open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халимагийн зэвсэгт бослого (1930)

Халимагуудыг зөвлөлтжүүлэх бодлогын эсрэг 1930 онд Халимагт лам нарын бослого гарчээ.  Батмижид, Раашдондог тэргүүтэй халимаг лам нараар удирдуулсан Нарангэрэл хэмээх нууц бүлгэм үүсч Оросын эрхшээлээс үүрд ангижирсан тусгаар тогтносон Баруун Монгол хэмээх улс байгуулахаар шийдсэн байна. Тэдгээр лам нар 1930 оны 3 сарын 22-нд үйл ажиллагаагаа ил тод болгон Тусгаар тогтносон Бүгд Найрамдах Ойрад-Халимаг улс байгуулснаа тунхаглан зарлаад тус улс нь дэлхийн бүх монголчуудын дотроос хамгийн баруун зүг Европ тивд багтдаг учир шинэ байгуулагдсан улсын нэрийг Баруун Монгол хэмээн нэрлэх талаар ард түмний дунд санал асуулга явуулжээ.

Халимагууд тусгаар улс болохоор тунхаглан зарласныг сонссон Зөвлөлтийн удирдагчид яаралтай цэргийн хүч илгээв. Сталинград, Астрахань, Ростов хотуудаас Зөвлөлтийн Улаан Армийн 7 мянган цэрэг бүхий отрядыг Халимаг руу илгээж тусгаар тогтнох хүсэлтэй халимагуудыг буудан хороож эхэлсэн байна. Зэвсэгт бослого нь 1930 оны хавраас намар нь хүртэл өрнөсөн байна. Энэ хугацаанд босогчид болон Улаан армийн ангиудын хооронд ширүүн тулалдаанууд болсон ба Халимагийн Бага Дөрвөдийн аймгийн нутагт 200 орчим хүнтэй халимагийн босогчдын хүч Зөвлөлтийн Улаан армийн 1700 гаруй цэргийн хүч бүхий залхаан цээрлүүлэх экспедицийг бут цохижээ. Халимагийн босогчдын отряд нь гол төлөв лам, сэхээтнүүдээс  зонхилон бүрдсэн байжээ. Босогчдыг дарахын тулд дахин  4 мянган хүнтэй моторжуулсан цэргийн анги нэгтгэлийг илгээж 2 долоо хоног бүслэн байлдсаны эцэст босогчдыг бут цохин олзлогсдыг бүгдийг буудан устгаж хороосон байна.

Ангилал:Халимагийн түүх
Ангилал:Зэвсэгт мөргөлдөөн
Халимагийн морьт корпус

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Германы талд тулалдаж байсан сайн дурын үндсэн дээр халимагуудаас бүрдүүлэн байгуулсан морь цэргийн корпус юм. Энэ корпусыг германы генерал Долл захирч байсан бөгөөд Зөвлөлтийн Улаан Армийн эсрэг Халимагийн тал, Украин, Беларусь болон Польшид тулалдаж байжээ. Мөн Варшавын бослогыг дарахад оролцсон бөгөөд Польшийн партизанууд болон Балканд югoславын партизануудын эсрэг тулалдаж байсан байна.
үүд тактикийн хичээл дээр]]
 ]]

## Корпусын бүтэц, зохион байгуулалт
Халимагийн корпус нь 1942 онд дараах зохион байгуулалтт бүхий бүтэцтэй байжээ.
* 1-р батальон   1st Battalion
* 2-р батальон
* 3-р батальон
* 4-р батальон
* 5-р батальон   гэсэн 5 батальонтой байсан ба батальон нь 5 эскадроноос бүрддэг байсан байна. Энэ үед тус корпуст нийтдээ 5000 орчим цэрэг, офицер бүхий бие бүрэлдэхүүнтэй байсан байна.   

Халимагийн морьт корпус нь Германы Вермахтын бие даасан холбоотоны хүч гэж албан ёсоор тооцогдож байсан ба корпусын удиирдлагын бүх албан тушаал дээр халимагууд байснаараа онцлог. Офицеруудын ихэнхи нь зөвлөлтийн армид алба хаасан цэргийн туршлага бүхий халимагууд байжээ. 
Герман офицерууд нь голлон туслах  албан тушаал болон аж ахуйн албанд байсан байна. 

## Корпусын түүх
Халимагийн корпус нь голлон Азовын тэнгисийн орчмын нутагт Нацистын аримтай хамтран түүний ар талын шугам дээр тулалдаж байсан.  1942 оны сүүлээр амьд үлдсэн халимагийн мрин цэргүүд нь өөрсдийн гэрийн бүлээ дагуулан германы армитай хамт ухарсан байна. 2000 орчим нь Польш, Силезид 1500 нь Загреб, Хорватын нутагт шилжүүлэн партизануудын эсрэг тулалдуулахаар өөрчлөн зохион байгуулагдаж тулалджээ. Дайны дараа АНУ, Английн холбоотны хүчин амьд үлдсэн халимаг цэрэг, тэдгээрийн гэр бүлийг зөвлөлтийн талд хүчээр шилжүүлэн өгсөн байна.  

## Мөн үзэх
* Барс легион
 
## Гадаад холбоос
* Mistaken Foreign Myths about Shambhala
* Cavalry of the Wehrmacht

Ангилал:Вермахтын гадаадын сайн дурын анги
Ангилал:Вермахтын морьт хороо
Ангилал:Халимагийн түүх
Ангилал:Оросын хамтрагч
Ангилал:1942 онд байгуулагдсан
Ангилал:1945 онд татан буугдсан
Био анагаах ухаан

**Био анагаах ухаан** судлалд Дархлаа судлал, Микробиологи, Удамзүй, Молекулын биологи гэсэн үндсэн бүлгүүдэд хамаарана. 
Ангилал:Биологи шинжлэх ухааны салбараар
Ангилал:Анагаах ухаан мэргэжлийн салбараар
Ангилал:Мал эмнэл зүй
Урузган муж

**Урузган** (تخ اروزگان — Orōzgān, روزګان‎‎) — Афганистаны харьяат, Таринкот төвтэй, 23 мянган км² газар нутаг, 34 түмэн хүнтэй муж.

## Зураг

Зураг:Oruzgan in Afghanistan.svg
Зураг:Oruzgan districts.png
Зураг:Wheat fields in Uruzgan province.jpg
Зураг:High-five, Darafshan Valley , Uruzgan Province.jpg

## Цахим холбоос 

Ангилал:Афганистаны муж
Миний зүүн хөл (кино)

***Миний зүүн хөл*** () нь 1989 оны Английн кино юм. Тархи нугасны саажилттай зөвхөн зүүн хөлөө удирддаг Кристи Браун (1932-1981) хэмээх Ирланд гаралтай зураач, зохиолч хүний бодит түүхийг энэ кинонд харуулдаг. Жүжиглэлтийн өндөр түвшний ур чадварыг гол болон туслах дүрийн жүжигчид гойд үзүүлдэг.
## Дүрүүдэд
*Дэниел Дэй-Льюис - Кристи Браун 
*Бренда Фрикер - Брижит Браун
*Рэй МакЭнэлли - Пэдди Браун 
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;1990 — Оскар

Хүртсэн төрөл:
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Дэниел Дэй-Льюис
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Бренда Фрикер

Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг кино — Ноэл Пирсон
* Шилдэг найруулагч — Жим Шеридан
* Шилдэг зохиол — Шэйн Коннотон, Жим Шеридан

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1989 оны кино
Ангилал:Британийн кино
Ангилал:Ирландын кино
Өөр залуус

***Өөр залуус*** () нь 2010 оны Америкийн адал явдалт инээдмийн кино юм. Хотын хамгийн алдарт гар нийлсэн мөрдөгчид болох Пи-Кей Хайсмит (Сэмюэл Л. Жексон) болон Кристофер Дэнсон (Дуэйн Жонсон) нар ажил үүргээ биелүүлж яваад хачирхалтайгаар амь үрэгдэхэд тэдний орыг бүтэл муутай хоёр мөрдөгч болох Аллен Гэмбл (Уилл Феррелл) болон Терри Хойтц (Марк Уолберг) нар залгамжилж буйг харуулдаг.
## Дүрүүдэд
* Уилл Феррелл — *мөрдөгч Аллен Гэмбл*
* Марк Уолберг — *мөрдөгч Терри Хойтц*
* Ева Мендес — *доктор Шейла Рамос Гэмбл*
* Сэмюэл Л. Жексон — *мөрдөгч Пи-Кей Хайсмит*
* Дуэйн Жонсон — *мөрдөгч Кристофер Дэнсон*
* Майкл Китон — *ахмад Жин Маух*
* Стив Куган — *сэр Дэвид Эршон*

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:2010 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Хайчин гарт Эдвард

***Хайчин гарт Эдвард*** () нь 1990 оны Америкийн хайр дурлалын сэдэвт уран зөгнөлт кино юм. Найруулагч Тим Бёртоны уг кинонд хайчин гартай Эдвард гэх ер бусын залуу, Ким хэмээх өсвөр насны охин хоёрын хайр сэтгэлийн илэрхийллийг харуулдаг.
 
