин хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Сэргэн мандалтын үеийн утга зохиол
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Орчуулагч
Ангилал:Сэргэн мандалтын үеийн хүн
Мариана суваг

= **Мариана суваг.** =
Мариана суваг бол Номхон далайн баруун хэсэгт, Марианы арлуудаас зүүн тийш 200 км зайд оршдог; Энэ бол дэлхийн хамгийн гүн далайн суваг юм. Хавирган сар хэлбэртэй бөгөөд урт нь 2,550 км, өргөн нь 69 км юм. Тодорхой буй хамгийн их гүн нь Чэллэнжер Гүн гэгддэг жижиг нүхтэй хөндийн ёроолын өмнөд төгсгөлд 10,984 ± 25 метр байна. Хэрэв Эверест уулыг сувагт байрлуулсан бол оргил нь 2 километрээс илүү урттай усан дор байх болно.

Сувгийн ёроол дээрх усны багана нь 1086 бар даралттай байдаг нь далайн түвшний стандарт атмосферийн даралтаас 1071 дахин их юм. Энэ даралттай үед усны нягт 4.96% -иар нэмэгддэг. Доод талын температур 1-ээс 4 °C байна.

2009 онд Мариана сувгийг АНУ-ын үндэсний дурсгалт газар болгон байгуулжээ. Скриппсийн далай судлалын хүрээлэнгийн судлаачид далайн гадаргаас доош 10.6 километрийн гүнээс Моноталамеаг олсон байна. Мэдээллийн дагуу бичил биетний амьдарлын хэлбэрүүд сувагт ургадаг.

### **Геологи** 
Номхон далайн хавтан нь Марианы хавтангийн дор доошоо орж, Мариана суваг, (цаашид) Марианы арлуудын нумыг үүсгэдэг, үүнээс хавтанд дарагдсан ус ялгарч, дээшээ дэлбэрэн арлын галт уул, газар хөдлөлтийг үүсгэдэг.

Мариана суваг нь хоёр тектоник хавтангийн хоорондох хилийг бүрдүүлдэг Изү-Бонин-Марианагийн субдукцийн системийн нэг хэсэг юм. Энэ системд нэг хавтангийн баруун ирмэг буюу Номхон далайн хавтан нь баруун талаараа орших Марианагийн жижиг хавтангийн доор оршдог. Номхон далайн хавтангийн баруун зах дахь царцдасын материал нь дэлхийн хамгийн эртний далайн царцдас (170 сая жилийн настай) бөгөөд иймээс илүү сэрүүн, нягт байдаг; Иймээс түүнийг илүү өндөрлөг (ба залуу) Мариана хавтантай харьцуулахад өндөрийн ялгаа гардаг. Хавтангийн хил дээрх хамгийн гүн хэсэг нь Мариана суваг юм.

Номхон далай ба Марианы хавтангуудын хөдөлгөөн нь Марианы арлууд үүсэхэд шууд бусаар нөлөөлдөг.
Далайн гүний амьтад

Далайн гүний амьтад гэдэг нэр томъёо нь далайн фотик бүсийн доор амьдардаг амьтдыг хэлдэг. Эдгээр амьтад олон зуун бар даралт, бага хэмжээний хүчилтөрөгч, маш бага хоол хүнс, нарны гэрэлгүй, байнгын хэт хүйтэн зэрэг маш хүнд нөхцөлд амьдардаг. Ихэнх гүний амьтад дээрээс доошоо живж буй хоол хүнснээс хамааралтай байдаг.

Эдгээр амьтад газрын гадаргаас хэдэн мянган метрийн гүнд оршдог, бараг бүхэлдээ гэрэлгүй ангал эсвэл чулуулаг ангалын гүн бүс гэх мэт маш өвөрмөц орчинд амьдардаг. Ус нь цельсийн +3-аас +10 градусын хооронд байдаг бөгөөд, хүчилтөрөгчийн түвшин нь бага байдаг. Гүнээс шалтгаалан даралт нь 20-1000 бар байна. Далайн гүнд хэдэн зуу бүр хэдэн мянган метрийн гүнд амьдардаг амьтад өндөр даралт, гэрлийн хомсдол болон бусад хүчин зүйлүүдэд дасан зохицдог.

**Гэрлийн хомсдол**

Гэрлийн хомсдол нь амьтдаас хоол хүнс олох, махчин амьтдаас зайлсхийх, хамтрагчаа олохын тулд өөрдөө гэрлийг бий болгох эсвэл харанхуйд харах чадвартай байх замаар тусгай дасан зохицох чадвартай байхыг шаарддаг.

**Нөөцийн хомсдол**

Энэ гүнд фотосинтез үүсэхэд хангалттай гэрэл байхгүй, бодисын солилцоо өндөртэй амьтдыг дэмжих хүчилтөрөгч хангалтгүй байдаг. Амьтад амьд үлдэхийн тулд бодисын солилцоо удааширдаг нь хүчилтөрөгч бага шаарддаг; тэд хоол хүнсгүйгээр удаан хугацаагаар амьдрах боломжтой. Ихэнх хоол хүнс нь дээрээс унасан органик материалаас эсвэл химосинтезийн (химийн энергийг хүнсний энерги болгон өөрчлөх үйл явц) дамжуулан хоол хүнсээ олж авсан бусад амьтдыг идсэнээс үүсдэг. Амьтдын тархалт сийрэг байдаг тул ямар мэгэн хүчилтөрөгч, хоол хүнс үргэлж байдаг. Түүнчлэн, эдгээр амьтад хоол хайхад эрчим хүч зарцуулахын оронд олзоо занганд оруулахын тулд тусгай чадварыг ашигладаг. Хариуд нь эдгээр амьтад газрын гадаргаас унахдаа үхсэн загас эсвэл далайн бусад хөхтөн амьтдын хэлтэрхий зэрэг хүнсний том хэсгүүдэд тулгуурладан амьдардаг. Хэдийгээр унасан хоол хүнс нь далайн гүний амьтдын популяцийг тэжээж чадах ч далайн дунд бүсийн загаснууд ёроол уруу орохоос нь өмнө хэлтэрхийг нь иддэг тул нөөцийн хомсдол байсаар байна.

