open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фредониа дахь Нью-Йоркийн Улсын Их Сургууль

**State University of New York at Fredonia** нь АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Фредониа хотод байрлах улсын их сургууль юм. Энэ нь Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулиудын системийн хамгийн баруун талын гишүүн юм. 1826 онд байгуулагдсан бөгөөд Нью-Йорк муж дахь хамгийн эртний долоодугаар их сургууль, мөн Нью-Йорк муж дахь хоёр дахь хамгийн эртний улсын их сургууль (SUNY болон CUNY систем дотроос) бөгөөд хамгийн эртний нь SUNY Potsdam (1816) юм.

Фредониа нь уламжлалт багш бэлтгэх сургуулиудын нэг байсан ба анх ихэвчлэн хөгжмийн боловсролын чиглэлээр мэргэшиж байсан ч одоо бусад олон салбар, үүнд магистрын түвшний хөтөлбөрүүдийг ч санал болгодог. Судлах салбарууд нь шинжлэх ухаан, харилцаа холбоо, хөгжим, боловсрол, нийгмийн шинжлэх ухаан зэрэг орно. Тус сургуульд 80 гаруй мэргэжлийн чиглэл, 50 гаруй туслах мэргэжил (minor) байдаг.АНУ-ын U.S. News & World Report сэтгүүлээс гаргасан 2022-2023 оны “America’s Best Colleges” жагсаалтын **Regional Universities North** ангилалд Fredonia их сургууль 70-р байрт эрэмбэлэгдсэн. Fredonia-ийн **хэл, ярианы эмгэг судлалын магистрын хөтөлбөр** 146-д эрэмбэлэгдсэн байна. SUNY Fredonia-ийн спортын багууд нь **National Collegiate Athletic Association (NCAA)**-ын **Division III** ангилалд оролцдог бөгөөд тэдгээрийн нэр нь **Blue Devils** юм. Тус баг нь **State University of New York Athletic Conference (SUNYAC)**-ын гишүүнээр тоглодог.
Шууд бус татвар

Шууд бус татвар
Шууд бус татвар (жишээлбэл борлуулалтын татвар, нэгж бүрийн татвар, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар [НӨАТ], онцгой албан татвар, хэрэглээний татвар, гаалийн тариф гэх мэт) нь бараа, үйлчилгээ хэрэглэгчдэд хүрэхээс өмнө ногдуулдаг татвар юм. Эцсийн хэрэглэгч уг татварыг бараа, үйлчилгээний зах зээлийн үнэд багтсан байдлаар төлдөг. Нөгөө талаас, хэрэв татвар төлөгч этгээд татварын эрх бүхий байгууллагад татвар төлсний дараа орлогын түвшинд нь ямар нэгэн хохирол үүсэхгүй бол уг татвар нь шууд бус татвар гэж тооцогдоно. Өөрөөр хэлбэл, татварын ачаалал болон татварын нөлөө нь нэг хүн дээр биш, өөр хэн нэгэн рүү шилжиж буй учир ийм төрлийн татварыг шууд бус татвар гэнэ.Шууд бус татварыг зуучлагч (жишээ нь жижиглэнгийн дэлгүүр) дамжуулан хэрэглэгчээс авдаг. Хэрэглэгч худалдан авч буй барааны үнэд багтсан байдлаар татварыг төлнө. Зуучлагч дараа нь уг татварыг төрд тайлан мэдүүлгийн хамт шилжүүлнэ. Ийм утгаар шууд бус татвар нь шууд татвараас ялгаатай бөгөөд шууд татварыг төр нь хувь хүн (эсвэл хуулийн этгээд)-ээс шууд авч байдаг. Зарим шинжээчид шууд татварыг "өөр хүнд шилжүүлж болдоггүй татвар" гэж, харин шууд бус татварыг "өөр хүнд шилжүүлж болдог татвар" гэж тайлбарладаг.
Шууд бус татвар нь төрийн нийт татварын орлогын ихэнх хувийг бүрдүүлдэг. Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагаас (OECD) гаргасан мэдээллээр 2018 онд гишүүн орнуудын шууд бус татварын орлого нь нийт татварын орлогын дунджаар 32.7%-ийг эзэлж байжээ (стандарт хазайлт нь 7.9%). Хамгийн өндөр хувьтай орон нь Чили байсан бөгөөд 53.2%, хамгийн бага хувьтай нь АНУ байсан бөгөөд 17.6% байв. Сүүлийн жилүүдэд хөгжингүй орнуудад шууд болон шууд бус татварын харьцааны өөрчлөлт ажиглагдаж байгаа ба ерөнхий хандлага нь шууд татварын хувь нэмэгдэж байгаа явдал юм. Хөгжиж буй орнуудад ч ийм хандлага байгаа ч хөгжингүй орнуудтай харьцуулахад энэ нь бага хэмжээнд ажиглагдаж байна.
Нью-Йоркийн мужийн их сургууль – Пёрчэйс

Нью-Йоркийн мужийн их сургууль – Пёрчэйс салбар (англиар State University of New York at Purchase, товчоор Purchase College эсвэл SUNY Purchase) нь Нью-Йорк мужийн Пёрчэйс хотод байрладаг улсын шинжлэх ухаан, урлагийн коллеж юм.

1967 онд амбан захирагч Нелсон Рокфеллерийн санаачлагаар байгуулагдсан энэ коллеж нь Нью-Йоркийн мужийн их сургуулийн (SUNY) системд багтдаг 13 иж бүрэн их сургуулийн нэг юм.

Пёрчэйс коллеж баригдсан газар нь анх 1734 онд Томасын гэр бүлээр анх суурьшигдаж байжээ. Жон Томас нь 1743–1776 оны хооронд колонийн Нью-Йоркт төрийн хурлын гишүүнээр ажилласан бөгөөд мөн Уэстчестер тойргийн шүүхийн шүүгч, цэргийн зохион байгуулагч байсан юм.

Түүнийг АНУ-ын тусгаар тогтнолын анхны дэмжигчдийн нэг гэдэг. Түүхч Роберт Болтон “Уэстчестер тойргийн түүх” номдоо Томасыг “сэтгэлтэй Виг намын гишүүн” гэж нэрлээд, тэрээр АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхаглалын эхний олон нийтийн уншлагыг 1776 оны 7-р сарын 11-нд Нью-Йоркийн Уайт-Плейнс шүүхийн танхимд хийсэн гэдэг.

1777 оны 3-р сарын 22-нд Жон Томасыг Британичууд баривчилж, 5-р сарын 2-нд нас баржээ.
Түүний хөвгүүд болох Жон Томас Жуниор болон Томас Томас нар нь мөн АНУ-ын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцсэн. Томас Томас хожим генерал цолтой болсон байна.
Борлуулалтын цэг

## Борлуулалтын цэг
Борлуулалтын цэг (Point Of Sale, POS) буюу худалдан авалтын цэг (Point Of Purchase, POP) гэдэг нь худалдааны гүйлгээ хийгдэх газрыг хэлнэ. Энэ үед худалдагч үйлчлүүлэгчийн төлөх ёстой дүнг тооцоолж, тухайн дүнг харуулдаж , мөнгө төлөх сонголтуудыг санал болгодог. Энэ нь мөн үйлчлүүлэгч худалдаачинд бүтээгдэхүүн худалдан авах буюу үйлчилгээ авсны төлөө төлбөр төлдөг цэг юм. Үйлчлүүлэгч төлбөрөө төлсний дараа, худалдаачин гүйлгээний баталгаа болгон ихэвчлэн хэвлэгдсэн, эсвэл цахимаар илгээж болох баримт өгдөг.

Үйлчлүүлэгчийн төлөх ёстой дүнг тооцоолоход, худалдаачин янз бүрийн төхөөрөмж ашиглаж болно. Үүнд жинлүүр, баркод уншигч, кассын машин ( “POS кассын машин”, “POS систем”) орно. Төлбөр хийхийн тулд төлбөрийн мэдрэгчтэй дэлгэц болон бусад тоног төхөөрөмж, програм хангамжийг  ашиглагддаг.

Борлуулалтын цэгийг мөн үйлчилгээний цэг гэж нэрлэдэг. Учир нь энэ нь зөвхөн борлуулалтын төгсгөл биш, мөн бараа буцаах, эсвэл хэрэглэгчийн захиалга хийх цэг ч байж болдог. POS програм хангамжид нэмэлт функцүүд ч байж болдог. Жишээлбэл: бараа материалын удирдлага, хэрэглэгчийн харилцааны удирдлага (CRM), санхүү, агуулахын систем гэх мэт
Баялгийн татвар

Баялгийн татвар

Баялгийн татвар (мөн хөрөнгийн татвар эсвэл өмчийн татвар гэж нэрлэдэг) нь аж ахуйн нэгжийн эзэмшиж буй хөрөнгө эсвэл байгууллагын цэвэр хөрөнгийн татвар юм. Үүнд бэлэн мөнгө, банкны хадгаламж, үл хөдлөх хөрөнгө, даатгал, тэтгэврийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан хөрөнгө, нэгдэлгүй аж ахуйн нэгжийн өмчлөл, санхүүгийн үнэт цаас, хувийн итгэлцэл (баялгийн нэг удаагийн хураамж нь хөрөнгийн хураамж) зэрэг хувийн хөрөнгийн нийт үнэ цэнэ багтана. Ер нь баялгийн татвар ногдуулахдаа ипотекийн зээл болон бусад өр зэрэг хувь хүний өр төлбөрийг нийт хөрөнгөөс нь хасдаг. Иймээс энэ төрлийн татварыг ихэвчлэн цэвэр баялгийн татвар гэж нэрлэдэг.

