open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халид Сках

**Халид Сках** (1967 оны 1 сарын 29-нд төрсөн) нь Мароккогийн хөнгөн атлетикч, 1992 оны Барселоны олимпын 10,000 метрийн зайн гүйлтийн аварга юм.

Мароккогийн Миделтэд төрсөн Халид Сках 1990, 1991 оны кросс гүйлтийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлж өөрийгөө таниулжээ.

## Спортын намтар 
Түүний оролцсон анхны томоохон тэмцээн нь 1991 оны ДАШТ байсан бөгөөд тэр 10,000 м-ийн зайд хүрэл медаль авч, 5000 м-ийн зайд 6-р байр эзэлжээ. Улирлын эхэнд Ослод болсон 10,000 м-ийн зайн уралдаанд шилдэг тамирчдыг ялж түрүүлсэн Халидын хувьд энэ нь хангалтгүй үзүүлэлт байлаа. 10,000 м-ийн зайн уралдааны шигшээд Кенийн 2 тамирчин Ричард Челимо болон тус төрөлд алтан медаль хүртсэн Мозес Тануй нар багийн тоглолт үзүүлж, түүнийг дөнгөж хүрэл медаль дээр буулгаж чадсан байна. 5000 м-ийн зайн уралдаанд Сках ядарснаас олигтой амжилт үзүүлж чадсангүй.

Дараагийн жил нь Барселонад болсон олимпын наадамд Халид Сках Ричард Челимотой аваргын төлөө ширүүн өрсөлдсөн. 3 тойрог дутуу байхад өрсөлдөгч хоёроос бүтэн тойргоор хоцорсон Мароккогийн Намму Бутаеб тэр хоёртой зэрэгцэн гүйх болж, ингэхдээ Скахд ашигтай байдал үүсгэхийн тулд Челимогийн урдуур 2 ч удаа орсон байна. Ийнхүү Сках өрсөлдөгчөөсөө түрүүлэн барианд оржээ. Түүнийг Бутаебаар туслуулан, дүрэм зөрчсөн гэж үзэн дүнг нь тооцохгүй гэж зарласан бөгөөд Мароккогийн тал өргөдөл бичиж заргалдсаны үр дүнд Скахыг алтан медаль хүртэх эрхтэй болгосон байна. Гэвч дараагийн өдөр болсон шагнал гардуулах ёслолын үеэр үзэгчид Скахыг медаль хүртэх үед эсэргүүцсэн байдал гаргаж, харин Челимог алга ташилтаар шагнаж байсан билээ.

1993 онд Сках Цюрихт болсон уралдааны 5000 м-ийн зайд тэргүүлсэн ч ДАШТ-д 5-р байр эзэлсэн байна. Мөн онд тэр өөрийн цорын ганц дэлхийн дээд амжилтыг 2 милийн зайд тогтоов (8:12.17). Түүнчлэн 1994 оны хагас марафоны ДАШТ-д түрүүлж, 1995 оны ДАШТ-ээс 10,000 м-ийн зайд мөнгөн медаль хүртжээ.

Хамгийн сүүлд Атлантын олимпод оролцон, гаршсан зайдаа 7-р байранд оров. 1997 онд тэрээр эхнэр Анна Сеселиагийн нутаг Норвеги улсын иргэн болоход Мароккогийн Хөнгөн Атлетикийн Холбоо Скахын олон улсын уралдаан тэмцээнүүдэд оролцох эрхийг нь хассан байна. Хориг цуцлагдсаны дараа Сках 2001 онд хагас марафоны ДАШТ-д 10-р байр эзэлсэн.

Сках өдгөө Норвегид амьдардаг.

## Эшлэл
*

Ангилал:Мароккогийн 1500 метрийн гүйгч
Ангилал:Мароккогийн 3000 метрийн гүйгч
Ангилал:Мароккогийн 5000 метрийн гүйгч
Ангилал:Мароккогийн 10.000 метрийн гүйгч
Ангилал:Мароккогийн марафон гүйгч
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн африкийн аварга
Ангилал:Задгай талбайн гүйлтийн дэлхийн аварга
Ангилал:Мароккогийн олимпын аварга
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Мароккогийн олимпын оролцогч
Ангилал:Мароккочууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ламжавын Гүндалай

**Ламжавын Гүндалай нь** (1963 оны 11 сарын 12-нд Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд төрсөн) нь Монголын улс төрч юм. Тэрээр 2000 оноос хойш Улсын Их Хуралд Хөвсгөл аймгаас нэр дэвшин, 3 удаа дараалан сонгогдоод байгаа бөгөөд 2006 оны 1 сараас 2007 оны 1 сар хүртэл Засгийн Газрын гишүүн, Эрүүл Мэндийн Яамны сайдаар ажиллаж байв.

1982 онд дунд сургуулиа дүүргээд Зүүн Германы Халле хотын Мартин-Лютерын нэрэмжит Халле-Виттенбергийн Их Сургуульд 1984-1991 онд суралцаж, эмчийн мэргэжил эзэмшжээ. Сургуулиа төгсөөд бизнест хөл тавьж, ГМЕТ, Батсарай компаниудыг байгуулан ажиллаж байгаад 2000 оны УИХ-ын сонгуульд Хөвсгөл аймгийн 45-р тойрогт бие даан нэр дэвшиж ялалт байгуулжээ. Гүндалай УИХ-ын гишүүн болсныхоо дараа Ардчилсан Намд элсэж, тухайн үед түүнийг оролцуулаад хоёрхон суудалтай болоод байсан Ардчилсан Намын дуу хоолойг УИХ-ын танхимд хүргэж байлаа. Тэр бүрэн эрхийнхээ эхний хугацаанд тухайн үеийн Хууль Зүй, Дотоод Хэргийн сайд Цэндийн Нямдоржийг гадаадын тагнуул гэх нууц бичиг баримтыг олсон хэмээн мэдэгдэж, Нямдоржтой зөрчилдөж байв. Түүний талаар Нямдорж шүүхэд гомдол гаргаж, 2003 оны 4 сард Сөүл уруу нисэх гэж байхад нь цагдаа нар Гүндалайг баривчилсан дуулиан дэгдэж байсан.

