open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1952 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
10 сарын 7 - Владимир Путин

## Энэ онд нас барагсад 
* Маршал Чойбалсан нас нөгцөв.
## Гадаад холбоос 

#
1933 он

1931 он | 1932 он | 1933 он | 1934 он | 1935 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Крайова

**Крайова** (Craiova) — Румыны Долж тойргийн засаг захиргааны төв, 269,506 хүнтэй хот. 

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Бага Валахийн суурин
Ангилал:Долж тойргийн суурин

Ангилал:Румыны их сургуулийн хот
Ангилал:Румыны хот
1941 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
*Нацистын Герман ЗХУ-д довтолсноор Аугаа Их Эх орны дайн эхэлсэн буюу ЗХУ Гитлерийн холбоотноос эргэн түүний эсрэг Холбоотны эвсэлд нэгдэн Дэлхийн хоёрдугаар дайнд шууд оролцох болов.

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1899 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
* 7 сарын 21 - Эрнест Хемингуэй

## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1957 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
1-р сард Кубын хувьсгал эхэлсэн байна.

3-р сарын 8-нд Гана улс НҮБ-д элссэн.

12-р сарын 4-нд Алтайн нурууны Их Богдод хүчтэй газар хөдөлж, газар дор 30 км байсан голомтод 11-12 балл хүрчээ. Ийм хүчтэй газар хөдлөлт хуурай газар ховор тохиолдох бөгөөд 80 км үргэлжилсэн уул нуруу өргөгдөж, хойш хөдөлсөн. 8,5 метр өргөгдсөн нь шинжлэх ухаанд баттай бүртгэгдсэн дээд хэмжээ юм. 10 метр өндөр чулуун давалгаа мэт бүтэц Торомхон гэдэг газар үүсэж,  Бахар уулын орой хэсэг нурахдаа хоёр голын хөндийг хааснаар Оюу, Номин нуур бий болсон түүхтэй.

7-р сарын 6-нд алдарт Жон Леннон, Пол Маккартни хоёр танилцсан байна.

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1943 он

Нийтийн он тооллын **1943 он** баасан гарагаар эхэлсэн аргын тооллын (Грегорийн цагалбараар) ердийн жил байв.

## Үйл явдал 
*  1 сарын 15 – АНУ-ын Батлан хамгаалах яамны төв байр Пентагон баригдаж дууссан.
* 7 сарын 5–8 сарын 23 – Дэлхийн хоёрдугаар дайн: түүхэнд хамгийн олон танк оролцсон Курскийн тулалдаан болов.
* 7 сарын 25 – Италийн фашист удирдагч Бенито Муссолини баривлагдаж, ерөнхий сайдын суудлаас огцорсон.
* 12 сарын 28 – Германд тусласан шалтгаанаар Зөвлөлтийн төр халимагуудыг Сибирь лүү хомроглон цөлсөн. Мөн тэдний Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Халимаг Улсыг татан буулгаж Астрахань мужид шилжүүлэв. Сталин больж Хрущёв гарсан 1957 онд цагаадаж нутаг нь сэргэж, буцан харьцгаасан.

## Төрсөн хүн 
: *Дэлгэрэнгүй: Ангилал:1943 онд төрөгсөд*
* 1 сарын 7 – Хирошимын атомын бөмбөгдөлтөд өртсөн охин Сасаки Садако
* 2 сарын 25 – Английн «Битлз» хамтлагийн хөгжимчин Жорж Харрисон
* 3 сарын 9 – Америкийн шатарчин Роберт Фишер
* 3 сарын 12 – Боснийн серб жанжин Ратко Младич
* 3 сарын 31 – Америкийн жүжигчин Кристофер Уокен
* 3 сарын 11 – Пакистан жанжин, улс төрч Первез Мушарраф
* 8 сарын 17 – Америкийн жүжигчин Роберт Де Ниро
* 8 сарын 17 – Польшийн улс төрч Лех Валенса

## Өнгөрсөн хүн
: *Дэлгэрэнгүй: Ангилал:1943 онд нас барагсад*
* 1 сарын 7 – Америкийн серб цахилгааны инженер Никола Тесла
* 1 сарын 26 – Зөвлөлтийн орос ургамал судлаач Николай Вавилов
* 8 сарын 28 – Болгарын 1918—1943 оны хан III Борис

## Гадаад холбоос 

#
1897 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1966 он

**1966 он** нь Григорийн тооллоор Бямба гарагт эхэлсэн ердийн жил. Нийтийн тооллын 1966 дахь, 2-р мянганы 966 дахь, 20-р зууны 66 дахь, 1960-аад оны 7 дахь жил болно. Билгийн тооллоор 17 дугаар жарны "Гал" Морь жил. 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
*1 сарын 19: Индира Ганди Энэтхэгийн 3 дахь Ерөнхий сайдаар сонгогдож, 1 сарын 24-нд үүрэгт албандаа орсон.
*1 сарын 8-нд - Генерал Шарль де Голль хоёр дахь удаа 7 жилийн хугацаатай Францын Ерөнхийлөгч болов. Жорж Помпиду тус улсын Ерөнхий сайдаар томилогдов.
*1 сарын 24-нд-Индира Ганди Энэтхэгийн түүхэн дэх хоёр дахь Ерөнхий сайд болов.
*3 сарын 5-нд -Японы Фүжи ууланд Boeing 707 онгоцны сүйрэл болсон.
*6 сарын 13-нд— БНХАУ-д боловсролын системийг шинэчлэл эхлүүлсэн. 
*7 сарын 11-нд Улаанбаатар хотод томоохон усны үер болсон.
*12 сарын 2-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей Бирмийн төлөөлөгч У Тантыг НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар таван жилийн хугацаатай сонгож батлав.
*12 сарын 19-нд — Азийн хөгжлийн банк байгуулагдсан.
*1966 онд төгрөгийн ханшийг өөрчлөхгүйгээр дэвсгэрт бүрийн хэмжээг гүйлгээнд хэрэглэхэд тохиромжтой болгон өмнөхөөс жижигрүүлж, өнгө, зураг урлалыг цоо шинээр өөрчлөн бүтээж, хэвлэн гаргасныг одоо гүйлгээнд хэрэглэж байна. 1966 оны шинэ тэмдэгтийг гүйлгээнд оруулахдаа урьд нь гүйлгээнд явж байсан бүх цаасан тэмдэгтүүдийг богино хугацаанд сольж олгох замаар гүйлгээнээс татсан байна. Тэгэхдээ ханшны өөрчлөлт хийгээгүй ажээ. 

## Энэ онд төрөгсөд 
*3 сарын 3 - Оросын Холбооны Улсын Засгийн газрын тэргүүн Михаил Мишустин
*6 сарын 13— Григорий Перельман, оросын математикч, Пуанкарегийн дэвшүүлсэн магадлалыг баталсан хүн. 

