Өмнөд Солонгосын төмөр зам

**Өмнөд Солонгосын төмөр зам** (англи. *Rail transport in South Korea*)- Бүгд Найрамдах Солонгос улсын төмөр замын сүлжээг хэлнэ. Энэ сүлжээ нь Чэжү арал дахь Чэжү хотоос бусад бүх томоохон хотуудыг хооронд нь холбосон 4,285 км (2,663 миль) стандарт царигийн шугамаас бүрддэг байна. Сүлжээний 2,790 км (1,730 миль) нь давхар замтай, 3,187 км (1,980 миль) нь цахилгаанжсан байна. 2018 онд Өмнөд Солонгосын нийт тээврийн 11.5% төмөр замаар буюу 134.8 сая зорчигч, 30.9 сая тонн ачаа тээвэрлэж, 88.3% авто замаар тээвэрлэжээ.

Зорчигч болон ачаа тээврийн үйлчилгээг БНСУ-ын Газар, дэд бүтэц, тээврийн яамны харьяа “Корайл” (Korail) төрийн өмчит үйлдвэрийн газар “Солонгосын төмөр замын корпорац” (*Korea Railroad Corporation)* голчлон гүйцэтгэдэг боловч зарим төмөр замын шугам, үйлчилгээ, тэр дундаа хот хоорондын өндөр хурдны төмөр зам, нийслэлийн хурдны тээврийг хувийн компаниуд гүйцэтгэдэг. "Солонгосын Үндэсний төмөр зам" (англи. *The Korea National Railway,* хуучнаар Солонгосын Төмөр замын сүлжээний газар) хэмээх БНСУ-ын Тээврийн яамны харьяа төрийн өмчит өөр нэг компани нь төмөр замын суурь бүтцийг барьж, засвар үйлчилгээ хийх үүрэгтэй бөгөөд "Корайл" болон бусад төмөр замын операторууд Солонгосын үндэсний төмөр замд зам нэвтрэх төлбөрийг төлдөг. 2004-2005 онд засгийн газар Солонгосын Үндэсний төмөр замыг хуваах шийдвэр гаргасны дараа Корайл болон Солонгосын Үндэсний төмөр зам хоёулаа байгуулагдсан байна.

## Түүх 
Солонгосын анхны төмөр замын галт тэрэгний хөдөлгөөн 1899 оны 9-р сарын 18-нд эхэлсэн. Энэ нь нийслэл Сөүл хотыг Шар тэнгис дэх хамгийн ойр далайн Инчон боомтыг холбосон зам юм. Америкийн Жеймс Морз 1896 онд анх барилгын концессыг авсан байсан боловч санхүүжүүлэх хөрөнгөгүй байсны улмаас 1898 оны эхээр Японы Шибүсава Эйичийн компанид эрхээ зарж шилжүүлэхээс өөр аргагүй болжээ. Энэ төмөр зам нь 32 км урт бөгөөд тухайн үеийн галт тэрэгний дундаж хурд 25 км/цаг байжээ. Гэхдээ зүтгүүрүүд нь бүгд АНУ-ынх байжээ. Уг шугам өнөөдөр ч ажиллаж байгаа бөгөөд хэсэгчлэн Сөүл болон Инчоны метроны бүрэлдэхүүн болсон байна.

Солонгос дахь төмөр замын хөгжил дэх Японы нөлөөлөл 1910 онд Япон Солонгосыг эзлэн авахаас ч өмнө эхэлсэн бөгөөд 1898 оны 9-р сарын 8-нд Солонгосын засгийн газар Сөүл, Бусан хотыг төмөр замаар холбох концессыг Японы компанид олгожээ. Японы засгийн газар 1901 онд барилгын ажлыг хянах зорилгоор Сөүл-Бусан төмөр замын корпорацыг үүсгэн байгуулсан боловч саатсаны улмаас 1903 онд Японы засгийн газар уг төслийг шууд хяналтдаа авчээ.