2004 онд УИХ-ын гишүүнээр дахин сонгогдсоноосоо хойш Эрүүл Мэндийн Сайд болох хүслээ ил тод илэрхийлж байсан түүнийг эвслийн засгийн газрын бүрэлдэхүүнд багтаасангүй. Тэр 2005 онд Ард Түмний Нам хэмээх шинэ нам байгуулж, 2006 онд бий болсон М.Энхболдын засгийн газарт хүссэн суудлаа авчээ. Гэвч төрийн мэдлийн эмнэлгүүдийн дарга нарыг өөрчилсөн түүний тушаалыг эсэргүүцэгчдийн тэмцэл жилийн дараа түүнийг сайдын албан тушаалаасаа огцроход хүргэв.

Гүндалай 2008 оны 4 сард Ардчилсан Намд буцаж элсэн, мөн онд болсон УИХ-ын сонгуульд оролцож ялалт байгуулан 2012 он хүртэл ажилласан. 2009 оны 6 сард тэрээр ЭМЯ-ны дэд сайд Ж.Цолмонтой муудалцсан явдал нь хэвлэлүүдийн бай болсон.

2012 оны УИХ-ын сонгуульд Хөвсгөл аймагт нэр дэвсэн ч сонгогдож чадаагүй.

2015 онд дахин Ардчилсан Намаас гарч, Ард түмнээ хайрлая хэмээх шинэ намыг байгуулж, 2016 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд Баянзүрх дүүрэгт нэрээ дэвшүүлж өрсөлдсөн ч ялж чадаагүй.2020 онд хөвсгөл нэр дэвшсэн ч ялагдсан.мөн гадаад аялаж архи ууж байгаагаа гайхуулж сурталчилж залуусд буруу үлгэр дуйраалал болдог .

Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд
Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Халле-Виттенбергийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Хатгалын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Лоран Лафорг

**Лоран Лафорг** (, 1966 оны 11 сарын 6-нд төрсөн) нь Францын математикч юм.

Тэрээр 1986 онд Парисын Дээд Нормаль Сургуульд элсэн орж, 1994 онд Жерар Лаумоны удирдлаган дор Өмнөд Парисын Их Сургуульд арифметик, алгебрлиг геометрын салбарын судалгаагаараа докторын зэрэг хамгаалжээ.

Лафорг 2002 онд Хятадын нийслэл Бээжин хотод зохиогдсон 24 дэх удаагийн Олон Улсын Математикчдийн Чуулганы үеэр Владимир Воеводскийгийн хамтаар Фильдсийн медаль хүртжээ. Математик анализ ба тооны онолын салбар дахь Лангландсын програмыг функцүүдийн хувьд шийдсэн нь ийн үнэлэгджээ.

Мөн тэрээр Клэйн судалгааны шагналыг 2000 онд хүртсэн байна. 

## Ном зүй
*Lafforgue, L. *Chtoucas de Drinfeld et applications.*  [Drinfeld shtukas and applications] Proceedings of the International Congress of Mathematicians, Vol. II (Berlin, 1998).  Doc. Math.  1998,  Extra Vol. II, 563--570
*  [Drinfeld shtukas, Arthur-Selberg trace formula and Langlands correspondence]  Proceedings of the International Congress of Mathematicians, Vol. I (Beijing, 2002),  383--400, Higher Ed. Press, Beijing, 2002.
*Gérard Laumon, *The work of Laurent Lafforgue*, Proceedings of the ICM, Beijing 2002, vol. 1, 91--97
*Gérard Laumon ''La correspondance de Langlands sur les corps de fonctions (d'après Laurent Lafforgue)'', Séminaire Bourbaki, 52e année, 1999-2000, no. 873

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас (франц хэлээр)

Ангилал:21-р зууны математикч
Ангилал:Францын математикч
Ангилал:Фильдсийн медаль шагналтан
Ангилал:Шинжлэх Ухааны Судалгааны Үндэсний Төвийн гишүүн
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Нотр Дамын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1966 онд төрсөн
Эмиль Войт

**Эмиль Роберт Войт**  (, 1883 оны 1 сарын 31 – 1973 оны 10 сарын 16) нь Их Британийн хөнгөн атлетикч, 1908 оны олимпын 5 милийн зайн уралдааны аварга юм.

Манчестер хотод Герман айлд мэндэлсэн Войт 1908 оны Их Британийн сонирхогчдын хөнгөн атлетикийн аварга шалгаруулах тэмцээний 4 милийн зайн уралдаанд тэргүүлсэн нь түүнийг Лондоны олимпоос алтан медаль авах найдлагатай тамирчдын тоонд оруулав. Үнэхээр ч Войт урьдчилсан шатны 2-р хэсэгт уралдан 26:13.4 амжилт үзүүлэн дараагийн тамирчнаас 30 орчим секундаар түрүүлэн барианд орж шигшээд шалгараад, 3 хоногийн дараа болсон шигшээ уралдаанд амжилтаа улам ахиулан 25:11.2 амжилт үзүүлэн, мөнгөн медаль хүртсэн Эдвард Овэнээс 10 орчим секундаар түрүүлэн алтан медаль зүүжээ. 1912 оны олимпоос эхлэн 5 милийн зайн гүйлтийн оронд 5000 м, 10000 м-ийн зайн гүйлт олимпын хөтөлбөрт багтах болсон тул Войт 5 милийн зайн олимпын сүүлчийн аварга болон түүхэнд үлджээ.

Тэрээр Их Британийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 1909 онд 4 миль, 1910 онд 1 милийн зайд түрүүлээд зодог тайлж, Австралид очиж, өөрийн радио станцыг байгуулан, мэргэжлийн бөхийн тэмцээнийг нэвтрүүлдэг байв. 1948 онд Шинэ Зеланд уруу шилжин суурьшиж, 1973 онд 90 насандаа Оклэнд хотод нас нөгчжээ.

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* Профиль

Ангилал:Их Британийн олимпын аварга
Ангилал:Английн хөнгөн атлетикч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1883 онд төрсөн
Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
2010 оны Өвлийн Олимп

**Өвлийн Олимпын XXI Наадам** () буюу **Ванкуверын олимп** нь 2010 оны 2 сарын 12-ноос 28-нд Канадын Ванкувер хотод зохиогдсон өвлийн олимп юм. 

## Монгол улс Ванкуверын олимпод 

Ангилал:2010 оны спорт
өвлийн олимп #2010
Жава

**Жава** 128,297 км2 талбайтайгаараа дэлхийн 13-р том, Индонезийн 5-р том арал. Индонез улсын өнөөгийн 33 мужаас Өрнөд Жава, Төв Жава, Дорнод Жава, Бантен, Жакарта, Иогякарта зургаа нь Жава арал дээр оршин байгаа. Жава арал галт уулын идэвхтэй бүст оршдог.   


