open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антон Деникин

**Антон Иванович Деникин** (1872 оны 12-р сарын 4-нд Оросын эзэнт улсын Варшав мужийн Влоцлавек хотод төрж, 1947 оны 8-р сарын 7-нд АНУ-ын Мичиган муж улсын Анн-Арбор хотод нас барсан) - Оросын цэргийн удирдагч, дэслэгч генерал, нийгэм улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн баримт бүрдүүлэгч, зохиолч.

Оросын иргэний дайны үеийн Цагааны хөдөлгөөний гол удирдагчдын нэг бөгөөд Өмнөд Орос дахь тус хөдөлгөөний удирдагч (1918—1920) байсан. Цагаан Орос хөдөлгөөний удирдагч дотроос хамгийн их цэрэг улс төрийн үр дүнд хүрсэн хүн. 

1885 онд түүний эцэг Иван Ефимович Деникин нас барсан. 

Тэрээр Лович хотын бүрэн дунд сургууль (1882-1890), Киевийн явган цэргийн кадет сургууль (1890-1892), Санкт-Петербург дахь Жанжин штабын академийг (1895-1899) төгссөн; 1898 оноос хойш тэрээр цэргийн сэтгүүл зүйд ажилласан. Орос-Японы дайнд (1904-1905) оролцож, 1905 онд хурандаа цол хүртэж, хоёр одонгоор шагнуулжээ. 

Деникиний улс төрийн үзэл баримтлал бол Үндсэн хуульт хаант засаглал, эрс шинэчлэл, улс орноо тайван замаар шинэчлэх зэрэг байжээ.

1917 оны 2-р сарын Оросын хөрөнгөтний хувьсгалын дараа Дээд ерөнхий командлагчийн штабын даргын туслах байхдаа Деникин түр Засгийн газар армийг нурааж байна гэж буруутгаж, 1917 оны 7-р сарын 7-13-нд генерал Л.Корниловын бослогыг дэмжиж байгаад баривчлагдаж, шоронд хоригджээ.

Л.Г.Корниловыг 1918 онд нас барсны дараа Деникин Оросын өмнөд хэсгийн зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагчаар ажиллаж, 1919 оны хавар Москвагийн эсрэг довтолгоонд орж: Донбассыг эзэлж, Орелыг авч, Тулаг эзлэхээр заналхийлж байгаад ухарч Крым руу зугтаасан байна. Цэргийн удирдлагыг генерал П.Врангельд шилжүүлжээ.    

1920 оны 4-р сарын 4-нд тэрээр Англи руу усан онгоцоор цагаачилсан. Англиас Бельги руу нүүж сүүлд 1926 онд Францад суурьшсан байна. Хилийн чанад руу дүрэвсэн "Цагаач оросууд"-ын улс төрийн гол зүтгэлтнүүдийн нэг болжээ.

1945 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа түүнийг ЗХУ руу хүчээр аваад явж магадгүй гээд АНУ руу цагаачилсан байна.

1947 оны 8-р сарын 7-нд Антон Иванович Деникин АНУ-д зүрхний өвчнөөр нас барсан байна. 1952 оны 12-р сарын 15-нд түүний чандрыг АНУ-ын Нью-Жерси мужийн Жексон хот дахь оросын Гэгээн Владимирын оршуулгын газар нутаглуулжээ. 

2005 оны 10-р сарын 3-нд генерал Антон Иванович Деникин болон түүний эхнэр Ксения Васильевна (1892-1973) нарын чандрыг ОХУ-ын Москва руу нүүлгэн шилжүүлэн авчирч Донской сүмд дахин оршуулжээ.

Ангилал:Оросын эзэнт гүрний дэслэгч генерал
Ангилал:Цагаан армийн зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн
Ангилал:Антисемитизмын хүн
Ангилал:Оросын цагаач
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Эртний Ром

**Эртний Ром** -Орчин үеийн түүх судлалд Ром хот байгуулагдсан МЭӨ 8-р зуунаас МЭ 5-р зууны үед Баруун Ромын Эзэнт Гүрний уналт хүртэлх Ромын соёл иргэншлийн үеийг хэлнэ. Энэ нь Ромын Вант улс (753-509 МЭӨ), Ромын Бүгд Найрамдах Улс (509-27 МЭӨ), болон Ромын Эзэнт гүрэн (27 МЭӨ-476 МЭ) гэсэн үеүүдийг хамардаг бөгөөд Баруун Ромын Эзэнт Гүрний уналт хүртэл үргэлжилдэг.

Эртний Ромын оргил үе нь өнөөгийн Англиас өмнөд талаараа Судан, зүүн талаараа Иракаас баруун талаараа Португали хүртэлх газар нутгийг захирч байсан 2-р зуун юм.  

Эртний Ромын төрийн албан ёсны хэл нь латин хэл байв.

## Түүх 
Эртний Ром нь Итали улс дахь Тибр мөрний эрэг дээр байрлах Итали үндэстний суурингийнх нь хувьд, уламжлалт байдлаар МЭӨ 753 онд байгуулагдсан гэж тооцогддог. Энэхүү сууринг нь Ром хот болон төр улс болгон өргөжиж, гэрээ болон цэргийн хүчний хослолоор хөршүүдээ захирч эхэлсэн. Удалгүй Ром нь Итали хойгийг бүхэлд нь хянаж, Өмнөд Итали (Магна Грециа)-ийн Грек соёлыг болон Этруск соёлыг өөртөө шингээн, дараа нь Дундад тэнгисийн бүс нутаг болон Европын зарим хэсгийг эрхшээлдээ авчээ. Өндөр оргил үедээ Ромын Эзэнт Гүрэн нь Хойд Африкийн эрэг, Египет, Өмнөд Европ, Баруун Европын ихэнх хэсэг, Балканы хойг, Крым, Дундад Дорнодын ихэнх хэсгийг, түүний дотор Анатолийн хойг, Левант, Месопотамийн болон Аравийн хэсгүүдийг хянаж байв. Тус эзэнт гүрэн нь эртний дэлхийн хамгийн том эзэнт гүрнүүдийн нэг байсан бөгөөд МЭ 117 онд ойролцоогоор 5 сая хавтгай дөрвөлжин километр (1.9 сая хавтгай дөрвөлжин миль) газар нутаг эзэлж, 50-90 сая орчим хүн амтай байсан бөгөөд энэ нь тухайн үед дэлхийн хүн амын ойролцоогоор 20% байсан. Ромын улс нь сонгуульт хаант улсаас анхны бүгд найрамдах улсаар, дараа нь улам бүр дарангуйлагч цэргийн засаглал руу шилжсэн.

Эртний Ромыг ихэвчлэн эртний Гректэй хамт сонгодог эртний үеийн соёл иргэншил гэж бүлэглэдэг бөгөөд тэдний төстэй соёл, нийгмүүдийг Грек-Ромын ертөнц гэж нэрлэдэг. Эртний Ромын соёл иргэншил нь орчин үеийн хэл, шашин, нийгэм, технологи, хуулиуд, улс төр, засаглал, дайн, урлаг, утга зохиол, архитектур болон инженерчлэлд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. Ром нь цэрэг армийнхаа мэргэжлийн чанарыг дээшлүүлж, түүнийг өргөжүүлж, "res publica" гэх засаглалыг бий болгожээ. Энэ нь орчин үеийн бүгд найрамдах улсууд, жишээлбэл АНУ болон Франц зэрэг улсын засаглалд сэдэл болсон. Ромын Эзэнт Гүрэн нь акведук буюу замуудыг эзэнт гүрний хэмжээнд барих, мөн илүү сүртэй дурсгалт байгууламжууд болон байгууламжуудыг бүтээх зэрэг гайхамшигтай технологи, архитектурын амжилтанд хүрсэн байдаг юм.
Мал аж ахуй

**Мал аж ахуй** гэж амьтныг гэршүүлэн дасгаж, өсгөн үржүүлэх, адуулан маллах ажлыг голлон эрхэлсэн, хөдөө аж ахуйн нэг салбар юм.

Монгол нутагт мал аж ахуй үүсэх эхлэл мезолитын үед тавигджээ. Үүнд дараах хүчин зүйлс нөлөөлсөн. Байгаль, цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас зарим том амьтад нөхөн, зарим нь нүүдэллэсэн байна. Ийнхүү хүнс тэжээлийн нэг эх сурвалж болох амьтдын олонх нь байхгүй болсон тул хоол хүнсний хомсдолд орох аюул тулгарчээ. Үүний улмаас амьтдыг агнах төдийгүй, заримыг нь өөртөө дасгаж эхэлжээ.

Хүмүүс хоол хүнс олохоос түүнийг хадгалах нь бэрхшээлтэй байсан тул амьтдыг барьж, уяж, хашиж, дэргэдээ байлган өөртөө дасгаж, шаардлагатай үед түүнийгээ хэрэглэх болжээ.

Эртний хүмүүс амьтдыг янз бүрийн аргаар өөртөө дасган, гаршуулж, гэршүүлэхээс МАА-н үүсэл тавигджээ. Хамгийн анх гаршуулж гэршүүлсэн амьтны нэг бол үхэр (нохойг эс тооцвол) байсан бололтой. Үүнийг Увс аймгийн Сагил сумын Можоогийн хадны зурагт “үхэр хөтөлж яваа хүн” дүрсэлсэн байдаг.

