Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи

**Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи** (, товч нэр TUBAF) нь Саксон мужийн Фрайберг хотод орших ба геологи, эд материал, эрчим хүч, байгаль орчны чиглэлээр мэргэжсэн 'Нөөцийн'-их сургууль юм.

## Түүх 
thumb|Элемент Германиум
1765 онд Саксоны хан хүү Ксаверийн  даалгавраар Фрийдрих Вилхелм фон Оппел, (1720−1767), Карл Вилхелм Бенно фон Хайнц ба Фридрих Антон фон Хайнц нарын төслөөр уул уурхайн мэргэжилтэн бэлтгэх зорилгоор *‘‘Фрайберг дахь Саксоны Вангийн (1806 оноос Фрайберг дахь ханы нэрэмжит) нэрэмжит Уул Уурхайн Академи‘‘* байгуулагдсан. Учир нь долоон жилийн (1756–1763) дайны өрийг төлөхийн тулд уул уурхайг идэвхтэй хөгжүүлэх шаардлагатай байсан.

thumb|Академийн гудамж дахь төв байр
Энэ академи нь дэлхий дээрх хамгийн анхны бөгөөд өнөөдрийг хүртэл уул уурхайн эрдэм шинжилгээний мэргэжилтнүүдийг бэлтгэж байна.

Уул уурхайн академийн эрдэм шинжилгээний ажилтнууд химийн 2 шинэ элемент нээсэн:
* Индиум (1863 онд Фердинанд Райх ба Теодор Рихтер,
* Германиум (1886 онд Клеменс Винклер

Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь Саксоны Хант улсдаа 1871 онд Дресдений Техникийн Их Сургууль нээгдэх хүртэл техникийн дээд боловсрол эзэмшүүлдэг байгууллага байсан.

1899 онд Фрайбергийн Их Сургууль нь Техникийн Дээд Сургуулийн зэрэглэлтэй болж, 1905 онд Доктор-Инженер, 1939 онд Байгалийн ухааны доктор бэлтгэх эрхтэй болсон. 1940 оноос уул уурхайн болон төмөрлөг боловсруулалт, 1955 онд инженер-эдийн засаг болон математик-байгалийн ухааны факультетуудтай болж мөн энэ онд Вилхелм Пикийн нэрэмжит Ажилчин-Тариачдын Факультет нээгджээ. 1951 онд профессор Эрих Раммлер болон профессор Георг Билкенрот нар боловсруулах техникийн салбарын хүрээнд *‘‘Хүрэн нүүрсийг коксжуулах‘‘* ажлаар Ардчилсан Герман Улсын 1-р зэргийн Төрийн шагнал хүртсэн.

### Шинэ үе, 1989 оноос хойш 
[thumb|left|260x260px|Их сургуулийн оюутны хотхон дахь Мэндчилгээний самбар „[Glück Auf“ ]]
Баруун ба Зүүн Герман нэгдсэнээс хойш Уул Уурхайн Академи өөрийхөө дэд бүтцийг шинэчилсэн. Сүүлийн үед хагас дамжуулагчийн судалгааг эрчимтэй явуулсны үр дүнд Фрайберг хотод хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлийн ХК-ууд бий болсон (Силтроник ХК болон Дойче Солар - энэ нь Соларворд ХК-ийн охин компани). Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь хүрээлэн буй орчны судалгааны ажлаараа дэлхийн хэмжээнд нэрд гарч 'Орчин үеийн Экологийн Дээд Сургууль' гэдэг нэр хүндийг олсон.

Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь Геологи, Эд Материал, Эрчим хүч, Байгаль орчны чиглэлээр мэргэжсэн 'Нөөцийн'-их сургууль нэрээр олон улсын их, дээд сургуулиудын дунд онцгой байр суурь эзэлдэг.

left|thumb|Фройденштайн Ордон
2008 оны 10 сард Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи дэлхийн томоохон эрдсийн хувийн цуглууллагын үзэсгэлэнг Фройденштайн Ордонд нээсэн. Энэ 'Терра Минерал'-ын эрдсийн цуглууллагыг Швейцарын иргэн Эрика Поол-Штрөөэр удаан хугацаагаар хэрэглэх эрхийг олгожээ.

Сургалтын онцгой ангиуд нь аж үйлдвэрийн археологи (ХБНГУ-д зөвхөн Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академид заагддаг), *International Management of Resources and Environment* (IMRE, англи хэл дээр заагддаг мастерын сургалт) ба *International Business in Developing & Emerging Markets* (IBDEM, англи хэл дээр заагддаг мастерын сургалт).

## Сан 
2006 оны 12 сард Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи доктор Эрих-Крюгерийн нэрэмжит сантай болсноор ХБНГУ-ын 100 саяас дээш хөрөнгөтэй дээд сургуулиудын тоонд орсон. Эрих-Крюгер нь Фрайберг хотод төрсөн бөгөөд, Мюнхен хотын үл хөдлөх хөрөнгийн компанийн эзэн байжээ. Энэ компанийн ашиг нь эрдэм шинжилгээний ажилд зарцуулагддаг байна. 
Мөн 2007 оны эхнээс Солар Ворд ХК Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академийн хими, физикийн факультетэд зориулж өөрийн 1 саяас дээш хөрөнгөтэй санг нээсэн.

## Дотоод бүтэц 
Нийт 6 факультетээс бүрдэнэ:
* Математик, мэдээлэл зүйн факультет
* Хими, физикийн факультет
* Геологи, геотехник, уул уурхайн факультет
* Машин үйлдвэрлэл, боловсруулах ба эрчим хүчний технологийн факультет
* Үйлдвэрлэлийн түүхий эдийн судалгаа болон технологийн факультет
* Эдийн засгийн ухааны факультет

1996 оны намар экологийн цогцолбор төв шинээр нээгдлээ.