2017 оны байдлаар ЭЗХАХБ-ын 36 орны тав нь хувь хүний баялгийн татвартай байсан (1990 онд 12 байсан).

Баялгийн татвар нь хувь хүмүүст их хэмжээний хөрөнгө хуримтлуулахад хүндрэл учруулж, орлогын тэгш бус байдлыг бууруулж чадна гэж дэмжигчид байнга маргадаг. Баялгийн татварыг шүүмжилдэг олон хүн баялгийн татвар нь чинээлэг хүмүүс болон бизнес эрхлэгчид баялгаа татварын доод эрх мэдэл рүү (татварын диваажин гэх мэт) шилжүүлэхэд хүргэдэг гэж үздэг.

ЭЗХАХБ-ын баялгийн татвартай орнууд

Дэлхийн орлогын статистикийн мэдээллийн сан нь баялгийн татвараас цуглуулсан орлогын тохиолдлыг баримтжуулсан улс орнуудын жагсаалтыг танилцуулж байна (мэдээлэл нь 1965-2021 он хүртэл хязгаарлагдмал). Нийт найман улс (Австри, Дани, Финлянд, Герман, Нидерланд, Норвеги, Швед, Швейцарь) 1965 онд баялгийн татвараар орлого цуглуулж байсан нь мэдэгдэж байсан. Дараагийн хэдэн арван жилд баялгийн татварын орлогыг тайлагнадаг улс орнуудын тоо аажмаар нэмэгдэж, 1995 онд Дани, Франц, Финланд, Франц, Финланд, Франц, 1995 онд баялгийн татварын орлогоо тайлагнадаг улс орнуудын тоо аажмаар нэмэгджээ. Герман, Исланд, Итали, Нидерланд, Норвеги, Испани, Швед, Швейцарь) татварын энэ хэлбэрээс олсон орлогыг тайлагнадаг.
  
      Ангилал: Их сургууль
Пигувийн татвар

Пигувийн татвар

Пиговийн татвар (мөн Пиговийн татвар гэж нэрлэдэг) нь сөрөг нөлөөллийг (жишээ нь зах зээлийн үнэд ороогүй гуравдагч этгээдийн гаргасан гадаад зардал) үүсгэдэг аливаа зах зээлийн үйл ажиллагаанд ногдуулдаг татвар юм. Пигувийн татвар нь Нэшийн тэнцвэрт байдал, Паретогийн оновчтой үр ашигт хүрэхийн тулд сөрөг гадаад хүчин зүйлсийг дотооддоо шингээхийг оролддог арга юм. Зах зээлийн таагүй буюу үр ашиггүй үр дагаврыг (зах зээлийн доголдол) засч залруулах зорилгоор уг татварыг ихэвчлэн засгийн газраас тогтоодог бөгөөд үүнийг сөрөг гадны нөлөөллийн гадаад ахиу зардалтай тэнцүүлэх замаар тогтоодог. Сөрөг гадны нөлөөлөл байгаа тохиолдолд нийгмийн зардалд хувийн зардал, сөрөг нөлөөллөөс үүдэлтэй гадаад зардал орно. Энэ нь зах зээлийн үйл ажиллагааны нийгмийн зардлыг тухайн үйл ажиллагааны хувийн зардлаар нөхдөггүй гэсэн үг юм. Ийм тохиолдолд зах зээлийн үр дүн нь үр ашиггүй бөгөөд бүтээгдэхүүний хэт их хэрэглээнд хүргэж болзошгүй юм. Гадны сөрөг нөлөөллийн гол жишээ бол хүрээлэн буй орчны бохирдол, тамхи, чихэрлэг ундааны хэрэглээтэй холбоотой нийгмийн эрүүл мэндийн зардал нэмэгдэх явдал юм.

Гадны эерэг нөлөөлөл байгаа тохиолдолд (жишээ нь, зах зээлийн үнэд ороогүй нийгэмд олж авсан гадаад нийтийн ашиг тус) зах зээлийн үйл ажиллагаанд оролцохыг зөвшөөрөөгүй хүмүүс үр ашгийг хүртэж, зах зээл дутуу үйлдвэрлэж болно. Үүнтэй төстэй логик нь хэрэглэгчдэд нийгэмд ашигтай бүтээгдэхүүний төлбөрийг төлж, нийгэмд илүү эерэг үр өгөөжийг бий болгохын тулд үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэхэд нь туслах зорилгоор Пигувийн татаасыг бий болгохыг санал болгож байна.

Зарим тохиолдолд томуугийн эсрэг вакцин болон нийтийн бараа (боловсрол, үндэсний батлан хамгаалах гэх мэт), судалгаа, боловсруулалт гэх мэтээр хангах татаасыг дурдаж болно.

    Ангилал: Их сургууль
Засгийн газрын зарцуулалт

**Засгийн газрын зарцуулалт** буюу зарлагад засгийн газрын бүх хэрэглээ, хөрөнгө оруулалт, шилжүүлгийн төлбөр багтана. Үндэсний орлогын нягтлан бодох бүртгэлд засгийн газраас иргэдийн хувийн болон хамтын хэрэгцээг шууд хангахын тулд одоогийн хэрэгцээнд зориулж бараа, үйлчилгээг худалдан авахыг засгийн газрын эцсийн хэрэглээний зардал гэж ангилдаг. Дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт, судалгааны зардал гэх мэт ирээдүйн үр өгөөжийг бий болгох зорилготой бараа, үйлчилгээг засгийн газрын худалдан авалтыг засгийн газрын хөрөнгө оруулалт (засгийн газрын нийт хөрөнгийн хуримтлал) гэж ангилдаг. Эцсийн хэрэглээ болон нийт хөрөнгийн хуримтлалд зориулсан засгийн газрын эдгээр хоёр төрлийн зардал нь нийлээд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний нэг гол бүрэлдэхүүн хэсгийг бүрдүүлдэг.

Өөрийн мөнгөн тэмдэгтийг гаргадаг засгийн газрын хувьд ерөнхийдөө өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлдэг. Гэсэн хэдий ч бүрэн ажил эрхлэлттэй гэж үзвэл хүн амын үйлдвэрлэсэн нөөцийг инфляцийн дарамтгүйгээр олж авахын тулд засгийн газрын зээл, татвар, гаалийн татвар, байгалийн баялгийг худалдах, түрээслэх, үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд нэвтрэх хураамж, лицензийн хураамж зэрэг янз бүрийн хураамжаар худалдан авах чадварыг хасах шаардлагатай. Эдгээр бүрэн эрхт засгийн газрууд зарцуулсан мөнгөө оронд нь үнэт цаас гаргах замаар түр зуур арилгахаар шийдсэн тохиолдолд зээлсэн мөнгөнийхөө хүү төлдөг. Засгийн газрын зардлын өөрчлөлт нь макро эдийн засгийн бизнесийн мөчлөгийг тогтворжуулахад ашигладаг төсвийн бодлогын гол бүрэлдэхүүн хэсэг юм.

Ангилал:Засгийн газрын санхүүжилт
Ангилал:Төсвийн бодлого
Монгол Улсын Иргэний Хууль

Хуулийн этгээд

Хуульд зааснаар, “хуулийн этгээд” гэдэг нь аливаа хүн эсвэл хуулийн этгээд байж болно. Энэ нь эд зүйл эзэмших, гэрээ байгуулах, өөрийн өмчтэй байх зэрэг хүний хийж чаддаг зүйлийг хууль ёсны дагуу хийх боломжтой этгээд юм. “Хуулийн этгээд” гэх нэр томьёог хэрэглэж байгаа нь эдгээр этгээдүүд нь ихэнхдээ хүнтэй адилхан (өөрөөр хэлбэл, хууль ёсоор ихэнх зүйлсийг хийж чаддаг) боловч үнэн хэрэгтээ хүн биш, хүн гэдэг утгаар нь бодит хүн биш гэдгийг илэрхийлдэг (жишээлбэл, компани, корпораци гэх мэт бизнесийн байгууллагууд).

Хууль зүйн хувьд хоёр төрлийн этгээд байдаг:

1. Хүний этгээд (заримдаа бие хүн, байгалийн хүн гэж нэрлэгддэг)

2. Хуулийн этгээд (заримдаа хуульчлагдсан этгээд, хийсвэр этгээд, фиктив этгээд, латинаар persona ficta гэж нэрлэдэг)

Хүний этгээд нь хүн бөгөөд төрөх үедээ байгалийн жамаар хууль ёсны эрх зүйн чадамжтай болдог. Харин хуулийн этгээд нь хууль тогтоомжоор эрх зүйн чадамжтай болдог. Тиймээс тэднийг "хиймэл хүн" гэж нэрлэдэг. Жишээ нь: компанийн бүртгэл. Их Британи дахь хамгийн түгээмэл жишээ бол буяны байгууллагын бүртгэл хариуцсан төрийн агентлаг болох Charity Commission юм. НҮБ-ын Тогтвортой Хөгжлийн Зорилт (SDG)-ын 16.9-т 2030 он гэхэд бүх хүнд, түүний дотор төрсний бүртгэлтэй байх хуулийн этгээдийн үнэмлэхтэй болгох зорилтыг дэвшүүлсэн байдаг.

