Төмс тариалах (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Ургалтын хугацаа**:
Нэн эрт болцтой 60-80;
Эрт болцтой 80-100;
Дунд болцтой 100-120;
Орой болцтой 120– дээш.

**Соёолох дулаан**: Булцуу +6- +8*С
т ургаж эхлэх ба дулаан нэмэгдэхэд
соёолох хоногийн тоо цөөрнө.
Ургалтын тохиромжтой дулаан +18-
+20*С.

**Хөрс**: Шим тэжээлийн бодис,
чийг хүрэлцээтэй, хөнгөн механик
бүрэлдэхүүнтэй элсэнцэр ба хөнгөн
шавранцар хөрс тохиромжтой.

**Арчилгаа**:
Тарилтаас 7 хоногийн дараа анхны
борной, 7 хоногийн дараа 2 дахь
борной, дахиад 7 хоногийн дараа 3
дахь борнойг явуулна.
Төмсний үндэс хөрсөнд бүрэн
бэхлэгдэж, мөр тод харагдах болсон
үеэс мөр хоорондын сийрүүлэлт хийнэ.
Төмсний усалгааг та
Бундуйжилтын үед нь анхны маналт,
цэцэглэлтийн үед 2 дахь маналт хийнэ.

**Усалгаа**:
Бундуужилтаас цэцэглэлт хүртэл

**Өвчин хортон**:
Төрөл бүрийн элдэв идэшт хортон /
шпанк/ болон царцааны дайралтаас
болгоомжил.

**Хөрс боловсруулалт**

Ямар ч талбайд төмс тарихдаа намар цэвдэгшлээр боловсруулах хэрэгтэй.
Урт намар болдог нутагт намрын хагалгаа хийж, талбайг бэлддэг. Ингэхдээ
га-д 30-40 тн ялзарсан бууц хийвэл сайн. Төмс тарих талбайг 25 см гүнд
боловсруулалт хийх шаардлагатай. Хэрэв усалгаатай тариалан эрхэлдэг бол
30 см гүн хагална. Намар хагалсан талбайг хавар эрт борнойдох хэрэгтэй.

**Тариалалт**

Тариалалт хийхдээ үрийн төмсийг наранд байлгаж, ургах соёог идэвхжүүлж,
мөн хальсыг нь ногооруулж таривал өвчинд нэрвэгдэх нь бага байдаг.

• 80-100 гр жинтэй стандарт үрийг сонгоно.

• 8-12 см гүнд тарина.

• Мөр хоорондын зай 70 см

• Ургамал хоорондын зай 35 см

Ургуулж тарьсан төмс 15-18 хоногт, ургуулаагүй тарьсан төмс 20-25 хоногт
цухуйна. Нэг га-д тарих үрийн норм 2,5– 3,0 тн

**Ээлжлэн тариалалт**

Төмсний хамгийн сайн өмнөгч нь уринш, үр тариа, буурцагт ургамал.
Эртийн төмсийг уриншинд таривал сайн ургац өгнө. Төмс өөрөө үр тариа,
эрдэнэ шиш болон бүх ургамалд сайн өмнөгч болж чадна.

**Төмсний гарал үүсэл болон ач холбогдол**

Төмс нь Андын нуруу, Перу гэсэн өндөрлөг, сэрүүн газраас гаралтай. Хүн
төрөлхтөн 7000 жилийн өмнөөс хүнсэнд хэрэглэхээр тарьж ургуулж байжээ.
1500 оны үед Өмнөд Америкт ирсэн Европчууд буцахдаа төмсийг авч
яван Европт дэлгэрүүлсэн.
Маш олон сортын төмс байдаг ч үндсэн дөрвөн төрөлд хуваагддаг байна. 

Үүнд:
Хүнсний, техникийн, үрийн, бүх чиглэлийн. Эдгээрээс хамгийн түгээмэл
хэрэглэдэг нь хүнсний зориулалттай бөөрөнхий хэлбэртэй төмс. Энэ сортын
төмсний 12 – 16 хувь нь крахмал буюу цардуул, С аминдэмийг агуулдаг.
Харин техникийн зориулалттай төмсний цардуул нь харьцангуй их 18 хувиас
дээш агууламжтай байдаг юм.Хүнсний зориулалт бүхий төмс нь хүний биед
онцгой ач холбогдолтой. Цусны даралт бууруулах, ходоодны шарх үрэвсэл,
гэдэсний түгжрээ, түлэгдлийн шарх болон арьсны намарс буюу экземийг
эмчлэхэд уламжлалт ардын эмнэлэгт өргөн хэрэглэж ирсэн.

**Бүс нутгийн хөрс цаг уурт тохируулж тариалах аргыг тохируулах**

Намар боловсруулж, хавар борнойдсон хөрсийг тарилтын өмнө дахин боловсруулаад, тарилтыг хийнэ. Хөрснөөсөө
шалтгаалаад үрийн төмсийг янз бүрийн гүнд хийнэ. Хүнд болон шавранцар хөрсөнд 7-8 см, чийг хангалттай хөнгөн
хөрсөнд 10-12 см, гандуу нутагт тарилтын гүнийг 14-16 см хүргэж болно. Хэрвээ эрт тариалалт хийж байгаа бол гүехэн,
аажуу хийж байгаа бол үрийг гүн хийх хэрэгтэй.

Ангилал:Хүнсний ногоо