Ангилал:Далай
Ангилал:Далайн амьтад
Ангилал:Далай тэнгис
Ангилал:Загас
Супер бөөгнөрөл

**Супер бөөгнөрөл** нь жижиг галактикийн бөөгнөрөл эсвэл хэт олон галактикийн аварга бүлэглэл юм. Тэдгээр нь орчлон ертөнцийн мэдэгдэж байгаа хамгийн том матер бүтэцүүдийн нэг юм. Бидний оршдог Тэнгэрийн Заадас галактик нь манай огторгуйн ойрх галактикийн бүлгийн (54 гаруй галактик агуулсан) нэг хэсэг бөгөөд энэ нь цаашлаад Ланиакийн супер бөөгнөрөл болох Охины ордны нэг хэсэг юм. Супер бөөгнөрөл том хэмжээтэй ба нягтрал бага байдаг учир нь Хаббл өргөтгөлөөр тэлдэгээс болдог. Ажиглагдах боломжтой огторгуй дахь супер бөөгнөрөлүүдийн тоог 10 сая гэж үздэг. Жишээ нь Aбел 901/902 супер бөөгнөрөл нь дэлхийгээс хоёр тэрбум гэрлийн жилийн зайд байрладаг.  Галактикийн хэт бөөгнөрөл байгаа нь орчлон ертөнц дэх матери галактикууд жигд тархаагүй байгааг харуулдаг. Тэдгээрийн ихэнх нь хэдэн арван галактик, эсвэл хэдэн мянга хүртэл галактик агуулсан бөөгнөрөл хэлбэрээр нэгтгэгдсэн байдаг. Эдгээр бүлгүүд, кластерууд болон бусад хэлбэрийн  тусгаарлагдсан галактикууд нь цаашлаад хэт супер бөөгнөрөл гэж нэрлэгддэг илүү аварга бүтцийг бүрдүүлдэг. Тэдгээрийн оршин тогтнодгыг Жорж Абелл 1958 онд Абелл галактикийн бөөгнөрөлүүдийн каталогиороо анх дэвшүүлсэн. Тэрээр тэдгээрийг "хоёр дахь эрэмбийн кластерууд" буюу бөөгнөрөлүүдийн бөөгнөрөл гэж нэрлэсэн. Супер кластерууд нь "утас", "супер кластерийн цогцолбор", "хана" эсвэл "хуудас" гэж нэрлэгддэг асар том галактикийн бүтцийг бүрдүүлдэг бөгөөд эдгээр нь хэдэн зуун сая гэрлийн жилээс 10 тэрбум гэрлийн жилийн хооронд хэлбэлзэж, ажиглагдаж болох огторгуйн 5% -иас илүү хувийг эзэлдэг. Эдгээр бүтэц нь өнөөг хүртэл мэдэгдэж байгаа хамгийн аврага  том материйн байгууламжууд юм. Хэт бөөгнөрөл доторх галактикуудын эргэлтийн тэнхлэгийн чиглэлийг ертөнцийн үүслийн түүхэн дэх анхны процессуудын талаарх ойлголт, мэдлэгийг өгөх боломжтой гэж үзэн зарим эрдэмтэд судалдаг. Хэт бөөгнөрөлүүдийн дунд цөөн тооны галактик байдаг том хоосон орон зайнууд оршдог. Супер бөөгнөрөл нь ихэвчлэн галактикийн бүлэг, бөөгнөрөл гэж нэрлэгддэг бөөгнөрөлийн бүлэгт хуваагддаг. Хэдийгээр Космологийн зарчмын дагуу супер бөөгнөрөл нь орчлон ертөнцийн хамгийн том бүтэц байх ёстой боловч Слоуны цагаан хэрэм зэрэг судалгаануудад илүү том бүтэц ажиглагдсан.
Ангилал:Галактик
Ангилал:Одон орны биет
Ангилал:Галактикийн одон орон
Мнемоник

**Мнемоник** (англиар *Mnemonic*, *нимоник* гэж дуудна) буюу санах ойн техник нь аливаа зүйлийг илүү сайн ойлгохын тулд хүний ой санамжинд мэдээллийг хадгалах эсвэл сэргээх (санах) зэрэгт туслах сургалтын арга техник юм. 

Мнемотехник нь мэдээллийг үр дүнтэй хадгалах, сэргээх боломжийг олгодог тусгай хэрэгсэл болгон боловсруулсан кодчилол, ой санамж сэргээх дохио, дүрслэлийг ашигладаг. Мнемотехник нь анхны мэдээллийг илүү хүртээмжтэй, утга учиртай зүйлтэй холбоход тусалдаг ба энэ нь эргээд мэдээллийг илүү сайн хадгалах боломжийг олгодог.
Түгээмэл тааралддаг мнемотехникийг богино шүлэг, товчилсон үг, анхдагч үг, мартагдашгүй хэллэг гэх мэт жагсаалт болон сонсголын хэлбэрээр ашигладаг боловч мнемотехникийг бусад төрлийн мэдээлэл, харааны болон кинестетик хэлбэрээр ашиглаж болно. Тэдгээрийн хэрэглээ нь хүний оюун ухаан илүү хийсвэр, хувийн бус мэдээллийн хэлбэрээс илүүтэй орон зайн, хувийн, гайхширмаар, бие махбодийн, хүйсийн харилцааны, хошигнол, эсвэл бусад "хамааралтай" мэдээллийг илүү амархан санаж байдаг гэсэн ажиглалт дээр суурилдаг.