Үхэр нь бусад бод малыг бодвол харьцангуй номхон, хүнд дасах нь амар, махны гарц ихтэй байсан зэрэг нь нөлөөлжээ.

Монгол нутгийн эрс тэс байгалийн онцлогт зохицсон мал сүргийг эрхлэн хөтлөх арга, ухаан бий болсноор НТӨ II мянганы II хагаст Монгол нутагт нүүдлийн МАА үүсчээ. Нүүдлийн МАА үүссэнээр нүүдэлчид бий болжээ.
Төрийн эргэлт

**Төрийн эргэлт** (англи. ''Coup d'etat* орч. Төрийн цохилт,  орос. *Государственный переворот*, герман. *Staatsstreich*)- төрийн эрх мэдэлд байгаа хүн болон хэсэг бүлэг хүмүүсийг хүч хэрэглэн зайлуулж эрх мэдлийг гартаа авахыг хэлдэг. Үүний тулд тухайн үед төрийн эрх мэдэлтнүүдийг хүчээр устгах буюу тусгаарладаг байна.   

Цэрэг, армийн оролцоотой төрийн эргэлт хийвэл түүнийг **цэргийн эргэлт** гэж нэрэлдэг.    

Төрийн эргэлт, хувьсгал хоёрын ялгаа нь хувьсгал нь хүн амын дийлэнх олонхын эрх ашгийн төлөөх эсэргүүцлийн үйл ажиллагааны үр дүнд хийгдэж, эрс өөрчлөлтөд хүргэдэг улс төрийн өөрчлөлт юм. Төрийн эргэлт гэж тодорхой хүн буюу хэсэг бүлэг хүмүүсийн удирдлага дор хүчээр хийсэн төрийн эрх мэдлийг гартаа авах үйлдлийг хэлнэ.   

"Төрийн эргэлт" гэсэн нэр томьёог анх Габриэль Науде (Кардинал Ришельегийн номын санч) "Төрийн эргэлтийн талаарх улс төрийн бодол санаа" (1639) бүтээлдээ бичиж гаргажээ. 

Америкийн улс төр судлаач, түүхч Эдвард Люттвак "Төрийн эргэлт: бодит гарын авлага" (англи. *Coup d'État: A Practical Handbook*) хэмээх сонгодог номдоо төрийн эргэлт амжилттай болох гурван үндсэн нөхцөлийг тодорхойлсон байдаг.    

* Улс орны эдийн засгийн дорой байдал. Төрийн эргэлтүүд баян орнуудаас илүү ядуу буурай оронд илүү олон тохиолддог.
* Улс төрийн тусгаар тогтнол - төрийн эрх мэдэл нь дотооддоо биш хилийн чанадад байгаа улсад төрийн эргэлт хийх боломжгүй.    
* Төвлөрсөн хяналт - эрх мэдлийг нэгдсэн нэг төвөөс удирддаг байх ёстой. Жишээлбэл, бүс нутгуудын тусгаар тогтносон удирдлагатай бол төрийн эргэлт хэрэгжүүлэхэд ихээхэн хүндрэл учирдаг байна.

Жишээ:
* 1825 онд тусгаар тогтнолоо олж авснаас хойш Боливи улсад 200 орчим төрийн эргэлт гарч байсан нь жилд нэгээс илүү удаа төрийн эргэлт гарч байсан гэсэн үг юм. 
* Африкийн 33 улсад 1952-2000 оны хооронд 85 удаа төрийн болон цэргийн эргэлт гарч байжээ.

## Цахим холбоос 
* Төрийн эргэлтийн аюул дэлхийд (*A World in Trouble''),  (англиар)


Ангилал:Авторитаризм
Дуньхуанийн гар бичмэл

**Дуньхуанийн гар бичмэл**үүд нь 20-р зууны эхээр Хятадын Ганьсү муж дахь Дуньхуань хотын Могао (Мянган бурханы) агуйгаас олдсон хятад болон бусад хэлээрх шашны бөгөөд иргэний чухал баримт бичгийн цуглуулга (20 мянга орчим эд зүйл) юм.

Хадгалагдан үлдсэн гар бичмэлүүдийн ихэнх нь 11-р зууны эхэн үед "Агуй дахь номын сан" (17-р агуй) гэж нэрлэгддэг газарт битүүмжлэгдсэн, 4-р зууны сүүлээс 11-р зууны эхэн үеийн хооронд бүтээсэн их хэмжээний баримт бичгүүд юм. 

"Агуй дахь номын санг" 1900 онд Ван Юанлу (Wang Yuanlu) хэмээх бумбын (Дао) лам анх олсон бөгөөд түүний ихэнхийг унгарын Марк Аурель Стейн, францын Поль Пеллио зэрэг судлаачдад зарсан.

Агуй дахь номын сангаас гадна өөр хэд хэдэн агуйгаас гар бичмэлүүд болон хэвлэмэл бичвэрүүд олдсон байна. П.Пеллио Могао агуйн хойд хэсэгт байрлах 464, 465-р агуйгаас олон тооны баримт бичгийг мөн олж авсан. Эдгээр баримт бичиг нь ихэвчлэн Юань гүрний үед (1271-1368), Номын санг битүүмжилснээс хойш хэдэн зуун жилийн дараах үеийг хамаарах бөгөөд Хятад, Төвөд, Хуучин Уйгур, Тангут зэрэг олон хэлээр бичигдсэн байдаг.

Дуньхуанийн эдгээр баримт бичигт түүх, математик, ардын дуу, бүжиг зэрэг бүтээлүүд багтсан байдаг.

Европын судлаачдын худалдаж болон олж авсан гар бичвэрүүд өнөө Британийн номын сан, Францын Үндэсний номын санд хадаглагдаж байгаа ажээ. Эдгээр түүхэн баримт бичгүүдийг цахимжуулж интэрнетэд ил тавьж байгаа юм.

Ангилал:Гар бичмэл
Ангилал:Буддын шашны түүх
Британийн номын сан

**Британийн номын сан** (англи. British Library) Их Британийн үндэсний номын сан бөгөөд каталогийн эд зүйлсээрээ дэлхийн хамгийн том номын сан юм. Үүнд олон орны 170-200 сая сурвалж нэгж байдаг байна. 

Британийн номын сан нь Их Британи, Ирландад хэвлэгдсэн ном бүрийг (өдөрт 8,000 орчим) хүлээн авч хадгалдаг бөгөөд үүнээс гадна Их Британид зарагдсан гадаад номууд нэлээд хувийг эзэлдэг. Уг номын сан нь Британий Соёл, хэвлэл мэдээлэл, спортын яамнаас санхүүждэг төрийн өмчийн бус байгууллага юм.

Британийн номын сан нь ном, гар бичмэл, сэтгүүл, сонин, дууны болон хөгжмийн бичлэг, видео, тоглуулах скрипт, патент, газрын зураг, тамга, сийлбэр, уран зураг, мэдээллийн сангийн өгөгдөл зэрэг олон хэлээр, хэвлэмэл болон цахим хэлбэрээр олон төрлийн материал бүхий томоохон судалгааны номын сан юм. Номын сангийн сан хөмрөгт 14 сая орчим ном, түүнчлэн манай эриний өмнөх 2000 оны үеийн гар бичмэл, түүхийн дурсгалт зүйлс багтсан байна. Номын сангийн цуглуулга жил бүр гурван сая орчим номоор арвижиж, 9.6 км урт шинэ номын тавиурууд нэмэгддэг байна. Тус номын сангийн уншлагын танхимууд 1200 гаруй уншигчийн суудалтай ажээ.

1973 он хүртэл тус номын сан Британийн музейн нэг хэсэг байсан. 1972 оны Их Британийн номын сангийн тухай хуулиар (англи. The British Library Act) номын санг музейгээс тусгаарласан. 1997 онд Британийн номын сан Лондон хотын Сент Панкрас дүүрэг дэх тусгай номын сангийн зориулалтын барилга руу нүүжээ. 

Британийн номын санг төрөөс санхүүжүүлдэг бөгөөд төлбөрт үйлчилгээ, иргэдийн хандив, сайн дурын ивээн тэтгэгчдээс нэмэлт санхүүжилт авдаг. Номын сангийн удирдах зөвлөл нь 8-13 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй байдаг бөгөөд тэдгээрийн нэгийг нь хаан, бусад гишүүдийг Соёл, хэвлэл мэдээллийн сайд томилдог байна.

Номын сангийн уншлагын танхимууд үнэ төлбөргүй, насны хязгаарлалтгүй боловч тогтсон практикийн дагуу бусад номын сангийн санг ашиглах боломжтой 18-аас доош насны уншигчдыг уншлагын танхимд оруулахыг хориглодог байна. Шинжлэх ухааны судалгааны ажил хийдэг уншигчид Британийн номын сангийн цуглуулгад ажиллах боломжийг олгодог тусгай уншигчийн үнэмлэх авдаг юм. 