Найруулагчийн хувьд жүжигчин Жонни Депптэй хамтарч эхэлсэн анхны бүтээл билээ.
## Дүрүүдэд
* Жонни Депп — *Эдвард*
* Вайнона Райдер — *Ким*
* Винсент Прайс — *Зохион бүтээгч*
* Алан Аркин — *Билл*
* Дайан Уист — *Пэг*
* Энтони Майкл Холл — *Жим*
* Кэти Бейкер — *Жойс*

## Сонирхолтой баримтууд
* Эдвардын дүрд жүжигчин Том Круз болон Роберт Дауни нар тоглох хүсэлтэй байжээ.
* Эдвардын дүрийг бүтээхийн тулд Жонни Депп 10 кг жин хаяж байв.

## Шагналд нэр дэвшсэн байдал
;1991 — Оскар
Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг нүүр будалт — Ви Нейл, Стэн Уинстон
* 1991 — Алтан бөмбөрцөг
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жонни Депп

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1990 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Өсвөр үеийнхний кино
Нойрмог хөндий (кино)

***Нойрмог хөндий*** () нь 1999 оны гэмт хэрэг болон аймшгийн сэдэвт Америк-Германы триллер кино юм. 1820 оны Вашингтон Ирвингийн "Нойрмог хөндийн түүх" туужаас сэдэвлэсэн бөгөөд цагдаагийн ажилтан Икабод Крейн (Депп) Нью-Йорк хотоос Нойрмог хөндий гацаанд учир битүүлэг түүхтэй Морь унасан толгойгүй хүний үйлдсэн цуврал аллагыг мөрдөхөөр ирж буйг харуулдаг.

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
### Хүртсэн
2000 — Оскар
* Шилдэг урлаг найруулал — Рик Хейнрикс, Питер Янг
2000 — Сатурн
* Шилдэг эмэгтэй гол дүр — Кристина Риччи

### Нэр дэвшсэн
2000 — Оскар
* Шилдэг зураглаач — Эммануил Любецкий
* Шилдэг хувцас загвар — Коллин Этвуд
2000 — Сатурн
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жонни Депп

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* 

Ангилал:1999 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Германы кино
Хулгайлагдсан нь

***Хулгайлагдсан нь*** () нь 2008 оны Францын тулаант триллер кино юм. Тагнуулын Ерөнхий Газрын хуучин ажилтан Брайан Миллс өөрийн охиныг нь хүний наймааны зорилгоор хулгайлсан Албанийн мафийн хойноос 96 цагт амжин нэхэж буйг харуулдаг. 

## Дүрүүдэд
*Лиам Нисон - Брайан Миллс
*Мэгги Грэйс - Ким
*Фамке Янссен - Ленор
*Ксандер Беркли - Стюарт
*Кэти Кэссиди - Аманда
*Оливер Рабурдин - Жан Клод
*Лелэнд Орсер - Сэм
*Жон Гриз - Кейси
*Дэвид Варшовский - Берни 

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:2008 оны кино
Ангилал:Францын кино
Тельма Луиз хоёр

***Тельма Луиз хоёр*** () нь 1991 оны Америкийн адал явдалт, эмэгтэйчүүдийн нөхөрлөлийг харуулсан кино юм. Гол дүрийн хоёр жүжигчин Сьюзен Сарандон, Жина Дэвис нар хоёул Оскарын шагналд *Шилдэг эмэгтэй гол дүрийн* төрлөөр нэр дэвшиж байв.

## Дүрүүдэд
*Сьюзан Сарандон - Луиза Сойер
*Жина Дэвис - Тельма Дикинсон
*Харви Кейтель - мөрдөн байцаагч Хэл Слокамб
*Кристофер МакДоналд - Дэррил Дикинсон
*Брэд Питт - Жэй Ди
*Майкл Мэдсен - Жимми Ленокс
*Стивен Тоболовски - Макс
*Тимоти Кархарт - Харлан

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1991 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Roadmovie
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Уран зохиолын хос
Ангилал:Бадди кино
Ангилал:Хар инээдэм
Түүтси

***Түүтси*** () нь 1982 оны Америкийн инээдэмт драм кино юм. Оскарын 9 төрөлд нэр дэвшиж, гол дүрийн жүжигчин Жессика Лэнг Шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн төрөлд хүртэж байсан тус кинонд авъяаслаг жүжигчин Майкл Дорси ажлаа алдахгүйн тулд *Өмнө зүгийн нэгэн эмнэлэг* савангийн дуурьт Дороти Майклз гэх жүжигчин эмэгтэй болж тоглон хөглөж буйг харуулдаг.

## Дүрүүдэд
* Дастин Хоффман — *Майкл Дорси/Дороти Майклз*
* Жессика Лэнг — *Жули Николс*
* Тери Гарр — *Сэнди Лестер*
* Билл Мюррей — *Жефф Слейтер*
* Джордж Гейнс — *Жон Вэн Хорн*
* Чарльз Дёрнинг — *Лес Николс*
* Дэбни Коулмен — *Рон Карлайл*
* Сидни Поллак — *Жорж Филдз*
* Джина Дэвис — *Эприл Пейж*
* Дорис Белак — *Рита Маршалл*
* Энди Уорхол — *камео*

## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
1982 — Оскар

Хүртсэн төрөл:
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Жессика Лэнг
Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг кино — Сидни Поллак, Дик Ричардс
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Дастин Хоффман
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Тери Гарр
* Шилдэг найруулагч — Сидни Поллак
* Шилдэг кино зохиол — Ларри Джелбарт, Мюррей Шизгаль, Дон МакГвайр
* Шилдэг кино ая — ("It Might Be You")
* Шилдэг дуу оруулалт —
* Шилдэг зураг авалт — Овен Ройзмен
* Шилдэг кино редактор —

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1982 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Травести
Далд хүч: 2-р бүлэг

***Далд хүч: 2-р бүлэг*** () нь 2013 оны Америкийн ер бусын аймшгийн кино юм. Найруулагч Жэймс Ваны 2011 онд бүтээсэн *Далд хүч* киноны үргэлжлэл тус бүлэгт Жош Ламбертийн (Патрик Уилсон) гэр бүлд учирсан ер бусын хараалын учир байдал тайлагдах болно.

## Дүрүүдэд
* Патрик Уилсон — *Жош Ламберт*
* Роуз Бирн — *Рене Ламберт*
* Тай Симпкинc — *Далтон Ламберт*
* Лин Шэй — *Элис Райнер*
* Барбара Херши — *Лорэйн Ламберт*
* Ли Уоннелл — *Спекс*
* Даниэль Бисутти — *Мишель*
* Гаррет Райан — *Жош Ламбертийн бага нас*
* Жоселин Донахью — *Лорэйн Ламбертийн залуу нас*
* Эндрю Эстор — *Форест Ламберт*
* Присцилла Гарита — *Натали*

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:2013 оны кино
Ангилал:Сүг сүнсний тухай кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Аймшгийн кино
Гүн цэнхэр тэнгис (1999 оны кино)

***Гүн цэнхэр тэнгис*** () нь 1999 оны Америкийн шинжлэх ухааны уран зөгнөлт аймшгийн кино юм. Кинонд Мако нэрт махчин загаснаас Альцхаймерын өвчний эсрэг бэлдмэл гарган авахаар зорьж буй судалгааны багийнхан тэдгээр загасны аюул заналтай тулгарч буйг харуулдаг.

## Дүрүүдэд
*Томас Жэйн - Картер Блэйк
*Саффрон Берроуз - доктор Сьюзан Макалистер
*Майкл Рапапорт - Том «Скоггс» Скоггинс
*Сэмюэл Л. Жексон - Рассел Франклин
*Стеллан Скарсгорд - Жим Уитлок медик
*LL Cool J - Шерман «Прич» Дадли
*Жаклин Маккензи - Женис Хиггинс
*Аида Туртурро - Бренда Кернс

## Эшлэл
## Холбоос
*
*

Ангилал:Австралийн кино
Ангилал:1999 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ногоон бүс (кино)

***Ногоон бүс*** () нь 1999 оны Америкийн кино бөгөөд Стивен Кингийн ижил нэрт романаас сэдэвлэж Фрэнк Дарабонтын найруулан бүтээжээ. Оскарын дөрвөн төрөлд нэр дэвшиж байсан уг киноны үйл явдал 1935 онд *Хүйтэн уул* хэмээх шоронд өрнөх ба ялын дээд хэмжээ авсан хоригдлууд
дунд хоёр бяцхан охиныг хөнөөсөн гэх хэрэгтэй үлэмж биет Жон Коффиг бурханаас илгээсэн гайхам ид шидтэйг мэдэх хуягийн ахлагч Пол Эжкомб болон түүний хамтран ажиллагсад, мөн бусад хоригдлын үйл явдлыг харуулдаг.

