open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жаргалсайханы Шижир

**Жаргалсайханы Шижир** (1986 оны 7-р сарын 7-нд Завхан аймгийн Эрдэнэхайрхан суманд төрсөн)- Амжилт Кибер сургууль үүсгэн байгуулагч.  

## Намтар 
Жаргалсайхан, Нансалмаа нарын гэрт ууган хүү болон мэндэлсэн.   

1994-2004, Нийслэлийн ерөнхий боловсролын 28-р сургууль, 

2004-2008,  МУБИС, бакалавр, математикийн багш

2008-2010, МУБИС, магистр, математикийн багш 

## Ажил эрхлэлт 
2007 онд Amjilt.com компанийг үүсгэн байгуулсан, CEO

2008-2009, Нийслэлийн 54-р  сургууль, математикийн багш 

2011 онд Амжилт анимэйшн компанийг байгуулсан.

2012 онд Амжилт кибер академийг байгуулсан.

2015-2017 Монголын анхны 3D анимэйшн  “Мора” хүүхэлдэйн киног бүтээсэн.

2017-с хойш “Зузугийн найзууд” 3D анимэйшн хүүхэлдэйн киног хийж байна.

2018 онд Индра  кибер институтыг байгуулсан.

2019 онд Амжилт кибер сургууль байгуулсан.

2022 онд Цонжин кибер боардинг сургууль байгуулсан. 

## Гавъяа шагнал: 
2014- Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан

2017- МҮХАҮТ-ын дээд шагнал “Хийморь” хүндэтгэлийн одон 

2020-Соёлын тэргүүний ажилтан

2020- МЗХ-ны оны шилдэг бизнесмен залуу 

2022- Боловсролын тэргүүний ажилтан

## Эх сурвалжууд 
# https://web.archive.org/web/20240227101349/https://www.urug.mn/news/11238
# https://web.archive.org/web/20240227101340/https://www.jargaldefacto.com/article/jargalsaikhanii-shijir-shijir-jargalsaikhan
# https://www.m-book.mn/authors/740
# https://www.polit.mn/a/83961
# https://paparazzi.mn/n/hiq
# https://web.archive.org/web/20240227101338/https://www.unen.mn/a/76306

Ангилал:Мэдээллийн технологийн бизнесмен
Ангилал:Багш
Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Математикч
Ангилал:Хүүхэлдэйн киноны хүн
Ангилал:Сургуулийн захирал
Амжилт Анимэйшн Студи

**Амжилт анимэйшн ХХК**

**Байгуулагдсан он**- 2011

**Үүсгэн байгуулагч** Ж.Шижир

**Цахим хуудас** https://www.youtube.com/@ZuZukidssongs

**Бидний эрхэм зорилго:** 

Бид Youtube сувагт 100 сая subscribe-тай болж, дэлхийн хэмжээнд үнэлэгдэх Монгол контентыг бүтээх, Олон улсын зах зээлд өөрсдийн брэнд бүтээгдэхүүнээрээ өрсөлдөх явдал юм.

**
Товч танилцуулга**

Амжилт Анимэйшн ХХК нь 2011 онд байгуулагдсан. Манай компани Монгол улсын хүүхэлдэйн киноны салбарыг дэлхийн жишигт хүргэх алсын хараа, зорилго бүхий залуусаас бүрдсэн баг хамт олон юм. 2015 оноос “Мора” монголын анхны бүрэн хэмжээний 3D хүүхэлдэйн киног хийж эхлэн, 2 жил тасралтгүй хийж гүйцэтгэн 2017 онд олон нийтийн хүртээл болгов. Үргэлжлүүлэн ЗуЗугийн найзууд олон ангит 3D  хүүхэлдэйн киноны төслийг санаачлан хэрэгжүүлж эхлэн 50 гаруй ангийг хийж гүйцэтгэн Монгол улс, Казакстан улсад гаргаж олон нийтийн хүртээл болгосон. Монгол улсаас олон улсын зах зээлд гарч чадсан анхны Анимэйшн бүтээгч компани юм. 

Бид ЗуЗугийн найзууд брэндийнхээ хүрээнд Мерч бүтээгдхүүнүүд худалдаанд гаргадаг ба Үүнд:

-         Буддаг ном

-         Хүүхдийн үүргэвч

-         Чихмэл тоглоом

-         ЗуЗу таблет 21,22,23 загварууд

Мөн маскот тоглолтын үйлчилгээ, брэнд дүрүүдийн мерчиндайз эрхийг байгууллагуудад худалдах, хамтран ажиллах гэрээ байгуулах зэрэг үйл ажиллагааны чиглэлүүдтэй.

**Одоо**

2023-2024 оны байдлаар “ZuZu- kids songs” юүтүб сувгаар хүүхдэд зориулсан боловсрол, танин мэдэхүйн клип /clip/, шортс /shorts/  контентийн чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

ZuZu- kids songs юүтүб сувагт 350,000 гаруй subscribe- тай, фэйсбүүкт 153,000 гаруй, инстаграмд 163,000 гаруй дагагчидтай. Хятадын доен, куашоу гэх сувгуудад 1500 орчим дагагчидтай.
Салехард

**Салехард** (ненец. ''Саля' хард* «хошууны үзүүр дахь суурин», ханты. *Пуӆңават*, 1933 оноос өмнө — **Обдорск** гэдэг нэртэй байсан) — Оросын Умард туйлын тойрогт багтдаг Воркута хотоос зүүн зүгт 135 км зайд Обь мөрний доод хэсэгт (Кара тэнгисээс 186 км) орших хот. Ямало-Ненецийн өөртөө засах тойргийн Засаг захиргааны төв. 

Хүн ам нь 2023 оны байдлаар 46,619 мянга. 

1933 онд Обдорск хотын нэрийг сольж *Салехард'' гэх болсон. 1938 оны 11-р сарын 27-нд тус суурин албан ёсоор хот болжээ.
Шон Леннон

**Шон Таро Оно Леннон** (англи. *Sean Taro Ono Lennon*, япон нэр: **Оно Таро** (япон. 小野 太郎 *Оно Таро:* 1975 оны 10-р сарын 9-нд Нью-Йоркод төрсөн) — америкийн дуучин, хөгжмийн зохиолч, хөгжимчин, жүжигчин. 

Тэрээр алдарт Жон Леннон, Оно Ёоко нарын хүүхэд юм. Кёко Чан Кокс — нэг эхтэй эгч нь, Жулиан Леннон бол нэг эцэгтэй ах нь. Түүний загалмайлсан эцэг нь алдарт Элтон Жон юм.
Жеймс Бонд

**Жеймс Бонд** (англи. *James Bond*) — Британийн зохиолч Ян Флеминг (англи. *Ian Lancaster Fleming*; 1908—1964)-ийн зохиолын гол баатрын дүр юм. Их Британийн "Ми-6" тагнуулын байгууллагын агент, тагнуулч "007" гэдгээрээ алдартай киноны гол дүр юм. 

Ян Флемингийн зохиолуудаар кино хийсний дараа өргөн олны дунд алдар нэрийг олж авсан. Жеймс Бондын цуврал кино түүхэн дэх хамгийн урт цуврал киноны нэг юм. 1962-2021 он хүртэл 25 анги кино (хоёр жилд дунджаар нэг кино) гарсан. Энэхүү цуврал нь бүтээгчдэдээ 7 тэрбум гаруй ам.долларын ашиг авчирсан нь түүхэн дэх хамгийн амжилттай гурав дахь кино цуврал болсон байна. 

Жеймс Бондын дүрийг бүтээсэн үе үеийн жүжигчид: 

Шотландын жүжигчин Шон Коннери, Австралийн жүжигчин Жорж Лазенби (англи. *Geórge Lázenby*, 1939 онд төрсөн), Британийн жүжигчин Рожер Мур (англи. *Sir Roger George Moore*; 1927— 2017), Тимоти Далтон (англи. *Timothy Peter Dalton*; 1946-), Ирландын жүжигчин Пирс Броснан (англи. *Pierce Brendan Brosnan*; 1953- ), Британийн жүжигчин Дэниел Крэйг (англи. *Daniel Wroughton Craig*; 1968-)

## Жеймс Бондын тухай "EON Productions"-ийн бүтээсэн кинонууд 
Ангилал:Зохиолын дүр
Болонийн Их сургууль

**Болонийн Их сургууль** (итали. *Università di Bologna,* англи*. The University of Bologna*) — Италийн  Болонья хотод орших улсын судалгааны Их сургууль бөгөөд 1088 онд байгуулагдаад өнөө хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж буй дэлхийн ууган Их сургууль юм. 