## Үнэ, цэнтэй цуглуулга, өвөрмөц үзмэрүүд 
* Дунгуанийн гар бичмэлүүд /Аурел Стайны цуглуулга/;
* МЭӨ 3-р зууны Алмазан ном;
* Линдисфаны Евангели 7-р зууны гар бичмэл;
* 1450 оны анхны хэвлэмэл ном «Гутенбергийн Библи» хоёр хувь ;
* 1215 оны Английн «Эрх чөлөөний Их цааз» (латин. *Magna Charta Libertatum*) хоёр хувь;
* «Беовульф» туужийн цорын ганц хувь;
* Грек хэлээрх Синай дахь сүмийн Библийн хууль (лат. Codex Sinaiticus) 347 хуудас (Зөвлөлтийн Засгийн газраас худалдаж авсан);
* "Контарины Планисфер", Америк тивийн 1506 оны анхны хэвлэмэл газрын зураг;
* Хөгжмийн зохиолч Бах, Моцарт, Малер, Бриттен нарын гар бичмэл хөгжмийн ноотнууд;
* Леонардо да Винчи-гийн гар бичмэлүүд;
* *Pastime with Good Company* дууны гар бичмэл.

Ангилал:1973 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улсын номын сан
Ангилал:Лондоны барилга байгууламж
Ангилал:Британийн музей
Ангилал:Их Британийн номын сан
Британийн музей

**Британийн музей** (англи. the British Museum) - Дэлхийн хамгийн томд ордог Их Британийн Эзэнт улсын түүх-археологийн музей. Лондон хотын Блумсбери дүүрэгт байралдаг.

## Түүх 
1753 онд нас барсан Сэр Ханс Слоуны  (англи. Sir Hans Sloane, 1660—1753) гэрээслэлийн дагуу Английн парламентын актаар музей, номын сан 20,000 фунт стерлингээр (зардлын дөрөвний нэгээр нь) худалдан авч музейг анх байгуулжээ. Парламент уг саналыг талархан хүлээж аваад зогсохгүй шинэ цуглуулгатай болох төлөвлөгөөг баталжээ. Улмаар 1759 онд олон нийтэд нээгдсэн.

Британийн нэрт эмч, байгаль судлаач Ханс Слоуны цуглуулга, тайж Роберт Харлигийн (англи. Robert Harley; 1661-1724) цуглуулга, Британийн номын сангийн үндэс болсон эртний судлаач Роберт Коттоны (англи. Robert Bruce Cotton; 1571-1631) номын сан зэргийн үндсэн дээр Британийн музей байгуулагдсан юм.

Музей нь анх Эртний Грек, Эртний Ромын олдворуудын цуглуулга хэлбэрээр бүтээгдсэн. Их Британийн эзэнт гүрний колоничлолын төлөөлөгчдөөс Лондонд авчирсан археологийн олдвор, урлагийн эд зүйлсийн хамт музейг янз бүрийн эрин үеийн зураг, сийлбэр, медаль, зоос, номоор дүүргэжээ.

Британийн музей улиралд нэг гардаг "British Museum Quarterly" сэтгүүл 1926 оноос хойш эрхлэн гаргаж байна. 

20-р зууны төгсгөлд Норман Фостерын зураг төслийн дагуу музейн дотоод орон зайг дахин төлөвлөх ажлыг хийж гүйцэтгэсэн.  

## Гадаад холбоос
* 


Ангилал:1757 онд байгуулагдсан
Ангилал:Их Британийн музей
Ангилал:Лондоны барилга байгууламж
Ихэтуанийн бослого

**Ихэтуань** () буюу **Боксчдын бослого** (**Нударгатны бослого**, , *цуанлуань*), 1899-1901 он хүртэл Хятадын хойд нутагт гарсан гадаадын нөлөөний эсрэг гарсан бослого. Манжийн төрийн сул дорой байдал болон гадаад гүрнүүдийн дээрэнгүй бодлого олон нийтийн дургүйцлийг хөдөлгөсний улмаас 1899 онд Хятадын хойд хэсэгт дэгдсэн бослого. Түүхэнд боксчдын бослого гэж нэрлэгдсэн энэ бослогод оролцогсод эрх тэгш бус хэлэлцээрүүдийг эсэргүүцэж, гаднын чөтгөрүүдийг хөөн зайлуулах уриан дор гаднынхныг алж хядах Христийн шашинд орсон эх орон нэгтнүүдээ цаазлах замаар өргөжсөөр 1900 он гэхэд Бээжин рүү довтлох хэмжээний хүчийг хуралдуулжээ. Энэ үед хатан хаан Цыши босогчидтой нэгдэж, тэдний тулгалтаар Их Британи, Герман, Австри-Унгар, Франц, Итали, Япон, Америкийн Нэгдсэн Улс, Орос гэх Найман улсын эвсэлд нэгэн зэрэг дайн зарлав. 2 сарын дараа 8 гүрний цэрэг Бээжинг эзлэн авч, хатан хаанд шинэ гутамшигт болзол тулгасан юм. Үүний дараа Цыши хатан хаан босогчдын эсрэг урваж Манжийн төр барууны эвсэлтэй хамтран 1901 онд бослогыг бүрэн даржээ.

1900 онд Манжийн засаг Хятадад гарсан Ихэтуанийн бослогыг дарахад зориулан Ар Монголоос 20000 монгол цэрэг татах гэтэл дөнгөж 2000 монгол цэрэг цуглаад, тэд нь тус тусын хошууны ноёдоос Улиастай дахь манж жанжны мэдэлд шилжмэгц, Энхтайваны удирдлагаар бослого гаргаж, Улиастайн манж цэргийг хядаж, хятад пүүсийг талж сүйтгээд гэр гэртээ тарцгаасан байна.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Lost in the Gobi Desert: Hart retraces great-grandfather's footsteps, William & Mary News Story, 3 January 2005.
* September 1900 San Francisco Newspaper
* 


Ангилал:Хятадын түүхэн дэх дайн
Ангилал:Австри-Унгарын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Германы Хаант Улсын зэвсэгт хүчин
Ангилал:Италийн түүхэн дэх дайн
Ангилал:Их Британийн дайн
Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Францын дайн
Ангилал:Японы Хаант Улсын зэвсэгт хүчний түүх
Ангилал:Хятадын бослого
Ангилал:20-р зууны бослого
Ангилал:Колоничлолын дайн
Ангилал:Үндсэрхэг үзэл
Ангилал:1899 оны зөрчилдөөн
Ангилал:1900 оны зөрчилдөөн
Ангилал:1901 оны зөрчилдөөн
Байбагас баатар

**Байбагас баатар** бол Дөрвөн Ойрадын нэг аймаг Хошуудын Ханай ноён Хонгорын ууган хүү, Дөрвөн Ойрадын чуулганы дарга буюу хан, XVI зууны сүүлээс XVII зууны эхэн үед Ойрад, Монголын түүхэнд алдар нэрээ мандуулсан түүхт хүн юм. Тэрбээр Чингис хааны дүү Хавт Хасарын 18-р үеийн ач бөгөөд Хан Хонгор, түүний Ахай хатнаас 1550 онд төржээ. Ханай ноён Хонгор, Ахай хатан хоёрын дундаас таван хүү төрж, эрийн цээнд хүрсний дараа тэдгээр нь **Хошуудын таван барс** гэж алдаршсаны ууган нь Байбагас баатар юм. 1570-1610-аад оны хооронд Ойрад-Монголын хооронд өрнөсөн их бага дайн тулаанд шалгарч, баатар цол хүртэж, Дөрвөн Ойрадын чуулганы хан болжээ. Байбагас хан нийт 16000 цэрэг захирч байсан тухай мэдээ баримт үлджээ.

## Түүхэн тойм 
Байбагас баатар 1616 оноос эхлэн Ойрад даяар шарын шашныг түгээн дэлгэрүүлж, язгууртны 32, харц ардын 120 хүүхэд сахил хүртэж, 1617 онд Лхаст очин сурч эхэлснээр Ойрад Монголд шарын шашныг хаад, ноёдоос эхлэн харц ард хүртэл шүтэх эхлэл тавигдсан. Энэ нь тухайн үед Халх-Ойрадын олон жил үргэлжилсэн цуст дайныг зогсоохын тулд, угсаа гарал нэгтэй Халх, бусад монгол аймагтай эв нэгдлээ сайжруулж, дайн дажингүй байж ард иргэдээ амаржуулах арга замыг сонгохын тулд шарын шашныг сонгоход хүрчээ. Ингэхдээ тэрбээр Ойрадын Цэцэн Хүнгүй Заяачийн хүү Баавханы 5-р хүү Шар Хавагийг 1616 онд 17 настайд нь өргөмөл хүүгээ болгож, Намхайжамц гэдэг сахилын нэртэй болгосон нь хожмын **Зая бандида** юм.