"Мнемоник" гэдэг үг нь эртний Грекийн μνημονικός (mnēmonikos) "санах ой" эсвэл "санах ойтой холбоотой" гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд Грекийн домог зүйн ой тогтоолтын дарь эхийн нэр болох Mnemosyne ("дурсамж")-тай холбоотой. Энэ хоёр үг хоёулаа μνήμη (mnēmē), 'дурсамж, санах ой' гэсэн үгнээс гаралтай. Эртний үеийн мнемотехникийг ихэвчлэн санах ойн урлаг гэж нэрлэдэг зүйлийн хүрээнд авч үздэг.

Эртний Грекчүүд болон Ромчууд санах ойн хоёр төрлийг ялгаж үздэг: "байгалийн" ой санамж ба "хиймэл" ой санамж. Эхнийх нь төрөлхийн бөгөөд хүн бүр зөнгөөрөө ашигладаг. Сүүлийнх нь эсрэгээрээ олон төрлийн мнемоник арга техникийг сурч, дадлагажуулж сургаж, хөгжүүлэх ёстой.

Мнемотехник нь ой санамжийг сайжруулахад ухамсартайгаар ашигладаг арга техник, стратеги юм. Мнемотехник нь урт хугацааны санах ойд аль хэдийн хадгалагдсан мэдээллийг ашиглан цээжлэх ажлыг илүү хялбар болгоход тусалдаг.
Ангилал:Ой тогтоолт
Шведийн Социал-демократ нам

**Шведийн Социал-демократ ажилчдын нам,** ихэнхдээ товчилж **Социал-демократууд** гэгддэг (швед. *Sveriges socialdemokratiska arbetarepartiet*, Socialdemokraterna) - Швед улсын зүүн төвийн үзэлтэй улс төрийн нам. Өнөөгийн байдлаар Швед улсад (1889 оны 4-р сарын 23-нд байгуулагдсан) хамгийн ахмад бөгөөд хамгийн олон гишүүнтэй нам юм.

Энэ нам байгуулагдсан цагаасаа хойшхи түүхэнд Шведийн Үйлдвэрчний Эвлэлүүдийн Төв Нэгдэлтэй нягт хамтран ажиллаж ирсэн. 1917 оноос сонгуульд дандаа нэгдүгээрт ордог. Шведийн Социал-демократ намын **/СДН/** төлөөлөл 1920, 1921—1923, 1924—1926, 1932—1936, 1936—1976, 1982—1991, 1994—2006 онууд болон 2014 оноос хойш өнөөг хүртэл Шведийн Засгийн газрыг тэргүүлж байна. 2017 оноос өмнө Социнтерн-д орж байсан.

## Түүх 
Шведэд социал демократ хөдөлгөөний эхлэлийг 1881 оны 11-р сарын 6-нд Мальмё хот дахь Стокгольм зочид буудалд Август Пальмын хэлсэн үгийг гэж үздэг. Бүх нийтээр сонгох эрхийг (тус улсын хүн амын 5-хан хувийг бүрдүүлдэг тодорхой хэмжээний орлоготой, өмч хөрөнгөтэй эрчүүд л сонгуульд оролцох эрхтэй байсан) зайлшгүй шаардлагатай гэж үзэж хэлж байв.

Шведийн Социал Демократ Ажилчдын Нам нь 1889 онд Шведийн пролетариатын нам, 2-р Интернационалын нэг хэсэг болж албан ёсоор байгуулагдсан байна.

1936-1976 он хүртэл энэ нам Засгийн газраа тасралтгүй байгуулж, заримдаа олонх, цөөнхийн засгийн газар эсвэл эвслийн засгийн газар байгуулж байсан. Шведийн Социал- Демократуудын (Шведийн социализм гэгддэг) "уужуу тайван" бодлого нь Шведийн бүх алдартай компаниуд (ABB, Volvo, Saab, Electrolux, IKEA, Nordea) эдийн засгийг үндэсний болголгүйгээр нийгмийн зардлыг нэмэгдүүлэх боломжийг олгосон) хэзээ ч үндэсний болгож байгаагүй.
Ангилал:1889 онд байгуулагдсан
Ангилал:Социал демократ нам
Ангилал:Шведийн байгууллага
Байрамали

**Байрамали** (**Байрам-Али**; өмнө нь **Бахрам-Али**; ) нь Туркменистаны Мары мужийн Байрамали тойрог дахь хот юм. Байрамали хот нь мужийн нийслэл Мары хотоос зүүн тийш 27&nbsp;км зайд, Ашхабадаас Ташкент хүртэлх гол төмөр замын дагуу оршдог. 2022 онд хүн ам нь 70,376 (1989 оны тооллогоор 43,824 байсан) байв.

## Эшлэл
Ангилал:Мары муж
Ангилал:Туркменистаны суурин
Никола Амати

**Николо Амати**[E1]  (итали. Nicola Amati 1596 оны 12-р сарын 3 - 1684 оны 4-р сарын 12. Кремон) Италийн алдартай хөгжмийн мастер, хөгжим үйлдвэрлэгч  бол олон янзын нумт хөгжмүүд болох хийл, морин хийлүүдийг хийж байжээ. Николо Амати бол Якоб Штайнер, Антонио Страдивари, Андреа Гварнери зэрэг олон хөгжмийн мастеруудын багш нь байсан юм.  

Кремоны хөгжмийн үйлдвэрийг үндэслэгч нь **Андреа Амати** (1505-1577) болно. Энэхүү гэр бүлийн удам угсааны тухай 1097 оны үеийн түүхийн бичлэгт тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг нь их эртний удам байсныг илтгэнэ. Эцэг Андреа Аматигийн мэргэжлийг түүний хүүхдүүд болох Анто́нио ба Иероним (Джиро́ламо) Амати нар үргэлжлүүлэн хөгжүүлсэн юм. 

Антонио Амати (1550-1638) бол алдартай, авьяаслаг мастер байсан аж. Түүний бүтээлийн нэг нээлт бол гүдгэр хавтгай дек байдаг. Мөн хэмжээний хувьд том бус байв. Зэмсэгээ хийх арга хэрэгсэл нь нягт нямбай хийцтэйгээс хөгжмийнх нь дуу нь зөөлөн, эгшиглэнтэй байдаг ажээ.