## Түүх 
1088 онд байгуулагдсан тус дэлхийн ууган Их сургууль оршин тогтнох хугацаандаа Италид төдийгүй Баруун Европт асар их нөлөө үзүүлсэн. Профессоруудын нэр хүндийн ачаар Болонья хотыг Ромын эрх зүйн төв гэж үздэг юм. Эндээс Ромын хууль тогтоомж, сүмийн дүрэм журмын талаар нарийн мэдлэг олж авах боломжтой гэж тухайн үед үздэг байв. Тийм ч учраас Европын өнцөг булан бүрийн залуус хууль, эрх зүйн шинжлэх ухааныг профессоруудын амнаас сонсохоор энд цуглардаг байжээ. Болонийн их сургуульд сурсан эрдмээ оюутнууд эх орондоо буцаж очоод тэнд сурсан аргачлал, сургаалаа сурталчилдаг байжээ. Францад Пьер де Блуа, Жак де Ревиньи, Гильом Дюран; Англид — Вакариус, английн Ричард, Франциск Аккурсий; Испанид Пон де Ларида нар Болонийн Их сургуульд сурсан эрдмээ түгээж байжээ. 

Тэр байтугай дээрх орнуудад байгуулагдсан Их сургуулиудын эрх зүйн тэнхимүүд Болонийн Их сургуулийн загвараар үйл ажиллагаагаа явуулдаг байсан. Жишээ нь Италид— Падуаны их сургууль (1222), Виченцийн Их сургууль (1203); Арагонд — Перпиньяны (1343); Францад— Монпелье дахь Их сургууль. 

## Орчин үе 
Өнгөрсөн ХХ зууны сүүлчээр их сургуулийн бие даасан байдлын шинэ хэлбэрүүд нэвтэрсэн үед тус Боловсролын байгууллага зарим хичээлээ өөрчлөхөд чиглэсэн төслийг эхлүүлсний үр дүнд Италид анхны оюутны олон кампус бий болсон бөгөөд энэ нь одоо Ромагна бүс нутаг даяар тархаад байна. Үүний зэрэгцээ тус үйл ажиллагаа Болонья хотын төв болон түүний захын дүүрэгт өргөжин тэлж, 21-р зуунд өрсөлдөх чадвартай, тэргүүн эгнээнд байх нэн чухал шинэ технологи, байгаль орчныг хамгаалах сонирхол байнга нэмэгдсээр байгаа юм.

Өнөөгийн байдлаар 80 гаруй мянган оюутантай Европын тэргүүлэх Их сургууль болоод байна.

Мөн оюутанд үйлчлэх тээврийн болон жендерийн тэгш байдлын асуудлаар дэлхийд тэргүүлж байгаа Их сургууль юм.
Гэрэгэ

**Гэрэгэ** (монгол бичиг: ; хятад: 牌子, *páizi*) бол Их Монгол Улсын үеийн хаад ноёдын зарлигаар томилогдсон элч, худалдаачин, лам хуврагийг гэрчлэх алт, мөнгө, төмөр эдлэлээр хийгдсэн зууван, дугуй хэлбэртэй пайзны монгол нэр юм. Гэрэгэ нь ноёд түшмэд, элч, худалдаачдын өртөөгөөр явах замд саадгүй хүрэх баталгаа болж байсан нь тухайн үеийн паспорт юм. Энэ тэмдгийг зөвхөн монголчууд хэрэглэж нээсэн явдал биш, харин түүхэнд оршиж байсан бүхий л улс орнууд өөр өөрийн нэр, хэлбэр загвартайгаар хэрэглэж байсан. Гэрэгэ нь монгол бичиг, дөрвөлжин бичиг, ханз бичигтэйгээр үйлдэгдэж байв.

## Тойм 
Өгэдэй хааны үед өртөөг байгуулж, уугуул монгол орныг Зүчийн улс, Цагадайн улс, хятад газартай холбож, 30-50 км бүрт замчин, улаачдыг томилон суулгаж, түүгээр дамжих худалдаачдад их хааны зарлигаар гэрэгэ тэмдэг олгож, замын татвар авалгүй үнэгүй ашиглуулж эхэлсэн. Үүнийг Өгэдэй хаан, Дөргөнэ хатан, Огул Хаймиш хатан нарын үед энэ тэмдгийг замбараагүй олгосноос улбаатай төр-эдийн засгийн самуун будилаан гарч байсныг Гүюг хаан, Мөнх хааны үед хурааж, цэгцлэхдээ Мөнх хааны үеэс өртөөг үнэгүй ашиглаж явсан дүрмийг цуцлан төлбөртэй болгожээ.

Юань улсын дунд үед Ханбалигаар төвлөрсөн нийт 1500 гаруй өртөө, өртөө замын хэргийг эрхлэх хэлтэс байгуулж, төрийн чухал хэрэг, хааны зарлиг мэтэд алтан мөнгөн гэрэгэ, ерийн үйлд төмөр гэрэгэ олгож байсан. Монголын нөгөө гурван улсад гэрэгэ ашиглаж байсан ч, бодитоор олдсон нь Зүчийн улсын Тогтох, Өзбег, Абдулла, Кильдибег хаадын нэртэй алт, мөнгөн үсэгт гэрэгэ юм.

## Гэрэгэний бичээс 
### Уйгуржин Монгол бичигтэй гэрэгэ 
**Зүчийн улсын Тогтох ханы гэрэгэний монгол бичгийн галиг**

"Нүүр тал

1. Möngke tngri-i:n [küčündür]

2. yeke suu jali-i:n igege:ndür

Ар тал

1. Toɣtoɣa:-i:n jarli[ɣ ken ülü] 

2. büširekü kümün al[daqu] ükükü"

**Зүчийн улсын Абдулла ханы гэрэгэний монгол бичгийн галиг**

Нүүр тал

1. Möngke tngri-i:n küčündür

2. yeke suu jali-i:n igege:ndür

Ар тал

1. Abdull-a-i:n jarliɣ ken ülü 

2. büširekü kümün al[daqu] ükükü"

Оросын эзэнт гүрний Томск мужийн Боготолоос олдсон төмөр гэрэгэний галиг: 

"1. Möŋke teŋri-

2. yin küčün-dür

3. qa'a:n-u jarliq. Ken

4. ese büšire'e:sü

5. aldatuqayi."

## Эшлэл 
Ангилал:Их Монгол Улс
Ангилал:Монголын соёл
Ертөнцийг Байлдан Дагуулагчийн Түүх

**"Ертөнцийг Байлдан Дагуулагчийн Түүх**" буюу **"Тарих-и Жахангушей**" (перс: تاریخ جهانگشای) хэмээх уг зохиолыг 1252-1260 онд Монголын эзэнт гүрний Хузистан, Багдад хотуудын даргач байсан перс гаралтай түшмэл Ата малик Жувейнигийн бичсэн 3 боть ном юм. Зохиогч Ата малик Жувейни нь 1226 онд Хорасаны Жовейн хотод төрж, Монголын төрийн албанд зүтгэж байсан хүн юм. Зохиогч нь бүтээлээ бичихдээ өөрийн биеэр үзсэн, сонссон, үйл явдалд биеэр оролцсон хүмүүсийн дуртгал, монгол хаадын төрийн бодлого, аян дайны тухай дэлгэрэнгүй бичсэн 3 ботиос бүрдсэн, бусад эх сурвалжид байхгүй зүйлсийг багтаасан сурвалж бичиг мөн. 

## Агуулга 
1-р ботьд Чингис хаанаас Гүюг хаан тэнгэрт халих хүртлэх үйл явдал, 

2-р ботьд Монголчуудын дундад ази, бага ази дахь аян дайн, Хорезм, Хорасан дахь монгол хаадын бодлого, 

3-р ботьд Аламутын ассассиныг устгасан Хүлэгү ханы аян дайн, Багдадыг эзлэсэн байлдаан зэрэг үйл явдлыг багтаажээ.   

Энэ номоос хожуу бичигдсэн Судрын чуулган, Вассафын түүх зэрэг монголын түүхтэй холбоотой түүхийн номууд олон зүйл эшлэж авсан байдгийг тодотгох хэрэгтэй.

## Холбоотой хуудас 
* Судрын чуулган
* Вассафын түүх

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг
Ангилал:Перс хэлээрх утга зохиол
Ангилал:13-р зууны бүтээл
Дэниел Крэйг

**Дэниел Роутон Крэйг** (англи. *Daniel Wroughton Craig*; 1968 оны 3-р сарын 2-нд Английн Честер хотод төрсөн) — Британийн жүжигчин,  продюсер. Жеймс Бондын дүрээрээ алдартай болсон. 

## Намтар 
Дэниел Крэйгийн эцэг Тим Крэйг загас агнуурын усан онгоцны ажилтан, төмөр хайлшны инженер, паб буюу шар айргийн газрын эзэн зэрэг олон мэргэжил сольсон хүн байсан. Д.Крэйг айлын хоёр дахь хүүхэд болж төрсөн.

16 настайдаа Крэйг сургууль болон дуртай регбигээ орхиод Лондон хот руу явж Үндэсний залуучуудын театрт ажилд орсон. Мөн Гилдхоллын Хөгжим, драмын сургуулийг төгсжээ. Тэнд тэрээр шотланд жүжигчин Фиона Лоудонтой (англи. *Fiona Loudon*) танилцаж гэрлээд, 1992 онд охин Элла Лоудон мэндэлсэн байна. Гэрлэлт хоёр жилийн дараа 1994 онд дууссан. 