## Энэ онд нас барагсад 
*1 сарын 14 — Сергей Королёв, зөвлөлтийн сансрын пуужин зохион бүтээгч, академич. 
*3 сарын 5: Оросын яруу найрагч Анна Ахматова 

## Гадаад холбоос 

#
1644 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
Мин улс нуран унасан

## Энэ онд төрөгсөд 
*Галдан Бошигт - Зүүнгарын хаан
*Мацүо Башо - Японы яруу найрагч

## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1575 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* Лейден хотод Гэгээн Барбарагийн хуучин хийдийн байранд Голландын анхны их сургууль нээгдэв.
* Амстердамд жин нь бие даасан ундаа хэлбэрээр үйлдвэрлэгдэж эхэлсэн.
* Испаничууд Зиерикзее (Зеланд) хотыг бүслэв.
* Испанид алкабала 3 дахин нэмэгдэж, бусад татвар нэмэгдэнэ.
Хоёрдугаар сарын 15 - Францын хаан * III Генригийн хаан ширээнд залах ёслол Реймст болсон.
* Тосканы гүн Франческо I ди Медичи Боболи хотод зөөлөн шаазан эдлэлийн үйлдвэр байгуулжээ.
* Трансильванийн хунтайж, Туркийн султаны вассал Стефан Батори Польш-Литвын хамтын нөхөрлөлийн хаан ширээнд сонгогдов.
* Берлинээс зүүн өмнө зүгт орших жижиг газар нутгийг Бранденбургт хавсаргав.
* Бүгд Найрамдах Чех улсад хаан II Рудольф хаан ширээнд заларсан.
6-р сарын 28 - Японы байлдааны арга барилыг эрс өөрчилсөн Нагашиногийн тулалдаан.
* 1575-1611 - Чехийн хаан Рудольф II.
* Чехийн Сейм тариачдад ойд ан хийх, эзний эзэмшилд загас барихыг хориглов.
* Прибрам ба Рожмитал ноёд (Чех) дахь тариачдын үймээн самуун.
* Чехийн Лютеранчууд болон "Чех ахан дүүс" хамтарсан "Чехийн Конфесун" (итгэлийн тунхаглал) зохиосон.
* Есдүгээр сард Сервантес ахынхаа хамт Неаполь хотоос гал тогооны өрөөнд буцаж ирэхдээ далайн дээрэмчдэд баригдаж, боолчлолд автжээ.
* Иван IV Иванын дайсан, алдарт хаан Ахматын ач хүү, баптисм хүртсэн Татарын хунтайж Симеон Бекбулатовичийг бүх Оросын агуу хаанчлалд Иван IV "байрлууллаа".
* Константинополь Патриарх нь Синайн үнэн алдартны сүмийн бие даасан байдлыг албан ёсоор баталгаажуулав.
* Гуравдугаар Далай лам Сонам ​​Гяцо тус хийдийг байгуулж, хожим нь Намгял дацан (Ялгуусан хийд) хэмээн нэрлэсэн.
* Конго улсыг Португалд нэгтгэх.
1575-1626 - Жүрчэнсийн хаан Нурхачи.
* Сөүлийн шүүх дээр зүүн болон баруун гэсэн хоёр нам гарч ирэв.
Филиппин дэх испаничууд болон хятадуудын худалдааны харилцаа сэргэв

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1616 он

## Энэ оны үйл явдал 
*
## Энэ онд төрөгсөд 
*
## Энэ онд нас барагсад 
*


#
1675 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
Бурни, Лувсан нар Манжийн эсрэг бослого гаргав. 

Оросын Үнэн алдартны сүмийн Николай Спафарии тэргүүтэй элч төлөөлөгчид Бээжинд очсон. 

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Жинс

Манжийн хаанаас монголын ноёдод олгож байсан цолны зэргийг нийтэд таниулах үүднээс янз бүрийн чулуугаар хийсэн жинс нэртэй зассан чулуугаар шагнадаг байсан байна. Жинсийг малгайн оройн дээр бэхлэн тогтоодог байжээ.
Ангилал:Монгол хувцас
Лан

**Лан** () нь дундад зууны үед Манж Чин улсын үед Монгол, Хятадад хэрэглэж байсан хүндийн жингийн хэмжүүрийн нэг юм. 

Нэг лан З7,3 граммтай тэнцэнэ; арван цэн нэг лан болно. 

* *лангаар олж цэнгээр гээх* - а. Бага зарлагаар ихийг олох; б. Их ашиг олж байхад бага зэргийн гарз байж болно гэсэн санаа. 

Ангилал:Хүндийн хэмжүүр
21-р зуун

**21-р зуун** нь 2001 оны 1 сарын 1-нд эхлэн 2100 оны 12 сарын 31-нд дуусна.

## Энэ зуунд болсон үйл явдлууд 
* 2011 оны аравдугаар сарын 31-нд дэлхийн хүн ам долоон тэрбум болж өссөн байна.
*
## Энэ зуунд төрөгсөд 
## Энэ зуунд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

Ангилал:Зуун
1819 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
960 он

Нийтийн он тооллын **960 он** — Ням гарагаар эхэлсэн аргын тооллын (Юлийн цагалбараар) өндөр жил.

## Үйл явдал 
thumb|150px|I Мешкогийн үеийн Польшийн газар нутаг
* Сүнгийн Тайзу хаан Жао Куанъинь Хожуу Жоу (951—960)-г дарж Сүн улс (960—1127)-ыг үндэслэсэн.
* I ᠌Мешко гүнгийн доор (960—992) үнэн хэрэг дээр Польш улс үүсэн байгуулагдсан.
* Хятадад Хожуу Жоуг дарж Сүнгийн Тайзу хаан Чжао Куанъинь Сүн улсыг үндэслэсэн.

## Төрсөн хүн 
* Византын VIII Константин хаан 
* Гүржийн III Баграт хан 
* Гуулин улсын Сонжун ван

## Өнгөрсөн хүн
* Сербийн Часлав гүн
## Гадаад холбоос 

#
1841 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
7 сарын 27 - Михаил Лермонтов

## Гадаад холбоос 

#
1847 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
*2 сарын 11 - АНУ-ын зохион бүтээгч Томас Альва Эдисон (1931 онд өнгөрсөн)

## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1944 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
1944 оны 11 сарын 25 нд Нэрт яруу найрагч Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар БНМАУ-ын Төрийн шагнал, Ардын Уран Зохиолч, Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн Б.Лхагвасүрэн мэндэлжээ (нас барсан 2019 оны 2 сарын 5 )

## Энэ онд нас барагсад 
* Николай Николаевич Поликарпов Зөвлөлтийн нисэх онгоцны алдарт зохион бүтээгч.
* Эрвин Роммель Германы фельдмаршал.


#
1935 он

1933 он | 1934 он | 1935 он | 1936 он | 1937 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 

#
1959 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
Монгол улсад 7-р сарын 13 ны өдрийн Махн-ын төв хорооны хурлаас соёлын довтолгоо явуулах тогтоол гарч хэрэгжиж эхэлсэн

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
16-р зуун

## Энэ зуунд болсон үйл явдлууд 
* Газар зүйн агуу нээлтийн үе (15—17 зуун). Европчууд Номхон далайг нээсэн (1513; Васко де Бальбоа). 
* Испанчууд Ацтек болон Инкуудын эзлэв. Испаний Алтан үе.
* Италийн дайнууд (1499—1504, 1508—1516, 1521—1526, 1526—1530, 1536—1538, 1542—1546, 1551—1559).
* Османы эзэнт улсын Венецтэй хийсэн дайнууд (1499—1503, 1537—1540, 1570—1573), Перстэй (1514—1555, 1578—1590), Габсбургуудтай (1526, 1529, 1530—1552, 1593—1606). Франц-туркийн холбоо (1528—1798).
* Орос-Литвын дайнууд (1500—1503, 1507—1508, 1512—1522, 1534—1537). 
* Сефевид улс (1501—1722).
* Португалийн Энэтхэгийн далай дахь эрх мэдлийн төлөөх Мамлюк (1505—1517), Османы эзэнт гүрэнтэй (1509, 1538—1557, 1558—1566, 1580—1589), Перстэй (1507—1622). Бразилийн эрэгийг нээж Португальд нэгтгэсэн (1500; Педру Алвариш Кабрал).
* Их Могол улс байгуулагдсан (1526).
* Шинэчлэлийн эхлэл (1517; Мартин Лютер)
* Англи дахь шинэчлэл (1534). «Елизаветагийн эрин» (1558—1603). Эдинбургийн гэрээ (1560) англи-шотландын дайны дуусгавар.
* Европчуудын Японтой худалдаа хийж эхэлсэн (1543). 
* Сиам-бирмын дайнууд (1547—1549; 1563—1564; 1568—1569; 1584—1593; 1594—1605).
* Орос-Шведын дайнууд (1554—1557, 1590—1595).
* Франц дахь шинэлчлэл. Шашны дайнууд (1562—1598). Варфоломейн шөнө (1572). Нантын гэрээ (1598).
* Умардын 7 жилийн дайн (1563—1570).
* Ливоны дайн (1558—1583). Речь Посполита (1569—1795) байгуулсан. 
* Англи-испаны дайн (1585—1604). 
*