## Олон улсын харилцаа 
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь одоогоор дэлхийн 42 их, дээд сургуулиудтай харилцаа холбоотой байдаг. Зарим  нэг алдартай уул уурхайн академи болон их сургуулиуд: 
# Райны-Вестфален дахь Аахены Техникийн Дээд Сургууль
# Клаусталийн Техникийн Их Сургууль
# Colorado School of Mines
# Berg- und Hüttenakademie Krakau »Stanislaw Staszic« (Польш Улс)
# Montanuniversität Leoben (Австри Улс)
# Bergbauuniversität Moskau (ОХУ)
# Staatliches Bergbauinstitut Sankt Petersburg (ОХУ)
# South Dakota School of Mines and Technology, Rapid City, South Dakota (АНУ)
# Technische Universität Ostrava (Чех Улс)
# St. Iwan-Rilski-Universität für Bergbau und Geologie, Sofia (Болгар Улс)
# China University of Geosciences Wuhan

## Алдартай багш, оюутнууд 
thumb|Абрахам Готлоб Вернер
* Иохан Фрийдрих Август Брайтхаупт, оюутан 1811—1813, профессор 1826—1866
* Карл Бернхард фон Котта, оюутан 1827—1831, профессор 1842 оноос
* Отто Эмике, оюутан 1891-1970, профессор 1928-1946
* Вилхелм Фишер, оюутан 1813 оноос
* Фрийдрих фон Харденберг, оюутан 1797—1799
* Фрийдрих Эмил Хайн, оюутан 1886—1890 А. Ледебур-ын удирдлага дор
* Юлиус Амбросиус Хюльсе, оюутан 1830—1834
* Александр фон Хумбольдт, оюутан 1790—1792
* Херберт Йобст, оюутан 1950
* Карл Альфонс Юраски, профессор 1941—1945
* Теодор Кёрнер, оюутан 1808
* Карл Густав Крайшер, профессор 1871—1891
* Вилхелм Аугуст Лампадиус, профессор 1794—1842
* Адольф Ледебур, профессор 1874—1906
* Эрнст Йохан Трауготт Леманн (1777—1847), профессор 1834—1847
* Карл Эдвин Лойтхолд, профессор 1876—1883
* Михаил Ломоносов, оюутан 1739—1740
* Карл Эмануил Лёшер, оюутан 1775—1777
* Курт Мербах, оюутан 1856 оноос
* Курт Адольф Нетто, оюутан 1864—1869
* Фюрхтеготт Леберехт фон Норденфлихт, оюутан 1778—1780
* Карл Ойгениус Пабст фон Охаин, зөвлөгч 1769—1784
* Эрвин Паппериц, профессор 1892—1927 ба Ректор (1901—1903 ба 1905—1907)
* Хан хүү Георг Фридрих фон Пройзен, оюутан 1996—2000
* Фердинанд Райх, оюутан 1816—1819, профессор 1824—1866
* Теодор Рихтер, оюутан 1843—1847 профессор 1856—1896
* Карл Шиффнер, профессор 1902—1930
* Райнхард Шмидт, профессор 2001 оноос
* Георг Унланд, профессор 1993 оноос, Ректор 2000—2008
* Фридрих Вильхельм Швамкруг, оюутан 1826—1830
* Георг Хайнрих Вале, профессор 1883—1891
* Адольф Вацнаур, профессор 1953-1972
* Юлиус Людвиг Вайсбах, оюутан 1822—1826, профессор 1836—1871
* Абрахам Готтлоб Вернер, оюутан 1769—1771, профессор 1775—1817
* Паул Вилски, профессор 1905—1916
* Клеменc Александр Винклер, оюутан 1857—1859, профессор 1873—1902

## Ном зүй 
* *Festschrift zum hundertjährigen Jubiläum der königl. Sächs. Bergakademie zu Freiberg am 30. Juli 1866.* Dresden. Digitalisat (pdf, 9.72 MB)
* *Bergakademie Freiberg – Festschrift zu ihrer Zweihundertjahrfeier 13. Nov. 1965.*, 2 Bde., Leipzig.
* Fathi Habashi: *The first schools of mines and their role in developing the mineral and metal industries – Part 1 – 4*. Bull. Can. Inst. Min. & Met., 90 (1015): 103–114; 91 (1016): 96–102; 91 (1017): 96–106; 92 (1032): 76–78; Montreal 1997, 1998, 1999.
* Walter Hoffmann (Hg.): *Bergakademie Freiberg – Freiberg und sein Bergbau. Die sächsische Bergakademie Freiberg.* Reihe Mitteldeutsche Hochschulen Bd. 7, Weidlich-Verlag, Frankfurt am Main 1959. 
* Eberhard Wächtler, Friedrich Radzei: *Tradition und Zukunft. Bergakademie Freiberg 1765–1965.* Freiberg 1965.
* Otfried Wagenbreth, Norman Pohl, Herbert Kaden, Roland Volkmer: *Die Technische Universität Bergakademie Freiberg und ihre Geschichte 1765-2008. 2. Aufl.* Technische Universität Freiberg 2008, ISBN 978-3-86012-345-4

## Цахим холбоос 
* Фрайбергийн уул уурхайн академийн цахим хуудас
* Webseite des Internationalen Universitätszentrums »Alexander von Humboldt« an der TUBAF
* Internetpräsenz der größten privaten Mineraliensammlung der Welt
* Studierendenrat

## Эшлэл 
Ангилал:Германы их сургууль
Ангилал:Саксоны их сургууль
Фрайберг
Фрайберг
Ангилал:Фрайберг
Ангилал:1765 онд байгуулагдсан