Тэрээр 1992 онд Британийн телевизэд зориулсан жижиг хэмжээний кино, олон ангит кинонуудаар жүжигчний гараагаа эхэлсэн бөгөөд хэд хэдэн дүр нь жүжигчинд тодорхой хэмжээний алдар нэрийг авчирсан.

Крэйгд өргөн алдар нэрийг авчирсан дүр бол 2006 оны "Казино Рояль" (англи. Casino Royale) киноны агент 007 Жеймс Бондын дүр юм: энэ төрөл жанрыг тодорхойлсон дүрд маш удаан сонгон шалгаруулалт явуулсны дараа цувралын продюсерууд Дэниел Крэйгийг сонгосон байна. Тэрээр 2021 он Жеймс Бондын тухай 25 дахь цуврал «Үхэх цаг болоогүй» (англи. No Time to Die) кинонд тогложээ. 

2010 онд алдарт жүжигчин маань Рэйчел Ханна Вайс (англи. *Rachel Hannah Weisz*)-тай танилцаад, 2011 оны 6-р сарын 22-нд хоёр дахь удаагаа гэрлэж, 2018 онд дундаасаа охинтой болжээ.

Ангилал:Английн жүжигчин
Ангилал:1968 онд төрсөн
Өгэлэн чэрби

**Өгэлэн чэрби** (хятад: 斡歌連, латин галиг: Öġölen/Öġelen), **Эгүлэ чэрби**, **Өгэлэй чэрби** нь Монголын Арулад аймгийн Наху баяны хөвүүн, Боорчугийн дүү, Чингис хааны хишигтэн цэргийн чэрби тушаалтан. Монголын нууц товчооны 120-р зүйлд "... Boγ̇orču-jin ​​deġü​ Öġölen-Čerbi​ Arulad-ača​ qaγačažu​ ​​aqa-dur(i)-jan Boγ̇orču-dur​ ​​neilen irebe-kü..." Түүний хэзээ нас барсан нь тодорхойгүй.

## Эшлэл 
Ангилал:13-р зууны хүн
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Поп хөгжим

хамгийн амжилттай поп дуучин. ]]
**Поп хөгжим** (англи: *pop music* буюу *popular music* гэсэн үгнээс гаралтай) -20-р зууны 2-р хагас - 21-р зууны эхэн үеийн хөгжмийн төрөл бүрийн хэлбэр, хэв маягийг хамарсан олон нийтийн соёл болох хөнгөн хөгжмийн урсгал юм.

Поп хөгжмийн гол онцлог нь энгийн хөгжмийн зэмсэг ашиглан, хэмнэл, дуу хоолойд онцгой ач холбогдол өгдөг байна. Поп хөгжмийн зохиолын гол үндсэн тогтоц нь ая дуу юм.

Поп хөгжим дотор к-поп, евро-поп, латин, синти-поп буюу техно-поп, диско бүжгийн хөгжим гэх мэт дэд жанр төрлүүд багтдаг.

«Рop song» гэсэн нэр томъёог анх 1926 онд англи хэл дээр ашигласан боловч поп хөгжмийн үндэс нь гүнзгий түүхтэй. Поп хөгжмийн өмнөх үе нь ардын хөгжим, гудамжны романс, туулиуд байсан гэж үздэг.

Орчин үеийн поп хөгжим нь рок хөгжим гэх мэт бусад төрлүүдтэй зэрэгцэн үүссэн бөгөөд тэдгээрээс тэр бүр ялгаж салгаж чаддаггүй байсан. 

1970-аад онд Поп хөгжимд  ABBA, Boney M, Dschinghis Khan, Bee Gees зэрэг хамтлагууд гарч ирж ихээхэн үсрэлт гарсан. Энэ үеэс бүжгийн хөгжим (dance music) поп хөгжмийн гол чиглэл болсон.
Отгонбатын Энх-Эрдэнэ

**Отгонбатын Энх-Эрдэнэ** (1997 оны 4-р сарын 10-нд төрсөн ) - классик кантри буюу америкийн кантри жанраар дуулдаг, Монголын дуучин.

О.Энх-Эрдэнэ дээрээ нэг эгчтэй, айлын бага хүү ажээ. Тэднийхэн Эрдэнэт хотод амьдардаг бөгөөд багаасаа гитар тоглож, дуу дуулж эхэлжээ.

О.Энх-Эрдэнэ 2016 онд 19 насандаа “Авьяаслаг монголчууд” шоунд оролцож, ялагч болсон нь олны танил болгожээ. 

ШУТИС-д Уул уурхайн цахилгаан тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын инженер мэргэжлээр суралцаж байна.

2018 онд тэр Америкийн “The World’s Best” шоу тэмцээнд оролцож байсан. Түүнийхээ дараа Андрив Лэйн студитэй хамтарч ажиллаад, хоёр дуу цацсан. Шүүгчээр нь реппер Rockitbay оролцсон байдаг. 

Тэр анхны уран бүтээлийн цомгоо 2023 онд “Амьдрал баян” нэртэйгээр гаргасан байдаг. Уг цомог нь “Арван тавны сар”, “Epilogy”, “Зүрхний хайр” зэрэг есөн дуунаас бүтжээ. 

“America’s Got Talent: Fantasy League”-ийн эхний шатанд тэр Гарт Бруксийн “Friends in Low Places” дууг дуулсан. Түүнийг дуулж дууссаны дараа тус шоуны үзэгчдэд “хамгийн хатуу шүүгч” гэдгээрээ алдаршсан Саймон Коуэлл хамгийн эхэнд босож, “Чи сая ам барьсан уу?" гэж асууж байсан байна.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Эрдэнэтийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1997 онд төрсөн
Доголху чэрби

**Доголху чэрби** (хятад: 多豁勒忽; пиньинь: Duō huō lēi hū; латин галиг: Doqolhu/Doqolqu) (?-1235?) нь Хамаг Монголын Мангуд аймгийн хүн. Чингис хааны хишигтэн цэргийн мянган турхаг захирах чэрби тушаалтай ноён. 

## Товч түүх 
Тэрээр Чингис хааныг Жамухаас салж нүүхэд Мангуд аймгаас ах Жэтэйгийн хамт нүүдэл даган ирсэн. 1189 онд Тэмүүжин ханд өргөмжлөгдсөний дараа Өгэлэн, Хачиун Тохураун, ах дүү Жэтэй, Доголху нарт хоромсого агсуулж эхлэснээр хишигтний үүсэл тавигдсан. 1204 онд Найман аймгийг дайлахын өмнө цэргээ засах үед анхны дөрвөн харуулын ахлах байсныг зургаан чэрби болгосны нэг нь Доголху чэрби мөн. 1206 онд Их Монгол Улсыг тунхагласны дараа 70 турхаг 80 хэвтүүл, Архай Хасарын захирсан 1000 баатад хишигтэн цэргийн тоог нэмж, түмэн болгохдоо Доголху чэрбид 1000 турхаг захируулж, Буха чэрби, Додай чэрби, Алчидай чэрби нарын хамт нэгэн ээлж хишигтнийг ахлуулах болсон. 

1229 оны намар Чулуун баатар, **Доголху чэрби**, Ши Тяньзэ тэргүүтэй монгол, хятад нийлсэн 8000 цэргийн хүч Алтан улсын Дачанюань цайзыг бүслэн байлдах үедээ дайсны Ила Пүа, Вангин Хада жанждын удирдсан армид ялагдаж 400 цэрэг амьд үлдэж, их хаанаас туслах цэрэг гуйжээ. Энэ явдлын дараа Өгэдэй хаан өөрийн биеэр их цэрэг удирдаж, Алтан улсыг дайлахаар мордох шийдвэр гаргаж, Сүбээдэй баатарт цэрэг удирдуулж Доголхуд туслуулав. Тэрээр Сүбээдэй баатрын хамтаар Алтан улсын өмнөд нийслэл Кайфэн, Цайжоу хотуудыг эзлэн ялалт байгуулахад оролцсон. Өгэдэй хааны засаглалын дунд эсвэл сүүл үед хуйвалдааны золиос болж цаазлуулсан нь Өгэдэй хааны дөрвөн гэмшлийн нэг гэж Монголын нууц товчоонд тоочсон байдаг.  

## Эшлэл 
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:1230-д онд өнгөрсөн
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын жанжин
Додай чэрби

**Додай чэрби** (хятад: 朶歹 扯兒必; латин галиг: Dodai čerbi​) нь Их Монгол Улсын Чингис хааны хишигтэн цэргийн мянган турхагийн чэрби ноён, мөн дөрвөн ээлж хишигтний ахлахын нэг. Угсаа гарал нь тодорхойгүй. Түүнийг Чингис хаан анх Хамаг Монголын хан болох үед "Гэр доторх гэргий хүүхэд ба зарц нарыг" захируулав гэж түүхэнд нэр нь анх тэмдэглэгдэж буй. 1204 онд Наймантай дайтахын өмнө далан турхаг, наян хэвтүүл, мянган баатар хишигтний чэрби, хорчийг томилохдоо Додайг чэрби болгов. 1206 онд Их Монгол Улс байгуулагдсаны дараа хишигтний тоог үлэмж болгохдоо Додай чэрбид мянган турхаг цэрэг захируулж, хишигтний дөрвөн ээлжийн ахлахын нэгээр томилов. Түүнээс хойш хэрхсэн нь тодорхойгүй. Нууц товчоонд Өгэдэй хааны үеийн хишигтний хорчи, чэрби ноёдын нэрс дунд түүний нэр байдаггүйгээс улбаалж, түүнээс өмнө нас барсан гэж үзэж болно. 