Иероним Амати (1551-1635), Антонио Амати нар 1577-1635 оны үе хүртэл ойролцоогоор 60 орчим жилийн туршид хамтран ажиллаж хөгжмийн зэмсэгүүдийг үйлдвэрлэж байжээ. Харин дээр дурдсан Николо Амати бол  Иероним Аматигийн хүү бөгөөд гэр бүлийнхээ удам дамжсан хөгжмийн үйлдвэрлэлийг хэлбэр хийц болон эгшиг дуурьслын хувьд боломжит дээд түвшинд хүргэж чадсан гавьяатай билээ. Энэхүү үйлдвэрт алдар хүндийн оргилд хүрсэн бас нэгэн урлаач бол Антонио Аматигийн хүү Иероним II (1649-1740) бөгөөд түүний үед гэр бүлийн үйлдвэрлэл хаалгаа барьжээ. Энэхүү гайхамшигтай урлаачдын гар дороос Франческо Ружери (1645-1700) гарч бүхэл бүтэн урлаачдын удмыг бий болгосон гэдэг.    

Аматийн хийл нь тааламжтай, цэвэрхэн, зөөлөн боловч хүчтэй биш, мөн сонсоход таатай мэдрэмж төрүүлдэг. Тэдний бүтээсэн хийлүүд нь жижиг хэмжээтэй, гоёмсог өнгөлгөөтэй, дээд ба доод хэсэгт нэлээд муруй хэлбэртэй байдаг тул өргөн хэмжээнд задгай дуу гаргадаггүй ажээ. 
----[E1]**Николо Амати**

Ангилал:1596 онд төрсөн
Ангилал:1684 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Кремонагийн хүн
Ангилал:Италийн хөгжимчин
Ангилал:17-р зууны хөгжимчин
Ангилал:Хийл
Санремо

**Санремо** (итали. *Sanremo*) -италийн далайн эрэг дээрх амралт сувилалын хот. Италийн Империя мужийн хамгийн том хот.

## Түүх 
МЭӨ 1-р зуунд энэ хотыг Ромын эзэнт гүрний нэгэн цэргийн жанжин Гайя Матуций-гийн нэрээр Матуция гэж нэрлэдэг байжээ. 

7-р зуунд Матуци хотод бишоп Ромоло Христийн шашныг номлож, хүмүүст тусалж, олон гайхамшгийг үйлдсэнийхээ төлөө түүнийг амьд ахуйдаа гэгээнтэн хэмээн хүлээн зөвшөөрч, хотыг түүний нэрэмжит Сан Ромоло /Гэгээн Ромоло/ гэж нэрлэж, эцэст нь аялгуу өөрчлөгдсөөр Сан Ромо, дараа нь Сан Ремо гэх болжээ. 

Алдарт эрдэмтэн Альфред Нобель 1896 онд Санремо хотод нас баржээ. 1920 онд тус хотод Үндэстнүүдийн лигийн бага хурал болж, Ойрхи Дорнод дахь (Сири, Палестин, Ливан, Ирак) мандаттай нутаг дэвсгэрийн талаар шийдвэр гаргаж байжээ.

1951 оноос хойш энэ хот Италийн дууны алдартай хөгжмийн Наадам зохион байгуулдаг газар болсон юм.

Хотын ивээн тэтгэгч гэгээнтэн бол Генуягийн Ромулус юм. 

Хотын өдрийг 10-р сарын 13-нд тэмдэглэдэг байна.

Мөн сүүлийн үед Европ дахь хамгийн урт 24 км дугуйны замтай болсоноороо тус хот алдартай.

Ангилал:Италийн суурин
Ангилал:Лигурийн тэнгис
Нэмэхийн Дашзэвэг

**Нэмэхийн Дашзэвэг** нь Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Цэргийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Зураб Жвания

**Зураб Виссарионович Жвания** (гүрж. ზურაბ ბესარიონის ძე ჟვანია [*Зурааб Бесарионис дзе Жваниа*]; 1963 оны 12-р сарын 9-нд ЗХУ-ын Гүрж улсын  Тбилиси хотод төрсөн- 2005 оны 2-р сарын 3-нд Гүрж улсын Тбилиси хотод нас барсан) - гүржийн улс төрч, нийгмийн зүтгэлтэн. 2003-2005 онуудад Гүржийн Ерөнхий сайд байсан. Учир битүүлэгээр 2005 онд алуулж нас барсан.

## Намтар 
Зураб Жвания 1963 оны 12-р сарын 9-нд Тбилиси хотод физикчийн гэр бүлд төржээ. Эх Рема Антонова нь  армян-еврей холимог гаралтай байсан.

1985 онд Тбилисийн Улсын Их Сургуулийн Биологийн факультетийн диплом авч, 1992 он хүртэл тус факультетийн Хүн, амьтны физиологийн тэнхимд ажилласан.

1989 онд тэрээр Гүржид “Ногоон” хөдөлгөөн, дараа нь “Ногоон” намыг байгуулж, анхны дарга нь болсон. Тэрээр хоёр жил "Европын ногоон нам"-ын даргаар ажилласан.

1993 онд тэрээр Эдуард Шеварднадзегийн бодлогыг дэмжих зорилгоор байгуулагдсан эвслийн намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалыг авсан - Гүржийн Иргэдийн холбоо (UCG).

1995 оны 11-р сарын 25-нд парламентын сонгуульд ялалт байгуулсны дараа Гүржийн парламентын даргаар сонгогдсон. Дөрвөн жилийн дараа тэрээр энэ албан тушаалд дахин сонгогдсон боловч 2001 оны 11-р сарын 1-нд тэрээр Эдуард Шеварднадзегийн бодлогыг эсэргүүцэж огцорчээ.