Хуулийн этгээдэд корпораци, пүүс компани (зарим улс оронд), төрийн зарим агентлагууд зэрэг багтана. Тэднийг хууль зүйн үүднээс хүн мэтээр авч үзэж, хуулиар эрх үүрэг хүлээлгэх боломжтой байдаг.
Ангилал:их сургууль
Калифорни мужийн Үндэсний их сургууль

## Калифорниа мужийн Үндэсний Их Сургууль 
Үндэсний Их Сургууль нь АНУ-ын Калифорниа мужийн Сан Диего хотод төвтэй хувийн их сургууль юм. 1971 онд байгуулагдсан энэ сургууль Калифорниа даяарх салбар кампусууд, Невада муж дахь нэг салбар кампус, мөн онлайн сургалтын хөтөлбөрүүдээр дамжуулан дээд боловсролын зэрэг олгох сургалтуудыг санал болгодог. Үндэсний Их Сургуулийн хөтөлбөрүүд насанд хүрсэн суралцагчдад зориулан бүтээгдсэн. Танхимын сургалтууд ихэвчлэн 4 долоо хоног эсвэл оройн цагаар долоо хоногийн хэдхэн өдөр, заримдаа бямба гаригийн анги хэлбэрээр явагддаг.

Энэ сургууль онлайн сургалтад зориулан бичлэгтэй хичээл болон бодит цагийн виртуал анги ашигладаг. Үүсгэн байгуулагч Дэвид Чигос нь АНУ-ын тэнгисийн цэргийн ахмад бөгөөд General Dynamics Corporation компанид ажиллагсдын сургалтын захирлаар ажиллаж байсан. Тэрбээр энэ сургуулийг насанд хүрсэн хүмүүст зориулсан уламжлалт бус их сургууль болгон байгуулсан юм.

1971 онд Үндэсний Их Сургуулийг 27 оюутантай, ашгийн бус хувийн байгууллага болгон зохион байгуулсан бөгөөд анхны төгсөлтийн баяраар 143 оюутан төгссөн. 1971-1975 он хүртэл тус сургууль Сан Диегогийн Point Loma дахь 1050 Rosecrans Street хаягт байрлаж байсан. Харин 1975 онд Mission Valley-д хоёр үл хөдлөх хөрөнгө худалдан авч, тэр үеэс төв байраа тийш шилжүүлжээ.

Эх сурвалж:
https://en.wikipedia.org/wiki/National_University_(California)
Татвар төлөгч

**Татвар төлөгч** гэж татвар төлөх үүрэгтэй хувь хүн эсвэл байгууллагыг (жишээлбэл, компани) хэлнэ. Орчин үеийн татвар төлөгчдөд засгийн газраас иргэд болон аж ахуйн нэгжүүдэд олгосон “таниулах дугаар”, “лавлах дугаар” зэрэг таних дугаар олгогдсон байдаг.

Хэн татвар төлдөг вэ:
Татвар төлөгч гэдэг нь засгийн газрын татварын агентлагуудад төлбөр төлөх үүрэгтэй хувь хүн эсвэл байгууллагыг хэлнэ. Татвар нь орлогын татвар, өмчийн татвар (жишээ нь орон сууц, тээврийн хэрэгсэл) зэрэг олон хэлбэртэй байж болно. Хүмүүс бараа, үйлчилгээ авахдаа татвар төлдөг. “Татвар төлөгч” гэдэг нэр томьёо нь тухайн улсын иргэд эсвэл компанид хамаарах бөгөөд, татвар төлөгчдийн мөнгө нь нийтийн сангийн нэг хэсэг болж, засгийн газар хувь хүн эсвэл хамтын хэрэгцээг хангах зорилгоор ашигладаг. Аж ахуйн нэгжүүд ч мөн адил татвар төлөгч тул тэдний орлого, зардал татварын зохицуулалтад хамаардаг.

Орлогын татвар:
Засгийн газар хувь хүний орлого, бизнесийн орлого, хүүгийн орлого зэрэгт орлогын татвар оногдуулдаг. Үүнээс гадна ажил олгогчид ажилчдын цалингаас татвар суутгаж, түүнийг засгийн газарт төлөх үүрэгтэй. Капитал ашигт ажиллагааны татвар гэдэг нь хувьцаа, бонд зэрэг хөрөнгийн борлуулалтаас олсон ашгийн татвар юм. Өв хөрөнгийн татвар гэдэг нь өмчлөгч нас барахад түүний өмчийг шилжүүлэх үед ногдуулдаг татвар юм.

Ангилал:Татвар
Бэлэглэлийн татвар

Эдийн засгийн хувьд, **бэлэглэлийн татвар** гэдэг нь нэг амьд хүн эсвэл хуулийн этгээд өөр хүнд мөнгө эсвэл өмч шилжүүлэхэд ногдуулдаг татвар юм. Бэлэглэлийн татвар бол шилжүүлгийн татварын нэг төрөл бөгөөд нэг хүн бусдад ямар нэгэн үнэ цэнтэй зүйлийг өгч буй үед, энэ нь үнэ төлбөргүй буюу "бэлэг" гэж тооцогдвол бэлэглэлийн татварын ангилалд орно. Харин тухайн зүйлийг нас барсны дараа шилжүүлж буй бол энэ нь өв залгамжлалын татварын хүрээнд тооцогдоно. Зарим оронд бэлэглэлийн татварыг өв залгамжлалын татвараас тусад нь авч үздэг. Бүх оронд бэлэг нь татварын хуулиар адилхан тооцогддоггүй. Бүх хөнгөлөлт, босго, чөлөөлөлтүүдийг харгалзан үздэг бөгөөд энэ төрлийн татварын хувь хэмжээ нь орон бүрд өөр өөр, ихэнхдээ нарийн, хувьсамтгай байдаг.

Хөрөнгө болон баялгийг шилжүүлэх үйл явц нь ирээдүй хойч үед өвлүүлэх зорилготой байдаг бөгөөд үүнийг өв залгамжлалын төлөвлөлт (estate planning) гэж нэрлэдэг. Ийм шилжүүлэг нь хүн нас барахаасаа өмнө хөрөнгөө шилжүүлэх байдлаар хийгддэг. Бэлэглэлийн татварын шаардлагыг хангахын тулд бэлэг өгч буй хүн тухайн бэлгийн бүрэн үнийг тооцон өгдөг. Гэхдээ тэд тухайн бэлэглэлийн татварыг төлөх шаардлагатай байж болно. Харин хүлээн авагч нь бэлгийн үнийн дүнгээс бага хэмжээний мөнгө төлөх юм бол энэ төрлийн шилжүүлэг нь бэлэглэлийн татварт хамаарна. Гэвч бүх чөлөөлөлт, босго, хөнгөлөлтүүд биелсэн бол бэлэглэлийн татвар ногдохгүй.

Зөв бэлгийн үйлдэлд хамаарах зарим шалгуурууд байдаг. Үүнд:

Өгөх хүний зорилго нь сайн дураараа, бэлэг өгөх байх ёстой.

Харин хүлээн авагч тал тухайн зүйлийг хүлээн авах, хүлээн авч чадах чадвартай байх ёстой.

Бэлэг өгч буй хүн тухайн өмчийн бүх эрхийг бусдад шилжүүлэхэд бэлэн байх хэрэгтэй.

Ангилал:Татвар
Хүний капитал

**Хүний капитал** буюу **хүний хөрөнгө** гэдэг нь эдийн засагчдын үйлдвэрлэлийн үйл явцад хэрэгтэй гэж үздэг хувийн шинж чанаруудыг тодорхойлоход ашигладаг ойлголт юм. Үүнд ажилчдын мэдлэг, ур чадвар, арга олох чадвар, эрүүл мэнд, боловсрол зэрэг орно. Хүний капитал хувь хүний орлогод ихээхэн нөлөөлдөг. Судалгаанаас үзэхэд хүний капиталын хөрөнгө оруулалт нь хүүхэд нас, өсвөр насандаа эдийн засгийн өндөр өгөөжтэй байдаг.

Компаниуд хүний капиталд хөрөнгө оруулах боломжтой; жишээлбэл, боловсрол, сургалтаар дамжуулан чанар, үйлдвэрлэлийн түвшнийг дээшлүүлэх.

## Түүх
Адам Смит капиталын тодорхойлолтдоо "нийгмийн бүх оршин суугчид эсвэл гишүүдийн олж авсан, ашигтай чадвар" гэж оруулсан байдаг. "Хүний капитал" гэсэн нэр томьёог анх ашигласан нь Ирвинг Фишер байж магадгүй юм. "Хүний капитал" гэсэн хэллэгтэй анхны хэлэлцүүлгийг Артур Сесил Пигу хэлсэн.

