open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Америкийн англи хэл

**Америкийн англи хэл** (**AmE**, **AE**, **AmEng**, **USEng**, **en-US** гэж товчлогддог), заримдаа **Америкийн Нэгдсэн Улсын англи хэл** гэж нэрлэдэг тус хэл нь АНУ-д хэрэглэгддэг уугуул англи хэлний төрөл юм. Англи хэл нь АНУ-д хамгийн өргөн тархсан хэл бөгөөд хэдийгээр тус улсад албан ёсны хэл гэж байдаггүй ч засгийн газар, боловсрол, худалдаанд хэрэглэгддэг *де-факто* нийтлэг хэл юм. 20-р зуунаас хойш америк англи хэл дэлхий даяар англи хэлний хамгийн нөлөө бүхий хэлбэр болсон.

Америкийн англи хэлний төрөл зүйл нь дуудлага, үгийн сан, дүрэм, ялангуяа зөв бичгийн дүрмээрээ улс дотроо жигдэрсэн байдаг ч англи хэлний бусад аялгуудаас ондоо байдаг.  Орон нутаг, угсаатны болон соёлын шинж тэмдэг илт дутмаг гэж тооцогддог аливаа америк эсвэл канад аялгыг "ерөнхий" эсвэл "стандарт" америк аялга гэж нэрлэдэг бөгөөд АНУ-ын газар нутаг, олон нийтийн соёл, боловсролоор дамжуулан өнөөгийн хэлбэрээ олсон юм. Гэхдээ түүхэн болон одоогийн хэл шинжлэлд нэг "үндсэн" америк аялга байдаг гэсэн ойлголтыг дэмждэггүй. Америкийн англи хэлний авиа өөрчлөгдсөөр байгаа бөгөөд зарим орон нутгийн аялга алга болсон ч 20-р зуунд хэд хэдэн томоохон бүс нутгийн аялга гарч ирсэн. 

## Америк болон Британийн англи хэлний ялгаа 
Америкийн англи болон Британийн англи хэл (BrE) нь авиа зүй, үгийн сан, (бага хэмжээгээр) дүрэм, зөв бичгийн түвшинд ялгаатай байдаг. Америкийн анхны боловсронгуй толь бичиг болох *Англи хэлний Америкийн толь бичгийг* 1828 онд Ноа Вебстер бичсэн бөгөөд эдгээр үсгийн хэд хэдэн үгийг тэгшитгэсэн байдаг.
## Лавлагаа
Нүхнүүд (роман)

**Нүхнүүд** роман нь 1998 онд Луис Сашарын (Louis Sachar) бичсэн залууст зориулсан роман юм. Энэ номонд хилсээр хулгайн хэргээр буруутгагдаж, Техасын цөл дэх засан хүмүүжүүлэх лагерь болох Кэмп Грин нуур уруу илгээгдсэн Стэнли Йелнацын тухай өгүүлдэг. Энэхүү үйл явдал нь тухайн нутгийн түүхийг судалж, өнгөрсөн үеийн хэд хэдэн дүрийн үйлдлүүд Стэнлигийн өнөөгийн амьдралд хэрхэн нөлөөлсөн талаар өгүүлдэг. Эдгээр харилцан уялдаатай түүхүүдэд: арьс өнгөөр ​​ялгаварлан гадуурхах, орон гэргүйдэл, бичиг үсэг үл мэдэх байдал, тохиролцсон гэрлэлт зэрэг сэдвүүдийг хөнддөг.

Энэ ном нь шүүмжлүүштэй боловч арилжааны амжилтад хүрсэн. Номыг магтан сайшааж буй хүмүүсийн ихэнх нь түүний нарийн төвөгтэй үйл явдал, сонирхолтой дүрүүд, өнгөт арьстнууд болон хоригдож буй залуучуудын төлөөлөлд төвлөрсөн байдаг. Энэ нь 1998 онд АНУ-ын Залуучуудын уран зохиолын үндэсний номын шагнал, 1999 онд "Америкийн хүүхдийн уран зохиолд оруулсан хувь нэмэр"-ийн төлөө Ньюберигийн медалиар шагнагджээ. 2012 онд "School Library Journal" сэтгүүлээс гаргасан судалгаагаар бүх цаг үеийн хүүхдийн зохиолуудын зургаадугаарт жагссан байна.

"Нүхнүүд" киног Уолт Дисней Пикчерс 2003 онд гаргасан ижил нэртэй уран сайхны кино болгон өөрчилсөн. Кино шүүмжлэгчдээс ерөнхийдөө эерэг үнэлгээ авч, 71 сая долларын ашиг олсон бөгөөд номын хамтрагч Стэнли Йелнацын "Грийн нуур"-ын "Амьд үлдэх гарын авлага" номын хамт нээлтээ хийсэн. 2006 онд "Бяцхан алхмууд" нэртэй "Holes" киноны үргэлжлэл гарсан бөгөөд романы хоёрдогч дүрүүдийн нэг Теодор Жонсоны тухай өгүүлдэг.

## Зохиол 
Стэнли Елнатс IV хулгайн хэргээр буруутай шийтгүүлж, насанд хүрээгүйчүүдийн хүмүүжлийн газар болох Кэмп Грин Лэйк руу илгээгджээ. Энэхүү роман нь Стэнлигийн түүхийг өөр хоёр холбоотой түүхийн хамт толилуулдаг.
Ангилал:АНУ-ын утга зохиол
Ангилал:1998 он
Аскар Акаев

**Аскар Акаевич Акаев** (ЗХУ-ын ЗСБНКирУ-ын Кызыл-Байрак хотод 1944 оны 11-р сарын 10-нд төрсөн) -Зөвлөлтийн болон Киргизийн улс төрийн зүтгэлтэн, 1991-2005 онд БНКиргизУ-ын Ерөнхийлөгч байсан хүн. 

1990 оны 10-р сарын 27-ноос 1991 оны 8-р сарын 31 хүртэл - Зөвлөлт Киргизийн ерөнхийлөгч. 1991 оны 8-р сарын 31-ээс 2005 оны 4-р сарын 11 хүртэл - Бүгд Найрамдах Киргиз улсын ерөнхийлөгч. Дөрвөн удаа (1990, 1991, 1995, 2000) Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулсан. Үүнээс гадна 1994, 2003 оны бүх нийтийн санал асуулгаар бүрэн эрхээ сунгаж байсан. Түүний ерөнхийлөгч байх үеийг улс төрийн харьцангуй тогтвортой эрин үе гэж үнэлж байсан боловч улс орон их авлигад автаж, ажилгүйдэл замбаараагаа алдсан тул "Алтанзул цэцгийн хувьсгал"-д хүргэсэн байна. (хувьсгалын дараа тэрээр Орос руу зугтсан).

Түүнийг эх орноо орхисоны дараа Бүгд Найрамдах Улсын Ерөнхий Прокурорын газраас түүнд болон түүний гэр бүлийн гишүүдийн эсрэг эрүүгийн хэрэг үүсгэн ОХУ-д буцаан шилжүүлэн өгөх тухай хүсэлт илгээсэн ч ОХУ түүнийг шилжүүлэн өгөхөөс татгалзаж байжээ. Тэрээр зугтаасанаасаа хойш Москвад албадан цагаачилж, шинжлэх ухааны чиглэлээр ажлаа хийж байжээ. 2021 оны 8-р сарын 2-нд тэрээр 16 жилийн дараа анх удаа Киргизэд буцаж ирж "Кумтор" алтны уурхайн авилгын хэргээр мэдүүлэг өгсөн байна.

Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:Киргизийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Коммунист намын дарга
Тасхив

**Тасхив илдэн дүүргэч ноён** (?-1667) нь ар халхын зүүн гарын сайн ноёны хошууны хоёр дахь засаг ноён юм. Тэрбээр Түмэнхэн сайн ноёны хөвгүүн Данзан ламын ахмад хөвгүүн юм. 1664 онд эцгийн суурийг залгамжлаад, 1667 онд өөд болсон. Илдэн дүүргэч ноёныг хөвгүүн Жамба эрх дайчин залгамжлан, засаг ноён болсон. 

## Үр хойчис 
Тасхив илдэн дүүргэч нь Товжав эрдэнэ илдэн ноён, Гавжу тэнгэр тойн, Жамба эрх дайчин, Шамбадар цогт ахай гэсэн дөрвөн хөвгүүнтэй. Товжав эрдэнэ илдэн ноён нь "...Дүгэр ахай дайчин, Номч ахай, Гирди, Эрдэнэ тайж..." гэх дөрвөн хөвгүүнтэй. Жамба эрх дайчин нь "...Раашдонров, Цэрэнрааш, Намжил, Содномжав гэх дөрвөн хөвгүүнтэй. Шамбадар цогт ахай нь "...Гүржав, Ринчиндорж..." гэх хоёр хөвгүүнтэй.

## Эшлэл 
Ангилал:17-р зуунд төрсөн
Ангилал:1667 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Мууру буйма

**Мууру буйма** бол ар халхын зүүн гарын нэгэн хошууны тэргүүн, Гэрсэнз жалайр хунтайжийн дөтгөөр хүү Аминдуралын отгон хүү юм. Тэрбээр Халхын Махасамади Сэцэн хан аймгийн бүхий л хошууны засаг ноёдын дээд өвөг юм. Тэрбээр Шолой далай сэцэн хан гэх ганц хөвгүүнтэй. Түүний нэр алдар нь Халхын хаад ноёдын ургийн бичээст нэр дурдах төдий үлдэж, өөр мэдээ баримт ховор юм. 

