open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Савва Лукич Рагузинский-Владиславич

Гүн **Савва Лукич Рагузинский-Владиславич** (серб. Сава Владиславић Рагузински; 1669 оны 1-р сарын 16-нд Рагуза /өнөөгийн хорватын Дубровник хот/ хотод төрсөн- 1738 оны 6-р сарын 17-нд Санкт-Петербург мужийн Матокса тосгонд нас барсан) - серб гаралтай, үнэн алдартны шашинтан оросын дипломат албанд зүтгэгч байсан. Оросын Чин улс дахь элчээр томилогдож байсан бөгөөд Троицкосавск буюу өнөөгийн Хиагт хотыг үндэслэгч. Оросын Төрийн жинхэн зөвлөх цолтой байжээ. 

## Намтар 
Тэрээр Бүгд Найрамдах Рагуз улсын Серб язгууртан гэр бүлээс гаралтай байсан (тиймээс "Рагузинский" нэр авсан). Залуудаа Франц, Испани, Венецид худалдаа эрхэлдэг байсан. Тэрээр Оросын дипломат албанд Константинополь хотод эхлүүлж, оросын Гүн Василий Голицин, Е.И.Украинцев нарын албан бус даалгавар гүйцэтгэдэг байжээ. 1703 онд Москвад анх очиж эзэн хаан I Пётр -оос арван жилийн хугацаатай оросын худалдаачидтай адил татвар төлж, Орост чөлөөт худалдаа хийх гэрчилгэ авч байжээ. Мөн Сибирээс үнэгний үслэг эдлэлийг гурван жилийн турш борлуулах монополь эрх авч байсан байна. Мөн Турк дахь Украины гетман И.Мазепагийн нууц төлөөлөгч (1703-1708) байжээ.

1708 оноос Москвад үлдэж суурьшаад Орос улсад зэс зоосон мөнгө үйлдвэрлэх ажлыг санаачилжээ. 1710 онд "Ордны зөвлөх" цол хүртсэн ажээ. 1711 онд Черногори болон Молдав дахь Оросын төлөөлөгч болж байжээ. 

I Петрийн төлөөлөгчийн хувьд тэрээр Ром, Венецид (1716-1722) хэлэлцээр хийдэг байжээ. 1720 онд Антонио Вивальди түүнд "Цементо дахь Ла верита" дуурийг (RV 739) зориулжээ. I-Петр хааны нэрийн өмнөөс тэрээр Италиас Петербург хотын "Зуны цэцэрлэг"-т барималууд захиалж, Италийн мэргэжилтнүүдийг Санкт-Петербург руу илгээж, Петрийн урланд зориулсан багаж хэрэгсэл, төхөөрөмжүүдийг илгээж байжээ. Ромын Пап ламаас бэлэг болгон "Тауридын сугар" /Венера Таврическая/ эртний хөшөө (одоо Эрмитажид хадгалагдаж байгаа) авч байсан байна.

1725 онд Чин улс дахь Оросын элчин сайдаар томилогдож, даалгавраа (Владиславичийн Элчин сайдын яам) өндөр ур чадвараар биелүүлсэн байна. Буурын гэрээ, дараа нь түүний үндсэн дээр Хиагтын гэрээ байгуулж чаджээ. 1728 онд Санкт-Петербургт буцаж ирснийх нь дараа түүнийг "Гэгээн Александр Невский"-н одонгоор шагнаж, төрийн жинхэнэ зөвлөхөөр өргөмжилжээ. Оросын засгийн газарт Чин гүрний тухай дэлгэрэнгүй тэмдэглэлийг эмхэтгэн гаргаж өгсөн. Сүүлд тэрээр  Орос-Чин улсын хоорондох харилцаа, худалдааны асуудлыг хэлэлцэхэд оролцдог байжээ.

Ангилал:1669 онд төрсөн
Ангилал:1738 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Сербичүүд
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний дипломат төлөөлөгч
Ангилал:18-р зууны дипломатч
Ангилал:Итали хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Орос хэл рүү орчуулагч
Обихиро

**Обихиро** (япон. 帯広市 *Обихиро-си*) Япон Улсын Хоккайдо арал дээрх Токати тойргийн хот юм. Хотын газар нутгийн хэмжээ- 618,94 км², хүн ам нь -168 818 (2014 онд).

Хоккайдо арлын Саппоро хотын дараа ордог хоёрдахь том хот юм. 

Обихиро анх 1883 онд дүүрэг хэлбэрээр хүмүүс оршин суудаг байжээ. 1933 оны 4-р сарын 1-нд хот болсон байна. 1957 онд Тайсё, Каваниси тосгоныг Обихиро хоттой нийлүүлсэн байна. 

## Түүх 
1892 он: Анхны Обихиро шуудангийн салбар баригдсан.     

1905 он: Обихиро-Куширо төмөр замын барилгын ажил дууссан.     

1914 он: Анхны цахилгаан гэрэлтүүлэг суурилуулсан.    

1932 он: "Мидоригаока" нисэх онгоцны буудал барьсан.     

1933 он: Обихиро албан ёсоор хот болсон. Хотын анхны дарга Морихару Ватанабе юм.    

1945 он: Дэлхийн 2-р дайны үеэр Обихиро агаарын дайралтад өртсөн.    

1949 он: Обихирогийн Хөдөө аж ахуй, мал эмнэлгийн их сургуулийн барилгын ажил эхэлсэн.    

1954 он: Эзэн хаан Хирохито Обихирод айлчлав.    

1960 он: "Otani Junior" коллеж баригдсан.    

1963 он: Обихиро Амьтны хүрээлэнтэй болсон

1966 он: Обихиро станц баригдсан.    

1985 он: Обихиро-но-Мори мөсөн гулгуурын талбай баригдсан.   

1991 он: Хоккайдо Обихирогийн урлагийн музей баригдав.    

1993 он: Хүн ам 170,000 хүрэв.    

1996 он: Токачи Охаши гүүрийн барилгын ажил дууссан.    

2009 он: Тэшүүрийн цогцолбор баригдаж дууссан.

## Хотын алдартнууд 
* Нагиса Абэ (жүжигчин)
* Томо Фурукава (дуучин, зураач)
* Манами Хино (олимпын бобслейчин/ чарга)
* Зюн Касаи (мэргэжлийн рестлер)
* Майя Сакура (Энка дуучин)
* Хироясу Шимизу (1998 оны олимпын аврага тэшүүрчин)
* Китакачидоки Хаято (сумо бөх)
* Йошицугу Мацуока (дуу оруулагч жүжигчин)
Ангилал:Японы хот
Ангилал:Хоккайдо мужийн суурин
Дамдиндоржийн Жавзмаа

**Дамдиндоржийн Жавзмаа** нь Дундговь аймгийн Өндөршил сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 

Ангилал:Улсын начин
Сибэбэ

Африк тивийн урд өмнөд хэсэгт байрладаг Эсватинигийн хаант улс нь 17364 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай  далайд гарцгүй орон юм. Тус улс зүүн хойд талаараа Мозамбик, хойд, баруун, урд болон зүүн урд хэсгээрээ Өмнөд Африк улстай хиллэдэг жижиг орон.Тус улсын газар нутгаас дэлхийн хоёр дахь том хэмжээтэй цул чулуу олдсон байна. Мбабанед байрладаг, 800 метрийн өндөртэй Сибэбэ рок гэх нэртэй уг чулуу нь гурван тэрбум жилийн өмнө дэлбэрсэн галт уулын хавтан юм. Эсватини улсын газар нутаг тийм ч том биш тул ихэнх жуулчид Сибэбэ рок руу очдог.
Ангилал:Эсватини
Убсанж Чин тайж

**Убсанж Чин тайж** (?-?) бол Батмөнх Даян хааны бага хатан Ойрадын Гүүши хатнаас төрсөн хөвгүүн юм. Гэрэтү тайжтай эх нэгтэй. 

## Нэрний асуудал 
Түүний нэрийг монгол сурвалж бичигт ихэнхдээ Чин тайж гэж бичсэн байдаг. XVII зууны эхэн үед бичигдсэн дараах монгол сурвалж бичигт Убсанж Чин тайжийг дараах байдлаар бичжээ.

* Үндэсний их шар туужид Чин тайж, 

* Лу.Алтан товчид Чин тайж, 
* Эрдэнийн товчид Убсанз тайж, 
* Чакравардиа Алтан ханы туужид Увсанз гэж бичжээ.  

## Үр хойчис 
Даян хааныг өөрийн хөвгүүдэд хураасан улсаа хуваан өгөхдөө Убсанж чин тайжид **Хар Татаар**ыг өгсөн гэж Монголын бүхий л сурвалжид бичсэн байхад ганц Эрдэнийн товчид баруун гурван түмний Асуд, Юншээбүү аймгийг өгсөн гэжээ. Чин тайж хоёр хөвгүүнтэй байсан. XVI-XVIII зууны Монголын бүхий л сурвалж бичигт Чин тайжийг **Түнши тайж**, **Чинли тайж** гэх хоёр хөвгүүнтэй байсан гэсэн байхад ганц Эрдэнийн товчид Шар тайж, Ачу тайж гэх хоёр хөвгүүнтэй байсан хэмээжээ. Саган сэцэн нь Чин тайжийг Арболдын өмч аймаг, хоёр хөвгүүнтэй нь андуурсан тохиолдол хэд хэд давтагдаж байгааг харж болно. 