Материаллаг хөрөнгө оруулалт шиг хүний капиталд хөрөнгө оруулалт гэж байдаг. Тиймээс үүнийг хүлээн зөвшөөрч эхлэхэд хэрэглээ дэх эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын эдийн засаг хоёрын ялгаа бүдгэрч байна. Учир нь хэрэглээ гэдэг нь нэг цэгт хүртэл хувь хүний үйлдвэрлэлийн чадавхад оруулсан хөрөнгө оруулалт юм. Энэ нь ялангуяа хүүхдүүдтэй холбоотой чухал ач холбогдолтой: тэдний хэрэглээнд хэт их зарцуулалтыг багасгах нь тэдний дараагийн амьдралын үр ашгийг ихээхэн бууруулдаг. Насанд хүрэгчдийн хувьд ч гэсэн бид баялгийн цар хүрээгээр тодорхой зайд бууж, тансаг байдал, "шаардлагагүй" тав тухын бүсээс холдсоны дараа хувийн хэрэглээгээ шалгах нь хөрөнгө оруулалтыг шалгах явдал юм.
Татвар (такс)

## Татвар (такс)
 Эдийн засгийн шинжлэх ухаанд татвар гэдэг нь улс эсвэл бусад улс төрийн субъектээс ногдуулдаг зорилтот төрлийн татварын хэлбэр юм.  Энэ нь ихэвчлэн гаальтай холбоотой байдаг бөгөөд үүнийг тариф эсвэл хураамж гэж нэрлэдэг.  Энэ нэр томъёог ихэвчлэн гадаадад худалдаж авсан зарим бараа бүтээгдэхүүний татварыг тодорхойлоход ашигладаг.

 Албан татвар нь хувь хүн, корпорациудад шууд ногдуулах орлого, хөрөнгийн татвар биш харин тодорхой бараа бүтээгдэхүүн, санхүүгийн гүйлгээ, үл хөдлөх хөрөнгө гэх мэт зүйлээс ногдуулдаг байна.  Тухайлбал, гаалийн татвар, онцгой албан татвар, тэмдэгтийн хураамж, эд хөрөнгийн хураамж, бэлэглэлийн хураамж зэрэг болно.

 Гаалийн татвар

 Үндсэн нийтлэл : Тариф § Гаалийн татвар

 Гаалийн татвар буюу төлбөр гэдэг нь олон улсын худалдаанд бараа импортлох, экспортлоход ногдуулдаг шууд бус татвар юм.  Эдийн засагт татвар гэдэг нь бас нэгэн төрлийн хэрэглээний татвар юм.  Импортын бараанд ногдуулах татварыг "импортын татвар", харин экспортод ногдуулах татварыг "экспортын татвар" гэж нэрлэдэг.
Минерва их сургууль

**Минерва Их Сургууль** (, өмнө нь **Кек Магистрын Институт дахь Минерва сургууль** гэдэг нэртэй байсан) нь АНУ-ын Калифорни мужийн Сан-Франциско хотод байрладаг, дотуур байрны системтэй их сургууль юм. Уг сургуулийг Бен Нелсон Benchmark Capital-аас 25 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт авч 2012 онд байгуулсан. Бүх хичээл нь хамгийн ихдээ 19 оюутантай семинар хэлбэрээр явагддаг.

Оюутнууд улирал тус бүр шинэ улсад дотуур байранд хамтдаа амьдрангаа суралцдаг. Сургалтаа Сан-Франциско хотод эхлүүлж, дараа нь Сөүл, Тайпэй, Хайдарабад, Буэнос-Айрес, Токио, Берлин зэрэг хотуудад амьдарч, эцэст нь Сан Францискод хөтөлбөрөө дуусгадаг.

## Түүх
### Минерва төсөл
2012 оны дөрөвдүгээр сард Минерва төсөл нь бакалаврын хөтөлбөр хөгжүүлэх зорилгоор Benchmark Capital-аас дахин 25 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт авсан бөгөөд үүний үр дүнд Кек Магистрын Институт дахь Минерва сургууль бий болсон. Стивен Косслин 2013 оны гуравдугаар сард Минервад нэгдэж, анхны деканаар ажилласан.

Косслин Минервад ирэхээс өмнө Стэнфордын Их Сургуулийн Зан Үйлийн Шинжлэх Ухааны төвийн захирал, мөн Харвардын Их Сургуулийн Нийгмийн Ухааны Сургуулийн деканаар ажиллаж байсан. Тэрээр Минервад урлаг ба шинжлэх ухааны дөрвөн коллежийн захирлыг сонгон шалгаруулах, семинарын хэлбэртэй хөтөлбөр хөгжүүлэх ажлыг хариуцсан.

Ангилал:Калифорнийн их сургууль
АНУ-ын өв залгамжлалын татвар

**АНУ-ын өв залгамжлалын татвар** () гэдэг нь нас барсан хүний эд хөрөнгийг шилжүүлэхэд ногдуулдаг, АНУ-ын холбооны татвар юм. Энэ татвар нь тухайн хүний гэрээслэлээр шилжүүлж буй хөрөнгөд хамаарах бөгөөд хэрвээ гэрээслэлгүй бол тухайн мужийн хуульд заасан дагуу шилжүүлдэг. Мөн итгэмжлэгдсэн сангаар (trust) дамжуулан шилжүүлсэн хөрөнгө, зарим амь даатгалын шимтгэл, банкны дансны үлдэгдэл зэрэг нь уг татварт хамрагдаж болно. Өв залгамжлалын татвар нь АНУ-ын холбооны “нэгдмэл бэлэг ба өв залгамжлалын татварын тогтолцоо”-нд багтдаг бөгөөд үүний нөгөө хэсэг болох бэлэглэлийн татвар нь амьд ахуй цагтаа бусдад шилжүүлсэн хөрөнгөд хамаардаг.

Холбооны засгийн газраас гадна АНУ-ын 12 муж нас барсан хүний өв хөрөнгөд татвар ногдуулдаг. Мөн 6 мужид “хүлээн авагчийн татвар” гэж байдаг бөгөөд энэ нь нас барсан хүний хөрөнгөөс хувь авч буй хүнд ногдуулдаг татвар юм.

Гэхдээ олон хөнгөлөлт, чөлөөлөлтүүд байдаг тул татвар төлөх үүрэгтэй өв хөрөнгийн тоо цөөн байдаг. Жишээ нь, 2021 онд ердөө 2,584 өв хөрөнгө холбооны өв залгамжлалын татвар төлсөн байна. Хэрэв хөрөнгийг эхнэр/нөхөр эсвэл холбооны хуулиар хүлээн зөвшөөрөгдсөн буяны байгууллагад шилжүүлж байвал энэ татвар ерөнхийдөө хамаардаггүй. Мөн хүн нас барахаасаа өмнө болон нас барах үедээ тодорхой хэмжээний хөрөнгийг татваргүйгээр шилжүүлэх боломжтой байдаг. Жишээ нь, 2014–2015 онд энэ хязгаар 5,340,000 доллар байсан бол 2016 онд 5,450,000 доллар байв (гэрлэсэн хосуудын хувьд нийлээд 10.90 сая доллар, хэрэв нас барсан хүн хөрөнгөө ханьдаа үлдээгээгүй бол).

2024 онд хувь хүний татвараас чөлөөлөгдөх дээд хэмжээ 13.61 сая доллар, гэрлэсэн хосуудын хувьд 27.22 сая доллар байна.

Өв залгамжлалын татвар
Киевийн Үндэсний их сургууль

**Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндсэний их сургууль** (украин. *Київський національний університет імені Тараса Шевченка,* англи. *Taras Shevchenko National University of Kyiv,* лат. *Universitas Kioviensis*) — Киев хотод орших Украины ууган болон томоохон дээд боловсролын байгууллагын нэг. 2009 онд бие даасан судалгааны статустай болсон. 

## Түүх 
Оросын I Николай хааны зарлигаар 1833 оны 11-р сарын 8-нд *Гэгээн Владимирын нэрэмжит Киев хотын Эзэн хааны их сургууль* нэртэйгээр анх байгуулагдсан. Нэр нь түүхэн явцад дараах байдлаар өөрчлөгдсөн. Үүнд:

* 1916 он - Гэгээн Владимирын нэрэмжит Киевийн их сургууль.
* 1920 он - М.П.Драгомановын нэрэмжит Ардын боловсролын дээд сургууль
* 1926 он - М.П.Драгомановын нэрэмжит Киевийн Ардын боловсролын дээд сургууль
* 1933 он - Киевийн Улсын их сургууль 
* 1939 он — Т.Г.Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Улсын их сургууль 
* 1959 он - Лениний одонт Т.Г.Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Улсын их сургууль. 
* 1984 он - Лениний болон Октябрийн хувьсгалын одонт Т.Г.Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Улсын их сургууль.
* 1994 он - Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн их сургууль.
* 1999 он - Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндэсний их сургууль.

