Германы түүх

**Германы түүх** - Төв Европ дахь тусдаа бүс нутаг болох Герман гэсэн ойлголтыг анх Юлий Цезарь тэмдэглэж үлдээсэн үеэс эхлэлтэй бөгөөд тэрээр Райн мөрнөөс зүүн хэсэг дэх эзлэгдээгүй газар нутгийг Герман гэж нэрлэж, улмаар түүнийг Галлиас ялгаж байв. Тейтобургийн ойн тулалдаанд (МЭ 9) герман овог аймгуудын ялалт нь Ромын эзэнт гүрэнд бүрэн элсэхээс сэргийлсэн боловч Райн мөрний дагуу дээд ба доод Германы Ромын мужууд байгуулагдсан юм. Баруун Ромын эзэнт гүрэн нуран унасны дараа франкууд Баруун Германы бусад овог аймгуудыг эзлэн авав. 843 онд Франкийн эзэнт гүрэн (герман. *Fränkisches Reich*, *Frankenreich)* Шарлеманы өв залгамжлагчдын дунд хуваагдахад зүүн хэсэгт нь Зүүн Франк, дараа нь Германы хаант улс бий болжээ. 962 онд I Отто дундад зууны үеийн Германы улс болох Ариун Ромын эзэнт гүрний анхны эзэн хаан болсон түүхтэй.

Дундад зууны өндөр үед Германы боомт хотууд давамгайлж байсан Ханзагийн лиг Балтын болон Хойд тэнгисийн эрэг дагуу байгуулагдсан. Германы Христийн шашны ертөнц дэх загалмайтнуудын өсөлт нь Балтын эрэг дагуу дараа нь Прусс болсон Тевтоны дэг журмыг бий болгоход хүргэсэн юм. Хөрөнгө оруулалтын маргаанд Германы эзэн хаад Католик сүмийн эрх мэдлийг эсэргүүцэж байв. Дундад зууны сүүлчээр бүс нутгийн гүн, ноёд, бишопууд эзэн хаадын зарлигаар эрх мэдлийг олж авдаг байжээ. Мартин Лютер 1517 оноос хойш Хойд болон зүүн мужууд протестант болж, баруун болон өмнөд мужуудын ихэнх нь католик шашинтай хэвээр байх үед Католик сүм дэх Протестант шинэчлэлийг удирдаж байсан юм. 1618-1648 оны хооронд болсон Гучин жилийн дайн нь Ариун Ромын эзэнт гүрэнд асар их сүйрэл авчирсан билээ. Вестфалийн энх тайвны үеэр эзэнт гүрний үл хөдлөх хөрөнгө бие даасан байдлыг олж авсан бөгөөд хамгийн чухал нь Австри, Прусс, Бавари, Саксони байсан байна. Наполеоны аян дайнуудын дараа феодализм нурж, Ариун Ромын эзэнт гүрэн 1806 онд задарсан юм.

Наполеон Германы тоглоомын улс болох Райны холбоог байгуулсан боловч Франц ялагдсаны дараа Австрийн эрх мэдлийн дор Германы холбоо байгуулагдав. 1848-49 оны Германы хувьсгалууд бүтэлгүйтсэн боловч аж үйлдвэрийн хувьсгал Германы эдийн засгийг шинэчилж, хот суурины хурдацтай өсөлтийг бий болгож, социалист хөдөлгөөнийг бий болгосон. Берлин нийслэлтэй Прусс хаант улс хүчирхэгжиж байв. Германы их сургуулиуд дэлхийн шинжлэх ухаан, хүмүүнлэгийн ухааны төв болж, хөгжим, урлаг цэцэглэн хөгжсөн. Канцлер Отто фон Бисмаркийн удирдлага дор 1871 онд Германы эзэнт гүрэн байгуулагдсанаар Герман улсыг нэгтгэж чадсан байна. Шинэ буюу сонгогдсон парламент Рейхстаг нь эзэн хааны засгийн газарт хязгаарлагдмал үүрэг гүйцэтгэдэг байв. Герман улс бусад тэргүүлэх гүрнүүдийн нэгэн адил Африк, Номхон далай дахь колоничлолд орролцож газар нутгаа тэлсэн. 

1900 он гэхэд Герман Европ тивд ноёрхсон гүрэн байсан бөгөөд шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжиж буй аж үйлдвэр нь Британийг давж, тэнгисийн цэргийн зэвсгийн уралдааныг эхлүүлэхэд хүргэсэн. Герман дэлхийн 1-р дайнд төв гүрнийг удирдаж байсан боловч ялагдаж, хэсэгчлэн эзлэгдэн, дайны нөхөн төлбөр төлөхөөс өөр аргагүйд хүрч, колони болон хилийн дагуух олон газар нутгаа алдсан байна. 1918-1919 оны Германы хувьсгал 1918 онд II Вильхельм хааныг огцруулснаар Германы эзэнт гүрнийг дуусгавар болгож, Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулсан нь эцсийн эцэст тогтворгүй парламентын ардчилал байсан юм. 1933 оны 1-р сард нацист намын удирдагч Адольф Хитлер дэлхийн нэгдүгээр дайны төгсгөлд Германд учирсан Их хямралын үеийн эдийн засгийн хүндрэлээс улбаатай ард олны дургүйцлийг ашиглан тоталитар дэглэм тогтоосон юм. Энэхүү нацист Герман арьс өнгөөр ​​ялгаварлан гадуурхах үзлийг, ялангуяа еврейчүүдийн эсрэг үзлийг бодлогынхоо гол зарчим болгож, нутаг дэвсгэрийн түрэмгий бодлого хэрэгжүүлж, хэрэв биелүүлэхгүй бол дайнд заналхийлж байв. Герман хурдан цэрэгжиж, герман хэлт хөршүүдээ өөртөө нэгтгэж, Польш руу довтолсноор Дэлхийн хоёрдугаар дайныг эхлүүлсэн юм. Дайны үеэр нацистууд Холокост гэж нэрлэгддэг геноцидын системчилсэн хөтөлбөрийг зохион бүтээсэн бөгөөд үүний үр дүнд 11 сая хүн, түүний дотор 6 сая еврей (Европын еврей хүн амын 2/3-ыг төлөөлдөг) амь үрэгджээ. 1944 он гэхэд Германы арми бүх фронтод ялагдаж эхлээд 1945 оны 5-р сард бүрэн ялагдсан юм. 

Холбоотнуудад эзлэгдсэний дараа олон хүнийг нүүлгэн шилжүүлж, Германы нутаг дэвсгэрийг ялсан гүрнүүд хувааж, зүүн хэсгийг нь Польш, ЗХУ-д нэгтгэв. Герман хүйтэн дайны бүх үеийн турш НАТО-гийн нэг хэсэг болох Баруун Герман болон Варшавын гэрээний нэг хэсэг болох Зүүн Германы хооронд хоёр хуваагдсан байв. Баруун Германчууд эдийн засгийн хурдацтай өсөлтийг туулж, Баруун Европын тэргүүлэх эдийн засаг болсон Баруун Герман руу олон иргэд коммунист Зүүн Германаас зугтсан байна.

1989 онд Берлиний хана нурж, Зүүн блок буюу социалист орнуудын тогтолцоо үгүй болж, 1990 онд Зүүн болон Баруун Герман буцан нэгдсэн юм. Франц-Германы найрамдал нь Баруун Европыг Европын Холбоонд улс төрийн интеграцийн үндэс суурь болсон. 1998-1999 онд Герман улс евро бүсийг үүсгэн байгуулагч орнуудын нэг байсан юм. Герман улс Европын эдийн засгийн хүчирхэг орнуудын нэг хэвээр байгаа бөгөөд евро бүсийн жилийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 1/4 орчим хувийг бүрдүүлдэг. 2010-аад оны эхээр Герман улс улам хурцдаж буй еврогийн хямралыг шийдвэрлэх хүчин чармайлтад, ялангуяа Грек болон бусад өмнөд Европын орнуудад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн. 2015 онд Герман улс Сири болон бусад асуудалтай бүс нутгаас орогнол хүсэгчдийн гол хүлээн авагчийн хувьд Европ дахь цагаачдын хямралтай тулгарсан байна. Герман улс 2022 онд ОХУ-ын Украин руу довтлохыг эрс эсэргүүцэж, зэвсэгт хүчнээ бэхжүүлж ирсэн.