open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самар догол мөрт

**Самар догол мөрт** (“Абзац-орех”. “Nut graph”). Томоохон хэмжээний материал бичих үед сунжирсан лид ашиглах явдал гардаг. Ийм лид 4-5 догол мөрт хүртэл үргэлжлэх нь энгийн үзэгдэл. Үүнд мэдээллийн үндсэн агуулгыг нээж чадахгүй боловч уншигчид үйл явдлыг урьдчилж харах, агуулгыг нь бүхэлд нь төсөөлөх сэтгэгдэл төрүүлэх боломжтой юм. Өөрөөр хэлбэл, цаашид унших уу, болих уу гэдэг шийдвэр гаргахад нөлөөлөх болно. Гэхдээ уншигч удаан хүлээхийг тэвчихгүй. Тиймээс удлаа гэхэд 5 дахь догол мөрөнд хэргийн учир утгыг товч тайлбарлах хэрэгтэй юм. Тийм догол мөрийг сэтгүүл зүйн практикт “самар догол мөрт” гэж нэрлэдэг. Ингэж нэрлэхийн гол шалтгаан нь үйл явдлын учир утгыг тайлбарлаж, уйдаж эхэлж буй уншигчийн анхаарлыг татах, цаашид үргэлжлүүлэн унших сонирхол төрүүлэхтэй холбоотой юм. Товчоор хэлбэл, самар шиг хатуу, амттай, чухал зүйл өгч байна гэдгийг илэрхийлдэг. Сэтгүүл зүйн практикт асуудал дэвшүүлсэн, шүүмжлэлт өгүүлэл, сурвалжилсан тэмдэглэл, аян замын тэмдэглэл, найруулал зэрэг томоохон хэмжээний төрөл, зүйлд “самар догол мөрт”-ийг түгээмэл хэрэглэдэг. Үүнийг туршлагатай сэтгүүлчид сайн хийдэг нь түгээмэл ажиглагддаг.

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Редакторлах зүйн онол дадлага

“Редакторлах зүйн онол дадлага” (УБ. 1996. 8,7 х.х.). Доктор Л.Норовсүрэнгийн бичсэн энэ бүтээл нь сонин, сэтгүүл, ном хэвлэлийн редактор, практик сэтгүүлчид, их дээд сургуулийн оюутан, сэтгүүлч, ном хэвлэлийн редакторын ангийн оюутнуудад зориулсан редакторлах зүйн чиглэлээр бичигдсэн анхны сурах бичиг юм. Номыг доктор М.Зулькафиль хянан тохиолдуулсан байна.

## Бүтэц 
Дөрвөн бүлэг, 20 хэсгээс бүрдсэн энэ бүтээлд редакторлах зүйн тухай ойлголт, зорилго, редакторлах зүйн үүрэг, зарчим, ном, тогтмол хэвлэлийн редакц, түүний зохион байгуулалт, редакторын ур чадвар, эх бичвэрийг редакторлах үе шат, түүний логик үндсүүд, сонины хэл найруулга, хяналтын тэмдэг зэрэг асуудлыг тодорхой жишээ баримтын үндсэн дээр тайлбарлан тусгасан байна.

## Тойм 
Сонины нийтлэл, радио, телевизийн нэвтрүүлгийн чанар, ур чадвар, үр нөлөө нь редакторлах ажлаас ихээхэн шалтгаалах учир аливаа редакцид ажиллаж буй уран бүтээлчийн давын өмнө эзэмших урлаг бол өөрийн болон бусдын бүтээлийг хянан найруулж, агуулга хэлбэрийн өндөр төвшинд бэлтгэх чадвар байдаг. Ийм чадвар эзэмшихэд редакторлах зүйн онол, практикийн бүтээл чухал нөлөөтөй юм.

Зохиогч “*Улс орон зах зээлийн харилцаанд шилжиж, гадаадад нээлттэй эдийн засгийн бодлого явуулж эхэлснээр ном хэвлэлийн салбарт дэлхийн тэргүүний технологи нэвтэрч, ном зохиолын агуулга, уран сайхны төвшинд ахиц гарч, чөлөөт ардчилсан тогтмол хэвлэл олон ургальч үзлийн жинхэнэ индэр, олон түмний санаа бодлыг илэрхийлэх замаар дөрөв дэх засаглалын үүргийг биелүүлэх хэрэгсэл болж эхэлжээ. Ийм нөхцөлд ном, тогтмол хэвлэл, ерөөсөө утга зохиолын үйл хэргийг улам боловсронгуй болгох шаардлага нэмэгдэж байна. Энэ зорилгыг редакторлах зүй хэрэгжүүлдэг*” (63.4) гэж номын оршилд онцлон тэмдэглэсэн байна.

### Монгол улсад 
Монгол оронд сэтгүүл зүйн сургалт эхлээд 40 гаруй жил болж байгаа боловч ном хэвлэлийг редакторлах арга зүйн талаар дорвитой бүтээл гараагүй, 20 гаруй их, дээд сургуульд сэтгүүлч бэлтгэдэг боловч редакторлах зүйн үндсийг огт судлахгүй буюу судалсан ч ор нэрийн төдий үзэж, оюутанд үзүүлж судлуулах гарын авлага ч үгүй байгаа өнөөгийн нөхцөлд редакторлах зүйн онол, практик, арга зүйн асуудлыг өргөн хүрээнд тусгасан профессор Л.Норовсүрэнгийн сурах бичгийн ач холбогдол өндөр юм.

## Мөн үзэх 
Найруулга зүй

Редакторлах зүй

Ангилал:Хэвлэл
Цинь улс

**Цинь улс** () бол эртний Хятадын олон вант улсуудын нэг юм. НТӨ 220 онд Цинь улсын хаан Цинь Ши Хуанди эртний Хятадын вант улсуудыг байлдан эзэлж дууссаны дараа өөрийгөө хуанди буюу эзэн хаан хэмээн зарласан юм. Гэвч Цинь Ши Хуанди хааныг нас барсны дараа Цинь улс хоёр жил орчим оршин тогтноод мөхжээ.

Цинь Ши-Хуанди НТӨ 210 онд нас барав. Тэрээр хоёр хүүтэй байлаа. Том хүү Фу Су нь цэргийн бүлэглэлийн толгойлогч Мэнь Тянь жанжны Ордос дахь өргөөнд сууж байв. Сөрөг бүлэглэлийг удирдаж байсан засгийн ордны толгойлогч Ли Сы, ордны бүлгийн нөлөө бүхий төлөөлөгч тайган Жао Гао нар Фу Сүгээс эмээж, эзэн хааны бага хүү Ху Хайг дэвшүүлэх сонирхолтой байв. Хууль ёсны залгамжлагчийг устгахын тулд Жао Гао эцэг хааны гарын үсэгтэй бөгөөд амиа хорлохыг хүүдээ даалгасан хуурамч тушаал үйлдэж хан хүү Фу Су-д илгээжээ. Хэдүйгээр Мэнь Тянь болгоомжлон ятгасан боловч хан хүү хүүгийн үүрэг, хятадын заншлыг хатуу дагаж хоолойгоо огтлон нас барав. Хаан ширээнд Ху Хай сууж, Эр Ши буюу хоёр дахь эзэн хаан хэмээх хэргэм хүртэв.

Өөрийн цэрэг, харваачдаар түрээ барьсан Жао Гао ард түмнийг илэрхий дарлан дээрэлхэж байлаа. Гэвч түүний дарангуйлсан дэглэм эрс эсэргүүцэлтэй тулгарч эхний бослогыг Чэн Шэн, У Гуан нар толгойлжээ. Уг бослогыг байнгын цэрэг дарсан боловч энэ хөдөлгөөн дарины зоорин дахь оч болсон байв. Бүхий л мужуудад бослого үймээн дэгдэн гарав. Үүнээс хамгийн ноцтой нь Сян Юйгийн удирддагаар Чу (Хүбэй) мужид өрнөсөн бослого байлаа. Тэр ерийн гэр бүлээс гаралтай боловч, намтарчных нь үгээр бол багаасаа нэр төрд шуналтай, хаан ширээг мөрөөддөг байв. Цөвүүн цагт Сян Юй ёстой л бах нь ханаж байв. Тэрээр Чу улс тусгаар байсан хуучин сайн цагийг сэргээн тогтооно хэмээн тунхаглаж эртний вангуудын удмыг судалж, хонь хариулж байсан нэгнийг олж түүнийг Хуай ван хэмээн өргөмжилжээ. Түүний туслагчаар хожим Хан угсааныхныг үндэслэсэн Лю Бан томилогдов.