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Лолита (роман)

**«Лолита» роман** (англи. *Lolita*) -Владимир Набоковын англи хэлээр зохиосон роман. 1955 онд Парис хот дахь «Олимпия Пресс» хэвлэлийн газар анх англи хэлээр хэвлэгдэж сүүлд 1960-аад онд орос хэл рүү орчуулсан байна. XX зууны агуу номнуудын нэг гэж үздэг: Time сэтгүүлийн үзэж буйгаар шилдэг 100 романын жагсаалтад багтдаг бөгөөд францын "Le Monde" сонин дэлхийн 100 алдартай номны жагсаалтад орж байгаа юм. Хоёр удаа 1962, 1997 онд уг романаар кино бүтээсэн байдаг юм. 

Лолита (1962 оны кино) нь Стэнли Кубрикийн найруулсан Англи-америкийн кино юм. Жүжигчид: Жеймс Мейсон, Шелли Уинтерс, Питер Селлерс, Сью Лион (Лолита). Тус киноны зохиолыг Набоков өөрөө бичсэн боловч бага хэмжээгээр ашигласан. Лолита (1997 оны кино) нь Адриан Лайны найруулсан Франц-америкийн кино юм. Жүжигчид: Жереми Айронс, Доминик Свэйн, Мелани Гриффит.

"Лолита" роман бол В.Набоковын зохиолуудаас хамгийн алдартай нь бөгөөд зохиолч түүний бүх бүтээлийг дүрсэлсэн ярвигтай үг хэллэг, нарийн дүрслэл байдаг ажээ.

## Агуулга 
Набоков өөрөө Жон Рэй хэмээх хуурамч нэрээр бичсэн өмнөх үгээр эхэлдэг бөгөөд гол хэсэг нь 'Гумберт Гумберт'-ийн дурсамж хэлбэрээр бичигдсэн байдаг. Хүүрнэгч буюу зохиолын гол баатар 1910 онд Францад төрсөн, утга зохиол судлаач мэргэжилтэй нэгэн бөгөөд хүн амины хэрэгт сэжиглэгдэн хоригдож байгаад шүүх хурал болохын өмнөхөн титэм судасны бөглөрөл өвчний улмаас нас бардаг. Тэрээр шоронд байхдаа нэг ёсондоо шүүгчдийн өмнө өөрийгөө өмгөөлөх, тайлбарлан ойлгуулах өчил болгон дурсамжаа уудалж, арван хоёр настай Долорес Гейз охинд өгсөн, байж боломгүй хайр сэтгэлийнхээ түүхийг хүүрнэнэ.

Ангилал:АНУ-ын утга зохиол
Ангилал:Владимир Набоков
Ангилал:1955 он
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Оргил (дуучин)

**Баасансүрэнгийн Оргил** (*тайзны нэр: Оргил*) нь Вьетнамын поп, r&b дуучин, дуу зохиогч. 1990 оны 4-р сарын 20-нд Улаанбаатар хотод төрсөн, айлын ганц хүүхэд.

## Боловсрол 
Оргил СУИС-н эстрад дуулаачийн ангийг 2014 онд төгссөн.

## Хөгжмийн замнал 
Оргил багаасаа хөгжмийн гэр бүлд өссөн. Оргилын ээж дуу хөгжмийн багш мэргэжилтэй. Багадаа өвөө эмээ дээрээ өссөн. Өвөө нь Жамъян хуурчийн анхны шавь Балжир гэж хүн байсан. Эмээ нь Төмөр замын соёлын ордонд шанз тоглодог байжээ. Оргил багаасаа тамирчин болох мөрөөдөлтэй байсан бөгөөд жудогоор хичээллэж байгаад хөлдөө гэмтэл авсанаас хойш дахин хичээллэхээ больсон юм. 10 жилдээ сургуулийнхаа найрал дуунд дуулдаг, урлагийн үзлэгт хип-хоп хамтлагаараа орж дахилтыг нь дуулдаг байсан.

#### Бид4 
Оргил нь "Боловсрол суваг" телевиз, "B Production" хамтран зохион байгуулсан "Камертон-2" шоуны ялагчдын нэг. Нийт 700 гаруй оролцогчидтой таван сар үргэлжилсэн шоунаас өөрсдийн авъяас чадвар, хүч хөдөлмөрөөр Д.Зориг, Б.Оргил, Б.Замбалгарав, Б.Баярмандах нар шалгарч, "Бид4" хамтлагийг байгуулсан бөгөөд 2014 оны 6-р сарын 27-д анхны таван дуутай EP цомгоо хамтлагийн нэрээр нэрлэн B Production-с гаргасан. 

#### Уран бүтээлүүд 
2012 онд "Франц үнсэлт" киноны дуу "Je T'aime"-г амилуулж олон нийтэд танигдсан бөгөөд 2015 онд найруулагч Г. Анхбаярын "Хожлын Нүүдэл" киноны дуу "Loving You" дуу нь ихээхэн амжилт олж, түүний араас хэд хэдэн киноны уран бүтээлүүд дээр ажиллажээ. Тодруулбал, Soulful, Энэ удаа (хамт. NMN), Сүүлийн бороо зэрэг бие даасан уран бүтээлүүд нь хит болж байсан түүхтэй. Оргил хэсэг хугацаанд урлагаас завсарлаж байгаад 2022 онд дуучин Укатай хамтран "Ганцаар дуулаач" уран бүтээлээ гаргаж эргэн эрэлт хийж, тус дуугаа мөн 2022 оны Voice шоу дээр уригдан амьдаар дуулсан.

#### Voice шоу 
2018 онд The Voice of Mongoliaшоуны нэгдүгээр улиралд оролцон гуравдугаар шатанд хасагдсан. 

*The Voice шоуны үзүүлбэрүүд*

## Гэр бүл 
Оргил эхнэр, охины хамт амьдарч байна.

## References 

Ангилал:1990 онд төрсөн
Ангилал:Монголын дуучин
Шантүүзис

**Шантүүзис** () нь австралийн поп, рок хамтлаг юм.

## Цомгууд 
* *The Chantoozies* (1988)
* *Gild the Lily* (1991)

## Синглчууд 
* „Witch Queen“ (1987)
* „He's Gonna Step on You Again“ (1987)
* „Wanna Be Up“ (1988)
* „Kiss and Tell“ (1988)
* „Come Back to Me“ (1989)
* „Walk On“ (1990)
* „Love the One You're With“ (1991)
* „I'll Be There“ (1991)
* „Baby It's You“ (2014)
* „Black and Blue“ (2015)
* „Take Me in Your Arms“ (2019)
* „No Fool for You“ (2021)
* „Every Night“ (2023)

Ангилал:Австралийн хамтлаг
Мирослав Гермашевски

**Мирослав Гермашевски** (польш. Mirosław Hermaszewski; 1941 оны 9-р сарын 15-нд төрсөн) Польшийн анхны бөгөөд цорын ганц сансрын нисэгч. Генерал.

## Намтар 
Нацист Германы эзлээд байсан Ровен мужийн (Волынь), польшийн Липники тосгонд (өнөөгийн Украин) төрсөн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед түүний эцэг Роман Гермашевски польшийн Липников тосгоны өөрийгөө хамгаалах хөдөлгөөний удирдагчийн нэг байжээ. Тэрээр Владислав Гермашевски гэж нэг ахтай. 

Демблины цэргийн нисэхийн сургууль 1964 онд төгссөн бөгөөд Варшав хотод Жанжин штабын Цэргийн академи 1971 онд дүүрэгсэн байна. Бүгд Найрамдах Польш Ард улсын Агаарын цэргийн сөнөөгч онгоцны ангид алба хаасан. 

1976 оноос ЗХУ-ын Ю.Гагарины нэрэмжит Сансрын нисэгч бэлтгэх төвд "Интеркосмос" хөтөлбөрийн хүрээнд суралцсан байна. Тэрээр "Союз-30" сансрын хөлөг болон тойрог замын "Салют-6" станцад судалгааны сансрын нисгэгчээр ниссэн (1978 оны 6-р сарын 27 - 7-р сарын 5); нислэгийн үргэлжилсэн хугацаа 7 хоног 22 цаг 2 минут 59 секунд.

2000 оноос тэтгэвэртээ суусан бригадын генерал. Сайн дурын үндсэн дээр Сансар судлалыг сурталчилдаг.

Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:Польшийн сансрын нисгэгч
Ангилал:Польшийн нисгэгч
Ангилал:Сансрыг эзэмших гавьяаны төлөө медаль шагналтан
Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (командлагч)
Ангилал:Бүгд Найрамдах Польш Улсын Гавьяаны алтан загалмай шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Вроцлавын хүндэт иргэн
Ангилал:Инээмсэглэлийн одонгийн кавалер
Ангилал:ЗХУ-ын баатар
Ангилал:Салют хөлгийн бүрэлдэхүүн
Ангилал:Союз хөлгийн бүрэлдэхүүн
Гэрэтү тайж

**Гэрэтү тайж** бол Монголын Батмөнх Даян хааны Гүүши хатнаас төрсөн хөвгүүн билээ. Убсанж Чин тайжтай эх нэгтэй ахан дүүс. Түүний нэрийг 17-18 дугаар зууны монголын сурвалж бичгүүд болох Лу.Алтан товч, Эрдэнийн товчд **Гэрэтү**, Шар туужд **Гаруди** буюу Гарьд, Алтан ханы туужд **Цагаанмөнх** зэргээр тэмдэглэжээ. Тэрбээр үр хүүхэдтэй болоогүй залуудаа эндсэн бололтой.