## Гэр бүл 
Эцэг: Аминдурал ноён

Эх: Хорчины Дарагийн охин **Бабухай хатан**

Хатан: Жалайрын Холучийн охин **Имагахай хутугар хатан**

Хүүхэд: Буйлай абай, Шолой сэцэн хан

## Эшлэл 
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:Боржигин
Аварга богино нүүрт баавгай

Өмнөд Америк болон Хойд Америкийн газар нутгаар амьдарч байсан устаж үгүй болсон баавгайн эртний төрөл зүйл юм. Биеийн хэмжээний хувьд орчин үеийн баавгайн аль ч төрөл зүйлээс үлэмж том байв. Пилоциний сүүлчээр устсан гэж үздэг. Цаг үеийнхээ дээд эрэмбийн махчин байсан ба одоогоор мэдэгдээд буй дэлхийн бүх цаг үеийн хамгийн том хөхтөн араатан юм. Өмнөд Америкт нутаглаж байсан популяц(Arctotherium angustidens) нь Хойд Америкт нутаглаж байсан зүйл(Arctodus simus)-ээсээ биеэр арай том байдаг. Эрэгчин нь эмэгчнээсээ 30-50%-аар том байдаг. Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь 983-2042кг жинтэй, 3.4-4.3м урттай, сэрвээний өндөр нь 180см(нас бие гүйцсэн эрэгтэй хүний дундаж өндрөөс ч өндөр гэсэн үг) хүрнэ. Түүний үнэмлэхүй биеийн хэмжээ нь экосистемийн гол өрсөлдөгч болох сэлмэн шүдэт бараас олзоо хамгаалахад хангалттай байсан гэж үздэг. Хэдийгээр дээд зэрэглэлийн махан идэштэн ч заримдаа сэг зэмээр хооллодог байжээ.

Ангилал:Баавгайнхан
Хубилай ноён

**Хубилай** (бас **Кубилай-нойон** гэж бичсэн нь бий) - монголын жанжин, Чингис хааны нөхдийн нэг. Зэв, Зэлмэ, Сүбээдэй нарын хамт Чингис хааны "дөрвөн нохой" гэж нэрлэгддэг байсан.

## Намтар 
Хубилай Барулас овгоос гаралтай. Тэмүжин өөрийн улсыг байгуулахаар шийдсэний дараа монголын олон овог ба ураг төрлийн хүмүүс залуу ноён руу очсон; нэгдсэн хүмүүсийн дунд Хубилай болон түүний ах байв.

Хожим Хубилай ноён Чингисийн өмнө өөрийн авьяаслаг, үнэнч цэргийн удирдагч гэдгээ харуулсан: Татаруудын эсрэг хийсэн аян дайны (1202 он) дараа тэр Зэвийн хамт тулалдаан дуустал олз авахгүй гэсэн хааны зарлигийг зөрчиж дээрэм хийсэн Чингис хааны дүрвэсэн төрөл төрөгсөд болох Алтан, Даридай, Хучар нарыг мөшгих тушаал авав. Хоёр жилийн дараа Хубилай наймануудтай хийсэн дайнд онцгойрч, эхлээд хайгуулд явж, дараа нь Наху гүнийн ууланд Таян ханы цэргүүдтэй хийсэн тулалдаанд оролцсон ба Чингис хааны цэргүүд бүрэн ялалт байгуулжээ.

1206 оны бүх Монголын Их хуралдайгаас Хубилай ноён цэргийн гавьяаныхаа төлөө Чингис хаанаас мянгатын ноёны албан тушаал олгосон ерэн таван хүний тоонд орж, түүнчлэн Монголын эзэнт гүрний бүх цэргийн хэргийг удирдах эрхийг хүлээн авав. Үүний дараа Хубилай карлукуудыг дарах үүрэг хүлээжээ. Хубилай карлукийн захирагч Арслан ханыг дагуулан авч, түүнийг Чингис хаанд бараалхуулав. Чингис хаан Арслангийн дуулгавартай байдлыг үнэлж, түүнд өөрийн охидын нэгийг өгөхөөр амласан байна.

Чингис хаан цэргээ зохион байгуулах үед Хубилайн мянгат Чингисийн бага хүү Хүлгэнд харьяалагдав. Рашид ад-Дины хэлснээр бол Хубилай ноёны хөвгүүд ч бас монголын хаадад алба хааж байжээ.

## Мөн үзэх 
* Чингис хааны дөрвөн нохой
* Зэв
* Зэлмэ
* Сүбээдэй

Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Лхамсүрэнгийн Жамсран

Хэрээд овогт **Лхамсүрэнгийн Жамсран** (1929 онд Сүхбаатар аймгийн Халзан суманд төрсөн-2008 онд Улаанбаатарт нас барсан) **-**Түүхийн шинжлэх ухааны доктор, шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн. XX зууны Монголын түүх судлалын томоохон төлөөлөгч эрдэмтэн юм.

## Намтар 
МУИС-ийн түүхийн ангийг 1953 онд дүүргэж УБДС, МУИС, НДС-д багш, тэнхмийн эрхлэгч, ШУА-ийн Дорно дахины хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, тасгийн эрхлэгч, тэргүүлэх ажилтан, профессороор ажиллаж байв. 

1957-1962 онд Бээжин Их сургуулийн хэлний бэлтгэл, аспирантурт сурч дүүргэсэн. 

1980 оны МАХН-ын Төв хорооны 70-р тогтоол гэгчээр атаач, хорон санаатны гүтгэлгээр ид туурвиж бүтээх хэдэн жилээ хэлмэгдлийн хар салхинд өнгөрөөж хохирсон. 1990 онд Дээд шүүхийн шийдвэрээр цагаатгагдаж, эрдэм шинжилгээний ажилдаа эргэн орсон. 1997 онд Түүхийн шинжлэх ухааны докторын зэргээ ХХ зууны тэргүүн хагасын Монгол-Хятадын харилцааны сэдвээр хамгаалсан. Түүхч Х.Пэрлээгийн нэрэмжит шагналыг анх түрүү хүртсэн эрдэмтэн. ШУА-ийн судалгааны профессор цолтой. Гадаад, дотоодод хүлээн зөвшөөрөгдсөн нэрт эрдэмтэн. Тайваны Улс төрийн Их Сургуульд зочин профессороор ажиллаж байсан. 

## Бүтээлүүд: 
БНМАУ-ын түүхийн дээж бичиг (1968) дунд сургуулийн түүхийн сурах бичиг, “Соёл эрдэнэ” (1970), “Монголын сэргэн мандлын эхэн” (1993), “Монголын цагаагчин жилийн хувьсгал" (1991), “Дарьгангын сүрэг хошуу” (1994), “Дарьганга” (1999), “Монголын төрийн тусгаар тогтнолын сэргэлт” (1997), “Эсэн тайш хаан” (2000), “Монголын түүх судлалын өгүүллүүд-I" (2000),II (2008), “Орос дахь монгол угсааны улсууд” (1995), “Хятад дахь монголчууд” (1996) зэрэг олон сонгодог бүтээл туурвин үлдээжээ. 

Түүний санаачилгаар 1999-2006 онуудад хэвлүүлсэн “Монголын түүхийн бага нэвтэрхий толь” 5 дэвтэр ном онцгой байр эзэлнэ. Тэрбээр Дарьганга судлалын суурийг тавьсан эрдэмтэн юм. 

## Гэр бүл 
Түүний ах Л.Ням-Осор гэдэг сайн түүхч, ХААДС-д Улс төр, эдийн засгийн ухааны багшаар олон жил ажиллаж байса. "Монгол бөх" номд Дарьгангын бөхийн талаар бичсэн. Л.Жамсрангийн хүү Жамсрангийн Баясах, Жамсрангийн Урангуа нар манай шинэ үеийн авьяаслаг түүхч эрдэмтэд билээ. Тэд эдүгээ МУИС-д багшилцгааж, эрдэм судлалаа амжилттай үргэлжлүүлж байна.  

Түүний авааль хань Дэнсмаа багш. Жамсран багшийн охин Ж.Урангуа (1960 он) “XX зууны эхэн үеийн Ар Монгол дахь шинэтгэл” (1997), “Хэргэм зэрэг, цол өргөмжлөхүй” (2000), “Монгол хатад” (2000), “Монгол түүхийн хураангуй хэрэглэгдэхүүн” (хамтын бүтээл) тэргүүтнийг туурвижээ. Түүний хүү Доктор, профессор Ж.Баясах (1956) “Өмнөт Сүн улсын элч нарын тэмдэглэл XIII зууны Монголын түүх угсаатны зүйн сурвалж болох нь” (оросоор 1997 он), “Хятадын товч түүх” (2002) зэрэг бүтээл нийтлүүлжээ. Орос, хятад, англи хэлтэй.