Монголын домог туульсад Байбагас баатарын нэр олонтаа үлджээ. Тухайлбал Шолой Убаши хунтайжийн 1587 онд болсон аян дайны тухай өгүүлсэн Убаши хунтайжийн туужид дараах байдлаар өгүүлсэн нь:    

*Алах булахдаа дуртай*

*Арван барсын дуутай*

*Айхтар таван барсын*

*Ах хошууд Байбагас хан*

*Арван таван тэрэмтэй*

*Алаг байван ордондоо*

*Дөрвөн ойрдын*

*Төр шажин хоёрыг хүүнэж*

*Дөрвөн зүгт надтай адилхан*

*Нэгэн чинээ хүнгүй буй за гэж*

*Амаа ангайж*

*Алгаа сарвайж сууна* гэх зэргээр бичсэн байдаг.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Ханай ноён Хонгор
* Эх: Агай ахай хатан(сурвалжит гаралтай их хатан гэсэн утгатай), **албат Агай хатан** (харц гаралтай бага хатан) : Хамуугай Багтохо, Хайнуг Түшээт хоёр хүү төрүүлсэн. 
* Ах дүүс: Хөндлөн Убаши, Төрбайх гүш хаан, Засагт чинбаатар, Буян хатанбаатар, Хамуугай Багтохо, Хайнуг Түшээт
* Хатад: Гүнж хатан, Сайхан зүү хатан
* Хөвгүүд: Очирт сэцэн хан, Аблай тайш
* Өргөмөл хөвгүүд: Зая бандид Намхайжамц, Далай убаши

## Холбоотой хуудас 
* Дөрвөн Ойрадын холбоо
* Гүш хаан
* Хошууд

## Эшлэл 
Ангилал:1550 онд төрсөн
Ангилал:1640 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хошууд ястан
Ангилал:Боржигин
Очирт сэцэн хан

**Очирт сэцэн хан** бол Хошуудын Байбагас баатар ханы Гүнж хатнаас төрсөн ууган хүү. Дөрвөн Ойрадын холбооны даргын албан тушаалыг 1637-1676 оны хооронд хариуцаж байхдаа 1637-1666 он хүртэл **Сэцэн тайж**, 1666 онд Далай ламаас Хан цол хүртсэнээс хойш **Сэцэн хан** гэх цолтойгоор Ойрадын чуулганыг даргалж байв. 

## Тойм 
Очирт сэцэн тайжийн улс төрийн үйл ажиллагаа нь 1637 онд Ойрадын цэргийн хүч Хөхнуурын нутагт Халхын Цогт хунтайжийг устгаж дарсны дараа, 1640 онд Халхын Засагт ханы нутагт Ойрад, Монголын 28 ноён болон хутагт нар чуулж, харийн дайсны эсрэг тэмцэхэд гаргасан Дөчин дөрвөн хоёрын их цаазыг батлалцахад Очирт сэцэн тайж оролцжээ. 1645-1646 онд дүү Аблай тайштай эд хөрөнгө, албат иргэд, нутаг бэлчээрээ булаацалдан дайтахад Эрдэнэбаатар хунтайж, Очирт сэцэн тайж нэг тал, Аблай тайш, Хөндлөн Убаши нөгөө тал болон хоорондоо байлдаж, хоёр тайжийн тал ялсан ч, Дөрвөн Ойрадын дотор хагарал бутрал үүссэн. Энэ дотоод тэмцэлийг зогсоохын тулд түүний хүү Галдамба баатар, Зая бандид нарын хүмүүс эвлэрүүлэх гэж оролдож байв. Зая бандид өөд болсны дараа хойд дүрийг нь тодруулж, Ойрад нутагтаа залах хүсэлтийг биеэр Лхаст очиж, 5-р Далай ламаас гуйхад татгалзаж, хариуд нь Очирт сэцэн тайжид Хан цол шагнаад, гар хоосон буцаажээ. Энэ цагаас эхлэн түүнийг Очирт сэцэн хан гэж дуудах болсон. 1671 онд Сэнгэ хунтайж өөд болсны дараа дүү Галдан нь Төвөдөөс ирж, ахын хунтайж цолыг залгамжлан, Очирт сэцэн ханы дэмжлэгийг авч, ач охин Ануг хатан болгосноор нэр хүнд нь өсөж, Ойрадын олон дагах болов.

1674 оны зун Очирт сэцэн хан цэрэглэн мордож, Галдан бошготод халдаагүй боловч дагаж орсон хүмүүсийг буцаан авчээ. Тэр үеэс Галдан, Очирт сэцэн хан нарын зөрчил гүнзгийрэн, 1676 онд Галдан хунтайж, хадам эцэг Очирт сэцэн ханыг довтолж ялаад эрхшээлдээ оруулж авснаар Зүүнгарын хаант улс байгуулагдав. 1680 онд Очирт сэцэн хан Борталын Бижийн голд нутаглаж байхдаа нас барав.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Байбагас баатар
* Эх: Гүнж хатан
* Хатад: Пунцагролма, Доржравдан, Солмон, Үдэ-агас
* Хүүхэд: Эрдэнэ хунтайж, Галдмаа баатар, Ялгуулсан хутагт

## Холбоотой хуудас 
*Дөрвөн Ойрадын холбоо

Ангилал:Монгол хан
Ангилал:Боржигин

## Эшлэл
Ханай ноён Хонгор

**Ханай ноён Хонгор** бол Дөрвөн Ойрадын чуулганы дарга буюу хан Бүүвэй мирзийн хүү юм. Хавт Хасарын 17-р үеийн ач, Галгаас овогтон. Хошууд аймгийн ноён, Дөрвөн Ойрадын чуулганы хан. Төрсөн нэр нь Хонгор, цол нь Хан ноён. Аман домог, бичгийн сурвалжид Ханай ноён Хонгор гэж бичигдэж хэвшсэнээр баримтлав. Түүнийг чуулганы хан болсон жилийг тодорхойлох боломжгүй ч, 16-р зууны дунд үед тохиосон болов уу гэж эрдэмтэд таамагладаг. Тухайн үед Ойрадын зүүн талаас Түмэдийн Алтан хан, Ордосын Хутагтай сэцэн хунтайж тэргүүтэй Халхын Абтай галзуу тайж удаатай Монголын олон аймгийн их хэмжээний цэргийн хүч довтолж байснаас болж Ойрад түмэн барууншлан нүүсээр Алтай нурууг давжээ. Ханай ноён Хонгор нь 16-р зууны сүүл үед нэгэн дайны үеэр алагдаж, Дөрвөн Ойрадын чуулганыг түүний Ахай хатан удирдаж, ууган хөвгүүн Байбагас нас биед хүрэхэд чуулганы даргын суудлыг шилжүүлсэн. 

## Үр хойчис
Ханай ноён Хонгор нь Ахай хатнаас төрсөн таван хүү, албат Агай хатнаас хоёр хүүтэй.. Тэднийг Ахай хатны таван хүүг **Хошуудын Таван Барс** гэж түүх сударт бичсэн. 
# Байбагас баатар: Дөрвөн Ойрадын чуулганы дарга, хан болсон
# Хөндлөн Убаши: Хошуудын ноён
# Төрбайх гүш хаан: Хошуудын хант улсыг байгуулсан. 
# Засагт чинбаатар
# Буян хатанбаатар 
# Хамуугай Багтохо: албат Агай хатнаас төрсөн
# Хайнуг Түшээт: албат Агай хатнаас төрсөн

### Удмын хэлхээ
***Ханай ноён Хонгор**
** Байбагас баатар
***Очирт Сэцэн хан
****Эрдэнэ хунтайж
****Галдмаа баатар
****Анударь хатан
***Аблай тайш
****Цагаан тайш
***Аюуш гүүш
****Баатар эрх жонон Хороли
**Хөндлөн Убаши
***Дорж тайш
**Төрбайх гүш хаан
***Даян Очир хан
****Гончиг Далай хан
*****Данзан Ванчиг хан
*****Лхавзан хан
***Илдэч ноён
****Цагаанданзан чин ван
***Дашбаатар тайж
****Лувсанданзан
**Засагт чинбаатар
**Буян Хатанбаатар
**Хайнаг Түшээт
**Хамуугай Багтохо

## Эшлэл
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:Хошууд
Бүүвэй мирз

**Бүүвэй мирз** нь Дөрвөн Ойрадын холбооны чуулганы анхны хан юм. Хавт Хасарын 16-р үеийн ач, Галгас гэх зэргээр бичсэн.

## Гэр бүл 
* Өндөр өвөг: Өрөгтөмөр: Агсгалдай ноёны хоёр хөвгүүний ах Арагтөмөр эд хөрөнгө эс өгсөн гэж муудаж Тогоон тайшийг түшиж, Хошууд аймагтан болсон.
* Хулан өвөг: Дүүрэн дөчин
* Элэн өвөг: Төгүдэй
* Хуланц өвөө: Самулху сэцэн гэх нэг хүүтэй, Ядай чинсан Уур уузан Шүхэр буюу Цөөхүр тайш, Чин тайш хэмээх хоёр хүүтэй. Цөөхүр тайш Эрдэнэ гэх хүүтэй. 
* Хөвгүүн: Ханай ноён Хонгор

## Эшлэл 
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:16-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Ойрад
Ангилал:Хошууд ястан
Хөндлөн Убаши

**Хөндлөн убаши** нь Дөрвөн Ойрадын Хошууд аймгийн Ханай ноён Хонгорын хоёрдугаар хөвгүүн юм. Ахай хатнаас төрсөн. Хасарын удам, Галгас овогтон, Хошуудын тайш цолтой. Тэрээр идэр залуудаа **хошуудын Таван барсын нэг** гэж алдаршиж байв.

## Намтар
1640 онд Тарвагатай нурууны Улаан бураа хэмээх газарт Ойрад-Халхын ноёдын чуулганд хошууд аймгийн ноёдыг тэргүүлэн оролцжээ. Ах Байбагасыг өөд болсны дараа эрх мэдлийн төлөөх тэмцэлд Ойрадын зүүнгарын тайш Чоросын Баатар хунтайжтай сөргөлдөж эхлэв. Эрдэнэбаатар хунтайж, Очирт сэцэн тайж нарын удирдсан ойрадын цэргүүд 1643 онд Казахын Жангир ханы удирдсан казахын армитай байлдахад Хөндлөн убаши өөрийн талын цэргээ хөдөлгөөгүйн улмаас Ойрадын цэрэг ялагдсан. Энэ явдалд хоёр тайж, бусад ойрадын ноёд Хөндлөн убашийг зэмлэн буруушааж, хоорондоо эвдрэлцэв.  