## Дүрүүдэд
* Том Хэнкс — *Пол Эжкомб*
* Майкл Кларк Дункан — *Жон Коффи*
* Дэвид Морс — *Брутус Хауэлл*
* Бонни Хант — *Жен Эжкомб*
* Жэймс Кромвелл — *Хэл Мурс*
* Майкл Жетер — *Эдуард Делакруа*
* Грэм Грин — *Арлин Биттербак*
* Даг Хатчисон — *Перси Уэтмор*
* Сэм Рокуэлл — *«Зэрлэг Билл» Уортон*
* Барри Пеппер — *Дин Стэнтон*
* Жэффри ДеМанн — *Харри Тервиллигер*
* Патриша Кларксон — *Мелинда Мурс*
* Гарри Дин Стэнтон — *Ту-ту*
* Дэббс Грир — *Пол Эжкомбийн хөгшин нас*
* Ева Брент — *Элейн Коннелли*
* Уильям Сэдлер — *Клаус Деттерик*
* Пола Малкомсон — *Маржори Деттерик*
* Гэри Синиз — *Бёрт Хаммерсмит*

## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
Нэр дэвшсэн төрөл:
1999 — Оскар
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Майкл Кларк Дункан
* Шилдэг кино — Фрэнк Дарабонт, Дэвид Вальдес
* Шилдэг дууны эвлүүлэг — Фрэнк Дарабонт, Дэвид Вальдес
* Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) — Фрэнк Дарабонт

Хүртсэн төрөл:
2000 — Сатурн
* Шилдэг адал явдалт, триллер кино
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Майкл Кларк Дункан
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Патриша Кларксон

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:1999 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Шоронгийн кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Стивен Кингийн зохиолоос сэдэвлэсэн кино
Ангилал:Цаазаар авах ял кинонд
Хар хувцастнууд (кино)

***Хар хувцастнууд*** () нь 1997 оны Америкийн шинжлэх ухааны уран зөгнөлт тулаант инээдмийн кино юм. Дэлхий дээр оршдог Харь гаригийнхны амьдралд хяналт тавьдаг байгууллагын нууц ажилтнуудыг Хар хувцастнууд (M.I.B.) гэх ба Агент Кей (Томми Ли Жонс), Агент Жей (Уилл Смит) хоёрын адал явдлыг харуулдаг. 

## Дүрүүдэд
* Томми Ли Жонс — *Кевин Браун / Агент Кей*
* Уилл Смит — *Жэймс Эдвардс III / Агент Жэй*
* Рип Торн — *M.I.B ахлагч Зед*
* Линда Фиорентино — *Лорел Уивер / Агент Эл*
* Жон Гриз — *Ник*
* Фредрик Лене — *агент Янус*
* Шивон Феллон — *Эдгарын эхнэр*

* Винсент Д'Онофрио — *Эдгар / Жук*
* Тони Шэлхауб — *Жек Жибс*
* Майк Ниссбаум — *Гентл Розенберг*
* Серхио Калдерон — *Хосе*
* Карел Стрёйкен — *Аркулиан*

## Эшлэл
## Холбоос
*

Ангилал:2002 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино
Ангилал:Бадди кино
Ангилал:Харь гарагийнхан кинонд
Ангилал:Цуврал кино
Билли Эллиот

***Билли Эллиот*** () нь 2000 оны Британы драм кино юм. Тус кино хойд Англид үүсч байсан уурхайн ажилчдын мөргөлдөөний (1984–1985) үеэр барууны хэв маяг бүхий балетаар хичээллэж буй 11 настай Билли хүүгийн чармайлт, уурхайчин аав, ах нь хэрхэн дэмжиж байгааг өгүүлдэг.

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
2001 — Оскар

Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг найруулагч — Стивен Долдри
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Жули Уолтерс
* Шилдэг зохиол — Ли Холл

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:2000 оны кино
Ангилал:Британийн кино
Сансрын нисэгчийн эхнэр

***Сансрын нисэгчийн эхнэр*** () нь 1999 оны Америкийн триллер кино юм. 

## Дүрүүдэд
* Жонни Депп — Спенсер Армакост
* Шарлиз Терон — Жиллиан Армакост
* Жо Мортон — Шерман Риз
* Ник Кассаветис — Алекс Штрек
* Клеа ДюВалл — Нэн
* Блэр Браун — Шэлли Макларен

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:1999 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Үндэсний хамгаалалтын алба (кино)

***Үндэсний хамгаалалтын алба*** () нь 2003 оны Америкийн тулаант инээдмийн кино юм. Тус кинонд Лос-Анжелесийн цагдаагийн байгууллагын эргүүлийн офицер Хэнк Рафферти (Стив Зан) цагдаагийн сургуулийг тааруухан төгссөн бүтэл муутай Эрл Монтгомерээс (Мартин Лоуренс) болж ажлаасаа түр түдгэлзэж, хамгаалалтын албанд Эрлийн хамт ажиллахдаа гэмт хэргийн халуун мөрөөр орж буйг харуулдаг.

## Дүрүүдэд
## Эшлэл
## Холбоос
*

Ангилал:2003 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Бадди кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Битлжүүс

***Битлжүүс*** () нь 1988 оны Америкийн эмгэнэлт инээдмийн уран зөгнөлт кино юм. 

## Дүрүүдэд
* Алек Болдуин — *Адам*
* Жина Дэвис — *Барбара*
* Жеффри Джонс — *Чарльз Дитц*
* Кэтрин О'Хара — *Делия*
* Вайнона Райдер — *Лидия*
* Сильвия Сидни — *Жуно*
* Роберт Гуле — *Макси Дин*
* Гленн Шедикс — *Отто*
* Дик Кэветт — *Бернард*
* Энни Макинрой — *Жэйн Баттерфилд*
* Майкл Китон — *Битлжүүс*

## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;1990 — Оскар
;Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг нүүр будалт — Ве Нилл, Стив ЛяПорт, Роберт Шорт

;1990 — Сатурн
;Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг аймшгийн кино
* Шилдэг нүүр будалт — Ве Нилл, Стив ЛяПорт, Роберт Шорт
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Сильвия Сидни

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1988 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Аймшгийн кино
Ангилал:Хар инээдэм
Хараал тайлагч (кино)

***Хараал тайлагч*** () нь 1973 оны Америкийн аймшгийн кино юм. Уильям Питер Блэттиийн ижил нэрт
туужаас сэдэвлэн бүтээгдсэн тус кинонд ад зэтгэрийн хорлолд автсан 12 настай охины аргаа барсан эх нь хоёр санваартанд хандаж буйг харуулдаг. Хараал тайлагч кино Оскарын шагналд 10 төрлөөр нэр дэвшиж Шилдэг дууны эвлүүлэг, Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) гэсэн хоёр төрөлд хүртэж байв.

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;1974 — Оскар
;Хүртсэн төрөл:
* Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) — Уильям Питер Блэтти
* Шилдэг дууны эвлүүлэг — Роберт Кнудсон, Кристофер Ньюман

;Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг кино — Уильям Питер Блэтти
* Шилдэг эмэгтэй гол дүр — Эллен Бёрстин
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Жэйсон Миллер
* Шилдэг найруулагч — Уильям Фридкин
* Шилдэг зураг авалт — Оуэн Ройзман
* Шилдэг кино редактор — Норман Гэй
* Шилдэг тайз засал — Билл Мэлли, Жерри Вандерлих
## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:1973 оны кино
Ангилал:Аймшгийн кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Бие даан бүтээгдсэн кино
Ангилал:Цуврал кино
Шанхайн үд дунд

***Шанхайн үд дунд*** () нь 2000 оны Америкийн гардан тулаант инээдмийн төрлийн ковбойтой кино юм. XIX зуунд Өрнөд Америкийн Невадад мужид үйл явдал өрнөх болно. 
## Дүрүүдэд
* Жэки Чан — *Чон Ванг*
* Оуэн Уилсон — ''Рой О'Бэннон*
* Люси Лью — *Пей Пей гүнж*
* Ксандер Беркли — *Натан Ван Клиф''

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:2000 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Вестерн
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Тулаант кино
Ангилал:Бадди кино
Крамер Крамерийн эсрэг

***Крамер Крамерийн эсрэг*** () нь 1979 оны Америкийн драм кино юм. Уг кинонд гэр бүлийн хосууд салах болсонтой холбогдон балчир хүүхдийн нь амьдрал ээдрээт байдалд орж буйг харуулдаг. Крамер Крамерийн эсрэг кино Оскарын шагналд 8 төрөлд нэр дэвшиж Шилдэг кино, Шилдэг найруулагч, Шилдэг эрэгтэй гол дүр, Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) болон Шилдэг эмэгтэй туслах дүр гэсэн таван төрөлд хүртэж байв.