## Эшлэл
Ангилал:Боржигин
Гэрэболд

**Гэрэболд** нь Монголын Батмөнх Даян хааны Жимсхэн хатнаас төрсөн хөвгүүн билээ. Гэрсэнз жалайр тайжийн нэг эхээс төрсөн ах нь юм. Түүний нэрийг 17-18 дугаар зууны монголын сурвалж бичгийн нэг Лу.Алтан товчид **Уруд тайж**, Шар туужд **Сэрэболд**, Эрдэнийн товчд  **Гэрэболд**, Чакраварди Алтан ханы туужид **Гэгээнмөнх** хэмээн бага зэргийн ялгаатай бичжээ. Даян хаан өөрийн хөвгүүдэд өмч хөрөнгө хувааж өгөхдөө Гэрэболд тайжд Уруд отог өмч хөрөнгө нь болсноор хожуу үеийн түүхэнд **Уруд тайж** гэж алдаршсан. Тэрбээр Лун тайж гэх ганц хөвгүүнтэй гэхээс өөр мэдээлэл түүхэн сурвалжид эс тэмдэглэжээ.

Ангилал:Боржигин
Рамадан сар

**Рамадан** (араб. رمضان‎) буюу **Рамазан** (түрэг. Ramazan) - мусульманчуудын цагалаварын 9-р сар юм. Энэ сарын турш мусульманчууд өдрийн гэгээтэй үед буюу нар ургахаас эхлээд нар жаргах хүртэл мацаг барьдаг бөгөөд энэ сар дуусахаар Ураза-байрам (Ид аль-Фитр) баярыг тэмдэглэдэг.

Рамадан гэж араб хэлээр «шатмаг халуун», «халуун», «бүгчим халуун» гэсэн утга агуулдаг боловч Рамадан өвлийн улиралд болдог. Исламын шашин сарны цаглавартай учраас битүү сартай өдөр шинэ сар эхэлдэг. 

Исламын шашны дагаж мөрддөг сургаалын дагуу Рамадан сарын үеэр мусульманчуудад өдрийн цагаар хоол идэх, юм уухыг хориглодог юм. Үүнээс гадна мацаг барьж байх үед өдрийн гэгээтэй үед хурьцал үйлдэхийг мөн хориглодог байна. Мацаг барих зааврыг сэтгэл мэдрэлийн өвчтэй хүмүүс, хүүхдүүд, өндөр настай хүмүүс, жирэмсэн хөхүүл эхчүүд, аялагчид дагахгүй байж болдог.

Энэ сарын сүүлийн 10 шөнийн нэгд нь «Хүчтэй шөнө» тохиодог ажээ. Энэ шөнө ихэнх мусульманчууд мөргөл үйлдэж өнгөрөөдөг ажээ.

## Эх сурвалжууд
Ангилал:Исламын соёл
Ангилал:Сар (цагалбар)
Улоф Палмэ

**Свен Улоф Юаким Палме** (швед. *Sven Olof Joachim Palme*; 1927 оны 1-р сарын 30-нд Стокгольм хотод төрсөн -1986 оны 2-р сарын 28-нд Стокгольм хотод нас барсан) - шведийн улс төрч, 1969-1986 онд Шведийн Социал-демократ намын дарга, 1969-1976, 1982-1986 онуудад хоёр удаа Шведийн Ерөнхий сайд байсан. Албан тушаалаа хашиж байхдаа алуулсан. 

## Намтар 
1927 оны 1-р сарын 30-нд Стокгольм хотод нийгмийн дээд давхаргын консерватив лютеран гэр бүлд төрсөн. 1945-1947 онд Шведийн армид алба хаасан. Боловсролын хувьд Швед, АНУ-д сурч - хуульч, эдийн засагч болсон. 

1949 онд Социал-демократ намд элссэн. Шведийн залуучуудын хөдөлгөөнд идэвхитэй оролцож байсан. 1953 онд Ерөнхий сайд Таге Эрландерегийн нарийн бичгийн дарга болсон. 1958 онд Шведийн Риксдагт сонгогдсон.

1960-аад онд Засгийн газрын гишүүн болж байсан. Үүнд: Яамгүй сайд (1963−65), тээврийн сайд (1965−67), Боловсрол, соёлын сайд (1967−69). 1969 онд Шведийн Социал-демократ намын даргаар сонгогдсон. Шведийн Ерөнхий сайд (1969-1976, 1982-1986) байсан.

Олон улсын тавцанд Палме дараах шалтгааны улмаас алдартай байсан.  Үүнд: 

* 1960, 1970-аад онд Олоф Палме Вьетнамын дайнд АНУ-ын оролцоог ихээхэн шүүмжилдэг байсан бөгөөд дайны эсрэг Стокгольмд болсон жагсаалд Умард Вьетнамын Элчин сайдын хамт оролцсон    
* 1968 онд тэрээр Варшавын гэрээний орнуудын цэргийг Чехословак руу оруулахыг эсэргүүцэж, 1979 онд Афганистанд Зөвлөлтийн цэргүүд орж ирснийг шүүмжилсэн.    
* ЗХУ-тай найрсаг харилцаатай байсан ч тэрээр Зүүн Европын коммунист дэглэмийг шүүмжилсэн    
* Тэрээр цөмийн зэвсгийг дэлгэрүүлэхийг эсэргүүцсэн; Норвеги, Дани улс НАТО-оос гарснаар Скандинавт цөмийн зэвсгээс ангид бүс байгуулахаар ажиллаж байсан.    
* Тэрээр Франциско Франкогийн дэглэмийг эрс шүүмжилж, Испанийн дарангуйлагчийг өөрөө болон түүний гар хөл болсон хүмүүсийг "цуст алуурчид" гэж нэрлэжээ.    
* Өмнөд Африк дахь апартейдын дэглэмийг шүүмжилж, эдийн засгийн хатуу хориг арга хэмжээ авахыг шаардсан.    
* Палестиныг чөлөөлөх байгууллагад улс төр, санхүүгийн дэмжлэг үзүүлсэн    
* 1975 оны 6-р сард Улоф Палме Кубад айлчилж, 1959 онд Батистагийн дэглэмийг түлхэн унагасан Фидель Кастротой уулзсан. 
* 1984 оны 6-р сард Палме Зүүн Германд албан ёсны айлчлал хийж, Эрих Хонеккертэй уулзсан. 
* Чилид генерал Аугусто Пиночетийн дэглэмийг эрс шүүмжилсэн 
* Пальме Шведийн зэвсэг, цэргийн техникийг гадаадад экспортлохоос сэргийлдэг байсан. 

## Аллага 
1986 оны 2-р сарын 28-нд Улоф Палме, Стокгольм хотын төвийн Свеаваген (Sveavägen) гудамжинд алагджээ. Тэр өдөр тэрээр эхнэр Лисбетийн хамт "Гранд" кино театраас шөнө буцаж явжээ. Палме бие хамгаалагчгүйгээр хотоор зугаалах дуртай тул тэр үед хоёулахнаа явж байжээ. Хосууд Түннелгатан гудамжны уулзвар руу дөхөж очиход нэгэн өндөр залуу ирж "357 Magnum" буугаар нэг удаа Пальмагийн нуруу руу, хоёр дахь нь эхнэр рүү буудахад Палме тэр дороо нас баржээ.  

Улоф Палме «Швед загвар» гэдэг ном бичсэн.

Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:Стокхольмын хүн
Ангилал:Шведийн ерөнхий сайд
Ангилал:Шведийн Риксдагийн гишүүн
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан
Ангилал:Илрээгүй аллагын хохирогч
Ангилал:Илрээгүй эрүүгийн хэрэг
KFC

**KFC** буюу **Kentucky Fried Chicken** (монгол. Кентаккийн шарсан тахиа) нь Кентакки мужийн Луисвилл хотод төвтэй, шарсан тахианы махаар мэргэшсэн Америкийн түргэн хоолны рестораны сүлжээ юм. 2024 оны байдлаар дэлхийн 150 оронд 32 мянган салбартай, McDonald's-ийн дараа орох хоёр дахь том нийтийн хоолны сүлжээ (борлуулалтаар хэмжигддэг) юм. Дэлхий даяарх KFC-гийн бараг бүх салбарууд буюу 99% нь франчайзинг гэрээгээр ажилладаг бөгөөд Pizza Hut болон Taco Bell сүлжээнүүдийн нэгэн адил Yum! Brands корпорацын охин компани юм. 