## Гадны холбоос 
* Цинь улсын газрын зураг
* Хятад улсын


Ангилал:Хятадын династи
Боруссиа Мёнхенгладбах

**Боруссия Мёнхенгладбах** () нь Германы хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Мёнхенгладбах хотоос гаралтай. Тус хөлбөмбөгийн баг нь улс орондоо төдийгүй дэлхий дахинаа баялаг амжилтууд болон хөгжөөн дэмжигчдийн 40 мянган гишүүнчлэлээрээ нэн алдартай. Багийн нэрний эхний үеийн "Боруссия" гэдэг үг нь «Пруссия» гэдгийн латинчилсан хэлбэр бөгөөд хуучин Пруссын эзэнт гүрний нутаг дээр байгуулагдсан тул ийн нэрлэжээ.
## Тоглогчид 
.]]
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
## Шагналууд 
### Дотоодын 
**[[Германы Бундеслиг]|Бундеслиг]:**
:* **Түрүү (5)**:  1969–70, 1970–71, 1974–75, 1975–76, 1976–77
:* **Хоёрдугаар байр (2)**: 1973–74, 1977–78
**Германы хөлбөмбөгийн холбооны цом:**
:* **Түрүү (3)**: 1959–60, 1972–73, 1994–95
:* **Хоёдугаар байр (2)**:  1991–92, 1983–84
**Германы Супер цом:**
:* **Түрүү (1)**: 1977 (албан ёсны бус)
:* **Хоёдугаар байр (1)**: 1995
### Европын 
**Европын цом:**
:* **Хоёрдугаар байр (1)**: 1977
**УЕФА-гийн цом:**
:* **Түрүү (2)**: 1975, 1979
:* **Хоёрдугаар байр (2)**: 1973, 1980
### Олон улс 
**Тив хоорондын цом:**
:* **Хоёрдугаар байр (1)**: 1977
**Kirin Cup:**
:* **Түрүү (1)**: 1978 (SE Palmeiras)
### Бусад 
**Joan Gamper Trophy:**
:* **Түрүү (1)**: 1972
**Orange Trophy:**
:* **Түрүү (1)**: 1977
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт Герман болон Англи хэлээр
* fohlen-hautnah.de Хөгжөөн дэмжигчдийн сэтгүүд Герман хэлээр 
* Seitenwahl.de Хөгжөөн дэмжигчдийн сэтгүүд Герман хэлээр 
* The Abseits Guide to German Soccer
* Borussia-Park the team's new stadium 
* Tactics and LineUps
* Monchengladbach statistics
* FohlenKommando
* Torfabrik


Ангилал:Мёнхенгладбахын спортын клуб

Ангилал:Умард Райн-Вестфалены хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Германы гандболын клуб
Ангилал:Германы ширээний теннисний клуб
Ангилал:Германы оны шилдэг тамирчин
Ангилал:1900 онд байгуулагдсан
Динка хэл

**Динка хэл** буюу аялгын бүлэг (''*) нь Суданы зонхилох үндэстэн болох Динка үндэстний хүмүүсийн ярилцдаг, Нилотийн хэлнүүдийн нэг юм. *Нгок, Рек, Агаар, Бор'' хэмээх 4 гол хувилбар байдаг бөгөөд хэл зүйн стандарт нь тусдаа хэлнүүд гэж хэлж болохуйц ялгаатай байдаг.

Хэл зүйн хувьд Нуэр, Луо хэлнүүдтэй төстэй. 

Динка хэлээр ярилцагчид Нил мөрний орчимд, ялангуяа Цагаан Нилийн баруун эргээр, Угандагийн хойд хэсгээс Суданыг 3 мужид оршин сууна.

## Эшлэл 
Ангилал:Хэлний бүл
Ангилал:Нило-сахар хэлнүүд
I Фердинанд (Австрийн хаан)

**I Фердинанд** (1793 оны 4 сарын 19 &ndash; 1875 оны 6 сарын 29) нь Австрийн Эзэн Хаан, Германы Холбооны ерөнхийлөгч, Унгар болон Бохемийн хаан (**V Фердинанд** гэдэг нэрээр), бусад дагуул улсуудын төрийн тэргүүний суудлыг өөрийн эцэг Ариын Ромын эзэн хаан II Фрэнсисээс өвлөн авч, 1848 оны хувьсгалын үр дүнд хаан ширээнээсээ буух хүртлээ төр барьжээ. 

Тэрээр I Виктор Эммануэлийн 6 дахь хүүхэд болох Савойн Мариа Аннатай гэрлэжээ. Тэд хүүхэдгүй байсан. Фердинанд эзэнт гүрнээ захирах чадвар сул байсан тул эцэг нь нас барахаасаа өмнө түүнийг дотоод бодлогынхоо бүх асуудлыг Аркдюк Луитай зөвлөх хэрэгтэй гэж захиж үлдээжээTaylor, AJP: "The Habsburg Monarchy 1809-1918" Penguin Books, Great Britain, 1990, ISBN 978-0-14-013498-8, pp.52-53.

Тэр 1848 оны 12 сарын 2-нд хаан ширээнээсээ буусан бөгөөд түүнийг үеэл Франц Йосиф нь залгамжилжээ. Хаан ширээнээсээ буусан Фердинанд Прага дахь Храдчани ордонд 1875 онд насан эцэс болтлоо амьдарчээ.

## Эшлэл
Ангилал:19-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Австрийн хаан
Ангилал:Бохемийн хан
Ангилал:Унгарын хан
Ангилал:Австрийн Хаант Улсын хүн
Ангилал:Алтан нэхий одон шагналтан
Ангилал:Ариун Сахиус одон шагналтан (Рыцарь)
Ангилал:Заан одон шагналтан
Ангилал:Хар Бүргэд одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:1793 онд төрсөн
Ангилал:1875 онд өнгөрсөн
Системийн онол

**Системийн онол** ()

ХХ зууны 30-аад оны үед байгалийн шинжлэх ухааны төлөөлөгчид боловсруулсан бөгөөд нийгмийн шинжлэх ухаанд харьцангуй хожуу хэрэглэж эхэлсэн юм. Энэ аргыг нийгмийн шинжлэх ухаанд нэвтрүүлэхэд физиологич У.Кэннон, биологич Л.Берталанфи, нийгэм судлаач, эдийн засагч Т.Парсонс, Ж.Хоманс, Р.Мертон нар томоохон хувь нэмэр оруулжээ. Үүний үр дүнд тэд нийгмийг судлах арга зүйн чухал хандлага болсон бүтэц-үүргийн задлан шинжилгээний аргыг боловсруулсан юм.

Системийн задлан шинжилгээний үүднээс авч үзвэл хүмүүсийн аливаа нэгдлийг нэлээд өргөн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж буй харьцангуй тогтмол шинжтэй нийтлэг зүйл гэж үзэж болно. Энэ нь хоорондоо харицлан холбоонд оршдог, задлан шинжилж, салган хуваарилж болдог элементүүдийн нэгдлээс бүрддэг онцлогтой юм. Ийм системүүд нэг нь нөгөөгөөс ялгардаг хил хязгаартай байдгийн хамт тодорхой тэнцвэрт байдлыг хадгалдаг шинжтэй байдаг.

Энэ арга нь шинжлэх ухааны ойлголтуудыг стандартчлах, цэгцлэх, сэтгүүл зүйн талаарх мэдлэг, төсөөллийг системчлэх, нэг мөр болгоход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Аливаа систем гурван гол хэмжигдэхүүнийг өөртөө агуулдаг. Энэ бол тухайн бүтцэд бодитой оршиж буй зүйл (1), үйлдэл, зан байдал эсвэл ажиллагаа (2), төлөвшил эсвэл хувьсал (3) юм. Зарчмын хувьд системийн судалгаа энэ гурван хэмжигдэхүүнийг хамтад нь авч үзэх учиртай. Гэхдээ судалгааны практикт судлаачид гол төлөв эхний хоёр хэмжигдэхүүнд түлхүү анхаарч, гурав дахийг хоёрдугаар байранд тавьдаг. Энэ нь системийн судалгаа нь статистик, математикийн аргыг амархан хэрэглэх, системчлэх, тоон хэмжигдэхүүнүүдийг ашиглах боломжтой баримтуудын хүрээнд илүү үр дүнтэй байдагтай холбоотой юм. Системийн судалгааны судлагдахуун нь судлаачийн зорилгоос шалтгаалан өөр өөр байж болно. Системийн задлан шинжлэх аргад “оролт” ба “гаралт” хэмээх ойлголт чухал байр эзэлдэг.