Ангилал:Индонезийн арал
Ангилал:Азийн арал
Ангилал:Австралазийн дундад тэнгисийн арал
Ангилал:Энэтхэгийн далайн арал
Ангилал:Их Зондын арлуудын арал
Жава (салаа утга)

* Жава - Индонезийн томоохон арал
* Java - програмчлалын хэл
* JavaScript - програмчлалын хэл
Эверест

**Жомолунгма** (төвд. ཇོ་མོ་གླང་), **Эверест** (англ. *Mount* *Everest*), **Сагармата** (балб. सगरमाथा)-Хятад, Балбын хил дээрх Дэлхийн хамгийн өндөр (8848,86 м) - уулын оргил. Анх 1852 онд манай гарагийн ноён оргил уул болох нь тогтоогдсон бөгөөд тус оргилд 12 мянга гаруй авиралт хийжээ.

## Газар зүй 
Хималайн Махалангур Химал нурууны Күмбу Гимал хэсэгт байрлана. Урд оргил (8760 м) нь Балба болон Төвөдийн өөртөө засах орны (Хятад) хил дээр байрладаг бол Хойд (гол) оргил (8848 м) нь Хятадын нутагт байрлана. Эверест гурван талт пирамид хэлбэртэйгээс урд энгэр нь цавчим огцомдуу. 

Ази тивд орших Гималайн нурууны ноён оргил бөгөөд далайн түвшнээс дээш 8,848 метр өндөртэй, дэлхийн хамгийн өндөр уул юм. 
N 27°59'20.62" ба E 86°55'28.27" гэсэн солбицолд Балба болон Төвөд хоорондын хил дээр оршдог.

## Нэрс 
Жомолунгма гэдэг Төвөд хэлний галигчлал нэр нь Монголчилбол *Оройн дээд (Гэгээн) эх* гэсэн утгатай үг юм. Харин Англи хэлэнд 1865 оноос Английн байр зүйч Жорж Эверестийн алдраар нэрлэх болж, энэ нь дэлхийд хамгийн түгээмэл тархсан нэршил болсон юм. Балба хэлний Сагармата гэдэг нь Монголоор *тэнгэрийн дагина* гэсэн утгатай.

## Дээд амжилтууд 
* 1996 онд Балбын шэрп ястан Анг Рита 10 удаа хүчилтөрөгчгүй оргилд хүрч байжээ. Дөрвөн жилийн дараа түүний дээд амжилтыг өөр нэг шэрп Аппа Тензинг эвдэж, 11 дэх удаагаа оргилд гарчээ. Аппа Тензинг нийтдээ 21 удаа Эверестийн оргилд гарсан (2011 оны тавдугаар сарын байдлаар).
* 1999 онд мөн шэрп Бабу Шири ноён оргил дээр 21 цаг болсон байна. Энэ өндөрт үхсэн бүс 7925 м-ийн өндөрт эхэлдэг - агаар нь далайн түвшний агаар мандалд байгаа хүчилтөрөгчийн гуравны нэгийг л агуулдаг.
* 2022 оны 10-р сарын 12-нд Францын сноубордчин Марко Сиффреди Нортон Кулуараас сноубордоор Эверестийн оргилоос бууж ирсэн анхны хүн болов. Тэрээр суурь бааз руу буухад 2.5 цаг зарцуулсан.
* 2001 онд Америкийн Эрик Вейхенмайер хэмээх хараагүй иргэн Эверестэд авирч чадсан. Тэр үед тэрээр бүх тивийн хамгийн өндөр уулын оргилууд дээр гарч үзсэн байжээ.
* 2004 оны 5-р сарын 21-нд Пэмба Дорж Эверестэд хамгийн хурдан авирсан амжилтыг тогтоосон: Хумбу мөсөн голын ойролцоох баазаас 8 цаг 10 минутын зарцуулж гарчээ.
* 2019 оны 5-р сарын 21-нд Балбын уулчин Ками Рита Шерпа (англи. *Kami Rita Sherpa*) оргилд 24 удаа (өмнөд буюу Балбын талаас 23 удаа, хойд буюу Төвөдийн талаас 1 удаа) авирсан амжилтаараа дэлхийн дээд амжилт тогтоожээ. 1994-2019 оны хооронд эдгээр авиралтуудыг хийсэн бөгөөд 2024 оны 5-р сарын 13-нд тэрээр дэлхийн дээд амжилтаа ахин шинэчилж, 29 дэх удаагаа амжилттай авирсан. Мөн 2024 оны 5-р сарын 22-нд Ками Рита ойн баярт зориулсан хамгийн өндөр цэгт 30 дахь удаагаа гарчээ. 

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Цахим холбоосс 
* 

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Балбын уул
Ангилал:Гималайн уул

Ангилал:Махалангур Химал
Ангилал:Найман мянгат
Ангилал:Төвөдийн уул
Ангилал:Солукхумбу дүүрэг
Анжар

**Анжар** (, арменаар: ) нь Ливаны нэгэн жижиг хот бөгөөд Бейрут хотоос зүүн тийш ойролцоогоор 60 км-ийн зайд оршдог. Анжар нь  нийт 2400 орчим оршин суугчтай ба тэдний дийлэнх нь арменчууд байна.

## Цахим холбоос 
* Official Website of Anjar
* Website about Anjar
* Lebanon, the Cedars' Land: Anjar
* **Ya Libnan** | Lebanon News | **Spotlight on Anjar**
* Photos of Anjar ruins
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Ливаны археологийн олдворт газар
Ангилал:Ливан дахь дэлхийн соёлын өв
Ангилал:Ливаны соёлын дурсгал‎
Ангилал:Ливаны суурин
Ангилал:Бекаа муж
Нийгэм соёлын антропологи

**Нийгэм-соёлын антропологи** нь хүний нийгэм, соёлын олон янз байдлыг бүх талаас нь, угсаатны зүйн буюу тодорхой нэгэн нийгэм соёлыг судлаач биечлэн судлах, угсаатны судлал буюу судлаач хэд хэдэн соёлыг харьцуулан судлах замаар судалдаг нийгэм хүмүүнлэгийн ухаан юм.