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;1974 — Оскар

;Хүртсэн төрөл:
* Шилдэг найруулагч — Роберт Бентон
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Дастин Хоффман
* Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) — Роберт Бентон
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Мерил Стрип
* Шилдэг кино — Стенли Жаффе
;Нэр дэвшсэн төрөл:
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Жастин Хенри
* Шилдэг эмэгтэй туслах дүр — Жейн Александер
* Шилдэг зураг авалт — Нестор Альмендрос
* Шилдэг кино редактор — Жеральд Гринберг

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1979 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино
Орхигдсон ертөнц

***Орхигдсон ертөнц*** () нь 2009 оны Америкийн шинжлэх ухааны уран зөгнөлт инээдмийн кино юм. Палеонтологич Рик Маршалл докторын зэрэг горилогч Холли Кантреллийн хамт цаг хугацааны аялал хийж буйг уг кинонд харуулдаг.

## Дүрүүдэд
## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 
* Трэйлер

Ангилал:2009 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Цаг хугацааны аялал кинонд
Ангилал:Үлэг гүрвэлт кино
Чаддаг юм бол намайг бариарай

***Чаддаг юм бол намайг бариарай*** () нь 2002 оны Америкийн намтар гэмт хэргийн сэдэвтэй инээдмийн драм кино юм. 19 нас хүрээгүй байхдаа Пан Америкийн авиа компанийн нисгэгч, Жоржиа мужийн эмч, Луизиана мужийн тойргийн прокурор болж жүжиглэн хуурамч чекээр сая сая доллар залилсан Фрэнк Абигнейлийн бодит амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн кино бөгөөд Холбооны Мөрдөх Товчооны ажилтан түүний хэргийн ул мөрөөр хойноос нь нэхэж буйг сонирхолтой байдлаар харуулдаг. 

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;Хүртсэн төрөл:
;2003 — БАФТА
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Кристофер Уокен
;2003 — Америкийн кино академийн Гилд шагнал
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Кристофер Уокен

;Нэр дэвшсэн төрөл:
;2003 — Оскар
* Шилдэг кино ая — Жон Уильямс
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Кристофер Уокен

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:2002 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Намтарчилсан кино
Ангилал:Стивен Спилберг
Сайн, муу, хэрцгий гурав

***Сайн, муу, хэрцгий гурав*** () нь 1966 оны Италийн тууль хэлбэрийн шпагетти вестерн кино юм. Тус кинонд Америкийн иргэний дайны үеэр холбоотны алдагдсан алтны төлөө зэвсэгт гурван дээрэмчдийн хооронд ширүүхэн өрсөлдөөн явуулж буйг харуулдаг бөгөөд IMDB цахим хуудаснаас нэрлэгдсэн бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг кино бүтээлүүдийн тавдугаарт эрэмбэлсэн байдаг билээ.

## Дүрүүдэд
## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1966 оны кино
Ангилал:Италийн кино
Ангилал:Испанийн кино
Ангилал:Шпагетти вестерн
Ангилал:АНУ-ын иргэний дайн кинонд
Ангилал:Дайны кино
Ангилал:Сержио Леоне
Цзи гүнж

Цзи гүнж нь Манжийн Чин улсын хааны гүнж байсан гэж Барон Унгернтай холбоотой мэдээллүүдэд байдаг бодит хувь хүн. Эдгээрийг батлах баталгаа нь мөн ба Бароноос хятадад байгаа өөрийн сайн түнш хятад генералд бичсэн захидлууд бөгөөд эдгээрт үүнийг батлах бичиглэлүүд байдаг.
Барон Унгерн нь 1919 оны зун Бээжинд очсоны дараа Цзи гүнжтэй гэрлэсэн бөгөөд Оросын Үнэн алдартны шашины дагуу гүнж өөрийн нэрийг слав гаралтай Елена Петровна нэрээр солисон байна. Зарим баримтаар Харбины сүмд гэж байдаг.
Энэ гүнжтэй холбоотой хамгийн сүүлийн мэдээ нь 1941 онд Манж-го улсын хаан Пүигийн Чанчүнь хотын ордонд амьдарч байсан гэдэг мэдээ байна.

## Эх сурвалж
*М.Г.Торновский. "Монголчуудтайгаа бол би Лиссабон ч хүрнэ."Барон Унгерн. Орчуулагч Ж.Нэргүй.3 дахь хэвлэл. УБ 2013 он.56-57 тал.

## Эшлэл
## Гадаад холбоос
Ангилал:гүнжүүд
Ангилал:1900 онд төрсөн
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Монголын ардын хувьсгал
Шар айраг (хамтлаг)

**Шар айраг** хамтлаг нь Улаанбаатарт байгуулагдсан рок хамтлаг юм. 1998 онд Ганхүү, Ононбат нар хамтран байгуулж байжээ

## Гишүүд
Дуучин, гитарчин хамтлагийн ахлагч Г.Ганхүү: 1998 оноос одоог хүртэл Дуучин, гитарчин Буянаа: 2010 оноос одоо Аргил гитарчин, саксофончин Цогоо: 2010 оноос одоо Бөмбөрчин, дуучин Золбоо: 2010 оноос одоо Гоцлол гитарчин Атка (Алтангэрэл): 2015  оноос одоо

### Хуучин гишүүд  
* Д.Өлзий-Орших 
* Цоомоо
* С.Ононбат 
* Бука
* А.Болорхүү

## Тоглолтууд 
* 2013 оны 12 сарын 30-нд Tribute Live Concert тоглолт
* 2014 оны 9 сард Pink Floyd tribute тоглолт
* 2015 оны 5 сарын 9-нд Ялалтын 70 жилийн ойд зориулсан "Сэтгэлд хоногшсон Орос дуунууд" хүндэтгэлийн тоглолт
* 2016 оны 3 сарын 8-нд Eagles tribute concert тоглолт
* 2016 оны 4 сарын 2-нд "Tribute to Smokie" тоглолт

## Гадны холбоосууд
* Албан ёсны Фейсбүүк хуудас

Ангилал:Монголын хамтлаг
Хятад хороолол (1974 оны кино)

***Хятад хороолол*** () нь 1974 оны Америкийн неонуар кино юм. Роман Поланскийн найруулсан уг кино нь хувийн мөрдөгч Ж. Ж. Жейк Гиттс (Жек Николсон) Эвелин Кросс Малрэй гэх эмэгтэйн захиалгын дагуу нөхрийн амрагийн явдлыг мөрдөж буйг харуулах ба хар цагаан хальсан дээр ихэнхдээ буулгадаг неонуар төрлийн кинонуудын үлгэр жишээ бүтээл болсон байдаг билээ. 

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;Хүртсэн төрөл:
;1975 — Оскар
* Шилдэг зохиол — Роберт Таун

;1975 — Алтан бөмбөрцөг
* Шилдэг найруулагч — Роман Полански
* Шилдэг кино — драм
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жек Николсон
* Шилдэг зохиол — Роберт Таун

;1975 — БАФТА
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жек Николсон
* Шилдэг найруулагч — Роман Полански
* Шилдэг зохиол — Роберт Таун

;Нэр дэвшсэн төрөл:
;2003 — Оскар
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жек Николсон
* Шилдэг эмэгтэй гол дүр — Фэй Данауэй
* Шилдэг урлаг найруулал — Ричард Силберт, Стюарт Кэмпбелл, Руби Левитт
* Шилдэг зураг авалт — Жон Алонсо
* Шилдэг хувцас загвар — Антеа Силберт
* Шилдэг найруулагч — Роман Полански
* Шилдэг кино редактор — Сэм О'Стин
* Шилдэг кино ая — Роберт Эванс
* Шилдэг дууны эвлүүлэг — Чарльз Грензбах, Ларри Жост

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1974 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Неонуар
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Бүх ертөнцийн таталцлын хууль

Байгаль дээр байгаа аливаа масстай биеүүдын хоорондох харилцан үйлчлэлийг таталцлын харилцан үйлчлэл гэнэ.

Энэ харилцан үйлчлэлийг илэрхийлж байгаа хэмжигдэхүүнийг **бүх ертөнцийн таталцлын хууль** () гэнэ.

Түүнийг ажиглаж буй туршилт, тохиолдол доош  унах үзэгдэл юм. Бүх ертөнцийн таталцлын харилцан үйлчлэлийг судалж хууль ба томъёоллыг нээж гаргасан эрдэмтэн бол Исаак Ньютон юм.