## Энэ зуунд төрөгсөд 
## Энэ зуунд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 
Ангилал:Зуун
17-р зуун

## Энэ зуунд болсон үйл явдлууд 
* Нидерландын хувьсгал (1568—1648). Голландын Алтан зуун, Испаний Алтан зууны дуусгавар. Морискуудыг хөөсөн  (испани. *Expulsión de los moriscos*) нь (1609—1614).
* Орос дахь Үймээн самууны үе (1598—1613) болон Орос дахь Их өлсөглөн (1601—1603). Орос-Польшийн дайн (1609—1618). Романовууд Оросын хаан ширээнд сууж эхэлсэн (1613).
* Английн (1600), Голландын (1602) болон Францын (1664) Ост-Энэтхэгийн компанит ажиллагаа эхэлсэн. Голланд-португалийн дайн (1602—1661).
* Английн Умард Америкийг колончилох үйл явцын эхлэл (Жеймстаун — 1607), Франц (Квебек — 1608), Голланд (Шинэ  Амстердам — 1625).
* Францад бүрэн хаанчлалын үеийн эхлэл (1614—1789; «Агуу зуун»; «Хуучин тогтолцоо»).
* Арван гурван жилийн дайн (1618—1648). Вестфалийн энхийн гэрээ (1648).
* Португалийн тусгаар тогтнолын дайн (1637—1668).
* Япон улс өөрийгөө бусдаас тусгаарлаж байсан үе (1641—1853).
* Луизианаг Францад нэгтгэсэн (1682; Кавелье де Ла Саль).
* Английн хувьсгал (1642—1651). Англи, Шотланд, Ирландын дайн (1639—1651; Гурван Ванлигийн дайн). Протекторат (1653—1659; Кромвель).
* Мин улсын мөхөл (1644). Маньжууд Хятадыг эзэлсэн үе (1644—1683; Чин улс). Далайн худалдааны хориг (1647).
* Богдан Хмельницкийн бослого (1648—1654). Украиныг Орост буцааж нэгтгэсэн (1654). Орос-Польшийн дайн (1654—1667).
* Англи-Голландын дайн (1652—1654; 1665—1667; 1672—1674).
* Англи-Испаны дайн (1654—1660).
* Умардын дайн (1655—1660).
* Степан Разины бослого (1670—1671).
* Туркийн их дайн (1667—1700). Турк-Польшийн дайнууд (1620—1621; 1633—1634; 1672—1676; 1683—1699), Турк-Венецын дайн (1645—1669, 1684—1699), Турк- Австрын дайн (1663—1664), Турк-Оросын дайн (1672—1681; 1686—1700). Карловицын эхнийн гэрээ (1699).
* Голландын дайн (1672—1678).
* Ойрд-манжийн анхны дайн (1688/1690—1697). Үр дүнд Халыг Чин гүрэнд нэгтгэсэн
* Оросын I Пётр хааны шинэчлэл (1696—1725).

## Энэ зуунд төрсөн алдартнууд 
## Энэ зуунд нас барсан алдартнууд 
## Гадаад холбоос 

#
#
1781 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1938 он

1936 он | 1937 он | 1938 он | 1939 он | 1940 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* Хасан нуурын байлдаан болов.

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1945 он

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
* 4 сарын 21: Вальтер Модел, нь Германы фельдмаршал (* 1891)
* 4 сарын 28: Бенито Муссолини, нь Итали Ерөнхий Сайд (* 1883)
* 4 сарын 30: Адольф Хитлер, нь Австрид төрсөн Германы улс төрч (* 1889)

## Энэ онд болсон үйл явдлууд
*Дэлхийн 2-р дайн дууссан
*Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага байгуулагдсан
*АНУ Нагасаки болон Хирошима хотуудад Атомын бөмбөг хаясан.


#
1961 он

наадам== Энэ онд болсон үйл явдлууд ==

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
* 7 сарын 2 - Эрнест Хемингуэй

## Гадаад холбоос 

#
1927 он

1925 он | 1926 он | **1927 он** | 1928 он | 1929 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1934 он

1932 он | 1933 он | 1934 он | 1935 он | 1936 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
* 9 сарын 28: Брижит Бардо, Францын кино жүжигчин (2025 онд өнгөрсөн)

## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Сантиметр

**Сантиметр** (товчоор **см**) гэж, СИ системийн уртын хэмжүүрийн үндсэн нэгж болом метрийг 100 хуваасны нэгтэй тэнцэх нэгж юм.

## Түүх
Францын хувьсгалаар Английн эсрэг бүх юманд өөрчлөлт хийх зорилгоор СИ системийн анхдагч хувилбарыг гарган түүнийг хөхиүлэн дэмжсэн байна. Үндсэн эталон нь Парисын музейд хадгалагдаж байна.

Ангилал:Уртын нэгж
1970 он

**1970 он** - Билгийн тооллын "Цагаан Нохой жил". 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 1-р сарын 5-нд Зөвлөлт Украины Дээд Зөвлөлийн шийдвэрээр Луганск хотыг Ворошиловград /Климент Ворошиловын дурсгалд/ болгож өөрчилсөн байна.
* 1-р сарын 9-нд Ливийн Засгийн газрыг Муаммар Каддафи өөрөө тэргүүлсэн.
* 1-р сарын 15—22-нд ЗХУ-д хүн амын тооллого болж ЗХУ 241,7 сая хүн амтай болжээ. 
* 3-р сарын 19-нд ЗХУ-ын эрдэмтэн А.Сахаров зарим хүмүүсийн хамт нийгмийг ардчилах шаардлага бүхий нээлттэй захидал бичсэн. 
* 4-р сарын 10-нд Пол Маккартни «Битлз» хамтлаг тарсан тухай мэдэгдэв.
* 9-р сарын 28-нд Каир хотод Арабын Нэгдсэн Бүгд Найрамдах улсын Ерөнхий сайд Гамаль Абдель Нассер нас барав. 

## Энэ онд төрөгсөд 
4-р сарын 29-нд 

Ума Турман-америкийн киножүжигчин.

Андрэ Агасси-америкийн газрын теннисчин.

5-р сарын 22-нд Наоми Кампбелл-британий топ модель, дуучин. 

## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
1936 он

1934 он | 1935 он | 1936 он | 1937 он | 1938 он 

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* Берлиний олимп-нээгдсэн
* Гармиш-Партенкирхений олимп-нээгдсэн

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 

#
1892 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
2015 он

**2015 он** (**MMXV**) буюу **Хоёр мянга арван таван он**, **Хоёр мянга арвантавдугаар он** нь пүрэв гарагт эхэлсэн ердийн жил юм. Григорийн тоолол буюу Нийтийн тоолол ёсоор *Манай эрин*-ий 2015 дахь он бөгөөд 3 дахь мянган болон XXI зууны 15 дахь, 2010-д оны 6 дахь он болно.

## Болсон үйл явдал 
### Дэлхийд болон улс төрд болсон үйл явдал
* 1 сарын 1: Литва европын холбоонд 19 дэх гишүүн улс болон оров.
* Европын холбоо руу цагаачлах цагаачид болон дүрвэгсдийн урсгал тасрахаа байв. 
* 10 сарын 3: Афганистаны Кундуз хотын нэгэн эмнэлгийг Америкийн Нэгдсэн Улсын Зэвсэгт Хүчин бөмбөгдсөний улмаас хамгийн багадаа 30 хүний амь нас үрэгдсэнээр олон улсад хүчтэй шүүмжлэлд өртлөө.
* 11 сарын 7: 1949 оноос хойш анх удаа хятадын болон Тайванийн ерөнхийлөгчид Сингапурт уулзлаа.
* 11 сарын 24: Оросын Холбооны Улсын нисэх хүчний Сухой Су-24 маркийн бөмбөгдөгч онгоцыг Туркийн хилийг зөрчсөн гэж үзэн туркууд буудан унагасанаас шалтгаалан орос туркийн хоорондын харилцаанд томоохон хагарал гарлаа.
* 12 сарын 2: НАТО Монтенегро Улсыг 29 дахь зэвсэгт хүчний холбоотон улс болон гишүүнээр элсэх урилга өгчээ.