1834 онд тус их сургууль нь зөвхөн нэг факультеттай - философи, түүх, филологи, физик-математик гэсэн хоёр тэнхимтэй байсан бөгөөд тэнд 62 оюутан суралцдаг байв. 1835 онд хуулийн факультет, 1841 онд анагаах ухааны факультетууд нээгдэв (дараа нь анагаах ухааны факультет салж, одоогийн Киевийн анагаах ухааны их сургууль болсон). 1850 онд философийн факультетийг түүх, филологи, физик-математик гэж хуваасан. Тус их сургууль нь 1918 он хүртэл эдгээр дөрвөн факультетын нэг хэсэг болж ажилласан.

1845-1846 онд Тарас Шевченко тус их сургуульд археологийн судалгааны ажилд зураачаар ажиллаж байжээ.

Ангилал:Украины их сургууль
Шууд татвар

Үндсэндээ тодорхойлолт нь улс орноос шалтгаалан ялгаатай байдаг ч ерөнхийдөө **шууд татвар** гэдэг нь хувь хүн эсвэл өмч дээр ногдуулдаг татвар бөгөөд энэ нь гүйлгээ дээр ногдуулдаг татвараас ялгаатай юм. Гүйлгээнд ногдуулдаг татварыг шууд бус татвар гэж нэрлэдэг. Шууд болон шууд бус татварын ялгаа нь татвар төлөгч нь үнэхээр татвар төлөгч үү эсвэл татварыг гуравдагч этгээд (ихэвчлэн үйлчлүүлэгч) дааж буй эсэх дээр үндэслэдэг. Энэхүү нэр томьёо нь эдийн засаг, улс төрийн дүн шинжилгээ хийхэд ашиглагддаг ч өөрөө хууль эрх зүйн утгагүй байдаг. Гэхдээ АНУ-д энэ нэр томьёо онцгой ач холбогдолтой байдаг учир нь АНУ-ын Үндсэн хуульд үндэсний засгийн газар ногдуулсан шууд татварууд нь мужуудын хүн амын тоонд үндэслэн хуваарилагдах ёстой гэж заасан байдаг; мөн Европын Холбоонд шууд татвар нь гишүүн улсуудын бүрэн хариуцлагад байдаг байна.

## Ерөнхий утга
Ерөнхийд нь шууд татвар гэдэг нь хувь хүн (хуулийн этгээд буюу байгалийн этгээд) эсвэл өмч дээр ногдуулдаг татвар юм (жишээ нь газар, эд хөрөнгө, амьтдын тоо, ургац, цалин гэх мэт), харин шууд бус татвар гэдэг нь гүйлгээ дээр ногдуулдаг татвар юм. Жишээ нь борлуулалтын татвар, нэмэгдсэн өртгийн албан татвар (НӨАТ) нь зөвхөн татвар ногдуулж буй гүйлгээ хийгдсэн тохиолдолд л ногдуулдаг. Хүмүүс эдгээр гүйлгээнд оролцох эсэх нь өөрсдийн сонголт байдаг; харин шууд татвар нь ихэвчлэн нөхцөлгүйгээр хувь хүнд ногдуулдаг татвар бөгөөд жишээ нь нэг хүнд ногдуулдаг татвар буюу толгой татвар (poll tax) эсвэл өмчлөл дээр ногдуулдаг өмчийн татвар (property tax) юм. Зарим судлаачид татварын ялгааг тухайн татварын ачааллыг хууль ёсны нэг этгээдээс нөгөө этгээд рүү шилжүүлж болох эсэхээр тайлбарладаг.

Ангилал:Татвар
Калдвелл Их Сургууль

Калдвелл Их Сургууль нь АНУ-ын Нью Жерси мужийн Калдвелл хотод байрладаг хувийн католик их сургууль юм. Энэхүү их сургууль нь 1939 онд Ариун Доминик эгч нарын ордноос үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд АНУ-ын Дунд бүсийн Дээд Боловсролын Комиссоос зөвшөөрөл авсан, Нью Жерси мужийн захиргаанаас эрх олгогдсон, мөн Нью Йорк мужийн Их Сургуулийн Захирлуудын зөвлөлд бүртгэлтэй байгууллага юм.

Калдвелл Их Сургууль нь 25 бакалаврын болон 30 төгсөлтийн хөтөлбөрийг санал болгодог. Үүнд докторын зэрэг, магистрын зэрэг, гэрчилгээ болон мэргэжлийн сертификатын хөтөлбөрүүд, мөн онлайн болон зайн сургалтын боломжууд багтдаг. 2013 онд Калдвелл Коллеж нь их сургуулийн статус авах зөвшөөрөл авч, 2014 оны 7 дугаар сарын 1-ний өдөр нэрээ Калдвелл Их Сургууль болгон өөрчилсөн.

2020 онд АНУ-ын Боловсролын Яамнаас Калдвелл Их Сургуулийг Испани хэлт оюутны тоо өндөртэй дээд боловсролын байгууллага буюу Хиспаник үйлчилгээний байгууллага (ХҮБ)  гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн.

Энэхүү их сургууль нь Нью Жерсигийн захын бүсэд, Манхэттенаас ойролцоогоор 20 милийн зайд оршдог. 70 акр газар бүхий кампус нь Эссекс тойргийн 506-р зам (Блүүмфилд өргөн чөлөө)-ийн дагуу байрлах ба Калдвелл дахь Ариун Доминик эгч нарын ордон, охидын католик ахлах сургууль болох Маунт Сэйнт Доминик Академитай газар нутгаа хуваалцдаг. Доминик эгч нар мөн Жерси Сити дахь Сэйнт Доминик Академи болон Аппер Монтклер дэх Лакордэр Академийг удирдан явуулдаг.
Оксидентал Коллеж

**Оксидентал Коллеж** (эсвэл энгийнээр Окси) бол АНУ-ын Калифорни мужийн Лос-Анжелест байрлах хувийн хүмүүнлэгийy ухааны коллеж юм. Пресвитериан сүмийн санваартнууд болон гишүүдийн санаачилгаар 1887 онд  эрэгтэй, эмэгтэй оюутнуудад хамтарсан боловсрол олгох хэлбэрээр байгуулагдсан ба 1910 онд шашны бус болсон. Энэ нь АНУ-ын Баруун эрэгт байрлах хамгийн эртний хүмүүнлэгийн ухааны коллежуудын нэг юм. Оксиденталын кампус нь Лос-Анжелесын Ийгл Рок-д байрладаг 120 акр (49 га) талбайтай бөгөөд архитектур Майрон Хант загварыг нь гаргасан. Холливудтай ойр байрлал, архитектурын онцлогоос шалтгаалан кампусыг кино, телевизийн бүтээлүүдийн зураг авалтад олон ашигладаг. 

Оксидентал нь Өмнөд Калифорнийн Коллежуудын Спортын Холбооны үүсгэн байгуулагч гишүүн бөгөөд түүний 20 төрлийн шигшээ баг Үндэсний Коллежуудын Спортын Холбооны III-р дивиз (NCAA III Division)-д өрсөлддөг. Коллежийн сургалтын хөтөлбөр нь олон талт байдал, дэлхийн боловсрол, иргэний оролцоог онцолдог.

Энэ коллежийн алдартай төгсөгчдөд Ерөнхийлөгч Барак Обама, Засгийн газрын гишүүд, АНУ-ын Конгрессын хэд хэдэн гишүүд, нэр хүндтэй компанийн гүйцэтгэх захирлууд, 10 Роудсын тэтгэлэгтэн, Пулитцерын шагналтнууд, Академийн шагнал, Британийн Кино болон Телевизийн Урлагийн Академи (BAFTA)-ийн шагнал, Тони болон Эмми шагналын эзэд багтдаг. Коллежийн кампуст 40 гаруй мэргэжлээр (Нийтийн Эрүүл Мэнд, Хэл Шинжлэл, Классик Судлал зэрэг 9 зөвхөн-бага мэргэжлийн хөтөлбөрүүдийг оролцуулаад) зэрэг олгодог ба оюутан болог багш нарын харьцаа 9:1 байна.