Бүх ертөнцийн таталцлын хууль дараах байдалтай.

Харилцан таталцаж байгаа 2 биеийн харилцан үйлчлэлийн хүч нь 2 биеийн массын үржвэрээс шууд, хоорондох зайнаас урвуу хамааралтай.

Хуулийн томьёо:
F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}\ 
    
:m_1, m_2-  2 биеийн масс

:r- 2 биеийн массын төвүүдийн хоорондын зай

:G - таталцлын тогтмол  G = 6.67384(80) \times 10^{-11} \ \mbox{m}^3 \ \mbox{kg}^{-1} \ \mbox{s}^{-2} = 6.67384(80) \times 10^{-11} \ {\rm N}\, {\rm (m/kg)^2}

Tаталцлын хуулийн томьёог дараах тохиолдлуудад тодорхойлоход илүү үнэн зөв, үр дүнтэй байдаг байна.
#Харилцан таталцаж буй 2 биеийн шугаман хэмжээ тэдгээрийн хоорондох зайтай жишихэд туйлын бага байвал сайн
#Харилцан таталцаж буй 2 бие бөмбөрцөг хэлбэртэй байвал илүү сайн
#Харилцан таталцаж буй 2 биеийн 1 нь бөмбөрцөг хэлбэртэй хэмжээ болон массын хувьд нилээд их байвал, мөн 2 биеийн бөмбөрцгийн гадаргуу дээр болон ойролцоо байвал энэ томъёолол илүү үр дүнтэй байдаг.

 
Дэлхийн зүгээс биеийг татах хүчийг хүндийн хүч гэнэ. Хүндийн хүчний томъёог Бүх ертөнцийн таталцлын хууль ашиглан бичвэл:

F=γ 〖m_1+m〗_(2 )/▭(τ^2 )                    F=G                   G=m*g              g=F/m

Ангилал:Таталцал
Ольжан

Өмнөд Солонгост 2001 онд үүсээд солонгос давалгааны хүчээр олон улсад танигдсан «**ольжан**» (얼짱, Ulzzang — үсэгчлэн галиглавал *ол-жжанг*, монг. *маш царайлаг*) хэмээх солонгос үг байдаг. Хамгийн хөөрхөн, онцгой царайлаг өсвөр насныхныг хэлж байгаа юм. Царай буюу «ольгүль» (얼굴), шилдэг буюу «чан» (짱) гэсэн хоёр үгийг холбон бүтжээ. 

Охид багачууд өөрийн зургийг дарж («хадүри») интернэтэд тавьдаг. Эрэгтэй ольжан ч бас таарна. Сайвольд (Cyworld) мэтийн цахим сүлжээ сайтад олон хүнд шагшигдах юм уу, сургуульдаа хөөрхөн царайгаараа бишрэгдэх нь ольжан болсны шинж гэнэ. Ихэнхи ольжангууд жүжиглэх, дуулах, загвар өмсөх чиглэлээр ажиллах юм уу телевизээр гарч, сэтгүүлд зургаа авахуулсан байдаг.

Үүний адилаар сайхан биетэй нэгнийг «мумжан» (몸짱, Momzzang) гэдэг болж байгаа.
 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Өмнөд Солонгосын соёл
Ангилал:Солонгос үг хэллэг
Арго (2012 оны кино)

***Арго*** () нь 2012 оны Америкийн түүхэн сэдэвт драм триллер кино юм. Тагнуулын Ерөнхий газрын ажилтан байсан Тони Мендесийн бичсэн номноос сэдэвлэн бүтээсэн тус кинонд 1979 онд Ираны Тегеран дахь АНУ-ын Элчин сайдын яамны зургаан ажилтныг барьцаалсан хэргийн түүхийг харуулдаг. Шилдэг кино, Шилдэг зохиол болон Шилдэг эвлүүлэг төрлүүдэд Оскарын шагналыг хүртсэн байна.

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:2012 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Түүхийн кино
Ангилал:Туршуулын кино
Ангилал:АНУ-Ираны харилцаа
Ангилал:Бен Аффлек
Хар хувцастнууд 2

***Хар хувцастнууд 2*** (, MIIB) нь 2002 оны Америкийн шинжлэх ухааны уран зөгнөлт, тулаант инээдмийн кино юм. 
## Дүрүүдэд
* Томми Ли Жонс — *Кевин Браун / Агент Кей*
* Уилл Смит — *Жэймс Эдвардс III / Агент Жэй*
* Рип Торн — *M.I.B ахлагч Зед*
* Лара Флинн Бойл — *Серлина*
* Жонни Ноксвилл — *Скрад, Чарли хоёр*
* Розарио Доусон — *Лора Васкес*
* Патрик Уобертон — *Агент Ти*
* Тони Шалхоуб — *Жек Жибс*
* Майкл Жексон — *Агент Эм*
* Тим Блэйни — *Фрэнк*

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:2002 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино
Ангилал:Бадди кино
Ангилал:Харь гарагийнхан кинонд
Ангилал:Цуврал кино
Ширэнгийн Жорж (кино)

***Ширэнгийн Жорж*** () нь 1997 оны Америкийн гэр бүлийн романтик адал явдалт инээдмийн кино юм. 

## Дүрүүдэд
* Брендан Фрэйзер — *Ширэнгийн Жорж*
* Лесли Манн — *Урсула Стенхоп*
* Томас Хейден Чёрч — *Лайл ван де Грут*
* Абрахам Бенруби — *Торын хоолой*
* Грегг Краттуэлл — *Максийн хоолой*

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1997 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Тулаант кино
Хөхөөний үүрэн дээгүүрх нислэг (кино)

***Хөхөөний үүрэн дээгүүрх нислэг*** () нь 1975 оны Америкийн драм кино бөгөөд Кен Кизигийн ижил нэрт романаас сэдэвлэн Майкл Дуглас, Саул Зейнц нар продюсерлэсэн байна. Милош Форман уг киног гайхалтай найруулан Америкийн кино хүрээлэнгээс 100 жилийн 100 киноны 33 дугаарт нэрлэсэн гайхалтай бүтээл болгосон байх бөгөөд өөрөө Оскарын Шилдэг найруулагч болж байв. Тус киноны үйл явдал 1963 онд Орегон дахь Сэтгэцийн эмнэлэгт өрнөх ба удаа дараагийн хүчингийн хэрэг үйлдсэн засаршгүй гэмт хэрэгтэн Рэндл Патрик Макмерфи эмнэлгийн өвчтөнүүдтэй өдөр хоногийг хэрхэн өнгөрүүлж буйг энд харуулах болно.

## Дүрүүдэд
## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;Хүртсэн төрөл:
;1976 — Оскар
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Жек Николсон
* Шилдэг эмэгтэй гол дүр — Луиза Флетчер
* Шилдэг найруулагч — Милош Форман
* Шилдэг кино — Майкл Дуглас, Саул Зейнц
* Шилдэг зохицуулсан зохиол — Лоуренс Хаубен, Бо Голдман

;Нэр дэвшсэн төрөл:
;1976 — Оскар
* Шилдэг эрэгтэй туслах дүр — Бред Дуриф
* Шилдэг кино ая — Жек Ницше
* Шилдэг кино редактор — Шелдон Канн, Линзи Кингман
* Шилдэг зураг авалт — Хаскелл Уэкслер, Билл Батлер

## Эшлэл
## Холбоос
* 

Ангилал:1975 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Ангилал:Бие даан бүтээгдсэн кино
Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино
Гран Торино

***Гран Торино*** () нь 2008 оны Америкийн драм кино юм. Клинт Иствүүд найруулагч, продюсерээр нь ажиллаж өөрөө мөн тоглосон уг кино нь гэр бүлийнхэнтэйгээ таарамж муутай, орчин тойрондоо байнга сэтгэл дундуур ханддаг, Солонгосын дайнд оролцож байсан ахмад дайчин Уолт Ковальски, түүний залуу хөрш Тао Ланг Ло хоёрын харилцаа болон 1972 оны Форд Гран Торино  автомашиныг харуулах болно.