### Террористуудын үйлдсэн алан хядлага
* 1 сарын 7: Францын Парис хотод байрлалтай Чарли Эбдо хошин сонин, сэтгүүлийн редакц руу алан хядагчид нэвтрэн орж 12 хүний амь насыг бүрэлгэв.
* 10 сарын 31: ОХУ-ын Когалымавиа компаний зорчигч тээврийн онгоцонд тэсрэх бодис хийсний улмаас Синайн аралд унаж нийт 224 хүн амь үрэгдэв.
* 11 сарын 13: -  Парис хотын хэд хэдэн газарт алан хядагчид террор үйл ажиллагаа хийсний улмаас нийт 130 хүн амь үрэгдэн 352 хүн хүнд болон хөнгөн шархдав.

### Спорт
* 1 сарын 31: Хөлбөмбөгийн Азийн Аварга Шалгаруулаx Тэмцээн 16 дахь удаагаа Австрали болов.
*10 сарын 25 — Английн Формула 1-ийн нисгэгч Льюис Хамилтон гурав дахь удаагаа дэлхийн аваргын болзлыг урьдчилан хангалаа.
* 11 сарын 29: Украйны хүнд жингийн дэлхийн аварга Владимир Кличко арав гаран жил ялагдал хүлээлгүй явсаны дараа Тайсон Фьюрид ялагдал хүлээн дөрвөн аваргын бүсээ алдлаа.

### Нийгэм болон соёл
* 2 сарын 19: Монголын цагаан сар
* 2 сарын 5.-15.: 2014 оны Берлиний Олон Улсын кино наадам 65 удаагаа зохион явагдсан.

### Шашин шүтлэг
### Эдийн засаг
* 1 сарын 15: Швейцарийн үндэсний банк гэнэтхэн евроны хамгийн бага ханшийг зогсоолоо. Евро нь швейцарийн Франктай харьцуулахад богино хугацаанд маш өндөр ханшны уналтанд орлоо.
* 1 сарын 16.-25.: Олон улсын ногоон долоо хоног Берлин
* 9 сарын 20: Фолксваген хувьцаат компани нь америкт үйлдвэрлэсэн дизель моторт автомашины шатсан хийн хэмжээг санаатайгаар бууруулах програм хэрэглэсэнээ хүлээсэн байна. Үүнээс шалтгаалан ТУЗ-ын ерөнхий захирал Мартин Винтеркорн 2015 оны 9 сарын 23-нд ажлаа хүлээлгэн өглөө. Түүний ажлыг Порше ХК-ний ТУЗ дарга байсан Маттхиас Мюллер 9 сарын 25-нд авлаа.

### Шинжлэх ухаан болон техник
### Одон орон
### Гамшиг
* 3 сарын 24: Германы Германвингс иргэний агаарын тээврийн Айрбус 320 онгоцны хоёрдугаар нисгэгчийн санаатайгаар унагасан «Германвингс нислэг 9525» дугаарт нислэгийн ослын улмаас бүх 150 зорчигч амь үрэгджээ.

#### Байгалийн гамшиг
#### Хүнд ослууд
### Нобелийн шагнал
## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос 

#
Стара Загора

**Ста́ра-Заго́ра**  (болгараар Стара Загора) — Болгарын Стара Загора аймгийн төв, 137,881 хүнтэй хот. 

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Болгарын хот
Плевен

**Пле́вен**  (болгараар Плевен) — Болгарын Плевен аймгийн төв, 104,416 хүнтэй хот. 

## Цахим холбоос 
* Плевен хотын албан ёсны цахим хуудас (болгараар)

## Лавлах бичиг 

Ангилал:Плевен аймгийн суурин
Ангилал:Болгарын их сургуулийн хот
Добрич

**До́брич**  (болгараар Добрич) — Болгарын Добрич аймгийн төв, 89,627 хүнтэй хот. 

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг 
Ангилал:Болгарын хот

Ангилал:Добрич аймгийн суурин
Сидни Кросби

**Сидни Патрик Кросби** (, *1987 оны наймдугаар сарын 7-нд Нова Скоша хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Питтсбург Пингвинз баг болон Канадын шигшээ багийн төвийн довтлогч юм.

Тэрээр 2005 оны драфтаар одоогийн багтаа нэгдүгээр сонголтоор ирж анхны улиралаа хувийн зүгээс эрч хүчтэй эхэлж байв. ҮХЛ-ийн түүхэн дэх хамгийн залуу тоглогч Кросби 2006-2007 оны улиралд 120 оноо (36 оноо, 84 ашигтай дамжуулалт) цуглуулж лигийн тэргүүн тоглогчид олгодог Арт Россын цомыг өргөхийн сацуу Үнэ цэнэтэй тоглогчид олгодог Хартын цом болон талбайн шүүгчидийн саналаар шилдэг тоглогчийн Лестер Пирсоны шагналыг нэмж хүртсэн гайхамшигтай амжилттай.

Лигт амжилт гаргахын сацуу Канадын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2005 онд дуудагдан залуучуудын дэлхийн аварга болсон бол 2006 онд насанд хүрэгчдийн ДАШТ-д оролцсон байдаг. Тус тэмцээнд Кросби тун идэвхитэй тоглож мэргэн буучийн шагнал хүртсэн ч баг нь дөрөвдүгээр байрт шалгарчээ.

Кросбигийн идэвхитэй тоглолтын нөлөөгөөр Стэнлийн цомын төлөөх шувтаргын тоглолтонд хоёр удаа гарч ирсэний эхнийх нь 2008 онд Детройт Ред Уингз багтай хийсэн 2:4 цувралын харьцаагаар бүтэлгүйтсэн бол дараа улиралд даагаа нэхэн 4:3 харьцаагаар ялалт байгуулан түрүүлж байлаа.

Ванкуверын Өвлийн олимпын наадмын шувтаргын тоглолтонд АНУ-ын шигшээтэй таарахад Кроби нэмэлт цагт хожлын гоолыг оруулж байсан бол дөрвөн жилийн дараахь Сочийн шувтаргын тоглолтонд төгсгөлийн шайбыг оруулж байлаа.

## Намтар
Түүний эцэг хоккейн тоглогч байсан төдийгүй Канадын нэрийн өмнөөс 1982 оны олимпод оролцож байжээ. Эцгийгээ ихэд дууриадаг байсан Сидни хоёр настайгаасаа уг спортоор хичээллэсэн гэхэд болох юм. Учир нь тэрбээр гэрээ цэвэрлэхдээ л шалны модоор дадлага хийдэг байсан хөгжилтэй түүхтэй.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* 
* 
* 

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Римуски Океаникийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Питтсбург Пингвинзийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Стэнли Купын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга
Ангилал:Гурвалсан алтан клубийн гишүүн
Ангилал:Нова Скоша одон шагналтан
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Роберто Люнго

**Роберто Люнго** (, *1979 оны дөрөвдүгээр сарын 4-нд Монреаль хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Ванкувер Кэнакс болон Канадын шигшээ багийн хаалгач юм.

## Эшлэл
## Холбоос
* 
* Роберто Люнго - Профайл
* 
* 
* Роберто Люнго - Hockey Reference Profile
* 
* Роберто Люнго - HockeyGoalies.org
* Роберто Люнго - GoaliesArchive.com
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Кэри Прайс

**Кэри Прайс** (, *1987 оны наймдугаар сарын 16-нд Нова Скоша хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Монреаль Канадиенс болон Канадын шигшээ багийн хаалгач юм.