Тэрээр 2003 оны парламентын сонгуульд "Буржанадзе-Ардчилагчид" сонгуулийн блокийн удирдагчдын нэгээр оролцсон. Михаил Саакашвили Гүржийн Ерөнхийлөгч болсон "Сарнайн хувьсгал" -ын дараа Жвания Гүржийн Төрийн сайдаар томилогдов.

2004 оны 2-р сарын 17-нд Гүржийн парламент Жванияг тус Бүгд найрамдах улсын ерөнхий сайдаар батласан байна. 

2005 оны 2-р сарын 3-нд Зураб Жвания Квемо Картли муж дахь Гүржийн Ерөнхийлөгчийн төлөөлөгч Раул Юсуповын байранд очсон. Юсуповыг ирсний дараа тэрээр хэдэн цагийн дараа буцаж ирээрэй гэж хамгаалагчдыг явуулсан байна. Дараа нь албан ёсны мэдэгдэлээр тэд хоёулаа ахуйн хийнд угаартаж нас барсан байдалтай олдсон юм. 

Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:2005 онд өнгөрсөн
Ангилал:Гүржүүд
Ангилал:Тбилисийн хүн
Ангилал:Гүржийн ерөнхий сайд
Ангилал:Гүржийн парламентын гишүүн
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Топкапы ордон

**Топкапы ордон** (түрк. *Topkapı* «Их бууны хаалга» *top* гэж «их бууны бөмбөлөг; + *kapı*  гэж «хаалга, үүд»), хуучин. «Сераль» (франц. *Serail* ← түрк. *saray*  «ордон» ← перс. سرای‎ [serai] «том байшин, ордон») -  XIX зууны дунд үе хүртэл Османы эзэн улсын гол ордон байжээ. Станбул хотын түүхэн төв болох Босфорын хоолой Гантиг тэнгист зутгах хэсэгт оршино. 

Османы эзэнт гүрэн нуран унасны дараа тус ордон нь дэлхийн хамгийн том газар талбайтай музей болжээ. Нийтээр үзэх үзмэрийн тоо 65,000 зүйлд хүрдэг (угтаа үүнээс их байдаг гэдэг). Лалын шашны гол шүтээнүүдийн нэг болох Исламын зөнч Мухаммедын сэлэм, нөмрөг энд хадаглагддаг байна.

## Түүх 
1453 онд туркууд Константинополь (өнөөгийн Станбул) хотыг эзэлсний дараа Османы эзэнт гүрний Султан II Мехмед 1460-1478 онд Топкапы ордоныг барих ажлыг эхлүүлжээ. 

Үүнээс хойш Топкапы ордон зогсолтгүй өргөжиж иржээ. 400 орчим жилийн турш тус ордон нь Османы эзэнт гүрний гол ордон хэвээр байж нийт 25 султан тэнд амьдаран улс гүрнээ захирч байжээ. 1854 онд зөвхөн Султан I Абдулмецид европжсон шинэ оршин суух газар болох Долмабахче ордон руу түр нүүж байжээ.

1923 онд Бүгд Найрамдах Турк улс байгуулагдсаны дараа Мустафа Кемал Ататүркийн зарлигаар Топкапы ордныг музейн статустай болгосон байна. Үүнээс хойш Долмабахче ордон Туркийн төрийн тэргүүний ордон болсон түүхтэй. 

Өнөө үед энэхүү түүхэн ордонг жилд 2 сая орчим жуулчин ирж үздэг Станбулын хамгийн алдартай үзмэр болоод байна. 

Ангилал:Стамбулын барилга байгууламж
Ангилал:15-р зуунд байгуулагдсан
Ангилал:Османы эзэнт гүрэн
Ангилал:Стамбулын музей
Уилер Тэкстон

**Уилер Макинтош Тэкстон** (англи. Wheeler McIntosh Thackston, 1944 онд төрсөн) -Америкийн дорно дахины судлаач юм. Цагаадайн улсын араб, перс хэл дээрх олон тооны утга зохиол, түүхийн бүтээлийг найруулж, англи хэл рүү орчуулсан хүмүүсийн нэг.

Тэкстон Принстоны Колончлолын клубын гишүүн байсан Принстоны Дорно дахины судлалын тэнхим, Харвардын Ойрхи Дорнод судлалын тэнхимийг (Ph.D) 1974 онд төгссөн бөгөөд тэнд 1972 оноос Перс болон Ойрхи Дорнодын бусад хэлний дадлагын багш-профессороор ажиллаж байжээ. Тэрээр Принстоны их сургуульд Мартин Диксоны удирдлага дор, Харвардад Анна-Мари Шиммельдтэй хамт суралцсан. Тэкстон 2007 онд Харвардад багшилж байгаад тэтгэвэртээ гарсан байна.

Түүний хамгийн алдартай бүтээлүүд нь Перс, сонгодог болон Коран судрын араб хэлний дүрэм, түүний орчуулсан Бабур-нама, Могалын хунтайж, эзэн хаан Бабурын дурсамж, Саадигийн Гулистан, эзэн хаан Жахангир буюу Жахангирын дурсамжууд юм. Тэрээр мөн Ливаны Араб, Османы Турк, Сири, Узбек, Лури, Курд хэлээр чухал гарын авлага эсвэл текстийн хэвлэлийг орчуулан гаргасан.

Рашид ад Дин тэргүүтэй эрдэмтдийн **монголын хаадын түүхийн тухай** "Судрын чуулган" зохиолыг англи хэл рүү орчуулхад оролцсон хүн.  

Тэрээр мөн урду, синди хэлийг судалсан боловч эдгээр хэлнээс орчуулсан эх сурвалж нийтлээгүй байна.

Тэкстон Харвардын их сургуулийн Ойрхи Дорнодын хэл, соёл иргэншлийн тэнхимийн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдсөн. Тэрээр одоо Массачусетс мужийн Кембридж хотод амьдардаг.