Нийгэм-соёлын антропологи нь гэр бүл, ураг төрөл, улс төр, эдийн засаг, урлаг, шашин шүтлэг гэх мэт хүний амьдралын бүхий л талыг хоорондын уялдаа холбоонд нь судалдаг хамрангуй ухаан юм. Ингэхдээ аливаа нийгэм, соёлыг зөвхөн судлаачын нүдээр буюу гаднаас нь төдийгүй тухайн соёлын төлөөлөгчдийн нүдээр буюу дотроос нь ойлгохыг хичээдэг. Үүний тулд судлаач урт хугацааны туршид судлаж байгаа нийгэм-соёлынхоо өдөр тутмын үйл ажиллагаанд уг соёлын төлөөлөгчидтэй зэрэгцэн оролцож, угсаатны зүйн төрөл бүрийн аргыг хэрэглэн судалгаагаа явуулдаг. Улмаар угсаатны зүйчдийн хийсэн эдгээр судалгаан дээр тулгуурлан соёл дамнасан, харьцуулсан онолын судалгааг угсаатны судлаачид явуулж байдаг билээ.

Нийгэм-соёлын антропологийг судалснаар хүний нийгэм соёл, тэдгээрийн олон янз байдлын тухай гүн гүнзгий мэдлэг эзэмшиж, өөр өөр соёл, зан заншлыг ойлгодог, хүндэлдэг болох төдийгүй, өөр нийгэм соёлын хүмүүсийн ертөнцийг үзэх үзэл, сэтгэх арга замд суралцсанаараа өөрийн уугуул соёлыг хөндлөнгийн нүдээр харах боломжтой болдог билээ. Товчхондоо, нийгэм соёлын антропологийн судалгаа хийнэ гэдэг нь бусдыг судлах төдийгүй бусдаас суралцана гэсэн хэрэг юм. Улам бүр глобальчлагдаж, нэг талаас өөр өөр соёлын айлсан нэвчилцэж, нөгөө талаас уламжлалт болон орчин үеийн соёлын уламжлал сүлэлдэн холилдож, соёл хоорондын харилцаа эрчимжин, харилцан ойлголцол улам бүр чухалчлагдаж буй өнөө үед нийгэм-соёлын антропологийг судлах нь улам ч сонирхолтой болж байгаа төдийгүй чухал ач холбогдолтой юм.

Нийгэм-соёлын антропологчид нь их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, төрийн удирдлага, боловсрол, нийгмийн салбар, хүрээлэн байгаа орчин, олон улсын хөгжлийн байгууллага, төрийн бус байгууллага, бизнес, аялал жуулчлал зэрэг олон салбарт ажиллах боломжтой.

Ангилал:Антропологи
Йозеф Шмидт

**Йозеф Шмидт** (, 1935 оны 3 сарын 28-нд төрсөн) нь олимпын хошой аварга, Польшийн хөнгөн атлетикч юм. Герман угсаатай түүний нэрийг Герман маягаар **Jozef Schmidt** гэж бичсэн байх нь бий.

Механикч мэргэжилтэй Шмидт 1960-аад оны эхээр дэлхийд тэргүүлэх гурвын харайлтын тамирчин байсан бөгөөд түүхэнд 17 метрийн босгыг давсан анхны хүн болж тэмдэглэгдэн үлдсэн билээ. Тэр 1960, 1964 онуудад олимпын наадамд түрүүлсэн бөгөөд тухайн жилдээ Польшийн шилдэг тамирчнаар шалгарч байсан. 1960 оны 8 сарын 5-нд 17.03 метр харайж дэлхийн дээд амжилт тогтоосон нь 1968 оны 10 сарын 16-ныг хүртэл хадгалагджээ.

Тэрээр 1975 онд Баруун Германд суурьшиж, Польшид ардчилал ялсны дараа 1992 онд нутагтаа буцаж очсон байна. Түүний ах Эдвард нь мөн 1956 оны олимпод оролцож байжээ.

## Амжилт
## Эшлэл
* sports-reference

Ангилал:Гурвын харайлтын олимпын аварга
Ангилал:Гурвын харайлтын европын аварга
Ангилал:Польшийн гурвын харайгч
Ангилал:Польшийн олимпын аварга
Ангилал:Польшийн олимпын оролцогч
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Польшийн оны шилдэг тамирчин
Ангилал:Бытомын хүн
Ангилал:Польшийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Технологи

**Технологи** буюу **боловсруулах арга зүй** гэдэг нь тухайн амьтны зүйлийн өөрийн орчинтойгоо зохицож, зохицуулах зорилгоор багаж урлалийг хэрэглэх, түүний ашиглалтын талаарх өргөн утга хүрээний ойлголт юм. Технологи гэдэг үг нь грек хэлний "техне", "τέχνη" ("урлал") ба "логиа", "λογία" ("судлал") гэсэн хоёр үгнээс гаралтай.

Технологи гэсэн ойлголтын тогтсон нарийн тайлбар гэж үгүй: энэхүү ойлголтод хүн төрөлхтөнд хэрэгтэй бодит хэрэгсэл, эдлэлийг хамруулж болох ч бас систем, зохион байгуулалтын хэлбэр, техник зэрэг илүү өргөн хүрээтэй ойлголтыг ч хамруулж болдог.

## Нэмж унших 
* Jean Baudrillard, Hannes Böhringer, Vilem Flusser: *Philosophien der neuen Technologie.* Merve, Berlin 1989, ISBN 3-88396-066-7.
* A. Brem: *Make-or-Buy-Entscheidungen im strategischen Technologiemanagement – Kriterien, Modelle und Entscheidungsfindung.* VDM, Saarbrücken 2007, ISBN 3-8364-1827-4.
* Peter Brödner: *Der überlistete зайл Odysseus.* Edition Sigma, Berlin 1997, ISBN 3-89404-611-2.
* Susanne Fohler: *Techniktheorien. Der Platz der Dinge in der Welt des Menschen.* Wilhelm Fink Verlag, 2003. ISBN 3-7705-3759-9.
* Günter Ropohl: *Allgemeine Technologie. Eine Systemtheorie der Technik.* 2. Aufl. Hanser, München/Wien 1999, ISBN 3-446-19606-4.
* Helmut Seiffert, Gerard Radnitzky (Hrsg.): *Handlexikon zur Wissenschaftstheorie.* 2. unv. Aufl., dtv, München 1992, ISBN 3-423-04586-8, S. 362–365 (Stichwort Technologie und deren Abgrenzung zu anderen Wissenschaften).