## Амжилт
;Хувийн: 
*Өсвөрийн Дэлхийн цомын тэмцээний шилдэг хаалгач: 2007 
*Канадын хоккейн лигийн шилдэг тоглогч 2007. 
*ҮХЛ-ийн Холимог оддын тоглолт (2009, 2011, 2012). 
*Америкийн хоккейн лигийн плэй-оффын үнэ цэнэтэй тоглогчид олгодог Жек Баттерфилдийн цом: 2007. 
*Өрнөдийн хоккейн лигийн шилдэг хаалгач: 2007. 
*Канадын шигшээ багийн шилдэг тоглогчид олгодог Молсоны цом (2009, 2011, 2012). 
;Баг: 
*Олимпын аварга: 2014 
*Өсвөрийн дэлхийн аварга: 2007 
*Америкийн хоккейн лигийн црм: 2007 
*Өсвөрийн ДАШТ-ий дэд байр: 2005

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*Намтар - The Goaltender Home Page 
*"Price Steals the Show for Canada" by Bill Meltzer—NHL.com December 2, 2007
*"Carey Price: Continuing the legacy" by Shane Malloy—NHL.com June 2, 2006
*Профайл
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Сибиу

**Сиби́у** ( [];  []) — Румыны Сибиу тойргийн засаг захиргааны төв, 147,245 хүнтэй хот. 

## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас 

## Лавлах бичиг 

Ангилал:Сибиу тойргийн суурин
Ангилал:Румыны их сургуулийн хот
Ангилал:Румыны хот
Тыргу-Муреш

**Ты́ргу-Му́реш** ( [];  []) — Румыны Муреш тойргийн засаг захиргааны төв, 134,290 хүнтэй хот. 

## Цахим холбоос 
*Хотын цахим хуудас

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Муреш тойргийн суурин
Ангилал:Румыны их сургуулийн хот
Ангилал:Румыны хот
Майк Смит (хоккейчин)

**Майк Смит** (, *1982 оны гуравдугаар сарын 22-нд Кингстон хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Финикс Койотис болон Канадын шигшээ багийн хаалгач юм. Тэр эх орноо төлөөлөн ДАШТ болон Сочийн Өвлийн олимпод оролцож байв.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Дрю Даути

**Эндрю "Дрю" Даути** (, *1989 оны арванхоёрдугаар сарын 8-нд Онтарио мужийн Лондон хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Лос-Анжелес Кингс болон Канадын шигшээ багийн хамгаалагч юм.

## Шигшээ баг
## Шагналууд
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Лос-Анжелес Кингсийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Гелф Штормын мөсний хоккейчин
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Стэнли Купын аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1989 онд төрсөн
Андорра-ла-Велья

**Андорра-ла-Велья** (каталанаар Andorra la Vella), **Андорра-ла-Вьеха** (испаниар Andorra la Vieja) — Андоррын нийслэл, 22,398  хүнтэй хот. 

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Андорра
Ангилал:Европын нийслэл
Дэн Хэмьюс

**Дэн Хэмьюс** (, *1982 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд Смитерс хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин юм.

Тэрбээр Үндэсний хоккейн лигийн (ҮХЛ) Финикс Койотис болон Канадын шигшээ багийн хамгаалагчаар тоглодог.

## Шигшээ баг
## Эшлэл
## Холбоос
*
*
*
*
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Ванкувер Кэнаксын мөсний хоккейчин
Ангилал:Нэшвилл Предаторзын мөсний хоккейчин
Ангилал:Даллас Старзын мөсний хоккейчин
Ангилал:Милуоки Эдмиралсын мөсний хоккейчин
Ангилал:Принс Жорж Кугэрсийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Данкан Кит

**Данкан Кит** (, *1983 оны долоодугаар сарын 16-нд Виннипег хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Чикаго Блэкхокс болон Канадын шигшээ багийн хамгаалагч юм.

Данкан 2010, 2013 оны Стэнлийн цомын аваргаар тодорч байсан.
 
## Шигшээ баг
## Шагналууд
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*Албан ёсны цахим хуудас
*
* Чикаго Блэкхокс - Профайл

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Стэнли Купын аварга
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Кардифф

**Ка́рдифф** (Cardiff) — Их Британи улсын Уэльс орны  нийслэл, 346,090 хүнтэй хот.

## Газарзүй
### Уур амьсгал
## Лавлах бичиг

Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Уэльсийн засаг захиргааны тойрог
Ангилал:Уэльсийн хот
Ангилал:Уэльсийн суурин
Ангилал:Их Британийн их сургуулийн хот
Тирасполь

**Тира́споль** (молдаваар Тираспол, украинаар Тирасполь) — Молдавын 135 мянган хүнтэй хот.

## Зургийн цомог 

Тирасполь. Дом Советов..JPG
Тирасполь. Жилой дом.jpg
ГУП Почта Приднестровья.jpg

## Цахим холбоос 
* Хотын цахим хуудас (оросоор)

## Лавлах бичиг
Ангилал:Приднестрийн суурин

Ангилал:Приднестрийн засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Днестр мөрний суурин
Жей Боумистер

**Жей Боумистер** (, *1983 оны есдүгээр сарын 27-нд Эдмонтон хотод төрсөн*) — Канадын хоккейчин юм.

Боумистер Питтсбург Пингвинз багийн хамгаалан тоглогч бөгөөд шигшээ багтаа мөн тоглодог. 2003 онд түүний хувьд оргил амжилт нь байсан. Тухайн үед Үндэсний хоккейн лигийн шилдэг залуу тоглогч, түүнчлэн ДАШТ-ий шилдэг хамгаалагчаар тус тус нэрлэгдэж байлаа.

2014 онд олимпын аварга болж байв.

## Эшлэл
## Холбоос
*
*

Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч
Ангилал:Медисин Хат Тайгерсын мөсний хоккейчин
Ангилал:Чикаго Вулвзын мөсний хоккейчин
Ангилал:Сан Антонио Рэмпэйжийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Флорида Пантерсын мөсний хоккейчин
Ангилал:Калгари Флеймзийн мөсний хоккейчин
Ангилал:Сент-Луис Блюзын мөсний хоккейчин
Ангилал:Канадын олимпын аварга
Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Канадын олимпын оролцогч
Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга
Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга
Ангилал:Стэнли Купын аварга
Ангилал:Гурвалсан алтан клубийн гишүүн
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Лийр

**Лийр** () — Хүж өвсний овгийн цитрусын төрлийн мөнх ногоон мод, мөн түүнээс гардаг жимс.

## Тархац
Газрын дунда᠌д тэнгис, Энэтхэг, Шри Ланка, Гүрж зэрэг газруудад элбэг ургадаг.

Цэцэг, жимс, навчинд нь эфирийн тос агуулагддаг. Амтат лийрийн төрөл зүйл нь намрын, зуны гэж байдаг бөгөөд бөөрөнхий зуувандуу хэлбэртэй, амтлаг жимстэй. Оросод нэг модноос 120-130 кг ургац хураан авдаг гэсэн яриа байдаг.

## Хэрэглээ
Жимсний хальс, жимс, навч, залуу найлзуураас нь гаргаж авдаг эфирийн тосыг үнэртний болон амттаны үйлдвэрт өргөн ашигладаг.

## Холбоос
* Жимс судлал – Лийрийн ач тус

## Эшлэл 
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Ангилал:Европын ургамлын аймаг
Бэлць

**Бэлць** (], Bălţi, Балць, Бельцы) — Молдавын 145 мянган хүнтэй хот.

## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг

Ангилал:Молдавын хот
Ангилал:Молдавын суурин
Намаг

дахь хулсаар хүрээлэгдсэн намагт газар.]]
**Намаг** — Илүүдэл чийгтэй, чийгэнд дуртай ургамалаар бүрхэгдсэн, хуурай газрын гадаргын хэсэг юм. 