Ангилал:Халзангийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:1929 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Гүнжийн Сүхбаатар

**Гүнжийн Сүхбаатар** (1928 онд Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан суманд төрсөн- 1995 онд нас барсан)- Монголын эртний "Хүннү" үеийн түүхээр дагнан судалсан гарамгай эрдэмтэн доктор.  

## Намтар 
Эрдэмтэн Гүнжийн Сүхбаатар 1928 онд Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын нутагт малчин ардын гэрт төржээ. Ийнхүү бага, дунд боловсрол шат дараалан эзэмшиж явсаар, 1952 онд МУИС-ыг түүхч мэргэжлээр төгссөн байна. 1959-1962 онд Бээжингийн их сургуулийн аспирантурыг дүүргэсэн. 

МУИС, холбооны сургалтын төвд багш, ШУА-ийн түүхийн хүрээлэн, Дорно дахин судлалын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, ахлах ажилтан, тасгийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан.

Гүнжийн Сүхбаатар түүхэн хүмүүсийн гавьяаг бахдахын хамт алдаа согогийг хайр найргүй шүүмжилж, түүхийг гоёчлон чимэлгүй, үнэн мөнөөр үлдээхээс цааргалдаггүй байв. Үнэн хэрэгтээ, монголд Гүнжийн Сүхбаатараас өөр хүннү судлалаар мэргэшсэн түүхч гарч ирээгүй юм. Социализмын үзэл суртлын нийгэмд амьдарч байсан энэ эрдэмтэн монголын түүхийн эх сурвалжийг сургалтын материалд оруулснаас болж 1980-аад онд хэлмэгдсэн юм. Түүнийг ажлаас нь хөөж, судалгаа явуулж, бүтээлээ хэвлэх эрхгүй болгож байв.  

Тэр хүн арваад жилийн турш хэлмэгдэж явжээ. Гэвч түүнд билэг оюун, үл шантрах эрдэмтэн хүний ёс зүй байсан юм. Харамсалтай нь, доктор Г.Сүхбаатар 1990 он гарсны дараа удалгүй хорвоог орхисон юм. 

## Эрдмийн ажил 
Сүхбаатар нь 1960 аад оноос эхлэн монголын эртний түүхээр 20 гаруй жил дагнан ажиллахдаа сяньби, хүннү нар монгол угсаатан мөн болохыг нотлон бичсэн ганц сэдэвт “Сяньби” зохиолоо 1971 онд, “Монголчуудын эртний өвөг” зохиолоо 1980 онд туурвин тус тус хэвлэн нийтлүүлжээ. Энэ бүх судалгаа, эрдэм шинжилгээний ажлынхаа үр дүнд монголчуудынхаа түүхийг хэдэн зуу мянган жилээр урагшлуулан нотолсон байна. Тухайлбал, Монгол Нирун улс зохиолдоо язгуур монголчуудын түүхийг 700-800 жилээр урагшлуулсан юм. Тэрбээр эртний улсуудын талаарх хятад сурвалж бичгийн мэдээ болон эрдэмтдийн судалгааг нягталж, нийгмийн шинжлэх ухааны талаарх онолын бүтээлд тулгуурлан Нируны түүхийн тоймыг аж ахуй, нийгэм төрийн байгуулал, соёл угсаа гарвалын үүднээс цогцолбороор судалсан байна. “Бид эх түүхээ мэдэхгүй байж, эх орноо тусгаар тогтносон улсынх нь хувьд хөгжүүлж ч чадахгүй, мандуулж ч чадахгүй. Өнгөрсөн үеийн бодит шалтгааны улмаас монголын түүхийн нэгэн үеийн бодит үнэн гуйвж, язгуур монголчууд найман зуун жилийн өмнө түүхийн тавцан дээр гарсан балчир үндэстэн шиг болоод байна” хэмээн их эрдэмтний хэлж байсан нь ийм учиртай бөлгөө.

Хятад, орос, англи хэлийг төгс эзэмшсэн. “Монголчуудын эртний өвөг Хүннү”, “Монгол Нирун улс” зэрэг шинэлэг, дорвилоц олон бүтээл туурвисан. Бүтээлийнх нь таван боть хэвлэгдсэн. Тэрбээр сайн түүхч төдийгүй сайн орчуулагчдын нэг байв.

Эрдэмтэн Г.Сүхбаатар нь мөн Рашид ад Дин "Судрын чуулган"/1311он/-ыг анх удаа монгол хэлээр  орчуулалцсан хүний нэг юм.

Ангилал:Түүхч
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголчууд
Данзанваанчигийн Ухнаа

**Данзанваанчигийн Ухнаа** (1941 онд төрж, 2022 оны 11-р сарын 28-нд нас барсан) - Монгол Улсын Ардын жүжигчин, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн.  

## Намтар 
Д.Ухнаа нь Дорноговь аймгийн Дэлгэрхэт буюу одоогийн Иххэт суманд 1941 онд төрж, 2022 оны 11-р сарын 28-нд Улаанбаатар хотод нас баржээ. Тэрбээр Чөлөөлөх дайнд оролцогч БНМАУ-ын баатар Д.Данзанванчигийн хүү юм.

### Боловсрол 
* 1960 онд Дорноговь аймагт арван жилээ төгссөн сурагч дуучин болох хүсэлтэй нийслэлд ирсэн. 
* 1960 онд анх “Учиртай гурван толгой” дуурийн “Юндэнгийн дагуулаар” анх тайзанд гарч байсан.
* 1967-1972  онд Болгар улсын Софи хотын хөгжмийн дээд сургуульд сурч төгссөн. 
* 1983 онд Москвагийн Театр урлагийн дээд сургуулийн эстрадын найруулагчийн дээд дамжаанд мэргэжил дээшлүүлсэн байна. 

### Ажилласан байдал 
* 1972 онд Филармонид анхны гоцлол дуучнаар ажилласан байна.
* 1972 оноос улсын филармонийн туслах найруулагч, уран сайхны удирдагч, 
* Улсын Дуурь Бүжгийн Театр-т дуучин, 
* 1983-2001 онд даргаар ажиллажээ.

Д.Ухнаа  нь Улсын хөгжимт драмын театрын дуучнаас ажлын гараагаа эхэлж, соёл, урлагийн хөгжлийн төлөө тасралтгүй 60 гаруй жил хөдөлмөрлөхдөө Монголын болон дэлхийн сонгодог олон арван дуурьт гол дүр бүтээж, Улсын Филармонийн симфони найрал хөгжмийн 200 гаруй тоглолт, "Соёл-Эрдэнэ" хамтлаг, "Баян Монгол" чуулга-ын 400 гаруй тоглолтыг удирдан зохион байгуулж, 4,500 гаруй концерт хөтөлж, 220 гаруй концерт найруулан үзэгч түмний хүртээл болгосон юм.

Дэлхийн 70 гаруй улсад Монголын урлагийн 400 гаруй удаагийн тоглолт зохион байгуулан үндэсний болон эстрад урлагийг сурталчлан таниулж, соёл, урлагийн салбарыг хөгжүүлэх их үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан эрхэм билээ.

### Шавь нар 
* Б.Баяраа /агсан/, 
* Б.Сарантуяа /УГЖ/, 
* Х.Төмөрбаатар /УГЖ/, 
* Ч.Насантогтох /УГЖ/, 
* Л.Оюунчимэг /агсан/, 
* Д.Эрдэнэтуяа зэрэг нэрт дуучид

## Гавьяа шагнал 
* 2017 онд Монгол Улсын Ардын жүжигчин, 
* 2022 онд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, 
* 1993 онд Соёлын гавьяат зүтгэлтэн. 

Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Иххэтийн хүн
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн жагсаалт

**АНУ-ын Ерөнхийлөгч** — АНУ-ын төрийн болон гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн юм. 1787 онд баталсан АНУ-ын Үндсэн хуулиар энэхүү Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг бий болгосон байна. 1789 онд Жорж Вашингтон АНУ-ын анхны Ерөнхийлөгч болж байсан. Түүнээс өмнө энэхүү "Ерөнхийлөгч" гэсэн албан тушаалыг «Тивийн конгрессын Ерөнхийлөгч» хэмээдэг байжээ.

АНУ-ын ерөнхийлөгчийг 1789 оноос хойш сонгож байгаа юм. Дараалан сонгогдсон тохиолдолд нэг л удаа дугаарладаг (жишээлбэл, хоёр удаа дараалан сонгогдсон Жорж Вашингтон нь эхний болон хоёр дахь Ерөнхийлөгч биш, анхны буюу 1 дахь Ерөнхийлөгч). Харин дундаа завсарлагатайгаар дахин сонгогдсон хоёр тохиолдол байдаг бөгөөд Гровер Кливленд, Доналд Трамп нар юм. Тэднийг АНУ-ын 22 дахь ба 24 дэх болон 45 дахь ба 47 дахь Ерөнхийлөгч гэж тоолдог зарчимтай юм байна. Бас АНУ-ын үндсэн хуульд Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацааг хязгаарлаагүй үед Франклин Рузвельт 4 удаа сонгогдсон цорын ганц хүн юм. Тэгснээс хойш 1951 онд 22 дахь нэмэлт өөрчлөлтийг баталж Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг хоёроос дээш удаа дахин сонгогдохгүй хэмээн хязгаарласан юм.

Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Очирын Номт

**Очирын Номт** (орос. **Номто́ Очи́рович Очи́ров**, жинхэнэ нэр нь — **Ноха́**, **Номто** — халимагаар *номт* (*эрдэмтэн*) (халимаг. Очра Номт, 1886 оны 10-р сарын 10-нд Оросын эзэнт улсын Малодербетовский улус-д Хонч нуурт төрсөн- 1960 оны 7-р сарын 11-нд ЗХУ-ын Автономит БНХалимагУ-ын Советское тосгонд буюу өнөөгийн — Кетченеры-д нас барсан) -халмагийн эрдэмтэн, угсаатан зүйч, гэгээрүүлэгч, Жангар тууль судлал үндэслэгчийн нэг, Санкт-Петербург хотод бурханы шашны анхны сүм босгохыг санаачилсан хүний нэг. Халимагийн цэргийн Засгийн газрын бүрэлдэхүүн дахь "Цагаан оросын" хөдөлгөөний гишүүн. 

Номто Очиров нь халимагийн "Жангар" туулийг хэвлүүлсэн бөгөөд халимагийн түүхэн дахь анхны «Ойратские известия» сонин хэвлүүлэн гаргж байсан хүн. XX зууны 20-иод онд Номто Очиров халимагийн бичиг үсгийг шинэчилэхэд оролцож байсан эрдэмтэн. Номт Очиров Халимагийн Бага дөрвөд аймгийн Бухас гэдэг газар очоод Ээлэйн Овлаатай зунжин уулзаад арван бүлэг Жангар бичиж авсан. Номт Очирын бичиж авсан арван бүлэг Жангар дэлхийн Жангар судлалын маш том өв. Монголч эрдэмтэн В.Котвичэд авчраад өгтөл итгээгүй. Котвич 1911 онд нь Халимагт очоод Эйлэн Овлаатай уулзахад нэг жилийн дараа дөрвөн бүлэг Жангараа дахиад хайлж өгсөн. Онцын өөрчлөлт байгаагүй. Тэр үед Номт Очиров Очирын Нохой гэдэг нэртэй хүн байж л дээ.  Котвич ийм эрдэмтэй хүний нэр өөр байх учиртай гээд Номт гэж нэрлэсэн гэдэг.  

Тэрээр 1886 онд Хонч нуур гэдэг газар малчин Довукин Очирын гэрт төрсөн. Бага насаа Давид Тунгутов хэмээх дөрвөд ноёны өвөлжөөны ойролцоо Червлёное тосгонд өнгөрөөсөн. 1898 онд Бага дөрвөдийн улсын бага сургууль төгссөн. 1898-1905 онд Астрахани хотын дунд сургууль дүүрэгсэн байна. 1905 онд тэрээр Петербургийн эзэн хааны Их сургуулийн Дорнын тэнхимд сурахаар элсэн орсон байна. Сурч байх хугацаанда Халимагийн тал нутагт 2 удаа очиж Жангар хайлдаг Ээляна Овлы 10 дууг бичиж авсан байна. 

1910-1916 он хүртэл Санкт-Петербург хотын Угсаатны зүйн музейд ажиллаж 1916 онд Петербургийн их сургуулийн хуулийн факультетийг төгссөн байна.

1914 оны намар халимагийн ноён Данзан Тундутовтай хамт Халимаг нутаг дахь халимагуудыг Хаант оросын үеийн бие даасан нутаг болгох ухуулах ажил эрхэлсэн байна.

1917 оны "2-р сарын хувьсгалын" дараа 3-р сард Астрахани хотод Халимагийн ард түмний төлөөлөгчдийн анхдугаар хурал болж түүнийг Халимагийн ард түмнийг удирдах Төв хорооны орлогч даргаар (сүүлд Халмагийн цэргийн Засгийн газар) сонгосон байна.  

1920 оноос Захиргааны төрөл бүрийн албан тушаал эрхэлж байжээ. 

Тэрээр 1929 оноос эхлээд тэрээр 4 удаа хоригдож байсан юм: 1929 оны дундуур, 1930 оны намар, 1941 оны 6-р сард, 1950 оны 12-р сард. Баривчлах бүрд түүнийг Халимагийн цэргийн Засгийн газар ажиллаж  «халимагийн үндэсний хувьсгалын эсэргүү „Нарны гэрэл“» байгууллагын үйл хэрэгт оролцсон гэж буруутгаж байсан. 1950 оноос Казахстаны Семипалатинск хязгаарт тусгай газар нутаг заагдаж амьдарсан байна. 

Номто Очиров 1956 онд суллагдаж Зөвлөлт Халимагийн Приозёрное дүүргийн Советское (өнөө — Кетченеры) тосгонд амьдарч байгаад 1960 оны 7-р сарын 11-нд нас баржээ.

Ангилал:1886 онд төрсөн
Ангилал:1960 онд өнгөрсөн
Ангилал:Халимаг ястан
Ангилал:Халимагийн хүн
Ангилал:Ардын урлаг судлаач
Ондржей Кадлец

**Ондржей Карэл Кадлец** (чех. *Ondřej Karel Kadlec*, орос. *Андрей Вячеславович Кадлец*, 1859 ны 2-р сарын 18-нд Чехийн Добржиш хотод төрж, 1928 оны 2-р сарын 28-нд Оросын Самара хотод насан эцэслэсэн) нь чех гаралтай хөгжмийн зохиолч, хийлч ба удирдаач юм.

## Чех улс 
Тэрээр Усти-над-Лабем хотын Данекийн үйлдвэрт ажилчнаар ажлын гараагаа эхлүүлж байжээ. Прагийн консерваторид суралцаж, И. Ауэр, А. Бернхардт нарын шавь байв. 1876 оноос Млада Болеслав хотын 36-р явган цэргийн полкын цэргийн хамтлагт хөгжимчин байв.

А.В.Кадлец Прагийн Консерватори болон Санкт-Петербургийн Консерваторид хийлч, хөгжмийн зохиолч, удирдаач мэргэжлээр тус тус суралцан төгссөн. Энэ үед европ хөгжимчид ажил хийхээр дэлхийгээр аялдаг байсан нь хэвийн үзэгдэл байлаа.

## Орос улс 
1880-аад онд Кадлец Орост ажиллахаар ирсэн ба яваандаа өөрийнхөө нэрийн орос хувилбар болох Андрей Вячеславович Кадлец гэх нэр ашигладаг байв.

1887-1907 онуудад Санкт-Петербургийн Марийнский театрын нэгдүгээр хийлчээр ажиллаж байв. 1907-1909 онуудад Хойд Осетын Владикавказ хотын Казак Цэргийн тойргийн симфони найрал хөгжмийн удирдаачаар, 1909 оноос Санкт-Петербургийн Финландын Явган Цэргийн хөгжмийн салааны хөгжмийн удирдаач, дуурийн найрал хөгжмийн удирдаач болон дунд сургуулийн хөгжмийн багшаар ажиллаж байжээ.

## Монголын үндэсний сүлд дууллын хөгжимийн зохиолч 
Хаант Оросын нийслэлд хэвлэгдэн гардаг байсан “Огонёк” сэтгүүлийн 1914 оны 4-р сарын 6-19-ний дугаар 14-ийн 20 дахь нүүрэнд "Монголын сүлд дууллыг зохиогч, хөгжмийн зохиолч А.В.Калдец" хэмээх гарчигтайгаар “Орос орны хүчирхэг дэмжлэгтэйгээр Хятадын олон зуун жилийн боолчлолоос чөлөөлөгдсөн Монгол гүрэн нь гадаад төрхөөрөө аажим аажмаар тусгаар улс болж байна. Мөнгөн тэмдэгт болон одон тэмдэг бий болгосны дараагаар Хутагт Монголын үндэсний сүлд дууллыг цэргийн найрал хөгжмөөр эгшиглүүлэхийг зарлиг болгожээ. Төрийн сүлд дууллыг Монголын засгийн газрын тусгай захиалгаар Чехийн хөгжмийн зохиолч, ноён Кадлец Санкт-Петербургийн их сургуулийн дорно дахины факультетаас өгсөн монгол аялгуунд үндэслэн бичжээ. Сүлд дууллын зохиогч нь бол Марийнский театрын нэгдүгээр хийлч бөгөөд алдартай хөгжмийн зохиолч юм. Тэрээр тухайн үедээ Марийнский театрт тоглогдож байсан хэд хэдэн балетыг зохиожээ. Сүлд дуулал зохиосныхоо төлөө тэрээр Хутагтаас хоёрдугаар зэргийн Эрдэнийн очир одонг хүртжээ” хэмээн бичсэн байдаг.

## Гэр бүл 
18-р зууны 80-аад оны дундуур тэрээр герман гаралтай Франциска Шхахттай (Franziska Schacht) гэрлэжээ. Тэд хамтдаа 6 хүүтэй болсон. 

Түүний хүү Иржи Кадлец (Jiří Kadlec, 1891–1955) Санкт-Петербургийн консерваторийг төгсөж, 1918 он хүртэл Москвагийн Эзэн хааны дуурийн театрын морин хийлчээр ажиллажээ. Хувьсгалын жилүүдэд тэр Стамбул руу зугтсан. 1934 онд Чехословак руу буцаж ирээд радиогийн найрал хөгжмийн гишүүн болжээ. 