## Цахим холбоос 

Ангилал:Техникийн түүх
Соёл

**Соёл** гэж хүний байнгын, идэвхтэй, чөлөөт үйл ажиллагааны үр дүнд бий болж уламжлагдаж байдаг хэм хэмжээ, итгэл үнэмшил, бэлгэ тэмдэг, үнэт зүйлсийн цогц, хүний хөгжсөн түвшин юм. Өөрөөр хэлбэл соёл нь хүний ололт амжилтын цогцол юм.

Соёл нь хүний ​​нийгэм дэх нийгмийн зан үйл, хэм хэмжээ юм. Соёл нь хүний ​​нийгэмд суралцах замаар дамжин тархдаг үзэгдлийн цар хүрээг хамарсан антропологийн үндсэн ойлголт юм. Соёлын ертөнцийг бүх хүн төрөлхтөнд олж авдаг. Үүнд багаж, хөгжим, зан заншил, шашин шүтлэг, технологийг ашиглах, хоол хийх, орон байр, хувцас гэх мэт таашаал авах хэлбэрүүд багтдаг. Материаллаг соёлын үзэл баримтлал нь технологи, архитектур, уран гэх мэт соёлын биет илэрхийлэлийг хамардаг бол нийгмийн байгууллагын зарчмууд (улс төрийн зохион байгуулалт, нийгмийн институциональ үйл ажиллагаа гэх мэт), домог, философи, уран зохиол бичгээр болон амаар), шинжлэх ухаан нь нийгмийн биет бус соёлын өв юм. 

Хүмүүнлэгийн хувьд соёлын нэг мэдрэмж хувь хүний ​​шинж чанар гэж үзэхэд урлаг, шинжлэх ухаан, боловсрол, ёс зүй гэх мэт нарийн түвшний боловсронгуй түвшинг бий болгосон түвшин юм. Соёлын нарийн төвөгтэй байдал нь заримдаа бага төвөгтэй нийгмээс соёл иргэншлийг ялгахад хүргэдэг. Соёлын талаарх ийм шаталсан хэтийн төлөв нь нийгмийн элитүүдийн өндөр соёл, соёл, соёл, соёл, капиталын капитал зэрэг давхаргад түшиглэсэн ардын соёл, соёлын ялгаа, соёлын ялгаатай зэрэглэлд суурилдаг. Нийтлэг талбарын хувьд соёл нь ихэвчлэн угсаатны бүлгүүд бие биенээсээ бие биенээсээ ялгагдах ялгааг илэрхийлэхэд ашигладаг. Олон нийтийн соёл нь 20-р зууны үед бий болсон өргөн хэрэглээний болон олон нийтэд тулгуурласан хэрэглээний соёлын олон хэлбэрийг хэлдэг. Марксизм, чухал онол гэх мэтийн философийн зарим сургуулиуд соёл нь улс төрийн хувьд ихэвчлэн доод ангиудыг удирдаж, буруу ухамсар үүсгэхийн тулд элитүүдийн хэрэгсэл болгон ашигладаг гэж үздэг бөгөөд ийм үзэл баримтлал нь соёлын судалгаанд нийтлэг байдаг. Нийгмийн өргөн хүрээтэй нийгмийн шинжлэх ухаанд соёлын материализмын онолын үзэл баримтлал нь хүн төрөлхтний амьдралын материаллаг нөхцөл байдлаас үүсдэг. Хүн төрөлхтний бие махбодийн эсэн мэнд амьдрах нөхцлийг бий болгож, соёлын үндэс суурь нь биологийн хэвшлийг бий болгосон гэж үздэг.

Хэл тоо гэдэг утгаараа "соёл" гэдэг нь угсаатны бүлэг, үндэстэн зэрэг нийгэм эсвэл олон нийтийн ёс заншил, зан заншил, үнэт зүйлсийн багц юм. Соёл бол цаг хугацааны туршид олж авсан мэдлэг юм. Энэ утгаараа олон үндэстний соёл иргэншил нь нэг гариг ​​дээр амьдарч буй янз бүрийн соёлын хооронд энх тайвнаар зэрэгцэн орших, харилцан хүндэтгэхийг эрхэмлэдэг. Заримдаа "соёл" гэдэг нь нийгэмлэгийн дэд бүлгийн (ж.нь: "соёл иргэншлийн"), эсвэл социалист нийгэмлэг дэх өвөрмөц үйл ажиллагааг тодорхойлдог. Соёлын антропологийн хүрээнд соёлын харьцангуйн үзэл суртал, үзэл суртлын байр суурь нь соёл ёс заншилд үнэлэгдэж, үнэлэгддэггүй учраас аливаа үнэлгээ нь тухайн соёлын үнэ цэнийн тогтолцоонд
Соёл бол хүн төрөлхтний түүхэнд бүтээгдэж буй болоод цаг хугацаа орон зайг туулан шалгарч үлдсэн үнэт зүйлсийн тогтолцоо юм.

## Эшлэл
Ахейчууд

**Ахейчууд** (Англи хэл:*Achaean*; Грек хэл:Ἀχαιοί) гэдэг нь Хомерийн өгүүлсэн Трой хотыг дайлсан Данэйо ба Аргейо тэргүүтэй эртний Грекийн хүмүүс. Зарим тодорхойлолтоор тэд бол МЭӨ XIV-XIII зууны Микенчууд мөн гэх ба бусад нь харин МЭӨ XII зууны үеийн Доричуудын довтолгоонуудаар ирсэн хүмүүсийг Ахейчууд гэж үздэг байна. Магадгүй тэд Доричуудыг ирэхээс өмнө эрх мэдлийг атгаж байсан цөөн тоотой угсаатнууд байж болох юм. Геродотийн дурьдсан Пелопоннесийн умардад нутаглах хожуу үеийн Ахейчууд (Ахейн холбоо) нь түрүү үеийн Ахейчуудын удам хойчис болжээ.