Газрын гүнд ус тогтоох давхарга гадаргад ойр бол намагжих үйл явц элбэг тохиолдоно. Иймийн тул мөнх цэвдэг бүхий тундр ба тайгын бүсэд намаг их тархдаг. Хойд хагас бөмбөрцөгийн ойн бүс түүн дотор Еврази, Бразил болон Канадад их элбэг. 

Дэлхийн том намгархаг газар нь Амазоны нам доор газар болон Баруун Сибирийн тал газарт байдаг ажээ.

Намгийн ус нь цэнгэг ус, шорвог ус, далайн ус байж болно. Цэнгэг усны түвшний хэлбэлзлийг хадгалахын тулд борооны ус, улирлын үерээс ихээхэн хамааралтай байдаг ба томоохон гол, нууруудын дагуу цэнгэг усны намаг үүсдэг. 

Халуун орны болон субтропикийн эрэг дагуу давстай намаг байдаг. Зарим намаг нь усны ургамлаар бүрхэгдсэн гамак буюу хуурай газрын цухуйлттай, эсвэл үе үе усанд автдаг эсвэл хөрсний ханалтыг тэсвэрлэдэг ургамлаар бүрхэгдсэн байдаг. Дэлхийн хамгийн том намаг газруудын зарим нь Амазон, Миссисипи, Конго зэрэг томоохон голуудын дагуу байдаг.https://en.wikipedia.org/wiki/Swamp

## Намагт ой 
Намагт ой нь байнга усархаг хүлэрт муу хөрсөн дээр байдаг. Тэдгээрийг газрын гадаргын байдал (сав газрын намаг), гидрологийн саад ба усны өндөр түвшнээр бий болгож, хадгалж болно. Намагт ойд усны амьдрах орчин нь үе үе, улирлын болон байнгын байж болно. Дал мод бол халуун орны намагт ойд алдартай бүлэг юм.

### Тархалт 
Намагт ой нь өргөн тархсан боловч сэрүүн бүсээс илүү халуун орны бүсэд илүү түгээмэл байдаг. Намагт ойн хамгийн том талбай нь Төв Америк, Бразил, Аргентин, халуун орны Африк, Зүүн өмнөд Ази (ялангуяа Борнео, Шинэ Гвиней, Лаос, Камбож арал) даяар байдаг. Мөн Төв Ази болон АНУ-ын өмнөд хэсэгт намагт ой мод ихтэй.

## Дэлхийн хамгийн том намаг 
Дэлхийн нийт хуурай газрын талбайн 2 хувийг экосистемийн онцгой төрөл болсон намаг, балчиг эзэлдэг. Тэдгээрээс хэмжээгээрээ хамгийн томд тооцогдох намаг нь ОХУ-ын нутгийн төв хэсэгт, Новосибирск, Омск, Томск мужуудын хооронд орших **Васюганы намаг** юм. 

Намгийн талбай 55 мянган хавтгай дөрвөлжин км буюу манай *Архангай* аймгийн нутагтай тэнцэхүйц мөртлөө тэр чигтээ огтхон ч судлагдаагүй ба Васюган нь дэлхий дээрх хамгийн бага судлагдсан газруудын нэг аж. Үүний учир нь ус, шавар, хүлрээс гадна төсөөлшгүй олон төрлийн шумуулнууд эрдэмтэн судлаачдыг судлахад боломжгүй болгодог байна.

Тус намаг нь ойролцоогоор **10 мянган жилийн өмнө** үүссэн, харьцангуй залууд тооцогдох экосистем юм. 

## Ашиглах байдал
Намгаас хүлэр гарган авч түлшний зориулалтаар болон газар тариалангийн бордоо болгон үйлдвэрлэлд ашиглаж болдог.

## Эшлэл
## Холбоос
*Намгийн тухай нэвтрүүлэг


Ангилал:Экосистем
Вадуц

**Ваду́ц** ( дуудлага [] эсвэл [], Лихтенштайн аялгаар ) — Лихтенштайны нийслэл, 5229 хүнтэй хот.

## Зургийн цомог 

Schlossvaduz.jpg|Вадуц ордон
Landesmuseum Vaduz.jpg|Лихтенштайны Улсын Музей
Landtagsgebäude und Regierungsgebäude.jpg|Наад талд нь Төрийн ордон, цаад талд нь Ландтагийн барилга

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Вадуцын цахим хуудас
* Лихтенштайны Вангийн Ордны албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах бичиг

Ангилал:Лихтенштайны суурин
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Лихтенштайны коммун
Ангилал:Альпийн Райн мөрний суурин
Шаан

**Шаан** (германаар ***Schaan***) — Лихтенштайны Вант Улсын 5933 хүнтэй хот.

## Цахим холбоос 
* Шааны цахим хуудас
## Лавлах бичиг

Ангилал:Лихтенштайны суурин
Ангилал:Лихтенштайны коммун
Ангилал:Альпийн Райн мөрний суурин
Валлетта

**Валле́тта** (Valletta) — Мальтагийн нийслэл, 6966 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Мальта
Ангилал:Европын нийслэл
Вильнюс

**Ви́льнюс** (лит. Vilnius [] , 1918 он хүртэл— *Ви́льна*, 1919—1939 онуудад — *Ви́льно*, польшоор. *Wilno*) —Бүгд Найрамдах Литва Улсын нийслэл. 

Хүн ам — 581 475 хүн (2023 он), нийт улсын хүн амын 22 % юм.   Үүнээс 67,1 % литвачууд , 15,4 % польшууд, 9,7 % оросууд, 2,7% беларус (2021 он) байдаг байна. 

1323 онд Литвын Их ван Гедимин  (латин: *Gedeminne*, *Gedeminnus*; 1275 –1341) латин хэл дээр илгээсэн захидалдаа Вильнаг нийслэл хот гэж анх дурдсан байдаг боловч үүнээс өмнө байгуулагдсан гэдэг. Олон зууны турш - Литвын Их Гүнт улсын гол хот, 1569 оноос хойш Польш-Литвын хамтын нөхөрлөлийн хамгийн том хотуудын нэг байв. 1795 онд Польш-Литвын хамтын нөхөрлөл гурав дахь хуваагдсаны дараа Оросын нэг хэсэг болсон бөгөөд 1918 он хүртэл Вильна гэж нэрлэгддэг байв. 1922-1939 онд Вилна нэрээр Польшийн нэг хэсэг байв. 1939 оноос хойш Вильнюс нэрээр Бүгд Найрамдах Литва Улсын дараа нь 1940 оны 8-р сарын 3-нд ЗХУ Литва улсын өөртнөө нэгтгэж тус хот нийслэл нь болсон.

1990 оны 3-р сарын 11-нд Вильнюс хотод Литвын ЗСБНХУ-ын Дээд зөвлөл Литвын улсын тусгаар тогтнолыг сэргээж буй тухай шийдвэрийг батлаж Бүгд Найрамдах Литва улсын нийслэл хот болсон байна.

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах бичиг

Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Литвын хот
Ангилал:Нерис голын суурин
Ангилал:Литвын их сургуулийн хот
Ангилал:Вильнюс дүүргийн суурин
Паневежис

**Паневе́жис** (Panevėžys) — Литвын 113,653 хүнтэй хот.

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Лавлах бичиг
Ангилал:Гетто
Ангилал:Литвын хот
Ангилал:Литвын их сургуулийн хот
Ангилал:Нявежис голын суурин

Ангилал:Паневежис дүүргийн суурин
Клайпеда

**Клайпеда** (, ) — Литва улсын Вильнюс, Каунас хотуудын араас гуравдугаар их хот. 2021 оны байдлаар 152,008 хүнтэй. Балтын орнууд ачаа эргэлтээр хамгийн томд ордог далайн боомт хот. 

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг

Ангилал:Клайпеда дүүргийн суурин
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Литвын хот
Ангилал:Литвын урьдын нийслэл
Ангилал:Литвын их сургуулийн хот
Лиссабон

**Лиссабо́н** ( [] → Лижбоа) — Португалын нийслэл бөгөөд хамгийн том боомт хот. 547,733 хүн амтай хот.  

Европ тивийн хамгийн баруун хэсэгт Атлантын далайн эрэг дээрх цорын ганц нийслэл хот. Лиссабон нь Атлантын далай дахь Иберийн хойгийн баруун хэсэгт байрладаг дэлхийн хамгийн эртний хотуудын нэг.

