Тбилиси

**Тбилиси** (монгол бичгээр ; гүржээр თბილისი [тпилиси], орч. дулаан хот) нь Гүрж улсын нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь юм. Кура голын эрэг дээр орших бөгөөд газар нутаг нь 726 км², хүн ам нь 1,201,035 (2021). Энэ хот заримдаа 1939 оноос өмнөх хуучин нэр нь болох **Тифлис** буюу **Тиффлис** гэж нэрлэгддэг.

Тбилиси бол Гүржийн аж үйлдвэр, нийгэм, соёлын төв юм. Энэ нь мөн үндэстэн дамнасан эрчим хүч, худалдааны дамжин өнгөрөх чухал зангилаа юм. Европ, Азийн уулзвар дахь стратегийн байрлал нь Тбилисийг Кавказ дахь янз бүрийн хүчний хоорондын маргааны талбар болж байжээ. 

Тбилиси хотод 17-19-р зууны үеийн архитектурын олон тооны дурсгалууд байдаг. Аялал жуулчлалын гол бүсүүд нь Абанотубани, Авлабари, Хуучин хотын төв хороолол бөгөөд Шота Руставелийн өргөн чөлөө юм.

Тбилиси бол их ногоон хот юм. "4-р сарын 9-ний цэцэрлэг" хамгийн хуучин бөгөөд Ваке цэцэрлэг хамгийн том нь юм.

Ерөнхийдөө орчин үеийн Тбилиси бол орчин үеийн архитектур, Кавказын уламжлалыг хослуулсан сонирхолтой хот бөгөөд улс орон шинэчлэгдэж, эдийн засаг өргөжин тэлэхийн хэрээр хурдацтай өөрчлөгдөж байна.

## Түүх 
Тбилиси хотыг V зуунд Иберийн хаан Вахтанг I Горгасали байгуулсан бөгөөд 6-р зуунд нийслэл болсон гэж үздэг. Хотын зарим дүүрэгт МЭӨ VI—III зууны үед хүн амьдарч баримтууд олдсон. 

Европ, Азийн хооронд стратегийн чухал байрлалтай учраас Перс, Визант, Араб, 1238-1327 онуудад Монголын эрхшээлд байсан. Дараа нь Османы эрхшээлд орсон. Хотын сүүлчийн сүйрлийг 1795 онд Ираны Шах Ага Магамед Хан авчирч, Тбилиси хотыг бараг бүрэн нураасан түүхтэй юм. 

Монголд эзлүүлж байсан үед тасарсан Гүржийн Оростой харилцаа сэргэж, байнгын шинжтэй болж эхэлсэн байна. Гүржийн эрх баригчид Орост хандан цэргийн тусламж хүсэж, Турк, Ираны эсрэг хамтарсан арга хэмжээ авахыг санал болгож байжээ. 17-р зууны төгсгөлд Москвад суугуул гүржүүдийн нэгдэл бий болсон нь Орос-Гүржийн харилцаа ойртоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. 

Гүрж Оросын эзэнт гүрний нэг хэсэг болох 1801 оны үед Тбилисийг Тифлис гэж нэрлэсэн байна. Энэ хот нь засаг захиргааны чухал төв болж, 1844 оноос хойш Кавказ дахь Оросын эзэн хааны төлөөлөгчийн (захирагч) байнга оршин суух түшиц газар болжээ.

#### Цаг тооны хэлхээ 

* Иберийн вант улс- / Kingdom of Iberia 450–530
* Сасаны Эзэнт улс- /Sasanian Empire (Sasanian Iberia) 530–570
* Иберийн гүнт улс- /Principality of Iberia 570–730
* Тбилисийн Эмират- /Emirate of Tbilisi 730–1122
* Гүржийн вант улс- /Kingdom of Georgia 1122–1490
* Картли вант улс- /Kingdom of Kartli 1490–1762
* Картли-Кахети вант улс- /Kingdom of Kartli-Kakheti 1762–1801
* Оросын хаант улс- /Russian Empire 1801–1917
* Оросын Бүгд найрамдах улс- /Russian Republic 1917
* Аркавказын улс- /Transcaucasian Commissariat 1917–1918
* Аркавказын Холбооны Ардчилсан Бүгд найрамдах улс-      /Transcaucasian Democratic Federative Republic 1918
* Ардчилсан Бүгд Найрамдах Гүрж Улс- /Democratic Republic of Georgia 1918–1921
* Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Гүрж улс- /Georgian Soviet Socialist Republic 1921–1922
* Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс- /Union of Soviet Socialist Republics 1922–1991
* Гүрж улс -/ Georgia 1991–өнөө хүртэл

## Хүн ам 
Тбилиси хотын хүн амын өсөлтийн динамик

2022 оны байдлаар 1 202 731 хүн амтай байв.

2002 оны хүн амын тооллогоор нийслэлд итгэгчдийн 91.4 орчим хувь нь Гүржийн Үнэн алдартны сүмд, үлдсэн хэсэг нь Арменийн төлөөлөгчдийн сүмд (4.8%), мусульманчууд (1.1%), түүнчлэн цөөн тооны католик шашинтнууд (0.3%), иудейчүүд (0.2%), язидууд байсан юм.

## Тээвэр 
1966 онд Тбилисийн метро ашиглалтад орсон.

Тбилиси бол тус улсын хамгийн том тээврийн зангилаа төв бөгөөд Гүржийн төмөр замын өртөөтэй хамгийн чухал уулзвар юм.

Энэ хотод Гүржийн гол нисэх онгоцны буудал болох Шота Руставелигийн нэрэмжит Тбилиси хотын Олон улсын нисэх онгоцны буудал байдаг.

## Зураг

Зураг:Tbilisi by L. Nioradze.jpg|Эрх чөлөөний талбай
Зураг:Tiflis by Timm, Vasilii Fedorovich.jpg|1852 оны уран зурагт
Зураг:Tbilisi sunset-6.jpg|Тбилисийн хуучин төв
Зураг:Merto Station TAVISUPLEBIS MOEDANI.jpg|Тбилисийн метроны буудал дотор
Зураг:20110421 Tbilisi Georgia Panoramic.jpg|Дурын хэсэг

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
## Лавлах бичиг

Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Гүржийн бүс нутаг
Ангилал:Гүржийн суурин
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Торгоны зам