## Цахим холбоос 
* Detailed cultural studies of Minoan Crete and relations with the mainland "Mycenean" tribes of Achaians
* The Greek Age of Bronze weapons and warfare

Ангилал:Грек дэх түүхэн угсаатан
Ангилал:Микенын соёл
Ахейн холбоо

250 px|right|thumb|Ахейн холбооны хил хязгаар МЭӨ 200 оны орчим.
**Ахейн холбоо** нь (Англи хэл:Achaean League; Грек хэл:Ἀχαϊκὴ Συμμαχία эсвэл Ἀχαϊκὴ Συμπολιτεία) МЭӨ III зуунд эртний Грекийн умард Пелопоннест оршиж байсан Ахейчуудын жижиг хотуудын эвсэл. Энэ холбоонд 12 хот багтдаг байсан бөгөөд далайн дээрэмчидтэй хамтран тэмцэхээр МЭӨ IV зууны үед байгуулагдсан боловч уг холбоо Аугаа Александрын үхлийн дараа бутран алга болжээ. МЭӨ 280 онд 10 хот нэгдэн дахин сэргээсэн бөгөөд хожим нь Ахейчуудын бус хотуудыг өөртөө нэгтгэн эхэндээ Македон, дараа нь Спарт, эцэст нь Ромтой тэмцэн өөрсдийгөө хамгаалж байв. МЭӨ 146 онд Ромчуудад ялагдсны дараа уг холбоо задарчээ. Хожим нь Ромын эзэнт улсын захиргаанд байхдаа жижиг хэмжээтэй холбооны хэлбэр оршсоор байв. 

## Цахим холбоос 
*Hannibal and the Punic Wars
*Encyclopedia Britannica, 1911
*Leaders of Achaea
*Columbia Encyclopedia entry

Ангилал:Эртний Грекийн Холбооны Улс
Ангилал:Хотуудын холбоо
Ангилал:Эртний ертөнцийн байгууллага
Актиумын тулалдаан

**Актиумын тулалдаан** ( ) (МЭӨ 31 он) нь Октавиан (хожмын Август), Марк Антони нарын хооронд Грекийн Акарнанид болсон тэнгисийн тулалдаан юм. 500 хөлөг, 70,000 явган цэрэг бүхий Антони Ионий тэнгис болон Амбракийн булангийн хоорондох Актиумд байрлахад 400 хөлөг, 80,000 явган цэрэг бүхий Октавиан тэдний харилцааны шугамыг хойд зүгээс таслав. Антонигийн цэргийн хангамж тасалдан, холбоотнууд нь орхин явжээ. Хуурай газар дээр залилагдсан Антони Клеопатрагийн зөвлөгөөгөөр Октавиан руу тэнгисээс дайрав. Антонигийн аварга флотод Клеопатрагийн хөлгүүд багтаж байв. Тулалдааны оргил үед Клеопатра өөрийн хөлгүүдийг аван зугтахад Антони цөөн хөлөгтэйгээр түүнийг дагаж тулалдааны талбарыг орхин оджээ. Түүний флот тэр даруй бууж өгч, арми нь долоо хоногийн дараа ялагдснаа хүлээжээ. Октавианы ялалт нь түүнд Ромын ертөнцөд маргаангүйгээр эзэн хаан болох боломжийг бий болгосон юм. 

## Гадаад холбоос 
* The Actium Project
* The Naval Battle of Actium
* Cassius Dio, *Roman History*, Book 50

Ангилал:Эртний тэнгисийн тулалдаан
Ангилал:Эртний Египетийн тулалдаан
Ангилал:Ромын иргэний дайны тулалдаан
Ангилал:МЭӨ 1-р зууны тулалдаан
Ангилал:МЭӨ 31 он
Ангилал:Марк Антони
Ангилал:Клеопатра VII.
Ангилал:Август Цезарь
Ангилал:Газар дундын тэнгисийн тэнгисийн цэргийн түүх
Эрариум

**Эрариум** буюу **Сатурни** гэдэг нь (Англи хэл:*aerarium (Saturni)*) Сатурны сүмд байрласан эртний Ромын эрдэнэсийн төв сан хөмрөг. Бүгд найрамдах улсын үед (МЭӨ 509 – МЭӨ 27 он) сенатын хяналтанд байх хоёр квестор эрдэсийг захиран зарцуулдаг байв. Бүх төрлийн орлогоос эрариумд татвар авч, зөвшөөрөгдсөн зардлуудыг гаргадаг байв. Принципатын үе (Ромын эзэнт улсын эхэн үе) (МЭӨ 27 – МЭ 305 он) эрариум үгүй болж, чухал үед эзэн хаад, магистрат (шүүгч) нар сенатын хяналтгүйгээр хэрэглэн, фискигээс (олон төрлийн хувийн болон мужийн сан) шууд ашиглаж байв. МЭ 6 оноос эхлэн Аугуст хаан татварыг хуримтлуулан нийгмийн сан болох эрариум милитарийг үүсгэн, ахмад дайчдад шан харамж олгож байсан ба Эрариум Сатурни нь дахин Ром хотын эрдэнэсийн сан болжээ. 

## Цахим холбоос 
*Aerarium (article in Smith's Dictionary of Greek and Roman Antiquities)

Ангилал:Эртний Ромын эдийн засаг
Ангилал:Татварын эрх зүйн түүх
Эгейн соёл иргэншил

**Эгейн соёл иргэншил** (Англи хэл:*Aegean civilizations*) Эгейн тэнгисийн эрэг орчмын бүс нутагт ойролцоогоор МЭӨ 3000-1000 оны орчимд үүсч, цэцэглэн хөгжиж байсан хүрлийн үеийн соёл иргэншил. Үүнд Крит, Цикладын бүлэг арлууд, Фессалиас урагших өмнөд Грекийн эх газар, Пелопоннес, Македон, Фраки ба Баруун Анатоли багтдаг. Минойны болон Микений соёл нь онцгой байр суурь эзэлдэг байна. Зарим тохиолдолд тус бүс нутагт ойролцоогоор МЭӨ 7000-3000 оны орчимд цэцэглэж байсан шинэ чулууны соёлыг хамааруулдаг байна.