Эхний шугам нээгдсэн даруйд бусад 2 урт төмөр замын шугамын барилгын ажил эхэлсэн байна. 1905 оны 1-р сард Сөүл-Бусан хоорондох төмөр зам ашиглалтад орж, 1906 он гэхэд Солонгосын хойгийг бүхэлд нь дайран өнгөрч, өмнөд эргийн Бусан хотыг Солонгос-Хятадын хилийн Синуйжутай холбосон байна. Японы колоничлолын үед ч Солонгосын төмөр замын барилгын ажил идэвхтэй үргэлжилсэн. Түүгээр ч барахгүй Дэлхийн хоёрдугаар дайны өмнөх үеийг Солонгосын төмөр замын "алтан үе" гэж нэрлэх нь зүй ёсны хэрэг юм. Тухайн үед галт тэрэг холын аяллын тээврийн үндсэн хэрэгсэл болж, төмөр зам нь өөрчлөлт хөгжил, шинэ эрин, шинэ санаа бодлын бэлгэ тэмдэг болсон байдаг юм. Төмөр зам нь Сөүлээс Бусан хүртэл 15 цагийн дотор явах боломжтой болсон. Энэ үед улсын бүх томоохон төмөр зам баригджээ.

Умард болон Өмнөд Солонгост төмөр замын царигийн хэмжээ ижил буюу 1435 мм байдаг юм. Энэ бол дэлхийн төмөр замын 60 орчим хувь нь ашигладаг "Европын цариг" юм. Тухайн үед идэвхтэй худалдаа явагдаж байсан Хятад руу галт тэрэг чөлөөтэй зорчих боломжийг бүрдүүлэх үүднээс энэхүү царигийг сонгосон аж.

“Европ цариг”-ийг Орос, Украин, Беларусь, Молдав, Латви, Литва, Эстони, Финланд, Ирланд, Испани, Португалаас бусад Европын орнуудад ашигладаг юм. Мөн Хойд Америк, Австрали, Ойрх Дорнод, Хойд Африк, Мексик, Куба, Панам, Венесуэл, Перу, Уругвай зэрэг орнуудын төмөр зам ийм 1435 мм цариг ашигладаг.

Солонгос дахь төмөр замыг япон инженерүүд зохион бүтээж, япон компаниуд барьсан ч Япон улс өөрөө өөр цариг буюу 1067 мм-ийг ашигладаг байна.

Мэдээж хэрэг 1950-1953 оны Солонгосын дайн төмөр замын тээвэрт ихээхэн хохирол учруулсан. Гэсэн хэдий ч төмөр замыг нэлээд богино хугацаанд сэргээж чадсан байна. Түүгээр ч зогсохгүй Солонгосын дайны үеэр уурын зүтгүүрийг дизель зүтгүүрээр сольж эхэлсэн: 1951 онд анхны дизель зүтгүүрүүд тус улсад орж ирсэн юм. Ташрамд дурдахад, Солонгост өндөр хурдны төмөр зам баригдах хүртэл төмөр замууд цахилгаанжаагүй байсан бөгөөд саяхныг хүртэл бүх зүтгүүрүүд дизель хөдөлгүүртэй байсан юм.

Солонгосын дайны дараа шинэ төмөр зам баригдаж байсан боловч эрчимтэй бүтээн байгуулалт хийгдээгүй байна. Өмнөд Солонгосын төмөр замын нийт урт 1945 онд 2600 километр, 2000 онд 3100 километр, 2005 онд 3389 километр, 2020 онд 4385 километр байсан ба түүнээс хойш өөрчлөгдөөгүй байна. Одоогийн байдлаар суудлын галт тэрэг зогсдог 698 төмөр замын өртөө байна.

Солонгост төмөр зам хамгийн аюулгүй тээврийн хэрэгсэл гэж статистик судалгаагаар үзэж ихээхэн түгээмэл хэрэглэдэг байна. Дээр нь галт тэрэгнүүд яг цагийн хуваарийн дагуу явдаг.