KFC-г Их хямралын үеэр шарсан тахиа зарж эхэлсэн бизнес эрхлэгч Харланд Дэвид Сандерс (англи. *Harland David Sanders*) үүсгэн байгуулсан. Франчайзинг хийх боломжийг олж харсан Сандерс Америкийн бусад мужуудад лицензийн эрхээ зарж эхэлсэн юм. Кентакки мужаас гаднах анхны ресторан 1952 онд Юта мужид нээгдсэн байна. Тус компанийн хүчин чармайлтын үр дүнд тахианы махан хоол нь түргэн хоолны салбарын гол хэрэглээ болж, түргэн хоолны гол бэлгэдэл болох гамбургертай өрсөлдөх болсон. Улмаар "Хурандаа" гэгддэг Сандерс өөрөө Америкийн хоолны соёлын амьдралд чухал хүн болсон. Түүний дүр төрхийг KFC-ийн сурталчилгааны кампанит ажилд өргөнөөр ашигласаар байна. Гэсэн хэдий ч бизнесийн хурдацтай өсөлт нь Сандерсыг 1964 онд компаниа зарахад хүргэсэн юм. Брэндийн эрхийг Жон И. Браун, Ж., Жек К. Масси тэргүүтэй хөрөнгө оруулагчдын бүлэгт шилжүүлсэн байна.

Тус компани түргэн хоолны салбарт олон улсын хэмжээнд өргөжин тэлсэн анхны тоглогчдын нэг болсон. 1960-аад оны дунд үе гэхэд KFC салбарууд Их Британи, Мексик, Ямайкад нээгдсэн байна. Дараагийн хорин жилийн хугацаанд тус компани хэд хэдэн удаа эзэмшигчээ сольсон билээ.

1987 онд тус компани Хятадад салбараа нээсэн анхны барууны компани болсон юм. Одоогийн байдлаар KFC-ийн Хятад дахь салбарууд нь тус компанийн хамгийн том хэлтэс болсон байна. 1997 онд PepsiCo-ийн рестораны сүлжээг Tricon Global Restaurants болгон хувааж, хожим нь Yum! Brands нэртэй болсон түүхтэй.

KFC-ийн анхны бүтээгдэхүүн нь 11 ургамал, халуун ногоогоор хийсэн үрдэсний зуурмагт бүрсэн шарсан тахианы мах юм. Сандерсийн өөрийн биеэр боловсруулсан энэхүү хольцын орц нь худалдааны нууц юм. Энэхүү хоолноос олныг авахад хатуу цаасан хувинд хийж өгөхийг 1957 онд KFC-ийн анхны франчайз эзэмшигч Пит Харман зохион бүтээсэн ажээ. 1990-ээд оны эхэн үеэс хойш хоолны цэс нь тахианы бургер, сэндвичний ороомог, салат, шарсан төмс, ундаа зэрэг өргөжсөн бөгөөд ихэвчлэн PepsiCo-ийн хийдэг бүтээгдэхүүнүүд байсан юм.

## KFC Монголд 
KFC брэнд 2013 онд 35 ажилтантайгаар нээгдэж байсан бол өдгөө 16 салбар, 700 гаруй ажилтантай болтлоо өргөжин тэлж, нийт 58.4 тэрбум төгрөгийн татвар төлж, ТОП 100 Аж ахуй нэгжийн нэгээр 2017 оноос жил бүр шалгарч байгаа юм.

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж
Ангилал:1930 онд байгуулагдсан
Ангилал:Кентакки
Улаанбаатар хотын гудамжийн нэрс

2022 оны байдлаар Улаанбаатар хот дараах гудамжтай байна. 

Ангилал:Улаанбаатар
Манжийн Хөвөөт шар хошуу

**Манжийн Хөвөөт шар хошуу** (манж: ; галиг: kubuhe suwayan gūsa; хятадаар: 鑲黃旗; пиньинь: *Xiāng Huáng Qí*) хэмээх нь Манжийн Чин гүрний цэрэг, засаг захиргаа, нийгмийн гол хүч болж байсан найман хошууны нэг бүрэлдэхүүн юм. Манжийн анхны хаан Нурхачи баатар 1615 онд өөрийн захиргааны шар, цагаан, улаан, хөх өнгөт дөрвөн хошуу цэргийн хүчээ найм болгож хуваахдаа шар, цагаан, хөх тугийг улаан өнгийн хөвөөтэй болгоод, улаан тугийг цагаан хөвөөтэй болгосон. Тэдгээр найман хошуу тус бүрдээ туг хиураар ялгарч, дээд доод зэрэгд хуваагдаж байсны Шулуун шар, Хөвөөт шар, Шулуун цагаан гэх гурван хошууг манжийн эзэн хаад шууд захирч, бусад таван хошууг доод зэрэглэлд тооцон тус бүрийг хааны удмын вангууд захирч байсан.   

Нурхач, Дээд эрдэмт хоёр хааны үед эзэн хаанд зөвхөн хоёр шар хошуу захирагдаж байснаа, Эеэр засагч хааны үеэс эхлээд Доргоны захиргаанд байсан шулуун цагаан хошууг хааны мэдэлд шилжүүлж, эзэн хаадын аюулгүй байдлыг баталгаажуулжээ.  

## Бүтэц бүрэлдэхүүн 
Дайчин гүрний бүгд хуульд зааснаар цэргийн хамгийн доод нэгжийг  *(niru) буюу* сум гэнэ. Сумыг  *niru janggin* сумын занги тушаалтан захирч*,* ойролцоогоор 300 хүртлэх тооны цэрэг, тэдний ар гэр харъяалагдна. Анх Нурхач хааны үед 5 сум нийлж нэг залан болно. 5 залан нийлж 1 хошуу цэрэг (3000 цэрэг) болж байсан ч, Чин гүрний дунд үеэс эхлэн 15 сум нэгдэж 1 залан (4500 цэрэг) болно. 4 залан нийлж 1 хошуу (18000 цэрэг) болж байв.  

Тус хошуу нь Чин гүрний сүүл үед 84 сум, 2 хондого суманд нийт 130,000 хүн байсны 26000 нь эр цэрэг байв. "Гуаньшү хуйдянь шили" (光绪会典事例) хэмээх бичигт хөвөөт шар хошууны 86 сумыг угсаа гарлаар нь дараах байдлаар задлан дурджээ. Үүнд: хааны угсаа нэгэн сум, Гиоро дөрвөн сум, шинэ манж дөрвөн сум, монгол есөн сум, орос нэг сум, манж сум жаран тав хэмээжээ. Тус хошуунд манжийн хааны хатад татвар эмс, тэдний гэр бүл, хан хөвгүүд, гүнж зэрэг Манжийн хаанд ойр дотно хүмүүс тус хошуунд харъяалагдаж байсан.

## Хөвөөт шар хошууны алдар цуут хүмүүс 
* Эйду: Нурхач баатрын жанжин 
* Фиондон: Нурхач баатрын жанжин 
* Обой: Эеэр засагч, Энх-Амгалан хааны үеийн төрийн сайд
* Эбилүн: Эеэр засагч, Энх-Амгалан хааны үеийн төрийн сайд
* Тон Гуовэй: Энх-Амгалан хааны нагац ах
* Лонкодо: Найралт төв хааны итгэлт сайд
* Шяошяньчүнь: Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны их хатан. Фуча овгийн хүн. 
* Фуча Фүхэн: Шяошяньчүнь хатны дүү
* Фуканань: Фуча Фүхэний хүү, төрийн сайд
* Нянь Гэньяо: Найралт төв хааны хятад жанжин

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошуу
* Манжийн Шулуун шар хошуу
* Манжийн Шулуун цагаан хошуу

## Эшлэл   
Ангилал:Манж үндэстэн
Манжийн Шулуун цагаан хошуу

**Манжийн Шулуун цагаан хошуу** (манжаар: , галиг:gulu šanggiyan gūsa ) бол Чин гүрний үеийн найман хошууны нэг хошуу юм. Найман хошууг Нурхач хаан 1615 онд дөрвөн тугийн хошууг шинэчлэн зохион байгуулснаар үүссэн. Тус хошуу нь 1650 он хүртэл Доргон чин ванд захирагдаж байгаад, 1651 оноос хойш манжийн эзэн хаанд шууд захирагдаж байсан дээд зэргийн гурван хошууны нэг бөгөөд манжийн хааны аян дайн, ан гөрөө, аялан явах зам зэрэгт зүүн гарт багтаж байсан юм. Бадаргуулт төрийн үед Шулуун цагаан хошуу нь манж, монгол, хятад угсаатны бүрдсэн 86 сум, 26,000 цэрэг, 130,000 гаруй хүн амтай болсон байв.

## Алдарт хүмүүс 
* Доргон: Нурхач хааны хөвгүүн, Чин ван
* Додо: Нурхач хааны хөвгүүн, Чин ван
* Ронлү: Чин гүрний сүүл үеийн сайд. Ёуланий аав.
* Шяошүрүй: Сайшаалт ерөөлт хааны хатан
* Ёулань: Пүигийн ээж
* Шарайд Мянгат
* Чүнхүй хуан гүйфэй: Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны бага хатан

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошуу
* Манжийн Хөвөөт шар хошуу
* Манжийн Шулуун шар хошуу

Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Чин улс
Манжийн Шулуун улаан хошуу

**Шулуун улаан хошуу** (манж хэл: ; галиг:gulu fulgiyan gūsa) бол Манж Дайчин гүрний төр, цэргийн үндсэн хүч болох найман хошууны нэг юм. Манж Найман хошууг 1615 онд Нурхач хааны зарлигаар шинэчлэн зохион байгуулж байсан. Манжийн найман хошуу нь дээд доод зэрэгт хуваагддаг байсан. Дээд зэрэглэлд зөвхөн эзэн хааны шууд удирдлаганд байсан Шулуун шар, Хөвөөт шар, Шулуун цагаан багтаж, Доод зэрэглэлд бусад таван хошууд нь ордог байсан. Энэ хошууг Нурхач хааны дэд хөвгүүн хошой ли чин ван Дайшан, түүний үр хойчис үе улиран захирч байсан. 

Шулуун улаан хошуу нь Чин гүрний сүүл үед манж, монгол, хятад гурван угсаатнаас бүрдсэн 74 сумтай байснаас, нийт 115000 хүн ардтай байсны 23000 гаруй нь цэргийн эрчүүд байв.

## Алдартай хүмүүс 
* Хохори: Нурхач шадар жанжидын нэг
* Хэшэнь: Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны итгэлт ноён
* Хошой Ли чин ван Дайшань
* Фэншэн Индэ: Хэшэний хөвгүүн

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошуу
* Чин гүрэн

Ангилал:Чин улс
Найман хошуу

**Манжийн Найман хошуу** (манж хэл: ; галиг: jakun gusa) хэмээх нь Чин гүрний манж, монгол, хятад угсаатнаас бүрдсэн найман туг бүхий цэрэг-иргэний шинжтэй зохион байгуулалтыг хэлнэ. Манжийн анхны хаан Нурхачи баатар 1615 онд өөрийн захиргааны шар, цагаан, улаан, хөх өнгөт дөрвөн хошуу цэргийн хүчээ найм болгож хуваахдаа дөрвөн өнгөт туг бүрийг хөвөөтэй болгоод, хошуу тус бүрийг нь ван ноёдоор удирдуулж эхэлснээр манжийн найман хошууы түүх эхэлсэн. Тэдгээр найман хошуу тус бүрдээ туг хиураар ялгарч, дээд доод зэрэгд хуваагдаж байснаас тус хошуу нь дээд зэргийн хошуу болж байв. Дээд зэрэглэлийн хошуунд **Хөвөөт шар, Шулуун шар, Шулуун цагаан** гэх гурван хошуу багтаж, Манжийн эзэн хаанд шууд захирагдаж байлаа. Нурхач, Дээд эрдэмт хоёр хааны үед эзэн хаанд зөвхөн хоёр шар хошуу захирагдаж байснаа, Эеэр засагч хааны үеэс эхлээд Доргоны захиргаанд байсан шулуун цагаан хошууг хааны мэдэлд шилжүүлж, эзэн хаадын аюулгүй байдлыг баталгаажуулжээ. Эдгээр гурван хошууны цэрэг жанжид нь манжийн эзэн хаан, түүний орд өргөө, эзэмшилийг хамгаалж байлаа. Манжууд 1636 онд Өвөр Монголыг эзэлсний дараа **Монгол найман хошуу** (сүүлд Цахар найман хошууг нэмж байгуулсан) байгуулж, 1644 оноос Хятадыг байлдан дагуулж эхэлснээр **Хятад найман хошуу** байгуулжээ. Манж, монгол, хятад найман хошууг нийтэд нь хорин дөрвөн хошуу хэмээж байв. Анх Нурхач хааны үед 5 сум нийлж нэг залан (1500 гаруй цэрэг) болно. 5 залан нийлж 1 хошуу цэрэг (7500 гаруй цэрэг) болж байсан ч, Чин гүрний дунд үеэс эхлэн 15 сум нэгдэж 1 залан (4500 цэрэг) болно. 4 залан нийлж 1 хошуу (18000 цэрэг) болж байв.

## Бүтэц 
Дайчин гүрнийг оршин тогтнох хугацаанд дараах найман тугтай хошуу байсан. 

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
* Цахар найман хошуу

Ангилал:Чин улс
Лингва франка нова

Lingua Franca Nova нь LFN гэж товчилсон бөгөөд ярианы хэлээр Элефен гэж нэрлэгддэг[3] нь Шиппенсийн К. Жорж Боэрегийн анх үүсгэсэн туслах бүтэцтэй хэл юм.

Ангилал:Зохиомол хэл
Манжийн Хөвөөт улаан хошуу

**Хөвөөт улаан хошуу** (манж хэл:; галиг:kubuhe fulgiyan gūsa) хэмээх нь Манжийн Чин гүрний цэрэг, төрийн үндсэн хүчин найман хошууны нэг болой. 1615 онд Нурхач баатар хуучин байгуулсан дөрвөн хошуу цэрэгтээ дөрвөн өнгийн хөвөөт туг бүхий 4 хошууг нэмж байгуулсны нэг нь энэ хошуу юм. Хошууны эзэн ноён нь төрийн кэцинь жүн ван юм. Найман хошууны дүрмээр доод ангилалын хошуунд хамаарна. Энэ хошууг анх манж-зүрчид аймгийн хүмүүсээр байгуулж байснаа, дараа нь хятад, монгол угсаатныг эгнээндээ нэгтгэжээ. Дайчин гүрний сүүлчээр Бадаргуулт төрийн үед Хөвөөт улаан хошуу нь 86 сумтай болжээ. Нийт хүн ам нь 130000 гаруй, цэргийн тоо 26000 болсон байв.
Хөвөөт улаан хошууг Төрийн Кэцинь жүн ван Ёотогийн үр хойчис үе улиран захирч байсан. Ёото бол хошой ли чин ван Дайшаны хөвгүүн юм.

## Холбоотой хуудас
* Найман хошуу

Ангилал:Чин улс
Манжийн Хөвөөт цагаан хошуу

**Хөвөөт цагаан хошуу** (манж хэл: ; галиг: kubuhe šanggiyan gūsa) хэмээх нь Манжийн Дайчин гүрний цэргийн гол хүч найман хошууны нэг юм. 1615 онд Нурхач баатар өөрийн харъяаны дөрвөн хошууны цэрэгт шинэчлэлт хийхдээ хөвөөтэй дөрвөн хошуу байгуулсны нэг нь энэ хошуу юм. Хошууны туг нь цагаан өнгийн тугийг улаан өнгөөр хөвөөлж, тугийн дунд хэсэгт лууны дүрстэй байдаг. Найман хошууны дүрмээр доод ангилалын хошуунд тооцогддог. Хошууны анхны эзэн нь Хошой Сү чин ван Хүүгэ юм. Хүүгэ нь Дээд эрдэмт хааны ууган хөвгүүн. Бадаргуулт төрийн үед тус хошуу нь нийтдээ 84 сумын 26000 цэрэг, 130,000 гаруй хүн амтай болсон байв. Тэдгээр сумууд нь хаан угсааны 1 сум, гиоро сум 1, монгол сум 4, манж сум 78 байжээ.

## Холбоотой хуудас
* Найман хошуу
* Манжийн Шулуун цагаан хошуу

Ангилал:Чин улс
Манжийн Шулуун хөх хошуу

**Шулуун хөх хошуу** (манж хэл: ; галиг: gulu lamun gusa) нь Манжийн Дайчин гүрний цэргийн гол хүч байсан найман хошууны нэг хошуу бөгөөд доод зэрэглэлийн таван хошууны нэг болой. 1601 онд Нурхач баатрын үед байгуулагдсан анхны дөрвөн хошууны нэг. Хошууны эзэн нь анхны эзэн нь Нурхач баатрын 5-р хөвгүүн Мангултай бэйл байсан ч, 1632 онд ял авч хошуу захирах эрхээ хураалгажээ. 1636 оноос Хошой Юй чин ван Додо нь энэ хошууны дараагийн эзэн ноён болжээ. Чин гүрэн мөхтөл Додогийн үр хойчис үе улиран залгамжлсан.  Тус хошууны хүн ам нь Бадаргуулт төрийн үед 130,000 гаруйд хүрч, цэрэг эрс 26,000 байв. Нийт 83 сум, 11 хондого сумтай болсон байжээ. 

## Холбоотой хуудас
* Найман хошуу
* Манжийн Хөвөөт хөх хошуу

Ангилал:Чин улс
Манжийн Хөвөөт хөх хошуу

**Манжийн Хөвөөт хөх хошуу** (манж хэл: ; галиг: kubuhe lamun gusa)  бол Дайчин гүрний цэрэг, төрийн нэгжийн чухал хүч байсан найман хошууны нэг болно. Найман хошууны дүрмээр доод зэрэглэлийн таван хошууны нэгд тооцогдож байсан.  Энэ хошууг Нурхач хааны дүү Шурхач бэйлийн хөвгүүн Хошой Жөн чин ван Жиргалан болон түүний  үр хойчис үе улиран захирч байсан. Уг хошууны хүн амын олонх нь Хайши жүрчин овог аймгуудаар бүрдүүлж байсан. Бадаргуулт төрийн үед нийт 135,000 хүн ам, 27000 цэрэг эртэй байсан. Нийтдээ 87 сум, 1 хондого сумаас бүрдэж байсан. 
Хошууны туг нь Улаан өнгийн хөвөөтэй, хөх өнгийн луут туг байхаас гадна цэргийн хуяг хэрэглэлийн эмжээр нь улаан өнгийн хөвөөтэй, хөх өнгийн хуяг хувцас хэрэглэж байсан. 

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошуу
* Манжийн Шулуун хөх хошуу

Ангилал:Чин улс
Тангуд овгийн хатан

**Тангуд овгийн хатан** (хятадаар:唐兀氏, пиньинь: Táng wù shì) нь Хайсан хүлэг хааны бага хатан бөгөөд Тугтөмөр заяат хааныг төрүүлжээ. Түүний төрсөн нэр нь түүхэнд бичигдэж үлдээгүй, зөвхөн тангуд овог угсаанаас гаралтай гэдэг нь мөнхөрч үлдсэн. Хэзээ нас барсан нь тодорхойгүй. Хуай ван Тугтөмөр 1328 онд хаан сууринд заларсны дараа, Тяньлигийн хоёрдугаар онд (1329 он)  тангуд овгийн бага хатныг **Хичээнгүй элбэрэлт, гайхамшигт хатан** (文獻昭聖皇后) гэж өргөмжилж, түүний тахилыг Хүлэг хааны онгонд байрлуулав.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол хатан
Ангилал:Юань улсын хатан
Ихирэс овгийн хатан

**Ихирэс овгийн хатан** (хятадаар:亦乞烈妃子; пиньинь:Yì qǐ liè fēizi) нь Хайсан хүлэг хааны бага хатан бөгөөд Хүслэн хутагт хааныг төрүүлсэн. Тэрбээр Ихирэс аймгийн Суоланха хүргэний хатан Нүвүлүн гүнжээс төрсөн. Нүвүлүн гүнж бол Хубилай хааны хөвгүүн Мангалагийн охин юм. Түүний нэрийг 1920 онд бичиж дууссан Шинэ Юань улсын судрын 104-р дэвтэрт **Шоутон (壽童)** гэж бичсэн байдаг. Ихирэс хатны хэзээ нас барсан нь тодорхойгүй. 1329 онд түүний хөвгүүн Хүсэлэ Юань Улсын хаан сууринд заларсны дараа **Өршөөлийг гайхуулагч хатан** (仁獻章聖皇后) цолоор өргөмжлөн Хүлэг хааны тахилын онгонд байрлуулан тахих болжээ. Тогоонтөмөр хаан Жыжөнгийн 6-р онд (1346 он) Ихирэс хатныг Төв цэгц богдыг уламжлагч хатан (莊獻嗣聖皇后) хэмээн нэхэн өргөмжилсөн.

## Эшлэл
Ангилал:Монгол хатан
Ангилал:Юань улсын хатан
Манжийн Шулуун шар хошуу

**Манжийн Шулуун шар хошуу**  (манжаар: ; галиг:gulu suwayan gūsa; хятадаар: 正黃旗; пиньинь: Zhèng Huáng Qí) бол Манж Дайчин гүрний цэрэг болон төр нийгмийг хөдөлгөх гол хүч байсан найман хошууны нэг юм. 1601 онд Нурхач баатар өөрийн харъяаны зүрчид, хятад цэргийг шар, улаан, хөх, цагаан өнгөт дөрвөн туг бүхий хошууг зохион байгуулжээ. Улмаар Нурхач баатар бүх зүрчидийг эзлээд, нэмж хятад иргэд олноор дагаж орж байсан учраас 1615 оноос дөрвөн хошуунд шинэчлэлт хийхдээ дөрвөн өнгийн тугийг хөвөөлснөөр **хөвөөт шар, хөвөөт улаан, хөвөөт цагаан, хөвөөт хөх** гэх дөрвөн хошуудыг нэмж байгуулан, хөвөөгүй дан өнгөт тугт хошууг **шулуун шар, шулуун улаан, шулуун цагаан, шулуун хөх** хэмээх болсон нь түүхэнд Найман хошуу гэж алдаршсан. Шулуун шар хошуу нь манжийн эзэн хаанд шууд захирагдаж байсан дээд зэргийн гурван хошууны нэг юм. 

## Бүтэц 
Тус хошуу нь Бадаргуулт төр хааны үед нийт 92 сум, 2 хондого суманд 3 түм орчим цэрэг, 150,000 гаруй хүн ардтай болсон байв. Тэдгээр сум нь хааны угсааны 3 сум, гиоро овгийн 4 сум, шинэ манж 4 сум, монгол 8 сум 2 хондого сум, чосонь 2 сум,  харь улсын иргэдийн 1 сум, манж 70 сум гэсэн бүрдэлтэй байв.

## Алдар цуут хүмүүс 
* Эрдэнэ багш: Манж бичгийг зохиосон хүмүүсийн нэг. 
* Мянган дархан баатар: Хорчины ноён. Чин гүрэнд дагаар орсны дараа тус хошуунд багтсан. **Бодлоготай ван Сэнгэринчингийн** дээд өвөг.
* Янгули
* Шяочэнрэнь: Энх амгалан хааны их хатан. Габулагийн охин.
* Сонин: Эеэр засагчийн үеийн төр баригч дөрвөн сайдын нэг
* Габула: Сонин ноёны хөвгүүн
* Сонготу: Төр баригч дөрвөн сайдын нэг.
* Түлишэн
* Нара Минжу
* Нара Шиньдэ
* Дэлэртай: Монгол угсааны манж түшмэл
* Зу Дашоу
* Гэн Жунмин

## Холбоотой хуудас 
* Найман хошуу
* Манжийн Хөвөөт шар хошуу

Ангилал:Манж үндэстэн
Александр Грибоедов

**Александр Грибоедов** (орос. *Алекса́ндр Серге́евич Грибое́дов,* 1795 оны 1-р сарын 15-нд Москва хотод төрсөн- 1829 оны 2-р сарын 11-нд Тегеран хотод нас барсан) -Оросын яруу найрагч, жүжгийн зохиолч, дипломат, хэл судлаач, түүхч, төгөлдөр хуурч болон хөгжмийн зохиолч. 

Александр Грибоедов Оросын театруудын тайзнаа байнга тавигдсаар ирсэн "Ухаантны зовлон" (орос. Горе от ума, 1824) шүлгийн жүжгээрээ алдартай. Энэ нь яваандаа олон тооны орос хэллэгүүдийн эх сурвалж болсон юм.

## Намтар 
А.Грибоедов Москва хотод чинээлэг угсаатан гэр бүлд төржээ. Түүний өвөг эцгийн эцэг Ян Гжибовский (польш. *Jan Grzybowski*), XVII зууны эхэнд Польшоос Орост нүүж ирж суурьшсан байна. Грибоедов гэсэн овог нь үндсэндээ польш Гжибовски хэмээх овогийн орос орчуулга юм.

* Эцэг - Сергей Иванович Грибоедов (1761—1814), тэтгэвэрт суусан цэргийн хүн байсан;
* Эх - Анастасия Фёдоровна (1768—1839), Смоленскийн баян айлын гаралтай байжээ;
* Дүү - Мария Сергеевна Грибоедова (Дурново);
* Дүү- Павел (багадаа нас барсан);
* Эхнэр -Нина Александровна Чавчавадзе *(*гүрж*. ნინო ჭავჭავაძე)* (1812-1857).

Тэрээр 6 настайдаа гурван гадаад хэл, дараа нь зургаан хэлээр, ялангуяа англи, франц, герман, итали хэлийг төгс эзэмшсэн байна. Тэр мөн латин, эртний грек хэлийг маш сайн ойлгодог байсан ажээ.

1803 онд Грибоедовыг Москвагийн Их сургуулийн дэргэдэх язгууртны бага сургуульд өгч, 1806 онд 11 настай Москвагийн Их сургуулийн хэл үгний факультетад оюутнаар бүртгүүлүүлж байжээ. 

Гүнзгийрүүлсэн сурлага нь Грибоедовыг Москвагийн Их сургуульд дахин элсэж 1810/1811 оны хичээлийн жилд сайн дурын сурагч, 1811/1812 онд тус гүн ухааны факультетийн ёс эрх зүйн (хууль) тэнхимд дахин оюутан болж байжээ. 

### Цэргийн алба 
1812 оны зун буюу Эх орны дайны үеэр дайсан Оросын нутаг дэвсгэрт ирэхэд тэрээр Гүн Петр Иванович Салтыковын Москвагийн Гусарын ангид (сайн дурын морин цэргийн анги) элссэн байна. Тэнд тэрээр "хамгийн дээд язгууртан гэр бүлийн залуустай" - хунтайж Голицын, граф Ефимовский, граф Лев Толстой, Алябьев, Шереметьев, Ланский, ах дүү Шатилов нартай нэг дор оров. Грибоедов тэдний заримтай хамаатан байв.

1816 оны 3-р сард Грибоедов Дерптын их сургуульд /өнөөгийн Тартугийн их сургууль/ элсэж дахин шинжлэх ухааны ажилдаа орохыг оролдсон боловч 1817 оны 7-р сарын 9-нд тэрээр мужийн нарийн бичгийн даргын зэрэгтэй Гадаад харилцааны яаманд дипломат албанд оржээ. Удалгүй 12-р сарын 31-нд орчуулагчаар томилогдсон байна.

1829 оны 1-р сарын 30-нд /хуучин тооллоор/ Тегеран дахь Оросын Элчин сайдын яам руу шашны хэт даврагсад дайрах үеэр Грибоедов алуулсан юм.

### "Ухаантны зовлон" 
Алдарт "Ухаантны зовлон" яруу найрагт инээдмийн жүжгийг 1816 онд Санкт-Петербургт бичиж эхлээд 1824 онд Тифлис хотод дуусгажээ.
Ангилал:1829 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний дипломат төлөөлөгч
Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросын жүжгийн зохиолч
Ангилал:1795 онд төрсөн
Ангилал:Оросын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч
Николай Рощин

**Николай Васильевич Рощин** (жинхэн овог нь. Рузанков) (1901 оны 11-р сарын 28-нд төрсөн-1960 онд нас барсан) -Зөвлөлтийн цэргийн зүтгэлтэн, дипломат. Хошууч генерал (1945), ЗХУ-аас БНХАУ-д суусан анхны Элчин сайд.

## Намтар 
1919 оноос хойш РКП(б)-ын гишүүн. Тэрээр Сибирийн явган цэргийн 21-р курс (1922), явган цэргийн сургууль (1925),  М.В.Фрунзегийн нэрэмжит Цэргийн академийн тусгай факультетийг төгссөн(1936-1939).    

1919-1921 он - Улаан армийн цэрэг, цэргийн комиссарын нарийн бичгийн дарга. Иргэний дайнд оролцсон. 

1921-1929 он - ЗХУ-ын Карелийн 76-р винтовын дэглэмийн взвод командлагч, командлагчийн туслах, штабын даргын туслах. 

1929 оны Дорнод Хятадын төмөр зам дээрх мөргөлдөөний үеэр тулалдаанд оролцогч. 

1929-1932 он - Дивизийн штабын дайчилгааны тасгийн 1-р ангийн даргын туслах.    

1932-1936 он - Улаан Армийн Улс төрийн албаны "Тревога" сонины редакцийн секторын зааварлагч.    

1936-1939 он - М.В.Фрунзегийн нэрэмжит Цэргийн академид сурсан. 

1939 оны 1-р сараас 10-р сар - Улаан армийн Тагнуулын газрын мэдэлд байсан.    

1939-1942 он - БНХУ-д суугаа ЗХУ-ын ЭСЯ-ны цэргийн атташегийн туслах.

1942-1948 он - Хятад дахь ЗХУ-ын Элчин сайдын яамны цэргийн атташе.     

1949-1952 он -ЗХУ-аас БНХАУ суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.     

1952-1953 он - ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны Зүүн өмнөд Азийн газрын дарга.     

1953-1960 он - ЗХУ-ын Батлан ​​хамгаалах яаманд хариуцлагатай албан тушаалд ажиллаж байсан (тэр Берлин дэх цэргийн тагнуулын газар ажиллаж байсан).

Ангилал:1901 онд төрсөн
Ангилал:1960 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Рязань мужийн хүн
Ангилал:Оросын дипломатч
Ангилал:Хятад дахь Оросын элчин сайд
Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:ОХУ-ын Тагнуулын Ерөнхий Газрын хүн
Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн
Фотон

Биетээс цацрах гэрэл тасралтгүй үргэлжилсэн бус тодорхой долгионы уртад ноогдсон тодорхой энергитэй байдаг ба түүний хамгийн бага энергийн хэмжээг “нэг квант” гэнэ. Эйнштейн энэхүү гэрлийн квантыг “**фотон**” гэж нэрлэсэн нь өдгөө бидний мэдэх гэрлийн бөөмийн нэршил юм.

Ангилал:Бозон
Ангилал:Эгэл бөөм
Ангилал:Цахилгаан соронзон
Ангилал:Оптик
Фокус бүлгийн ярилцлага

Фокус бүлгийн ярилцлага нь маркетингийн судалгааны нэг аргачлал бөгөөд чанарын судалгааны төрөл юм. Цөөн тооны хүмүүсийг чиглүүлэгч хүний удирдлага дор цугуулж, уулзан асуулт асууж, санаа оноог нь сонсож ярилцдаг. Үүгээр дамжуулан  судалгаанд хамааралтай мэдээллийг цуглуулах зорилготой. 

Хоёр төрлийн фокус бүлгийн ярилцлага байдаг.

# Нүүр нүүрээ харсан буюу уламжлалт фокус бүлгийн ярилцлага
# Онлайн фокус бүлгийн ярилцлага

Уламжлалт фокус бүлгийн ярилцлагад 6-12 тооны бүлэг хүмүүсийг урьж оролцуулдаг. Энэ нь мөн хамгийн тохиромжтой тоо юм. Хэт их тоотой байвал чиглүүлэхэд хүндрэлтэй, мэдээлэл цуглуулах явц үр дүн муутай болдог. Чиглүүлэгч урьдчилан бэлдсэн асуултуудыг асууж, мэдээлэл цуглуулах ажлыг хийдэг. Уур амьсгалыг амжилттай авч явахын тулд бага зэрэг амттан, уух зүйлсийг ашиглаж болдог. 

Дор хаяж 40 минут хийхийг судлаачид санал болгодог. Ихэнхдээ ойролцоогоор 2-3 цаг болдог.

Мэргэжлийн судалгааны байгууллагууд зориулалтын тусгай толин ханатай өрөөнд хийдэг ба хөндлөнгөөс бичлэг хийн, ажиглалт хийн давхар мэдээлэл цуглуулдаг.

Тухайн судалгаан дээрээ хэд хэдэн удаа фокус бүлгийн судалгааг өөр өөр цаг хугацаанд хийвэл үр дүнтэй байдаг.
Ангилал:Зах зээлийн судалгаа
Ангилал:Бизнесийн оюун
Ангилал:Маркетинг
Халимагийн Улсын Драмын театр

**Халимагийн Улсын Драмын театр** - ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг улсын нийслэл Элст хотод байрладаг Халимагийн мэргэжлийн драмын театр юм. 

## Түүх 
1927 онд Оросын Астрахань хотод анхны Халимагийн драмын студи нээгдэж, түүний үндсэн дээр явуулын Халимагийн театр байгуулагджээ. Энэ театрын 300 оюутны оролцсон анхны театрчилсан бүтээл "Улан сар"-ыг Москвад үзүүлж байжээ. 1932 оны 1-р сард Саратов хотод Халимагийн үндэсний урлагийн техникум байгуулагдаж, Халимагийн уран бүтээлчдийг бэлтгэж эхэлжээ.

Орчин үеийн Халимагийн Улсын Драмын театр 1936 онд байгуулагдсан. 1936 оны 4-р сарын 21-нд Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Халимагийн бүсийн хороо "Элиста хотод Халимагийн үндэсний студийг зохион байгуулах асуудал" хэлэлцэж тогтоол гаргасан түүхтэй. 1936 оны 5-р сарын 25-наас Халимагийн Зохиолчдын эвлэл Халимагийн жүжгийн урын санд оруулах жүжгүүдийг бэлтгэж, Уильям Шекспир, Александр Грибоедов, Александр Островскийн нарын зохиолыг халимаг хэл рүү хөрвүүлж эхэлжээ. 1936 онд театр нээгдсэнээс 1937 оны эхэн үе хүртэл тус театрын анхны даргаар Халимагийн Ардын яруу найрагч Санж Каляев ажиллаж байжээ.

1936 оны 11-р сарын 5-нд театрын нээлтийн тоглолтоор халимагийн яруу найрагч Хасыр Сян-Белгин  "Өнчин бөх" жүжгээр эхэлсэн байна.

1938 онд театрт орос жүжигчидийн хэсэг байгуулжээ.

Дэлхийн хоёрдугаар дайн эхлэж 1942 онд театрыг Актюбинск хот руу нүүлгэн шилжүүлсэн байна. Зөвлөлтийн Аугаа эх орны дайны үед театр фронтын бүс нутагт уран бүтээлүүдээр аялан тоглодог байжээ. 1943 оны 12-р сараас хойш Халимагуудыг албадан нутаг заагдах үеэр театрын ажилтнууд Сибирьт мөн цөлөгджээ. Театр тухайн үед цөллөгдсөн Халимагийн тусгай суурин газруудад тоглодог байв. 1957 онд Халимагуудыг цагаатгаж, 1958 онд Элст хотноо театр үйл ажиллагаагаа сэргээн үргэлжлүүлсэн байна. 1958-1962 онд театрын найруулагчаар Халимагийн яруу найрагч, жүжигчин Михаил Хонинов ажиллаж байжээ.

1961 онд тус театрыг Халимагийн зохиолч, жүжгийн зохиолч Баатар Басанговын нэрэмжит болгожээ.

Халимагийн драмын театрын урын сан нь одоогийн байдлаар халимаг, орос хэл дээрх бүтээлүүд байдаг байна. 2011 оны 11-р сард Халимагийн улсын Драмын театрт залуу үзэгчдийн "Жангар"театрыг нэгтгэсэн байна. 

Энэ театр нь 232 үзэгчийн суудалтай.

Театрын захирал-Шураева Галина Борисовна.