## Сэтгүүл зүйд 
Сэтгүүл зүй ОНМХ-ийн систем, нийгмийн институт болохын хувьд олон янзын элементүүдээс бүрддэг бөгөөд үүнийг системийн задлан шинжлэх аргаар судлахдаа сэтгүүл зүйг нийгэм, хүлээн авагчид, төр засагтай салшгүй холбоонд оршдог элементүүдийн нэгдмэл системийн хувьд авч үздэг. ОНМХ-ийн систем хэмээх нэр томъёо өөрөө сэтгүүл зүйн судлалд системийн задлан шинжлэх арга, хандлагыг нэвтрүүлсний үндсэн дээр бий болжээ. Энэ аргыг сэтгүүл зүйн судлалд хэрэглэх шаардлага сэтгүүл зүйн үйл ажиллагаа нарийн төвөгтэй, олон талтай, маш өргөн хүрээтэй байдаг онцлогоос урган гарсан юм. Нөгөө талаар сэтгүүл зүй өөрийнхөө уг чанарын хувьд олон шинжлэх ухааны зааг дээр оршдог учраас аль ч шинжлэх ухаанд түгээмэл хэрэглэдэг нийтлэг аргуудыг хэрэглэхийг шаарддаг. Тийм учраас нийгэм, хүмүүнлэг, заримдаа байгалийн шинжлэх ухааны арга, хэрэгсэл, үндэслэл, учир шалтгааныг өргөн ашиглах замаар ОНМХ-ийн түүх, онол, практикийн асуудлуудыг судалдаг системийн задлан шинжлэх аргыг өргөн хэрэглэдэг. 

Сэтгүүл зүйн системийн “оролтонд” хүлээн авагчдын мэдээллийн хэрэгцээ, шаардлага, сонирхол, түүний нийтлэл, нэвтрүүлэгт үзүүлэх нөлөө зэрэг элементүүд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг бол “гаралтанд” нийтлэлийн бодлого, сэдэв, чиглэл, төрөл зүйл, ур чадвар зэрэг ойлголтууд гол байр эзэлдэг.
Сонины бичлэгийн төрөл, зүйл (ном)

“**Сонины бичлэгийн төрөл, зүйл**” ном (УБ. 1994. 9.7 х.х.). 

Доктор Л.Норовсүрэнгийн бичсэн эл бүтээл нь сонины бичлэгийн төрөл, зүйлийн талаар бичигдсэн анхны сурах бичиг бөгөөд урьд хэвлэгдэн гарч байсан товхимол, гарын авлагуудаас бичлэгийн төрөл, зүйлийг онолын үүднээс судалж, практик жишээ баримтын үндсэн дээр тайлбарлаж, арга зүйн шинжтэй зөвлөмжүүдийг агуулснаараа онцлогтой юм. 

## Агуулгын тойм 
Уг бүтээлд бичлэгийн төрөл зүйлийн тухай ойлголт, бичлэгийн төрлүүдийн нийтлэг болон ялгаатай талууд, ангилал, бичлэгийн хамгийн шуурхай зүйл болох мэдээнээс эхлээд уран нийтлэл хүртэлх мэдээлсэн, шинжлэлт, нийтлэл-уран сайхны 17 бичлэгийн төрөл, зүйлийг авч үзжээ. Сэтгүүл зүйн онолын үндсэн категорийн нэг болох бичлэгийн төрөл зүйл буюу жанрын тухай онол, практик, арга зүйн тодорхой мэдлэг эзэмших нь сонин хэвлэлийн ажилтнууд, идэвхтэн бичигчдэд зарчмын чухал ач холбогдолтой юм. Учир нь бичлэгийн төрөл, зүйл аливаа нийтлэлийн агуулга хэлбэрийн нэгдлийг хангаж, сэтгүүлчийн ур чадварын шалгуур болохын хамт нийтлэл, нэвтрүүлгийн үр нөлөө, үр ашгийг дээшлүүлэхэд нөлөөлдөг гол хүчин зүйл болдог. Тиймээс бичлэгийн төрөл зүйлийн талаар тодорхой мэдлэг, чадвартай болох нь хэвлэл мэдээллийн ажилтнуудын өмнө тулгарч буй чухал зорилтын нэг бөгөөд энэ асуудлыг зохих хэмжээгээр шийдвэрлэхэд энэ бүтээлийн зорилго оршино. 

Зохиогч энэхүү сурах бичгийг бэлтгэхдээ Орос болон бусад орны сонины бичлэгийн төрөл, зүйлийн онол, манай сонин хэвлэлд бичлэгийн төрөл зүйлийг хөгжүүлж ирсэн туршлагын аль алиныг анхаарч үзсэний дээр жишээ баримтыг авахдаа монголын ахмад болон авьяаслаг залуу сэтгүүлчдийн бичсэн зүйлд аль болохоор тулгуурлахыг хичээсэн байна. Судлаач урьд өмнө судалгааны эргэлтэнд ороогүй олон баримт мэдээллийг ашиглаж, зарим бичлэгийн төрөл, зүйлд нэн шинэлэг байдлаар хандаж, урьдын дүгнэлт, үзэл баримтлалыг шинэ санаагаар баяжуулсан байна. Номыг доктор Т.Баасансүрэн, Ц.Мөнхжаргал нар редакторлажээ.  

## Мөн үзэх 
1990-ээд оны дунд үеэс манай сэтгүүл зүй судлаачид бичлэгийн төрөл, зүйлийн асуудалд ихээхэн анхаардаг болж, сүүлийн жилүүдэд хэд хэдэн бүтээл хэвлэгдэн гарлаа. Тэдний дотор Л.Норовсүрэнгийн “Монголын тогтмол хэвлэлийн бичлэгийн төрөл, зүйл” (УБ. 1996. 9,8 х.х.) нэг сэдэвт зохиол, Ч.Чойсамбын “Сонины мэдээллийн бичлэгийн төрөл, зүйл” (УБ. 2001, 9 х.х.) сурах бичиг, “Монгол сонины мэдээ” (УБ. 2000, 10 х.х.) нэг сэдэвт зохиол, М.Зулькафиль, Л.Норовсүрэн нарын “Ярилцлага” (УБ. 2003. 8 х.х.) гарын авлага чухал байр эзэлдэг. 

Ангилал:Сонин
Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Хэвлэл
Сонины дизайн (ном)

“Сонины дизайн” (УБ. 2004. 9,5 х.х.). Доктор Б.Болд-Эрдэнийн бичсэн энэхүү бүтээл нь орчин үеийн сонины дизайны тухай бичсэн анхны сурах бичиг бөгөөд дизайны онол, практик, арга зүйн асуудлыг сонин хэвлэлийн хөгжлийн уламжлал шинэчлэл, чиг хандлагатай холбон тайлбарласнаараа онцлог юм. Зохиогч уг бүтээлдээ сонины дизайны үндэс, зарчим, зохиомж, элементүүд, сонины дизайны урлаг, шрифтийн тухай ерөнхий ойлголт, шрифтийн ангилал, хэлбэр, мэдээллийн график, дүрс тэмдэгтүүд, гэрэл зураг, түүний байгуулалт дэглэлт, өнгөний үүрэг зорилго, хэрэглээ, реклам сурталчилгаа, таблойд хэвлэл, сэтгүүлийн дизайны асуудлыг хөндөн бичиж тодорхой дүрслэл, баримт, жишээ, график, зургаар баяжуулан өөрийн үзэл баримтлалыг баталгаажуулжээ. Зохиогч “Сонины дизайн бол шрифт, өнгө, зураг график, илэрхийлэлийн цогц тогтолцоо юм. Бас агуулгын хэлбэр тэмдэгт, билэгдлийн орчин мөн. Энэ тухай номондоо өгүүлсэн болно” (11.3) хэмээн бүтээлийн тухай товчхон дүгнэсэн байдаг. Орчин үеийн тогтмол хэвлэлийн үйл ажиллагааны үр нөлөөг дээшлүүлэх, уншигчдын сэтгэхүйд нөлөөлөх нэг чухал хүчин зүйл бол сонины өнгө үзэмж, гадаад дүр төрх болсон өнөөгийн нөхцөлд тогтмол хэвлэлийн дизайны асуудлыг онол, практикийн талаас нухацтай судалж, практик зөвлөмж боловсруулж, үнэлэлт дүгнэлт өгөх шаардлага хурцаар тавигдаж байна. Энэ асуудлыг нааштай шийдвэрлэхэд тодорхой нөлөө үзүүлж, сонины дизайны судалгааны эхлэлийг тавьсанд уг бүтээлийн ач холбогдол оршино. Номыг практик сэтгүүлчид, дизайнер операторууд, их дээд сургуулийн мэргэжлийн ангийн оюутнуудад зориулан бичжээ. Бүтээлийг доктор Ү.Хүрэлбаатар редакторласан байна.

Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн дизайн
Социологийн резюме

Социологийн резюме (Социологическое резюме. Summary of Sociology). Ямар нэгэн социологийн судалгааны дүнг товч тайлбарлах зорилго бүхий тогтмол хэвлэлийн нийтлэлийн нэгэн төрлийг социологийн резюме гэж нэрлэдэг. 1990-ээд онос хойш нийгэмд гарсан өөрчлөлт, улс төрийн үйл явдлын хөгжил, хөдөлгөөнтэй холбоотой янз бүрийн байгууллагаас олон нийтийн санал бодлыг мэдэх зорилго бүхий нийгмийн судалгааг тогтмол явуулж, түүний дүнг сонин, сэтгүүлд нийтлэх явдал өргөн дэлгэрсэн нь шинжлэлт бичлэгийн төрөл болох социологийн резюме үүсэж, хөгжихөд нөлөөлсөн. Аливаа социологийн судалгаа бодит байдалд дүн шинжилгээ хийх зорилготой учир энэ бичлэгийн төрөл ямагт задлан шинжилсэн бичлэгийн төрлүүдийн үндсэн шинжүүдийг агуулдаг. Үүнээс гадна зохиогч судалгааны дүнг байгаагаар нь илэрхийлэх зорилго тавьдаггүй бөгөөд гол төлөв өөр судалгааны дүнтэй харьцуулж, янз бүрийн нэмэлт тайлбар хийж, үнэлэлт дүгнэлт өгдөг. Энэ бол судалгааны объектыг олон талаас нь шинжилж, өргөн хүрээнд авч үзэх боломж олгодог. Социологийн резюме бусад шинжлэлт бичлэгийн төрлүүдээс дараах шинж тэмдгээр ялгаатай. Үүнд: 1. Тусгаж буй объект нь ямагт олон нийтийг хамарсан үзэгдэл (сонгуулийн дараа бий болсон улс төрийн шинэ хөдөлгөөн г.м. ) байдаг. 2. Нийтлэлийн зорилго нь тухайн үзэгдлийн талаар хүлээн авагчдад товч тодорхой, өргөн хүрээний, онолын үүднээс шалгагдсан мэдээллийг өгдөг. 3. Мэдээллийг олж авсан арга нь өөр (социологийн судалгааны аргуудыг ашигласан) байдаг зэрэг болно. Гэхдээ бүрэн хэмжээний судалгааны зөвхөн товч агуулга, ерөнхий мэдээллийг хураангуйлан өгч байгаа учир шинжлэх ухааны нийтлэл гэж үзэх үндэсгүй юм. Тиймээс ихэнх тохиолдолд зохиогчийн нэрийг тавихгүй, зөвхөн судалгааны байгууллагын нэрээр өгдөг байна. Сүүлийн жилүүдэд манай сонин хэвлэлүүд “Прогноз” (МАХН), “Сант-Марал”, “Альтернатив” (МУИС) зэрэг судалгааны төвүүдийн явуулсан социологийн судалгааны дүнг хураангуйлан социологийн резюме хэлбэрээр тогтмол нийтэлж байна. Резюме судалгааны дүнг аль болохоор сонины уншигчдын онцлогт тохирсон байдлаар өгөхийг гол болгодог учраас судалгааг ямар аргаар хийсэн талаар мэдээлдэггүй. Социологийн резюме ямар нэг хэмжээгээр шинжлэх ухааны хялбаршуулсан нийтлэлд нэлээд ойртдог боловч шинжлэх ухааны ололтыг сурталчлах зорилго тавьдаггүй учраас түүнээс ялгаатай юм. Материалын хэмжээ, судалгааны онцлог, хамрах хүрээ зэргээс шалтгаалж социологийн резюме нэг нь нөгөөгөөс ялгаатай байдаг нь түгээмэл ажиглагддаг. Гэвч энэ нь бичлэгийн нэг төрөл зүйлд оруулахгүй байх үндэслэл биш юм.
Ангилал:Нийгэм судлал
Даг Хаммаршёлд

**Даг Ялмар Агне Карл Хаммаршёлд** (, 1905 оны 7 сарын 29 – 1961 оны 9 сарын 18) нь Шведийн дипломатч, эдийн засагч, зохиолч бөгөөд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын 2 дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга юм. Тэрээр 1953 оны 4 сараас 1961 оны 9 сард онгоцны ослоор нас барах хүртлээ тус албыг хашжээ. Тэрээр Нобелийн энхтайвны шагналыг нөхөн хүртсэн цорын ганц хүн билээ. Мөн тэрээр НҮБ-ын ЕНБД-ын албан тушаалын албыг хашиж байхдаа нас нөгчсөн ганц хүн юм.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Фицжеральд Кеннеди Хаммаршёлдыг "Манай зууны хамгийн агуу улс төрийн зүтгэлтэн" гэж үнэлсэн байдаг.

## Цахим холбоос 
* 
* Даг Хаммаршёлдын намтар

## Эшлэл

Ангилал:НҮБ-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Швед хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Шведийн төрийн нарийн бичгийн дарга
Ангилал:Шведийн дипломатч
Ангилал:Өдрийн тэмдэглэл
Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Шведийн чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Шведийн Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1905 онд төрсөн
Ангилал:1961 онд өнгөрсөн
Васко да Гама (хөлбөмбөгийн баг)

**Клуб де Регатас Васко да Гама** (, *Васко да Гама Сэлүүрт завины баг*), энгийнээр **Васко да Гама** буюу **Васко** нь Рио-де-Жанейрод байрладаг, Бразилын алдарт, уламжлалтай олон спортын баг бөгөөд 1898 оны 8 сарын 21-нд (гэхдээ хөлбөмбөгийн баг нь 1915 оны 11 сарын 5-нд байгуулагдсан) байгуулагдсан. Португалын цагаачид байгуулсан тул өнөөг хүртэл Рио-де-Жанейрогийн Португалын коммюнитигийнхан дэмждэг, тус баг 16.5 сая гаруй хөгжөөн дэмжигчтэй, Бразилын хамгийн алдартай багуудын нэг юм.

## Эшлэл
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн клуб

Ангилал:1898 онд байгуулагдсан
UTC+4:30

**UTC+04:30** нь дараах бүс нутагт хэрэглэгддэг цагийн бүс юм:

## Стандарт цаг (жилийн турш) 
* 

UTC24.5
Гайхат

**Гайхат** (Гайхалт) бол Ил Хант улсын хан юм. Тэрээр Аргун ханы дүү байсан бөгөөд ахыгаа нас барсны дараа 1291 онд Ил хант улсын ханы сууринд суужээ. Гайхат хан Юань улсын жишгээр цаасан мөнгө хэвлэж, худалдаанд гаргасан байна. Гэвч энэ шинэчлэлт амжилт олоогүй бөгөөд цаасан мөнгөний ханш унаж, худалдаа зогсож, хотууд хоосорч эхэлсэн тул Гайхат хан цаасан мөнгө гаргахыг хориглосон зарлиг буулгажээ. 1295 онд Гайхат ханы эсрэг Ил хант улсын ноёд үймээн гаргав. Тэд Гайхат ханыг ойр дотны хүмүүсийнх нь хамт хороожээ.

Ангилал:Ил хан
Байду

**Байду** бол Ил Хаант Улсын хаан бөгөөд Хүлэгү ханы ач хүү юм.  Тэрээр Гайхат ханы үхлийн дараагаар 1295 онд Ил ханы сууринд суусан байна. Байду бол Өгөдэй, дараа нь Гүюг, Мөнх хаан нарт алба хааж байсан Перс дэх монгол цэргийн жанжин юм. Тэрээр Хорасаныг залгамжлан Анатоли дахь Монголын газар нутгийг өргөжүүлсэн байна. 

Энэ үед Аргун ханы хүү Газан Хорасан мужид өөрийгөө Ил ханы сууринд суулгах ёслол хийв. Тэрээр Байду ханы эсрэг дайнд мордсон байна. Байду хан мөн Газаны эсрэг цэрэг дайчлан морджээ. Байду хан Газантай дайтахаар явах замдаа цэргүүдээсээ өөрийнх нь төлөө баатар зоригтой тулалдахыг олонтоо гуйж байсан хэмээн Марко Поло тэмдэглэсэн байдаг. Гэвч Байду хан Газантай тулалдах үед түүний ихэнх цэргүүд Газаны талд урваж оржээ. Байду хан энэ тулалдаанд алагджээ.

Ангилал:Ил хан
Хар Хидан

thumb|300px|Хар Хидан улс. 1200 оны орчим

**Хар Хидан**

Чингис хааны төрд халтай учир Их Монгол Улсын цэрэг 1218 онд Хүчлүгийг дайлан дарж, газар нутгийг хураан авчээ. 1218-1220 оны орчимд Хар Хидан улс нь Их Монгол Улсын бүрэлдэхүүнд орж харьяат иргэд нь хаяа нийлэн сууж байсан казах, узбек, ногай, каракалпак, башкир зэрэг угсаатны бүлгүүдтэй холилдон аажимдаа ууссан байна.  

Кидан жанжин Ойрх Дорнод руу зугтав. 1224 онд Ираны Керман улс байгуулагдсан ч 1306 он гэхэд мөхсөн байна. Керман улс нь Ил Хаант Улсын вассал байв.