Лиссабон бол тус улсын улс төрийн төв юм. Энд засгийн газар, парламент, Дээд шүүх, зэвсэгт хүчний штаб, төрийн тэргүүний ордон байрладаг. 

## Түүх 
Баруун Европын хамгийн эртний хот бөгөөд Европын хоёр дахь ууган нийслэл (Афины дараа).  

Ромын эзэнт гүрэн нуран унасны дараа 5-р зуунаас эхлэн тус хот Германы янз бүрийн овог аймгууд, ялангуяа вестготуудын мэдэлд байв. 8-р зуунд түүнийг Моорчууд эзлэн авчээ. 1147 онд I Их Афонсо хотыг эзэлж, 1255 онд Лиссабон Коимбрагийн оронд Португалийн нийслэл болжээ. Түүнээс хойш тус улсын улс төр, эдийн засаг, соёлын төв байсаар ирсэн.

20-р зуунд Лиссабон хот гурван хувьсгал гарсан газар болжээ. Эдгээрийн эхнийх нь буюу 1910 оны 10-р сарын 5-ны хувьсгал нь Португалийн хаант засаглалыг нурааж, тогтвор муутай, авлигад идэгдсэн Португалийн Анхны Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулахад хүргэсэн. 1926 оны 6-р сарын 6-ны хувьсгал нь Анхны Бүгд Найрамдах Улсыг устгаж, Эстадо Ново буюу Португалийн Хоёр дахь Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулахад хүргэсэн. Гурав дахь хувьсгал нь 1974 оны 4-р сарын 25-нд болсон бөгөөд Эстадо Новогийн дэглэмийг дуусгавар болгож, иж бүрэн шинэчлэлийн эхлэл, орчин үеийн Гурав дахь Португалийн Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулсан юм.

## Газар зүй
## Хүн ам 
### Уур амьсгал
## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг

Ангилал:Лиссабон мужийн суурин
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Португалын коммун
Ангилал:Португалын хот
!
Порту

**Порту** (Porto) — Португалын Порту аймгийн төв, 237,584 хүнтэй хот.

Porto-Ponte Dom Luis I-06-2011-gje.jpg
Porto-212-Altstadt-2011-gje.jpg
Porto-282-beim Hotel da Bolsa-Apotheke-2011-gje.jpg
Porto-Bahnhof Sao Bento-14-2011-gje.jpg
Porto-Santa Clara-02-2011-gje.jpg
Porto-Santa Clara-16-innen-2011-gje.jpg
Porto-Cais da Ribeira-12-nachts-2011-gje.jpg
Porto-Sandeman-12-Fuehrung-2011-gje.jpg

## Лавлах бичиг 
## Гадаад холбоос 

Ангилал:Португалын хот
Ангилал:Португалын коммун
Ангилал:Португал дахь дэлхийн өв
Вила-Нова-ди-Гая

**Ви́ла-Но́ва-ди-Га́я** (Vila Nova de Gaia) — Португалын Порту аймгийн 178,526 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Амадора

**Амадо́ра** (Amadora) — Португалын Лиссабон аймгийн 175,136 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Брага

**Бра́га** (Braga) — Португалын Брага аймгийн төв, 170,250 хүнтэй хот.

Braga-Praca da Republica-08-2011-gje.jpg
Braga-Rua do Souto-08-2011-gje.jpg
Braga-Senhora a Branca-04-2011-gje.jpg
Braga-Senhora a Branca-10-2011-gje.jpg
Braga-Senhora a Branca-08-Azulejos-restauriert-2011-gje.jpg
Braga-Bom Jesus do Monte-02-Aufgang-Hund-2011-gje.jpg
Braga-Bom Jesus do Monte-50-doppellaeufige Barocktreppe-Terrasse-2011-gje.jpg
Braga-Bom Jesus do Monte-78-2011-gje.jpg

## Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Коимбра

**Коимбра** (порт. *Coimbra*; [kuˈĩbɾɐ]) нь Португалын ижил нэртэй дүүрэг, хотын болон Бейра Литорал түүхэн мужийн төв, 138,540 хүнтэй хот.

Коимбра нь 1139-1256 онд Португалын Вант улсын нийслэл байсан бөгөөд өдгөө тус хот нь уламжлал, соёлын өвөөрөө баялаг, Европын хамгийн эртний их сургуулиудын нэг болох Куимрбе их сургуулиараа алдартай юм. Хотын оршин суугчдын 1/3 нь их сургуультай (багш, оюутнууд, үйлчилгээний ажилтнууд) холбоотой.

Тус хот нь Португалын нийслэл Лиссабон хотоос умард зүгт 182 км зайнд Монегу голын эрэг дээр оршдог.

Coimbra-06-obere Altstadt mit Universitaet-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-72-Alte Kathedrale-2011-gje.jpg
Coimbra-16-Aufgang zur Altstadt-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-38-Innenhof-2011-gje.jpg
Coimbra-38-Igreja de Santiago-2011-gje.jpg
Coimbra-Mosteiro de Santa Cruz-40-Kreuzgang-1983-gje.jpg
Coimbra-52-Kehrmaschine-Super Bock-2011-gje.jpg
Coimbra-92-Brunnen-2011-gje.jpg

## Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Шяуляй

**Шяуля́й** (литв. *Šiauliai*) — Литвын умард хэсэгт орших 133,900 хүнтэй хот.

Литв улсын аж үйлдвэр, соёлын төв хот. Энд Шяуляй Их сургууль, Шяуляйгийн драмын театр, Унадаг дугуйны Музей, Гэрэл зургийнМузей, Радио, телевизийн мүзей байдаг. 

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг
Ангилал:Литвын их сургуулийн хот

Ангилал:Шяуляй дүүргийн суурин
Фуншал

**Фунша́л** (Funchal) — Португалын Мадейра арлын аймгийн төв, 111,892 хүнтэй хот.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Булаг (усан мандал)

**Булаг** — Газрын ул хөрсний усны түвшин (гүний ус) газрын гадарга руу дээшлэн ил гарсаныг булаг гэнэ. Булаг голдуу хөндий, уулын хажуу бэлд үүссэн байдаг. Усны хувьд нарийн ширхэгтэй янз бүрийн чулуулгийн нүх сүвээр дамждаг тул цэвэр тунгалаг (цэнгэг ус) байх нь элбэг. Бусад тохиолдолд төрөл бүрийн давс, хий, металл, хүчлээс гадна цацраг идэвхт газрын ховор элемент агуулагдана. 

Эрдэс бодисын агуулга ихтэй булгийг эмчилгээнд ашигладаг бөгөөд бид рашаан гэж дуудах нь олонтаа. 

## Түүнчлэн
*Усан мандал
*Рашаан

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* "Булгийн тухай танин мэдэхүй"
* "Булаг гэж юу вэ?"


Ангилал:Биотопын төрөл
Ангилал:Гидрогеологи
Ангилал:Лимнологи
Ангилал:Усны аж ахуй
Ангилал:Усан мандал
Булаг

**Булаг** гэдэг нь Монгол хэлэнд олон салаа утгатай, дараах хуудаснуудын алиныг ч зааж болно.
*Булаг (усан мандал), байгалийн урсац. 
*Булаг (зүс), малын зүс тэмдэг.
*Булаг (чих), хүн, амьтны чих өвчилсөн үед гардаг шингэн.
Манан

**Манан** — Газрын гадарга орчмын агаарын давхаргад усны уур конденсацид орсны үр нөлөөгөөр манан үүснэ. Ингэснээр газар орчим усан дусал, мөсөн талстууд үүсэн хуримтлагдаж агаарын тунгалагжилт болон алсын барааг бууруулдаг. Энэ нь 1 км-ээс бага байвал манан, 1-10 км бол униар гэж нэрлэнэ. Температур ба чийгийн ялгаа бүхий хоёр өөр агаарын болон усны масс шилжилтийн үед манан үүсдэг. Жишээ нь, далайн хүйтэн урсгалаар хүрээлэгдсэн тропикийн цөлийн эрэг болон дулаан, хүйтэн урсгал ийлэх Хойд Америкийн зүүн хойд эрэг орчим ийм манан их татна.