Клинт Иствүүдийн том хүү Кайли Иствүүд уг киноны хөгжмийг бичсэн бол бага хүү Скотт Иствүүд тоглосон билээ.
## Дүрүүдэд
* Клинт Иствүүд — *Уолт Ковальски*
* Кристофер Карли — *отец Янович*
* Би Ванг — *Тао Ланг Ло*
* Эни Хи — *Су Ло*
* Брайан Хейли — *Митч Ковальски*
* Жеральдин Хьюз — *Карен Ковальски*
* Дрима Уокер — *Эшли Ковальски*
* Брайан Хоу — *Стив Ковальски*

## Шагнал хүртсэн болон нэр дэвшсэн байдал
;Хүртсэн төрөл:
;2008 — АКШХ-ны нэрэмжит шагнал
* Шилдэг эрэгтэй гол дүр — Клинт Иствүд
* Шилдэг зохиол — Ник Шенк

;Нэр дэвшсэн төрөл:
;2009 — Алтан бөмбөрцөг
* Шилдэг киноны ая — Роберт Таун

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* 

Ангилал:2008 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:Триллер кино
Ангилал:Настан кинонд
Аг балгас

**Аг** (Агинское, Ага) — Орос улсын  Өвөр Байгалын хязгаарын 16730 хүнтэй балгас (томоохон суурин, багахан хот).

## Зураг

Зураг:Стела при въезде в Агинское.jpg
Зураг:Бальжин-хатан.jpg
Зураг:Агинский краеведческий музей.JPG

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Аг хотын тухай 

## Лавлах бичиг
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын суурин
Боорж

**Боорж** (Борзя) — Орос улсын  Өвөр Байгалын хязгаарын 30308 хүнтэй хот.

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын суурин
Нэрчүү

**Нэрчүү** (орос. Нерчинск, буриад. Нэршүү) — Орос улсын  Өвөр Байгалын хязгаарын 14,945 хүн амтай жижиг хот.

1689 онд энд Орос, Чин улсын хооронд Нерчийн гэрээ байгуулсан байна. 

## Зураг

Зураг:
Зураг:Coat of Arms of Nerchinsk (Chita oblast) (1790).png
Зураг:Nerchiskpoststamp.jpg
Зураг:

## Цахим холбоос 
* Хотын түүх

## Лавлах бичиг
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын суурин
Могойт

**Могойт** (Могойтуй, Могойто) — Орос улсын  Өвөр Байгалын хязгаарын Могойт районы төв, 11000 хүнтэй балгас (томоохон суурин, багахан хот).
## Зураг

Зураг:Стелламог.jpg
Зураг:
Зураг:
Зураг:

## Цахим холбоос 
Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах бичиг
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын суурин
Багдарин

**Багдарин** (Багдарин) — Орос улсын  Буриад Улсын Бабант аймгийн төв, 4735 хүнтэй суурин.

## Зураг

Зураг:Bagdarin.jpg
Зураг:
Зураг:
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Баргажин

**Баргажин** (Баргузин, Баргажан) — Орос улсын  Буриад орны Баргажин аймгийн төв, 5702 хүнтэй суурин.

## Зураг

Зураг:Coat of Arms of Barguzinsk (Buryatia) (1790).png
Зураг:
Зураг:
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Эвлэг

**Эвлэг** (Иволгинск, Эбилгэ) — Орос улсын  Буриад улсын  Эвлэг аймгийн төв, 8251 хүнтэй суурин.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Хабаан

**Хабаан** (Кабанск) — Орос улсын  Буриад орны Хабаан аймгийн төв, 6038 хүнтэй суурин.

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас (орос, англиар)

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Краснокаменск

**Краснокаменск** (Краснокаменск) — Орос улсын  Өвөр Байгалын хязгаарын 55.418 хүнтэй хот.

## Зураг

Зураг:ЛиАЗ-677 на улице Краснокаменска.JPG
Зураг:
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын суурин
Ангилал:1968 онд байгуулагдсан
Хэрээн

**Хэрээн** (Кырен) — Орос улсын  Буриад орны Түнхэн аймгийн төв, 5406 хүнтэй суурин.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Доод Ангар

**Доод Ангар** (Нижнеангарск, Доодо Ангар) — Орос улсын  Буриад орны Хойдбайгал аймгийн төв, 4885 хүнтэй суурин.

## Түүх 
Хотын түүх нь тус хотыг үүсгэн байгуулсан 1643 оноос эхлэх ба оросын казакууд Семён Скороходын удирдлаган дор Сибирьт Зүлгэ мөрний эхээс эхлэн эзэмшил газар нутгаа тэлсээр Байгал нуурт ирснээр эхэлдэг. 1646 онд Василий Колесник нэгэн харуулын цамхаг (оросоор: *острог*) босгосон нь оросуудын Байгал нуур орчимд нүүн суурьших эхлэл болжээ. Угтаа энэ бүс нутаг нь тухайн үедээ хамниганчуудын эх нутаг байв.

Энэ суурин эхлээд *Верхнеангарск* (*Дээд Ангар*) гэх нэртэй байсан ба энэ нь нуураас эх авах Ангар мөрний эх орчим байснаас үүдэн ингэж нэрийджээ. Өнөөгийн *Доод Ангар* гэх нэрээ 19-р зууны сүүлээр авсан ба тус мөрний доод хэсгээр байрласнаас гаралтай аж.

17-р зуунд оросуудын газар нутгаа өргөжүүлэх сонирхол нь Зүүн Сибирь ба Дагуур тэдгээрийн  өмнөд нутаг байснаас үүдэн (Эрхүүг 1661 онд, Нэрчүүг 1658 онд, Сретенскийг  1689 онд тус тус байгуулсан) Дээд- буюу Доод Ангар нь эхэндээ нэг их чухал үүрэггүй байлаа. 

### Хүн амын өсөлт 
*Зүүлт:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Зураг

Зураг:Theotokos of Vladimir church Nizhneangarsk.jpg

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Таксимо

**Таксимо** (Таксимо) — Орос улсын  Буриад улсын Муя аймгийн төв, 8755 хүнтэй суурин.

## Зураг

Зураг:Taksimo central square.jpg
Зураг:Озеро Баранчеевское.jpg
Зураг:Река Муя.jpg|Муя гол

## Цахим холбоос 
*Хотын албан ёсны цахим хуудас 

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Тарвагатай (Буриад)

**Тарвагатай** (Тарбагатай) — Орос улсын  Буриад орны Тарвагатай аймгийн төв, 4308 хүнтэй суурин.

## Зураг

Зураг:Old Tarbagatai.jpg
Зураг:Tarbagatai.JPG
Зураг:Староверы Тарбагатая.jpg
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Сэлэнгэ балгас

**Сэлэнгэ** (Селенгинск, Сэлэнгэ) — Орос улсын  Буриад орны Хабаан аймагт оршсон 14233 хүнтэй балгас (томоохон суурин, багахан хот).

## Түүх 
17-р зууны 30, 40-өөд онуудад анхны Оросууд Буриадын нутагт цөмрөн орж ирэв. Тэд үслэг эдлэл болон алт, мөнгөний баялагт нь татагдсан худалдаачин, тариачин казакууд байжээ. Ингээд 1665 онд бэхлэлт бүхий суурин Сэлэнгэ үүсэв (1840 оноос Шинэ Сэлэнгэ). Энэхүү суурин нь Сэлэнгэ мөрний ойролцоо өнөөгийн Сэлэнгэ балгаснаас дээш 200 км-зайтай Галуутнуурын орчим оршиж байв.

### Хүн амын өсөлт 
*Зүүлт:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Зураг

Зураг:MARTOS(1827) p077 Anglican Mission, Selenginsk.jpg|Сэлэнгэ, 1825 он
Зураг:SelenginskRailwayStation.jpg
Зураг:SelenginskArtSchool.jpg
Зураг:SelenginskSCCK.jpg

## Цахим холбоос 
* Буриад Монголчуудын товч түүх

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Бичүүр

**Бичүүр** (Бичура, Бэшүүрэ) — Орос улсын  Буриад улсын Бичүүр аймгийн төв, 9145 хүнтэй суурин.

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Хэжэнгэ

**Хэжэнгэ** (Кижинга, Хэжэнгэ) — Орос улсын  Буриад орны Хэжэнгэ аймгийн төв, 6373 хүнтэй суурин.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Хэжэнгэ аймаг

**Хэжэнгэ** (; ) — Орос улсын Буриад орны **аймаг**. 

8 мянган км² нутаг, 15 мянган хүнтэй. Засаг захиргааны төв — Хэжэнгэ (6 мянга).

## Газар зүй 
Хэжэнгэ аймаг 7871 км² (15-р том) газар нутагтай. Улаан-Үдээс дорно зүгт 200 км зайд байна. 

Баруун болон хойд талаараа Буриад орныхоо Загарай, Хорь, Яруу аймагтай, зүүн болон өмнөд талаараа Өвөр Байгалын хязгаарын Петровск-Забайкальский, Хялгын районтай хиллэдэг.

Аймгийн нутагт Худан, Цагаанхуртай нуруу сунаж, Худан, Хэжэнгэ, Хуртай зэрэг гол урсана.