## Эшлэл 
Ангилал:12-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын жанжин
Хишигтэн хошуу

**Хишигтэн хошуу** (монгол бичиг: , кирилл үсэг: Хишигтэн/Хэшигтэн хошуу; хятад: 克什克腾旗, пиньинь: Kèshén kèténg qí ) бол БНХАУ-ын Өвөр Монголын Улаанхад хотын харьяаны нэгэн хошуу юм. Засаг захиргааны төв нь Бяруу балгас (хятадаар Жинпэн тосгон, 经棚镇). Зүүн талаар Линьши шянь, Онниуд хошуу, хойд болон баруун талаар Шилийн гол аймгийн Баруун үзэмчин хошуу, Шилийн хот, Шулуун Хөх хошуу, Долон нуур шянь, өмнө талаар Хэбэй мужийн Чэндэ хоттой хил залгадаг. 

## Түүхийн тойм 
Энэ хошууны нэрийг Монголын их хаадын хамгаалагч цэргийн нэгж хишигтэнтэй холбож үздэг бөгөөд Даян хаан өөрийн хөвүүн Очирболдод Цахар түмний Хишигтэн отгийг өмч болгон өгсөн. Өвөр Монгол Манжид эзлэгдсэний дараа Очирболдын тав дахь үеийн ач Соном тайжид нутаг хуваан өгч 1652 онд Хишигтэн хошууг байгуулж, Зуу Удын чуулганд багтаасан.  

1912 онд Дундад Иргэн Улс байгуулагдсаны дараа Өвөр Монголд Хятадын 70,000 цэрэгтэй армийг байршуулсан тул 1913-1914 онд Богд хаант Монгол Улсын арми Өвөр Монголыг чөлөөлөхөөр Таван замаар цэрэг мордуулж Хятадтай дайтаж, тус хошууны төв Бяруу балгасыг Лаварын Сумъяа, Бавуужав нарын удирдсан монгол цэргүүд 1913 оны 6, 8, 9 сард хэд хэдэн удаа чөлөөлсөн ч, монгол цэрэг дайны ажиллагааг зогсоосноор Хятадын тал дахин эзэлсэн. 1933 онд Японы Манжго улс эзлэн авсан. 1945-1949 онд ХКН, Гоминдан намынхны байлдааны талбар болж байгаад 1949 оноос Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Зуу Уд чуулганы хошуу болсон. 1969 онд хятадууд Өвөр Монголыг татан буулгах үед Хишигтэн хошууг Ляонин мужид нэгтгэж, 1979 онд Өвөр Монголд буцаан нэгтгэсэн. 

## Засаг захиргааны нэгж 
Хишигтэн хошуу нь 3 дүүрэг, 7 хот, 2 шян, 4 сумаас бүрдэх бөгөөд төв нь Бяруу хот.

## Эшлэл 
Ангилал:1652 он
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу
Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Өвөр Монголын газар зүй
Ата малик Жувейни

**Ата малик Жувейни**, бүтэн нэр **Ала ад-Дин Ата малик Жувейни** (перс:  عطاملک جوینی) (1226-1283) нь Монголын эзэнт гүрний перс гаралтай төрийн зүтгэлтэн, түүхч хүн юм. 1252-1260 оны хооронд **"Тарих и Жахангушей**" буюу Ертөнцийг байлдан дагуулагчийн түүх нэртэй Чингис хаанаас Мөнх хаан, Хүлэгү ханыг хүртэлх Их Монгол Улсын түүхийг бичсэн нь орчин үед монголын түүх, соёл судлалд том байр суурь эзлэдэг. 

## Товч түүх 
Тэрээр 1226 онд Хорасаны Жовейни гэдэг жижиг хотод **Баха ад-Дин Мухаммед**ын гэрт төрсөн. Баха ад-Дин Мухаммед нь Хорезмын төрд зүтгэж байснаа, 1220-иод оноос монголын байлдан дагуулагчдад бууж өгч, Хорасаны сахиб-и диван (сангийн сайд) болсон. Жувейнигийн өвөө **Баха ад-Дин Мухаммед ибн Али** нь Хорезмын Текеш султаны үед орон нутгийн түшмэл байв. 

Жувейни нь 1240-өөд оноос Хорезмын монгол цэргийн түмтийн ноён Аргун Агагийн дэргэд сангийн түшмэлийн албан тушаалтнаар ажиллаж байхдаа, 1249-1251, 1252-1253 онд албаны ажлаар хоёр удаа Хархорум хот, Монгол нутаг руу очиж байсан. 1259 онд Хузистан, Багдад муж хотуудыг захирах түшмэлээр томилогдон ажиллажээ. 1283 онд одоогийн Азербайжаны нутаг Муганы тал, Арраны уулс хоёрын ойролцоо 57 насандаа нас барсан. 

Жувейнигийн дүү Шамс ад-Дин Мухаммед Жувейни нь 1263-1284 онд Ил хант улсын "сахиб-и диван" хэмээх сангийн сайдын албан тушаалд томилогдон ажиллахдаа Хүлэгү, Абага, Тэгүдэр, Аргун ил хаадын доор зүтгэж байсан. 

Ангилал:1226 онд төрсөн
Ангилал:1283 онд өнгөрсөн
Ангилал:Их Монгол Улсын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Түүхч
Ангилал:13-р зууны түүхч
Ангилал:Ил Хаант Улс
Ангилал:Ил Хаант Улсын төрийн зүтгэлтэн
Amjilt.com

**Amjilt.com** бол Монголын тэргүүлэгч програм хангамж, технологийн компани юм. Тус компани нь боловсрол, бизнесийн салбарт зориулсан програм хангамжийн шийдлүүдийг санал болгодог бөгөөд тэдгээрийн гол бүтээгдэхүүн нь Амжилт Learn юм.

**Түүх**

 2007 онд үүсгэн байгуулагч Ж.Шижир анхны вэб сайт болох Amjilt.com-ийг хийж, бизнесийн үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн.

 2010 онд Амжилт ХХК албан ёсоор бүртгүүлсэн.

**Амжилт Learn**

Амжилт Learn бол боловсролын байгууллагуудад зориулсан цогц удирдлагын систем юм. Энэ нь сургууль, цэцэрлэг, сургалтын төв, их, дээд сургуулиудад зориулагдсан бөгөөд сурагчдын мэдээлэл, ирц, дүн, онлайн сургалт, төлбөр, тайлан зэргийг удирдах боломжийг олгодог. 

 2010 онд Амжилт Learn програмын хөгжүүлэлт эхэлсэн.

 2010 онд бета хувилбар гарсан.

 2017 онд 1.0 хувилбар нээлтээ хийсэн.

 2019 онд 2.0 хувилбар гарсан. 

 2022 онд 3.0 хувилбарыг нээсэн.

 2023 оны байдлаар хамгийн сүүлийн 4.0 хувилбар ашиглагдаж байна.

**Онцлогууд**

 Суралцагчдын бүртгэл, мэдээллийн систем

 Ирц, дүнгийн бүртгэл 

 Онлайн сургалтын модуль

 Багш, эцэг эхтэй харилцах систем

 Дата аналитик, тайлангийн функциональ

 Төлбөрийн систем

 Аюулгүй байдал, нууцлалын өндөр түвшин

**Бусад бүтээгдэхүүн**

 Амжилт Work - Байгууллагын нэгдсэн удирдлагын ERP систем

 Амжилт POS - Борлуулалтын цэгийн програм хангамж

 Амжилт Booking - Захиалгын менежментийн платформ

**Удирдлагын баг**

 Ж.Шижир - Үүсгэн байгуулагч, Ерөнхий захирал  

 Ж.Болорчимэг - Гүйцэтгэх захирал (COO)

 Ц.Цэрэнтогтох - Технологийн захирал (CTO) 

 Ч.Мөнх-Алтай - Мэдээллийн технологийн захирал (CIO)

**Хамрах хүрээ**

 300 гаруй ажилтантай

 Улаанбаатарт төвтэй, бүх аймаг, хотуудад үйлчилдэг

**Зорилго & Алсын хараа**

Амжилт Групп нь технологи, инновацийг ашиглан Монголын боловсрол, бизнесийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулахыг эрхэм зорилгоо болгодог. Үүний тулд тэд өөрсдийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг тогтмол сайжруулж, хэрэглэгчдэдээ хамгийн сайн шийдлийг санал болгохыг зорьдог.