Манан бол үүлтэй адил агаар адиабатаар өргөгдсөн хөрч байгаа бус шүүдэр цэгтээ хүртэл хөрсөнөөс болж үүсдэг. Энэ нь хэд хэдэн замаар явагдах ба үүнээс хамаарч манан олон төрөл байна. 
## Төрлүүд
Ерөнхийд нь хөрөлтийн (цацрагийн, адвекцийн) ба ууршилтын манан гэж ангилна.

### Адвекцийн манан
Хүйтэн газар дулаан агаар шилжин ирснээс болж үүсдэг. Намар, өвөл ажиглагдах ба нэлээд өндрийг хамардаг. Далай тэнгисийн эрэг орчмоор тэнгисийн дулаан агаар ирсэн үед энэ төрлийн манан үүснэ.

### Цацрагийн манан
Шөнө гадарга орчмын агаар урт долгионт цацраг ихээр алдсанаас болж үүсдэг. Дулаан улиралд салхи багатай, цэлмэг цаг агаартай үед ажиглагдана. Хэрэв агаар их чийглэг байвал 10 метрээс цааш харагдахгүй. 

### Ууршилтын манан
Намар, өвөл дулаан уснаас ууршилт явагдах үед дээрх гадарга нь хүйтэн байх учир энэ төрлийн манан үүснэ. Бороо орсны дараах манан ч энэ замаар үүсэх ба дулаан цагт ууршиж амархан сарнидаг. 

## Түүнчлэн
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Сансраас авсан манангийн гэрэл зургууд

Ангилал:Гидрометеор
Үхрийн нүд

**Үхрийн нүд** () — Тошлойн овгийн ургамлын төрөл юм. Төрөл дотроо 150 гаруй зүйл байдаг бөгөөд эдгээр жимснүүдийн хамгийн их ач холбогдолтой нь юм. 

Үхрийн нүд нь биологийн идэвхт бодис ихтэй ургамлын тоонд ордогоос гадна амин дэмийн чанараараа ч жимснүүд дотроо дээгүүрт ордог. Агуулагдах аминдэмийн хувьд P, C, B1, B2 агуулдаг ба каротин, пектин, антиоксидант, фосфор, чулууны хүчлүүд, антоцианы ба флавоноидын нэгдэл, катехин, треонин, эфирийн тос агуулдаг. 

## Тархац
Уг жимс нь Умард туйл, Европ, Кавказ, Өрнө болон Дорнод Сибирь, Дундад Ази, Шведийн нутагт ургадаг. Мөн манай орны Дорнод, Хэнтий, Завхан, Увс, Өвөрхангай, Говь-Алтай, Төв, Хөвсгөл, Ховд аймгуудад нутгийн шинэсэн гацуур, шинэсэн ба хусан ой, тэдгээрийн зах, ойн цоорхой, гол горхийн эрэг, нуранги, хад асгатай газар ургана. 

## Ач тус
Үхрийн нүд нь ходоод гэдэсний үйл ажиллагааг сайжруулж, хоолонд дуртай болгон гэдэс өвдөлтийг зогсоох, шээсний ялгаралтыг нэмэгдүүлэх, олон янзын аминдэм агуулдгийн ачаар өвчтөнийг тэнхрүүлэн цус багадах, тураж эцэх үед хэрэглэхэд тустай. Шүүсээр нь хоолойн өвчин, хөхүүлэн ханиалгахыг эмчилдэг бөгөөд навч нь бөөрний үйл ажиллагааг тордон идэвхижүүлж, туулайтах өвчний үед хэрэгцээтэй.

## Эшлэл
## Холбоос
*Үхрийн нүд

Ангилал:Жимсгэнэ
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Тошлой
Цагаан зээр

**Цагаан зээр** ( англ. Mongolian gazelle) — Монгол орны өмнө, дорнын уудам тал, ухаа толгодоор идээшиж бэлчдэг. Зээрийн гол сүрэг Монголд байрладаг ба сибирийн өмнөд хэсгээр ба Хятадын зүүн хэсгээр бага зэрэг тархсан. Цагаан зээрийн анхны тооллогоор Монголд 1970-аад онд 5 сая цагаан зээр тоологдсон харин 2010 оны тооллогоор 3 сая зээр тоологджээ. Хамаагүй хууль бус агналтаас болж зээрийн сүрэг багассан байна. Зээр нь голцуу 20-30-аараа сүрэглэнэ зарим үед 5000 хүртэл толгойтойгоор сүрэглэнэ. 

Цагаан зээрийн эрэгчинг ооно, эмэгчинг шаргачин, төлийг янзага, эрэгчин шүдлэнг цэнхэр ооно, охин шүдлэнг зусаг шаргачин гэнэ. Голдуу хул шар зүстэй, богино сүүлтэй, тангийнхаа захаар шар хүрээтэй, шаргачин нь эвэргүй, ооно нь арагшаа тахийж үзүүр нь дотогш эргэн ойртсон шорон хоёр эвэртэйгээрээ хар сүүлт зэргээс ялгаатай. Зургаадугаар сард янзаглана. 

Цагаан зээр хялгана, шаваг, хазаар өвс, үет ургамлаар хооллоно. Цагт дунджаар 70 км хүртэл хурдална.  
thumb|left|300px|Цагаан зээрийн тархалт

## Цахим холбоос 
* Монгол цагаан зээрийн зурагнууд (оросоор)
* Цагаан зээр: Мэдээлэл ба тархалтын газрын зураг (англиар)

## Эшлэл 
Ангилал:Зээр
Ангилал:Монголын амьтны аймаг
Ангилал:Эвэртэн
Петер Симон Паллас

**Петер Симон Паллас** (, *1741 оны есдүгээр сарын 22 — 1811 оны есдүгээр сарын 8*) — Германы нэрт байгаль судлаач байлаа.

Паллас Берлин хотод мэс засалч Симон Палласын (1694—1770) хүү болон мэндэлжээ. Байгалийн түүхийн дээд мэргэжлийг эзэмшихийн тулд Халле болон Гёттингений их сургуулийг зэрэг дүүргэжээ. 1760 онд Лейдений их сургуульд хорь хүрээгүй насандаа докторын зэрэг горилж байжээ.

Палласын ургамал болон амьтан судлалаар Оросод судалгаа шинжилгээгээ дагнан гүйцэтгэдэг байжээ. Түүнчлэн Монгол цагаан зээрийг анхлан судалж байв.

## Эшлэл
## Холбоос
**Elenchus Zoophytorum Sistens Generum Adumbrationes Generaliores Et Specierum Cognitarum Succinctas* and* Lyst der plant-dieren, bevattende de algemeene schetzen der geslachten en korte beschryvingen der bekende zoorten, met de bygevoegde naamen der schryveren* at GDZ Göttingen.
**Zoographia Rosso-Asiatica* Volume 1 Volume 2 Volume 3

Ангилал:18-р зууны ургамал зүйч
Ангилал:19-р зууны ургамал зүйч
Ангилал:18-р зууны газар зүйч
Ангилал:19-р зууны газар зүйч
Ангилал:Амьтан судлаач
Ангилал:Арахнологич
Ангилал:Байгаль судлаач
Ангилал:Германы газар зүйч
Ангилал:Баварийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн
Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Шведийн Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Эдинбургийн Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:18-р зууны Леопольдинагийн гишүүн
Ангилал:Оросын Германчууд
Ангилал:1741 онд төрсөн
Ангилал:1811 онд өнгөрсөн