open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хөх мэдрэхүй

**Хөх мэдрэхүй** нь утга зохиолын бүлгэм. 2008 онд Улаанбаатар хотод байгуулагдсан утга зохиол сонирхогч, бичигч залуусын сонирхолын бүлгэм. "Хөх мэдрэхүй" бүлгэм нь анх МУИС-ийн утга зохиолын дугуйланд түшиглэн байгуулагдсан бөгөөд МУИС, МУБИС, УЗНАДС, ШУТИС, Хүмүүнлэгийн ухааны их сургууль зэрэг 10 гаруй Их дээд сургуулийн 30 гаруй оюутан залуусаас бүрдсэн сонирхолын бүлгэм байгаад 2009 оноос 8 гишүүн бүхий үндсэн бүрэлдэхүүнтэйгээр анхны үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн.  

"Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм нь Монголын уран зохиолын салбарт хэдийнэ мартагдаж эхлээд байсан "Чөлөөт уншлага"-ыг шинэ шатанд сэргээн гаргаж ирсэн бөгөөд "Чөлөөт сэтгэлгээний дуулал" яруу найргийн наадмыг зохион байгуулснаар албан ёсны үйл ажиллагаагаа эхэлсэн хэмээн үздэг. "Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм 2009 онд "Хөх мэдрэхүйн шүлгийн цоморлиг" яруу найргийн түүвэр хэвлүүлж, түүнийгээ хаврын ном хэмээн нэрийдэж, улирал бүрийн өнгө аясыг тусгасан ном хэвлүүлэх ажлын эхлэлийг тавьсан байна. Түүнээс хойш гишүүдийн бие даасан номууд улирлын нэрээр нэрлэгдэж, цувралаар гарсан юм. 

"Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм: 

Тэргүүн: 
*Нямхүүгийн Нарангэрэл (1987) 

Гишүүд: 
*Цагаанчулуугийн Дэлгэрмаа (1984)                                           
*Ороолонгийн Элбэгтөгс (1986)                                                       
*Батсуурийн Баясгалан (1986)                                                       
*Жаргалсайханы Оргил (1986)     
*Шагдарсүрэнгийн Хатанбүүвэйбаатар (1986)                                                      
*Мягмарсүрэнгийн Хангал (1987)                                                                                         
*Ядамсүрэнгийн Баяраа (1988)


Ангилал:2008 онд байгуулагдсан
Эмгэнэлийн үр хөврөл

"Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэмийн гишүүн Ороолонгийн Элбэгтөгсийн 2 дахь яруу найргийн ном. Зохиолч номоо аав Ороолонгийн гэгээн дурсгалд зориулсан юм.

Хэвлэгдсэн огноо: 2012

Хуудасны тоо: 108

Редактор: Батсуурийн Баясгалан ("Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм)

Хэвлэлийн компани: Бит Пресс

Номын төрөл: Яруу найраг

Номын хэл: Монгол

Ангилал:Ном
Ороолонгийн Элбэгтөгс

Зохиолч яруу найрагч Өөлд овогт **Ороолонгийн Элбэгтөгс** 1986 оны 3 сарын 5-нд Сүхбаатар аймгийн Онгон суманд төрсөн. 2004 онд Дундговь аймгийн ЭДЦС-ийг төгсөж, 2008 онд МУБИС-ийн МоСС-ийг Сэтгүүлч-Утга зохиолын ажилтан мэргэжлээр дүүргэсэн. Утга зохиолын Хөх мэдрэхүй бүлгэмийн гишүүн.

2002 оноос уран бүтээлээ туурвиж эхэлсэн.

“Алтан үе” яруу найргийн (2003)

"Чимээгүй хот" яруу найргийн (2008)

"Хөх мэдрэхүй-шүлгийн цоморлиг" хамтын (2010)

"Эмгэнэлийн үр хөврөл" яруу найргийн (2012)

"Чөлөөт шувуу" яруу найргийн (2015)

"Бүслэлт" өгүүллэгийн (2015)

"Тэнцвэр" яруу найргийн (2019) номууд хэвлүүлсэн.

О.Элбэгтөгсийн зохиол "Надтай үлдээч" уянгын драмын жүжгийг Улсын Драмын Эрдмийн Театрын найруулагч А.Чингүн найруулж 2019 оны 09-р сард үзэгчдийг хүртээл болгосон.  

Хөвсгөл аймгийн төв Мөрөн хотод эхнэр хоёр хүүхдийн хамт амьдардаг.

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Бүслэлт

Зохиолч, яруу найрагч Ороолонгийн Элбэгтөгс “Чимээгүй хот” яруу найргийн (2008 он), “Хөх мэдрэхүй, шүлгийн цоморлиг” хамтын (2010 он), “Эмгэнэлийн үр хөврөл” яруу найргийн (2012 он), “Чөлөөт шувуу” яруу найргийн (2015 он) номтой бөгөөд хүүрнэл зохиолын төрлөөр гаргасан анхны ном нь “Бүслэлт” (2015) өгүүллэгийн түүвэр юм. Мөнхүү түүвэрт зохиолчийн "Дотно байшин", "Адрын зураг", "Хурандаагийн сүүлчийн тулаан", "Лусын дагинын өдрийн тэмдэглэл", "Бүргэдийн өд", "Диваадад", "Хүрмэн нарсны дууль", "Бүслэлт", "Насангэрэл" зэрэг олон сонирхолтой өгүүллэг багтжээ.

Хэвлэгдсэн огноо: 2015

Хуудасны тоо: 96
[[|thumb|Номын нүүр
Зураач Баярцэнгэл Бусдын заасан замаар
]]
Редактор: Цагаанчулуугийн Дэлгэрмаа ("Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм)

ISBN: 978-99973-3-236-3

Хэвлэлийн компани: Жиком Пресс

Номын төрөл: Өгүүллэг

Номын хэл: Монгол

Ангилал:Ном
Чөлөөт шувуу

Зохиолч, яруу найрагч Ороолонгийн Элбэгтөгс “Чимээгүй хот” яруу найргийн (2008 он), “Хөх мэдрэхүй, шүлгийн цоморлиг” хамтын (2010 он), “Эмгэнэлийн үр хөврөл” яруу найргийн (2012), хүүрнэл зохиолын төрлөөр гаргасан анхны ном нь “Бүслэлт” (2015) номууд хэвлүүлсэн бөгөөд "Чөлөөт шувуу" түүвэр нь түүний яруу найргийн төрлөөр гаргасан гуравдахь ном юм.

Хэвлэгдсэн огноо: 2015

Хуудасны тоо: 78

Редактор: Ядамсүрэнгийн Баяраа ("Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм)

ISBN: 

Хэвлэлийн компани: Жиком Пресс

Номын төрөл: Яруу найраг

Номын хэл: Монгол

Ангилал:Ном
Мягмарсүрэнгийн Хангал

Зохиолч, яруу найрагч Олхонод овогт **Мягмарсүрэнгийн Хангал** нь 1987 оны 2 сарын 8-нд Орхон аймгийн Жаргалант суманд төрсөн. Утга зохиолын "Хөх мэдрэхүй" бүлгэмийн гишүүн. “Уран Өд” дугуйланд бойжсон.

"Бороо орохын өмнөх өдөр” яруу найргийн (2008)

"Хөх мэдрэхүй-шүлгийн цоморлиг" хамтын (2010)

"III бүлэг, IV үзэгдэл" өгүүллэг, жүжгийн (2011) номууд хэвлүүлсэн.

2012 онд “Валентиний захидал” киноны зохиол /хамтарсан/

2018 онд  киноны зохиол /хамтарсан/

2019 онд “90-ээд оны элгийн явдлууд” киноны зохиол /хамтарсан/

2020 онд “Дурсаж яваарай” киноны зохиол /хамтарсан/

2023 онд “Хэзээ хүнтэй суух вэ” киноны зохиол

2024 онд "Шалгарсан арга" киноны зохиолыг тус тус бичсэн.
Ангилал:1987 онд төрсөн
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Батсуурийн Баясгалан

**Батсуурийн Баясгалан** (1986 онд Говь-Алтай аймгийн Бугат суманд төрсөн) бичгийн орчуулагч. Утга зохиолын “Хөх мэдрэхүй” бүлгэмийн гишүүн. 

2009 онд “Арвангуравдугаар сарын бороо” яруу найргийн түүвэр 2010 онд “Хөх Мэдрэхүй-шүлгийн цоморлиг” хамтын бүтээл 2013 онд “Аз жаргалтай төгсгөлүүд-Өрнө Дорнын шилмэл өгүүллэгийн түүвэр” 2014 онд "Аварга том далавчай өвгөн-Өрнө Дорнын шилмэл өгүүллэгийн түүвэр" 2015 онд Нобелийн шагналт зохиолч Орхан Памукийн "Цас роман" - орчуулгын бүтээлүүдээ тус тус хэвлүүлсэн.