## Эшлэл
Ангилал:Чехийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Оросын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:1859 онд төрсөн
Ангилал:1928 онд өнгөрсөн
Улаанцавын чуулган

**Улаанцавын чуулган** () бол Манж Чин улсын үед Өвөр Монголын зургаан чуулганы нэгэн  юм. Тус чуулган нь Дөрвөн хүүхдийн хошуу,  Дархан муумянган хошуу, Урадын өмнөд хошуу, Урадын дундад хошуу, Урадын хойд хошуу, Халхын баруун гарын хошуу гэсэн зургаан хошуунаас бүрдэж байлаа. Чин гүрний үед "Дөрвөн хүүхдийн хошууны нутагт байдаг **Улаанцав уулын  энгэрт** чуулган чуулдаг байсан тул **Улаанцавын чуулган** хэмээн нэрлэжээ." 

## Товч тойм 
Улаанцавын чуулган нь баруун талдаа Эзнээгийн торгууд вангийн хошуу, Их Зуугийн чуулган, хойд талдаа Сайн ноён хан аймаг, Түшээт хан аймаг, зүүн талдаа Шилийн голын чуулган, өмнөд талдаа Шаньси муж, Цахар найман хошуутай хаяа нийлж байсан. Улаанцавын чуулганд одоогийн Улаанцав хот, Баяннуур аймаг, Бугат хот, Хөх хотын газар нутгийг багтаасан байв. Чин гүрэн мөхсний дараа Өвөр Монголын зургаан чуулган, 49 хошууны ноёд ДИУлсад харъяалагдаж эхэлснээс эхлэн, Улаанцавын чуулганыг татан буулгаж, Суйюань мужид нэгтгэв. 

Дөрвөн хүүхдийн хошууны засаг ноёд нь Хавт Хасарын 15 дахь үеийн ач Ноёнтой отгон ноёны дөрвөн хүү Сэнгэ мэргэн хошууч, Соном дархан тайж, Омбо бөх тайж, Эрчим мэргэн тайж нарын үед тус бүр бие даасан Дөрвөн хүүхдийн аймаг нэртэй байсныг Чин гүрэн эзэлсний дараа нэгтгэж, Дөрвөн хүүхдийн хошууг байгуулж, Омбо тайжийг засаг ноёноор томилсон. Тус хошууг он жилийн уртад товчилж ярьсаар одоо цагт Дөрвөд хошуу гэх болжээ. 

Дархан Муумянган хошуу нь Хавт Хасарын удам Норов цэгэн ноёны үед Чин гүрэнд дагаар орсон. Хасарын тахилгын өргөөг байгуулж, сүлд шүтээнийг босгож **Тайл богдын өргөө**г байгуулж үе улиран тахиж байсан.

Урадын гурван хошууны ноёд бол Хавт Хасарын удмынхан болно. 

Халхын баруун гарын хошууны ноёд бол Гэрсэнз жалайр хунтайжийн 3-р хөвгүүн Онохуй үйзэн ноёны дэд хөвгүүн Абуху мэргэн ноёны отгон хөвгүүн Рахули далай ноёны ахмад хөвгүүн Бунтар цөөхүр тайжийн удмын захирсан хошуу юм. Бунтар нь 1653 онд Түшээт хан Гомбодоржтой тэмцэлдэж, эцэстээ Чин гүрэнд дагаар орсон.

## Эшлэл
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Амбан захирагч (АНУ)

АНУ-д **Амбан захирагч** нь муж, нутаг дэвсгэрийн гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн юм. 2022 оны зургадугаар сарын байдлаар Бүгд найрамдах намаас амбан захирагчтай 27 муж, Ардчилсан намаас амбан захирагчтай 23 муж байна. Пуэрто-Рикогийн Педро Пиерлуиси нь Ардчилсан намтай ойр харилцаатай хэдий ч Шинэ дэвшилт намын гишүүн юм. Колумбийн холбооны тойргийг Ардчилсан намаас сонгогдсон амбан захирагч удирддаг.

## Мужийн амбан захирагч нар 
Аляск, Хавай, Хойд Дакота, Нью-Йорк, Кентакки мужуудаас бусад бүх мужид сонгууль явагдсаны дараагийн жилийн нэгдүгээр сард өмнөх амбан захирагчийн бүрэн эрх дуусч, шинэ амбан захирагчийн бүрэн эрх эхэлдэг. Одоогийн байдлаар хамгийн удаан хугацаагаар амбан захирагчаар ажилласан хүн нь 2013 оны 1-р сараас хойш ажиллаж байгаа Вашингтоны Жэй Инсли, харин хамгийн шинээр тангараг өргөсөн захирагч нь 2022 оны 1-р сараас хойш ажиллаж байгаа Виржиниа мужийн Глен Янгкин юм. Насны хувьд Алабама мужийн захирагч Кей Айви (1944 онд төрсөн) хамгийн ахмад нь, Флорида мужийн амбан захирагч Рон ДеСантис (1978 онд төрсөн) хамгийн залуу нь юм.

## Нутаг дэвсгэрийн захирагчид 
## Холбооны дүүргийн засаг дарга 
## Лавлагаа 
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улсуудын улс төр
Назлы Толга Бреннинкмейер

**Назлы Толга Бреннинкмейер** (1979 оны арваннэгдүгээр сарын 8-нд  Анкара хотод төрсөн) бол Туркийн сэтгүүлч, мэдээний хөтлөгч юм.

Тэрээр 7 настайдаа аавынхаа үүргийн улмаас Анкарагаас Истанбул руу нүүжээ. Эхлээд Эренкөй бага сургууль, дараа нь Үскүдар Америкийн ахлах сургуулийг төгссөн . Тэрээр их сургуулиа Мармара их сургуулийн Харилцааны факультетэд төгссөн . Дараа нь Галатасарай их сургуулийн Харилцааны факультетэд магистрын зэрэг хамгаалсан. Тэрээр 1998 онд их сургуульд сурч байх хугацаандаа Канал D -д дадлага хийх хүсэлтийг хүлээн авснаар сэтгүүлчийн ажлын гараагаа эхэлсэн. Анх Канал Д-д Гадаад мэдээний албанд ажиллаж эхэлсэн. Дараа нь Тунжай Өзкан ерөнхий редакторт өдөр тутмын болон шөнийн мэдээг танилцуулав. Канал D-д 4 жил ажилласны дараа Тунжай Өзкан 2002 онд Тунжай Өзкан болон Доган группын хоорондын үл ойлголцлын улмаас Дефне Самиели болон түүний багийн хамт Show TV -д шилжсэн. “Show TV”-д 1 жил ажиллахдаа өдөр шөнийн мэдээний хажуугаар онцгой ярилцлага өгсөн. Тэрээр 2003 онд Show TV-ийг орхиж, ижил нэвтрүүлгийн группын мэдээний суваг болох Skytürk рүү нүүсэн. Skytürk-д тэрээр эхлээд үдийн цайны шугаманд Назлы Толгатай "Гүндэм", оройн цагаар Назлы Толгатай "Мэдээний ширээ" нэртэй нэвтрүүлэг бэлтгэж, толилуулсан. 2007 оны 1-р сард Доган Шентүркийн урилгаар Skytürk -ээс FOX болох TGRT руу шилжсэн. 2008 онд компанийн бодлогын дагуу FOX Ana Haber-ын цагийг 22:00 болгож, нэрийг нь Fox On Ana Haber болгон өөрчилсөн. 2013 оны 6-р сарын 14-нд тэрээр гэр бүл зохиож, гадаадад суурьшсан тул 7 жил орчим үргэлжилсэн мэдээний гол хөтлөгчийг орхисон. Назлы Толга бол Христийн шашинтан бөгөөд Голландын бизнесмэн Лоуренс Бреннинкмейертэй 2013 оны 8-р сарын 31-нд Сент Эсприт сүмд гэрлэсэн. 

Назлы Толга өөрөөсөө 15 сараар эгч Эда хэмээх эгчтэй бөгөөд сүүлийн жилүүдэд ээж болсон. 

* Дэлхийн эдийн засгийн форум зэрэг олон самбар, бага хурал, олон улсын нээлтүүдэд; Тэрээр илтгэгч, хэлэлцүүлэгт оролцогч, модератор зэрэг янз бүрийн үүргийг гүйцэтгэсэн.
* Хөтлөгчөөс гадна хэвлэл мэдээллийн хувийн сургалтын төвд гурван жил (2010-2013) багшилжээ.
* Анкара хотод төрсөн Толгагийн аав Малатья, ээж нь Терме мужаас гаралтай .