## Гадаад холбоос 
* Jeremy B. Rutter, "The Prehistoric Archaeology of the Aegean": chronology, history, bibliography

* Aegean and Balkan Prehistory: Articles, site-reports and bibliography database concerning the Aegean, Balkans and Western Anatolia

Ангилал:Археологийн хуучирсан онол
Ангилал:Газар дундын тэнгисийн бүс нутгийн түүх
Ангилал:Эртний соёлын түүх
II Агесилай

**II Агесилай** нь (Англи хэл:*Agesilaus II*) (МЭӨ 444 оны орчимд төрж, МЭӨ 360 онд Кирене дэх Киренайка хотод нас барсан.) Спартын хаан (МЭӨ 399 – МЭӨ 360) бөгөөд Грек дэх Спартын засаглалын эриний (МЭӨ 404 – МЭӨ 371) турш Спартын армийг удирдсан жанжин юм. Эврипонтид ургийн удам тэрээр Спартын хааны титмийг Лисандерийн туслалцаатайгаар авах үед Спарт Перстэй дайтаж байв. Тэрээр Фиви, Афин, Арго ба Коринф хот улсуудын холбоотой дайтаж ялсан боловч Төв Грект амжилт олсонгүй. МЭӨ 394 онд Спартын флот Персийн флоттой хийсэн тулалдаанд ялагджээ. Агесилай Беотийн холбоог тарааж чадсан ч Беотийн холбоо (МЭӨ 371) ба Фиви (МЭӨ 370, 361) хот улстай хийсэн олон тулалдаануудын эцэст Спартын Грек дэх ноёрхол төгсгөл болсон байна. Тэрээр Египетийг Персийн эзэнт гүрнээс хөлсөөр хамгаалсны дараа төрөлх Спартад буцах замдаа нас эцэслэжээ.

Ангилал:Спартагийн хан
Ангилал:Спартагийн цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Ксенофонт
Ангилал:МЭӨ 5-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 4-р зуунд өнгөрсөн
Маркус Агриппа

**Агриппа, Маркус Виспаниус** нь (Англи хэл:*Agrippa, Marcus Vipsanius*) (МЭӨ 63 ? онд төрж, МЭӨ 12 оны гуравдугаар сард Кампанид нас барсан.) Аугустын хүчирхэг туслагч юм. Тэрээр Юлий Цезарийг хорлогдсны (МЭӨ 44 он) дараа Октавианд (хожмын Аугуст) МЭӨ 36 онд Секстус Помпейг, МЭӨ 31 онд Актиумын тулалдаанд Марк Антониг ялж, эрх мэдлийг авахад нь тусалжээ. Агриппа бослого дарах, колони байгуулах, эзэнт гүрний засаг захиргааны нэгжүүдийг хянах зэрэг ажилд явж, Ромын олон нийтийн ажил, барилга байгууламж барих үйл ажиллагааг зохион байгуулдаг байв. МЭӨ 23 онд Аугуст түүнийг угсаа залгамжлагчаа хэмээн үзэх болж, охин Жулиатайгаа гэрлүүлжээ. Түүний удирдах болон цэргийн ур чадвар нь эзэнт гүрний зүүн хэсгийг шууд удирдаж, МЭӨ 15 онд Иудейн Херодтой холбоотон болж чадснаар харагддаг. Агриппагийн ном зохиолууд (өнөө үед үлдээгүй) нь Страбо, Хөгшин Плини нар нөлөөлсөн гэдэг. Түүний охин Их Агриппина нь Германик Цезарийн эхнэр, Калигула, Бага Агриппина нарын эх, Нерогийн эмэг эх нь болсон юм.

Ангилал:Ромын Бүгд Найрамдах Улсын консул
Ангилал:Ромын хаант улсын үеийн  консул
Ангилал:Ромын хаант улсын үеийн зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Цензор
Ангилал:МЭӨ 1-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 12 онд өнгөрсөн
Тотем шүтлэг

Соёл судлалын хүрээнд шашин эсвэл шүтлэг нь чухам юуг шүтэж байгаа нь чухал нэн тэргүүний асуудал юм. Шүтээнүүдийг хэлбэрээр нь ердийн байгалийн хүчний өмнө бишрэхүй буюу цалиг шүтлэг- фетишизм, шидэт хүчин буй хэмээн бишрэхүй буюу домын шүтлэг- маги, овог үндэстэнийхээ дээд өвгийг адгуусан амьтан, ургамал модтой, эд юмстай холбон бишрэхүй буюу тотемизм, сүнс онгонд бишрэхүй буюу анимизм, тэнгэр бурхан шүтэх буюу теизм гэж ангилдаг. тэнгэр бурхан шүтээнийг дотороо олон бурхадын шүтэх нь политеизм, хос бурхад шүтэх нь битеизм, дан ганц бурхан шүтэх нь монотеизм гэж ангилдаг. Ингээд:  
# Фетишизм буюу цалиг шүтлэг - нь эд юмс хүний ахуй амьдралд тусалдаг гэж үздэг үзэл юм. Шүтээний объект болох фетиш нь чулуу, мод, соёо, амьтаны яс, хүний гараа бүтсэн урлал, ер нь далдын ид  шид агуулж байгаа гэж итгэхүйц юу ч байж болно. хүн амьдралдаа ямар нэг амжилтанд хүрвэл тэрхүү фетишийн нөлөө гэж үздэг.  Фетиш шүтлэгийн элемент аль ч шашинд байдаг (манайхан бол чонын соёо, шагай гэх мэт). Маги нь өдөр тутмын практик үйл ажилгаанаас өөр ялгаатай үйл үйлдэлээр хүн амьтаны амьдралд байгалийн үзэгдэл нөлөөлж болно гэх итгэл юм. Магийг үйлчлэлээр нь шууд ба шууд бус, гадны тусламжтай гэж гурав ангилна. Мөн зорилгоор нь хараалын, цэргийн, үйлвэрлэлийн, эмчилгээний, хайр сэтгэлийн гэх мэт ангилаж болно. Маги гол төлөв тусгай бөө заарингууд үйлдэнэ.
# Тотемизм нь цусан холбоотой болон холбоогүй бүлэг хүмүүс бүгд ямар нэгэн ургамал ногоо, эсвэл адгуусан амьтанаас гарал үүсэл холбоотой гэж итгэх үзэл юм. Аль нэгэн овог аймагууд ахуй амьдрал нутаг орны байдалаас хамааран өөрсдийгөө аль нэг амьттан ургмалын үр хойч гэх үзэл бий болсон тотем шүтлэгийн хүрээнд бүхэл бүтэн шашины зан үйлийн систем бүрэлдэн тогтсон
# Анимизм гэдэг нь сүнс сүлдэнд итгэх үзэл юм. Зүүд зэрэглээ халуурч дэмийрэх өвчин үхэл зэргийн утга учрыг тайлах оролдлого нь эхэндээ бие махбодь дотор ямар нэгэн биет биш сэтгэлийн үзэгдэл сүнс байна гэж итгэх анимизмыг үүсгэжээ. Сүүлдээ үхсэний дараах амьдрал дахин төрөл олох, диваажин ба тамын тухай үзэл бодол бүрэлджээ. Мөн өөрийн сэтгэл бодолтой адил зүйлс  байгаалийн үзэгдэлд  байгаа гэж үзэх болсон байна. Ийнхүү байгаль эзэн сүнстэй гэх үзэл шашинд байдаг. Үүнийг үзхэд анимизм шашны эхлэл үүсэл үндэс гэх тайлбар гарчээ.
# Теизм гэдэг нь бурханы тухай сургааль номлол мөн бөгөөд бурхан ба байгаль ертөнц, хүн нийгэм харилцаа холбоог тайлбарладаг. Бурхан бол туйлын үнэмлэхүй хамгийн боловсронгуй ахуй, оюун ухааны чинад хязгаар ертөнцийн шалтгаан гэж үздэг.