Мөн тэрээр “Хөх Судар” хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргаж буй Хүүхдийн сонгодог зохиолын 108 цувралд Энэтхэгийн их хөлгөн туульс “Махабхарата” тэргүүтэй долоон зохиол орчуулсан бол Монсудар ХХК-ийн захиалгаар “Дэлхийн түүхийг бүтээсэн 100 хүн” 2011, Английн зохиолч Майкл Морпүргогийн “Дайны хүлэг” роман 2012, Америкийн зохиолч Эрин Моргенштэйрнийн “Шөнийн цирк” роман 2013 зэрэг ном орчуулжээ. Мөн та түүний бичвэрүүдийг урлаг гоо зүйн Гоодаль сэтгүүлийн дугаар бүрээс унших боломжтой.

Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Ангилал:1986 онд төрсөн
Тагтаа Паблишинг

Тагтаа паблишинг ХХК нь 2012 онд Жалан-Аажавын Тэгшзаяа Батсуурийн Баясгалан нарын үүсгэн байгуулсан монголын номын зах зээл дээрх отгон хэвлэлийн компаниудын нэг юм. Дэлхийн уншигчдын дунд үнэ цэнэ олсон нийгэм, соёл, гүн ухаан, утга зохиолын сонгодог болон орчин цагийн бүтээлүүдийг сорчлон орчуулж монгол уншигчдын хүртээл болгохыг эн тэргүүний зорилго болгодог. Цаашид олон улсын хэвлэлийн зах зээлийн нийтлэг зарчим, дэлхийн томоохон хэвлэлийн компаниудын үйл ажиллагааны жишгийн дагуу дотоодын зохиолч, уран бүтээлчдийн ном бүтээлийг өөрсдийн үнэлэмжээр сонгон авч зохиогчтой байгуулсан гэрээний дагуу хэвлэх, олон нийтэд сурталчлан таниулах, худалдаж борлуулах үйл ажиллагааг хариуцах, номын зах зээлд хэвлэл, худалдааны шинэ жишиг тогтоохыг зорьж байна.  

Цахим хуудас: www.tagtaapublishing.mn 
Tagtaa Publishing (фэйсбүүк хуудас)
Ангилал:2012 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээллийн аж ахуйн нэгж
Жалан-Аажавын Тэгшзаяа

Жалан-Аажавын Тэгшзаяа

Уран бүтээлийн төрөл: Кино шүүмж, Утга зохиолын орчуулга

1986 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 2008 онд МУИС-Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн. Англи хэлтэй. 2008 оноос кино орчуулагчаар ажиллахдаа 200 орчим уран сайхны кино орчуулсан бөгөөд 2012 оноос хойш утга зохиолын орчуулга дагнан хийх болжээ. Монсудар хэвлэлийн газрын захиалгаар “Өлсгөлөн тулаан” гурвалын сүүлийн хоёр дэвтэр “Галаар наадагсад”, “Мокинжэй”, Милленниум цувралын гурав дахь дэвтэр “Зөгийн үүр сандаачсан охин” романуудыг монгол хэлнээ хөрвүүлсэн.

### Хувирал тэргүүт тууж, өгүүллэгүүд
2016 онд гарсан ном. Тус номд Франц Кафкаг үгийн урлагт суутнаар дархалсан цуут бүтээлүүд болох “Хувирал” туужийн шинэ орчуулга багтсанаас гадна “Мацаг баригч”, “Цээрлүүлэх колонид”, “Шүүлт” хэмээх өгүүллэгүүд монгол хэлнээ анх удаа орчуулагдан хүрч байгаа юм. Мөн энэ номоос Франц Кафкагийн гол бүтээлүүдтэй танилцаад зогсохгүй тэдгээрээс сэдэвлэн салаалсан уран зохиолын гоц туурвилууд болох Франц Кафкагийн “Хувирал” туужийн тухай Владимир Набоковын алдарт лекцийг бүрэн эхээр нь, Нобелийн шагналт зохиолч Исаак Башевис Зингерийн “Кафкагийн найз” өгүүллэг, өнөө цагийн хамгийн алдартай зохиолчдын нэг Мүраками Харүкигийн “Дурласан Замза” өгүүллэгүүдийг мөн унших боломжтой.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын орчуулагч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Цагаанчулуугийн Дэлгэрмаа

Цогнууд овогт **Цагаанчулуугийн Дэлгэрмаа**. Утга зохиолын “Хөх мэдрэхүй” бүлгэмийн гишүүн. 1984 онд Дорноговь аймгийн Зүүнбаянд төрсөн. 1992 онд Хөвсгөл аймгийн Түнэл сумын дунд сургуульд элсэн орж, 2002 онд Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын  “Дэлгэрмөрөн цогцолбор” сургууль, 2006 онд УЗНАДС-ийг сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. Одоо ХААИС-ын хэвлэл мэдээллийн албанд ажиллаж байна. 

"А тэмдэглэл" яруу найргийн (2009)

"Хөх мэдрэхүй-шүлгийн цоморлиг" хамтын (2010)

"Дотоод тэнгис" яруу найргийн (2014) түүврүүд хэвлүүлжээ.

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Шагдарсүрэнгийн Хатанбүүвэйбаатар

Яруу найрагч **Шагдарсүрэнгийн Хатанбүүвэйбаатар**. 1986 онд Хөвсгөл аймгийн Мөрөн суманд төрсөн. Хөх мэдрэхүй утга зохиолын бүлгэмийн гишүүн. УЗНАДС-ийг 2008 онд Сэтгүүлч, Утга зохиолын ажилтан мэргэжлээр төгссөн. 2010 онд МУБИС-ийн МоСС-д Утга зохиолын магистр хамгаалсан. “Санаа алдахаас өөр салхигүй” (2008) яруу найргийн түүвэр хэвлүүлсэн. Өдгөө Япон улсын нийслэл Токио хотод Япон судлалын чиглэлээр суралцаж байна.

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Ядамсүрэнгийн Баяраа

**Ядамсүрэнгийн Баяраа** нь 1988 онд Увс аймгийн Зүүнговь сумд төрсөн. 2010 онд МУИС-ийн ГХСС-ийг Франц-Роман судлаач мэргэжлээр, 2012 онд МУИС-ийн МХСС-ийг Утга зохиол судлалын магистр зэрэгтэйгээр тус тус төгссөн.

Яруу найргийн “Боргихон талын уянга” /2003/

“Нэг урлаг” /2008/ Энэхүү номонд түүний оюутан цаг үедээ бичсэн чөлөөт сэтгэлгээний шүлгүүд багтсан болно. “Хөх мэдрэхүй шүлгийн цоморлиг” /хамтарсан.2010/ 

“Цөн” /2011/ номууд хэвлүүлсэн. Утга зохиолын “Хөх мэдрэхүй” бүлгэмийн гишүүн.

Өдгөө “Үндэстний тойм” сэтгүүлийн орлогч эрхлэгч, СУИС-ийн Тайз Дэлгэцийн Урлагийн Сургуульд багшаар ажиллаж байна.

Ангилал:1988 онд төрсөн
Ангилал:Хөх мэдрэхүй
Рэгзээгийн Амарсайхан

**Рэгзээгийн Амарсайхан** нь 1962 оны 12-р сарын 29-н Завхан аймгийн Нөмрөг сумын төв Өвөр Шивэртийд төрсөн 
Хотгойдын Орхид овгийн гаралтай хүн билээ.

Р.Амарсайхан 1985 онд Санхүү, Эдийн засгийн техникум, 1992 онд Төр, нийгэм судлалын академи төгссөн, магистр, дэд профессор, БНСУ-ын их сургуулийн Хүндэт доктор цолтой. Р.Амарсайхан нь 1985-89 онд МАХН-ын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны иниститутийн нягтлан бодогч, 1992-96 онд Баянзүрх дүүргийн санхүүгийн хэлтсийн дарга, 1996-2000 онд Баянзүрх дүүргийн Засаг дарга, 2000-2004 онд УИХ-ын гишүүн, 2004-2008 он хүртэл МУ-ын ШУА-ийн дэд ерөнхийлөгч,Санхүүгийн зохицуулах хорооны зөвлөлийн дарга зэрэг ажлуудыг хийж байсан манай сумаас төрөн гарсан төр, нийгмийн зүтгэлтэн хүн юм. 

Р.Амарсайхан нь санхүүгийн болон засаг, захиргааны байгууллагад ажиллаж, төсөв, санхүү, татвар, эдийн засгийн харилцааг, зохицуулах хуулиудыг, хэрэгжүүлэх, арга барил эзэмшсэн, гүйцэтгэх засаглалын албаны ажлын болон зохион байгуулах арга дадлага суусан, онол, улс төр, эдийн засаг, хууль эрх зүйн өргөн мэдлэгтэй, нийгмийн өндөр идэвхтэй, манай шилдэг боловсон хүчин байсан.

Р.Амарсайхан УИХ-ын гишүүнээр ажиллах хугацаандаа Монгол улсын төрийн байгууллагын болон санхүү, эдийн засаг, нягтлан бодох бүртгэл, хяналтын салбарт хийгдэх шинэтгэлийг эрчимжүүлэх, иргэдийн бизнес, эрхлэх тааламжтай нөхцлийг бүрдүүлэхэд гол анхаарлаа чиглүүлэн ажиллаж, тус салбарын харилцааг зохицуулах шинэ эрх зүйн орчинг буй болгоход жинтэй хувь нэмэр оруулсан төрийн түшээ байлаа.