## Бусад шагналууд  
* Айдын их сургууль 7. Уламжлалт харилцааны шагналууд - Шилдэг эмэгтэй мэдээний хөтлөгч
* Flip Newspaper TV Stars Award - Шилдэг эмэгтэй мэдээний хөтлөгч
* Алтан арслан - Хамгийн амжилттай мэдээллийн хөтлөгч, шилдэг мэдээллийн хөтөлбөр
* Foot Newspaper - 2010 оны шилдэг эмэгтэй мэдээний хөтлөгч
* Намык Кемал их сургуулийн хэвлэл мэдээллийн шагнал гардуулах ёслолын оны шилдэг мэдээний хөтлөгч шагнал (2013)
* Шилдэг хөтлөгч эмэгтэй - Yeni Yüzyıl University Communication Awards 2012
* Арэл Их Сургуулийн 2 дахь удаагийн Харилцаа холбооны шагнал гардуулах ёслолын шилдэг эмэгтэй мэдээ хөтлөгч
* 2012 оны Хэвлэл мэдээлэл, шинэ медиа шагнал "Шилдэг мэдээ хөтлөгч"
* Lions Achievement Awards "Оны хамгийн амжилттай эмэгтэй мэдээний хөтлөгч"
* Истанбул Айдын Их Сургуулийн Харилцаа Холбооны Шагнал, Оны шилдэг хөтлөгч (2013)

## Түүний ажилладаг сувгууд 
* 1998-2002: Канал D
* 2002-2003: Show TV
* 2003-2007: Skyturk
* 2007-2013: FOX 

## Эх сурвалж 
Ангилал:1979 онд төрсөн
Гүршихи

**Гүршихи мэргэн ноён** бол Халхын зүүн гарын Абуху мэргэн ноёны ач хүү Сону дайчин хунтайжийн хүү, Түшээт хан аймгийн Мэргэн вангийн хошууны анхны засаг ноён юм. Тэрбээр өвөө Ангаахай мэргэн ноёныг залгамжлан мэргэн ноён цолыг залгамжлан авчээ. Гүршихи мэргэн ноёны захирсан хошуунд одоогийн Дорноговь, Дундговь, Өмнөговь, Өвөрхангайн урд хэсгийн нутгууд багтаж байв. Энэ нь Түшээт хан аймгийн Чин гүрэнтэй хиллэх чухал хошуу байсан тул манжууд өөрийн талдаа татахын тулд Энх амгалан хааны зарлигаар Гүршихийг жонон цолоор шагнасан нь 1691 оны Долоннуурын чуулган хүртэл мэргэн жонон цолыг хэрэглэж байв. "Гүршихи ноёны орд өргөө нь "Хөх-Бөрт" хэмээх газар байв." 

1688 онд зүүнгарын Галдан бошогт хааны цэрэг халхад дайран орсны дараа тэрээр дүү Даш эрх дайчин, Ноён хутагт нарын хамтаар албат ардуудаа авч Чин гүрэнд орогнол гуйн ирсэнд, "дөрвөн хүүхэд аймгийн захын гадна Хонгорын газарт шагнаж нутаглуулав." 

## Гэр бүл 
* Элэнц өвөө: Абуху мэргэн ноён
* Хөвгүүн: Равдандорж жүн ван, Цэнгүнжав гүн (Цогтой засгийн хошууны анхны засаг ноён)

## Эшлэл 
Ангилал:1705 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Линдон Жонсон

**Линдон Бэйнс Жонсон** (англи. Lyndon Baines Johnson; 1908 оны 8-р сарын 27-нд АНУ-ын Техас мужийн Стоунуоллд төрсөн, -1973 оны 1-р сарын 22-нд тэндээ нас барсан)- АНУ-ын 36 дахь Ардчилсан намаас дэвшсэн Ерөнхийлөгч (1963-1969) мөн Жон Кеннедигийн үед 1961--1963 онуудад 37 дахь Дэд Ерөнхийлөгч байсан. 

## Намтар 
Линдон Бэйнс Жонсон 1908 оны 8-р сарын 27-нд Техас мужийн Стоунволлын ойролцоох фермд төрж, бага Самуэл Эли Жонсон, Ребекка Бейнс нарын таван хүүхдийн ууган нь болон мэндэлжээ. Дүү Сэм Хьюстон, Ребекка, Жозеф, Люсиа нар тэдний гэр бүлд төржээ. Хүү өвөг дээдсээсээ англи, герман, шотланд угшил өвлөн авсан байна. Жонсон яриа хөөрөө сайтай хүүхэд байсан бөгөөд сургуульд байхдаа илтгэл тавьж, мэтгэлцээнд оролцож, бейсбол тоглодог, бүх хичээлээ сайн хийдэг хүүхэд байжээ. Төрөлхийн сониуч зан, уян хатан байдал нь Линдонд 1923 онд "Johnson City High School" сургуулийн хамгийн залуу сурагч болох боломжийг олгосон.

1963 оны 11-р сарын 22-нд Ерөнхийлөгч Жон Кеннеди будуулж амь насаа алдсан өдрөөс Линдон Жонсон Ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн. 

1969 оны 1-р сарын 20-ны дараа Жонсон том улс төрөөс гарч, дурсамжаа бичиж, Техасын их сургуульд хааяа лекц уншдаг байв.

Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Техасын хүн
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Мөнгөн Од шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:АНУ-ын вьетнамын дайны хүн
Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2020–2024

**2020-2024 оны Улсын Их Хурал** нь 2020 оны 7 сарын 2-ны өдөр анх хуралдаж, 2024 оны 7 сарын 3 хүртэл хуралдах Улсын Их Хурлын 8-р чуулган байсан бөгөөд 2020 оны 6 сарын 24-нд болсон 2020 оны ээлжит сонгуулиар гишүүдээ анх сонгосон.

## Бүрэлдэхүүн 
2020 оны УИХ-ын сонгуульд улс төрийн дөрвөн нам, нэг бие даагч УИХ-д сонгогдсон.

## Тойрог 
## Эшлэл 
Ангилал:Монголын сонгууль
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурал
Зохиомол хэл

**Зохиомол хэл** гэдэг нь авиа зүй, дүрэм, үгсийн сан нь хэл болон хэлнүүдийн хөгжлийн явцаар хувьсаж буй болоогүй, харин ямар нэгэн зорилгоор тусгайлан төлөвлөж хүн зохиосон алив бүх хэлийг хэлнэ. Үүнд уран зохиолын дүр, газар орныг тодотгох үүднээс зохиосон уран зохиолын зохиомол хэл, тооцоолон бодох машины ажиллуулах зорилгоор зохиосон инженерийн хэл, хүн хоорондын хэл ярианы үүргээр зохиосон олон улсын туслах хэл зэрэг орно.

### Уран зохиолын зохиомол хэлнүүд 
* Күеня болон Синдарин хэлнүүдийг Ж.Р.Р Толкиен "Бөгжний Эзэн" романд зориулж зохиосон.
* Клингон хэлийг Марк Окранд 1985 онд шинжлэх ухааны уран зөгнөлт "Стар Трек" романд зориулж зохиосон

### Инженерийн хэлнүүд 
* Хөгжмийн зохиомол хэлнүүд
* Философийн зохиомол хэлнүүд
* Програмын хэлнүүд

### Олон улсын туслах хэлнүүд 
* Эсперанто хэл - 1887 онд Польшийн эрдэмтэн Л.Л. Заменхоф зохиосон. Дэлхий даяар хамгийн түгээмэл ашигладаг зохиомол туслах хэл.
* Волапук - Шашны хүрээнд ашиглахаар 19-р зуунд зохиосон хэл
* Слав хоорондын хэл - 2006-2017 оны хооронд Холландын хэл шинжлэлийн эрдэмтэн Я. Ван Стээнбэрген, Чехийн компьютер судлаач В. Мэрунка нарын зохиосон хэл. Эртний Христийн сүмийн славян хэлтэй төстэй хэл.

Ангилал:Хэл судлал
Ангилал:Хэл зүй
Ангилал:Хэл
Хятад илдэн хошууч

**Хятад илдэн хошууч** нь (1561-?) Гэрсэнз жалайр хунтайжийн гутгаар хөвгүүн Онохуй Үйзэн ноёны гутгаар хөвгүүн. Их Шар туужид бичснээр Хятад илдэн хошууч нь Их агуудайн охин Торумхан далай хатнаас төрсөн Дамдай хунтайж (1574-?), Шиусай буйма Тэр хоёр хөвгүүн нь хүүхэдгүй өөд болсон. 

## Эшлэл 
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Рахули далай ноён

**Рахули далай ноён** (1584-?) бол Абуху мэргэн ноёны Татарын Онгуй хатнаас модон бич жил буюу 1584 онд төрсөн. Тэрбээр 1646 онд Сөнидийн Тэнгис мэргэн ван өөрийн харъяат хошууны бүх ардаар манжийн төрийн эсрэг босч, Халхын нутагт зугтан ирсэн. Түүний ардаас Нурхачи баатрын 14-р агь эркэ чин ван Додо манж, монгол цэргээр Тэнгисийг нэхэж довтолсон. Тэнгисийг халхын гурван ханы цэрэг өмгөөлөн туслахаар Түшээт хан Гомбодорж тус аймгийн хоёр түмэн цэргийг **Рахули далай ноён**оор, Сэцэн хан Шолой 3 түмэн цэргээ **Бямбаар** удирдуулж манжийн их цэргийг тосгуулан хөдөлгөж, **Зажи булаг** хэмээх газарт Халх-Манжийн цэрэг тулалдан Халхын цэрэг ялагдсан. Рахули далай ноён хэзээ нас барсан нь тодорхойгүй. 1653 онд түүний хөвгүүд Бунтар цөөхүр тайж, Бумбажав тайж, Бамбун эрдэнэ, Жамц тайж нар албат ноёд, харъяат өрх айлуудаа авч Чин улсад дагаар орсонд, Улаанцавын чуулганд газар заан өгч Халхын баруун гарын хошууг байгуулан өгч нутаглуулав.