Ангилал:Калифорнийн их сургууль
Ангилал:1887 онд байгуулагдсан
Прогрессив татвар

**Прогрессив татвар** гэдэг нь татварын хэмжээ буюу хувь хэмжээ нь татвар ногдох орлого нэмэгдэхийн хэрээр өсдөг татвар юм. “Прогрессив” гэх нэр томьёо нь татварын хувь багаас их рүү явц дараалан өсдөг байдлыг илэрхийлдэг бөгөөд үүний үр дүнд тухайн хүний дундаж татварын хувь нь заагийн (marginal) татварын хувиас бага байдаг. Энэ нэр томьёог нэг төрлийн татварт ч, нийт татварын тогтолцоонд ч хамааруулан хэрэглэж болдог. Прогрессив татварыг хэрэглэх зорилго нь төлбөрийн чадвар багатай хүмүүсийн татварын дарамтыг бууруулах явдал бөгөөд ингэснээр татварын ачааллыг төлбөрийн чадвар өндөртэй хүмүүст илүү ихээр шилжүүлдэг. Прогрессив татварын эсрэг ойлголт бол регрессив татвар юм. Жишээлбэл, борлуулалтын татвар (sales tax) нь регрессив шинжтэй байдаг, учир нь бага орлоготой хүмүүс өндөр орлоготой хүмүүсийнхтэй харьцуулахад орлогынхоо илүү өндөр хувийг зарцуулдаг (жишээ нь: хүнс, өргөн хэрэглээний бараа гэх мэтэд орлогынх нь хэмжээ харгалзахгүй ижил татвар ноогддог тул, баян хүн их орлоготой ч хүнсэнд зарцуулах хэмжээ нь ядуу хүнтэй төдийлөн ялгарахгүй байдаг). Энэхүү нэр томьёо нь ихэвчлэн хувь хүний орлогын татвартай холбогдуулан хэрэглэгддэг. Үүнд, бага орлоготой хүмүүс орлогынхоо бага хувийг, өндөр орлоготой хүмүүс илүү хувийг татварт төлдөг. Прогрессив шинжийг татварын суурийг өөрчлөх замаар ч бий болгож болдог. Үүнд: татварын чөлөөлөлт, татварын хөнгөлөлт, сонгомол татвар зэрэг нь хамаарна. Жишээлбэл, баялгийн татвар, үл хөдлөх хөрөнгийн татвар, тансаг хэрэглээний бараанд борлуулалтын татвар ногдуулах, эсвэл үндсэн хэрэглээний бараанд татварын чөлөөлөлт үзүүлэх нь прогрессив нөлөөтэй гэж тооцогдож болно. Энэ нь өндөр орлоготой айл өрхийн татварын ачааллыг нэмэгдүүлж, бага орлоготой өрхийн ачааллыг багасгадаг. Прогрессив татварыг ихэвчлэн орлогын тэгш бус байдлаас үүдэлтэй нийгмийн асуудлуудыг бууруулах зорилгоор санал болгодог. Энэ тогтолцоо нь орлогын тэгш бус байдлыг бууруулдаг. Гэхдээ эдийн засгийн үр нөлөө болон урт хугацааны үр дагаврын талаар эдийн засагчид санал зөрөлддөг. Нэгэн судалгаагаар, прогрессив татвар нь хүмүүсийн амьдралдаа сэтгэл ханамжтай байх түвшинтэй эерэг хамааралтай гэж гарсан бол, нийт татварын хэмжээ болон төрийн зарцуулалтын хэмжээ нь тийм нөлөө үзүүлдэггүй гэжээ.

Ангилал:Татвар
Аж ахуйн нэгжийн татвар

Корпорацын татвар эсвэл компанийн татвар гэж нэрлэдэг **аж ахуйн нэгжийн татвар** нь корпорац болон бусад ижил төстэй хуулийн этгээдийн орлого, хөрөнгөөс ногдуулдаг шууд татварын нэг төрөл юм. Татварыг ихэвчлэн үндэсний хэмжээнд ногдуулдаг боловч зарим улс оронд муж улсын эсвэл орон нутгийн түвшинд ногдуулдаг. Аж ахуйн нэгжийн татварыг татварын шинж чанараас хамааран орлогын албан татвар эсвэл хөрөнгийн татвар гэж нэрлэж болно.

Аж ахуйн нэгжийн татварын зорилго нь корпорацуудын олсон ашгаас татвар авах замаар засгийн газарт орлого бүрдүүлэх явдал юм. Татварын хувь хэмжээ нь улс орон бүрд харилцан адилгүй бөгөөд ихэвчлэн корпорацын цэвэр орлого эсвэл хөрөнгийн хувиар тооцдог. Аж ахуйн нэгжийн татварын хувь хэмжээ нь дотоодын болон гадаадын корпорацуудад өөр өөр байж болно.

Олон улс оронд орлого хаанаас олсон байгаагаас үл хамааран корпорацууд дэлхий даяарх орлогоосоо татвар төлөхийг шаарддаг татварын хуультай байдаг. Гэсэн хэдий ч зарим улс орнууд нутаг дэвсгэрийн татварын тогтолцоотой байдаг бөгөөд энэ нь зөвхөн тухайн улсын хилийн дотор олсон орлогоосоо татвар төлөхийг корпорацуудаас шаарддаг.

Тухайн улсын аж ахуйн нэгжийн татварыг дараах тохиолдолд хэрэглэж болно.
*тус улсад бүртгэлтэй корпорацууд,
*Тухайн улсын орлогоор тухайн улсад бизнес эрхэлж буй корпорацууд,
*тус улсад байнгын төлөөлөгчийн газартай гадаадын корпорац, эсвэл
*Татварын зорилгоор тухайн улсад оршин суугч гэж тооцогдсон корпорацууд.

Ангилал:Татвар
Беркли коллеж

**Беркли коллеж** () нь Нью-Йорк, Нью-Жерси мужуудад болон цахим кампустай ашгийн төлөөх хувийн коллеж. 1931 онд үүсгэн байгуулагдсан энэхүү сургууль нь бакалавр, магистрын зэрэг олгодог ба сертификатын хөтөлбөртэйгөөс гадна Дундад мужийн дээд боловсролын комиссоор магадлан итгэмжлэгдсэн. Тус сургуулийн захиргааны төв байр нь Нью-Жерсийн Вүүдлэндэд байрладаг. Беркли коллеж нь гэрчилгээ, дэд бакалавр болон магистрын зэрэг олгох хөтөлбөртэй. Энэхүү коллеж нь Ларри Л.Луингийн Бизнесийн сургууль, Багшийн сургууль, Эрүүл мэндийн сургуульдаа 4000 гаруй оюутныг танхим болон цахимаар суралцуулдаг. 2015 онд Беркли коллеж нь бизнес удирдлагын чиглэлээр анхны магистрын зэрэг олгох хөтөлбөрөө эхлүүлсэн. Беркли коллежийн корпорацын сургалтын түншлэлээр болон бизнес удирдлагын магистр хөтөлбөрийн түнш болох зээлийн банкны ажилчдад магистрын боловсролын хөтөлбөр олгодог. Беркли коллеж нь 2022 оны 4-р сараас эхлэн Нью-Йоркийн Манхэттен дэх коллеж Ларри Л.Луинг Бизнесийн сургуулиар дамжуулан бизнес удирдлагын магистрын түвшний сургалтыг Мидтаун Манхэттэний кампус дээр олгожээ.

Ангилал:АНУ-ын их сургууль
Орлогын татвар

**Орлогын татвар** гэдэг нь хувь хүн эсвэл хуулийн этгээд (татвар төлөгч)-ийн олсон орлого эсвэл ашигт ногдуулдаг татвар юм (энэ нь ихэвчлэн “татвар ногдох орлого” гэж нэрлэгддэг). Орлогын татварыг ерөнхийдөө татвар ногдох орлогод хэрэглэж буй татварын хувь хэмжээг үржүүлэх замаар тооцдог. Татварын хувь хэмжээ нь татвар төлөгчийн төрөл, шинж чанар, орлогын төрлөөс хамааран өөр өөр байж болно. Татварын хувь хэмжээ нь орлогын хэмжээ нэмэгдэхийн хэрээр өсөж болно (үүнд градуаль эсвэл прогрессив татварын хувь хэмжээ хамаарна). Компаниудад ногдуулдаг татварыг ихэвчлэн корпорацын татвар гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь ихэвчлэн тогтмол хувиар ногдуулдаг. Хувь хүний орлого нь ихэнхдээ прогрессив хувиар татварлагддаг. Үүнд, орлогын нэмэгдэх нэгж бүрд илүү өндөр татвар ногдуулдаг (жишээлбэл: анхны 10,000 ам.долларт 0%, дараагийн 10,000 ам.долларт 1% гэх мэт). Ихэнх улс орон нутгийн буяны байгууллагуудыг татвараас чөлөөлдөг. Хөрөнгө оруулалтын орлого нь бусад төрлийн орлогоос өөр (ихэнхдээ бага) хувь хэмжээтэйгээр татварлагдаж болох юм. Татварын хэмжээг бууруулах янз бүрийн хөнгөлөлт (credits) байж болно. Зарим улс оронд аль нэг төрлийн орлогын татвар эсвэл өөр нэг орлогын хэмжүүр дээр үндэслэсэн татварын аль өндөртэйг нь ногдуулах системтэй байдаг. Тухайн улсын оршин суугч татвар төлөгчийн татвар ногдох орлого нь нийт орлогоосоо орлого олохтой холбоотой зардал болон бусад суутгалуудыг хассан дүн байдаг. Ерөнхийдөө худалдах зорилгоор эзэмшиж байсан бараа, хөрөнгө зэргийн борлуулалтаас олсон цэвэр ашиг орлогод тооцогддог. Компаниудын ашгийн хуваарилалт нь хувьцаа эзэмшигчдийн орлогод ордог. Суутгалд ихэвчлэн орлого олох, бизнес эрхлэхтэй холбоотой зардал, түүнчлэн бизнесийн хөрөнгийн өртөг нөхөх боломж багтдаг. Олон улс орон хувь хүнд төсөөлсөн суутгал (notional deductions) хийхийг зөвшөөрдөг ба зарим хувийн зардлыг хасалтад оруулахыг ч зөвшөөрдөг. Ихэнх улс орон гадаадаас олсон орлогод татвар ногдуулдаггүй, эсвэл ийм орлогод бусад улс оронд төлсөн татварт хөнгөлөлт (credit) үзүүлдэг. Харин гадаадын иргэд тухайн улсын дотоодын эх үүсвэрээс олсон тодорхой төрлийн орлогод л татвар төлдөг бөгөөд энэ нь ховор тохиолдлоор л өөрчлөгддөг.

Ангилал:Татвар
Нью Йорк, Баффало хот дахь Улсын Их Сургууль

Нью-Йорк, Баффало хот дахь Улсын Их Сургууль нь АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Баффало болон Амхерст хотод байрлах улсын судалгааны их сургууль юм. Тус сургууль нь 1846 онд хувийн анагаахын коллеж хэлбэрээр байгуулагдсан бөгөөд 1962 онд Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулийн системд нэгдсэн. Энэ сургууль нь SUNY системийн хоёр гол сургуулийн нэг бөгөөд мөн Стонни Брукийн Их Сургуультай хамт багтдаг. 2023 оны намрын байдлаар тус сургууль нь 13 сургууль, коллежид нийтдээ 32,000 орчим оюутан элсүүлсэн нь Нью-Йорк муж дахь хамгийн олон оюутантай улсын их сургууль болгосон байна. Тус сургуулийг үүсгэн байгуулагчдын дунд ирээдүйн АНУ-ын Ерөнхийлөгч Миллард Филлмор байсны хүчинд анх жижиг анагаахын сургууль байсан тус байгууллага өдгөө томоохон судалгааны их сургууль болон өргөжжээ. Өнөөдөр тус сургууль нь Утга зохиол, шинжлэх ухааны коллежоос гадна Нью-Йорк мужийн хамгийн том улсын анагаахын сургууль, амны хөндийн эрүүл мэндийн сургууль, боловсролын сургууль, бизнесийн сургууль, инженерийн сургууль, эм зүйн сургуультай бөгөөд мөн SUNY систем доторх цорын ганц хуулийн сургууль бий. Баффалогийн Их Сургууль нь SUNY системийн хүрээнд хамгийн олон оюутантай, хамгийн их хөрөнгө оруулалттай, хамгийн их судалгааны санхүүжилттэй сургууль юм. Тус сургууль нь 140 гаруй чиглэлээр бакалаврын зэрэг, 220 гаруй чиглэлээр магистрын зэрэг, 95-аас дээш докторын зэрэг, мөн 55 төрлийн хосолсон зэрэг олгох хөтөлбөрүүд бий.
Нью Йорк, Албани хот дахь Улсын Их Сургууль

Нью-Йорк, Албани хот дахь Улсын Их Сургууль (ихэвчлэн University at Albany, UAlbany эсвэл SUNY Albany гэж нэрлэгддэг) нь АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Албани хотод байрлах улсын судалгааны их сургууль юм. Энэхүү сургууль нь 1844 онд байгуулагдсан бөгөөд Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулийн (SUNY) системийн дөрвөн “их сургуулийн төв”-ийн нэг юм. Тус сургууль нь 9 сургуультай ба нийт 16850 гаруй оюутнуудыг элсүүлдэг бөгөөд 50 бакалаврын мэргэжил, 125 магистр болон докторын зэрэг олгох хөтөлбөрүүд бий. UAlbany болон SUNY-ийн сүлжээний оюутан солилцооны хөтөлбөрөөр дамжуулан оюутнууд 600 гаруй гадаадад суралцах хөтөлбөрөөс сонгох боломжтойгоос гадна Нью-Йоркийн нийслэл болон ойролцоох бүс нутагт төрийн болон хувийн байгууллагад дадлага хийх боломжтой байдаг. Сургуулийн кампусын зарим хэсэг нь Гилдерлэнд хот руу тэлсэн бөгөөд эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны кампус нь хөрш Ренсселаер хотод байрладаг. Энэхүү сургууль нь “Докторын зэрэг олгодог – маш өндөр судалгааны идэвхтэй” их сургуулиудын ангилалд багтдаг. 2021 оны санхүүгийн жилд тус сургуулийн судалгаанд нийт 115 сая ам.доллар зарцуулсан бөгөөд судалгааны гол чиглэл нь нийгмийн шинжлэх ухаан, төрийн хууль ба бодлого, амьд биетийн шинжлэх ухаан болон агаар мандлын шинжлэх ухаан байв. Мөн Албани хот нь Нью-Йорк мужийн Зохиолчдын Хүрээлэнгийн өлгий нутаг юм. “The U.S. News & World Report”сэтгүүлийн 2025 оны “Шилдэг Их Сургуулиуд”-ын жагсаалтад тус сургууль үндэсний их сургуулиудын дунд 121-т, улсын их сургуулиудын дунд 61-т эрэмбэлэгджээ.
Орон Нутгийн Засаг Захиргаа

Орон нутгийн засаг захиргаа Oрон нутгийн засаг захиргаа гэдэг нь тодорхой бүрэн эрхт улсын доторх засаглал эсвэл төрийн захиргааны хамгийн доод түвшний ерөнхий нэр томъёо юм. Орон нутгийн засаг захиргаа нь үндэстэн эсвэл муж гэх мэт дээд түвшний улс төрийн болон/эсвэл засаг захиргааны нэгжийн дэд хэсгүүдийг бүрдүүлдэг.   Орон нутгийн засаг захиргаа нь ерөнхийдөө хууль болон/эсвэл төрийн дээд шатны захирамжаар өөрсдөд нь олгосон эрх, чиг үүргийнхээ хүрээнд ажилладаг.   Холбооны мужуудад орон нутгийн засаг захиргаа нь ерөнхийдөө гурав, дөрөв дэх засаглалаас бүрддэг бол нэгдмэл мужуудад орон нутгийн засаг захиргаа нь засгийн газрын хоёр, гуравдугаар түвшнийг эзэлдэг. Орон нутгийн засаг захиргааны байгууллагууд улс орнуудад ихээхэн ялгаатай байдаг бөгөөд ижил төстэй зохицуулалтууд байдаг ч тухайн улс орны нэр томъёо нь ихэвчлэн өөр өөр байдаг. Төрөл бүрийн орон нутгийн засаг захиргааны байгууллагуудын нийтлэг нэршилд улсууд‚ дүүрэг‚ хот‚ хотхоны‚ хот‚ сүм хийд‚ хотын захиргаа‚  корпорацуудын‚ ширес‚ тосгонууд орон нутгийн засаг захиргааны бүс орно. Ижил нэр томъёог өөр өөр улс орнуудад өөр өөр институцийн шинж чанар, эрх мэдэл, чиг үүрэг бүхий орон нутгийн засаглалын байгууллагуудад ашиглаж болно. Зарим улс оронд ерөнхий зориулалттай орон нутгийн засаг захиргаанаас гадна тусгай зориулалтын орон нутгийн засаг захиргаа (тусгай дүүрэг) байдаг, тухайлбал бие даасан сургуулийн дүүрэг, сонгогдсон усны самбар, эсвэл орон нутгийн үйлчилгээний дүүрэг гэх мэт. Энэ нэр томьёоны нийтлэг хүлээн зөвшөөрөгдсөн ганцхан тодорхойлолт байхгүй ч орон нутгийн засаг захиргааны хамгийн нарийн тодорхой нэгжүүдийг Олон улсын валютын сан (ОУВС) гаргаж, төрийн захиргааны салбарыг гурван дэд салбар (төв, муж, орон нутгийн засаг захиргаа) болгон хувааж, орон нутгийн засаг захиргааг "төсөв, хууль тогтоох, гүйцэтгэх эрх мэдэл нь засаг захиргаа, улс төрийн зорилгоор бохирдсон газарзүйн хамгийн жижиг бүс нутгуудад хамаарах институцийн нэгжүүд болгосон."
Гэгээн Майклын коллеж

Гэгээн Майклын коллеж
Гэгээн Майклын коллеж (Гэгээн Майкс) нь 1904 онд Гэгээн Эдмундын нийгэмлэгээс үүсгэн байгуулагдсан Вермонт мужийн Колчестер дахь хувийн католик коллеж юм. Энэ нь 1200 орчим бакалаврын оюутанд 40 гаруй мэргэжлээр Урлагийн бакалавр, шинжлэх ухааны бакалаврын зэрэг олгодог. Орон сууцны хүртээмжийг дөрвөн жилийн турш баталгаажуулдаг бөгөөд оюутнуудын 92% нь оюутны хотхонд амьдардаг. Ангиуд нь цөөхөн бөгөөд практикт суралцахыг чухалчилдаг бөгөөд оюутан, багшийн харьцаа 12:1 байна. Гэгээн Майклын байшингууд нь дараах өргөмжлөлүүдийг хүртдэг: Фи Бета Каппа; Делта Эпсилон Сигма, Католик шашны хүндэтгэлийн нийгэмлэг; Улс төрийн шинжлэх ухааны Пи Сигма Альфа; Omicron Delta Epsilon for Economics; Түүхийн хувьд Фи Альфа Тета; Боловсролд зориулсан Kappa Delta Pi; Сэтгэл судлалын хувьд Пси Чи; Шинжлэх ухаан, технологийн Сигма Си; Математикийн хувьд Пи Му Эпсилон; Биологийн бета бета бета; Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны чиглэлээр Каппа Тау Альфа (Үндэсний хэмжээнд жижиг коллежид байрладаг цорын ганц КТА бүлэг); болон бизнес, менежмент, удирдлагын Sigma Beta Delta. Гэгээн Майклын дөрвөн профессор Вермонт мужийн CASE/Carnegie сангийн оны шилдэг профессороор шалгарлаа. Сент Майклын коллеж нь Шинэ Английн дээд боловсролын комиссоор магадлан итгэмжлэгдсэн.