Энэ явдлаар шалтаглаж 1646 онд Чоросын Эрдэнэбаатар хунтайжтай байлдаж, ялагдав. 1647 онд Дөрвөдийн тайш Далай баатартай нийлж, Чоросын эсрэг дайтахад Эрдэнэбаатар хунтайж, Очирт сэцэн хан хоёрын нэгдсэн хүчинд ялагдав. Тус жилийн өвөл Зая бандидын зуучлалаар чуулган хийж эвлэрүүлэх гэсэн ч, үр дүнгүй хоцорчээ. 1653 онд Эрдэнэбаатар хунтайжийг өөд болсны дараа хошуудын Очирт сэцэн тайж өөрийн дүү Аблай тайштай албат ард, мал хөрөнгө, нутаг бэлчээрийн төлөө маргалдаж, дайтахад хүрэв. Ийнхүү дотооддоо дайтахад Хөндлөн убаши нь өөрийн холбоотон Дөрвөдийн тайш Даян Омботой хамтаар Аблай тайшийг дэмжиж, Очирт сэцэн тайж, Сэнгэ хунтайж, Хойд аймгийн тайш Султан нарын цэргийн эвсэлтэй олон удаа байлдаж, 1661 онд бүр мөсөн ялагдав. 1663 онд Хөндлөн убаши өөрийн 3000 өрх, дөрвөдийн тайш Даян Омбо 1000 өрх ардаа авч Ижил мөрний зүгт оргон зайлсан байдаг. Мөн тэдний ардаас хошуудын Аблай тайш харьяат ардаа дагуулан Ижил мөрний Торгуудыг түшихээр очив.  

Гэвч 1669 онд Аблай тайш, Хөндлөн убаши, Даян Омбо нар ивээлдээ авсан Торгуудын Пунцаг ханы орд өргөөг гэнэдүүлэн довтолж Шүхэр Дайчиныг их хэмжээний ардтай нь олзлоход Пунцаг хан тэргүүтэй зарим торгууд нар Ижилийн баруун эрэгт зугтан гарч, Оросын эзэн хаанаас тусламж хүсчээ. Гэтэл Аблай тайш, Хөндлөн убаши хоёр олзолсон торгуудаа булаацалдан муудаж, салж нутаглав. Энэ явдлыг мэдсэн Очирт сэцэн хан 1671 онд өөрийн цэргээ авч, Ижил мөрний зүүн эргээр нүүдэллэж байсан Хөндлөн убаши, Даян Омбо нарын ноёдыг довтлон бут ниргэв. Мөн баруун талаас нь Аюук болон Дөрвөдийн ноён Солом Цэрэн, торгуудын ноён Дугар нар Аблайн армитай байлдаж ялан, олзлов. Аюук хан олзолсон Аблай тайшийг Оросын талд тушаасан юм. Харин Хөндлөн убашийг Шүхэр Дайчин ноёны хамтаар Төвөдөд цөлж, харьяат ардыг хүү Дорж тайшаар удирдуулж хуучин нутаг Эрчис мөрөн рүү буцаажээ.

## Гэр бүл
* Эцэг: Ханай ноён Хонгор
* Эх: Ахай хатан
* Хөвгүүн: Хөндлөн убаш нь нийт 16 хөвгүүнтэй. Ууган хөвгүүний нэр нь Дорж тайш бусад хөвгүүдийн нэр тодорхойгүй

## Эшлэл 
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:1671 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хошууд ястан
Том Жерри

**Том Жерри** **хоёр** (англи. *Tom and Jerry*) бол 1940 онд Уильям Ханна, Жозеф Барбера нарын бүтээсэн Америкийн богино хэмжээний олон ангит инээдмийн зураасан хүүхэлдэйн киноны кино юм.

Киноны анги бүрийн үйл явдалд гол дүрүүд болох Том- муур, Жерри -хулгана хоёрын хоорондох өрсөлдөөн тэмцлийг амьдралд тохиолддог гэрэл гэгээтэй хошигнол хэлбэрээр дүрсэлдэг байна. "Муур өшиглүүлэв" (англи. *Puss Gets the Boot*) төслийн туршилтын анги 1940 оны 2-р сарын 10-нд анх нээлтээ хийсэн байна. Туршилт амжилттай болсны дараа "Ханна-Барбера" хоёрын хослол 1958 он хүртэл кинотеатрт гардаг бүрэн хэмжээний уран сайхны киноны өмнө уг хүүхэлдэйн киноны 113 ангийн зохиолыг бичиж гаргасан байна.

1960-аад оноос "Metro-Goldwyn-Mayer" компаний хүүхэлдэйн киноны хэлтэс хаагдсаны дараа "Rembrandt Films", "MGM Animation/Visual Arts" студиудад Жин Дейч болон Чак Жонс нарын удирдлага дор энэ хүүхэлдэйн киног үргэлжлүүлэн бүтээх болжээ. 

1970-аад оноос хойш муур Том, хулгана Жерри нарын кинонуудын үргэлжлэлийг "Hanna-Barbera" болон "Filmation" компаниуд бүтээж ирсэн байна. 1992 онд ижил нэртэй анхны бүрэн хэмжээний хүүхэлдэйн киног кино театруудад үзүүлж, гол дүрүүд нь дуу хоолойтой болж, бүхэл бүтэн киноны турш харилцан ярьдаг байв. Хожим нь уран бүтээлчид 2001 онд "Муурын харш" (*The Mansion Cat*), 2005 онд "Каратэ цэргүүд" (*The Karate Guard*) богино ангиудыг гаргаж, анхны ангиудын хэв маягт буцаж орохоор шийджээ. Өнөөгийн байдлаар уг хүүхэлдэйн киноны эрхийг "Warner Bros" компани эзэмшдэг байна. 

"Том Жерри хоёр" кино маш хурдан үзэгчдийн талархалыг хүлээж, дэлхий даяар алдартай болсон юм. Ихэнхдээ богино ангиудад тэсрэлт, дүрийн биеийг тасдаг, үхэлд хүргэх мөчүүдийг харуулдаг ч уг хэсэгт цус гаргадаггүй өнгөрдөг бөгөөд дараагийн анги гэхэд гол дүрүүд аль хэдийн амьд байдаг. Төрөл бүрийн шүүмжлэлийг үл харгалзан энэхүү хүүхэлдэйн кино нь эцэстээ их дэлгэрч сонгодог кино болсон. Түүхэндээ Оскарын шагналыг Шилдэг богино хэмжээний хүүхэлдэйн кино гэх салбарт 7 удаа хүртсэн байна. 

1940-2021 оны хооронд  "Том Жерри хоёр"-ын цувралын 166 анги бүтээсэн юм.
Ангилал:Хөдөлгөөнт дүрс
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:1940-өөд оны кино
Сэнжит хад

Сэнжит хад нь Дорноговь аймгийн 9 гайхамшгийн нэг үзэсгэлэнт байгалийн тогтоцын нэг юм. 

## Тойм 
Сэнжит хад нь Алтан ширээ сумын Тойг багийн нутагт орших ба аймгийн төвөөс 122 км, сумын төвөөсөө 35 км-т байрладаг. Энэхүү хад нь Алтанширээ сумын Ширийн чулуу хэмээх хойноосоо урагш хамарласан 15 км урт, 2 км өргөн газрыг эзэлсэн өвөрмөц тогтоцтой, ойр холоос харахад бараа сүртэй арслан мэт хад байхад зарим дээр нь бичигтэй, том, жижиг олон сэнжитэй арав гаруй хадтай газар байдаг.  Энэ нутагт их бага сэнжит 99 хад бий гэдэг. Зарим хадан дээр хүний нүцгэн хөлийн мөр, малын хөлийн мөр зэрэг байдаг байна. 

Олон зуун жилийн тэртээгээс нар салхинд элэгдэн дэлхийд гайхагдах энэ хадны томгийн том сонин үзэсгэлэнт “Сэнжит хад” нь арав гаруй метр өндөрт хэдэн тоны том хадыг өргөн нарийн хоёр  тулгуур дээр уначихмаар тогтон байдаг.  Сэнжит хадны тухай Д.Норовын "Дорноговь аймгийн 9 гайхамшиг" номд дурдсан байдаг. 

Сэнжит хадны өнгөт зураг Улсын Драмын театрын олны танхимд хүртэл байрласан байдаг ба 1970 оны үед Оросын “Зөвлөлт холбоот улс” сэтгүүлд, мөн төв орон нутгийн олон сонин хэвлэлд нийтлэгдэж байлаа. Энэ орчмын уулс хад нь өвөлд нөмөр дулаан, зунд сэрүүн сайхан байдгаас гадна энд 7-8 худаг, 18 өтөг бууц, 4-5 ханан хадан хороо байдаг. Сэнжит хад-ыг нутгийн зохиолч М.Чулуун “Байгаль ээжийн цонх “ гэж зүйрлэсэн байдаг. 