## Бүтээл 
* *The History of Akbar, Volume 1* (the Akbarnama), by Abu'l-Fazl ibn Mubarak, орчуулж хэвлүүлсэн Wheeler Thackston, Murty Classical Library of India, Harvard University Press (January 2015), hardcover, 656 pages, 
* Jahangir, Emperor of Hindustan (1999). *The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India*. орчуулсан Thackston, Wheeler M. Oxford University Press

Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Дорно дахин судлаач
Ангилал:Орчуулагч
Ангилал:Принстон их сургуулийн хүн
Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Харвардын их сургуулийн багш
Кодекс Куманикус

**Кодекс Куманикус** буюу **Куманы толь бичиг** (латин. *Codex Cumanicus*) -XIV зууны (1303 онд) эхэн үеийн куман (полов, кипчак) хэлний дундад зууны түүхэн эх сурвалж болсон толь бичиг юм.  Энэхүү түүхэн эх сурвалж Венецийн Гэгээн Маркогийн (итали. *Basilica di San Marco*) сүмийн номын санд хадаглагдаж байгаа ажээ. 

Энэхүү түүхэн толь бичгийг «Кодекс Куманикус» гэж XIV зуунд Унгарт суурьшсан половуудын удам Кун хэмээх язгууртан тус гар бичмэлийг олсоны дараа санаандгүй өгсөн нэр юм байна. Гэтэл уг толь бичиг дотор : «Bu tatar til» - «Энэ бол татар хэл» гэсэн байдаг бөгөөд куманы тухай өгүүлээгүй тул энэ баримт бичгийг Кумантай холбох нь маргаантай асуудал болоод байгаа юм. Энэ толь бичгийг тухайн үеийн шашны номлогчид өнөөгийн крымын татар хэлтэй /кипчак/ тун ойр ярианы хэл дээр бүтээсэн байгаа юм. Энэ толь бичгийн үндсэн зориулалт нь бол номлогчид түрэг /кипчак/ хэл сурч Алтан ордын улсын хүн амыг христын шашинтай танилцуулах байсан гэж өнөөгийн эрдэмтэн судлаачид үздэг байна.

## Баримт бичгийн эх 
Гар бичмэл 20х14 см хэмжээтэй 82 хуудас цаасны дээр ар өвөргүй бичсэн байдаг байна. Энэ баримт бичиг нь итали  (1-110 хуудас, латин-перс-куман толь бичиг), герман (111-164 хуудас, куман-герман толь бичиг, өгүүллэг) хэл дээрх хэсгээс бүрдэж байдаг ажээ. 

Кипчак хэлийг илэрхийлэхдээ латин үсэг ашигласан байна. Гэхдээ латинаар кыпчак хэлээ *comanicum*, *chomanicho* (куман) гэж тэмдэглээд, кыпчак хэлээрээ — *tatarče* (татар хэлээр), *tatar til* (татар хэл) гэж тэмдэглэсэн байна. "Куманы толь бичгийн" эхний хуудас дээр 1303 (MCCCIII) оны 7 дугаар сарын 11 гэж он сар заасан байна.

## Холбогдох ном, зохиол 
* Codex Cumanicus / Kuun, Géza. — Budapest, 1880.
* *MacKenzie D. N.* Codex Cumanicus // Encyclopaedia Iranica. — 1992. — Vol. V, Fasc. 8. — P. 885—886.
* Гаркавец, Александр Николаевич. *Codex Cumanicus*. Полное издание в 4 томах. – Алматы: Баур, 2015. – 1348 стр., в т. ч. 166 стр. факсимиле. .

Ангилал:14-р зуун
Ангилал:Гар бичмэл
Руншянь гүрүн гүнж

**Руншянь гүрүн гүнж** (хятадаар: 荣宪固伦公主, пиньинь: Róng xiàn gù lún gōngzhǔ)（1673－1728）бол манжийн Чин гүрний Энх амгалан хааны гуравдугаар охин. Жинхэнэ нэр нь тодорхойгүй үлдэж, зөвхөн Руншянь гүрний гүнж гэх цол нь түүхэнд бичигдэж үлдсэн. 1691 оны зун Баарин хошууны тайж Өргөнгийн хатан болсон. 

## Товч намтар 
Тэрбээр 1673 оны 6 сарын 20 нд Энх амгалан хааны магия овогтой татвар эмээс төрсөн. 1691 оны 7 сард 19 настайдаа өмнөд монголын баарин хошууны засаг ноён Очирын хөвүүн Өргөн тайжтай хуримлаж, **Руншянь хошой гүнж** (和硕荣宪公主) цол хүртсэн. 1709 онд **Руншянь гүрүн гүнж** (固伦荣宪公主) цолоор өргөмжлөгдөв. 1721 оны 3 сард гүнжийн нөхөр баарин хошууны засаг, төрийн жүн ван Өргөн 51 настайдаа цэргийн алба хааж яваад нас барав. 1728 оны 5 сард 56 настайдаа нас барав. Түүний шарилыг Баарин хошууны нутаг Баянт овоо ууланд оршуулсан. Тэрбээр 1 хөвүүн, 1 охин төрүүлсэн. Хөвүүн Линьбу хэмээгч нь эцгийнхээ дараа тус хошууны засаг ноён, төрийн жүн ван цолыг залгамжлан авсан. Охин нь шянь чин ван Яньхуангийн (衍潢) авааль эхнэр болсон. Яньхуан чин ван нь Хоогэ чин вангийн ач хөвүүн Данжэнгийн 6-р хөвүүн. 

## Мөн үзэх 
* Кэжин гүрүн гүнж
* Чүньцюэ гүрүн гүнж

## Эшлэл 
Ангилал:1673 онд төрсөн
Ангилал:1728 онд өнгөрсөн
Ангилал:Айсингиоро
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Чин улсын хүн
Ангилал:Айсингиоро
Чүньцюэ гүрүн гүнж

**Чүньцюэ гүрүн гүнж (固伦纯悫公主)**（1685－1710）нь Энх амгалан хааны 10 дахь охин. Халхын Сайн ноён аймгийн эфү Цэрэнгийн хатан. 