## Эх сурвалж 
# https://web.archive.org/web/20240226080757/https://www.toim.mn/article/6d6c3dhc
# https://web.archive.org/web/20240226080759/https://www.toim.mn/article/3016ef4a
# https://gogo.mn/r/161532?i=
# https://gogo.mn/r/q5xlo
# https://web.archive.org/web/20240226080756/https://news.mn/r/718367/
# https://web.archive.org/web/20240226082306/https://news.mn/r/184412/
# https://web.archive.org/web/20240226082303/https://news.mn/r/695062/
# https://web.archive.org/web/20240226080801/https://eguur.mn/285909/
# https://web.archive.org/web/20240226080755/https://www.urug.mn/news/16262
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Программ хангамж
Ангилал:Программ хангамж хөгжүүлэгч
Ангилал:Программ хангамж хөгжүүлэлт
Ангилал:Программ хангамж үйлдвэрлэгч
Ангилал:Программ хангамж лицензээр
Ангилал:Програм хангамжийн зохиомж
Ангилал:Програм хангамжийн инженерчлэл
Ангилал:Системүүд
Ангилал:Байгууллага
Ангилал:Мэдээллийн технологи
Ангилал:Мэдээллийн технологийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Мэдээллийн систем
Гантөмөрийн Даваазул

**Гантөмөрийн Даваазул** нь 1990 онд Монгол улсын Улаанбаатар хотод төрж, дунд сургуулиа төгсөөд /КУДС/ Кино урлагын дээд сургуульд найруулагч, жүжигчин мэргэжлээр суралцан төгссөн. 

2018 онд Этик продакшныг байгуулсан.

## Уран бүтээлүүд 
# Хүний цаана
# Цуурхал
# Хэлгүй жим
# Үнэн хайр
# Хуулиас гадуур
# Мардай
# Хар ажил
# Наймаа

## Эх сурвалж 
*https://web.archive.org/web/20240227094831/https://kinosan.mn/person/show/id/4134
*https://www.mnb.mn/i/214033
*https://web.archive.org/web/20240227094830/https://ergelt.mn/news_full/119/single/18409
*https://www.polit.mn/a/92754
*https://www.facebook.com/eticproduction

Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:1990 онд төрсөн
Хар нуур (Баян-Өлгий)

**Хар нуур** нь Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын төвөөс 70 км–т орших бөгөөд нуурын ус нь мөнх цас, хур бороо, жижиг гол болон булгуудаас тэжээгддэг. Хар нуур нь Булган голыг тэжээдэг томоохон цутгал юм. Нуурын ойр орчим вансэмбэрүү, шивээлэй зээргэнэ, алтан гагнуур, цагаан уул зэрэг ховор, нэн ховор, ховордсон эмийн ургамалууд элбэг ургадаг. Мөн цоохор ирвэс, алтайн тарвага (Хар тарвага) зэрэг ховор ан амьтад нуурын экосистемийг бүрдүүлдэг. Хар нуур нь д.т.дээш 2564м өндөрт байрладаг бөгөөд өндөр уулын загастай нуур гэдгээрээ онцлогтой. Нуурын урт нь 2360м, өргөн нь 2180м хэмжээтэй, нуурын усан мандлын талбай нь 5144800 м2 юм.

## Мөн үзэх
* Монгол орны томоохон нуурууд

Ангилал:Азийн нуур
Ангилал:Монголын нуур
Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн нуур
Тимоти Далтон

**Тимоти Далтон** (англи. *Timothy Peter Dalton*; 1946 оны 3-р сарын 21-нд Их Британийн Уэльсийн Колуин-Бей хотод төрсөн) — Британийн алдартай театр болон кино жүжигчин. Олон ангит "Жэйн Эйр" (англи. *Jane Eyre*) киноны Эдвард Рочестер, 1987 оны "Өдрийн гэрэл дор" (англи. *The Living Daylights*) болон 1989 оны "Алах зөвшөөрөл" (англи. *Licence to Kill*) киноны Жеймс Бондын дүр бөгөөд Шекспирийн зохиолоор бүтээсэн жүжиг, киноны дүрүүд бүтээж алдартай болсон жүжигчин. 

## Намтар 
Тимоти Далтоны эцэг Дэлхийн 2-р дайны үед тагнуулын тусгай алба буюу Тусгай ажиллагааны гүйцэтгэх албанд ахмад байсан англи хүн. Дайны дараа эцэг нь шууд ажлаасаа гарч, сурталчилгааны бизнест ажиллахаар болжээ. Эх нь Ирланд-итали гаралтай америк хүн.

Дунд сургуульд байхдаа Тимоти нисэхийн чиглэлээр сонирхолтой байсан бөгөөд Британийн залуучуудын цэргийн байгууллага болох Агаарын сургалтын корпуст (англи. Air Training Corps) сайн дурын ажил хийдэг байсан.

Арван найман настай Далтон 1964 онд сургуулиа төгсөөд Майкл Крофтын Үндэсний залуучуудын театрт элсэн орж, Хатан хааны драмын урлагийн академид суралцаж, хоёр жил болоод сургуулиа төгсөлгүй Бирмингемийн репертуар театрт шилжсэн байна.

1966 онд Тимоти Далтон анх удаа 1968 онд Жеймс Голдмэны зохиолоор хийсэн "Өвлийн арслан" (англи. *The Lion In Winter*) хэмээх түүхэн кинонд Катарин Хепберн, Питер О'Түүл нарын хамт тоглосон байна.

Тимоти Далтон загас барих, ном унших, жааз хөгжим, дуурь зэрэг хоббитой бөгөөд эртний эдлэл цуглуулдаг ажээ.

Ангилал:Британийн жүжигчин
Ангилал:1946 онд төрсөн
Жадамбын Бат-Эрдэнэ

**Жадамбын Бат-Эрдэнэ** (1965 онд Булган аймгийн Хутаг-Өндөр суманд төрсөн) - Монгол Улсын улс төрч, Зам тээврийн хөгжлийн сайд, УИХ-ын гишүүн. 

## Намтар 
### Боловсрол
1983 онд Нийслэлийн 75 дугаар дунд сургууль дүүргэсэн.

1983-1984 онд Хөнгөн үйлдвэрийн техник мэргэжлийн сургууль төгссөн.

1984-1989 онд ОХУ, Эрхүү хотын Политехникийн дээд сургууль төгссөн.

1998 онд Монгол улсын их сургуулийн Хууль зүйн сургуулийг эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн.

### Ажилласан байдал
1990-1992 онд ОХУ-ын Өмнөд Сахалинск хотын "Рыпкооп" улсын үйлдвэрийн газар, менежер,

1994-2000 онд “Ашид-Эрдэнэ” ХХК-ийн захирал,

2000-2004 онд Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Авто тээврийн газрын дарга,

2007-2012 онд Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга,

2008-2012 онд "Монголын төмөр зам" ТӨХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга,

2011-2012 онд МИАТ ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга,

2013-2016 онд Булган аймгийн Монгол ардын намын хорооны дарга,

2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр Булган аймгаас сонгогдсон,

2017-2018 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Зам, тээврийн хөгжлийн сайд,

2019 оноос Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн хөгжлийн дэд хорооны дарга,

2020 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

2024 оны 2-р сард УИХ-ын "Ногоон автобус"-ны хэргийг шалгах түр хорооны даргаар томилогдсон.

2025 оны 6-р сарын 23-наас УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын зам тээврийн сайд
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Хутаг-Өндөрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1965 онд төрсөн
Клод Франсуа

**Клод Франсуа** (франц. *Claude François*, 1939 оны 2-р сарын 1-нд Египетэд төрж, 1978 оны 3-р сарын 11-нд Парис хотод нас барсан) — Францын алдартай дуучин, бүжигчин, 1960—1970-аад оны хөгжмийн продюсер.

Мөн **Клокло́** (*Cloclo*) гэдэг нэрээр алдартай байсан. 15 жилийн карьераараа Францын үзэгчдийн дунд алдартай болсон юм. Түүний (Belles ! Belles ! Belles, Cette année-là, Le Lundi au soleil, Le téléphone pleure, Magnolias for Ever, Alexandrie Alexandra, Comme d’habitude) зэрэг дуунууд өнөөдөр хүртэл алдартай байсан хэвээр байна. 

## Намтар 
1958 онд Клод Франсуа удаан хугацаанд ажил хайсны эцэст банкны ажилтан болжээ. Үүний зэрэгцээ тэрээр хэдэн найзтайгаа хамтран бүтээсэн жижиг найрал хөгжимд Кубын "конга" хэмээх бөмбөр тоглодог байв. Эцэст нь тэр үед Луи Фрозиогийн удирдаж байсан Монте Карло спортын клубийн их найрал хөгжимд ажилд оров. Эхлээд тэрээр бөмбөрчин-цохивор хөгжимчин, дараа нь дуучин (оройдоо 1000 франк олдог) байж, түүний урын санд Коллетт Дреал, Чарльз Азнавур, Марсель Мулуджи, Рэй Чарльз нарын дуунууд багтдаг байв. Тэрээр Боб Аззамын "Мустафа" дууг араб хэлээр дуулж олны анхаарлыг татдаг болжээ. Үүний зэрэгцээ Үндэсний хөгжмийн академид суралцдаг болсон.

1961 оны зун тэрээр Кот-д'Азур дээр танилцсан Брижит Бардо, Саша Дистэл нарын зөвлөснөөр Парист иржээ (Клод Франсуа Сент-Тропезын le Papagayo шөнийн клубт Брижит Бардод бүжгийн хичээл зааж байсан). Түүнтэй хамт 1959 онд нэгэн тоглолтынхоо үеэр танилцаж байсан, англи гаралтай залуу бүжигчин Жанет Вуллакоттой хамт амьдраад 1960 оны 11-р сарын 5-нд Монакод гэрлэжээ.

## Алдартай дуунууд 
* «Belles, Belles, Belles» (1962);
* «Même Si Tu Revenais» (*«Чи эргээд ирсэн ч»*) (1965);
* «*Comme d’habitude*» («Хэвээрээ») (1967) («My Way» (*«Миний зам»*) (англи хувилбарын үгийг Пол Анка бичиж Фрэнк Синатра дууулсан);
* «My Boy» «Parce que je t’aime, mon enfant» (1970);
* «Le Lundi au soleil» (1972);
* «Cette année-là» (1976);
* *«Alexandrie Alexandra»* (1977, релиз — 1978) (үг: *Etienne Roda-Gil*; ая : *Клод Франсуа* , *J.P. Bourtayre*).

Ангилал:Францын дуучин
Ангилал:Францын бүжигчин
Ангилал:Францын хөгжимчин
Ангилал:1939 онд төрсөн
Ангилал:1978 онд өнгөрсөн
Жорж Лазенби

**Жорж Роберт Лазенби** (англи. *Geórge Lázenby*, 1939 оны 9-р сарын 5-нд Австралийн Голберн хотод төрсөн) — Австралийн жүжигчин. Жеймс Бондын тухай киноны 6 дахь цуврал болох «Хатан хааны нууц албанд» (англи. ''On Her Majesty's Secret Service'') киноны гол дүрд тоглосон гэдгээрээ алдартай. 

Австралийн армид алба хаасны дараа тэрээр амьдралаа залгуулахын тулд машин зарж эхэлсэн боловч Жоржийн мөрөөдөл нь Лондонд эрэгтэй загвар өмсөгч болох байсан тул 1964 онд Англид очсон (тэр жил Ян Флеминг нас барсан).

Тэрээр ямар ч туршлагагүйгээр загвар өмсөгчийн бизнесийн оргилд шууд гарч ирэв. 1968 онд Жеймс Бондын дүрд Шон Коннери тоглохоос татгалзсанаар шинэ жүжигчний эрэл эхэлжээ. Лазенби телевизийн сурталчилгаанд амжилттай тоглосон нь түүнд "Хатан хааны нууц албанд" (1969) кинонд Жеймс Бондын дүрд тоглоход тус болсон ажээ.

Лазенби бол Жон Ричардсон, Энтони Рожерс, Роберт Кэмпбелл, Ханс Врис нарын хамт Бондын дүрд тоглох сонгон шалгаруулалтад өрсөлдсөн хүмүүсийн нэг байсан. Гэвч Лазенби тулааны чадвараараа бусдаас илүү байсанаар тэр сонгон шалгаруултад тэнцсэн байна. 

Лазенби Жеймс Бондын дүрийг мэргэжлийн түвшинд, урам зоригтойгоор бүтээсэн ч зураг авалтын үеэр зөрчилдөөн их гарч байжээ. Тэрээр найруулагч Питер П.Хант болон Бондын найз охины дүр болох од Диана Риг нартай хурцадмал харилцаатай байсан. Дараагийн кинонд Шон Коннериг гол дүрд нь эргүүлэн оруулсан түүхтэй.

Ангилал:Австралийн жүжигчин
Ангилал:1939 онд төрсөн
Хайсвайн Султаан

ын Төрийн шагналт **Хайсвай овогтой Султаан** нь 1945 оны 11-р сарын 22-нд Монгол Улс, Ховд аймгийн Илүүтэн Тохой гэдэг газар Хумышийн Хайсвайн ууган хүү болон төржээ. Каракас ургийн овогтой.

## Бага нас, боловсрол 
Бага насаа эцэг эхийн хүмүүжилд өнгөрөөж 1954 онд Ховд сумын бага сургуулийг төгссөн. Ховд аймгийн төвийн 10 жилийн бүрэн дунд сургуулийн 5-р ангид 1958 онд суралцаад 1964 онд 10-р ангийг төгссөн.

Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуульд хуваарилагдан 1964-1965 онуудад тус сургуулийн 1-р ангийг онц сайн дүнтэй төгссөн учир хуучнаар Бүгд Найрамдах Социалист Чехословак Улсад /БНСЧУ/ суралцахаар хуваарилагдсан байна. 1965-1971 онуудад Братислав хотын Словакийн Техникийн дээд сургуулийн химийн технологийн факультетэд суралцан арьс ширний инженер технологич мэргэжлээр 1971 оны 7-р сард төгсөж ирсэн байна.

## Ажил хөдөлмөр 
ХХҮЯамны /хуучнаар/ томилолтоор 1971 оны 7-р сарын 25-наас Том Ширний Үйлдвэрт хуваарилагдан ирж үйлдвэрлэлийн дадлага, лаборант, эд шалгагч, мастер зэрэг ажлуудыг хийж байгаад 1972 оны 9-р сарын 15-наас Арьс Ширний Үйлдвэрийн Нэгдлийн МТХБХ-т химийн материалын мэргэжилтнээр шилжин ажиллаж байсан.

1976 оны 9-р сарын 16-наас ХХҮЯамны шийдвэрээр Шевретийн үйлдвэрийн ерөнхий инженер,

1981 оны 6-р сарын 8-наас АШҮНэгдлийн захиргааны 222 тоот тушаалаар захиргааны шийдвэрээр Ноосны цехийн дарга,

Эрдэм Шинжилгээний Туршилтын Төвд эрдэм шинжилгээний ажилтан, Секторын эрхлэгч

1997 онд Эрдэм Шинжилгээний Туршилтын Төвд захирал

1999 онд Арьстрейд ХХК, РЕБС БХН-ын захирал

2001 он хүртэл Монгол Улсын ХААИС-ын харьяа Хөнгөн Үйлдвэрийн Зохион Бүтээх Төвийн Эрдэм Шинжилгээний төвд  тус тус ажиллаж байсан.

## Төр, Засгийн шагнал 
Х.Султаан нь үндсэн мэргэжлээрээ 1985 онд арьс ширэнд анхан шатны боловсруулалт хийх, арьс шир, үслэг боловсруулах, савхин эдлэл, гутлын загвар хийцийг сайжруулах, үйлдвэрлэх технологийг боловсронгуй болгож Монгол хонины арьсаар зөөлөн савхи “Наппа” үйлдвэрлэх шинэ технологи, арьс шир, үслэг зөөлрүүлэх ферментийг гарган авч боловсруулан үйлдвэрлэлд нэвтрүүлсэн. Энэхүү технологийн нэвтрүүлсэн инженер техникийн ажилтнууд хамт 1986 онд Монгол Улсын Төрийн Шагнал хүртсэн байна. Мөн түүний хөдөлмөр зүтгэлийг төр засаг үнэлж, хөдөлмөрийн хүндэт медаль, ойн медалиудаар шагнуулж байсан.

Х.Султаан нь өндөр ур чадвартай инженер бөгөөд ажилсаг, хөдөлмөрч, хамт олондоо хүндлэгдсэн, эвсэг, согтууруулах ундаа хэрэглэдэггүй бөгөөд энэ талаараа хойч үе, залуу үеийнхэндээ үлгэр дуурайлал болдог нэр хүндтэй, үнэнч шударга, даруу төлөв байдлаараа Монгол Улсын тэргүүний сэхээтний нэг байсан байна.

Х.Султаан 2001 оны 2-р сарын 14-нд зуурдаар нас барсан.

Ангилал:Монголын инженер
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Санжмятавын Нинжбадгар

**Санжмятавын Нинжбадгар** (1924 онд Архангай аймгийн Ихтамир сумын нутагт төрж, 2008 онд нас барсан) - Монгол Улсын одон орон судлаач, геофизикийн шинжлэх ухааны эрдэмтэн.
1942 онд Монгол Улсын Их Сургууль анх байгуулагдахад тоо физикийн тэнхимд элсэн орж 1946 онд төгсөөд ЗХУ-ын Москва хотын Улсын Их сургуулийг 1947 онд төгссөн. 

Их сургуулиа дүүргээд ШУА-ийн лекторын товчооны эрхлэгч, МУИС-д багшилж байсан.

1956 онд "Одон орон, газар хөдлөл судлалын станцын"-ын захирлаар ажилласан.

С.Нинжбадгар улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэж цөлөгдсөн хань Д.Төмөр-Очирыг даган 20 гаруй жил (1965-1990) үндсэн мэргэжлээсээ хөндийрөн Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд 1965-1968 онд бага сургуулийн багш, 1968-1985 онд Дархан хотын Политехникумд багшилжээ. 1990 оноос өөрийн байгуулсан Одон орны судлалын оргилдоо эргэн ирж, амьдралынхаа сүүлчийн мөч хүртэл эрдэм шинжилгээний ажлаа хийсээр байсан цуцашгүй хөдөлмөрч, өрнө дорныг хослон барьсан нэрт судлаач юм.

## Гэр бүл 
БНМАУ-ын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, эрдэмтэн, МАХН-ын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүн Дарамын Төмөр-Очиртой гэрлэсэн.

Ангилал:Монголын эрдэмтэн
Ангилал:Ихтамирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1924 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Дарт Вейдер

**Дарт Вейдер** нь Оддын Дайн  франчайзад гардаг зохиомол дүр юм. Анхны гурамсан киноны эсрэг талын дүр бөгөөд удаах гурамсан кинонд гол дүр **Анакин Скайвоукер**ын дүрээр гардаг. Оддын дайн цувралын зохиолч Жорж Лукас уг зохиолын эхний зургаан ангийг "Дарт Вейдерийн эмгэнэл" хэмээн нэрлэж байжээ. Дарт Вейдер нь орчин цагийн соёлд хамгийн алдартай эсрэг талын дүрүүдийн нэг, ялангуяа түүний дуулга нь хэн ч хараад танихаар өвөрмөц загвартай билээ.
Ангилал:Зохиолын дүр
Ангилал:Оддын дайн
Ангилал:Эсрэг талын дүр
Нью-Йоркийн метро

**Нью-Йоркийн метро** (англи. *New York City Subway*) — АНУ-ын Нью-Йорк хотын нийтийн тээвэр. Дэлхийд хамгийн олон өртөөтэй бөгөөд жилд хүн тээвэрлэлтээр 7 дугаарт ордог нийтийн тээврийн метроны систем.  

Анх Нью-Йорк хотод 1863 оны 10-р сарын 9-нд газар дээрх метроны ил шугам нээгдсэн байна.  

Метронд ашиглаж буй замын нийт урт нь 1370 км (үүнээс 1070 км нь зорчигч тээврийн зориулалттай). Өртөөнүүдийн албан ёсны тоо нь 472 (эсвэл солих цэг бүрийг нэг станц гэж тооцвол 424) байна.
Хулсан мод

**Хулсан мод** (латин. *Bambusa*) - хулсны дэд овогт багтдаг олон наст, мөнх ногоон ургамлын төрөл зүйл юм. Энэ төрөлд 140 орчим зүйл багтдаг, гол төлөв Азийн халуун болон субтропик бүс нутагт ялангуяа чийглэг халуун нутагт, ургадаг. 

Хулсан мод нь 11 м хүртэл өндөр хамгийн хурдан ургадаг ургамал юм. Өдөрт 0,75 м ургадаг байна.
Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц

**Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц** -Монгол Улсын Төв аймгийн Баянжаргалан сумын нутагт орших Бөөрөлжүүтийн хүрэн нүүрсний ордыг түшиглэн Улаанбаатар хотоос 120 км зайд баригдаж буй 300МВт-ын хүчин чадал бүхий дулааны цахилгаан станц.

Уг цахилгаан станцыг Улаанбаатар хотын бондоор санхүүжүүлсэн бөгөөд 300 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт босгосон. 2024 оны 10-р сард барилга угсралтын ажлыг бүрэн дуусгаж, эхний ээлжийг ашиглалтад оруулна гэж төлөвлөж байгаа ажээ. Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станц нь Монгол Улсад хамгийн өртөг багатай цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэн нийлүүлэх бололцоотойг мэргэжилтнүүд тооцоолжээ. Тус станц нь 150 МВт-ын хүчин чадал бүхий 4 блокоос бүрдэх бөгөөд хоёрдугаар блок 2025 оны 10 сард, гуравдугаар блок 2027 онд, дөрөвдүгээр блок 2028 онд ашиглалтад орж бүрэн хүчин чадлаараа ажиллах юм байна.

Цахилгаан станцын барилга угсралтын ерөнхий гүйцэтгэгчээр БНХАУ-ын "Sinosteel Equipment and Engineering" компани ажиллаж байгаа аж.

2015 онд БНХАУ-ын Далиан хотод болсон Дэлхийн Эдийн Засгийн Зуны Чуулга уулзалтад оролцох үеэрээ “Бодь Интернэшнл” ХХК болон БНХАУ-ын “Пауэрчайна Ресурсэс” ХХК Бөөрөлжүүт Цахилгаан Станцын төсөлд хамтран хөрөнгө оруулах гэрээнд гарын үсэг зурсан. 

Төслийн эхний үе шатны хүрээнд 300 МВт-ын (2x150 МВт) суурилагдсан хүчин чадалтай цахилгаан станц, жилд 3 сая гаруй нүүрс олборлох уурхай, 71 км урттай 220 кВ-ын цахилгаан дамжуулах шугамын бүтээн байгуулалтын ажил гүйцэтгэж нийт ойролцоогоор 632 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийгдэнэ. Жилд 1.4 тэрбум цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэж Төвийн бүсийн эрчим хүчний системд нийлүүлэх ба цахилгаан станцад 250, уурхайд 350 нийт 600 хүний ажлын байр нэмэгдэх, татвар хураамж хэлбэрээр сар бүр 2 тэрбум төгрөгийг улс болон орон нутгийн төсөвт төлөвлөрүүлэх, бүс нутагт аж үйлдвэрлэл, аж ахуй эрхлэх боломжийг бүрдүүлнэ гэсэн урьдчилсан тооцоо байгаа юм байна.

Тус цахилгаан станц 2024 оны 12-р сарын 26-ны 23:33 цагт төвийн бүсийн эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээнд холбогдож, 15:00 цагт 40МВт эрчим хүч нийлүүлжээ. Тус станц 2025 оны 1-р сарын 6-наас 150 МВт буюу бүрэн хүчин чадлаараа ажиллах юм. Ингэснээр 2024-2025 өвлийн оргил ачааллын үед цахилгааны хязгаарлалт хийхгүй байх боломж бүрдэх ажээ.

Бөөрөлжүүтийн цахилгаан станцын эхний 150 МВт-ын үйлдвэрийн блок өнгөрсөн 2024 оны 10-р сард ашиглалтад ороод 350 сая киловатт.цаг эрчим хүч үйлдвэрлэж, Улаанбаатар хотын төдийгүй төвийн бүсийн эрчим хүчний системд нийлүүлж байгаа ажээ.
2023 оны улсын наадмын бөх барилдаан

Тулгар төрийн 2232, Их Монгол Улсын 817, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 112, Ардын хувьсгалын 102 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд дархан аварга Г.Өсөхбаяр, даян аварга Н.Батсуурь, улсын аварга П.Бүрэнтөгс, Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат, О.Хангай нараар магнайлуулсан хүчит 512 бөх хүч чадал, уран мэхийг уралдуулан барилдлаа.

## Шөвгөрсөн арван зургаан бөх
## Барилдааны дүйз 
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Владимир Ким

**Владимир Сергеевич Ким** (1960 оны 10-р сарын 29-нд ЗХУ-ын Өмнөд Казахстан мужийн Мырзакент тосгонд төрсөн) — Казахстаны ажил хэрэгч хүн.  Өнгөт болон үнэт меттал олборлогч, баяжуулагч «KAZ Minerals» группын Ерөнхийлөгч бөгөөд хувьцаа эзэмшигч. Мөн «Казахмыс Холдинг» компаний Ерөнхийлөгч. "Forbes" сэтгүүлийн мэдээлснээр 2015 оны 3-р сарын байдлаар түүний хувийн хөрөнгө 1.8 тэрбум доллараар үнэлэгдсэн (дэлхийд No1054). 2018 оны байдлаар В.Кимийн хөрөнгө 3.1 тэрбум долларт хүрч жагсаалтын 776-д бичигджээ.

## Намтар 
1960 оны 10-р сарын 29-нд Өмнөд Казахстаны Мактаарал дүүргийн Мырзакент тосгонд тусгайлан нүүлгэн шилжүүлсэн солонгос цагаачдын хүү болон мэндэлжээ.

Тэрээр дунд сургуулиа төгсөөд 1982 онд Алматы хотын Архитектур, барилгын дээд сургуульд боловсрол эзэмшсэн.

ЗХУ-ын үед тэрээр Алматы дүүргийн намын хороонд зааварлагч, дараа нь дүүргийн гүйцэтгэх хорооны орлогч даргаар ажиллаж байжээ.

Казахстан улс тусгаар тогтнолоо олж авсны дараа тэрээр Герман, Швейцарь, Өмнөд Солонгост дадлага хийсэн. Техникийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн.

1995 онд Жезказганцветмет ХК-ийн гүйцэтгэх захирал, гүйцэтгэх захирлаар томилогдсон бөгөөд 2000 оны 12-р сард тус компанийн ТУЗ-ийн даргаар сонгогдсон. 2005 онд Лондонгийн хөрөнгийн биржид бүртгүүлэхээс өмнө Казахмыс компанийн (2014 онд өөрчлөн байгуулалт дууссаны дараа KAZ Minerals гэж нэрлэсэн) ТУЗ-ийн даргаар сонгогдон ажиллаж байсан.