## Үр хойчис
Рахули далай ноён "...Бунтар цөөхүр, Бумбажав цогт тайж, Бамбун эрдэнэ, Жамц тайж, Сэржи далай дайчин, Гүрү мэргэн тайж, Ринчин тайж..." гэсэн долоон хөвгүүн, "...Бадмасо, Доржимсо, Бомчо, Сүндэр, Чойсум..." таван охинтой байсан.
Бунтар цөөхүр тайж ихэнх ах дүү албат ардаа дагуулан 1653 онд Манжид дагаар ороход Эеэр засагч хааны зарлигаар түүнд засаг ноён, чин ван цол соёрхож, албат ардыг нь Улаанцавын чуулганд газар таслан өгч суулгаад  Халхын баруун гарын хошууг байгуулан, захируулсан. Бунтарын үр хойчис нь уг хошууны засаг ноёд болсон. Хуучин нутагтаа үлдсэн Сэржи далай дайчин ноён 1688 онд говийн өмнөш зугтаж, манжид дагаар орсон. 1690 онд албат ардууд нь цэргийн агт хулгайлсан хэргээр шийтгэгдсэн. Түүний хүү Литар тайж 1693 онд Энх амгалан хааны өршөөлөөр засаг, тэргүүн зэргийн тайж өргөмжилж, Мэргэн ван Гүршихийн хошуунаас газар таслан өгч шинэ хошуу байгуулж, зүүн гарын умард хошууг байгуулсан нь хожмын Түшээт вангийн хошуу юм. Литар тайжийн удмаас хамгийн алдартай нь тусгаар тогтнолын хөдөлгөөний толгойлогчдын нэг Гадинбалын Чагдаржав билээ.

## Эшлэл
Ангилал:1584 онд төрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Бетти Уайт

Америкийн кино урлагийн анхны оддын нэг Бетти Уайт нь 1922 оны 1 сарын 17-нд төржээ. Түүний карьер 70 жилийн турш үргэлжилсэн бөгөөд 1970-аад оны “Мэри Тайлер Мурын Шоу”, 1980-аад оны “Алтан Охид“ зурагтын шоугаараа алдартай болж америкчуудын хайр, хүндэтгэлийг татаж чадсан юм. Эммигийн 6 удаагийн шагналт тэрээр 2021 онд нас барах хүртлээ инээдмийн жүжигчнээр ажилласан юм. Бетти Уайт 99 настай таалал төгсчээ.

Бетти Уайт нь зөвхөн жүжигчин, телевизийн шоу хөтлөгч төдийгүй мөн амьтны эрхийг дэмжигч байсан юм.

Бетти Уайт зэрлэг ан амьдыг хамгаалах олон хөтөлбөр дэлхий даяар хэрэгжүүлж байсаны нэг нь Монгол бөхөнг хамгаалах төсөл [Mongolian Saiga Antelope] байсан юм. Тэрээр энэ төслийг Моррис Амьтны Сантай хамтран хэрэгжүүлсэн бөгөөд энэ хөтөлбөр нь Казахстан болон Монгол дахь үхлийн аюулт ямааны тахал өвчнийг зогсоох судалгааг санхүүжүүлсэн. Бөхөн гөрөөс бол Монголын баруун хэсгээс олдсон ховордсон амьтан. Бетти Уайтын “Зэрлэг Амьтдыг Аврах Сан” нь 2010 оны 10-р сард байгуулагдсан. Энэ сан нь байгалийн гамшигт хариу арга хэмжээ авах, амьтны шинэ өвчинтэй тэмцэхэд нь судлаачдад туслах боломжийг олгох, ан амьтан судлаачдад мөнгө хандивлах зэрэг зорилготой юм.
Ангилал:1922 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Ангилал:Грэммийн шагналтан
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Нэнси Пелоси

**Нэнси Патрисия Д’Алесандро Пелоси** (англи. Nancy Patricia D'Alesandro Pelosi, 1940 оны 3-р сарын 26-нд АНУ-ын Мэрилэнд мужийн Балтимор хотод төрсөн) - америкийн ардчилсан намын улс төрч, 1987 оноос хойш АНУ-ын Конгрессын Төлөөлөгчдийн Тахимын гишүүн бөгөөд 2007-2011 он, 2019 оноос 2022 онд Төлөөлөгчдийн Танхимын дарга.

2007 оны 1-р сарын 4-нд Ненси Пелоси АНУ-ын Конгрессын Доод танхим болох Төлөөлөгчдийн Танхимын даргаар сонгогдсон анхны эмэгтэй болсон юм. Энэ нь америкийн Ардчилсан нам арван хоёр жил сөрөг хүчин байсны эцэст АНУ-ын парламентын доод танхимд олонхи болж чадсан үе юм. Тэрээр АНУ-ын төрийн эрх мэдлийн бүтцэд ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч нарын араас орох 3 дахь өндөр албан тушаалд очиж америкийн түүхэн дэх хамгийн өндөр албан тушаалтай эмэгтэй болсон байна.

## Залуу нас, боловсрол 
Нэнси Пелоси Итали гаралтай. Тэрээр Мэрилэнд мужийн Балтимор хотод Аннунсиата М. "Нэнси" Д'Алесандро (уугуул овог: Ломбарди болон Томас Д'Алесандро нарын зургаан хүүхдийн хамгийн бага нь болон мэндэлжээ. Эцэг нь Мэрилэндээс Ардчилсан намын конгрессмен, Балтимор хотын дарга байсан байна. Пелосигийн ах Томас Д'Алесандро (1929-2019) мөн Ардчилсан намын гишүүн, 1967-1971 онд Балтимор хотын захирагч байсан бөгөөд дараа нь хоёр дахь удаагаа нэр дэвшихээс татгалзсан нэгэн байжээ.

Пелоси багаасаа улс төр сонирхож эхэлсэн байна. Тэээр 1961 онд 21 настайдаа Жон Кеннедигийн тангараг өргөх ёслолд оролцсон гэж өөрөө ярьсан. Нэнси Нотр-Дам (охидын католик сургууль) сургууль болон 1962 онд Колумби тойргийн Тринити-коллеж (өнөө үед -Вашингтоны  Тринити Их сургууль) төгсөж улс төрийн ухааны бакалавр цол хамгаалжээ.

Нэнси ирээдүйн нөхөр болох Пол Фрэнк Пелоси-той Тринити коллежид сурч байхдаа танилцаж, 1963 оны 9-р сарын 7-нд Балтиморт гэрлэлтээ батлуулжээ. Удалгүй хосууд Нью-Йорк руу нүүж, дараа нь 1969 онд Сан-Франциско руу нүүсэн байна. Тэнд Пелоси улс төрийн карьераа үргэлжлүүлж Калифорнийн Ардчилсан намын удирдагчдын нэг, Конгрессын гишүүн Филип Бертонтой танилцсан байна.

1976 онд Пелоси Калифорни мужаас Үндсэний Ардчилсан хороонд гишүүнээр сонгогдоод 20 жил энэ албан тушаалаа хадгалж чадсан эмэгтэй юм. 1977 онд Умард Калифорни дахь Ардчилсан намын даргаар сонгогдсон юм. 

## Улс төр 
Калифорни мужаас сонгогдсон Конгрессын гишүүн Филип Бертон 1983 онд нас барж, түүний эхнэр Зала залгамжлах болжээ. Гэвч Зала хорт хавдар туссан тул 1988 онд дахин сонгуульд нэр дэвшихгүй байхаар шийдэж Пелосиг залгамжлагчаар сонгож, Бертоныг дэмжигчдийн дэмжлэгийг амалж улмаар Нэнси 1987 онд Конгрессын гишүүн болж 10 удаа улиран сонгогдоод байгаа юм. 