## Товч намтар 
Тэрбээр 1685 он 3 сард нара овгийн Чансүбоогийн охин тонпин татвар эмээс төрсөн. 1706 оны 6 сард 22 настайдаа халхын тайж Цэрэнтэй хуримлаж, **Чүньцюэ хошой гүнж** (和硕纯悫公主) хэмээн өргөмжлөн, Цахарын нутагт амьдрах газр бэлтгэн өгөв. 1710 оны 4 сард 25 настайдаа нас барав. Тэрээр Субашири (苏巴什礼) гэх нэг хөвүүн төрүүлсэн. Субашири нь хорчины тайж Дорж, дункэ гүнж хоёрын охинтой хуримлаж, улсад туслагч гүн цол хүртсэн. 1732 онд эфү Цэрэн манжийн цэргийг удирдан зүүнгарын цэрэгтэй байлдаж ялалт байгуулсан тул талийгаач гүнжийг Чүньцюэ гүрүн гүнж (固伦纯悫公主) гэж өргөмжлөв. 1750 онд эфү Цэрэн өөд болсны дараа гүнжийн бунханд оршуулжээ. 

## Мөн үзэх 
* Цэрэн
* Цэнгүнжав
* Энх амгалан хаан

## Эшлэл 
Ангилал:1685 онд төрсөн
Ангилал:1710 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын хүн
Ангилал:Манж үндэстэн

Ангилал:Айсингиоро
Арамей хэл

**Арамей хэл** нь ойрх дорнодын Месопотами болон зүүн Анатоли буюу өнөөгийн Сирийн бүс нутагт аж төрдөг байсан Араам үндэстний хэлэлцдэг байсан Семит төрлийн хэл болно. Уг хэл нь эртний хаант улс, эзэнт гүрний өдөр тутмын хэрэглээнд хэрэглэгддэг байсан бөгөөд, төр ба шашны үйл ажиллагаанд идэвхтэй хэрэглэгддэг байв. Өдгөө хэд хэдэн салбар хэлнүүдийг бий болгосон нео-арамей хэлний бүлэгт хамаарах хэлнүүд идэвхтэй хэрэглэгдсээр байна.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Семитийн хэлнүүд
Ангилал:Азийн хэл
Илья Березин

**Илья Николаевич Березин** (1818 оны 7-р сарын 20-нд Пермь мужийн Юговская тосгонд төрсөн- 1896 онд Санкт-Петербургд нас барсан) -оросын дорно дахины судлаач (түрэг, перс, монгол судлаач), Петербургийн Их сургуулийн түрк- татарын хэлний тэнхимийн гавьяат профессор, Төрийн "нууц зөвлөх" цолтой. 

## Намтар 
Тэрээр баруун Уралын нуруу дахь Пермь мужийн Юговская тосгонд төрийн албан хаагчийн гэрт төржээ. Гэрийн боловсрол эзэмшээд Екатеринбург хотын мужийн дунд сургуульд сурч дараа нь Казаний Их сургуулийн профессор Г.С.Суровцев түүнийг Пермийн хөвгүүдийн гимназид улсын тэтгэлэгээр сургасан байна. 

И.Брезин гимназиа төгсөөд Казанийн их сургуулийн дорно дахины уран зохиолын тэнхимд 1837 онд элсэн орж, 19 нас хүрэхээсээ өмнө нэр цол хамгаалж төгссөн байна. Их сургуульд байхдаа тэрээр герман гаралтай профессор Ф.И.Эрдманы удирдлаган дор араб-перс хэлийг хичээнгүйлэн сайн судалсан байна. 

1841 онд дорно дахины хэл зүйн магистрын зэрэг хамгаалж 1842 онд И.Н.Березин профессор А.К.Казембекийн төлөвлөгөө, зааврын дагуу В.Ф.Диттелийн хамт Дагестан, Ар Кавказ, Араб, Түрк, Перс, Египет зэрэг улсуудад гурван жилийн эрдэм шинжилгээний аялалд явж дорны ард түмний орчин үеийн амьдрал, хэл, нутаг орныг үзэж, уран зохиол, эртний эд зүйлс судласан байна. 

Тэрээр Казань хотод буцаж ирээд 1846 оны 3-р сарын 19-ний өдрөөс Турк хэлний тэнхимийн профессороор ажиллаж байв. Есөн жилийн хугацаанд тэрээр орос, франц хэлээр олон тооны шинжлэх ухааны товхимол, өгүүлэл бичсэн байна.

1858-1888 онуудад И.Березин Рашид ад Дины "''Джами' ат-таварих*" буюу Судрын чуулган-ыг хэсэгчлэн орос хэл рүү орчуулсан байна.

1864 онд Березин *«Очерк внутреннего устройство улуса Джучиева» буюу "Зучийн улсын дотоод зохион байгуулалтын тухай" сэдвээр'' диссертаци хамгаалж байжээ. 

1872—1879 онд тэрээр "Оросын нэвтэрхий толь бичиг" /«Русский энциклопедический словарь»/ 15 боть бэлтгэн хэвлүүлжээ.

Ангилал:1818 онд төрсөн
Ангилал:1896 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Пермийн хязгаарын хүн
Ангилал:Оросын орчуулагч
Ангилал:Оросын түүхч
Ангилал:19-р зууны эрдэмтэн
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Дорно дахин судлаач
Ангилал:Турк судлаач
Ангилал:Хэл судлаач
Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:Оросын Гэгээн Станислав одон шагналтан
Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан
Ангилал:Гэгээн Аннагийн одон шагналтан
Ангилал:Санкт-Петербургийн Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Казанийн Улсын Их Сургуулийн багш
Чойжилжавын Лхамсүрэн

**Чойжилжавын Лхамсүрэн** (1911 онд өнөөгийн Баянхонгор аймгийн Баацагаан суманд мэндэлж, 1979 онд нас баржээ) - Монголын Төрийн шагналт зохиолч, яруу найрагч, хүүхдийн зохиолч юм. Тэрээр япон, орос, англи, польш хэлээр төгс ярьдаг байжээ.   