Р.Амарсайхан нь төрийн алба хашиж байх үедээ төрсөн нутаг орноо хөгжүүлэхийн төлөө байнга анхаарч, сэтгэл тавьж, удаа дараа нутаг усандаа ирж, ард иргэдтэйгээ уулзаж, тэднийхээ санал бодлыг сонсож байсан төрийн түшээ байсан юм.
Тэрээр улс нийгэм, ард түмнийхээ төлөө ид хийж бүтээх үедээ 2008 онд хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн билээ. 

Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн дэд ерөнхийлөгч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Нөмрөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1962 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Аз жаргалтай төгсгөлүүд-Өрнө Дорнын шилмэл өгүүллэгийн түүвэр

Яруу найрагч, орчуулагч Батсуурийн Баясгалан энэ номондоо өрнө, дорнын шилмэл өгүүллэгүүдийг тэнцүүхэн багтаах гэж зорьжээ. Ингэхдээ ахуй ертөнцийн нийтлэг сэтгэлгээг голоор нь зааглан оршигч оюун санааны энэ хоёр ай савын онцлогийг харуулахын тулд XX зууны Хятадын утга зохиолын ертөнцөд төрөн гарсан хамгийн сод зохиолчдын нэг Ли Яаотаны (Ба Жин) "Нохой", Японы утга зохиолын ертөнцөд баримтат зохиолуудаараа шуугиан тарьсан эмэгтэй зохиолч Хаяаши Фүмикогийн "Баян хуур ба загасчдын суурин", Канадын зохиолч Маргарет Этвүүдийн "Аз жаргалтай төгсгөлүүд", Америкийн алдартай зохиолч Фланнери О' Коннорын "Сайн хүнийг олох хэцүү" зэрэг арав гаран өгүүллэгийг сонгосон авч эх хэлнээ хөрвүүлэн уншигч танд барьж байна.

Хэвлэгдсэн огноо: 2013 

Хуудасны тоо: 168 

SBN: 9789996248733 

Хэвлэлийн компани: Тагтаа Паблишинг

Номын төрөл: Өгүүллэг

Номын хэл: Монгол

Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Бухын Батжаргал

Бухын Батжаргал (1905-1973) нь Аж үйлдвэрийн яамны дэд сайд.

Б.Батжаргал нь Цогтой вангийн хошууны нутаг Ар жаргалант хэмээх газар одоогийн Завхан аймгийн Нөмрөг сумын нутагт 1905 онд  малчин ард Бухын гэр бүлд мэндэлжээ. 
Тэрээр Хотгойд угсааны Орхид овгийн хүн бөгөөд насаа эцэг эхийн гар дээр өнгөрүүлсэн ба өөрийн идэвх зүтгэлээр уйгаржин монгол бичиг, дөрвөн аргын тоо, хятад сампин сурч 20-иод оны эхээр хошууны тамгын газарт бичээчээр ажиллаж байжээ. 

Бухын Батжаргал 1923 онд Улиастай дахь да сайдын бага сургууль, 1926 онд Сангийн Яамны дэргэдэх Гаалийн сургуулийг тус тус дүүргэж улмаар 19ЗЗ-19З6 онд Завхан аймгийн дарга, 1936 оноос хойш Сангийн яаманд түшмэл, Аж үйлдвэрийн яамны дэд сайд, сайд зэрэг ажлыг хийж байсан 36- хан настай залууг хилсээр хэлмэгдүүлж 1941 оны 3 сарын 6-нд ОБЭК-ийн тогтоолоор 10 жил хорих ялаар шийтгэгдэж тэрхүү ялыг биеэр эдлэж байгаад 1948.10.11-ны өдөр Улсын бага хурлын 56-р тогтоолоор суллагджээ.
Түүний шоронд хэрхэн байсан тухай өндөр настан Г.Жадамбаа дурсамжиндаа “Бид шоронгийн зөөлөн оёдлын тасагт хамт ажилладаг байлаа. Өдөрт цэргийн нэхий дээл гурвыг оёх нормтой боловч гол төлөв 10 хүргэж оёно. 30 дээл оёдог хүн ч цөөнгүй байсан. Тэдний нэг нь Батжаргал байлаа. Ингэж оёсон хүнд эхний ээлжинд эргэлт оруулна. Эргэлт оруулдаг өдөр урьд шөнөөс нь эхлээд шоронгийн хашааны үүдэнд эхнэр хүүхдүүд маань дугаарлаад шавчихдаг, өдөртөө багтаагүй нь хасагддаг байсан болохоор энэ бол том шагнал шүү дээ.
Батжаргал хөдөөний хүн болохоор бараг эргэлт ирэхгүй. Голдуу зүсэм талх, хэрчим гахайн өөх ч юмуу, эсвэл гурван хурууны өндгөөр чимхэх төдий тамхиар шагнуулчихсан түүнийгээ хүн бүрт хүртээх гэж чармайж суудагсан” гэж өгүүлжээ. 
Б.Батжаргалыг БНМАУ-ын Ардын Их хурлын тэргүүлэгчдын дэргэдэх цагаатгах ажлыг эрхлэх комиссын 1958 оны 8 дугаар сарын 8-ны өдрийн 39 дүгээр тогтоолоор улс төрийн хилс хэрэгт шийтгэгдсэнийг цагаатгажээ. 
Шоронгоос ялаа эдлэж дуусаад Нөмрөг сумандаа ирж орон нутагаа хөгжүүлэх үйлсэд зүтгэж энгийн хар бор ажил эрхэлж байгаад 1970 онд нас барсан. Тэрээр Завхан аймгийн намын хороо, үйлдвэрчний эвлэлийн тэргүүлэгч, БНМАУ-ын Улсын бага хурлын гишүүнээр сонгогдож байжээ. Түүний хөдөлмөрийг төр засаг үнэлж Засгийн газрын алтан үсгийн үнэмлэх,  ангийн буу, Аж үйлдвэрийн гавьяаны одонгоор шагнаж байжээ. 
Б.Батжаргалын амьдрал тэмцлийн  тухай түүний  хүү зохиолч Б.Жамбалдоржийн бичсэн “Сүүдэр арилах болоогүй ” “Гэрэл сүүдэр” зэрэг зохиолууд, “Шинэ үсгийн багш” кинонд тодорхой өгүүлсэн байдаг.

Ангилал:1905 онд төрсөн
Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
Цас (роман)

**Цас** (2002) нь Нобелийн шагналт зохиолч Орхан Памукийн өөрийнх нь тодорхойлсноор амьдралдаа бичсэн цорын ганц "улс төрийн" роман. Олон улсын уншигчдын гарт хүрмэгцээ маш олон тооны хэлэлцүүлэг, яриа, маргаан мэтгэлцээний бай болсон уг романд даяаршлын эрин зуунд хөл нийлүүлэн хөгжихийн сацуу дангаар шинжээ хадгалж үлдэх гэсэн жижиг улсуудын туулж буй бэрхшээлүүд, үзэл санааны хуваагдал, үнэт зүйлсийн зөрчилдөөнийг тусган харуулахын ялдамд ерөөс үндэстнийг үндэстэн болгож байдаг язгуур үнэт зүйлс рүү уншигчдаа ултайхан бодолд хөтлөх учиг холбоосыг зангидаж өгчээ.

Ка хэмээх цөлөгдсөн яруу найрагч Түрэгт эргэн ирээд Карс гээч алсын бөглүү хотыг зорино. Чингэхдээ шашиндаа үнэн сүсэгтэйн учир гэзэг үсээ алчуураар халхалж явдаг охидын гэнэтийн их амиа хорлолтыг сурвалжлах гэсэн хуурмаг шалтгаар түрий барьжээ. Гэвч Каг нөхрөөсөө саяхан салчихаад буй сураг дуулдах, эрт дээрийн сэтгэлт бүсгүй Ипекийнх нь гэрэл гэгээ л тийш ховсдон дуудсан юмсанж.

Тасралтгүй орох их цас, алдалгүй мөшгөх хардлага сэрдлэгийн дундуур туучин явахдаа Ка нэг л мэдэхнээ Ипекийн хуучин нөхрөөс эхлээд ихээхэн харизматик алан хядагч хүртэл олон хүний онцгой эрх ашгийн төв болчихсон яваагаа сүүлд ухаарна. Дарагдаж удсан авьяас билиг гэнэтийн их баяр хөөртэй хамт сэргэн ирнэ. Театрын үдэшлэг аллага хядлага болохдоо тулна. Бурхныг оллоо гэтэл төлөөсөнд нь бүх зүйлээ алдаж таарна. Ерөөс сэтгэл уярам, егөөтэй, оюун санааны түгшүүр зовнилоор нөр цуурайлсан, Цас роман нь бидний бүгдийнх нь эдүгээ ахуйтай асар их хамаатай зохиол юм.

Зохиолч яруу найрагч орчуулагч Батсуурийн Баясгалангийн бие даасан гуравдахь орчуулгын бүтээл (2015 он).

 Ангилал:Туркийн утга зохиол
Ангилал:2002 он
Дэмчигжавын Моломжамц

**Дэмчигжавын Моломжамц** (1951 онд Завхан аймгийн Нөмрөг сумын Дархан уул багийн нутаг Баянбулаг хэмээх газар төрсөн) БНМАУ-ын Сангийн сайд, Монгол Улсын Засгийн газрын ХЭГ -ын дарга, Монголбанкны Ерөнхийлөгч, Академич, Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор (Dr.Sc).   

## Намтар 
1970 онд Нөмрөг сумын 10 жилийн дунд сургууль, 1975 онд ОХУ-ын Эрхүү хотын Санхүүгийн их сургуулийг эдийн засагч мэргэжлээр онц дунтэй  төгссөн. 1987 онд эдийн засгийн ухааны дэд докторын, 1999 онд Монгол улсын  төсвийн   гүйцэтгэлд санхүүгийн хяналтын үүрэг сэдвээр эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.  

Мөн 2002 онд Оросын холбооны улсын дээд боловсролын шинжлэх ухааны олон улсын академийн жинхэнэ гишүүн–академич цол хүртсэн. 1975-1979 онд Сангийн яамны Валютын газарт эдийн засагч, 1979-1982 онд тус газрын дарга, 1982-1984 онд Сангийн яамны Тесвийн газрын дарга, 1984-1990 онд Монгол Улсын Сангийн сайд, 1990-1992 онд Монгол Улсын Засгийн газрын Хэрэг Эрхлэх газрын дарга, 1992-1996 онд Монголбанкны Ерөнхийлөгчөөр тус тус ажилласан. 1997 оноос одоо хүртэл Москва дахь Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны олон улсын банкны орлогч дарга бөгөөд тус банкны удирдлагын зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байна. 

2010-2014 онд Монголбанкны Хяналтын зөвлөлийн гишүүнээр ажилласан. 

Д.Моломжамц Монгол Улсын үндэсний шинэ мөнгөн тэмдэгтийг бүтээж, хэвлүүлэх ажлыг зохион байгуулсан, үндэсний **шинэ мөнгөн тэмдэгт дээр гарын үсгээ зурсан** Монголбанкны анхны ерөнхийлөгч, олон улсын санхүүгийн байгууллагуудтай Монгол улс хамтран ажиллах эх суурийг тавихад биечлэн оролцож, тэдгээрээс зээл, тусламж авах, үр ашигтай ашиглах арга замыг тогтооход чухал хувь нэмэр оруулсан, дотооддоо төдийгүй олон улсын санхүүгийн зах зээл дээр нэр нь танигдсан, манай томоохон эдийн засагч, Монгол улсын төр, нийгмийн томоохон зүтгэлтэн юм. 

Тэрээр МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн, Намын бага хурлын гишүүнээр хэд хэдэн удаа сонгогдож байсан ба 1984-1990 онд Ардын Их Хурлын депутатаар 2 удаа сонгогдож байжээ. 

## Шагнал 
Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон, 2010 онд Монгол Улсын Гавъяат эдийн засагч цол тэмдгээр тус тус шагнагдсан байна.

Ангилал:Монголын сангийн сайд
Ангилал:Монголын засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга
Ангилал:Монголбанкны ерөнхийлөгч
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:БНМАУ-ын Улсын Бага хурлын гишүүн
Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат эдийн засагч
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Нөмрөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Арь гэгээн Дамдинчогдон

**Бадраагийн Чанрав** буюу **Арь гэгээн Дамдинчогдон** (* 1872 оны есдүгээр сарын 10-нд Засаг хан аймгийн Цогтой вангийн хошуу буюу одоогийн Завхан аймгийн Түдэвтэй суманд; † 1931 онд) 

## Намтар 
Арь гэгээн Дамдинчогдон 15–р жарны хөх нохой жилийн намрын дунд сарын 15-нд Цогтой вангийн хошууны Ойгон нуурын өмнөд бие “Бугын толгой ”-д Хотгойдын хөх тайжийнхан овгийн ард Бадраагийн 3–р хүү болон мэндэлжээ. 
Б.Чанрав нь эцэг, эхээсээ 13–уулаа өнөр өтгөн айлд өсөж хүмүүжсэн бөгөөд 5 наснаасаа эхлэн урьд төрлийн үүх, түүх, эрдмийн ид шидийг үзүүлж эхэлсэнд Хатавчийн хүрээний хамба лам, чойрын гүн ухаанд нэвтэрхий мэргэшсэн Жамсранжавын анхаарлыг татаж хүүг 7 нас хүрмэгц өөрийн хүрээнд шавилан суулгаж улмаар Монголын төр шашны тэргүүн 8–р богд Живзундамбад уламжилснаар Манжийн хаанд гэгээний нэрийг өргөхөд 1882 онд **Арь гэгээний 5 дахь дүр**д өргөмжлөн **Дамдинчогдон** хэмээх сахилын нэр хайрлан, мөн оны намрын дунд сарын 15–нд Яруугийн хүрээнд (Одоогийн Алдархаан сумын нутагт байсан) гэгээний сэнтийд залжээ. 1890 онд Арь гэгээнд 8–р богд Живзундамбаас **Номч мэргэн** цол хайрлаж, түүнийг манжийн хааны зарлигаар 500 тариачин, Түмэд, Сүрэн гүн, Мянгад богд хошууг харьяалуулж Сүрэн гүний хошуунд Ховхорын хүрээнд 18 настайд нь залан суулгасан байна.

## Ардын хувьсгалын үе 
Арь гэгээн Дамдинчогдон нь баруун Монголын ард түмэнд хүндлэгдэн шүтэгдсэн гэгээн байсан төдийгүй Монголын төр, шашин, цэргийн нэрт зүтгэлтнүүд болох Хатанбаатар Магсаржав, Манлайбаатар Дамдинсүрэн, Жалханз хутагт, Дилов хутагт Жамсранжав нартай ойр дотно нөхөрлөж 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн, 1921 оны Үндэсний ардчилсан хувьсгалыг дэмжин хөрөнгө хүч хайрлахгүй тусалж явсан монгол улсынхаа төлөө гэсэн цохилох зүрхтэй халуун эх оронч хүн байжээ. 

Арь гэгээн Дамдинчогдон 1930 онд Ховд хотноо хилс хэрэгт баривчлагдан хоригдож байгаад 1931 оны өвлийн адаг сард жанч халжээ.
Арь гэгээн Дамдинчогдонгийн дурсгалын гэрэлт хөшөө Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын нутаг Ойгон нуурын өмнө бие хоёр Овоотын завсар, суварга нь Улиастай хотын Жавхлант толгойд буй болно.

Ангилал:Буддын хувилгаан
Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Ангилал:Түдэвтэйн хүн
Ангилал:Завханыхан
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1872 онд төрсөн
Ангилал:1931 онд өнгөрсөн
Орхон аймгийн баяр наадам

### Орхон аймгийн улсын цолтнууд 
#### 1.Улсын начин 
# Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын уугуул, Орхон аймгийн Баян-Өндөр сумын харьяат улсын начин БОЛДЫН ЭРДЭНЭХҮҮ

###  Аймгийн наадам 
### Түрүү, үзүүр хүртсэн сумдын эрэмбэ
Ялгуусан хутагт Лувсанданзан

Ялгуулсан хутагтын дунд дүр **Лувсанданзан** (1885-1912) нь бадаргуулт төрийн 11- р он буюу 1885 онд Засагт хан аймгийн Цогтой гүний хошууны засаг ноён Хотгойд Загдсамбарын 3  дугаар хөвгүүн болон мэндэлсэн бөгөөд түүнийг нялх байхад нь ойрын хамаатан тайж Дашдэндэвт үрчлүүлжээ. Тэрхүү хөвгүүн нь олноос онц шинжтэй бэлэг сайн болоход харьяат чуулган даргын газраас уламжлан мэдүүлж Их журганд айлтгаж бумбанд оруулж түрүүчийн дүрийн хувилгаан мөн эсэхийг шүүлгэж уул сүмийн шавь нарт нийлүүлэн суулгасан байна. 

Ялгуусан хутагтын 15–р үеийн хувилгаан дүр буюу Ар халхад тодорсон 5 дугаар хувилгаан болжээ.
Лувсанданзанг насанд хүрсэний тул хууль ёсоор хувилгаан үсэг жуухыг халаад шинэтгэн олгуулахыг эрж мэдүүлсэнд Их журганы газраас харьяат хутагтын хувилгаан үсгийг хасч жуухыг олгуулжээ. Лувсанданзан 1898 оноос засаг лам Дамбий, Осор нартай хамтран Идэрийн хийдэд гүнрэгийн хурал, гэсэрийн цамыг тогтоож заншуулжээ. 

Олноо өргөгдсөний тэргүүн он буюу 1911 оны өвөл үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн ялж Богд гэгээнийг хаан ширээнд залж тулгар төр улс байгуулсаны их баярт хутагт Лувсанданзан оролцож Богд хаанд биеэр бараалхан их ёсыг гүйцээн мөргөсний учир 1912 оны хавар харьяат аймгийн чуулган даргын газраас явуулсан хутагт Лувсанданзанд урьд өмнө Чин улсын хаанаас цол, тамга, жуухаар шагнасан зүйлүүдийг нэгд нэгэнгүй тодорхойлон бичиж хишиг хүртээхийг гуйж Дотоод яаманд мэдүүлсэнд Дотоод яамнаас ямар зүйлийн хишиг хүртээхийг зарлигаар зааж айлтгахыг хүссэний хариуд нь Богд хаанаас ”хүрэн жолоо нэмэн шагнагтун” хэмээснийг хичээнгүйлэн дагаж шийтгүүлжээ. Ялгуусан хутагт Лувсанданзан энэ хүндэт цол хэргэмийг 27 жил өргөж явсан бөгөөд 1912 онд жанч халсан ба тэр учрыг Богд хаанд айлтгасанд “ зарлиг мэдэв, хойтын буянд сангаас мөнгө 80 ланг шагнагтун” хэмээснийг тавин олгуулж, хойтын буянд зарсан байна.

Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1912 онд өнгөрсөн
Ангилал:Буддын шашны цол
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголын буддын шашин
Дорнод аймгийн баяр наадам

## Дорнод аймгийн улсын цолтнууд 
#### 1.Улсын арслан 
# Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат улсын арслан ЛХАМЖАВЫН БАЛСАН
# Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харьяат улсын арслан ШАГДАРЫН ГЭЛЭГ
#Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат улсын арслан УЧРАЛЫН ДАМЧАА
# Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат улсын арслан ХАСЫН ӨЛЗИЙСАЙХАН

#### 2. Улсын заан 
# Дорнод аймгийн Булган сумын харьяат улсын заан ТӨРИЙН БАНЗРАГЧ
# Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат улсын заан ЛХҮНДЭВИЙН ЖАРГАЛ
# Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат улсын заан АНЖИЛЫН ЕРӨӨЛТ
# Дорнод аймгийн Булган сумын харьяат улсын заан ДУГАРЫН ГОНГОР
# Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харьяат улсын заан ЧАГДАРЫН ДУГАРСҮРЭН
# Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харьяат улсын заан ДАШБАЛЖИРЫН ТҮВШИН

#### 3. Улсын харцага 
# Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын харьяат улсын заан ДОРЖИЙН АНАР

#### 4. Улсын начин 
# Дорнод аймгийн Булган сумын харьяат улсын начин ЦАГААНЛАМЫН ЖИГЖИДСҮРЭН
# Дорнод аймгийн Булган сумын харьяат улсын начин СОДОНГИЙН ЛҮНДЭГЧОЙМБОЛ
# Дорнод аймгийн Булган сумын харьяат улсын начин СЭНГИЙН БУГАНДАЙ
# Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат улсын начин ДОНДОВЫН УЧРАЛ
# Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын харьяат улсын начин ДАВААГИЙН ДАМБАДОНДОГ
# Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харьяат улсын начин АЛТАНГЭРЭЛИЙН ТАЖИВ
# Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын харьяат улсын начин ГАЛСАНЖАМЦЫН ПҮРЭВ-ОЧИР
# Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат улсын начин МЯГМАРЫН ЧИМЭДДОРЖ
# Дорнод аймгийн Халхгол сумын харьяат улсын начин ЖҮГДЭРИЙН ГАНСҮХ
# Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын харьяат улсын начин ДОНДОГИЙН ЦОГЗОЛДОРЖ

## Аймгийн наадам 
#### Аймгийн наадамд түрүүлж, үзүүрлэсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн сумдын эрэмбэ 
#### Өөр аймгаас түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд
Тахарын алба

**Тахарын алба** нь 2014-2016 оны хооронд ажиллаж байсан шүүх, шүүгчийн аюулгүй байдалыг хангах, гэрч, хохирогчийг хамгаалах, яллагдагч, ялтныг хуяглан хүргэх, шүүгдэгч, оролцогчийг албадан ирүүлэх чиг үүрэг бүхий Монгол улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг.

Монгол Улсын Их Хурлын 2013 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр баталсан Тахарын албаны тухай хуулийн дагуу 2014 оны 01 дүгээр сарын 11-ний өдөр байгуулагдаж 2016 оны 8-р Сарын 6-ны өдөр татан буугдсан.

Тахар гэдэг үгийн утга нь хошуу тамгын газарын албаны зарлага гэсэн утгаар хэрэглэгдэж байсан үг юм.

Тахарын алба нь тойргийн бүтэцтэйгэр үйл ажиллагаа явуулдаг.
# Нэгдүгээр тойргийн Тахарын алба
# Хоёрдугаар тойргийн Тахарын алба
# Гуравдугаар тойргийн Тахарын алба
# Дөрөвдүгээр тойргийн Тахарын алба
# Тавдугаар тойргийн Тахарын алба
# Зургаадугаартойргийн Тахарын алба
# Долоодугаар тойргийн Тахарын алба
# Наймдугаар тойргийн Тахарын алба
# Есдүгээр тойргийн Тахарын алба
# Аравдугаар тойргийн Тахарын алба (Нийслэлийн тахарын алба)

## Эх сурвалжууд
## Гадны холбоос 
* ТАХАРЫН АЛБАНЫ ТУХАЙ хууль (хүчингүй)

Ангилал:Монголын түүхэн төрийн байгууллага
Нийслэлийн тахарын алба

Нийслэлийн тахарын алба нь Улаанбаатар хотын 9 дүүрэг, Төв аймгийн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй Шүүхийн байр, шүүгчийн аюулгүй байдлыг хангах, хуяглан хүргэх, албадан ирүүлэх үндсэн чиг үүрэг бүхий Тахарын албаны нэгж юм.

## Нийслэлийн тахарын албаны бүтэц
* Албаны дарга
***Шуурхай удирдлагын хэсэг
** Захиргааны хэлтэс
** Шүүх, шүүгчийн аюулгүй байдлыг хангах хэлтэс
** Хуяглан хүргэх хэлтэс
** Хэсэгүүд
*** Төв аймаг дахь тахарын хэсэг
*** Багануур дүүрэг дэх Тахарын хэсэг
*** Налайх дүүрэг дэх Тахарын хэсэг

Ангилал:Монголын түүхэн төрийн байгууллага
Ангилал:Улаанбаатар
2016 оны бүх цэргийн наадам

## Бүх цэргийн баяр наадам 
#### Наадмын сонин 
МҮБХ ЗХШТ-тай хамтран 25 дахь жилдээ зохион байгуулж буй Бүх цэргийн наадам амжилттай сайхан болж, аймаг, цэргийн цолтой 256 бөх уран мэхийг уралдуулан, хүчийг үзэн барилдсанаас Баянхонгор аймгийн Заг сумын харьяат, Хүч спорт хороо, Аварга БТДС, Их богд дэвжээний бөх, цэргийн начин Дашдоржийн Цэрэнтогтох 8 даван түрүүлж, цэргийн арслан цолны болзол хангалаа. Архангай аймгийн Цэнхэр сумын харьяат, Хилчин спорт хороо, ХЦ-ийн 0198-р анги, “Эрэлт импекс” ХХК-ийн бөх,  аймгийн арслан Мягмарын Бадарч үзүүрлэж, Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат, Алдар спорт хороо, Жавхлант дэвжээний бөх, аймгийн хурц арслан Ш.Мөнгөнбаатар, Ховд аймгийн Зэрэг сумын харьяат, Хилчин спорт хороо, Ховд дэвжээний бөх аймгийн арслан Б.Бат -Өлзий нар их шөвөгт шалгаран үлджээ.  

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
#### *Гурвын даваа* 
#### ***Дөрвийн даваа*** 
#### ***Тавын даваа*** 
#### ***Зургаагийн даваа*** 
#### ***Долоогийн даваа*** 
#### Наймын даваа 
#
Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэн

1968 онд “ Эрүүл Ахуй, Халдвар, Нян Судлалын Улсын Институт” нэртэйгээр анх байгуулагдаж аливаа өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх ажлыг ариун цэвэр, эрүүл ахуй, халдвар судлалын чиглэлээр зохион байгуулж ирсэн тус хүрээлэн шинэ нийгмийн хэрэгцээ, шаардлага, томъёоллоор 1997 оноос Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэн (НЭМХ) болон үйл ажиллагаагаа явуулж ирлээ.

Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэн өнөөдөр Монгол хүний эрүүл мэнд, түүнд нөлөөлж буй нийгэм, биологийн болон удамшлын хүчин зүйлсийг судлан нотолгоо бий болгох, түүнийгээ бодлого боловсруулах үйл явцад тусгуулах, нийгмийн эрүүл мэндийн ажлыг мэргэжил, арга зүйн удирдлагаар хангах, нийт хүн амын дунд эрүүл зан үйлийг төлөвшүүлэх, эрсдэлт зан үйлийг өөрчлөх, эрүүл амьдралын ээлтэй, дэмжлэгт орчин бий болгох  гэсэн үндсэн зорилго, чиглэлүүдийг мөрдлөг болгон ажиллаж байна.

Эрүүл мэндийн боловсролд тань хувь нэмэр оруулах, Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн үйл ажиллагааг танд хүргэх зорилготой энэхүү цахим хуудас биднийг холбогч гүүр болох нь дамжиггүй.

Ангилал:1968 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын төрийн байгууллага
Чингис хаан (Германы хамтлаг)

**Чингис хаан** (герман бичиглэл ***«Dschinghis Khan»***) хамтлаг нь 1979 оноос 1980-аад оны дунд үе хүртэл байсан германы дуу хөгжмийн зохиолч, найруулагч Ральф Зийгэлийн байгуулсан германы хөгжмийн хамтлаг юм.

## Цахим холбоос 
* Чингис хаан хамтлагийн албан ёсны цахим хуудас
* Чингис хаан хамтлагийн фен хуудас


Ангилал:Шлагер хамтлаг
Ангилал:Германы хамтлаг
Модерн Токинг

**Modern Talking** (англ.: "орчин үеийн яриа") хамтлаг нь хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй германы поп хөгжмийн хамтлаг байсан юм. Тэдний ихэнх дуу нь англи дууны хэв маяг, дууны аяз, хэмнэлийг ихэд шингээсэн бүтээлүүд байдаг. 

## Түүх
Дуу болон хөгжмийн зохиолч Дийтер Болен нь анх 1983 онд дуучин Томас Андерстай танилцжээ. Дийтер эхлээд Томасд зориулан шлагер дуу зохион өгч дуулуулсан боловч нэг их амжилтанд хүрсэнгүй. Ингээд тэр хоёр амжилтанд хүрэх итгэл тээн хоёр хүний хамтлаг байгуулахаар болов. Дийтер энэ тухайгаа хөгжмийн цомог үйлдвэрлэгч Бертелсманн компанид танилцуулжээ. Хэдийгээр тус компани тэднийг дэмжихээр болсон боловч тэр хоёрын амжилтанд эргэлзсэн учир маш бага хөрөнгө оруулалт хийв. Үүний нотолгоо нь тэр хоёрын анхны видео бичлэгийг ямар энгийн хямд төсөр хийгдсэнээс харж болно. Тэдний энэ бичлэг олон өнгийн гэрлээр гэрэлтүүлсэн тайзны утаатай өрөөнд хийгджээ. Мөн пянзны гаднах гэрэнд ч сүртэй зураг авч мөнгө үрсэнгүй, ердөө л нэг нэгийг түшүүлсэн лактай гутал болон пүүзний зураг байлаа.

Дебют дан дуу болох «You’re My Heart, You’re My Soul» дуугаа Modern Talking 1984 оны аравдугаар сард худалдаанд гаргажээ. Энэ дуу нь 1985 нэгдүгээр сарын 28-нд германы шилдэг арван дан дууны тоонд орсон бөгөөд нийт зургаанд долоо хоног хитийг тэргүүлж байсан бол 15-долоо хоног эхний аравт жагсаж байж.

## Уран бүтээлийн гараа 
### Уран бүтээл 
## Шагнал 
* 1985: Браво-Отто – Шилдэг хамтлаг, алтан шагнал
* 1985: Формел Айнс-Шагнал – Nr.-1-Hit *You’re My Heart, You’re My Soul*
* 1985: Формел Айнс - Шагнал – Nr.-1-Hit *You Can Win If You Want*
* 1985: Алтан европ - Шагнал – Nr.-1-Hit *You’re My Heart, You’re My Soul*
* 1985: Формел Айнс - Шагнал  – Nr.-1-Hit *Cheri Cheri Lady*
* 1986: Браво-Отто – Шилдэг хамтлаг, мөнгөн шагнал
* 1986: Люксембургийн Лёве Радио, Оны шилдэг хамтлаг
* 1986: Формел Айнс - Шагнал – Nr.-1-Hit *Brother Louie*
* 1986: Формел Айнс - Шагнал – Nr.-1-Hit *Atlantis Is Calling*
* 1998: VIVA Комет – Lifetime Achievement Award
* 1998: Бамби, эргэн ирсэн оны шилдэг хамтлаг
* 1998: Алтан европ, эргэн ирсэн оны шилдэг хамтлаг
* 1999: Алтан камер *Германы шилдэг поп хөгжим* ангилалд
* 1999: Эхо-Шагнал, Рок/Поп үндэсний синглд нэр дэвшсэн
* 1999: Эхо-Шагнал, Үндэсний хамтлаг / Рок-Поп
* 1999: Радио Рэгенбоген шагнал, эргэн ирсэн оны шилдэг хамтлаг
* 1999: World Music Awards, World’s Best Selling German Group
* 1999: Рекорд-99 шагнал, Sales Award
* 1999: РШХ-Алт
* 2000: Амадей-Австрийн хөгжмийн шагнал, Рок-Попын шилдэг хамтлагт нэр дэвшсэн
* 2000: Эхо-Шагнал
* 2001: Эхо-Шагнал
* 2001: Top of the Pops Award, Top Artist Germany
* 2002: Эхо-Шагнал

## Цахим холбоос 
* Sony music хуудас дахь Modern Talking
* Томас Андерсийн хуудас

## Эшлэл

Ангилал:Дийтер Болен
Ангилал:Диско хамтлаг
Ангилал:Германы хамтлаг
Ангилал:Комет шагналтан (Герман)
Ангилал:Поп хамтлаг
Ангилал:Хөгжмийн хоёрол
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Клаус Майне

**Майнегийн Клаус** (* 1948.05.25-нд Ханновер хотод төрсөн) нь германы хүнд рок хамтлаг болох Скорпионс хамтлагийн дуучин бөгөөд ихэвчлэн дууны үг зохиодог байсан ба сүүлд 1980-аад оны сүүлээс дуу ч зохиох болсон байна.

## Намтар 
Клаус дунд сургуулиа дүүргээд барилгын дотоод засал чимэглэлийн мэргэжлээр сурчээ. Мэргэжлийн сургалтаа дуусгаад тэрбээр хүргэгч жолоочоор хэсэгтээ ажилласан байна.

Клаус Майне эхлээд Ханноферын Mushrooms ба Copernicus зэрэг хамтлагуудад дуучнаар ажиллав. 1969 оноос эхлэн тэр Рудольф Шенкерийн хамтаар Скорпионс хамтлагийн толгойлогч гишүүнээр ажиллах болов. Клаус тус хамтлагийн хамгийн алдартай дуу болох Wind of Change дууны үг, аяыг зохиосон нь 1991 оны европын хит жагсаалтыг тэргүүлсэн байдаг. Энэхүү дуу нь тэр жилдээ дэлхийн хамгийн шилдэг сингл дуугаар шалгарчээ.

## Скорпионс 
Клаус Майне нь дараах дуунуудын шүлгийг болон аяыг зохиожээ:
* 1990 он: Wind of Change (Crazy World)
* 1996 он: *You and I*, *But the best for You*, *Does Anyone Know* (Pure Instinct)
* 1999 он: *A Moment in a Million Years* (Eye II Eye)
* 2000 он: *Moment of Glory* (Moment of Glory)
* 2001 он: *I Wanted to Cry* (Acoustica)
* 2004 он: *My City My Town* (Unbreakable)
* 2013 он: *Follow your Heart*, ''Rock 'n' Roll Band* (MTV Unplugged – in Athens)
* 2015 он: *Rock 'n' Roll Band* (оригинал хувилбар), *The World We Used To Know*, *Who We Are* (Return to Forever)
Ойролцоогоор 100 гаран дууны шүлэг зохиогчоор Клаус Майне бичигдсэн байдаг. (Writer/Co-Writer)

## Ном зүй 
* Rita Schoeneberg: *Klaus Meine*, in dies.: *13 von 500000 Menschen aus Hannover*, Hamburg: Urban-Verlag, 1999, ISBN 3-924562-04-0, S. 56–62
* Michael Stachera: *Klaus Meine*, in Tigo Zeyen, Anne Weber-Ploemacher (Hrsg.),´Joachim Giesel (Fotos): *100 hannoversche Köpfe'', Hameln: CW Niemeyer Buchverlage, 2006, ISBN 978-3-8271-9251-6 und ISBN 3-8271-9251-X, S. 134f.

## Цахим холбоос 
* Скорпионсын цахим хуудас

Ангилал:Скорпионс
Ангилал:Германы дуучин
Ангилал:Германы хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Дууны үг зохиогч
Ангилал:Рок дуучин
Ангилал:Хард рок хөгжимчин
Ангилал:Доод Саксоны Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Доод Саксоны Төрийн шагналтан
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Дебют

**Дебют** (фр. *début* - эхлэл) гэж тодорхой салбарт хүмүүс өөрийн хийсэн анхны ажлаа нийтэд танилцуулаx эсвэл анх удаагаа тайз, дэлгэцийн бүтээлийг тавих (театрын концерт, дуурь, баллет, кино гэх мэт) хэлнэ. Уран бүтээлчийн анхны тоглолтондоо гүйцэтгэх үүргийг ˌдебют дүрˈ гэнэ (хэрэв хөгжим тоглож байгаа бол анхны тайзан дээрх тоглолт). Мөн түүнээс гадна спортод тухайн баг тамирчид анх удаагаа тэмцээнд оролцох буюу тоглохыг бас ˌдебют тоглолтˈˌ дебют гарааˈ гэж нэрлэх нь бий.

## Цахим холбоос
Ангилал:Жүжиглэх урлаг
Раммштайн

**Раммштайн** хамтлаг нь 1994 онд германы нийслэл Берлин хотод үүсгэн байгуулагдсан рок хамтлаг бөгөөд тэдний хөгжмийн урсгал нь *neue deutsche härte* (нэгэн төрлийн рок хөгжмийн шинэ урсгал, дуудлага /нойе дойчэ хэртэ/) төрлөөр тоглодог хамтлагт ордог. Тэдний хөгжмийн стилийг хүнд гарын хөгжмийн төрөл хэмээн тодорхойлдог бол хамтлагийн гишүүд өөрсдөө бүжигт метал гэж нэрийдэхээс гадна үндсэрхэг үзэлтнүүдийг ердийн л нэг үзэгдэл хэмээн хүчирхийллийг магтан үгтэй дуунуудыг концертондоо тавих нь ихээхэн шүүмжлэлд өртдөг байна. Түүнээс гадна концерт дээрээ үлэмж их хэмжээгээр тэсрэх бодис буюу салют хэрэглэх нь хүмүүсийг ихээр өөртөө татдаг аж.

## Цомгууд 
* *Herzeleid* (1995)
* *Sehnsucht* (1997)
* *Mutter* (2001)
* *Reise, Reise* (2004)
* *Rosenrot* (2005)
* *Liebe ist fuer alle da* (2009)
* Rammstein (2019)
* *Zeit* (2022)

## Цахим холбоос 
* Раммштайн хамтлагийн албан ёсны цахим хуудас
* Раммштайн Billboard.com дээр


Ангилал:Neue Deutsche Härte хамтлаг
Ангилал:Германы хамтлаг
Ангилал:Эxо-Поп шагналтан
Цэдэнгийн Гарамжав

**Цэдэнгийн Гарамжав нь** нь Монполимет группийг үүсгэн байгуулагч бизнес эрхлэгч, улс төрч эмэгтэй.

## Төгссөн сургууль 
*1969 он  Улаанбаатар хотын 4-р бага сургууль
*1975 он  Баатар хот Москвагийн нэрэмжит 33 дугаар сургууль
*1981 он  МУИС-ийн Геологи уул уурхайн сургуулийг инженер, геологич-гидрогеологич мэргэжлээр
*1984 он  ЗХУ-ын Москва хотын их сургуулийн уул уурхайн факультетийг инженер геологич, хөрс судлаач мэргэжлээр
*1994 он  Итали Улсын Ром хотноо Олон улсын ашигт малтмалын гэрээ эрх зүйн мэргэжилтний сургалт

## Ажлын туршлага 
*1983 - 1989 Барилгын зургийн институтын инженер, геологийн товчоонд инженер, ахлах инженер, лабораторийн эрхлэгч,
*1989 - 1992 Барилгын зургийн институтын Инженер хайгуулын товчоонд эрдэм шинжилгээний ажилтан, 
*1992 - 2012 Монполимет ХХК-ийг үүсгэн байгуулж, Ерөнхий Захирлаар
*2012.02-09 Эрдэс Баялаг Эрчим Хүчний Дэд сайд, 
*2013-2016 Монполимет Группийн Зөвлөх
*2016-2020 Улсын Их Хурлын гишүүн

## Гишүүнчлэл 
* Монголын Бизнес Эмэгтэйчүүдийн Холбооны Дэд Ерөнхийлөгч 
* Нийгмийн Ардчилал–Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны Зөвлөлийн гишүүн
* Булган Хишиг Хөгжлийн Сангийн Үүсгэн байгуулагч, Зөвлөлийн тэргүүн
* Монголын Уул Уурхайн Үндэсний Ассоциацийн Зөвлөлийн гишүүн
* МАН-ын Бага хурлын гишүүн

## Гавьяа шагнал 
*2003 онд   Монгол Улсын Уул Уурхайн Тэргүүний Ажилтан
*2004 онд   ОХУ-ын Уул Уурхайн Тэргүүний Ажилтан
*2006 онд   МУ-ын Төрийн Дээд Шагнал Алтан Гадас Одон
*2009 онд   МУ-ын Аж Үйлдвэрийн Гавьяат Ажилтан

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
2015 оны Хөвсгөл аймгийн наадам

2015 оны Хөвсгөл аймгийн баяр наадамд хүчит 256 бөх барилдан, Хөвсгөл аймгийн Их-уул сумын харьяат аймгийн харцага Б.Даваа-Очир түрүүлэн аймгийн арслан цол хүртсэн байна. 

## Аймгийн наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн наадам
Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт

## Холбоотой мэдээлэл 
* Гүнж
* Боржигин

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын хаан
Ангилал:Монголын түүхэн хүн
Ангилал:Ноёрхогчийн жагсаалт
Хуягт байлдааны тэрэг VI барс

**Хуягт байлдааны тэрэг VI барс** буюу товчоор **барс** гэж алдаршсан германы хүнд танкийг Кассел хотод Хеншель компани 1942 оноос 1944 он хүртэл үйлдвэрлэсэн бөгөөд энэ танкийг 1942 оны зуны адаг сараас эхлэн ашиглаж эхэлжээ.

## Цахим холбоос 
* Tiger I Information Center 

Ангилал:Хүнд танк
Ангилал:Вермаxтын гинжит тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Байлдааны танк
2015 оны Архангай аймгийн наадам

### Аймгийн наадам 
Архангай аймгийн наадамд хүчит 256 бөх барилдсан байна. 

### Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
#
Цэргийн наадмын барилдааны жагсаалт

## Цэргийн наадмын түрүү, үзүүр 
### Түрүү, үзүүрийн бөхчүүд 
### Хоёроос дээш түрүү хүртсэн бөхчүүд 
### Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ 
Цэргийн наадам
Ангилал:Спортын жагсаалт
Эмнести Интернэшнл

**Эмнести Интернэшнл** ( буюу AI гэж нэрлэдэг) нь дэлхий даяар 10 сая гаруй гишүүд, дэмжигчидтэй хүний эрхийн хамгаалдаг 1961 оны 7-р сард Их Британид английн хууль Питер Бененсон (англи. *Peter James Henry Solomon Benenson*; 1921—2005) үүсгэн байгуулсан төрийн бус байгууллага юм. Төв байр нь Лондон хотод байрладаг. Байгууллагын тавьсан зорилт "судалгаа хийж, урьдчилан сэргийлэх, хүний эрхийг ноцтой зөрчлийг таслан зогсоох арга хэмжээг авах, мөн тэдний эрх зөрчигдөж байгаа хүмүүсийн төлөө шударга ёсыг шаардах явдал юм.

1977 онд тус байгууллага Нобелийн энхтайвны шагнал хүртсэн байна.

## Үйл ажиллагаа 
Эмнести Интернэшнл нь эмэгтэйчүүдийн эрх, хүүхдийн эрх, эрүүдэн шүүхийг устгах, цаазаар авах ялыг халах, дүрвэгсдийн эрх, үзэл санааны хоригдлуудын эрх, хүний ​​нэр төрийг хамгаалах гэсэн үндсэн долоон чиглэлээр ажилладаг байна. 

Бусад зүйлсийн дотор байгууллага нь дараах тодорхой зорилтуудыг баримталдаг: цаазаар авах ялыг халах; шүүхээс гадуур аллага, "алга болох"-ыг зогсоох; шоронгийн нөхцөлийг олон улсын хүний ​​эрхийн стандартад нийцүүлэх; бүх улс төрийн хоригдлуудыг шударгаар шүүнэ гэсэн баталгаа; дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа хүүхдүүдэд үнэ төлбөргүй боловсрол олгох баталгаа; шүүх, эрх зүйн тогтолцоогоор дамжуулан ялгүйдэлтэй тэмцэх; хүүхдийг цэрэгт элсүүлэх, ашиглах явдлыг зогсоох; бүх үзэл санааны хоригдлуудыг суллах; ядуу бүлгийн хүн амын эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхийг бэхжүүлэх; хүний ​​эрхийг хамгаалагчдын эрх ашгийг хамгаалах; шашны хүлцэнгүй байдлыг дэмжих; эрүүдэн шүүх, зүй бус харьцахыг зогсоох; зэвсэгт мөргөлдөөн дэх хууль бус аллагыг зогсоож, дүрвэгсэд, цагаачид болон орогнол хүсэгчдийн эрхийг хамгаалах.

Эдгээр зорилгод хүрэхийн тулд Эмнести Интернэшнл олон нийтэд сурталчлах, олон нийтийн санаа бодлыг дайчлах хэд хэдэн аргыг боловсруулсан. Тус байгууллага нь шударга, найдвартай тайлан нийтлэх нь өөрийн давуу тал гэж үздэг. Мэдээллийг хохирогчид болон албаны хүмүүстэй ярилцлага хийх, шүүх хурлыг ажиглах, газар дээр нь хүний ​​эрхийн төлөө тэмцэгчидтэй хамтран ажиллах, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулж буй мэдээлэлд хяналт тавих зэрэг юм. Тус байгууллага нь хэвлэлийн мэдээг цаг тухайд нь гаргахыг эрмэлзэж, мэдээллийн товхимол, вэб сайтад мэдээлэл нийтэлдэг. Үүнээс гадна улс орны нөхцөл байдлыг судлахын тулд тэнд албан ёсны төлөөлөгчдийг илгээдэг бөгөөд тэд эелдэг болон тууштай ажилладаг.