## Гүр хаад 
* Елюй Даши (1124—1143)
* Сяо Табуянь (Төр баригч хатан, 1143—1150)
* Елюй Иле (1150—1163)
* Елюй Пүсүвань (Төр баригч хатан, 1163—1177)
* Елюй Жилүгү (1177—1211)
* Хүчлүг (1211—1218)

## Зургийн цомог 

Файл:西遼.png|12-р зууны төгсгөлд Төв Ази
Файл:2554103938672651905.jpg|Их Монгол Улс, Хар Хидан, Тангуд улс, Алтан улс, Сүн улс, Төвд, Дали улс
Файл:Genghis Khan empire-ru.svg|Монголын байлдан дагуулалт

## Мөн үзэх
*Монголын түүх

## Зүүлт 
06
Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс
Ангилал:Монголын түүхэн улс
Ангилал:Киргизийн түүх
Ангилал:Кидан
Ангилал:Хант улс
Огул Каймиш

**Огул Каймиш** (бас **Огул Хаймиш**, **Огул-Гаймыш** гэх мэтээр бичдэг, 1218 он орчим төрсөн- 1252 онд нас барсан) бол Ойрад аймгийн хүн юм. Тэрээр Их Монгол Улсын Гүюг хааны их хатан байжээ. Огул Каймиш хатан Нагу, Хожа хэмээх хоёр хүү төрүүлсэн. Огул Каймиш Гүюг хааныг нас барсны дараагаар 1248-1251 онд төрийн хэргийг хамааран мэдэж байв. 

Огул Каймиш хатан нь өөрийн үр садыг үргэлжлүүлэн хаан ширээнд суулгах гэж тэмцэж байсан зоригт хатдын нэг юм. Тэр үед Зүчи, Тулуйн үр сад нэг талд, Цагадай, Өгэдэйн үр сад нөгөө талд байсан ба хаан ширээг авахын тулд юуг ч золиослоход бэлэн байв. Тулуйн том хүү Мөнхийн хувьд Огул Каймиш хамгийн том дайснуудын нэг болон хувирсан ба түүнийг *шазруун хөөрхөн* гэж хүртэл нэрлэж байв.

1250 оны эхээр Францын IX Луи хааны элч Андре де Лонжумо тэргүүтэй төлөөлөгчид Огул Каймишд бараалхсан байна. Францын хааны бэлгийг Огул Каймиш алба гувчуур гэж үзэж аваад лалын шашинтнуудын эсрэг тэмцэлд хамтрахыг хүссэн захидлын хариуд нь монголын хаанд даруй захирагдах, заналхийлсэн хариу захидал илгээжээ.  

Мөнх хаан Бат ханы дэмжлэгтэйгээр Их Монгол Улсын хаанд 1251 онд өргөмжлөгдсөнийхөө дараа Огул Каймиш болон түүнд алба хааж байсан 72 түшмэлийг аманд нь чулуу чихэж цаазалжээ. Монголчуудын Алтан Дээд Гэрээ номонд Хау Мөл Үсү хатны тухай өөр баримт байдаг. 1248 онд Хау Мөл Үсү буюу Огул Каймиш хатан Жэндин газарт өөрийн гурван хүү, Тулуйн бага хатан Мукэйн хүү Жөн Тоба Мон нарын хамт цөлөгдөн (нутаг заагдан) амьдарч байсан Сорхогтун  бэки хатныг Монгол газар дуудан ирүүлсэн байдаг. Хубилай хятад газраа үлдээд Сорхогтун хатан 4 хүүгийнхээ хамт ирсэн. Хау Мөл Үсү хатан 1251 он хүртэл төрийн эрхийг бариад Мөнх хаанд эрх мэдлээ шилжүүлж өгчээ.

{{Navbox
| name      = Монголын эзэнт гүрний их хаад
| state     = {}
| title     = Монголын эзэнт гүрний их хаан
| bodyclass = hlist
|group1 = Их Монгол Улсын хаад
|list1 =
* Чингис хаан
* Толуй (Төр баригч)
* Өгэдэй хаан
* Дөргөнэ 
* Гүюг хаан
* Огул Каймиш (Төр баригч)
* Мөнх хаан
* Хубилай хаан / Аригбөх хаан
|group2 = Их Юань улсын хаад
|list2 =
* Хубилай хаан
* Төмөр хаан
* Хайсан хаан
* Аюурбарбад хаан
* Шадбал хаан
* Есөнтөмөр хаан
* Аригиба хаан
* Төвтөмөр хаан
* Хүслэн хаан
* Ринчинбал хаан
* Тогоонтөмөр хаан
| below = 
}}

Ангилал:Их Монгол улсын хатан
Ангилал:Монголын хатан хаан
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1251 онд өнгөрсөн
Андын тас

**Андын тас** (*Vultur gryphus*) нь Шинэ Ертөнцийн тасынхан овгийн ***Vultur*** төрлийн цорын ганц зүйл бөгөөд Өмнөд Америк тивд амьдардаг. Андын нуруу, Өмнөд Америкийн баруун эргээр тааралдах тус шувуу нь далавчаа дэлгэсэн байдлаараа a 3.2 м байдаг нь газрын хамгийн том шувуу гэх алдрыг түүнд хайрладаг.

5 буюу 6 хүрээд нас бие гүйцдэг Андын тас нь үүрээ далайн түвшнээс дээш 5000 метрийн өндөрт сүндэрлэх хадан хясаан дээр засдаг. Үүрэнд нь ихэвчлэн нэг, эсвэл хоёр өндөг байдаг. 50 хүртэл насалдаг, хамгийн урт настай шувуудын нэг юм.

Андын тас нь Перу, Аргентин, Боливи, Чили, Колумб, Эквадор улсуудын үндэсний бэлгэ тэмдэг гэгдэж, Андын бүс нутгийнхны аман яриа, үлгэр домгийн баатар болсон байдаг.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Шинэ ертөнцийн тасынхан
Мохаммед Али

**Мохаммед Али** (, хуучин нэр нь **Бага Кассиус Марселлус Клэй** *Cassius Marcellus Clay, Jr.*; * 1942 оны 1 сарын 17-нд төрсөн, † 2016 оны 6 сарын 3) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын  боксчин, Дэлхийн хүнд жингийн аварга цолыг 3 удаа хүртэж, бүх цаг үеийн хүнд жингийн хамгийн агуу боксчин гэж нийтэд үнэлэгддэг тамирчин юм. Сонирхогчийн боксоор хичээллэдэг байх үедээ Италийн Ром хотод зохиогдсон 1960 оны зуны олимпод аваргалжээ.

Кассиус Клэй гэдэг нэртэй байсан тэрээр 1964 онд Исламын шашинд орсноор нэрээ Мохаммед Али болгон сольжээ. 1967 онд Али шашин шүтлэгийнхээ улмаас Вьетнамын дайныг эсэргүүцэн, Америкийн армид алба хаахыг татгалзсан боловч үүнийхээ төлөө баривчлагдан, боксын цол хэргэмүүдээ, тоглох эрх буюу лицензээ ч хураалгажээ. Хэдий шоронд ороогүй боловч  түүний заргыг АНУ-ын Дээд Шүүхээс хүлээн авч зөвтгөх хүртэл 4 жил орчим рингэн дээр гарч чадаагүй.

"Хамгийн агуу" гэж хочлогддог байсан Али боксын түүхэнд бичигдсэн хэд хэдэн тоглолтод оролцсон. Тэрбээр мэргэжлийн боксын рингэнд нийт 61 тоглолт хийснээс 56 ялж (үүнээс 37 нь нокаутаар), 5 ялагдсан амжилт үзүүлжээ. Зодог тайлсныхаа дараа тэрбээр Паркинсоны өвчнөөр өвчилсөн. 1999 онд Алиг "Спортс Иллюстрэйтэд" сэтгүүл, Би-Би-Си телевиз *Зууны шилдэг тамирчин*-аар өргөмжилжээ.

## Эшлэл 

Ангилал:АНУ-ын боксчин
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:НҮБ-ын энх тайвны тусгай элч
Ангилал:Өөрийн намтар
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн иргэний медаль шагналтан
Ангилал:Иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч
Ангилал:Хүчирхийллийн эрх чөлөө
Ангилал:АНУ-ын исламын хүн
Ангилал:Исламын Үндэстэн
Ангилал:Ирландын хүндэт иргэн
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1942 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Олимпын уран сайхны сэлэлтийн тэмцээн

**Уран сайхны сэлэлт** **зуны олимп**ын хөтөлбөрт 1984 оноос эхлэн багтсан. Өдгөө *хос*, *баг* гэсэн төрлөөр тамирчид медалийн төлөө өрсөлддөг бөгөөд хуучин *ганцаарчилсан* төрөл мөн багтдаг байв. Америкийн Нэгдсэн Улс, Канад, Япон улсууд тус спортын уламжлал суурьтай байж, 1984 оноос 1996 оныг хүртэлх бүх медалийг хувааж хүртсэн боловч сүүлийн жилүүдэд Орос улс ноёрхох хандлагатай байгаа. Тэд 2000-2016 оны олимпын бүх алтан медалийг хамжээ.