## Гадаад холбоос 
Сэнжит хад

Сэнжит хад
Ангилал:Дорноговь аймгийн газар зүй
Аблай тайш

**Аблай тайш** (?-1674) бол Хошуудын Байбагас баатарын Сайханжу хатнаас төрсөн хүү юм. Түүний нутаг нь Зайсан нуураас хойш Эрчис мөрний дагуу, одоогийн Казахстан улсын Зүүн Казах муж, Улаан муж, Павлодар муж, Семей мужийн нутгийг хамардаг. Тэрээр 1654 онд Эрчис мөрний хойд эрэгт хадтай уулын өвөрт, одоогийн Өскемен хотын урд шарын шашны нэгэн хийд бариулсан нь Аблайн хийд гэж түүхэнд үлджээ. Аблай тайш 1657 онд өөрийн дүү Очирт сэцэн хантай газар нутаг, эд хөрөнгөө булаацалдан байлдаж, 1661 онд Аблайн хийдэд бүслэгдэн бууж өгчээ. 1663 онд хошуудын тайш Хөндлөн Убаши, дөрвөдийн тайш Даян Омбо нарын хамтаар Ижил мөрний Торгуудыг түшихээр Зүүнгараас зугтав. 1669 онд өөрийн талын ноёдыг цуглуулж, Торгуудын Пунцаг ханы орд гэрийг довтлон их хэмжээний хүн ард, мал хөрөнгө олзлов. Гэвч энэ олзны улмаас хошууд, дөрвөдийн тайш нартай санал зөрөлдөж, хоёр тийш салан нүүв. 1671 онд Аюук ханы удирдсан Торгууд, Дөрвөдийн цэргийн хүч, Оросын цэргийн эвсэлд ялагдан олзлогдож, тус жилдээ Оросын Астрахань хотын шоронд хоригдож байгаад нас барав. 

## Гэр бүл 
* Эцэг: Байбагас баатар
* Эх: Сайханжу хатан
* Хөвгүүн: Цагаан тайш     

Ангилал:17-р зуунд төрсөн
Ангилал:1674 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хошууд ястан
Монгол (салаа утга)

* Монгол Улс, 1992 оноос хойш Монгол Улсын нэр
* Өвөр Монгол, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын өөртөө засах засаг захиргааны нэгж
* Ар Монгол, Монголын түүхэн нутаг дэвсгэр
* Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс, 1924 онд тусгаар тогтносон өнөөгийн Монгол Улсын нэр
* Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс, 1911 оноос 1921 оны хооронд оршин тогтносон Богд Хаант Монгол Улсын нэр буюу өнөөгийн Монгол Улс ба Тувагийн нутаг дэвсгэрийн нэр
* Манжийн эрхшээл дэх Монгол Улс, 1691 оноос 1911 оны хооронд Чин Улсын эрхшээл дэх Монгол орны нэр
* Дөчин Дөрвөн хоёрын Монгол Улс, 1368 оноос 1691 оны хооронд оршин тогтносон Монгол Улсын нэр
* Их Монгол Улс, 1189 оноос 1368 оныг хүртэлх Монголын Эзэнт Гүрний нэр
* Монголын тэгш өндөрлөг, Төв ба Дорнод Азид орших дэлхийд хоёрт орох тэгш өндөрлөг газар

## Мөн үзэх 
* Монгол нутаг
* Монголчууд
* Монгол (салаа утга)
Холбооны канцлер

**Холбооны канцлер** нь дараах улсуудад байна:
* Холбооны канцлер (Австри), Австрийн Засгийн Газрын тэргүүн
* Холбооны канцлер (Герман), Германы Засгийн Газрын тэргүүн
* Холбооны канцлер (Швейцар), Швейцарын Холбооны Канцлерын Газрын дарга
* Холбооны канцлер (Хойд Германы Холбоо), Хойд Германы Холбооны гүйцэтгэх засаглал

; Мөн үзэх
* Райхсканцлер (1871 оноос 1945 он хүртэл)
* Улсын канцлер
* Холбооны ерөнхийлөгч
Монгол Шуудан

**Монгол Шуудан** нэрээр:
* Монгол шуудан, Монгол Улсын илгээмж, ачаа тээврийн үйлчилгээ эрхлэгч аж ахуйн нэгж
* Монгол Шуудан (хамтлаг), Оросын Холбооны Улсын нэгэн рок хамтлаг
Эрээхий мэргэн хан

**Эрээхий Мэргэн хан** (1578-?) бол Ар Халхын долоон хошууны зүүнгарын гурван хошууны нэгнийх нь ноён Абтай сайн ханы Хулман сэцэн хатнаас 1578 онд төрсөн, газар барс жилтэй. Абтай сайн ханыг 1588 онд өөд болсны дараа Ойрадыг захирч байсан ууган хүү Шибагудай Өлзийт хунтайжийг Ойрдын ноёд алж, дахин эрх чөлөөтэй болсон. Ингээд Эрээхий нь эцгийнхээ албан тушаалыг залгамжлан Мэргэн хан цолтойгоор халхын зүүн гарын нэгэн хошууг захирч эхэлсэн. Түүний тухай мэдээлэл түүхийн судар номонд маш ховор тохиолддог.     

## Гэр бүл 
Эрээхий мэргэн хан нь **Бинт хатан**, **Сүн тайху**, **Дэлгэр бэйж** гэсэн хоёр хатан, нэг бага хатантай байв. Бинт хатнаас нь **Гомбодорж Түшээт хан**, гурван абай (ноёны охидыг хэлэх хүндэтгэлийн нэр) төрсөн. Сүн тайхугаас **Намжав дайчин ноён**, **Лабдар хулачи дархан ноён** төржээ. Дэлгэр бэйжээс **Дорж дүүргэгч ноён**, нэг абай төрсөн.    

## Эшлэл 
Ангилал:1578 онд төрсөн
Ангилал:17-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Руфат Алимарданов

**Руфат Алимарданов** нь азэрбайжан үндэстэн. Анх АНУ-ын Вашингтон хотноо ОУСК-д 1997 онд орсон. 2019 оны 1-р сараас Монгол дахь Олон улсын санхүүгийн Корпорацийн /Дэлхийн Банкны бүрэлдэхүүнд ордог/ Суурин төлөөлөгчөөр томилогдсон.

Тэрээр үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, санхүүгийн зах зээлийг голчилж олон газарт ажилласан туршлагатай бөгөөд 2004 онд Москва хотноо шилжиж, ОУСК-ийн Зүүн Европын орнуудын үйлдвэрлэл, үйлчилгээ (одоо хөдөө аж

ахуйн үйлдвэрлэл), газрын тос, хий, уул уурхайн салбарын багуудыг удирдаж ажилласан. 

2011 онд ноён Руфат нь ОУСБ-ын дэд бүс үйл ажиллагааг хянахаар Украйн, Беларусыг хариуцсан Менежерээр томилогдсон. Ноён Руфат нь Киевт ажиллаж байхдаа Украйн дахь хувьчлалын зөвлөлийн идэвхтэй гишүүн байсан бөгөөд Беларусь, Украйн уруу хөрөнгө оруулалт татах, хөтөлбөрийг шинэчлэхэд олон баг хамт орж ажилласан туршлагатай.

Ноён Руфат нь 2017 онд Истанбулын Иргэний нийгмийн байгууллагад Европ, Ойрхи Дорнод, Хойд Африк бүсийн чанаргүй зээлийн асуудлыг хариуцаж эхэлсэн. ОУСК-д ажиллахаас өмнө Азербайджан, Орос, Турк улсуудын арилжааны банк, АНУ-д харилцаа холбооны салбарт ажиллаж байсан. 

Руфат Алимардаонв нь МBA болон CFA зэрэгтэй бөгөөд АНУ-ын Остин-д Техасын Христийн их сургууль, Техасын их сургуульд суралцаж төгссөн.

Англи, орос хэлтэй.

Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Азербайжанчууд
Ангилал:Санхүүгийн зах зээлийн хүн
Ангилал:Дэлхийн Банк Групп
Сургууль минь баяртай (С.Баатарсүх)

**"Сургууль минь баяртай"** дуугаа Монголын анхны поп-рок гитарчин, ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх 1969 онд зохиожээ. 1966 онд 5-р сургуулийн аравдугаар анги төгссөн түүний сургуульдаа зориулсан энэхүү дууны шүлгийг ангийнх нь охин Ө.Тогоо бичжээ.   

Энэ дуу тухайн үеийн Багш нарыг бэлтгэх сургуулийн дуу-хөгжмийн багшийн ангийн оюутан, манай эстрадын нэрт дуучин Хоовойн Галхүүгийн дуулснаар нийтэд түгжээ.

## Дууны түүхээс 
Зохиогч С.Баатарсүх "Энэ бол анх 5-р сургуульд зориулж зохиосон дуу байгаа юм" хэмээжээ.  

С.Баатарсүх 1966 онд 5-р дунд сургуулийн аравдугаар анги төгссөн. Дууны шүлгийг түүний ангийн охин Ө.Тогоо бичжээ. 

С.Баатарсүх 1956 онд 18-р сургуульд анх орж 7-р ангиа төгсөөд 1963 оны намраас нийслэлийн 10 жилийн 5-р дунд сургуулийн 8-р ангид орж суралцан 1966 онд аравдугаар ангиа төгсчээ. 