## Намтар
1920 онд эх нь нас барж, зарцлагдаж байсан өнчин Лхамсүрэнг Чойжилжав үрчлэн авсан.

1937-1940 онд Улаанбаатар хотноо худалдааны техникумд суралцаад, дараа нь Ардын цэргийн алба хаажээ.

1941-1944: Цэрэгт байхдаа дэлхийн 2-р дайны үеийн хүнд бэрх амьдралыг туулсан. Цэргээс халагдан Монголын зохиолчдын түр хороонд ажиллажээ.

1944-1946: Түр хугацаагаар архинд орсон.

1947-1950 онд МЗЭ-ийн хорооны нарийн бичгийн дарга.

"Цог" сэтгүүл, "Утга зохиол урлаг" сонины ажилтнаар олон жил ажилласан.

Нутагтаа эргэж ирсний дараа "Монгол хүн" сонинд ажилласан.

Уран зохиолын томилолтоор Баянхонгор, Говь-Алтай, Улаанбаатар төмөр зам, Налайхын уурхай, Том ширний үйлдвэр зэрэгт ажиллаж байжээ.

Зохиолч маань 1979 онд Испани ханиад өвчнөөр өөд болжээ.

## Уран бүтээлийн тойм 
1930-аад оны сүүлч үе буюу Худалдааны техникумд суралцаж байх үеэсээ уран бүтээлээ эхэлжээ.

1938 онд анхны бүтээл "Хороос хамгаалах эмнэлэг" шүлэг нь "Үнэн" сонинд хэвлэгдсэн.

*1944: "Эрийн сайн эрэлхэг Болдбаатар хамгийг залгигч хар мангасыг дарсны үлгэр" найраглал, "Үлгэрч өвгөний ярьсан нь" найраглал
*1947: "Хүрэн морь" найраглал
*1948: "Эх" шүлэг
*1949: "Ган зам" дууны үг
*"Мамей Жузей хоёр"
*"Гурван сайхан"
*"Хар алтны хаан" найраглал
*"Ээж хайрхан"
*"Бамбарууш" Хүүхдийн зохиол
*"Гурван ховдог" Хүүхдийн зохиол
*"Зол жаргалын цэцэг" Хүүхдийн зохиол
*"Түүдэг галын дэргэд" Хүүхдийн зохиол
*"Өгүүллэг ба найруулал" Үргэлжилсэн үгийн зохиол
*"Цэцэг барьсан хүүхэн" Үргэлжилсэн үгийн зохиол
*1951: "Мамей Жукей хоёр"
*1954: "Тэнгис" шүлэг
*"Жаргал" шүлэг
*"Салхи хүүхэн хоёр" шүлэг
*"Би аргалчин байлаа" шүлэг
*"Үнэн" найраглал
*"Их ертөнц" найраглал
*"Орос" найраглал
*"Би газар тэнгэрийн хүү" найраглал
*"Соёл багш довтолж явна" шүлэг
*1955: "Маамуу нааш ир" дууны шүлэг, "Сайхан эх орон" шүлэг
*1961: "Хурандаа"
*1963: "Зохиолын сэдэв ард түмний дунд" өгүүлэл, "Хар алтны хаан" найраглал

## Гавьяа шагнал
Төр засаг түүний уран бүтээлийг өндрөөр үнэлэн "Маамуу нааш ир" шүлэг, "Хүрэн морь" найраглалаар Монгол улсын Төрийн шагнал /1963/ хүртээж, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнасан ажээ.

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Баацагааны хүн
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Чулууны Ганболд

**Чулууны Ганболд** ()-Монголын ..., "Инээмсэглэл" хамтлагийн гитарчин-дуучин, орчуулагч, ая зохиогч.

1971 онд нийслэл Улаанбаатар хотын Зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль төгссөн.

1971-1976 онд ЗХУ-ын Москва хотын Гадаад хэлний дээд сургуульд сурч англи хэлний орчуулагч мэргэжлээр төгссөн.

1979 онд "Инээмсэглэл хамтлаг" байгуулалцаж ахлагч нь болсон. 

БНМАУ-ын Энхтайван найрамдлын улсын хорооны ажилтан.

2013-2020 онд "Оюу толгой" компаний Удирдах Зөвлөлийн гишүүн.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:Оюу Толгой
Ангилал:Амьд хүн
Дашнямын Амарбаясгалан

**Дашнямын Амарбаясгалан** (1980 онд төрсөн ) -"Оюу толгой" ХХК-ийн хууль, эрх зүйн асуудал хариуцсан захирал.

2014 оноос компанийн үйл ажиллагаан дахь гэрээ хэлцэлд хуулийн зөвлөгөө өгөх, хууль, дүрэм журамтай холбоотой эрсдэлийг хянан зохицуулах, компани хуулиар хүлээсэн үүрэг хариуцлагаа биелүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэн ажиллаж ирсэн.

Мөн тэрээр Монголын банк, санхүүгийн тэргүүлэгч байгууллага болох Хасбанк болон Тэнгэр санхүүгийн нэгдэлд амжилттай ажиллаж байгаад 2011 оноос эхлэн Оюу Толгойд ажиллах болжээ. Түүнээс хойш Оюу толгой компанийн чухал гэрээ хэлцэл, стратегийн асуудлуудад зөвлөгөө өгөх хэлтсийн ахлах менежерээр ажиллахдаа Оюу толгойн ТУЗ-ийн гишүүд, компанийн хэрэг эрхлэх газар, мөн ахлах удирдлагын багийн үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэн хамтран ажилладаг. 

Тэрээр МУИС-ийн Хууль Зүйн Сургуулийг Олон улсын хууль, эрх зүйн чиглэлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:21-р зууны бизнесмен
Ангилал:Оюу Толгой
Ангилал:1980 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн