open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чимээгүй хувьсгал

**Чимээгүй хувьсгал** (франц. *Révolution tranquille*, англи. *Quiet Revolution*) -1960-1970-аад оны Канад улсад болсон улс төр, нийгэм, эдийн засгийн үйл явдлуудын цуварсан үйл явдлууд. Үүгээр канадчууд болон дэлхийн хамтын нийгэмлэгийг Канадын муж улсын угсаатны дүр төрхийг шинээр эргэн харах, юуны түрүүнд түүний үндсэн улс хоорондын харилцааг эргэн харах хэрэг гарсан. Гол нь англи канадчууд ба франц канадчуудын хоорондох харилцааны зөрчил юм. Чухал өөрчлөлтүүд нь франц хэлээр ярьдаг Канадын Квебек мужийн иргэдийн өдөр тутмын амьдралын бүхий л талбарт нөлөөлсөн бөгөөд энэ муж нь орчин үеийн шинэчлэлийн замд орж, үндэсний өөрийгөө тодорхойлох ухамсартай эрэл хайгуул хийж эхэлсэн юм. 

Чимээгүй хувьсгалын гол зорилго нь "энх тайваны замаар салах" буюу наад зах нь нэг улс дотор нийтлэг эрх ашгийн төлөө адил тэгш оршин тогтнох оролдлого нь зөрчилдөөнтэй байсан хоёр ард түмний амьдрах орчныг тодорхой заах явдал байв. Өөр нэг чухал асуудал бол Канадын франц хэлтнүүдийн нийгмийг орчин үеийн болгож, шашингүй, амьдралын түвшинг Хойд Америкийнхтай ойртулах явдал байв.

## Чимээгүй хувьсгалын онцлогууд 
* Чимээгүй хувьсгал нь харьцангуй тайван, хувьслын шинж чанартай байсан бөгөөд зарим нэг хохирогчид байсан. 
* Чимээгүй хувьсгал нь Кэбэк мужийн бүх хүн амыг хамарсан бөгөөд үндсэрхэг үзэлтнүүдийн үзэж байгаагаар холбооны Канадын дотор Кэбэчүүд "өөрийгөө тодорхойлох үндэстэн бий болох үр дүнд хүргэсэн" гэдэг.
* "Хувьсгал" нь Канадын францчуудын дунд маш хурдацтай төрд шашины оролцоог бууруулах зэл дэлгэрч, хүн амын өсөлт огцом бурсан үзэгдэл дагалдсан байна. 
* Улс төр, эдийн засгийн эрх мэдэл нь англи хэлээр ярьдаг цөөнхийн гарт бараг бүрэн төвлөрч байсаныг франц хэлтнүүдэд шилжүүлж муж дахь угсаатны тэнцвэргүй байдлыг арилгасан байна. 

## Үйл явдлуудын хуанли 
Канадын түүхчдийн дунд Чимээгүй хувьсгал эхэлсэн оны тухай тодорхойлолт үйгүй байдаг. Аль 1763 онд Шинэ Франц Британийн эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд орсны дараа Хойд Америкийн энэ хэсэгт Британийн ноёрхлын бүхий л хугацаанд "хувьсгал" гарах урьдчилсан нөхцөл бүрэлдэж байсан байна. Тэр үед ч англи, франц ард түмний сэтгэлгээний ялгаа илэрхий болж байжэ. Франц нь Британид, ялангуяа түүний Америк дахь эзэмшил нутагт Францын эсрэг үзэл үүсэхэд хүргэж байсан. Нэг талаараа англи, франц канадчуудын хоорондох сөргөлдөөн бүх хугацаанд өрнөж байжээ. 

1960 онд Кэбэкийн сонгуульд ялалт байгуулсан Жан Лесаж (франц. *Jean Lesage) л*иберал шинэчлэлийг эхлүүлснээр Франц канадчуудын тэвчээр эцэстээ барагдсан байна. Энэхүү "Хувьсгал" -ын төгсгөлийн огноог нарийн тодорхойлоход мөн хэцүү байдаг ч ихэнхдээ үүнийг 1970 оны "10-р сарын хямрал"-ын өмнөх өдөр гэж тооцдог байна.
Хошой Зоригт чин ван

**Хошой Зоригт чин ван** нь Манж Чин гүрний Жиримийн чуулганы хорчин зүүн гарын дунд хошууны засаг бус сул хэргэм. Анх 1636 онд Чин гүрнээс Хорчины Зайсан тайжийн ахмад хөвүүн Угшанд соёрхож, хорчины зүүн гарын дунд хошуунд багтах сул ноён болгожээ. Угшан болбоос Дээд эрдэмт хааны Бумбутай, Харжол хоёр хатан, тус хошууны анхны засаг дархан чин ван Манзуширийн нарын төрсөн ах юм. Угшаны хойчис уг цол хэргэмийг Чин улс мөхөж, 1949 он хүртэл залгамжилсан.

## Холбоотой өгүүлэл 
* Хошой Дархан чин ван (Хорчин)
* Хошой Түшээт чин ван
* Хошой Бодлоготой чин ван
* Хорчины Бинт жүн ван
* Хорчины Засагт дүүрэн жүн ван

Ангилал:1636 онд байгуулагдсан
Ангилал:Чин улс
Ангилал:Цол
Цагаан захтан

**«Цагаан захтан»** (англи. *white-collar worker,* гэсний махчилсан орчуулга) —барууны нийгэм судлалд офиссын ажилтан, захиргааны албан тушаалтан, менежер зэрэг оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг хүмүүсийг тодорхойлдог хэллэг юм.  

Цагаан захтнаас гадна ***цэнхэр***, ***саарал захтан*** (үйлчилгээний салбарын ажилтан), ***алтан захтан*** (өндөр мэргэшсэн мэргэжилтэн, эрдэмтэн бөгөөд өөрийнхөө олж авсан мэргэжлийн мэдлэг, ур чадварыг бизнест ашиглаж чаддаг хүмүүс), ***ягаан захтан*** (хүүхэд асрах, эрүүл мэнд, нийгмийн ажил, багшлах чиглэлээр ажилладаг), ***бүүдгэр захтан*** (түр ажилгүй байгаа хөлсний ажилтнууд), ***цахим захтан*** (орчин үеийн Цахим технологи ашиглаж хүний өмнөөс ажил гүйцэтгэгч машин буюу робот) гэх төрлүүд байдаг байна.

Ажлын албан хувцастай холбоотой "цэнхэр захтан", "цагаан захтан" гэх албан тасалгааны хувцас нь цагаан цамц, зангианаас хальсан тул үнэн зөв тодорхойлолт байхаа больсон. Оффисын орчинд ажилчид өөр өөр өнгийн хувцас өмсөж, ажил хэргийн энгийн хувцас өмсөж болно. Үүнээс гадна ажлын үүргийн даалгаварын ялгаа ч бүдгэрч байна. Цагаан захтны ажилчид цэнхэр захтан ажил гүйцэтгэх боломжтой (эсвэл эсрэгээр). Жишээ нь, илүү албан ёсны хувцас өмссөн ч хоол бэлтгэх, үйлчлүүлэгчийн захиалга авагч рестораны менежер эсвэл барилгын туслах ажилтан байж болно.

## Гарал үүсэл 
"Цагаан захтан" гэсэн хэллэг 19-р зууны төгсгөлд гарч ирсэн бөгөөд бичиг хэргийн ажилтнуудын огцом өсөлттэй холбоотой юм. "Цагаан захтнууд" гэсэн нэр томъёог Америкийн зохиолч Аптон Синклэйр (англи. *Upton Beall Sinclair, Jr.*; 1878—1968) 1930-аад оны үеийн бичиг хэргийн ажилтан, захиргаа, удирдлагын ажилтнуудтай холбон тайлбарласан юм. Цагаан захтан ажилчдыг өндөр үнэлдэг, тэд цэнхэр захтай харьцуулахад илүү боловсролтой байдаг байсан ажээ.

А.Синклэйр энэ хэллэгийг 19-20-р зууны эхэн үед Европ, Америкийн бичиг хэргийн ажилтнууд бараг үргэлж цагаан захтай цамц эсвэл салдаг цагаан захтай цамц түгээмэл өмсдөг байсантай холбоотой бичиж байсан юм.
Олон Улсын Хөдөлмөрийн Байгууллага

**Олон улсын Хөдөлмөрийн байгууллага** товч. ОУХБ (англи. *International Labour Organization, ILO,* орос*. Международная организация труда,* франц. *Organisation internationale du travail, OIT*) — НҮБ-ын төрөлжсөн байгууллага бөгөөд нийгмийн шударга ёс, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн хүний ​​болон хөдөлмөрийн эрхийг дэмждэг нийгмийн шударга ёс, мөнхийн энх тайвныг тогтооход нэн чухал гэдгийг үндэслэгч эрхэм зорилгоо хэрэгжүүлдэг байна.

Өнөөгийн 2024 оны байдлаар тус байгууллага  187 гишүүн оронтой. 1920 оноос Байгууллагын төв байр болох Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо Женев хотод байралдаг.  

## Түүх 
Олон улсын Хөдөлмөрийн байгууллагыг 1919 онд Версалийн гэрээний үндсэн дээр Үндэстнүүдийн лигийн бүтцийн нэгж болгон байгуулжээ. Энэ нь барууны нийгмийн ардчиллын санаачлага, идэвхтэй оролцоотойгоор байгуулагдсан. ОУХБ-ын дүрмийг энх тайвны бага хурлын Хөдөлмөрийн комисс боловсруулж, Версалийн XIII гэрээний нэг хэсэг болсон.

Анхны ерөнхий захирал, байгуулалтын гол санаачлагчдын нэг нь Францын улс төрч Альбер Тома  (франц. *Albert Thomas*, 1878—1932) юм.

1940 онд Дэлхийн 2-р дайны улмаас ОУХБ-ын төв байрыг Канадын Монреал хотод түр шилжүүлсэн. Үүний ачаар Байгууллагын үйл ажиллагааны залгамж чанарыг хадгалсан байна.

1945 онд ОУХБ Женевт эргэн нүүж ирсэн. 

ОУХБ-ын зорилго, зорилтыг Үндсэн хуульд тунхагласан байдаг. ОУХБ-ын үйл ажиллагаа нь ажилчид, ажил олгогчид, засгийн газруудын гурван талт төлөөлөл болох гурвалсан үзэл дээр суурилдаг.

ОУХБ бол хамгийн эртний, хамгийн төлөөлөлтэй олон улсын байгууллагуудын нэг юм. Үндэстнүүдийн лигийн дор байгуулагдаж, 1946 онд НҮБ-ын анхны төрөлжсөн байгууллага болсон байна. Тэр үед 42 улс оролцож байсан бол 2000 онд гишүүдийн тоо 174 нь хүрсэн. 

## Монгол дахь төлөөлөгчийн шазар 
* Email : ulaanbaatar@ilo.org
* Phone : +976 11 320624
* Цахим хаяг: https://www.ilo.org/ 

**Address**

* ILO Office for Mongolia
* UN House 604
* United Nations Street 12
* Sukhbaatar district
* Ulaanbaatar 14201
* Mongolia
Амьдралын чанар

**Амьдралын чанар** (*англи. Quality of Life*) - хүний ​​аж амьдралын бүхий л талын материаллаг, оюун санааны болон нийгмийн хэрэгцээг хангасан байдлын түвшин, оюун ухаан, соёл, гоо сайхан, бие бялдрын хөгжлийн түвшин болон амьдралын аюулгүй байдлын түвшинг тодорхойлдог шинжлэх ухааны салбар хоорондын ойлголт юм. 

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын (ДЭМБ) тодорхойлж буйгаар "Амьдралын чанар" нь тухайн хүний ​​нийгэмд эзлэх байр суурийн талаарх ойлголтод тулгуурлан бие бялдар, сэтгэл зүй, сэтгэл хөдлөл, нийгмийн эрүүл мэндийг хамардаг байна. Амьдралын чанарыг НҮБ улс орнуудын хүн амын нийгэм, эдийн засгийн байдлын түвшинг харьцуулж үнэлэх дүгнэх зорилгоор ашигладаг байна. Амьдралын чанар нь ихэвчлэн эрүүл мэнд, боловсрол, хүн ам зүй, эдийн засгийн нөхцөл байдал, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдал, амьдралын нөхцөл, хөдөлмөр эрхлэлт болон үндсэн хуулиар олгогдсон эрхийн хэрэгжилтийн үзүүлэлтээр тодорхойлогддог юм.

## Салбар тус бүрээр 
"Амьдралын чанар" гэсэн ойлголт нь түүнийг ашигладаг шинжлэх ухааны салбар тус бүрээс хамаарч өөр өөр байдаг. Жишээлбэл, ***философид*** амьдралын чанарыг нийгмийн тогтолцоонд байгаа хүний ​​эрх чөлөө, хөгжлийн боломж, оюун санааны болон соёлын үнэт зүйлсийн цогц шинж чанарыг илэрхийлдэг цогц шинж чанар гэж ойлгодог. ***Эдийн засгийн*** салбарт хүний ​​үндсэн хэрэгцээг хангаж буй бодит түвшин, түүний хөгжлийн түвшин, амьдралын аюулгүй байдлыг хангах зэрэгт онцгой анхаарал хандуулдаг. ***Социологийн*** хувьд тэд материаллаг болон соёлын хэрэгцээг хангах чанар, боловсролын чанар, үйлчилгээний чанар гэх мэтийг ялгадаг. ***Анагаах ухаан*** нь эрүүл мэнд, эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарыг чухалчилдаг бол ***сэтгэл судлал*** нь хувь хүний ​​хэрэгцээ, амьдралын утга учир, аз жаргалыг эрэлхийлэх зэргээр тодорхойлогддог. ***Экологийн*** хувьд хамгийн чухал зүйл бол экологийн аюулгүй орчин байх явдал юм.

## Амьдралын чанарыг дүгнэдэг гол үзүүлэлтүүд 
* Нийгэм-хүн ам зүй - дундаж наслалт, өвчлөл, төрөлт, нас баралтын үзүүлэлт.
* Хүн амын эдийн засгийн идэвхи - ажилгүйдлийн түвшин, хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, түүний шалтгаанууд.
* Нийгмийн хурцадмал байдал - улс төрийн үйл явдалд оролцох, ажил хаялт, далд эдийн засгийн ДНБ-д эзлэх хувь, гэмт хэргийн үзүүлэлт.
* Нийгмийн салбарыг хөгжүүлэх - ДНБ-д боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёлын зардлын эзлэх хувь, оюутнуудын тоо болон бусад.
* Байгаль орчин - агаар мандал, хөрс, ус, хүнсний бүтээгдэхүүн дэх хортой бодисын агууламж, ДНБ дэх байгаль орчны зардал, байгаль орчныг хамгаалах, байгалийн нөөцийг зохистой ашиглахад оруулж буй байдал.
Ангилал:Амьдралын хэв маяг
Ангилал:Нийгмийн бодлого
Ангилал:Амьдралын чанар
Норберт Винер

**Норберт Винер** (англи. *Norbert Wiener*; 1894 оны 11-р сарын 26-нд АНУ-ын Миссури мужийн Колумбиа хотод төрсөн—1964 оны 3-р сарын 18-нд Шведийн Стокхольмд нас барсан) — америкийн математикч компьютер судлаач, философич. Тэрээр кибернетик болон хиймэл оюун ухааны үндсийг тавьсан хүний нэг.

## Намтар 
Норберт Винер Литва, Германаас ирсэн еврей цагаач Лео Винер, Берта Кан нарын ууган хүүхэд болон АНУ-ын Миссури мужийн Коламбиа хотод төржээ. Винер 4 настайдаа уншиж сурсан бөгөөд 7 настайдаа аль хэдийн Чарльз Дарвины бүтээлийг уншиж байжээ. 9 настайдаа ахлах сургуульд орсон. 14 настайдаа тэрээр аль хэдийн нэр хүндтэй Tufts коллежид бакалаврын зэрэг хамгаалж 18 настайдаа Харвардад докторын зэрэг хамгаалсан.

1913 онд залуу Винер Европоор аялаж Кэмбрижд Б.Рассел, Г.Харди, Гёттингенд Д.Хилберт нарын лекцийг сонсож байжээ. Дайн эхэлсний дараа тэрээр Америкт буцаж ирэв. Ирээдүйн “кибернетикийн эцэг” Европт сурч байхдаа их сургуулийн сонины сэтгүүлчээр хүчээ сорьж, багшийн салбарт өөрийгөө сорьж, хэдэн сар үйлдвэрт инженерээр ажиллах шаардлагатай болжээ.

1915 онд фронтод явах гэж оролдсон боловч хараа муутай тул эрүүл мэндээр тэнцээгүй байна.

1919 онд тэрээр Массачусеттсын Технологийн хүрээлэн (MIT) -д математикийн тэнхимийн профессор болжээ. Гайхалтай хүүхэд байсан Винер хожим нь стохастик болон математикийн шуугианы үйл явцын анхны судлаач болж, электрон инженерчлэл, цахим харилцаа холбоо, хяналтын системд хувь нэмэр оруулсан хүн.
Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1964 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкийн математикч
Чианг Май

**Чианг Май** (тай. เชียงใหม่, англи. *Chiang Mai*)— Тайланд улсын умард хэсэгт орших ижил нэртэй аймгийн төв суурин бөгөөд тус улсын хоёр дахь том хот юм. Тус хот нийслэл Бангкокоос умард зүгт 700 км орчим орших бөгөөд 2022 оны байдлаар 1,2 сая хүн амтай хот. 

Чианг Май хот нь тус улсын эртний соёлын төв гэдгээрээ алдартай бөгөөд аялал жуулчлалын төвүүдийн нэг юм. Энэ хотод Тайландын хамгийн том дээд боловсролын байгууллагуудын нэг болох Чианг Май их сургууль байрладаг.

## Түүх 
Энэ хотыг 1292 онд Ван (сүүлд хаан) Менграй үүсгэн байгуулжээ. Хотын нэр нь "шинэ цайз" гэсэн утгатай бөгөөд Менграй Харипунжая (Тайландын хойд хэсэгт) Мон хаант улсыг ялсны дараа Ланнатай хаант улсын нийслэлийг Чан Рай хотоос энд нүүлгэн шилжүүлсэн байна. Менграй хаан Бирмийн довтолгооноос хамгаалахын тулд хотыг тойруулан хэрэм босгож байжээ.

1556 онд тус хотыг Бирмчууд эзлэн авч, 1774 он хүртэл хяналтандаа байлгаж байжээ. 1774 оноос хойш Таксин хаан Бирмчүүдээс эргүүлэн авснаар Чианг Май Сиамын нэг хэсэг болжээ. Үүний дараа хот хөгжиж эхэлсэн бөгөөд нийслэл Бангкокийн дараа тус улсын хоёр дахь чухал хот болсон байна.

## Тээвэр 
Чианг Май нь Тайландын бусад хотуудтай автобус, галт тэрэг, агаарын замаар холбогддог. Төмөр замын буудал нь Бангкокоос өдөрт 5 зорчигч тээврийн галт тэрэг хүлээн авдаг. "Чианг Май олон улсын нисэх онгоцны буудал" нь хотын дотор байрладаг бөгөөд орон нутгийн болон олон улсын агаарын тээврийн компаниудад үйлчилдэг байна.

## Эдийн засаг 
Энэ хотод модон сийлбэр хийдэг гэдгээрээ алдартай. Мөн Чианг Май хотод уламжлалт цаасан шүхэр, мөнгө, хүрэл эдлэлийн үйлдвэрлэл мөн хөгжсөн. Энэ нь мод бэлтгэх төв (гол төлөв тик мод) байдаг. Хүнс, тамхины үйлдвэрүүд, уламжлалт гар урлалын үйлдвэрлэл хөгжсөн юм.
Ангилал:Тайландын суурин
Алтолгой гол

**Алтолгой гол** нь Монгол Улсын Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын нутаг Бүсийн тайгын зүүнээс 2390 м өндөрлөгт орших жижиг нуураас эх авч 2100-2600 м өндөртэй уулсын хоорондуур 17 км урсаж д.т.д 1390 м өндөрт Шишгэд голын баруунаас цутгана. Алтолгойн гол 7 гол, булаг цутгана.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойт талд өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газарзүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Алхайн гол

**Алхайн гол** нь Монгол Улсын Хөвсгөл аймгийн Хорьдол Сарьдагийн нуруунд орших Алхайн гозгор /2305,5 м/-ын зүүн хойноос эх авч Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул сумын нутгийг хиллэн 23 км урсаж Шүүрэгт уул /1738,9 м/-ын харалдаагаар Шишгэд голд д.т.д 1550,5 м өндөрт цутгана. Алхайн голд 4 жижиг гол, горхи цутгадаг.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойт талд өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газарзүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Карфаген

**Карфаген** (финик. 𐤒𐤓𐤕𐤟𐤇𐤃𐤔𐤕 *Qart-ḥadašt*, латин. *Carthago*, эрт. грек. Καρχηδών) — Африк тивийн умард нутагт орчин үеийн Тунис улсын газар нутагт МЭӨ 814 оноос МЭӨ 146 онуудад ижил Карфаген хот нэртэй нийслэлтэй оршиж байсан эртний финикийн улс. Ханнибал Барка, Хамилкар Барка, Хасдрубал Барка гэж цэргийн жанжидаараа алдартай байсан. Ромын бүгд найрамдах улстай 3 удаа дайтаж 2 дахь удаагаа Ромыг хүйс тэмтэрсэн ч ялагдаж Ханнибал Барка улсаасаа цөллөгдөж эргэж ирээгүй юм.
Монреалын Их сургууль

**Монреалын Их сургууль** (франц. *Université de Montréal*) Канад улсын Кэбэк мужийн Монреал хотод 1878 онд шашин судлал, хууль зүй, анагаах ухаан гэсэн гурван ангитай байгуулагдсан Их сургууль. Тус Их сургууль дэлхийн франц хэл дээрх хамгийн том боловсролын байгууллагуудын нэг юм. Өнөөгийн байдлаар Монреалын их сургуульд 55 орчим мянган оюутантай ажээ.

## Түүх 
1878 онд Кэбэк хотын Лавалын их сургууль Монреальд шинэ салбараа байгуулснаар тус их сургууль байгуулагдаж, Монреал дахь Лавалын их сургууль гэж нэрлэгдэх болжээ. Энэ нь өөрийн хотод бие даасан их сургууль байгуулахыг дэмжсэн Монреалын захирагчийн хүслийн эсрэг хийгдсэн юм. Ватикан 1889 онд тус их сургуульд зарим нэг захиргааны бие даасан байдал олгож, профессоруудаа өөрөө сонгох, диплом олгох тусгай зөвшөөрлийг олгожээ. Ямар ч байсан 1919 оны 5-р сарын 8-нд Пап лам XV Бенедиктийн гаргасан папын дүрмээр тус сургуульд бүрэн бие даасан байдал олгосон. Энэ нь бие даасан католик их сургууль болж, Монреалын их сургууль гэсэн нэрийг авсан байна.

1960-аад онд (Чимээгүй хувьсгалын дараа) эхэлсэн дээд боловсролын талаарх шинэ бодлого нь дээд боловсрол нь хувь хүн төдийгүй нийгэмд нийгмийн шударга ёс, эдийн засгийн үр ашигтай байдлын түлхүүр гэсэн олон нийтийн шахалт, итгэл үнэмшлийн хариу байсан юм. 1967 онд батлагдсан гурав дахь дүрэмд Монреалын их сургуулийг дээд боловсрол, шинжлэх ухааны судалгааны олон нийтийн байгууллага гэж тодорхойлсон бөгөөд түүний удирдлагад оюутнууд болон багш нар оролцох эрхтэй болсон юм.

1965 онд анхны шашны бус ректор Рожер Гаудри их сургуулийг шинэчилж эхэлсэн. Тус их сургууль нь 1968 онд Францын Канадчуудад насанд хүрэгчдийн боловсролын хөтөлбөрийг нээсэн. 2002 оноос хойш тус их сургууль нь эм зүй, инженерчлэл, сансар судлал, хорт хавдрын судалгаа, биотехнологийн судалгааг цаашид өргөжүүлэх зорилгоор таван шинэ барилга барих хэд хэдэн томоохон төслийг хэрэгжүүлсэн байна.

Тус Их сургууль өнөөгийн байдлаар 3 оюутны хотхонтой.

Их сургуулийн албан ёсны цахим хуудас: https://www.umontreal.ca/
Наташа Пирц Мусар

**Наташа Пирц Мусар** (словен. *Nataša Pirc Musar*; 1968 оны 5-р сарын 9-нд Любляна хотод төрсөн) — Словений хуульч, зохиолч, Төрийн зүтгэлтэн. 2022 оны 12-р сарын 23-наас Словени улсын Ерөнхийлөгч. 1991 онд Словени тусгаар тогтносоноос хойш анхны эмэгтэй ерөнхийлөгч болсон.

2015-2016 онд Словений Улаан Загалмайн нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч. 

## Намтар 
Тэрээр Люблянагийн их сургуулийн хуулийн ангийг 1992 онд төгссөн. 1997 онд тэрээр хуульчийн шалгалтанд тэнцэж, дараа нь Словенийн телевизэд ажилд орж, зургаан жил сэтгүүлч, төв мэдээллийн хөтөлбөрийн хөтлөгчөөр ажилласан. Дараа нь таван жилийн турш тэрээр POP TV арилжааны телевизийн сувгийн 24UR мэдээллийн төв нэвтрүүлгийн хөтлөгчөөр ажилласан.

2003 оны 4-р сараас Словенийн Дээд шүүхэд Боловсрол, мэдээллийн төвийн захирлаар ажиллаж байсан. Тэрээр 2011 оны 3-р сараас "Европол"-ын (Европын цагдаа) Хамтарсан хяналтын байгууллагын дэд ерөнхийлөгч, 2012 оноос Мэдээллийн комиссарын бүрэн эрхийн хугацаа дуустал Евродын Холбооны энэ байгууллагын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан. 2016 оноос хойш Pirc Musar & Lamut Strle нэртэй хуулийн фирм байгуулсан. 

Тэрээр мэдээллийн эрх чөлөө, хууль эрх зүйн үзэл бодол зэрэг номнууд болон Дональд Трампын эхнэр Мелания Трамп, Словений Социал Демократууд болон бусад нэр хүндтэй үйлчлүүлэгчдийг өмгөөлж байсан олны анхаарлыг татсан шүүхийн хэргүүдээр алдартай. 

2022 оны 6-р сарын 23-нд тэрээр бие дааж Словенийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэрээ дэвшүүлсэн. Түүнийг тус улсын ерөнхийлөгч асан Милан Кукан, Данило Турк нар дэмжсэн байна. 

Бизнесмен Алеш Мусар (*Aleš Musar*; 1965 онд төрсөн) гэрэлсэн, тэд 2001 онд төрсөн Макс гэж 1 хүүтэй.
Европол

**Европол** (англи. *Europol*) бол Хааг хотод төвтэй Европын Холбооны цагдаагийн алба юм. Тус албаны гол зорилго нь олон улсын зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтэй тэмцэх үндэсний албадын ажлыг уялдуулан зохицуулах бөгөөд үндэсний цагдаагийн албад хоорондын мэдээллийн солилцоог сайжруулахад чиглэж байна. Терроризм, хууль бус зэвсгийн наймаа, хар тамхины наймаа, хүний ​​наймаа, хүүхдийн порнограф, мөнгө угаах гэмт хэрэгтэй тэмцэх зэрэг нь Европолын үйл ажиллагааны гол чиглэл юм.

2020 оны 2-р сараас эхлэн Европол нь Европын Холбооны гишүүн 27 орны цагдаагийн албаны ажлыг уялдуулан зохицуулж байна.

Одоогийн байдлаар Европолд 630 орчим ажилтан ажиллаж байгаагийн 120 орчим нь Европын Холбооны гишүүн орнууд өөрийн үндэсний хууль сахиулах байгууллагуудын төлөөлөгчөөр Европолд томилогдон ажиллаж байгаа Европолын холбох ажилтан (англи. *Europol Liaison Officer*, *ELO*) нар юм.
Лувсандаваагийн Баярцэнгэл

**Лувсандаваагийн Баярцэнгэл** (1982 оны 2-р сарын 25нд Төв аймаг, Зуунмод суманд төрсөн) нь Монгол Улсын дугуйн спортын мастер. Монголын анхны Өвлийн триатлоны тамирчин Дэлхийн цомын тэмцээний 6-р байрт шалгарсан.  Монголын засмал замын Рөүд Монголиа клубын тамирчин.
Хошой Түшээт чин ван

**Хошой Түшээт чин ван** (монгол:; хятадаар: 和硕土谢图亲王, пиньинь: Héshuò tǔxiètú qīnwáng) цолыг 1636 онд Хорчины баруун гарын дунд хошууны засаг ноён Бадарид шагнажээ. Анх 1626 онд Бадаригийн аав Хорчины тайж Ууба бээр Цахарын Лигдэн хааны цэргийн довтолгоонд шахагдсаны улмаас өөрийн харьяат өрх, албат ардаа дагуулан манжид дагаар орсонд Нурхач хааны зарлигаар Ууба тайжид **"Түшээт хан"** цол шагнасан. 1633 онд Ууба хан таалал төгссөний дараа ахмад хөвгүүн Бадари залгамжлахад манжийн төрөөс **"Түшээт жонон"** цол өгсөн. Удалгүй Лигдэн хаан ялагдаж, говийн өмнөх монголыг манжууд нэгтгэсний дараа Чин улс байгуулагдахад Хорчины Бадаригийн түшээт жонон цолыг хүчингүй болгож, оронд нь үе улиран залгамжлах **хошой түшээт чин ван** цол хэргэмийг соёрхож, Жиримийн чуулганы хорчин баруун гарын дунд хошууны засаг ноён болгожээ. Хошой Түшээт чин ван цолыг 1636 оноос 1940-өөд он хүртэл нийт 14 засаг ноён тасралгүй залгамжлав.  

## Холбоотой өгүүлэл 
* Хошой Дархан чин ван
* Хошой Зоригт чин ван
* Хошой Бодлоготой чин ван
* Хорчин ястан

## Эшлэл 
Ангилал:1636 онд байгуулагдсан
Ангилал:Цол
Ангилал:Монголын цол
Ангилал:Чин Улсын цол хэргэм
Женнифер Лопес

**Женнифер Линн Аффлек** (англи. *Jennifer Lynn Affleck*, өмнө **Лопес** (англи. *Lopez*) буюу Жэй Ло (англи. *J.Lo*); 1969 оны 7-р сарын 24-нд Нью-Йорк хотод төрсөн) — америкийн жүжигчин, дуучин, бүжигчин, загвар зохион бүтээгч болон продюсер. 

Тэрээр анх 1991 онд АНУ-ын "Амьдарлын өнгө" телевизийн шоунд " Fly Girl" гурвалсан хамтлагийн бүжигчин болсноор алдар нэр хүртсэн. Тэрээр 1993 он хүртэл тус хамтлагийн байнгын гишүүн хэвээр үлдэж, бүрэн цагийн жүжигчний карьераа эхлүүлэхээр шийджээ. Лопез 1997 онд дуучин Селенагийн тухай намтар кинонд анхны гол дүрээ бүтээжээ. Энэ дүр нь түүнд Алтан бөмбөрцөг шагналд нэр дэвшсэн. Дараа жил нь "Хараанаас далд" (англи. *Out of Sight*) кинонд тоглож нэг сая доллар авсан анхны алдартай Латин жүжигчин болсон юм. Лопез 1999 онд "If You Had My Love" сингл дуугаараа "On the 6" цомгоо гарган хөгжмийн тайзнаа анхны гараагаа эхэлж, зургаан оронд нэгдүгээрт жагсаж байжээ.

## Дууны альбомууд: 
* *On the 6* (1999)
* *J.Lo* (2001)
* *This Is Me... Then* (2002)
* *Rebirth* (2005)
* *Como Ama una Mujer* (2007)
* *Brave* (2007)
* *Love?* (2011)
* *A.K.A.* (2014)
* *This Is Me... Now* (2024)
Ангилал:1969 онд төрсөн
Ангилал:Америкийн дуучин
Ангилал:Америкийн жүжигчин
Ангилал:Нью-Йоркын хүн
Хошой Дархан чин ван

**Хошой Дархан чин ван** (монголоор:; хятадаар: 和硕达尔罕亲王, пиньинь: Héshuò dá'ěrhǎn qīnwáng) бол Манж Чин гүрний Өвөр Монголын Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын дундад хошууны засаг ноёны цол хэргэм юм. Энэ цол хэргэмийг хүртсэн анхны засаг ноён болох Хорчины Зайсанбөх тайжийн отгон хөвүүн Манзушир нь Манжийн төрд идэвхтэй зүтгэн гавьяа зүтгэл үзүүлэхээс гадна, Дээд эрдэмт хааны хоёр хатны дүү, Эеэр засагч хааны нагац ах байсан нэгэн. 1636 онд Дээд эрдэмт хааны зарлигаар Чин гүрнийг тунхагласны дараа Манзушир тайжийг **"Төрийн Баатар жүн ван"** цолоор өргөмжилж, Жиримийн чуулганы Хорчины зүүн гарын дундад хошууг байгуулан нутаг хуваарилан өгч захируулсан. 1652 онд Эеэр засагч хааны зарлигаар **"Дархан"** цол шагнаж, 1659 онд үе улиран залгамжлах **"Хошой Дархан Баатар чин ван"** цол хэргэмийг соёрхжээ. 1665 онд Манзушир чин ван өөд болсны дараа ахмад хөвүүн Худа нь залгамжлахад Чин гүрний талаас "Баатар" цолыг хурааж, Хошой Дархан чин ван хэмээн үлдээсэн.  

## Холбоотой өгүүлэл 
* Хошой Зоригт чин ван
* Хошой Түшээт чин ван
* Гаадаа мэйрэн

Ангилал:1636 онд байгуулагдсан
Ангилал:Цол
Ангилал:Хэргэм
Ангилал:Монголын цол
Ангилал:Чин Улсын цол хэргэм
Neuralink

**Neuralink** — Элон Маскийн байгуулсан, Америкийн нейротехнологийн компани.  Тус компани ирээдүйд компьютерын интерфэйс (жижиг чип) боловсруулан зохин бүтээж хүний тархинд суулгахаар төлөвлөж байгаа юм. Компани 2013 онд байгуулагдсан бөгөөд төв нь АНУ-ын Калифорни мужийн Сан-Францискод байрладаг. 2019 оны 3-р сард энэ компанийн тухай мэдээлэл хэвлэгдэж эхэлсэн юм. *Neuralink* компанийн худалдааны маркийг 2017 оны 1-р сард өмнөх эзэмшигчээс авчээ. 

2023 оны 9-р сард "Neuralink" нь чипийг ашиглаж анх удаа эмнэл зүйн туршилт хийх өвчтөнийг сонгох үйл явцыг эхлүүлж байгаагаа зарлав. Сайн дурынхныг элсүүлэх зөвшөөрлийг хөндлөнгийн хяналтын зөвлөлөөс авсан. Нуруу нугасны гэмтэл, хажуугийн амиотрофын склерозын улмаас гар, хөл саажилттай хүмүүсээс өвчтөнүүдийг сонгоно гэсэн. Туршилтын үйл явц 6 жил орчим болох юм байна. 

## Танилцуулга 
2019 оны 7-р сарын 16-ны өдөр Элон Маск болон Neuralink компанийн баг ирээдүйн технологи болох тархи-машины мэдрэлийн интерфейс дээр хийсэн хоёр жилийн ажлын үр дүнгээ танилцуулж, тархинд суулгах N1 чипийг үзүүлэв. Элон Маск төлөвлөсөн хэмжээнээсээ арай илүү зүйлийг, ялангуяа амьтдад дээр хийсэн туршилтын үр дүнгийн талаар ярьсан.

Эхний зорилго бол "оюун бодлоороо" компьютер, гар утсанд текст оруулах, улмаар тэдгээрийг удирдах боломжид хүрэх явдал ажээ.
Роман Херцог

**Роман Херцог** (герман. *Roman Herzog*; 1934 оны 4-р сарын 5-нд Ваймарын улсад Бавари мужид төрсөн—2017 оны 1-р сарын 10-нд Бад-Мергентхаймд нас барсан) — германы төрийн зүтгэлтэн, Германы Христийн Ардчилсан холбоо намын гишүүн, 1994—1999 онуудад ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгч байсан хүн.

## Намтар 
Тэрээр 1934 онд протестант шашинтай гэр бүлд төрсөн. Түүний эцэг нь архивч байсан.

1953 онд Мюнхены Их сургуулийн хуулийн ангийг төгсөж, 1961 онд докторын зэрэг хамгаалжээ. Хэсэг хугацаанд тэрээр төгссөн Их сургуульдаа профессор Теодор Майнцын туслахаар ажилласан. 1965 он хүртэл тэндээ доцент багшаар хичээл орж байсан. 

1966 онд Берлиний Чөлөөт Их сургуулийн Үндсэн хуулийн эрх зүй, улс төрийн тэнхимд шилжиж, 1967-1968 онд дэд декан, 1968-1969 онд Хууль зүйн тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. 1969 онд оюутны хөдөлгөөний төлөөлөгчидтэй ширүүн мөргөлдөөн гарсны дараа тэрээр Шпейер дэх Германы Захиргааны шинжлэх ухааны дээд сургуулийн улс төр судлал, улс төрийн тэнхимд шилжиж, 1971-1972 онд ректороор ажиллаж байсан. 

1978-1980 онд Германы Баден-Вюртемберг нутгийн Соёл, спортын сайд. 1980 онд тэрээр Баден-Вюртемберг нутгийн парламентад сонгогдож, 1983 он хүртэл Дотоод хэргийн сайдаар ажиллаж байсан. Энэ албан тушаалд тэрээр зөвшөөрөлгүй жагсаалыг тараахын тулд цагдаа нарт резинэн сум хэрэглэж байх шийдвэр гарсан байна. 

1983 онд Карлсруэ дахь ХБНГУ-ын Холбооны Үндсэн хуулийн шүүхийн нэгдүгээр сенатын дэд ерөнхийлөгч, даргаар томилогдсон бөгөөд 1987-1994 онд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байжээ. 1990 онд тэрээр Зүүн Германы сүүлчийн засгийн газар болон Холбооны засгийн газарт нэгтгэх хэлэлцээр, ялангуяа 1945-1949 он хүртэл өмч хураан авсан асуудлаар зөвлөгөө өгсөн юм.

## Холбооны Ерөнхийлөгч 
1994-1999 онд ХБНГУ-ын Холбооны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Тэрээр 1996 онд төрийн тэргүүн байхдаа Германд Үндэсний социализмын хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдрийг албан ёсны өдөр болгон тэмдэглэснээр энэ өдөр дурсгалын цагийг бий болгосон юм. Тэрээр мөн шинэчлэлийг дэмжсэн илтгэлүүд, ялангуяа энэ сэдвээр 1997 онд Берлинд хэлсэн үгээрээ алдартай байв.
Баскервиллийн нохой

**Баскервиллийн нохой** (англи. *The Hound of the Baskervilles*) Английн зохиолч Артур Конан Дойлын, дэлхийд алдартай Британийн мөрдөгч Шерлок Холмсын тухай дөрвөн өгүүллэгийн нэг болох мөрдөгчийн алдарт түүх юм. Анх 1901 оны 8-р сараас 1902 оны 4-р сар хүртэл сар тутмын "***Strand Magazine***" сэтгүүлд нийтлэгдсэн.

Зохиолын өрнөл нь учир битүүлэг нөхцөл байдалд нас барсан Сэр Чарльз Баскервиллийн үхлийн мөрдөн байцаалт дээр суурилдаг. Баскервилли нарын гэр бүлийн бүх гишүүдийг зовоож байдаг ер бусын гаралтай "чөтгөр" нохойны тухай домог үеэс үед уламжлагдан иржээ. Шерлок Холмс, Доктор Ватсон нар 1889 оны 9-10 дугаар сар хооронд болсон энэ хэргийн мөрдөн байцаалтыг хариуцдаг байна. 

Бүх цаг үеийн шилдэг 100 мөрдөгч роман (англи. *The Top 100 Crime Novels of All Time*) жагсаалтад багтсан роман юм.
Ангилал:Адал явдалт роман
Ангилал:1901 оны бүтээл
Хошой Бодлоготой чин ван

**Хошой Бодлоготой чин ван** (монголоор: , хятадаар: 和硕博多勒噶台亲王, пиньинь: Héshuò bóduōlēigátái qīnwáng) хэмээх цол хэргэм нь 1855 онд Манж Чин гүрний Жиримийн чуулганы Хорчин зүүн гарын хойд хошууны засаг ноён Сэнгэринченд шагнасан цол хэргэм юм. Тус хошууг анх 1636 онд байгуулахдаа Хорчины Мянган дархан баатарын хөвүүн Донхор илдэч ноёнд улсын түшээ гүн хэргэм олгож, 1650 онд Донхор илдэчийн хөвүүн Жангилунд төрийн жүн ван хэргэм шагнасан нь 1855 он хүртэл үе улиран залгамжилсан. 1851 оноос Хятадад гарсан Тайпингийн бослогын умар зүгт давшсан довтолгооныг Сэнгэринчен жүн вангийн удирдсан манж, монгол цэргээс бүрдсэн арми няцааж бут ниргэсэн гавьяаг үнэлж, үе улиран залгамжлах **"Хошой Бодлоготой чин ван"** хэмээх цол хэргэмийг соёрхсоноос хойш тус хошуу нутаг нутгийн ардын дунд Бодлогот вангийн хошуу гэж алдаршсан. 

## Холбоотой өгүүлэл 
* Хошой Дархан чин ван
* Хошой Түшээт чин ван
* Хошой Зоригт чин ван
* Хошой чин ван

Ангилал:1855 он
Ангилал:Монголын чин ван
Ангилал:Монголын цол
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Норвеги хэл

**Норвеги хэл** (өөрийн нэр: *norsk* [nɔʂːk]) —Норвеги улсад хэрэглэдэг, герман хэлнээс салбарласан хэл. Эртний скандинав хэлнээс салбарлан хөгжиж ирсэн скандинав хэлний нэг. 

Түүхэн явцдаа норвеги хэл исланд хэлтэй хамгийн ойр байсан боловч өнөөдөр Дани, Шведийн зарим нөлөөгөөр дани, швед хэлтэй хамгийн ойр байдаг. Орчин үеийн ангиллаар норвеги хэлийг дани, швед хэлний хамт эх газрын Скандинавын хэлний бүлэгт оруулдаг бөгөөд исланд, фарер хэлийг багтаасан арлын Скандинавын хэлээс ялгаатай.

Норвеги улсын хуулиар болон Төрийн бодлогоор тогтоосон ёсоор тус улсын норвеги хэл хоёр "албан ёсны" хэлбэртэй болсон: bokmål ("номын яриа") болон Nynorsk ("шинэ Норвеги") нь Норвеги дахь хэлний асуудлыг нэлээд маргаантай болгож байна. Одоогийн Bokmål болон Nynoshk хэлбэрүүд нь норвеги бичгийн "консерватив" ба "радикал" хувилбаруудын дунд зэргийн хэлбэрүүд гэж тооцогддог. Албан бус боловч өргөн хэрэглэгддэг бичмэл хэлбэрийг riksmål ("тус эрхт үг") гэж нэрлэдэг бөгөөд Бокмалаас илүү консерватив гэж үздэг.
Цэдэн-Ишийн Намсрай

**Цэдэн-Ишийн Намсрай** (1929 оны 8-р сарын 25-нд Төв аймгийн Бүрэн суманд төрсөн-  2024 онд нас барсан) -Монгол Улсын Худалдааны гавьяат ажилтан.

## Намтар 
1943-1945 онд Бүрэн сумын Ардын сайн дурын сургуульд суралцаж төгсөөд 1945 онд сумын хоршоонд данс хөтлөгчөөр орж ажлын гараагаа эхлүүлсэн байна.

1946-1959 онд Төв аймгийн Эд хэрэглэгчдийн хоршоодын холбоонд данс хөтлөгч, орлогч дарга, дарга.1959-1979 онд БНМАУ-ын Худалдаа бэлтгэлийн яамны орлогч сайд, нэгдүгээр орлогч сайд.

1980-1986 онд ХБЯ-ны харьяа Худалдааны тоног төхөөрөмжийн засвар, зарлал чимэглэлийн үйлдвэрийн дарга.

1988-1990 онд Хатгалын дамжлага баазын даргаар ажиллаад тэтгэвэртээ гарсан. 

2016 онд "Монгол Улсын Худалдааны гавьяат ажилтан" цол хүртсэн.
Нийлүүлэгч

**Нийлүүлэгч** (англи. *Suppliers,* орос. *Поставщик*) гэж хэрэглэгчдэд бараа, үйлчилгээ нийлүүлдэг аливаа хуулийн этгээд (байгууллага, аж ахуйн нэгж, байгууллага) эсвэл хувь хүн юм.

Нийлүүлэгч нь байгуулсан нийлүүлэлтийн гэрээний нөхцлийн дагуу аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулдаг. Нийлүүлэлтийн гэрээний дагуу ханган нийлүүлэгч нь өөрийн үйлдвэрлэсэн эсвэл худалдаж авсан бараа (болон эсвэл үйлчилгээг) бизнесийн үйл ажиллагаанд ашиглан худалдан авагч болон аж ахуйн нэгжид шилжүүлэх нийлүүлэх үүрэг хүлээнэ. 

## Нийлүүлэгчийн хариуцлага 
Чанар муутай бараа худалдан авагч (хүлээн авагч) гэрээний дагуу худалдсан этгээдэд хуульд заасан шаардлагыг ханган нийлүүлэгчид өгөх эрхтэй. Нийлүүлсэн барааны доголдлыг нэн даруй зохих чанартай бараагаар сольж өгөх үүрэгтэй. 

Хэрэв ханган нийлүүлэгч нь нийлүүлэлтийн гэрээнд заасан тоо хэмжээний барааг нийлүүлээгүй, эсвэл чанар муутай барааг солих, барааг тогтоосон хугацаанд дуусгах тухай худалдан авагчийн шаардлагыг биелүүлээгүй бол худалдан авагч нь нийлүүлээгүй барааг бусад хүмүүсээс худалдан авахад эрхтэй бөгөөд үүнтэй холбоотой гарсан бүх зардлыг ханган нийлүүлэгчээс гаргуулдаг хуультай.
Анастас Микоян

**Анастас Иванович** (**Ованесович**) **Микоян** (армени. Անաստաս Հովհաննեսի Միկոյան; 1895 оны 11-р сарын 13-нд Оросын хаант улсын Тифлис мужийн Санаин тосгонд төрсөн—1978 оны 10-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) — ЗХУ-ын нам, төрийн зүтгэлтэн, хувьсгалч. 1915 оноос ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн, 1923 оноос намын Төв хорооны гишүүн, 1935—1966 онуудад ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Улс төрийн Товчооны гишүүн. 1964—1965 онд ЗХУ-ын Дээд зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн дарга. 1943 онд ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар болсон. 

1937 оноос ЗХУ-ын Засгийн газрын орлогч, 1955-1964 онд Засгийн газрын нэгдүгээр орлогч байсан. 1926-1955 онд (1949-1953 оныг эс тооцвол) худалдааны, ялангуяа гадаад худалдааны чиглэлээр голчлон сайдын (1946 он хүртэл Ардын комиссар) хэд хэдэн албан тушаалыг дараалан хашиж байв.

ЗХУ-ын хамгийн нөлөө бүхий улстөрчдийн нэг байсан Микоян Владимир Ленинийг амьд байх үеэс ажлын гараагаа эхэлж, сүүлд Леонид Брежневийн үед огцорчээ. Тэрээр Иосиф Сталины хамтран зүтгэгч байсан.
Зөвлөлтийн Шинэ эдийн засгийн бодлого

**Зөвлөлтийн Шинэ эдийн засгийн бодлого** (орос. *новая экономическая политика,* товч. **НЭП**) — 1921-1928 онуудад Зөвлөлт Орост дараа нь Зөвлөлт Холбоот Улсад хэрэгжүүлсэн эдийн засгийн бодлого. 

1921 онд Оросын коммунист намын (большевик) X их хурлаар Зөвлөлт Оросын эдийн засгийн уналтад хүргэсэн Иргэний дайн, гадаадын довтолгооны үеэр явуулж байсан "дайны коммунизм"-ын бодлогыг орлуулж баталсан байна. Шинэ эдийн засгийн бодлогын гол агуулга нь хөдөө орон нутагт ашигт малтмалын илүүдэл татварыг хүнсний татвараар (үр тарианы 70 хүртэлх хувийг үр тарианы үлдэгдлийн үед хураан авсан, 30 орчим хувийг байгалийн татвараар хураан авсан) сольж, зах зээлийг ашиглах, өмчийн янз бүрийн хэлбэрүүд, концесс хэлбэрээр гадаадын капиталыг татах, мөнгөний шинэчлэл хийх (1922-1924) зэрэг юм. Үүний үр дүнд Зөвлөлтийн рубль чөлөөтэй хөрвөх валют болсон юм.

Эдийн засгийн шинэ бодлого нь төлөвлөгөөт болон зах зээлийн механизмыг ашиглан холимог эдийн засгийг төрийн зохицуулалттай явуулна гэж үзсэн юм.

Шинэ бодлого нь дэлхийн нэгдүгээр дайн, иргэний дайны улмаас сүйрсэн үндэсний эдийн засаг, эдийн засгийг хурдан сэргээх боломжийг олгосон.

Эдийн засгийн бодлогын үзэл санаануудыг 1980-аад оноос хойш Дэн Сяопин Хятадын эдийн засагт ашиглаж хурдацтай хөгжил эвчирсан гэж судлаачид үздэг. 

Албан ёсоор 1931 оны 10-р сарын 11-нд ЗСБНХУ-д хувийн худалдаа хийхийг бүрэн хориглох тогтоол батлагдсанаар л Эдийн засгийн шинэ бодлого дуусгавар болжээ.

Эдийн засгийн шинэ бодлого задран унаснаар Сталинизмын эрин үе, хомсдолын гүнзгий эрин үе эхэлсэн юм.
Нямдаваагийн Бадрал

**Нямдаваагийн Бадрал** (1965 онд төрсөн) - “Би чамд хайртай” киноны “Баяр”-ын дүрээр олонд танигдсан жүжигчин.

## "Би чамд хайртай" кино
Бадралаар киноны дүрийг төсөөлж байсан учраас найруулагч амласан. 

Бадрал ээжийгээ л үнсдэг байсан учир зураг авалтын хамгийн хэцүү хэсэг нь үнсэлцэх хэсэг байсан гэж дурссан нь бий. Киноны зураг авалтын дараа Бадрал Дэлгэрт тоглосон тус киноны жүжигчин Эрдэнэбаяртай найзалжээ.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Батцэнгэлийн Одончимэг

**Батцэнгэлийн Одончимэг** (1985 оны 7-р сарын 3-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) Монгол Улсын тайз, киноны жүжигчин.

## Намтар 
Тэрээр зургаан хүүхэдтэй төрийн дархан Осорын Батцэнгэлийн тав дахь охин болж Улаанбаатар хотод төржээ. 

Түүний өвөг эцэг нь Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин Улаанхүүгийн Осор, эцэг нь төрийн уран дархан Осорын Батцэнгэл, авга ах нь Гавьяат жүжигчин, найруулагч Осорын Бат-Өлзий, үеэл Б.Тамир гээд түүний гэр бүлийнхэн бараг бүгд урлагийн хүмүүс юм.

Б.Одончимэг “Эрдмийн ундраа” цогцолбор дунд сургуулийг төгсөөд 2004 онд СУИС-д элсэн, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн С.Сугар багшийн удирдлагад 2008 онд төгссөн. Хоёрдугаар дамжааны оюутан байхдаа хичээлийнхээ хажуугаар UBS телевизэд орчуулгын киноны дуу оруулагч хийдэг байсан нь урлагийн тогоонд хийж үзсэн нь анхны ажил байжээ. 

Мөн “Шинэ үе” продакшнд хоёр жил жүжигчнээр ажиллаж байжээ. 

УДЭТ-т 2009 оноос хойш тасралтгүй 13 жил ажилласан. Тайзнаа гарсан хамгийн анхны дүр нь “Алтан түлхүүр” жүжгийн Буратино. Театрт ажиллаж байх хугацаандаа тухайн үеийн бүхий л жүжигт гол болон туслах дүрүүд бүтээж ажилласан. Тэдгээрээс онцолж дурдвал, “Яаж амьдрах юм” жүжгийн Кира, ”Сарны цагаан хус” жүжгийн шоронгийн бүсгүй, “Эцсийн зогсоол зөвхөн чи” жүжгийн Сильвия, “Буруугүй буруутан” жүжгийн Навчаа, “Хэлж зүрхлээгүй хайр” жүжгийн Жавхаа, Э.Оюуны “Би эндээс явахгүй” жүжгийн Сэрчмаа нарын дүрүүд юм. 

Тэрбээр “Гэрлэн дохио”, “37-р точка” олон ангит кино болон “Цасан охин”, “Намрын синдром”, “Аз жаргалийн шок”, “Том толгойтын романс”, “Зүрхний хилэн”, “247 градус”, “Буруу өрөг”, “Нинжин сэтгэл” гэхчлэн 20 гаруй кинонд тогложээ.

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Сергей Бодров (ахмад)

**Сергей Влади́мирович Бодров** (1948 оны 6-р сарын 28-нд ЗХУ-ын Хабаровск хотод төрсөн)— зөвлөлтийн болон оросын кино найруулагч, кино зохиолч, продюсер бөгөөд кино жүжигчин. Чечений дайны тухай 1996 онд бүтээсэн «Кавказын хоригдол» болон Чингис хааны тухай 2007 онд бүтээсэн «Монгол» уран сайханы кинонуудаараа Оскарын шагналд хоёр удаа нэр дэвшиж байсан. Мөн 1999 онд «Дорно-Өрнө» киноны хамтран найруулагчаар ажиллаж Оскарын шагналд нэр дэвшиж байжээ. 

Тэрээр оросын кино найруулагч залуу Сергей Сергеевич Бодровын (1971—2002) эцэг юм. 

## Намтар 
1948 оны 6-р сарын 28-нд Хабаровск хотод төрсөн. Орос, татар, буриад, якут үндэсний гаралтай. Тэрээр ажлын гараагаа сэтгүүлчээр эхэлсэн. 1970 онд Сергей Бодров хошин шогийн "Крокодил" /Матар/ сэтгүүлийн уралдаанд шилдэг хошин шог, хошин өгүүллэгийн уралдаанд 3-р байр эзэлжээ. 1974 онд ВГИК-ийн кино зохиолын ангийг төгссөн (К.К. Парамонова, Н. Фокина нарын цех). Мөн онд тэрээр ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн болсон.

С.Бодровын зохиолоор хорь гаруй кино бүтээжээ. Түүний найруулсан бүтээлүүдээс дурдвал Турин дахь наадмын шүүгчдийн тусгай шагнал болох “Мэргэжлийн бус хүмүүс” (1985), “Катала” (1989), “SIR” (1989), “Би сахиусан тэнгэрүүдийг харахыг хүссэн” зэрэг бүтээлүүд юм. Дараа нь Сергей Бодров АНУ руу нүүж, эхнэр Каролин Кавалеротой хамтран ажиллаж эхэлжээ.

Чечений дайны тухай "Кавказын хоригдол" кино нь 1997 онд оны шилдэг киногоор Ника шагнал, дэлгэцийн бүтээлээрээ Феликс Европын кино академийн шагналыг хүртэж байжээ.

Сергей Бодров хэд хэдэн өгүүллэг, фельетон зохиосон. Түүний "Эрх чөлөө = Диваажин" ном Францад хэвлэгджээ. Регис Уорниерийн "Дорно-Өрнө" кинонд найруулагчаар оролцсон.

1990-ээд оны эхэн үеэс тэрээр АНУ-д байнга оршин сууж байгаа юм.
Монгол (кино)

**"Монгол"** — 2007 онд Орос, Герман, Казахстаны хамтран бүтээсэн уран сайханы кино юм. Киног Сергей Бодров найруулж, кино зохиолыг Ариф Алиев, Сергей Бодров нар хамтран бичсэн байна. Оросын кино урлагийн академийн 2007 оны "Ника" шагналын 20 төрлөөс 6 төрөлд хүртсэн байна.  “Монгол” киноны дэлхийн нээлт 2007 оны 9-р сарын 8-нд Торонтогийн Олон улсын кино наадамд болсон бөгөөд 9-р сарын 20-нд Москва хотод мөн нээлтээ хийсэн байна.

Нийтдээ энэ киноны зураг авах ажил 4 жил үргэлжилж, 15 сая евро зарцуулсан байна.

"Невын Александр бол Батхааны өргөмөл хүү байсан бөгөөд хэрэв монголчууд байгаагүй бол бид бүгдээрээ католик шашинтай байж, орос хэлээр ярихгүй байх байсан" гэж Сергей Бодров хэлж байсан. Хэрвээ санаж байгаа бол нэгэн сонгодог хүн: "Орос хүнийг маажаад үзвэл тэнд Татар эсвэл Монгол цус гарч ирнэ" гэсэн. Дашрамд хэлэхэд би бас татар цустай хүн" гэж Сергей Бодров хэлжээ. 

## Уран бүтээлчид 
* Найруулагч — Сергей Бодров
* Продюсер — Сергей Сельянов, Антон Мельник
* Кино зохиол — Ариф Алиев, Сергей Бодров
* Хөгжмийн зохиолч — Туомас Кантелинен
* Зураглаач— Сергей Трофимов, Рожер Стофферс
* Зураач — Даши Намдаков
* Монтаж — Зак Стэнберг
* Хувцасны зураач— Карин Лор

## Дүрүүд 
Ангилал:2007 оны кино
Ангилал:Чингис хааны тухай кино
Омар Шариф

**Омар Шариф** (араб. عمر الشريف‎, англи. *Omar Sharif*; 1932 оны 4-р сарын 10-нд Египетийн Александриа хотод төрж, 2015 оны 7-р сарын 10-нд  Каирт нас барсан) — Египетийн жүжигчин. Америк болон Европын кинонуудад ажилласнаараа алдартай. 1963, 1966 онуудад хоёр удаа «Алтан бөмбөрцөг» шагнал хүртсэн бөгөөд 1963 онд Оскарын шагналд нэр дэшиж байсан. 

Тэрээр 1965 онд Хенри Левиний (англ. *Henry Levin*) найруулсан "Чингис хаан" киноны гол дүрд тоглосон юм.

## Намтар 
Тэрээр 1932 оны 4-р сарын 10-нд Александриа хотод Ливаны мелкит католик гэр бүлд төрөхөд нь Мишель Демитри Шальхуб гэж нэр өгчээ. Тэрээр Христийн шашинтан байсан ч нэр, шашин шүтлэгээ сольж, Египетийн жүжигчин Фатен Хамаматай гэрлэжээ. Түүний эцэг Ливаны цагаач Юсеф Шальхуб модны худалдаа эрхэлдэг байсан бол эх Клара Шальхуб нь ливан-сири гаралтай байжээ. Омар Шариф Александриа хотын Виктория коллежийг, дараа нь Каирын Их сургуулийг математик, физикийн мэргэжлээр төгссөн. Үүний дараа тэрээр эцгийнхээ хамт модны наймаа хийсэн байна. Ялангуяа өдөр тутмын амьдралдаа папирусын хэрэглээг дахин нэвтрүүлэхэд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсэн боловч бизнес тийм ч сайн байгаагүй ажээ. 

1954 онд тэрээр жүжигчний карьераа эхлүүлж, Египетийн "Хөндий дэх тэмцэл" кинонд анхны дүрээ бүтээж, дараа нь Египетийн бусад кинонд тоглосон. Түүний анхны англи хэлээрх кино нь Шериф Алигийн дүрд тоглосон арабын хувьсгалын тухай "Арабын Лоуренс" (англи. *Lawrence of Arabia*) байсан бөгөөд энэ дүрээрээ Оскарын шилдэг эрэгтэй туслах дүрд нэр дэвшиж, дэлхий даяар алдар нэртэй болсон юм.

2002 оноос хойш Египетэд амьдарч байгаад альцхаймерын өвчний улмаас 2015 онд нас баржээ.
Сайжрахын Гангааням

**Сайжрахын Гангааням** (1941-2000) - Монгол Улсын хошууч генерал. Монгол Ардын Армийн цэргийн холбооны асуудал хариуцаж байсан хүн.

1978-1982 онд БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа ЭСЯ-ны Цэргийн атташе байсан.

Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Цаг төрийн үймээн (роман)

**"Цаг төрийн үймээн"** - Төрийн хошой шагналт, СГЗ, утга зохиолын нэрт зүтгэлтэн, Монголын театрын урлагийн анхдагчдын нэг Донровын Намдагийн 1960 онд зохиосон, ХХ зууны шилдэг роман. 

Уг зохиолд Зүүнхараа пүүсийн гурван жинчин Богдын хүрээгээр дайран Жанчхүү хүрээд Шү СюЖэний армид олзлогдоно. Ардын нам нууцаар байгуулагдаж, Зөвлөлт Оросоос тусламж авахаар үгсэх үед Богдын хүрээнд төрийн үймээнд зовнин сэтгэлийн гутралд орсон Балданцэрэн гүн Сүхбаатар жанжныг сэм дэмжихийн хажуугаар Оюундарь гэгч бүсгүйг хараад сэтгэлтэй болно...Ардын хувьсгалын төвөгтэй цаг үеийг, нийгмийн янз бүрийн давхаргынхан хэрхэн хүлээн авч, өөрсдийн байр сууриа олцгоож байгааг уран зохиолын яруу хэллэгээр харуулсан бүтээл юм. 

Зохиол тэр аяараа юм бүхэн цаг хугацаатай, сайнтай муутай, амьдрал хаа хаанаа эн тэнцүүг харуулна. Адгийн муу хятад байхад хүний дээд нь ч гарна. Монгол, хятад хүмүүсийн зан чанарын ялгаа, монгол хүний хэнэггүй зан хэрхэн хэрэгт хутгадгийг, уужуу ухаан нь ямар бишрэм байдгийг, хятад хүний тооцоотой, зоосны нүхээр хардаг ашигч зан, хөдөлмөрч хичээнгүй занг тодхон сийлжээ. Үнэхээр ч хятад хүн түмэн шоргоолж мэт, үй олон доторх ганц цэг гэдгээ мэдэн даруухан, хичээнгүй амьдарна. Монголчууд бол хэзээнээс омог бардам, нэр хичээнгүй, хар гэртээ хаан, бор гэртээ богд гэгч зантай аж.

"Цаг төрийн үймээн” роман нийгэм улс төр, хувь хүмүүсийн амьдрал, тэдний хайр дурлал, үзэн ядалт, урвалт шарвалт, хагацал зовлон, үхэл, дайн тулаан, төөрөгдөл, эвлэрэл, дарамт шахалт, эргэл мөргөл, аян зам  зэрэг олон сэдвүүдийг бие биенээсээ урган гарч зохицон нөхцөлдөх байдлаар бичсэн юм. 

Д.Намдагийн энэ роман нь 1915 оны "Гурван улсын Хиагтын гэрээ" байгуулагдсан цагаас эхлээд 1921 оны төгсгөл үе хүртэлх ороо бусгаа, Монголын хувь заяаг шийдсэн түүхэн чухал цаг үеийн амьдралыг нүднээ харагдаж, сэтгэлд хоногштол уран яруу дүрслэн бичсэн, үгийн урлагийн гайхамшиг болсон тансаг бүтээл билээ. 

## Романы үйл явдал 
Дорж, Данзан, Хүрэл гурав жин тээж Жанчхүү хот ордог. Их данжаадтай наймаа хийж дуусаад хөлгийн жолоог залах учиртай. Гэвч их данжаад авсан барааныхаа зоосыг өгөхгүй өнөөдөр, маргааш, нөгөөдөр гэж луу унжиж, гамингийн цэрэгт тэр гурвыг тушааснаар үйл явдал эхэлдэг.
Шинжлэх ухааны уран зохиол

**Шинжлэх ухааны уран зохиол** гэдэг нь шинжлэх ухааны аргаар хийсэн судалгаа, онолын ерөнхий дүгнэлтийн үр дүнд бичгээр бий болсон зохиол бүтээлийн цогц юм. Шинжлэх ухааны уран зохиол нь шинжлэх ухааны хамгийн сүүлийн үеийн ололт амжилтын талаар эрдэмтэн, судлаач, мэргэжилтнүүдэд мэдээлэл өгөх, шинжлэх ухааны нээлтүүдийн тэргүүлэх чиглэлийг нэгтгэх зорилготой юм. Ер нь шинжлэх ухааны бүтээл хэвлэгдээгүй бол бүрэн гүйцэд гэж тооцогддоггүй.

## Түүх 
Шинжлэх ухааны анхны бүтээлүүд нь янз бүрийн төрлөөр бүтээгдсэн байдаг: тууж, хэлэлцүүлэг, сургаал, харилцан яриа, аяллын тэмдэглэл, намтар, тэр ч байтугай яруу найргийн хэлбэрээр. Шинжлэх ухааны уран зохиолын хэлбэрт нэг сэдэвт зохиол, тойм, нийтлэл, тайлан, тойм, намтар, газар зүйн болон бусад тайлбар (эссе), товч мэдээлэл, хураангуй, нийтлэлийн хэлбэрээр тараагдсан илтгэл, улс хоорондын харилцааны хураангуй, түүнчлэн хэвлэгдээгүй шинжлэх ухааны судалгаа - эрдэм шинжилгээний ажил, диссертаци зэрэг орно. 

Орчин үед олон улс оронд шинжлэх ухааны ном зохиолыг баталгаажуулах механизм байдаг бөгөөд үүнийг засгийн газар эсвэл олон нийтийн шинжлэх ухааны байгууллагууд их дэмждэг. Шинжлэх ухааны уран зохиолыг хэвлүүлэхэд тавигдах гол шаардлагуудын нэг бол түүнийг заавал хянан шалгах явдал юм. Энэ үйл явцын нэг хэсэг болгон шинжлэх ухааны сэтгүүлийн хэвлэн нийтлэгч эсвэл редактор нь шинэ шинжлэх ухааны бүтээлийг нийтлэхээсээ өмнө тухайн чиглэлээр мэргэшсэн мэргэжилтнүүд (ихэвчлэн хоёроос доошгүй) буюу хянагчдад илгээж албан ёсоор шүүмж авдаг. Гол төлөв бүтээл зохиолоо шинжлэх ухааны сэтгүүлд болон тусгайлан албан ёсоор ном болгож хэвлүүлээгүй бол зохиолыг баталгаажаагүй гэж үздэг. 

2015 онд хийсэн «PLoS One» судалгааны дүнгээр *Elsevier, Wiley, Taylor & Francis, SAGE Publishing, Springer* зэрэг 5 хэвлэх газар дэлхийд гарч буй шинжлэх ухааны уран зохиолын талаас илүү хувийг хянаж байгаа ажээ.
Зөвлөлт, Японы төвийг сахих гэрээ

**Зөвлөлт, Японы төвийг сахих гэрээ** (орос. *Пакт о нейтралитете между СССР и Японией*, япон. 日ソ中立条約 *ниссо чүүрицү жооякү*) — 1941 оны 4-р сарын 13-нд Халх голын тулалдаанаас өнгөрөөд хоёр жилийн дараа Москва хотод байгуулсан ЗХУ-Японы харилцан төвийг сахих тухай гэрээ. 1945 оны 4-р сарын 5-нд ЗХУ уг гэрээг цуцалж буйгаа зарласан байна. 

Энэхүү төвийг сахих гэрээнд 1941 оны 4-р сарын 13-нд Москва хотын Кремльд гарын үсэг зурсан байна. Зөвлөлтийн талаас гэрээнд Вячеслав Молотов, Японы талаас Гадаад хэргийн сайд Мацүока Ёосүкэ, Японоос ЗХУ-д суугаа Элчин сайд Татэкава Ёшицүгү нар гарын үсэг зурахад Иосиф Сталин байлцсан. 1941 оны 4-р сарын 25-нд соёрхон баталжээ. Гэрээ 5 жилийн хугацаатай байсан учраас 1941 оны 4-р сарын 25-аас 1946 оны 4-р сарын 25 хүртэл хүчин төгөлдөр байх ёстой байсан бөгөөд автоматаар 1951 он хүртэл сунгах байсан юм. Энэхүү гэрээг Тунхаглал, харилцан солилцох захидал дагалдсан юм.

Гарын үсэг зурахын өмнөх өдөр 4-р сарын 12-нд Мацүока Ёосүкэ, Иосиф Сталин хоёрын хооронд яриа хэлэлцээ болж, олон маргаантай асуудал, тухайлбал Умард Сахалин болон Японы концессын талаар тохиролцоонд хүрчээ. Япон 100 мянган тонн газрын тос нийлүүлэх амлалтын хариуд Умард Сахалиныг Японд зарах шаардлагаасаа татгалзсан юм. 

Молотов, Мацүока, Татэкава нар мөн өдөр гарын үсэг зурсан гэрээг дагалдах Тунхаглалд (энэ нь гэрээний хавсралт байсан) БНМАУ, Манж-го улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, халдашгүй дархан эрхт байдлыг хүндэтгэх амлалтыг агуулсан ("де юре" улсуудыг хүлээн зөвшөөрөх) байна. Мацүока солилцсон захидалдаа худалдааны гэрээ, загас агнуурын гэрээ байгуулж, Умард Сахалин дахь Японы концессуудыг татаж аваад, Хилийн асуудлыг шийдвэрлэх ЗХУ, Япон, Монгол, Манж-Го улсын хамтарсан төлөөлөгчдийн комисс байгуулна гэж амласан байна. 

Гэрээ зурсны дараа Мацүока Москвагаас Берлин явахад И.Сталин биечлэн галт тэрэгний буудалд гаргаж (урьд хожид ингэж байгаагүй) өгчээ.   

## Гэрээг цуцалсан тухай 
1945 оны 4-р сарын 5-нд Москва хотноо ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын комиссар Вячеслав Молотов Японоос ЗХУ-д суугаа Элчин сайд Сато Наотакэг хүлээн авч уулзаад "ЗСБНХУ, Японы хооронд байгуулсан төвийг сахих гэрээ"-ний хугацаа дуусаагүй байгаа ч зөвлөлтийн тал нэг талаасаа цуцалж байгаа тухай мэдэгджээ. Гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа Герман ЗСБНХУ руу дайрч, Германы холбоотон Япон улс ЗСБНХУ-ын эсрэг дайн хийхэд нь тусалж байсан гэж В.Молотов тэмдэглэсэн ажээ. Нэмж дурдахад Япон улс ЗХУ-ын холбоотон болох АНУ, Англитай дайтаж байна. Ийм нөхцөлд төвийг сахих гэрээ "утгаа алдсан" бөгөөд ЗСБНХУ уг гэрээний таван жилийн хугацаа дуусахаас нэг жилийн өмнө Японд үүнийг цуцлах хүсэлтэй байгаагаа мэдэгдэж байна гэжээ. 

Үүнээс хойш 4 сарын дараа 1945 оны 8-р сарын 9-нд ЗСБНХУ Японы эсрэг дайтаж эхэлсэн учир төвийг сахих гэрээ "де-факто" хүчингүй болсон.