## Төрлүүд
## Медалийн хүснэгт
## Эшлэл
* ОУОХ, олимпын үр дүнгийн мэдээллийн сан
Эзэн Хаан Накамикадо

**Эзэн Хаан Накамикадо** (, 1702 оны 1 сарын 14 - 1737 оны 5 сарын 10) нь Японы уламжлалт тооллоор тус улсын 114 дэх эзэн хаан байв. Жинхэнэ нэр нь **Ёшихито** (慶仁).

## Эшлэл
Ангилал:Японы эзэн хаан
Ангилал:1702 онд төрсөн
Ангилал:1737 онд өнгөрсөн
Шингэрүүлсэн нефтийн хий

**Шингэрүүлсэн нефтийн хий** (Англиар *Liquefied petroleum gas, LPG*), өөрөөр **Шингэрүүлсэн нүүрс устөрөгчийн хий** (Оросоор *Сжиженные углеводородные газы*) гэдэг нь нүүрсустөрөгчийн хийн шатдаг холимог бөгөөд автомашин болон халаах төхөөрөмжүүдийн түлш болгон ашигладаг. Сүүлийн жилүүдэд озоны давхаргыг багасахад нөлөөлж буй фреоны оронд хөргүүр, шүршигчнүүдэд ашиглаж эхэлж байна. 

Өнөөдөр автомашины пропан-бутан хийн хольц нь зах зээл дээрх бензиний өрсөлдөгч юм. Мэргэжилтнүүдийн хэлж буйгаар улсын хэмжээнд "цэнхэр" түлш хэрэглэдэг автомашины тоо 30% дөхөж байгаа бол нийслэл болон сая гаруй хотуудад энэ нь 50% болж байна.

## Тэмдэглэл 
Ангилал:Бодисын холимог
Ангилал:Хий
Ангилал:Шатахуун
Пётр Болотников

**Пётр Григорьевич Болотников** (1930 оны 3 сарын 8 – 2013 оны 12 сарын 20) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын хөнгөн атлетикч, 1960-аад оны эхэн үеийн дэлхийн шилдэг холын зайн гүйгчдийн нэг бөгөөд 1960 оны зуны олимпын 10,000 метрийн зайн гүйлтийн аварга юм. 

ЗБСНАМордови Улсын (одоогийн Мордова) Краснослободский тойргийн Зиновкино тосгонд төрсөн Болотников 20 настайдаа, Зөвлөлтийн Армид татагдан очсон хойноо л хөнгөн атлетикаар хичээллэж эхэлжээ. Тэрээр ВСС Спартак нийгэмлэгт Григорий Никифоровын удирдлага дор бэлтгэл сургуулилалт хийдэг байв.

Мөн 1962 оны 8 сарын 11-нд Москва хотод 28:18.2 секундад гүйж, өөрийнхөө тогтоосон дээд амжилтыг дахин 0.6 секундээр ахиулжээ . 2 долоо хоногийн дараа 1962 оны Европын АШТ Белградад зохиогдоход 10,000 метрт төвөггүй түрүүлсэн хэдий ч 5,000 метрт 3-р байр эзлэн, бүхнийг гайхашруулжээ.

1964 оны зуны олимпод 10,000 метрийн зайдаа 25-р байр эзлэн, амжилтгүй оролцсоны дараа Болотников 1965 онд зодог тайлсан юм. Тэрээр 1960 онд Лениний одонгоор шагнагдсан.

## Эшлэл 
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн европын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:ЗХУ-ын 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1956 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Монголын товч түүх (ном)

**Монголын товч түүх** хэмээх зохиол бол Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Анандын Амарын  (1886-1941) зохиосон түүхийн зохиол юм. Энэ номд монгол үндэстний гарал үүслээс Чингис хааны үе хүртэлх Монголын түүхийг тусгасан байдаг. А. Амар энэ зохиолыг хоёр боть болгон зохиох зорилготой байсан ажээ. Нэгдүгээр боть нь 1934 оны 7-р сард худам монгол бичгээр 5000 хувь хэвлэгдсэн бөгөөд одоо хүртэл Монголын түүхийн асуудлыг тодруулахад үнэтэй эх сурвалж болсоор байна. Хоёрдугаар ботид Чингис хааны нас барсан үеэс 20-р зууны эхэн үе хүртэлх Монголын түүх бичигдэх ёстой байсан боловч бичиж амжилгүй баривчлагдан ЗХУ-д хүргэгдэж, 1941 онд цаазаар авахуулжээ.

Мэргэн сайд Агданбуугийн Амарын мэндэлсний 140 жилийн ойг тохиолдуулан “Эрдэм төгс Амар” сангаас санаачлан Ардын төрийн нэрт зүтгэлтэн, их бичгийн хүмүүн А.Амарын “Монголын товч түүх” бүтээлийн анхны хэвлэлийн эхийг кирилл үсгийн хөрвүүлгийн хамтаар үүсмэл бүтээл болгон шинэчлэн хэвлэсэн номын нээлт Чингис хаан Үндэсний музейн Эрдэм шинжилгээний номын санд 2026 оны 2-р сарын 10-нд болсон. 

Ангилал:1934 оны ном
Ангилал:Түүхийн товчоо
Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг
Ангилал:Монголын утга зохиол
Висла-Одерын давшилт

**Висла-Одерын давшилт** нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны Европын Зүүн фронтод явуулсан Улаан армийн байлдааны ажиллагаа юм. 1945 оны 1 сарын 12-нд эхэлж, 2 сарын 2-нд өндөрлөжээ. Зөвлөлтийн цэргийн хүч Польшийн Висла мөрнөөс давшиж эхлэн, Германы нутгийн гүнд, нийслэл Берлинээс 70 орчим километрийн зайд Одер мөрөн хүрсэн билээ.

## Эшлэл
Ангилал:Герман-Зөвлөлтийн дайны зэвсэгт хүчний операци
Ангилал:Германы Польш дахь булаан эзлэлт 1939–1945
Ангилал:1945 оны зөрчилдөөн
Олимпын туялзуур сэлмийн тэмцээн

**Туялзуур сэлэм** орчин үеийн бүх **зуны олимпын наадмын** хөтөлбөрт багтаж ирсэн. Туялзуур сэлмийн 3 төрлөөр тамирчид олимпын аварга цолын төлөө өрсөлддөг:

*Фойл
*Эпээ
*Сабр

## Медалийн хүснэгт
Хоккей

thumb|300px|Зүлэгний хоккейн тэмцээний үеэр
**Хоккей** буюу **Зүлгэн дээрх хоккей** нь цохиур ашиглан бөмбөгийг цохиж, татаж, туух замаар бөмбөгийг эсрэг багийн хаалганд оруулах замаар өрсөлддөг багийн спорт юм. Албан ёсоор **хоккей** гэж нэрлэдэг хэдий ч мөсний хоккей, гудамжны хоккей зэргээс ялгах зорилгоор олон улсад дээрх нэрээр нэрлэгддэг байна.

Зүлэгний хоккейгоор эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн дунд олон улсын тэмцээнүүд байнга зохиогддог. Олимпын наадмын хөтөлбөрт багтахаас гадна 4 жилд нэг удаа зохиогддог Зүлэгний хоккейн дэлхийн цом, жил бүр зохиогддог Аваргуудын цом, өсвөрийн дэлхийн цом зэргийг дурьдаж болно.

Олон Улсын Хоккейн Холбоо (FIH) тус спортын олон улсын дээд байгууллага болно. Тус холбооны дэргэдэх Хоккейн Дүрмийн Зөвлөлөөс зүлэгний хоккейн дүрмийг батлан хэрэгжүүлдгээс гадна тус холбоосноос Зүлэгний хоккейн дэлхийн цом, эмэгтэйчүүдийн зүлэгний хоккейн дэлхийн цомын тэмцээнүүдийг зохион байгуулдаг.

Монголд хөгжөөгүй хэдий ч олон улс оронд өсвөр үе, насанд хүрэгчдийн багийн тэмцээнүүд зохиогддог билээ. Хичээллэгчдийн тоогоор гадаа талбайд тоглодог багийн спортын дунд хөлбөмбөгийн дараа орно гэж үздэг ч мэргэжлийн тамирчин цөөхөн. Мөн АНУ зэрэг зарим оронд зөвхөн эмэгтэйчүүд тоглодог байна.

Өвөл гадаа тоглох боломжгүй орнуудад заал танхимд тоглох нь бий. Энэ тохиолдолд танхимын зүлэгний хоккей гэгдэх бөгөөд дүрмийн хувьд хэд хэдэн зүйлээр ялгаатай байдаг.

## Эшлэл
## Цахим холбоос
Үнэт цаасны хоёрдогч зах зээл

Үнэт цаасны тухай хуулийн 3.1.9-р зүйлд ”**Үнэт цаасны хоёрдогч зах зээл**” гэж анхдагч зах зээлд гарсан үнэт цаасыг дахин худалдах, худалдан авах, арилжихтай холбогдсон харилцааг хэлнэ хэмээн тодорхойлжээ.