Тэрээр наймдугаар ангид байхдаа гитар сайн тоглодог, хоолой салгаж сайхан дуулдаг ангийн авъяаслаг гурван охины хамт "Сурагчдын банзан гитарын чуулга" байгуулж урлагийн үзлэг, урлаг соёлын арга хэмжээнд оролцож эхэлжээ.  

Хамтлагийн ахлагч С.Баатарсүх өөрөө бол дуулдаггүй, хамтлагийн охидын дуулах дууны дундуур чимэг (импровизаци) хийж соло тоглодог байсан гэдэг. 

Хамтлагийн гоцлол дуучин Ц.Сарантуяа нь өдгөө "Алдрын од"-ын эзэн, Төрийн шагнал хүртсэн 5 бүтээл бүхий "Харанга" хамтлагийн аргил гитарчин МУУГЗ Ц.Чулуунбатын төрсөн эгч юм. 

Жич: Сараагийнд (Ц.Сарантуяа) анх очиход Чука (Ц.Чулуунбат) нэг жаахан шар хүү (зургаан настай) гүйж явсан хэмээн С.Баатарсүх дурсчээ.  

Тус хамтлаг нь урлагийн үзлэг, уралдаан тэмцээнд амжилттай оролцож, пионер сурагчдын "Харшийн ёлка"-д ая дуугаа өргөж, Монголын Радиод дуугаа бичүүлж байжээ. 

Нийслэлийн 10 жилийн 5-р дунд сургуулийн 30 жилийн ойн жил 1969 оны хавар С.Баатарсүхийн удирдаж байсан МУИС-ийн "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга" тус сургууль дээр очиж урлагийн тоглолтоо толилуулсан байдаг юм.  

Тэрээр сургуулийнхаа 30 жилийн ойн жил ангийн анд Ө.Тогоогийн хамт "Сургууль минь баяртай" дуугаа анх зохиожээ.      

Дууг тухайн үеийн БНМАУ-ын СнЗ-ийн Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны Цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн Соёрхолт "Баянмонгол" чуулга хөгжимдөж (зохиогч гитар тоглож), дуучин Х.Галхүү дуулж Монголын Радиод анх бичүүлжээ.   

## Сонсох 
1.МҮОНР, С.Баатарсүхийн хөгжим, Ө.Тогоогийн шүлэг "Сургууль минь баяртай" дуу, дуучин Х.Галхүү (2'37") 

2.Эстрадын дуучдын тоглолт (1:15:06-1:17:18), (1993 оны тоглолтын бичлэг)
Ангилал:1969 оны хөгжим
Ангилал:Монголын хөгжим
Монгол брахми бичиг

Судалгаанаас үзэхэд , **Монгол брахми бичгийн** цагаан толгой нь 31 тэмдэгээс (үсэг) бүрддэг. Үүнд нь 2 дан эгшиг ᠳᠠᠩ ᠡᠭᠡᠰᠢᠭ, 3(4) биеэ эс даах харьяат эгшиг ᠬᠠᠷᠢᠶᠠᠲᠤ ᠡᠭᠡᠰᠢᠭ (4 тэмдгээр 3 эр 3 эм 6 авиа гаргана), 24 гийгүүлэгч буюу эгшигт гийгүүлэгч үсэг *ᠡᠭᠡᠰᠢᠭᠲᠦ ᠭᠡᠢᠭᠦᠯᠦᠭᠴᠢ* тэмдгээс бүрэлджээ ( 20 авиа ). Монгол брахми бичиг ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠪᠷᠠᠾᠮᠢ ᠪᠢᠴᠢᠭ нь авиа хийгээд үеэр бүрэлдсэн үсэг бичиг болно. Дээрээс доош, баруунаас зүүн тийш баганаар бичнэ . Харин сонгодог монгол үсгүүд шиг үгийн эхэнд дунд адагт орох дүрс байхгүй.

## зүйлчлэл 
Ангилал:Монгол бичиг үсэг
Лихтенштайны төрийн далбаа

**Лихтенштайны Вант Улсын Төрийн далбаа** () нь хоёр тэнцүү хөндлөн судалтай бөгөөд дээд талынх нь гүн хөх өнгөтэй, доод талд нь улаан дэвсгэр өнгөтэй. Гүн хөх өнгийн дэвсгэр судлын зүүн буланд алтан шар өнгийн хааны титэмтэй төстэй вангийн бүрх малгайг дүрсэлжээ.

## Өнгө 
## Түүх 
Төрийн далбааны өнгө нь 18-р зууны үеийн Лихтенштайны хааны ордны албатын хувцасны өнгөнөөс гаралтай байх хэмээн таамагладаг аж. Вангийн бүрх малгайг 1937 онд нэмж оруулсан байна. Учир нь 1936 оны XI oлимпын наадамд оролцох вант улсын багийг ахалж явсан спортын тэргүүн Эдуард фон Фалц-Файн бүрх малгайгүй тохиолдолд Лихтенштайны төрийн далбаа нь Хаитийн төрийн далбаатай яг ижилхэн болохыг анзаарч харсан байна. Төрийн далбаан дээрх малгайны дүрсийг 1982 онд бага зэрэг өөрчилсөн байдаг.

   Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|   1719–1852 он
   Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|   1852–1921 он
   Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg|   1921–1937 он
   Flag of Liechtenstein (1937-1982).svg|   1937–1982 он

## Бусад далбаа 
Лихтенштайны вангийн ордны далбаа нь хоёр тэнцүү хөндлөн судлаас бүрдэх ба дээд талд нь алтан шар, доод талд нь улаан өнгөтэй байдаг. 

Flag of Liechtenstein old yellow red.svg|Вангийн ордны далбаа
Standard of the Prince of Liechtenstein.svg|Лихтенштайны вангийн далбаа
(FL1) Liechtenstein princely limousine.jpg|Автомашины далбааны хувилбар
Flag of Liechtenstein (state).svg|Засгийн газрын ба Ландтагийн туг

## Цахим холбоос 
* 1984 оны тавдугаар сарын 8-ны төрийн далбааны тухай журам (германаар)
* 1984 оны зургаадугаар сарын 30-ны Лихтенштайны Вант Улсын Төрийн сүлд, өнгө, тамга ба бэлгэдлийн тухай хууль (германаар)
* Лихтенштайн Flags of the World (англиар)
* Паул Фогт: Лихтенштайны Вант Улсын түүхэн нэвтэрхий толин дахь *Төрийн далбаа.*

## Эх сурвалж 
Ангилал:Төрийн далбаа
Төрийн далбаа
Ангилал:Төрийн далбаа улс орноор
Яунде

**Яунде** (франц. Yaoundé ​[ja.unde]) Бүгд Найрамдах Камерун улсын нийслэл хот бөгөөд Төв бүсийн Засаг захиргааны төв юм. 

Яунде хот Камерун улсын зүүн өмнөд хэсэгт далайн түвшнээс  өндөрт оршдог байна. Хотын хүн ам 2020 онд 1 сая 800 мянга хүрсэн байна. 

Олон улсын Яунде нисэх онгоцны буудалтай. 

1962 онд тус хотын Их сургууль нээгдсэн.

## Түүх 
1888 онд Германы протекторатын үед байгуулагдсан. 1915 онд Яунде хотыг Бельгийн цэргүүд эзэлж, 1922 онд Францын Камеруны нийслэл болж тунхагласан байна. 1940-1946 онд Дуала нийслэл байсан боловч 1960 онд Франц тусгаар тогтнол олгосны дараа Засгийн газар байрлаж нийслэл хот, 1961 оноос Холбооны засгийн газар, 1972 оноос Бүгд Найрамдах Камерун улсын Засгийн газар байрлах болжээ.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Камеруны суурин
Ангилал:Африкийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Африкийн суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Камерун (колони)
Гомбодорж Түшээт хан

**Гомбодорж** бол Халхын зүүнгарын хошууны тэргүүн, түшээт хан. Тэрээр 1594 онд Эрээхий мэргэн ханы Бинт хатнаас төрсөн. 

## Тойм 
1550-1630-аад оны үед Ар Халхыг Гэрсэнз жалайр хунтайжийн 7 хөвгүүдийн үр удам баруун гарын 4 хошуу, зүүн гарын 3 хошуунд хуваан тус бүрт эзэгнэн захирч байжээ. Халхын зүүнгарын нэгэн хошууг захирч байсан Гэрсэнзийн 3-р хүү Онохуй Үйзэн ноёны хүү Абтай тайж Халхын хан болж, улмаар 1577 онд 3-р Далай ламаар цолоо аравнайлуулжээ. Үүнийг Далай ламаас Автайд хан цол өгсөн мэт хожмын шашинлаг сурвалжуудад гуйвуулан бичсэн нь үндэсгүй бөгөөд Цахарын хан байсаар атал монгол тайж хүн ийм алдаа хийх ёсгүйг ойлгоогүй бололтой. Абтай сайн ханы хөвгүүн Эрээхий нь Мэргэн хан цолтойгоор угсаа залгамжлан, 1610-аад оны үед Гомбодорж эцгийн хан цолыг залгамжлан, Халхын зүүнгарыг Сэцэн хан Шолойгийн хамтаар тэргүүлж байлаа.  