## Санхүүжилт 
Бид аливаа засгийн газар, улс төрийн үзэл бодол, эдийн засаг болон шашны үзлээс ангид ажилладаг бөгөөд улс төрийн нам, засгийн газраас санхүүжилт авдаггүй. 
Ангилал:Олон улсын байгууллага
Ангилал:1961 онд байгуулагдсан
Ангилал:Лондоны аж ахуйн нэгж
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Ашгийн бус байгууллага
Сэлэнгэ аймгийн баяр наадам

#### *Сэлэнгэ аймгаас төрсөн улсын цолтнууд* 
**1.Улсын аварга**

# Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын аварга ГУНААЖАВЫН ЭРХЭМБАЯР

**2. Улсын арслан**

# Сэлэнгэ аймгийн Цагааннуур сумын харьяат Өсөх идэр, Үлэмж бадрах улсын арслан БАЯРСАЙХАНЫ ОРХОНБАЯР

# Сэлэнгэ аймгийн Цагааннуур сумын харьяат улсын арслан ДАМДИНСҮРЭНГИЙН ДАНЗАН

**3. Улсын заан**

# Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сумын харьяат улсын заан ДҮГЭРЖАВЫН ДАМДИН
#Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын харьяат улсын заан ЕРӨӨЛТИЙН ЗУНДУЙ
# Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын харьяат улсын заан БАЛЖИНГИЙН СОДНОМЦЭРЭН
# Сэлэнгэ аймгийн Баянгол сумын харьяат улсын заан ДОРЖПАЛАМЫН ГОМБОДАГВА
# Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат Саруул сайжрах чимэгтэй улсын заан НЭГДЭЛИЙН ЖАРГАЛБАЯР

**4. Улсын харцага**

# Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын харьяат улсын харцага НАРАНГЭРЭЛИЙН САРАНЦОГТ
# Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харьяат улсын өсөх идэр чимэгтэй харцага ТҮВДЭНДОРЖИЙН ӨСӨХ-ИРЭЭДҮЙ
# Сэлэнгэ аймгийн Жавхлант сумын харьяат улсын харцага БАТ-ОЧИРЫН ОДГЭРЭЛ

**5. Улсын начин**

# Сэлэнгэ аймгийн харьяат улсын начин ХАНДЫН ДАШЗЭВЭГ
# Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын харьяат улсын начин ПАГАМЫН ЖАНЧИВ
# Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харьяат улсын начин ЧОЙРОВЫН ЛУВСАН
# Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг сумын харьяат улсын начин БАЛГАНЫ БАЛДАН-ОСОР
# Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын харьяат улсын начин ПАГАМЫН ДЭМБЭРЭЛ
# Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харьяат улсын начин ДАРАМЖАВЫН ТӨМӨР-ОЧИР
# Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харьяат улсын начин ЧҮЛТЭМИЙН ЦЭРЭНДОРЖ
# Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын харьяат улсын начин ЁНДОНГИЙН ДОРЖ
# Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар аймгийн харьяат улсын начин ДАГВАДОРЖИЙН АМАРЖАРГАЛ
# Сэлэнгэ аймгийн Түшиг сумын харьяат улсын начин ГҮРЖАВЫН ЭРДЭНЭБАТ
# Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сумын харьяат улсын начин ЧҮЛТЭМИЙН МӨНХТОГТОХ
# Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын начин ШАГДАРЫН ЗОРИГТ
# Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын харьяат өсөх идэр чимэгтэй улсын начин НАРАНЦЭЦЭГИЙН БҮРЭНБААТАР
# Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын начин ЧОТОНГИЙН БАЯНМӨНХ
# Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын начин БАТСАЙХАНЫ ДЭЛГЭРСАЙХАН
#Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат улсын начин НАСАНЦОГТЫН БАЯРБААТАР
#Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр сумын харьяат улсын начин ДАВААДОРЖ ТӨРБОЛД

## *Аймгийн наадам*
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн бөхчүүд 
#### Түрүү, үзүүр хүртсэн сумдын эрэмбэ
Агвааны Энхболд

**Агвааны Энхболд** нь Дархан-Уул аймгийн засаг дарга, Хотын Захирагч

## Намтар 
### Боловсрол 
1978 - 1986 онд Дархан-Уул аймгийн IX дунд сургууль  

1990 - 1993 онд Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль 

2000 - 2001 онд Удирдлагын Хөгжлийн Институт 

2010 - 2012 онд Их Британий Удирдлагын акедеми

2012 - 2014 онд ROYAL акедемийг тус тус төгссөн.  

Бизнесийн удирдлага, Төрийн захиргааны менежер, Багш мэргэжилтэй.  

Орос, англи хэлтэй.

### Ажилласан байдал 
1988 - 1989 онд Дархан хот IX дунд сургуульд Орос хэлний  лаборант

1989 - 1990 онд Дархан хотын XVII, XVIII дунд сургуульд Дүрслэх урлаг, шугам зургийн багш 

1993 - 1994 онд Ардын армийн 223-р ангид цэргийн алба хаасан 

1998 - 2000 онд "Хан Ертөнц" ХХК-д гүйцэтгэх захирал

2000 - 2007 онд "Алтан Сагс" ХХК-д "Шинэ зах" хариуцсан орлогч захирал 

2007 - 2009 онд "Дархан Төмөрлөгийн Үйлдвэр" ТӨҮГ, ХААлбаны менежер, ахлах менежер

2009  онд "Дархан Төмөрлөгийн Үйлдвэр" ТӨҮГ - ын Төмөр толгойн уурхайн Худалдан авах үйл ажиллагаа хариуцсан менежер

2011 - 2015 онд "Дархан Их Засаг Их Сургууль" -д Захирал 

2009 - 2010 онд "Дулаан Шарын Гол" ТӨҮГ, ТУЗ-ийн гишүүн

2013 - 2015 онд "Дархан Ус Суваг"  ТӨҮГ, ТУЗ-ийн гишүүн

2015 - 2016 онд "Дархан-Уул" аймгийн Засаг Дарга, Дархан Хотын захирагч

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны сайт

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1970 онд төрсөн
Хожин бэхи

**Хожин бэхи** нь Чингис хаан болон Бөртэ үжин нарын дундаас төрсөн анхны охин юм. Түүнийг Ихирэс овгийн Буту хүргэнд өгчээ. Учир нь Буту хүргэнтэй суусан Чингис хааны охин дүү Тэмүлүн нь төрөлтийн хүндрэлээр нас барсан тул, түүнийг гэргий болгон өгчээ. Рашид ад дины Судрын чуулганд Хожин бэхийг Зүчи ханы эгч гэж бичсэн байдаг. 
1202 онд Чингис хаан, Хэрэйдийн Тоорил ханы ач хүү **Тусахад** Хожин бэхи охиноо өгөх, Зүчидээ Нялх Сэнгүмийн охин Чаур бэхийг буулгахаар гуйж элч явуулжээ. Гэвч энэ нь бүтсэнгүй, Ван хан, Чингис хаан хоёрын дунд тэмцэл өрнөж, эцэстээ Чингис хаан ялсан. 1206 онд Их Монгол улсаа байгуулсны сүүлээр Ихирэс овгийн Буту хүргэнд сүйлэн өгсөн. Хожим 1321 онд Гэгээн Шодбал хаан түүнийг **Их улсын ахмад гүнж** (昌国大长公主) цолоор нэхэн өргөмжилсөн.

## Холбоотой мэдээ 
* **Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт**
* **Чингис хаан**

Ангилал:Их Монгол Улсын хатан
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Түмэлүн

**Түмэлүн** нь（Монгол бичиг: ，Галиг：Tümelün） Чингис хаан, Бөртэ үжин нарын охин юм. Түмэлүн нь хэдэн онд төрсөн нь тодорхойгүй. Түүнийг Хонгирадын Анчин ноёны хүү Чигү хүргэнд өгчээ. 1236 онд, Өгэдэй хаан түүнд эзэлсэн нутгаас Шаньдун мужийн **Фужоу**г (одоогийн Шаньдун мужийн **Жюань Чэн сянь**) хувьдан өгөөд, ёнгор гаалийн тавт (өрх бүрээс 5 цэн мөнгийг татварладаг байсан учраас ийм хэллэг үүссэн) 30,000 өрхийг хамтраар өгсөн. Хожим нь Юань улсын үед түүнийг **Юнь улсын гүнж** (郓国公主, Yùn guó gōngzhǔ) гэж нэхэн өргөмжилсөн. 
## Холбоотой мэдээлэл
* **Алалтун бэхи**
* **Алага бэхи**
* **Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт**
## Эшлэл
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Их Монгол улсын хатан
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд өнгөрсөн