Ангилал:Санхүүгийн зах зээл
Йосси Бенаюн

**Йосси Шай "Йосси" Бенаюн** ( b*1980 оны тавдугаар сарын 5-нд төрсөн*) нь Израилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Премьер лигийн Челси багт тоглодог. Бенаюн довтлох чиглэлийн хагас хамгаалалтын бүсэд идэвхтэй сайн тоглолттой тул довтолгоонд ч их оролцдог. Нутаг нэгтнүүд нь *"Димонагийн үнэт эрдэнэс"* гэж хочлох нь олонтаа. Мөн тэрээр Израилын шигшээ багийн ахлагчийг үүргийг гүйцэтгэдэг.
## Намтар 
### Маккаби 
### Расинг
### Вест Хэм 
### Ливерпүүл
 онд]]
### Челси 
Бенаюн Челси багтай 2010 оны долоодугаар сарын 3-нд гурван жилийн гэрээ байгуулсан ба 5.5 сая фунтын хөлс авчээ. Бенаюн улирал эхлэхийн өмнөхөн Айнтрахт Франкфурт багтай хийсэн тоглолтонд Челси дэх анхны гараагаа хийсэн бол анхны тэмцээн нь 2010 оны наймдугаар сарын 8-нд болсон «АХХ-ны Коммунити Шиелдийн» Манчестер Юнайтед багт 3-1 харьцаагаар хожигдсон аваргын төлөөх тоглолт. 

Наймдугаар сарын 21-нд тэрээр лигийн анхны гоолоо Уиган Атлетик багийг 6-0 харьцаагаар хожсон тоглолтонд 90 дахь минутанд оруулсан билээ.
## Үзүүлэлтүүд 
## Шагналууд 
### Баг 
;Маккаби Хайфа
* Израилийн Премьер лигийн түрүү: 2000–01, 2001–02
* Израилийн цомын хоёр дугаар байр: 2002

;Челси
* АХХ-ны Коммунити Шиелд тэмцээний II байр: 2010

### Хувийн 
* Израилын Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2000–01

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* Ливерпүүл багийн албан ёсны вэбсайт дахь профайл
* LFChistory.net вэбсайт дахь профайл
* ESPN телевизийн вэбсайт дахь профайл

Ангилал:Израилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Арсенал багийн тоглогч
Ангилал:Бейтар Иерусалим багийн тоглогч
Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Куинз Парк Рейнжерс багийн тоглогч
Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч
Ангилал:Маккаби Хайфа багийн тоглогч
Ангилал:Маккаби Тел-Авив багийн тоглогч
Ангилал:Расинг Сантандер багийн тоглогч
Ангилал:Хапоэл Беэр-Шева багийн тоглогч
Ангилал:Челси багийн тоглогч
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Юрий Жирков

**Юрий Валентинович Жирков** (, *1983 оны наймдугаар сарын 20-нд Тамбов хотод төрсөн*) — Оросын хөлбөмбөгчин бөгөөд Динамо Москва болон Оросын шигшээд тоглодог.

## Замнал
Тамбов мужийн Спартак Тамбовт довтлох чиглэлийн жигүүрийн хагас хамгаалагчаар гараагаа эхэлсэн Юрий Жирков *2001-2003* оны хооронд 74 тоглолтонд 26 гоолдон анхны багаа үдэн 2004 оны нэгдүгээр сард ЦСКА Москвад элсэж байв.
д.]]
2009 оны долоодугаар сарын 6-нд Жирковыг Челси Оросын түүхэнд байгаагүй 18 сая фунтээр дөрвөн жилийн хугацаатай элсүүлэв. Улмаар Италийн Милантай нөхөрсөг тоглоход анх гоолджээ.

Жирков 13.2 сая фунтээр Анжид 2011 оны наймдугаар сарын 14-нд дөрвөн жилээр элсэв.

2013 оны наймдугаар сарын 6-нд Динамо Москвад ирсэн.

## Шигшээ
Жирков Оросын шигшээд анх 2005 оны хоёрдугаар сарын 5-нд Италийн эсрэг нөхөгсөг тоглолтонд гараалаад улмаар 61 дэх гараандаа Мароккогийн хаалганд анхны гоолоо оруулсан. 2008, 2012 оны ЕАШТ болон 2014 оны ДАШТ-д оролцсон бөгөөд ЕАШТ-ий хүрэл медальтай.

## Амжилт
;ЦСКА Москва
*УЕФА-гийн цомын аварга: 2005
*Оросын Премьер лигийн аварга: 2005, 2006
*Оросын цомын аварга: 2005, 2006, 2008, 2009
*Оросын супер цомын аварга: 2004, 2006, 2007, 2009
;Челси
*Премьер лигийн аварга: 2009–10
*Английн цомын аварга: 2009–10
*Английн супер цомын аварга: 2009
;Орос
*ЕАШТ-ий хүрэл медаль: 2008
;Хувийн
*Евро-2008 тэмцээний бэлгэдлийн багт нэрлэгдсэн
*Оросын шилдэг хөлбөмбөгчин: 2008
*2008 оны дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчинд нэр дэвшсэн
*УЕФА-гийн цомыг дамжуулалтаар тэргүүлэгч: 2008–09
*Оросын АШТ-ий шилдэг 33 тоглогчийн нэг: 2013/14

## Эшлэл 
## Холбоос 
*Профайл - УЕФА
*Профайл - ESPN
*Профайл - ФИФА
*Профайл - Английн Премьер лиг
*Профайл - BBC Sport
* Профайл - Soccerway

Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Динамо Москва багийн тоглогч
Ангилал:Челси багийн тоглогч
Ангилал:Анжи багийн тоглогч
Ангилал:ЦСКА Москва багийн тоглогч
Ангилал:Спартак Тамбов багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Мартин Шкртел

**Мартин Шкртел** (, *1984 оны арванхоёрдугаар сарын 15-нд төрсөн*) нь Словакийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Премьер лигийн Ливерпүүл болон Словакийн шигшээ багийн хамгаалах бүсийн тоглогч юм. 
## Намтар
Шкртел Словак улсын «Хандлова» хотод төржээ. Зургаан настайсаа хөлбөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн ба түүний хоккейн спортын тоглогч байжээ.

### Тренчин
Шкртел нутгийнхаа «Тренчин» багаас мэргэжлийн гараагаа эхлүүлсэн ба 2001-2004 оны хооронд энэ багийн нэрийн өмнөөс 45 тоглолтонд оролцож 8 гоолын оруулсан.

### Зенит
Зенит багийн бүрэлдэхүүн дэх анхны гараагаа Шкртел 2004 оны долоодугаар сарын 31-нд «Оросын цомын» тэмцээнд эхлүүлжээ.

### Ливерпүүл
thumb|left|200px|Ливерпүүлийн хамгаалагч Шкртел, 2008 он.
2008 нэгдүгээр сарын 11-нд £6.5 саяын гэрээгээр Ливерпүүл багийн бүрэлдэхүүнд элссэн ба 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Ливерпүүлийн Манчестер Сити багтай 2-2 харьцаагаар тэнцсэн тоглолтонд Шкртел анхны гоолоо оруулсан байна. 

## Үзүүлэлтүүд
## Эшлэл
## Холбоос
* 
* Ливерпүүл багийн албан ёсны вэбсайт дахь профайл
* Unofficial Мартин Шкртелийн албан ёсны бус Оросын вэбсайт
* Шкртел нэрний тухайд
* LFCHistory.net вэбсайт дахь профайл
* UEFA.com вэбсайт дахь профайл
* Soccerbase вэбсайт дахь Шкртелийн тоглолтын үзүүлэлт
* ESPN телевизийн вэбсайт дахь профайл

Ангилал:Словакийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч
Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч
Ангилал:Тренчин багийн тоглогч
Ангилал:Словакчууд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Инносент Эгбунике

**Инносент Эгбунике** (, 1961 оны 11 сарын 30-нд төрсөн) нь Нигеригийн хөнгөн атлетикч юм. 1984 оны зуны олимпоос эрэгтэйчүүдийн 4x400 метрийн буухиа төрөлд хүрэл медаль хүртжээ. Мөн тус олимпын 400 метрийн гүйлтийн төрөлд 6-р байр эзэлсэн бол 4 жилийн дараа 5-р байранд орсон аж.

Харин 1987 оны ДАШТ-д мөнгөн медаль хүртсэн.

Тэрээр Азуса Номхон Далайн Их Сургуульд суралцаж төгссөн бөгөөд сургуулийнхаа 400 метрийн зайн гүйлтийн дээд амжилтыг эзэмшдэг.