Ангилал: Их сургууль
Cuny хуулийн сургууль

Нью Йорк хотын их сургуулийн хуулийн сургууль (CUNY хуулийн сургууль) нь Нью Йорк хотын нийтийн хуулийн сургууль юм.  Энэ нь 1983 онд Нью-Йорк хотын их сургуулийн нэг хэсэг болгон байгуулагдсан.  CUNY хуулийн сургууль нь уламжлалт хууль зүйн судалгааны хүрээнд эмнэлзүйн заах аргуудыг нэгтгэхэд чиглэсэн сургалтын хөтөлбөртэй, нийтийн ашиг сонирхлын хуулийн сургууль хэлбэрээр байгуулагдсан.  2022 оны ангийн хувьд 63.83% нь сургуулиа төгссөнөөс хойш есөн сарын дотор бүтэн цагийн, урт хугацааны, JD шаардлагатай ажилд орсон, үүний 48.12% нь нийтийн ашиг сонирхлын хуулийн чиглэлээр ажилд орсон байна.  2022 онд элсэх ангийн хувьд CUNY хууль нь өргөдөл гаргагчдын 35.27%, элсэгчдийн 32.96% нь LSAT-ийн дундаж оноо 154, бакалаврын голч 3.42-ийг хүлээн авсан байна.  2023 онд элсэх ангийн хувьд CUNY хуулийн оюутнуудын 39.9% нь элсэгчдийн дунд LSAT-ийн 153 оноо, бакалаврын голч 3.51-ийг авсан байна.  CUNY Law нь одоогоор эмнэлзүйн боловсролын хөтөлбөрөөрөө үндэсний хэмжээнд 3-р байранд жагсаж байна.  Хуулийн сургуулийн сургалтын хөтөлбөр нь хууль зүйн боловсролын гурван жилийн хугацаанд уламжлалт материаллаг эрх зүйн хичээлүүдийг (гэрээ, зөрчлийн хэрэг, иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх болон эрүүгийн эрх зүй) хуульчийн ур чадвартай хослуулсан болно.
Ангилал:Их сургууль
Одон орон ба астрофизик

***Одон орон ба астрофизик (A&A)***  нь онолын, ажиглалтын болон багажийн одон орон судлал, астрофизикийг хамарсан сар бүр хэвлэгддэг шинжлэх ухааны сэтгүүл юм. Сэтгүүлийг ивээн тэтгэдэг 27 улсыг төлөөлсөн захирлуудын зөвлөлийн удирдлага дор, мөн Европын өмнөд ажиглалтын төвийн төлөөлөгчийн хяналт дор редакцийн баг үйл ажиллагаа явуулдаг. Уг сэтгүүлийг EDP Sciences хэвлэн гаргадаг бөгөөд одоогийн ерөнхий редактороор Тьерри Форвейл, Жоао Алвес нар ажиллаж байна.
Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри дахь их сургууль

## Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри дахь их сургууль
Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри дахь их сургууль (SUNY at Old Westbury) нь Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри хотод байрлах их сургууль бөгөөд Жерико хотод ч мөн зарим хэсэг нь байрладаг. Сургуулийн нийт элсэгчдийн тоо 5,000 орчим. Энэхүү их сургууль нь анх 1965 онд Нью-Йорк мужийн их сургуулийн Захирлуудын зөвлөлийн шийдвэрээр “Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри дахь коллеж” нэрээр байгуулагдсан. 1968 онд Нью-Йорк мужийн Ойстер Бэй дахь Көүгийн хуучин эдлэн газар, ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэн болох Planting Fields-д үйл ажиллагаагаа эхэлжээ.

1971 онд сургуулийн өнөөгийн байршил болох Лонг Айленд арлын Нассау Каунтид байрлах Олд Вэстбюри руу нүүжээ. Энэ газар нь урьд нь газар тариалан эрхлэгч, үйлдвэрийн эзэн, спортын зүтгэлтэн, буяны үйлстэн Ф. Амброуз Кларкт харьяалагдаж байсан бөгөөд “Broad Hollow” хэмээн нэрлэгддэг байжээ.

Олд Вэстбюри дахь кампусын анхны ерөнхийлөгч нь Жон Д. Магуайр байсан бөгөөд тэрээр өмнө нь Уэслиан их сургуульд шашны профессор, хүний эрхийн идэвхтэн байжээ. Тэрээр нийгмийн шударга ёс, арьс өнгөөр ялгаварлахгүй байх үзэлд зориулагдсан сургууль бий болгохоор зорьсон.

1986 онд Л. Эудора Петтигрю Олд Вэстбюригийн ерөнхийлөгчөөр томилогдож, SUNY системийн анхны Африк гаралтай америк коллежийн ерөнхийлөгч болсон юм.

2023 онд тус коллеж их сургуулийн статустай болж, Нью-Йорк мужийн Олд Вэстбюри дахь улсын их сургууль хэмээн нэрлэгдэх болсон.
Астрофизикийн сэтгүүл

***Астрофизикийн сэтгүүл ApJ***  ) нь 1895 онд Америкийн одон орон судлаач Жорж Эллери Хэйл, Жеймс Эдвард Килер нарын үүсгэн байгуулсан астрофизик ба одон орон судлалын шинжлэх ухааны сэтгүүл юм. Тус сэтгүүл хэвлэлтээ зогсоож, 2015 онд зөвхөн цахим сэтгүүл болсон 

1953 оноос хойш Астрофизикийн сэтгүүлийн нэмэлт цуврал ( ***ApJS*** ) нь Астрофизик сэтгүүлийн материалд нэмэлтээр ерөнхийдөө урт өгүүллүүдийн хамт хэвлэгдэж байна. Жилд зургаан боть хэвлэдэг бөгөөд нэг боть нь 280 хуудастай хоёр дугаартай байна.

Субрахманян Чандрасекхарын 1967 онд Астрофизик *сэтгүүлийн* 2-р хэсэгийг шинээр бий болгон үүсгэн Астрофизик сэтгүүлийн захидал ( ***ApJL*** ) нь одоо үед өндөр нөлөө бүхий одон орон судлалын судалгааг хурдан хэвлэхэд чиглэсэн тусдаа сэтгүүл юм.

Энэхүү гурван сэтгүүлийг Чикагогийн Их Сургуулийн хэвлэлийн газраас Америкийн Одон орон судлалын нийгэмлэгт зориулан хэвлүүлсэн бөгөөд 2008 онд тус нийгэмлэгийн *Одон орон судлалын сэтгүүл* нүүсний дараа 2009 оны 1-р сард IOP Publishing -д  шилжсэн байна. Өөрчлөлтийн шалтгааныг нийгэмлэгийн Чикагогийн Их Сургуулийн Хэвлэлийн санхүүгийн зардал нэмэгдэж байгаатай холбон тайлбарлав.  Бусад шинжлэх ухааны салбарын сэтгүүлүүдтэй харьцуулахад Астрофизикийн сэтгүүл *нь* илүү их (>85%) уншигдах хувьтай боловч одон орон судлал, астрофизикийг хамардаг бусад сэтгүүлтэй төстэй юм.  

2022 оны 1-р сарын 1-нд AAS Journals, түүний дотор ApJ нь хязгаарлагдмал бус хэвлэлийн загварт шилжсэн бөгөөд өмнө нь хэвлэгдсэн нийтлэлээс хязгаарлагдмал хэвлэл, захиалгын төлбөр хасагдсан.  2022 оны 10-р сарын 11-ээс хойш хүлээн авсан нийтлэлүүдийг Creative Commons лицензийн CC-BY-SA 4.0 дагуу нийтлэдэг. Энэ өдрөөс өмнө хүлээн зөвшөөрөгдсөн нээлттэй бус хязгаарлагдмал нийтлэлүүд чөлөөтэй хэвлэгдэх боломжтой боловч дахин ашиглах зөвшөөрөл шаардлагатай хэвээр байх болно.
Нью-Йоркийн улсын их сургууль Брокпорт

**Брокпорт дахь Нью-Йорк их сургууль** (мөн **SUNY Brockport** эсвэл **Brockport State** гэж нэрлэдэг ба өмнө нь **The College at Brockport** гэж нэрлэгддэг байсаэ ) нь АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Брокпорт дахь улсын их сургууль юм. Тухайн их сургууль нь Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулиудын (SUNY) нэг хэсэг юм.