1635 онд Манжийн түрэмгийлэл өмнөд Монголыг эзлэн, Халхын Мин улстай хийж байсан гадаад худалдааг зогсоож, бүрэн хяналтандаа авч, Халхыг Чин улсад дагаар оруулахыг хичээж эхэлсэн. Гомбодорж 1637 оны үеэс Манж улстай харилцах болсон ч, Манжийн талаас жил бүр Есөн цагааны алба өргөх зарлиг буулгаж, Халхын хаад ноёдын элчийг хүлээн авалгүй буцааж байсан нь Халхын ноёдыг бусад монгол аймгуудтай эв холбоо тогтоох, манжийн эсрэг хамтаар тэмцэх, шашин сүсэгээр нэгдэх бодлого хэрэгжүүлж байв. Өвөр Монголын ноёдыг өөртөө урвуулах, Монголоос салан тусгаарлагч Дөрвөн Ойрадтай хүчээ нэгтгэн тэднийг татаж Халхаас урвасан Цогтыг цохих ба Манжийн түрэмгийллээс сэргийлэх арга замыг эрж хайх болжээ. 

Халхыг шашны тугийн доор нэгтгэх зорилгоор 1639 онд Халхын зүүн гарын хан ноёд Ширээт цагаан нуур хэмээх газар чуулган хийж, Түшээт хан Гомбодоржийн хөвгүүн Занабазарыг Жибзун дарнатын хувилгаанаар өргөмжилсөн нь хожим түүнийг Халхын улмаар Монголын бурхны шашны тэргүүн болохын эхлэл байв. 

Халхаас урвасан Цогт тайжийг 1637 онд Ойрадын цэргээр нэхэж даруулж, цэргийнн ажиллагааг Халх дэмжсэнээр Ойрадтай ойлголцох боломж байв. Тиймээс 1640 онд Халхын Засагт ханы нутагт Монгол-Ойрадын чуулган хуралдуулж, “Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз”-ыг батлахад Гомбодорж оролцжээ. Энэ цаазаар анх удаа Халхаас Ойрадын тусгай статусыг зөвшөөрч тэдэнд Алтайн өвөрт ирж тайван суух, Төвдийг эрхшээх боломж олгожээ. Гэвч энэ нь эцэстээ, Төвд-Ойрадын холбоо нь аажимдаа Монголын эсрэг хандах, Ойрад хүчирхэгжих нөхцөл болжээ. Гомбодоржийн стратегийн алдаа энэ байв. 1646 онд Өвөр Монголын Сөнөд аймгийн ноён Тэнгис мэргэн ван Манжийн эсрэг бослого гарган, Халхад дутаан ирэхэд Гомбодорж өөрийн төрлийн Рахули далай ноёны хамт 2 түмэн цэргээр Зажибулаг гэдэг газарт угтан тулалдсан боловч ялагджээ. Түүний дараахан Гомбодоржийн харьяат Эрх Цөхүр гэгч ноён Баарин аймгийг уулгалж, хүн малыг олзолсноос үүдэн Манж Чин улстай таарамжгүй харилцаатай болжээ. 1655 онд нас баржээ.

## Гэр бүл
* Эцэг: Эрээхий мэргэн хан
* Эх: Бинт хатан
* Ах дүүс: Намжав дайчин ноён, Лабдар холч дархан хунтайж, Дорж дүүргэч ноён
* Хатан: Дөрвөдийн Далай баатар тайшийн охин Ханджамц хатан
* Хөвгүүд: Чахундорж хан, Занабазар, Шидишири Баатар хунтайж, Дорж бинт дайчин

## Эшлэл
Ангилал:1594 онд төрсөн
Ангилал:1655 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Архан чинсан

**Архан** бол Дөрвөн Ойрадын Чорос аймгийн тэргүүлэгч, тайш цолтон юм. Өштөмөр вангийн хүү Хишиг өрлөгийн хүү эсвэл дүү юм. Монголын түүхэнд чинсан цолтойгоор бичсэн нь Даян хааны зарлигаар Тайш цолыг хэрэглэхийг хорьсонтой холбоотой юм.

## Тойм
1486 онд Хишиг өрлөг өвчний улмаас өөдөлсний дараа, эцгийнхээ оронд Тайш болжээ. Мин улсын сударт тэмдэглэснээр түүний захиргаанд 7000 гаруй цэрэгтэй Чорос аймаг Бархөл хотын орчмоор нутаглаж байв. 1487 онд Даян хааны хамтаар Хами, Турфаны хаант улсыг олон удаа довтолж, дээрэмдэв. Тэрээр авга Аригутай хамтаар морьт цэргээр Ганьсү муж руу довтлоход Хамигийн Жуншүнь ван Ханшэнь тэдний цэргийн төлөвлөгөөг Мин улсад задруулж, Ойрадын цэрэг ялагдаж, ухрав. Ингээд Арханы чинсаны удирдсан Ойрадын цэрэг Хами хот, эргэн тойрны тосгодыг эзлэн аваад, дээрэмдэв. Хамигийн ван Ханшэнь Ойрадын цэрэгт ялагдаад бууж өгөн, Архан чинсантай худ ураг болж, Мин улстай хийдэг худалдааны замыг Ойрадын өөрсдөдөө нээж чадсан. 

Архан чинсангийн авга ах Аши нь өөрийн харъяатаа дагуулж Архан чинсангаас салж одон өөрийн захирсан отогоо Өөлд гэж нэрлээд, Хамаг тайш гэж өргөмжлөгдсөн нь Ойрадын дотор хоёр тайши гарч ирснээр дотоод хямрал нь дахин эхэлсэн.  

 

Ангилал:Тайш
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:15-р зуунд өнгөрсөн
Дмитрий Песков

**Дмитрий Сергеевич Песков** (1967 оны 10-р сарын 17-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн)- Оросын төрийн зүтгэлтэн. ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын орлогч дарга бөгөөд 2012 оны 5-р сараас ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путины хэвлэлийн төлөөлөгч. 

Тэрээр Владимир Путиныг ОХУ-ын Засгийн газрын тэргүүн байхад (2008-2012) түүний хэвлэлийн төлөөлөгчөөр ажилласан. Орос Украинд 2022 оны 2-р сард довтолсны дараа ЕХ, АНУ, Канад, Япон, Их Британи түүний болон гэр бүлийн гишүүдийн эсрэг хувийн хориг арга хэмжээ авсан.

## Намтар 
1967 оны 10-р сарын 17-нд Москвад Зөвлөлт, Оросын дипломатч Сергей Николаевич Песковын (Пакистан, Оман зэрэг орнуудад Элчин сайд байсан) хүү болж төрсөн. Дмитрийгийн эцэг тэр үеэр Арабын орнуудад - Египет, Ливи, Арабын Нэгдсэн Эмират улсад ажиллаж байсан бөгөөд Дмитрий энэ үеэр хэд хэдэн сургууль сольж, эх орондоо болон гадаадад ээлжлэн суралцдаг байв. 1983 онд Москвагийн 1243 дугаар тусгай англи хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай дунд сургууль төгссөн. Бүрэн дунд сургуулиа төгсөөд хоёр дахь оролдлогоороо Москвагийн Улсын Их Сургуулийн дэргэдэх Ази, Африкийн орнуудын дээд сургуульд элсэн орсон. Тус сургуульд сурч байхад нь түүнийг цэргийн хугацаат албанд татсан, тэндээ уушгины хатгалгаа авч цэргийн албанаас чөлөөлөгдсөн байна. Дээд сургуульдаа эргэж ороод гуравдугаар ангиасаа эхлэн Туркийн компаниудад орчуулагчаар ажиллаж байжээ. 

1989 онд Дээд сургуулиа түүхч-дорно дахины судлаач, референт-орчуулагч мэргэжлээр төгссөн ажээ.

1989 оноос хойш ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны системд ажиллаж байсан. 1990-1994 онд Турк дахь ЗХУ, ОХУ-ын Элчин сайдын яамны жижүүрийн туслах, атташе.

1994-1996 онд ОХУ-ын ГХЯ-ны төв аппаратад ажиллаж байсан. 1996-2000 онд Турк дахь Оросын Элчин сайдын яамны хоёр, нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилласан байна.

2000 онд Владимир Путин ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр томилогдоход болон ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоны дараа Дмитрий Песков Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын хэвлэлийн албаны хэвлэл мэдээлэлтэй харилцах хэлтсийн даргаар томилогдсон. Дараа нь тэрээр ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн албаны орлогч, нэгдүгээр орлогч дарга, Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн нарийн бичгийн даргын орлогч байсан.

2008 оны 4-р сарын 25-нд Песков ОХУ-ын Ерөнхий сайд Владимир Путин хэвлэлийн нарийн бичгийн дарга болсон.

В.Путиныг Монгол улсад албан ёсоор айлчлах үеэр хамт ирж байсан. 2021 онд Монгол улсын төрийн дээд шагнал "Алтан гадас" одонгоор шагнуулсан.

Тэрээр түрк, араб, англи хэлтэй.

## Гэр бүл 
Албан ёсоор гурван удаа гэрлэж байсан. Анх 1989 онд Анастасия Будённая (Зөвлөлтийн алдарт цэргийн жанжин агсан Семён Будённыйгийн ач охин)-тай гэрэлсэн, хоёрдахь удаа Екатерина Солоцинскаятай 1994 онд гэрлэсэн байна. Сүүлд 2010 онд  мөсөн дээрх уран гулгаач, дэлхийн хошой аварга Татьяана Навка-тай танилцаж 2015 онд гэрэлсэн байна. Д.Песков нийтдээ 3 хүү, 2 охинтой.

Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:1967 онд төрсөн