## Эшлэл
## Гадны холбоос
*

Ангилал:Нигерийн 100 метрийн гүйгч
Ангилал:Нигерийн 200 метрийн гүйгч
Ангилал:Нигерийн 400 метрийн гүйгч
Ангилал:Нигерийн 4х400 метрийн буухиа гүйгч
Ангилал:Нигерийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Нигерийн олимпын оролцогч
Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Нигериэс африкийн наадамд оролцогч
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн африкийн наадмын аварга
Ангилал:200 метрийн гүйлтийн африкийн аварга
Ангилал:400 метрийн гүйлтийн африкийн аварга
Ангилал:Нигеричүүд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Рокки 3

***Рокки 3*** () нь 1982 онд дэлгэцнээ гарсан, *Рокки* цуврал киноны гуравдугаар анги юм. Кино зохиолыг бичиж, найруулсан Сильвестр Сталлоне өөрөө гол дүр болох Рокки Бальбоагийн дүрийг бүтээсэн бөгөөд түүний өрсөлдөгч Аполло Крийдийн дүрийг Карл Веатерс, Роккигийн дасгалжуулагч Микигийн дүрийг Бургесс Мередит, Роккигийн эхнэр Адрианы дүрийг Талиа Шайр нар бүтээжээ.

Уг киноны дуу болох "Барын нүд"-ийг Сталлоне Сурвайвор хамтлагт захиалж зохиолгосон бөгөөд хит болж, АНУ-ын Биллбордыг тэргүүлэн, Оскарын шагналын "Киноны шилдэг дуу"-ны ангилалд нэр дэвшиж байв.

## Гадны холбоосууд 
* Албан ёсны сайт
* 
* *Тотал Рокки* фэн сайт

Ангилал:1982 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Боксын кино
Олимпын тэквондогийн тэмцээн

**Тэквондо** анх  Өмнөд Солонгосын Сөүлд болсон 1988 оны зуны олимпын хөтөлбөрт үзүүлэх тоглолтын хувиар багтан, **зуны олимпын наадмын** тавцнаа гарч иржээ. Мөн тус олимпын нээлтийн ёслолын үеэр хэдэн зуун том хүн, хүүхэд оролцсон тэквондогийн үзүүлбэр явагдаж байв. 4 жилийн дараа Испанийн Барселона хотод зохиогдсон 1992 оны зуны олимпод мөн л үзүүлэх тоглолт гэсэн статустай байсан бол АНУ-ын Атлантад болсон 1996 оны зуны олимпын наадмын хөтөлбөрт багтсангүй. Гэхдээ Австралийн Сиднейд болсон 2000 оны зуны олимпоос эхлэн албан ёсны хөтөлбөрт багтаж байна.

## Жингийн ангиллууд
Эрэгтэй, эмэгтэй тус бүр 4 жингийн ангиллаар тамирчид медалийн төлөө өрсөлддөг.

## Медалийн хүснэгт
## Эшлэл
2010-11 оны УЕФА Аваргуудын Лиг хэсгийн тоглолт

Хэсгүүдийг бүрдүүлэгч 32 багийн тухайд 22 баг нь шууд эрхийн дагуу, 10 баг (өнгөрөгч улирлын дотоодын лигтээ аваргалсан тав, мөн аваргалаагүй тав) нь сонгон шалгаруулалтын журмын дагуу тус тус оролцсон.
## Багуудын талаар товчхон
:*Оролцох багуудын дараахь улсуудын дотоодын лигээс тус тус шалгарчээ:*
*Итали: Интернационале болон Милан
*Испани: Барселона болон Реал Мадрид
*Англи: Арсенал болон Тоттенхэм Хотспур; Челси болон Манчестер Юнайтед                                                                               
*Герман: Бавария Мюнхен болон Шальке 04
*Франц: Лион болон Марсель
*Орос: Рубин Казань болон Спартак Москва
*Португал: Бенфика болон Брага
*Голланд: Аякс болон Твенте

|

|

|

|}

TH Лигийн түрүү
c Лигийн аварга багуудын дундахь сонгон шалгаруулалтаар шүүгдсэн.
n Лигийн аварга биш багуудын дундахь сонгон шалгаруулалтаар шүүгдсэн.
## Хэсгүүд
*Цагийн бүсийн хувьд аравдугаар сарын сүүл хүртэл Европын зуны цагийн (UTC+2), түүнээс хойшхи (UTC+1) баримтлана.*

### A хэсэг

----

----

----

----

----

### B хэсэг

----

----

----

----

----

### C хэсэг

----

----

----

----

----

### D хэсэг

----

----

----

----

----

### E хэсэг

----

----

----

----

----

### F хэсэг

 

----

----

----

----

----

### G хэсэг

----

----

----

----

----

### H хэсэг

----

----

----

----

----

## Эшлэл
Хэсгийн тоглолт
Даррен Флетчер

**Даррен Барр Флетчер** (; 1984 оны хоёрдугаар сарын 1, Эдинбург) — Шотландын хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч. Английн «Вест Бромвич Альбион» болон Шотландын шигшээн ахлагч.

2015 оны хоёрдугаар сарын 2-нд үнэгүй наймаагаар «Вест Бромвич Альбионд» нэгджээ.

## Амжилт 
### Багийн 
 **Манчестер Юнайтед**
* Премьер лигийн аварга (**4**): 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11
* Английн цомын эзэн: 2004
* Лигийн цомын эзэн (**2**): 2006, 2010
* УЕФА Аваргуудын лигийн түрүү: 2008
* Английн супер цомын эзэн (**4**): 2003, 2007, 2008, 2010
* Клубүүдийн дэлхийн аварга: 2008
* **Нийт: 13 цом**

 **Шотландын шигшээ**
* Кирин цомын эзэн: 2006
* **Нийт: 1 цом**

### Хувийн 
* Английн лигийн бэлгэдлийн шигшээ: 2009/10

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - *soccerbase.com* 
* Профайл - *StretfordEnd.co.uk* 
* Үзүүлэлт - Шотландын шигшээ 

Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Андрей Аршавин

**Андрей Сергеевич Аршавин** (*1981 оны тавдугаар сарын 29-нд төрсөн*) нь Оросын хөлбөмбөгчин асан. Тэрээр довтлох чиглэлийн хагас хамгаалалтын болон хоёрдугаар довтлогчийн байрлалд чадварлаг уран тоглолтоороо эх орныхоо нэрийн хуудас болсон хөлбөмбөгчин билээ. «УЕФА-гийн цом» болон «УЕФА-гийн Супер цом» гэх Европын хөлбөмбөгийн томоохон хоёр цомд Зенит багт байхдаа түрүүлж байсан билээ.

2006 оны Оросын шилдэг хөлбөмбөгчингөөр шалгарч байсан Аршавин шигшээ багийн ахлагчийн үүргийг Евро-2008 тэмцээнээс хойш гүйцэтгэсээр ирсэн бөгөөд 2009 оны хоёрдугаар сарын 3-нд «Их буучдын» эгнээнд элсэж, хорин нэг хоногийн дараа Сандерленд багтай хийсэн Премьер лигийн ээлжит тоглолтод анхны гараагаа 61 дэх минутад Карлос Велагаар сэлгэгдэн хийж байв. 2009 оны гуравдугаар сарын 21-нд Блэкберн Роверс багийг 4-0 харьцаагаар буулган авсан тоглолтод Аршевин «Премьер лигийн анхны гоолоо» хийсэн бол 2009 оны дөрөвдүгээр сарын 11-нд Уиган Атлетик багийг 4-1 харьцаагаар ялсан тоглолтод гурван гоол оруулсан байх юм.

## Үзүүлэлтүүд 
:*2011 оны хоёрдугаар сарын 16-ний байдлаар.*

## Шагналууд 
### Баг 
**Зенит**
* Оросын Премьер лиг: 2007
* Лигийн цом: 2003
* Супер цом: 2008
* УЕФА-гий цом: 2007–08
* УЕФА-гийн Супер цом: 2008

### Хувийн 
* Английн Премьер лигийн бүтээлч тоглогч: 2009
* Премьер лигийн Сарын онцлох тоглогч: 2009 оны IV сар
* Арсенал багийн Сарын онцлох тоглогч: 2009 оны III сар, 2009 оны IV сар
* Оросын Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2006
* Оросын лигийн Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2006
* Тусгаар улсуудын Балт орчмын хамтын нөхөрлөлийн Оны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2007, 2008, 2009
* Евро 2008 тэмцээний шилдэг баг
* УЕФА Аваргуудын Лиг ашигтай дамжуулалтаар тэргүүлэгчдийн хоёрдугаар байр: 2009/10
* Европын ХХ-ны Шилдэг ашигтай дамжуулалт: 2007/08
* Оросын Премьер лиг ашигтай дамжуулалтаар тэргүүлэгч: 2007

## Эшлэл 
### Намтарчилсан ном 
* Marc Bennetts, 'Football Dynamo – Modern Russia and the People's Game,' Virgin Books, (15 May 2008), 0753513196

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт  
* Аршавины суваг YouTube дахь
* 
* 
* Арсенал профайл
* RSSSF Russia – Шигшээ багийн үзүүлэлтүүд
* Профайл 

Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Арсенал багийн тоглогч
Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч
Ангилал:Кайрат багийн тоглогч
Ангилал:Кубань багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн
Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1981 онд төрсөн