## Хүн ам зүй 
Хэжэнгэ аймаг 2014 онд 15806 оршин суугчтай (18-р олон) байв.
 
## Нутгийн хуваарь 
Хэжэнгэ аймаг дотроо 9 сумын нутаг болж хуваагдана.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын аймаг
Ах аймаг

**Ах** (*Окинский*, *Ахын*) — Орос улс (ОХУ)-ын Буриад орон (БНБурУ)-ы **аймаг**. 

26 мянган км² нутаг, 5 мянган хүнтэй. Засаг захиргааны төв — Өрлөг суурин (2.5 мянга).

## Газар зүй 
Ах аймаг 26012 км² (4-р том) газар нутагтай. Буриад орны муж юм

Аймгийн нутгаар Зүүн Соёны нуруу байх ба өмнөд талын Түнхэний сарьдагаар Түнхэн аймагтай хиллэнэ. Хойд болон баруун талаараа Эрхүү муж, Тува оронтой, баруун урд талаараа Монгол улсын Хөвсгөл аймагтай хиллэнэ.

Нутаг дэвсгэрийн 44 %-ийг ой бүрхсэн. Өмнөд хилийн зурваст Мөнх сарьдаг (3491 м) байна.

Гол горхи олон. Нутгийн дундуур Ах гол хойд зүгийн Ангарыг зорин урсдаг.

## Хүн ам зүй 
Ах аймаг 2014 онд 5,395 (хамгийн цөөн) оршин суугчтай байв.

## Нутгийн хуваарь 
Ах аймаг дотроо 4 сумын нутаг болж хуваагдана.

## Зураг 

Горная Ока.jpg
Горная Ока (озеро).jpg
Стела хонгодоров.jpg

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын аймаг
Бичүүр аймаг

**Бичүүр аймаг** (Бичурский муниципальный район, Бэшүүрэй аймаг) — Орос улсын  Буриад орны Бичүүр төвтэй, 24390 хүн, 6201 км²  газар бүхий аймаг.

## Зураг

Зураг:Location Of Bichursky District (Buryatia).svg
Зураг:Flag of Bichursky rayon (Buryatia).png
Зураг:
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын аймаг
Галуут нуур

thumb|Галуут нуур
**Галуут** — Орос улсын  Буриад оронд 30 км урт, 8 км өргөн 163 км² талбайт мандал бүхий 28 м гүн, цэнгэг уст нуур.

## Эргийн хот суурин
Нуурыг тойроод Галуутнуур хот, Бороот суурин, Тамч суурин байдаг.

## Зураг

Зураг:LakeGusinoye201206132134.jpg
Зураг:GusinoozerskayaGRES.jpg
Зураг:Гусиное Озеро(Восточное побережье).JPG

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын нуур
Ангилал:Азийн нуур
Ангилал:Оросын нуур
Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем
Нэрчүү гол

**Нэрчүү гол** нь (оросоор Нерча) Шилка гол<Шилка мөрөнд цутгадаг гол юм.

## Эшлэл
*
## Гадаад холбоос
*

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн
Ангилал:Шилка голын систем
Үжүлю-руоди шаньюй

**Үжүлюй-руоди шаньюй** нь (хятадаар: 烏珠留若提, пиньинь: Wū zhū liú ruò tí) НТӨ 8 - НТ 13 онд Хүннүгийн шаньюй байсан. Жинхэнэ нэр нь **Нанжияасы** (хятадаар: 囊知牙斯; пиньинь: Náng zhī yá s). **Хуханье шаньюйгийн** хатан **Жюаньчюй яньчжигаас** төрсөн хүү. Чөяа шаньюйн төрсөн дүү.

## Намтар
Тэр шаньюй болохоосоо өмнө Фүжүлэй шаньюйн үед **баруун гарын лүли ван**, Чөяа шаньюйн үед **зүүн гарын сянь ван** байв. Чөяа шаньюй тэнгэрт хальсны дараа Үжүлю-руоди гэх цолтойгоор шаньюйн сууринд суужээ.

Үжүлю-руоди шаньюй нь өөрийн хүннүчүүдийг хятадын эрхшээлээс чөлөөлж, Хань улсын эсрэг тэмцсэнээрээ алдаршсан байна. Үжүлю шаньюйг төр барьж байх үед Хань улс тал нутгийг улс төрийн хувьд ноёрхож байсан. Энэ шаньюйн үед Хүннү улс нь хятадын Хань улстай гэрээ байгуулж байсан ба энэхүү гэрээнд *"...хоёр улс нэгэн гэр бүл бөгөөд бие бие рүүгээ дайрч довтлохгүй. Хэрвээ ингэвэл харилцан бие биедээ мэдээлж, уг үйлдлийг таслан зогсоох ба харийн этгээд халдан дайрвал цэргийн хүчээр туслана. Энэхүү гэрээг түрүүлж зөрчсөн тал нь Хөх тэнгэрийн залхаалтыг үзэх болно"* гэж тохиролцсон байв.

Үжүлю-руоди шаньюй нь дээрх гэрээг зөрчихгүй байсан боловч Ван Ман хууль бусаар төрийн эргэлт хийн Баруун Хань улсыг мөхөөж, ахархан хугацаанд оршин тогтносон Шинь улсыг байгуулснаар хүчин төгөлдөр бус болжээ. Ван Ман нь 300,000 цэрэг бүхий хүчирхэг арми байгуулж, Хүннүгийн эсрэг дайны ажиллагаа эхэлсэн боловч түүний энэ санаархал бүтэлгүйтлээр дуусчээ. Үжүлю шаньюй энэ дайны ажиллагаа дуусахын өмнө НТ 13 онд таалал төгсөв. Түүнийг Сюйбу овгийн Үлэй-руоди шаньюй залгамжилжээ.

## Ноён уулын булш
Үжүлю шаньюйг өнөөгийн Монгол улсын Төв аймгийн Батсүмбэр сумын нутагт Ноён ууланд оршуулсан. Энэхүү булшинд 1925 онд Орос-Зөвлөлтийн эрдэмтэн Козловын шинжилгээний анги малталт хийжээ. Малталт хийсэн булшуудаас Булш No 6 нь Үжүлю шаньюйнх болно. Yүнийг уг булшнаас олдсон эд зүйлсийн дотор байсан хятадын эзэн хаанаас НТӨ 1 онд бэлэглэсэн аяганы бичээсээр тогтоосон байна. Уг булшнаас хятад, бактри гаралтай нэхмэлүүд, скифийн барилаар хүннү урчуудын бүтээсэн амьтдын дүрсүүд зэрэг гайхамшигтай урлагийн бүтээлүүд олджээ. Мөн эндээс олдсон Үжүлю шаньюйн толгойн гавлын яс өнөөдөр Монгол улсын Түүхийн музейн үзмэр болсон байгаа билээ.

## Гэр бүл 
Эцэг: Хуханье шаньюй

Эх: **Жюаньчюй яньжи**

Ах: Чөяа-руоди шаньюй

### Хөвгүүд 
* Баруун гарын Гүнү ван **Үдияаси**. Түүнийг Хань улсад барьцааны хүнээр НТӨ 8 онд илгээсэн.
* Зүүн гарын Ютүчоудань ван **Жылюкүнь**. Үдияаси нь Хань улсад очоод хальсний дараа Жылюкүнийг барьцааны хүнээр илгээсэн.
* Баруун гарын Чечю ван **Фан**. Жылюкүний эх нэгтэй ах дүүс. 

* Зүүн гарын Рижү ван **Ду**
* Хайлоуши жоуди шаньюй, нэр нь **Сүтүхү**, **Би**. НТ 48-56 онд өмнөд Хүннүгийн шаньюй байсан.
* Чюфү-ёоуди шаньюй, нэр нь **Мо**. НТ 56-57 онд өмнөд Хүннүгийн шаньюй байсан. 
* Ифаюлүди шаньюй, НТ 57-59 онд өмнөд Хүннүгийн шаньюй байсан.

## Мөн үзэх
*Ноён уулын булш

Ангилал:МЭӨ 1-р зуунд төрсөн
Ангилал:13 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хүннүгийн шаньюй
Ватт (нэгж)

**Ватт** гэдэг нь Шотландын инженер, зохион бүтээгч Жэймс Ваттын нэрээр нэрлэгдсэн олон улсын СИ системийн чадлыг хэмжих уламжлагдсан нэгж (хэмжээс) юм. Тэмдэглэгээ нь **Вт**. Тус нэгж нь энерги шилжилтийн хурдыг хэмждэг ба 1Ж/1с гэж тодорхойлогддог. СИ-н үндсэн нэгжүүдээр илэрхийлэн бичвэл кг·м·c−3.

## Тодорхойлолтууд
1Вт гэдэг нь тогтмол 1Н хүчний эсрэг 1м/с тогтмол хурдтай хөдлөх үед 1с-д хийгдэх ажил юм.

Вт = Ж/с = Н·м·c−1 = кг·м·c−3.