Театрын уран сайхны удирдаач- Манджиев Борис Наминович.

## Театрын алдартнууд 
* Бадма Джимбеев — халимагийн «Нюдля» (Нүүдэл) дууны зохиолч.
* Дорджин, Сангаджи-Гаря Оджакаевич (1941—1943), Халимагийн гавьяат жүжигчин, хөгжмийн хэсгийн удирдагч.
* Нахимовская, Ася Ефимовна (1961—1997), Халимагийн гавьяат жүжигчин. 
* Сасыков, Александр Тимофеевич (1963—1996), Оросын Ардын жүжигчин.
* Яшкулов, Сергей Борисович — Оросын гавьяат жүжигчин.
Ангилал:1936 онд байгуулагдсан
Ангилал:Элст
Ангилал:Халимагийн соёл
Жимми Нейтрон: Суут хөвгүүн

***Жимми Нейтрон: Суут хөвгүүн*** () нь Nickelodeon Movies, O Entertainment, DNA Productions болон Paramount Pictures кино компаниудын хамтарсан 2001 оны 3-D хөдөлгөөнт инээдмийн кино юм.

2001 оны 12 сарын 21-ны өдрүүдэд АНУ-ад нээлтээ хийсэн тус киног Жон А. Дэвис найруулж Деби Дерриберри, Патрик Стюарт, Мартин Шорт, Роб Паулсен, Жеффри Гарсиа болон Каролин Лоуренс нарын жүжигчид дуу оруулжээ.

## Дүрүүд 
* Деби Дерриберри — Жимми Нейтрон
* Патрик Стюарт — Хаан Губот V
* Мартин Шорт — Ооблар
* Каролин Лоуренс — Синди Вортекс
* Роб Паулсен — Карл Визер
* Жеффри Гарсиа — Шин Эстевез
* Кристал Скалес — Либби Фолфакс
* Фрэнк Уэлкер — Годдард
* Канди Мило — Ник Дин
* Меган Кавана — Жуди Нейтрон
* Марк ДеКарло — Хью Нейтрон
* Андреа Мартин — Хатагтай Фаул

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2001 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Хүүхдийн кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Гэр бүлийн кино
Renault Sandero

**Dacia Sandero** бол Румыны үйлдвэрлэгч Dacia компанийн үйлдвэрлэсэн жижиг оврын автомашин юм. Энэ нь 2007 онд худалдаанд гарсан бөгөөд одоогоор гурав дахь үе нь юм. Мөн Орос, Латин Америк, Иран, Египет, Сахарын цөлөөс өмнөх Африк зэрэг зарим зах зээлд **Renault Sandero** нэрээр худалдаалагдаж байсан.

Ангилал:Автомашин
Куман

**Куман** буюу **Куманууд** нь Куман-Кипчакийн холбооны баруун салбарыг бүрдүүлдэг, Төв Азиас гаралтай, куман хэлээр ярьдаг нүүдэлчин түрэг ард түмэн байв. Тэднийг Орост **половууд** (**половцы**), Өрнө дахинд **куманууд**, Дорнын эх сурвалжуудад **кипчакууд** гэдэг байжээ.

Печенегтэй төрөл садангийн холбоотой тэд *Куман орон* (*Cumania*) гэгддэг Ижил мөрний дагуу болон Хар тэнгисийн хойд бүс нутагт шилжин нутаглаж, эндээс куман-кипчакууд Кавказ ба Хорезмын эзэнт гүрний улс төрийн амьдралд хөндлөнгөөс оролцож байлаа. Куманууд нь дундад зууны үеийн Балканд тогтвортой нөлөө үзүүлсэн Евразийн тал нутгийн догшин агаад аймшигт нүүдэлчин дайчид байв. Тэд олон тоотой, соёлын хувьд боловсронгуй, цэргийн хувьд хүчирхэг байжээ.

Тэдний олонх эцэстээ Хар тэнгисийн баруунд суурьшиж, Киевийн Орос, Галиц-Волынийн вант улс, Алтан ордын хаант улс, Болгарын хоёрдугаар эзэнт гүрэн, Сербийн хаант улс, Унгарын хаант улс, Молдав, Гүржийн хаант улс, Византийн эзэнт гүрэн, Никейн эзэнт гүрэн, Латины эзэнт гүрэн, Валахийн улс төрийн амьдралд нөлөөлж, куман цагаачид улс тус бүрийн дээд зиндааныхан руу нэгдэн нийлсэн болой. Куманууд бас Загалмайтны дөрөвдүгээр аян дайнд болон Болгарын хоёрдугаар эзэнт гүрнийг бий болгоход хүндтэй үүрэг гүйцэтгэсэн. Куман ба кипчак овгууд улс төрийн хувьд нэгдэж Куман-Кипчакийн холбоог байгуулсан аж.

1237 онд монголчууд Киевийн Орос руу довтолсны дараа олон куманууд Унгарын хаант улсаас орогнол хүссэн агаад учир нь тэдний олонх өмнөх хэдэн арван жилд тэнд суурьшсан байжээ. Мөн куманууд Болгарын хоёрдугаар эзэнт гүрэн, Византийн эзэнт гүрэн, Латины эзэнт гүрэн болон Никейн эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн дэх Анатолид чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.

Куман хэл нь дундад зууны үеийн зарим бичиг баримтад батлагдсан бөгөөд эртний түрэг хэлүүдээс хамгийн сайн мэдэгдсэн нь юм. Кодекс Куманикус бол католик номлогчдод куман хүмүүстэй харилцахад нь туслах зорилгоор бичсэн хэл шинжлэлийн гарын авлага байв.
Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан
Ангилал:Унгарын Хант Улс
Ангилал:Киевийн Русь
Ангилал:Украины түүх
Ангилал:Дундад зууны Молдавын түүх
Ангилал:Румыны түүх
Ангилал:Евразийн нүүдэлчид
Засаглал судлалын хүрээлэн

**Засаглал судлалын хүрээлэн** (англиар: Institute of Governance Studies) Монгол Улсад засаглал судлалын чиглэлээр эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлыг хөгжүүлж үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх зорилготойгоор Японд төгсөгч залуус үүсгэн байгуулсан. Тус хүрээлэнгийн судлаачид төрийн, нутгийн удирдлагын, олон нийтийн байгууллагад ажиллаж тухайн үйл ажиллагааг удирдан зохион байгуулж байсан, төрийн захиргааны төв болон орон нутгийн байгууллагуудад бодлого боловсруулах шийдвэр гаргах, гүйцэтгэх түвшинд ажиллаж байсан урт хугацааны туршлагатай, дэлхийн хөгжингүй орнуудад мэргэшиж суралцсан, тухайн салбарт судалгааны ажил хийж байгаа, заах арга зүй, хамтран мэдлэг бүтээх бүтээлч хандлагуудыг ашиглаж олон улсын түвшинд тухайн салбарт тэргүүлэх эрдэм шинжилгээний байгууллага, эрдэмтэн профессорууд, судлаачидтай хамтран ажилладаг байна.

### Үйл ажиллагааны чиглэл 
Засаглалын чиглэлээр судалгаа шинжилгээний ажил хийх, эрдэмтэн судлаачдад дэмжлэг үзүүлж судалгааны ажлын үр дүнг нэвтрүүлэх, олон нийтийн хүртээл болгох чиглэлд ажилладаг. Судалгааны ажлын үр дүн, олон улсын туршлагад түшиглэн төрийн үйлчилгээг сайжруулах зорилгоор аргазүйн зөвлөгөө, сургалт, судалгаа, хамтран мэдлэг бүтээх ажлуудыг зохион явуулдаг байна. Тухайлбал,
Засаглал судлалын хүрээлэн 2021 онд Майкл Жонстоны "Авилгын синдром" номыг монгол хэлнээ орчуулж нийтийн хүртээл болгосон.
## Эх сурвалж 
1. Засаглал судлалын хүрээлэн

2. Засаглал судлалын хүрээлэнгийн фэйсбүүк хуудас

3. Номера инститүт
Ангилал:Монголын ашгийн бус байгууллага
Шекты

**Шекты** (казах хэл: *Шекті*) (бас **чекты**, **чикли**, **чекли** гэх мэтээр бичсэн нь бий) - Бага жузийн бүрэлдэхүүн дэх алимулы овгийн зургаан салбарын нэг болдог, том бөгөөд олон тоотой казах овог.
!
Ысты

**Ысты** (казах хэл: *Ысты*) (бас **усут**, **исут** гэж бичсэн нь бий) - Орчин үеийн казахын ард түмний хэсэг болох Их жузийн овгуудын нэг.
!
Шанышкылы

**Шанышкылы** (казах хэл: *Шанышқылы*) - Их жузийн казахуудын бүрэлдэхүүн дэх эртний нүүдэлчин овог. Уран зохиолд "шанышклы", "шанышкылы", "шаншыклы", бага давтамжтайгаар "чанышкылы", "чанышклы", "санчкылы", "чаншклы" гэж дурдсан байдаг.

## Эх сурвалж 
!
Жаппас

**Жаппас** (казах хэл: *Жаппас*) - Бага жузийн бүрэлдэхүүн дэх Байулы овгийн арван хоёр салбарын нэг болдог казах овог.
!