2023 оны 10-р сарын байдлаар 4.1 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй байсан нь Ким "Forbes Kazakhstan" сэтгүүлийн үзэж буйгаар Казастаны хамгийн баян хүнээр тодорсон байна. 

Гэргий, 4 хүүхэдтэй.
Алишер Усманов

**Алишер Бурханович Усманов** (узбек. *Alisher Burxonovich Usmonov*; 1953 оны 9-р сарын 9-нд Звлөлт Узбекийн Наманган мужийн Чуст хотод төрсөн) — оросын тэрбумтан, ажил хэрэгч хүн. "USM Holdings" үүсгэн байгуулагч.

Оросын хамгийн баян хүмүүсийн нэг (*Forbes-*сэтгүүлийн орос хэл дээрх хувилбар). Өмнө нь Их Британий хамгийн баян хүмүүсийн жагсаалтад багтаж байсан ("*The Sunday Times" сонины мэдээлж байсанаар*). 

2023 онд "Forbes" сэтгүүл А.Усмановын хөрөнгийг 14.4 тэрбум доллар гэж үнэлжээ.

Тэрээр 2008 оноос 2022 оны 3-р сарын 3 хүртэл Олон улсын туялзуур сэлэмний холбооны (FIE) ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан.

2022 оны 2-р сарын 28-нд Европын Холбооны Зөвлөл түүнд “Украины нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, бүрэн эрхт байдал, тусгаар тогтнолд халдсан буюу заналхийлсэн үйлдлүүдийнх нь төлөө” хориг арга хэмжээ авсан. Их Британи, АНУ, Япон, Канад, Австрали улсууд хориг арга хэмжээнд нэгдсэн бөгөөд 3-р сарын 16-наас хойш Усманов АНУ-ын тэргүүлэх хориг арга хэмжээний хяналтын жагсаалтад орсон байна. Мөн тэрээр Швейцарь, Украйн, Шинэ Зеландын хориг арга хэмжээнд өртөж байгаа юм.

## Намтар 
Алишер Усманов 1953 оны 9-р сарын 9-нд Узбекистаны ЗХУ-ын Наманган мужийн Чуст хотод төрсөн. 4 хүүхэдтэй айлын ууган нь юм. Алишер Усмановын эцэг Бурхан Усманов 1980-аад онд Ташкент хотын прокуророор ажиллаж байжээ.

Хүүхэд байхдаа “Шадар гурван цэрэг” зохиолыг уншаад сэлэм, сонирхож туялзуур сэлэмны дугуланд хоёрхон жил бэлтгэл хийсний дараа тэрээр Узбекийн туялзуур сэлэмний залуучуудын багт орж, хэсэг хугацааны дараа спортын мастер болж, улмаар ЗХУ-ын шигшээ багийн гишүүн болж байжээ.

1971 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль/МГИМО/-д олон улсын эрх зүйч мэргэжлээр элсэн орж, 1976 онд төгссөн. Энэ үед Сергей Ястржембский түүний ангийн найз нь байжээ. Дараа нь тэрээр ЗХУ-ын ШУА-д эрдэм шинжилгээний ажилтан, Узбекистаны Комсомолын Төв Хорооны ахлах референт, ЗХУ-ын Энх тайвны хорооны Гадаад эдийн засгийн нийгэмлэгийн ерөнхий захирлаар ажиллаж байсан.

1980 оны 8-р сард 26 настай Усмановыг найз нөхөд Бахадыр Насымов, Илхам Шаиков нартай хамт хээл хахууль авахад хүндрүүлэх нөхцөл байдалд оролцсон, бүлэг хүмүүс залилан мэхэлсэн, социалист өмчийн хулгай бүлэглэн үйлдсэн хэргээр 8 жилийн хорих ял авчээ. 1986 онд Усмановыг "чин сэтгэлээсээ гэмшсэн" болон "үлгэр жишээ байсаны" гэж колониос хугацаанаас нь өмнө суллав. Усмановыг 2000 онд Узбекистаны Дээд шүүх албан ёсоор цагаатгаж, уг хэргийг зохиомол гэж үзжээ.
Лаос-Тайландын харилцаа

**Лаос-Тайландын харилцаа** — Лаос, Тайландын хоёр талын дипломат харилцаа. 1950 онд орчин үеийн хоёр улс хоорондоо дипломат харилцаа тогтоосон. Хөрш хоёр улсын хилийн урт нь 1845 км байдаг.

## Харилцааны түүх 
Эдгээр улсуудын хоёр талын харилцаа олон жилийн түүхтэй. 15-р зуунд өмнөх улс болох Лансанг (1353-1707), Аюттаягийн (1351-1767) хооронд ойр харилцаа холбоо бий болсон. 18-р зууны эхэн үе хүртэл Лан Хан нь орчин үеийн Тайландын зүүн хойд нутгийн нутаг дэвсгэрийг багтаасан бөгөөд энэ нутгийн оршин суугчид тай хэлтэй ойролцоо исан хэлээр (Лао хэлний аялгууны нэг) ярьдаг байв. 

1950 онд хоёр улс дипломат харилцаа тогтоосон боловч хил дамнасан хамтын ажиллагаа "Хүйтэн дайн"-ы төгсгөлд л эхэлсэн юм. 

1980 онд Меконг мөрөн дээр эдгээр улсын хооронд хилийн зэвсэгт мөргөлдөөн гарчээ. Энэ явдлын дараа Тайланд улс Лаостай хилээ хаахаар шийдсэн байна. Сүүлд 1984, 1987 онд Меконг мөрний баруун хэсэгт орших Сайнябулид цэргийн илүү ноцтой мөргөлдөөн гарч байжээ. Мөргөлдөөний шалтгаан нь ойн нөөцийн өмчлөлийн маргаан байсан юм. 

1988 онд Тайландын Ерөнхий сайд Чатчай Чунхаван Лаосын талаар баримтлах бодлогоо үндсээр нь өөрчилж, тус улстай худалдааны харилцаагаа хөгжүүлж эхэлжээ. 1989 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсын Ерөнхийлөгч Кейсон Фомвихан Бангкокт албан ёсны айлчлал хийсэн. 1990 оны 3-р сард Тайландын гүнж Маха Чакри Сириндхорн Лаост айлчилж, 1992 оны 6-р сард Тайландын угсаа залгамжлах хунтайж Маха Важиралонгкорн Вьентьянд мөн айлчилжээ. 

1990-ээд онд Тайландад олон тооны радикал лаос болон хмонг цагаачид, дүрвэгсэд ирж баазаа байгуулж эхэлсэн явдал нөлөөлж, Лаос-Тайландын харилцааны хөгжлийг удаашруулжээ. 1992 оны 7-р сард Тайланд улс эх орондоо буцахгүй эсвэл гуравдагч оронд шинэ оршин суух газар олоогүй Лаосын дүрвэгсдийг хууль бус цагаачдын ангилалд оруулж, Лаос руу албадан гаргахаа зарлав. 2009 оны 12-р сард Тайландын цэргүүд 4000 гаруй хмонг үндэстнийг Лаос руу хүчээр буцаасан байна. Эдгээр үйлдлийг АНУ-ын Төрийн департамент болон "Хүний эрхийн ажиглагчид" (англи. Human Rights Watch) байгууллага шүүмжилсэн байна.

Хилийн зурвас болсон Меконг мөрөн дээгүүр 1990— 2000 онуудад хоёр улсын холбосон 3 гүүр байржээ. 2008 онд Тайландаас Лаос руу анхны төмөр зам барьжээ (Лаосын нутгаар 3,5 км урт).
Думаажавын Баатар

**Думаажавын Баатар** (1941 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Таринь хэмээх газар төрсөн-) -Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Ерөнхийлөгч 1991-1996 онд, биофизикч, генетикч.

## Намтар 
1965 онд ЗХУ-д Москвагийн Улсын Их Сургуулийг биофизикч мэргэжлээр төгсжээ.

1965-1969 онд ЗХУ-ын ШУА-ийн Ерөнхий Генетикийн хүрээлэнд “Селекцийн туйлшрал үүсэх шалтгаан” сэдвээр биологийн ухааны дэд эрдэмтэн (Ph.D), 1982 онд “Шинэ хэвшлийн саарал каракуль хонь бий болгосон экологи генетикийн үндэс” сэдвээр шинжлэх ухааны доктор (Sc.D)-ын зэрэг хамгаалсан. 

1990 онд Монгол Улсын ШУА-ийн жинхэнэ гишүүнээр сонгогдож, академич хэргэм хүртсэн.

1969-1990 онд ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн Генетикийн лабораторийн эрхлэгч, Биотехнологийн хүрээлэнгийн захирал, 

1991-1996 онд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч, 

1996-2015 онуудад Биологийн хүрээлэнгийн Генетик нөөцийн лабораторийн эрхлэгч, 

2017 оноос Улаанбаатар Их Сургуульд багшаар ажиллаж байв.

Малын генетик болон биологийн идэвхт байгалийн нэгдлүүдийн мэдрэлийн эсэд үзүүлэх нөлөөг судалдаг эрдэмтэн.