## Гэр бүл 
Нэнси Пелоси 1963 онд бизнесмен Пол Пелоси-той гэрэлсэн. Тэд Нэнси Корин, Кристин, Жаклин, Пол и Александра гэж 5 хүүхэд 9 ач, зээ нартай ажээ.
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын улс төрч
Цагааны урсгал

Нүүдэлчин олон угсаа ястаны  оюуны сэтгэлгээнд олон зууны турш Цагаан өвгөний дүр дүрслэл бий болж түүхийн явцад боловсрон шинэчлэгдэж шинэ шинэ утга агуулгатай болж иржээ. Ази Дорно дахины нүүдэлчин болон суурьшмал соёлтой ард түмний дунд соёлын олон талт харилцаа, ижил ба төсөөтэй талууд олонтаа байдаг. Үүний гол төлөөлөгч нь  **Цагаан өвгөн** юм мөн хийморийн морь, чулуун овоо нь чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.  / Ази Дорнын улсуудад оюуны чанд гэгээрэлд хүрэх, энх амгалан урт наслахын бэлгэдлийг өвгөн хүний дүрээр дүрслэн үзүүлдэг / Үүний нэгэн адил нүүдэлчин  эрт дээр үеэс Цагаан өвгөний дүрийг бий болгон шүтэж дүрслэлийг нь баяжуулан ирсэн байдаг. Цагаан өвгөний дүрслэлийг анх хэзээ бий болсныг хэлэхэд бэрхтэй ч түүний дүрслэлийн онцлог дагалдах дүрүүдээс эртний хэв маягыг олж харж болох юм. өөрөө баатарын шинжийг агуулдагч хэзээ ч байлдаж байгаагүй зөвхөн баатар дайчидыг ивээн тэтгэж байсан. Цагааны урсгалын гол онцлог бол бурхад биш уулын эзэн савдаг усны эзэн лус хэмээх үзэл байдаг. Харин хүнтэй харьцах хэсэгт цагаан өвгөн хэн нэгэн настай хүний дүрээр ирж хэцүү асуудалд зөвөлгөө өгөх үлгэрлэн үзүүлэх, эш үзүүлэх гэх мэтээр харагдаж байжээ. Тиймдээ  ч одоо хүртэд монголчууд цагаан өвөө ирнэ гэж  идээ будаа  хоолны дээж өргөх зан үйл хийдэг. Цагааны урсгал нь буддын шашины урсгалд хамаарахгүй маш том хэд хэдэн ялгаатай  лам болон шавь гэж байдаггүй.үүнийгээ ч үгүйсгэдэг бөгөөд бурханы үзэл баримталалын эсрэг байдаг. нүгэл болон зовлонгийн ойлголт өөр  мөн тухайлсан судар  ном  байхгүй. Харин мэргэн / мэргэн ард / хэмээх нэгэн жарныг өнгөрөөсөн  урсгалын төлөөлөгчидөө өргөжилөж,  өргөмжилөгдсөн хүн эм эмнэлзүй эмийн ургамал, мөн домын зан заншил мэргэ төлөг хийдэг байсан бөгөөд одоо ч монголд энэ зан үйлс үргэжилэж байгаа.   Мэргэн хүн нь тухайн хүний асуудалд  мэргэ төлөг тавих үүнд  хоний дал болон 41 чулуу мэргэ тавих,  маргааш болон тухайн жилийн цаг агаар,  тухайн орны байр байдал, ардын  ангаах ухаан, эмийн ургамал эмчилгээний талаар өндөр мэдлэгтэй нэг буюу нэлээн хэдэн хүний бүрэлдхүүнтэй байсан бөгөөд одооч энэхүү шашины зан үйл   явсаар байгаа аж.

монголын нууц товчоонд цагааны урсгал болон бөөгийн харын урсгал  үзэлийн талаар их тодорхой оруулж баараны үсүн өвгөн цагаан талыг хариуцна гэж заасан байдаг. цагааны урсгал нь тэнгэризм буюу тэнгэр үзлийн амин чухал үзэл урсгал юм.

Ангилал:Монголын шашин
Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал
Хүндэт Легионы одон

**Хүндэт Легионы одон** (франц. Ordre national de la Légion d'honneur) — францын үндэсний одон (байгууллага), 1802 оны 5-р сарын 19-нд Наполеон Бонапарт загалмайтны одонгийн нэгэн адил бий болгосон одон юм. Хүндэт Легионы болон цэргийн одон медалийн журмын дагуу энэхүү хүндэт байгууллага нь хуулийн этгээд юм. Уг байгууллагад хамаарагдсанаар Францын өмнө онцгой гавьяа байгуулсаныг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрч хүндэтгэл үзүүлж буй хэрэг юм. 

Цөөн тооны хүмүүсийг эс тооцвол нас барсны дараа нөхөн шагнадаггүй ажээ. Генерал де Голлийн хэлснээр "Хүндэт Легион бол амьд хүмүүсийн тэргүүний элитийн нийгэмлэг юм". 

## Түүх 
1789-1794 оны Францын хувьсгалын дараа хаант засаглалын бүх эрх ямба, өргөмжлөл, шагналыг хүчингүй болгов. Гэсэн хэдий ч дайн, төрийн өөрчлөн байгуулалт нь хүн ам, армийн сэтгэл санааг дайчлах шаардлагатай байв. Цэргийн удирдагчид эхний шатанд шаардлагатай бол цэргийн гавъяа, эр зоригийг тэмдэглэж, голчлон шагналын зэвсэг гардуулж байжээ. Гэхдээ урамшууллын шинэ хэлбэрийг нэвтрүүлэх шаардлага байжээ. 

Иймд Наполеон болон түүний хамтрагчид Хүндэт Легионы одонг бий болгох төслийг хэрэгжүүлэхийн тулд шаргуу ажиллаж зөв ойлгуулах шаардлагатай болсон байна. Тийм ч учраас үүнийг шагнал биш, харин баатрын тушаал, эртний түүхтэй үзэл суртлын уялдаатай, шилдэг шилдэгүүдийн зохион байгуулалтын нэгдэлд багтаж буйн илрэл гэсэн санал гаргасан ажээ.

Ангилал:1802 онд байгуулагдсан
Ангилал:Францын шагнал
Барнасангийн Пүрэвсүрэн

## Намтар 
## Гэр бүл 
## Цол, шагнал 
* Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, Академич, 2021 оны Дэлхийн шилдэг эрдэмтэн, Химийн шинжлэх ухааны Доктор, Профессор

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын химич
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:20-р зууны химич
Ангилал:Амьд хүн
Бруклины гүүр

**Бруклины гүүр** (англи. *Brooklyn Bridge*) -АНУ-ын Нью-Йорк хотын Бруклин, Манхэттен дүүргийг холбосон хамгийн ууган 1825 метр урт бөгөөд 26 метр өргөн дүүжин гүүр юм. Энэ гүүрийг 1883 онд барьсан бөгөөд 1903 он хүртэл дэлхийн хамгийн урт дүүжин гүүр байсан. 

Гүүрний хоёр талын хэсгүүдийг автомашин зорчих, дунд хэсэг нь явган зорчигч, дугуйчид явахаар ашигладаг байна. 1964 онд тус гүүрийг Үндэсний түүхийн дурсгалт газрын жагсаалтад оруулсан. Өнөөдөр энэ гүүр нь Нью-Йоркчуудын амралт зугаалга, дугуй унах дуртай газар болсон бөгөөд Холливудын кинонуудын ачаар энэ гүүр Нью-Йорк хотын бэлгэдлийн нэг болоод байгаа юм.

## Гүүр барих санаа 
Манхэттен, Бруклин хоёр дүүргийн хооронд гүүр барих анхны саналыг мужаан, уран барилгачин Томас Пауп 1800 онд гаргажээ. Гэвч түүний барьсан модон гүүр бат бэх биш байжээ. Үүнээс гадна Зүүн голын /Ист ривер/ усан тээвэрт саад учруулж байжээ.  Мөн газар доогуур нүхэн хонгил барих санал гарсан боловч тухайн үед зардал ихтэй, хүнд хэцүү байсан тул энэ хувилбараас татгалзсан байна. Хэдэн арван жилийн турш гүүр барих асуудал хойшилсоор зохион бүтээгч Жон Роблинг  хоёр эрэгээс дүүжин холбоосыг 80 метрийн өндөртэй ижил цамхагууд дээгүүр татан барьж шийдвэрлэсэн байна. 

## Барилгын ажил ба Роблингийн гэр бүл 
1867 онд Нью-Йорк хотын зөвлөл дүүжин гүүрний зураг төсөл боловсруулж, барьж байсан туршлагатай инженер Жон Роблингийн төслийг баталжээ. Гүүрний барилгын ажил 1870 оны 1-р сарын 3-нд эхэлээс өмнө Жон Роблинг бэртэж хөлөө няцалж, хуруугаа тайруулсан боловч гэмтлийн дараа татран өвчнөөр нас барж, ажлаа хүү Вашингтон Роблингд шилжүүлжээ. 32 настай залуу инженер барилгын ажлын явцад техникийн олон бэрхшээлтэй тулгарсан. Хатуу чулуулгийг дайран өнгөрөхөд динамит ашиглах тухай асуулт гарч ирэхэд шахсан агаартай дэлбэрэлтийн үр дүнг хэн ч таамаглаж чадахгүй байв. Кессон нурж, хүмүүс үхэж болзошгүй. Вашингтон Роблинг туршилтын дэлбэрэлтүүдэд биечлэн оролцож байжээ. Хоёр дахь удаагаа даралт сулрах өвчний дараа Роблинг саажилттай болжээ. Барилгын удирдлагыг түүний эхнэр Эмили Роблинг үргэлжлүүлж, инженерийн шинжлэх ухаан, дээд математик зэргийг эзэмших шаардлага гарчээ. Роблинг өөрөө энэ ажлыг зөвхөн дурангаар ажиглаж, хийсэн ажлын тайлан, гэрэл зургийг туслахаасаа авч байжээ. Иймд энэ гүүрийг барихад Роблингийн гэр бүрэн оролцосон гэж үзэж болно. 

Бруклины гүүрний барилгын ажил 13 жил үргэлжилж 1883 оны 5-р сарын 24-нд дууссан бөгөөд гүүрний өртөг 15,1 сая ам.доллар болж байжээ.
Ангилал:1883 онд байгуулагдсан
Ангилал:Нью-Йорк хотын барилга байгууламж
Ангилал:АНУ-ын гүүр