“KTX” (англи. *Korea Train eXpress; **KTX***) хурдны галт тэрэг ашиглалтад орохоос өмнө “Сэмэыль” буухиа галт тэрэг Сөүл, Бусан хоёрын хоорондох 442 км замыг ойролцоогоор 4,5 цагийн дотор туулдаг байсан. 2004 оны 4-р сард нээгдсэн өндөр хурдны галт тэрэгний шугам нь Сөүл, Бусан хоёрын хоорондох аялах хугацааг бараг 2 дахин бууруулж, 2 цаг 40 минут болгосон юм. 1992 онд эхэлсэн төслийн эхний үе шатанд Сөүлээс Дэгү хүртэл хурдны замыг барьж, Дэгү-Бусан хоорондын ердийн хэсгийг шинэчлэх ажлыг хийжээ. Үйлчилгээг анх 2006 онд эхлүүлэхээр төлөвлөж байсан ч хоёр жилээр хойшлогдсон. 2004 онд Дэгү-Бусан хотыг холбосон хурдны галт тэрэгний 2-р шатны барилгын ажил 2010 онд ашиглалтад оруулсан байна. Тус улсын өмнөд хэсэгт орших Мокпо ба Сөүлийн хооронд (аяллын хугацаа 3,5 цаг), Сөүл-Кванжу (мөн өмнөд хэсэгт) (2 цаг 50 минут), Сөүл-Ёсү (4 цаг), Сөүл, Масан (мөн 4 цаг) гэсэн дөрвөн өөр "KTX"-ийн хурдын гал тэргийн буухиа чиглэл байдаг.

Эхэндээ Солонгосын өндөр хурдны галт тэрэгний шугамууд солонгос стандартад тохируулсан Францын “TGV” галт тэргийг ашигладаг байсан. Гэсэн хэдий ч 2010 оны 3-р сараас эхлэн дотоодод үйлдвэрлэсэн илүү хурдан KTX-II галт тэрэгнүүдтэй зэрэгцэн ажиллаж байна. Үйлдвэрлэгч “Hyundai Rotem”-ийн мэдээлснээр галт тэрэгний 87 хувь нь цэвэр солонгос технологийг ашигладаг болсон байна. Солонгос улс Япон, Франц, Германы дараагаар дотоодын технологи ашиглан өндөр хурдны галт тэрэг хөгжүүлсэн дэлхийн дөрөв дэх орон болоод байгаа юм. Галт тэрэг нь 350 км/цаг хүртэл хурдлах чадвартай болоод байна.

Өмнөд Солонгосын галт тэрэгнүүд нь хурд, тав тухыг харгалзан гурван ангилалд хуваагддаг. *Нэгдүгээр* шат нь өндөр хурдны галт тэрэг, түүний дотор KTX, KTX-Шанчуань галт тэрэг орно. *Хоёрдугаар* шатлал нь ITX Youth, ITX New Village, Nuriro зэрэг цахилгаан EMU юм. *Гуравдугаар* шатлал нь Infinity Flower, Xincun, Diesel Power Commuter Train, аялал жуулчлалын галт тэрэг зэрэг дизель EMU машинууд бөгөөд зорчих үнэ нь өөр өөр байдаг. Кёнбү шугам болон Хунан шугам нь Korea Rail-ын гол зангилаа юм. Үүнээс гадна Лишүй, Чанюань хоёрыг холбосон Жеолла шугам, Жингюань шугам, төрөл бүрийн байршлыг холбосон Жинь-и шугам, Жинчүн шугам, Төвийн шугам, Дунхай цахилгаан төмөр зам байдаг.

Солонгост гадаадын иргэдэд зориулсан KORAIL PASS-ийг нэвтрүүлж, тодорхой хугацаанд KTX болон дундын галт тэргээр тодорхой хугацаанд хязгааргүй олон удаа зорчих боломжийг олгож байна. Жуулчид боломжийн үнээр аялах боломжтой гэсэн үг юм.