Цахилгаан соронзонгийн үүднээс 1Вт нь 1А гүйдэл 1В потенциалын ялгавараар гүйх үед 1с-д хийгдэх ажил юм.

Вт = В·А

## Жишээ
Физикийн чадал гэсэн хэмжигдэхүүн болон түүний нэгж Ватт нь бидний өдөр тутмын амьдралд их тааралддаг. Жишээ нь 100Вт-н 
(мөн 100 лааны гэж хэлэгддэг) чийдэн гэдэг нь 1секундэд 100Ж цахилгааны эрчим хүч хэрэглэн асна гэсэн үг юм. Вт (чадал) их байна гэдэг нь нэгж хугацаанд хэрэглэх эрчим хүч их байхыг харуулна.

## Зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Чадлын нэгж
Ангилал:Жэймс Ватт
Сибирийн төмөр зам

|}
**Сибирийн төмөр зам** (орос. *Транссибирская железнодорожная магистраль*) - Оросын Челябинск хотоос Владивосток хот хүртэлх дэлхийн хамгийн урт үргэлжилсэн төмөр замын шугам юм. 1891—1916 онуудад барьж дууссан бөгөөд урт нь 7 мянга орчим км байсан. Евразийн умард тал, Орос улсын газар нутгийг хөндлөн гулд туулах 9298.2 км төмөр зам Москва, Рязань, Челябинск, Омск, Новосибирск, Эрхүү, Чит, Хабаровскаар дайрч Владивосток хүрдэг. 2002 онд бүрэн цахилгаанжуулсан юм. Хэрвээ Оросын өрнөд зах болсон Санкт-Петербург хүрье гэвэл дээрх зай 9937.7 км болно. Нэг захаас нөгөө захыг зорьвол найман өөр цагийн бүсийг туулж, долоон хоног зорчихоос наашгүй.

## Зураг

Зураг:Map Trans-Siberian railway.png
Зураг:Prokudin-Gorskii-23.jpg
Зураг:Russian prisoners at work at the Amur Railway.jpg
Зураг:Prokudin-Gorskii-25.jpg

## Цахим холбоос 
Ангилал:Оросын төмөр замын шугам
Ангилал:Сибирийн тээвэр

Ангилал:Царигийн өргөн 1520 мм
Хурамхаан

**Хурамхаан** (Курумкан, Хурамхаан) — Орос улсын  Буриад орны Хурамхаан аймгийн төв, 5465 хүнтэй суурин.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
2013 он

**2013 он** (**MMXIII**) буюу **Хоёр мянга арван гурван он**, **Хоёр мянган арвангуравдугаар он** нь мягмар гарагт эхэлсэн ердийн жил юм. Григорийн тоолол буюу Нийтийн тоолол ёсоор *Манай эрин*-ий 2013 дахь он бөгөөд 3 дахь мянган болон 21-р зууны 13 дахь, 2010-д оны 4 дахь он болно

## Энэ онд нас барагсад 

#
Секунд

**Секунд** нь олон улсын нэгжийн СИ системийн болон өөр бусад системүүдийн цаг хугацааг хэмжих үндсэн нэгж юм. Тэмдэглэгээ нь с 
(олон улсад: s). Цагийг 60 хуваасны нэг болох минутыг 60 хуваасны нэг нь 1 секунд юм. 

Нийтийн тооллын 1000 оноос 1960 он хүртэл 1 секундыг нарны тооллын дундаж 1 хоногийн 1/86,400 хэсэгтэй тэнцэх хугацаа гэж тодорхойлдог байсан бөгөөд энэ нь одоо ч зарим одон орны ухагдахуунд хэрэглэгдэж байна. 1960-аас 1967 оны үед секундыг дэлхий нарыг тойрох орбитын үетэй жишин тодорхойлдог байсан бол одоо үед атомын ойлголтуудаар илүү нарийн тодорхойлдог болсон.

## СИ дэх зэргүүд
СИ-н зэргийн нэршилүүд нь ихэвчлэн секундээс богино агшинг илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг. Секундээс урт хугацааг өдөр, сар, жил зэргээр хэмждэг

Ангилал:СИ-системийн нэгж
Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Садраа

садраатайгаа]]
**Садраа** буюу **голын садраа** нь далай, тэнгис, адаг, нуур, буюу усан санд цутгах гол нь цутгалт үүсдэг газрын хэлбэр юм. Садраа нь голын урсгалыг цутгалаас гарахад авч явах лаг нь тунадас үүсэхээр хэвлэгддэг. урт эрин үений турш, тус тунадасын үүсэл голын садраа онцлогтой газар зүйн хэв маягийг цуглуулдаг.


Ангилал:Тэнгис судлал
Ангилал:Туналт
Хирацүка цэнгэлдэх хүрээлэн

«**Хирацүка**» (スタジアム平塚) — Японы Хирацүкад 1987 онд баригдсан 18500 хүн багтдаг цэнгэлдэх хүрээлэн. Хөлбөмбөгийн «Шоонан Бэрүмарэ» багийн талбай.

## Зураг

Зураг:Hiratsukakyogijo1.jpg
Зураг:
Зураг:
Зураг:

## Лавлах бичиг
Ангилал:Японы хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн
Ангилал:Азийн хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн
Ангилал:Канагава мужийн барилга байгууламж
Ангилал:Хирацүкагийн спорт
Ангилал:1980-аад онд барьсан
Би эмэгтэй хүн

«**Би эмэгтэй хүн**» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

Ангилал:2012 оны кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ердийн жил

**Ердийн жил** гэж өндөр бус жилийг хэлнэ.  Хуанлид энэ төрлийн жил олон тохиодог тул ердийн жил гэж нэрлэжээ.

Григорийн тооллын ердийн жилд яг 365 хоног буюу 52 долоо хоног болон 1 хоног байна. Григорийн тооллын ердийн жилийн хоёрдугаар сард 28 хоногтой юм. Григорийн тооллоор 400 жил бүрт 303 ердийн жил байдаг. Ердийн жилийн нэг онцлог нь тухайн ердийн жилийн эхний бөгөөд сүүлийн өдөр нь ижилхэн гарагт тохиодог.

Ангилал:Цагалбарын систем
Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Ангилал:Жилийн нэршил
Уртнасаны Уранцэцэг

**Уртнасаны** (Уртнасангийн) **Уранцэцэг** — Монгол улсад төрсөн, Итали улсад арваад ажиллаж буй дуурийн дуучин. Уранчимэг жүжигчний дүү.

## Гадаад холбоос
* "Сайн уу? Сайнаа" ток шоу - Дуурийн дуучин У.Уранцэцэг

Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Юньнаний монголчуудын эсрэг Мин улсын хийсэн дайн

**Мин улс Юньнанийг эзэлсэн нь** Хятад дахь Монголын Юань улсыг хятадууд хөөсөн дайнуудын сүүлийн үе шат болдог.
Хятад дахь Монголчуудын ноёрхол  1368 онд Тогоонтөмөр хаан Дайду хотоос хөөгдсөнөөр дуусгавар болсон гэж үздэг хэдий ч Хятадын өмнөд хэсэгт Юньнань мужид байрлаж байсан Монголын цэрэг өөрийн Юань улсад үнэнч байж, Мин улсын өөртөө дагуулах бодлогыг хорь орчим жил эсэргүүцэн байлдсан байна. 
энэ тэмцэлд хятадын ислам шашинт цэргүүд дайтагч хоёр талын аль алинд нь тэмцэж байсан байна.

Мингийн жанжин Фу Юу Дэ болон Лан Ю, Му Ин нар 1381 онд 300000 цэрэг бүхий их хүчээр 3 чиглэлээр Юньнанийг довтолсон ба Хятадын давуу хүчтэй олон жилийн урт хугацаанд тулалдаж туйлдсан байснаас гадна нэмэлт хангамж, дэмжлэг байхгүй байснаас шалтгаалан монголчууд бут цохигдсон байна. Давуу хүчтэй цэрэгт монголчууд болон Юань улсад үнэнч ислам цэргүүд бут цохиулахад Монголчуудын тэмцлийг удирдаж байсан Лян ван Басалаварми 1382 оны 1 сарын 6-нд амиа хорлосон байна. Юньнанийг эзэлсэн Мингийн ислам цэргүүд монголчуудыг толгой дараалан хүйс тэмтэрч байсан ба дайны төгсгөлд олзлогдсон 380 монгол ба исламчуудыг засаж байсан байна.

Энэхүү олзлогдсон хүмүүсийн дотор Мин улсын ирээдүйн адмирал Чжэн Хэ байжээ.

Ангилал:Их Монгол Улс
Ангилал:Дайнууд
Ангилал:Монгол-Хятадын дайнууд
Ангилал:Монгол-Мин улсын дайнууд