Ангилал:Антропологи
Ангилал:Байгалийн шашин
I Антигон

**I Антигон Монофталм** буюу **I Антигон Циклопс** нь (*Латин хэл; “Ганц нүдэт”*) (Англи хэл:*Antigonus I Monophthalmus*)(МЭӨ 382 онд төрж, МЭӨ 301 онд Бага Азийн Фригиад нас барсан.) Антигонидчуудын Македон улсыг үндэслэгч. Тэрээр Аугаа Александрын жанжин байв. Александрын залгамжлагч нарын дунд болсон хуйвалдаан, нөхөрлөл, дайн тулалдаанаас Бага Ази, Сири болон тун удалгүй I Селевк Никаторт найр тавьж өгсөн Евфрат мөрний зүүн нутгийг захирах эрхийг олж авчээ. МЭӨ 307 онд түүний хүү I Деметрий Афины захирагчийг хөөн зайлуулж, Кипр арлыг байлдан дагуулснаар Антигоны мэдэлд Газрын дундад тэнгисийн зүүн хэсэг, Эгейн тэнгис, Бага Ази орсон байна. МЭӨ 306 онд тэрбээр эзэнт гүрний хаанаар өргөмжлөгдөв. МЭӨ 302 онд Антигоны хамгаалалт доорх Грекүүдэд энх тайвныг тогтоохоор өөрийн хүүгийнхээ хамт Пан-Эллиний холбоог (Спарт, Мессен, Фессалиас бусад бүх Эллиний улсуудаас бүрэлдэх) сэргээсэн байна. Тэрээр Македоныг оролцуулан Александрын үхлээс өмнөх эзэнт гүрэнг сэргээхийг мөрөөддөг байсан бөгөөд Ипсусын тулалдаанд (МЭӨ 301 он) ялагдан нас баржээ.

Ангилал:Диадохчууд
Ангилал:Антигонид
Ангилал:Македоны хан
Ангилал:Эртний Македоны улс төрч
Ангилал:Македоны цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Александрын аян дайны хүн
Ангилал:МЭӨ 4-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 301 онд өнгөрсөн
Антигон II Гонат

thumb|350px|right|Антигон II хааны дүрст зоос
**Антигон II Гонат** нь (Англи хэл:*Antigonus II Gonatas*) (МЭӨ 320 оны орчимд төрж, МЭӨ 239 онд нас барсан.) Македоны хаан юм (МЭӨ 276 – МЭӨ 239 он). Деметрий I Полиоркетийн хүү Антигон II нь МЭӨ 279 онд Грект, МЭӨ 277 онд Бага Азид халдсан Галлуудыг ялж, түлхүүр хотуудыг нь булаан авч, тэднийг өөрийнхөө холбоотон болгосон байна. Тэрээр Эпирийн Пиррийг ялж (МЭӨ 272 он), Македоныг бүхэлд нь захирах болжээ. Хремонидийн дайнд (МЭӨ 267 – МЭӨ 261 он) Египет, Спарт, Афиныг ялжээ. Тэрээр Этолийн холбоо болон орон нутгийн тирантуудтай нэгдэн Ахейн холбооны аюул заналыг арилгасан байна. Андросын дэргэд (МЭӨ 244 ?) Египетийн флотыг ялсан нь Эгейн тэнгист Македонд тэргүүлэх байр суурь олгосон байна.

Ангилал:Македоны хан
Ангилал:Антигонидчууд
Ангилал:МЭӨ 4-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 239 онд өнгөрсөн
I Антиох Сотер

thumb|300px|right|I Антиохын дүртэй мөнгөн зоос
**I Антиох Сотер** (, МЭӨ 324 оны орчимд төрж, МЭӨ 261 онд нас барсан.) нь Сирийн зүүн хэсгийн захирагч (МЭӨ 292 ? – МЭӨ 281 он) байгаад хожим бүхэлд нь (МЭӨ 281 – МЭӨ 261 он) захирах болсон Селевкид хаан юм. Түүний хүү I Селевк нь Селевкидийн хаант улсыг бэхжүүлж, олон тооны хотыг байгуулан, худалдааны зам сүлжээг өргөтгөжээ. I Антиох нь МЭӨ 281 онд Сири, умард Анатолид II Антигон Гонатын дэмжлэгтэй гарсан бослогыг дарахаар дайтсан байна. Грект нэвтэрсэн Галлуудыг ялсны (МЭӨ 279 он) дараа тэрээр II Антигонтой үл довтлолцох гэрээ байгуулжээ. МЭӨ 275 он хүртэл Бага Ази дахь Галлуудтай тэмцэн, улмаар ялалт байгуулахад Иончууд түүнд талархан Сотер (“Аврагч”) хэмээх цол олгосон гэдэг. Тэрээр Бага Ази, Перст довтолж, уг нутгуудад Грекүүдийг суурьшуулан, Вавилонийн соёлыг дахин сэргээхээр ажиллаж байв. Хэдийгээр тэр Финик болон Египетээс Бага Азийн эрэг хүртлэх нутаг ялалт байгуулсан ч МЭӨ 261 онд умард Бага Азийн Пергамумд ялагдан, удалгүй нас баржээ. 

Ангилал:Селевкидын улсын хан
Ангилал:МЭӨ 324 онд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 261 онд өнгөрсөн
Антиох IV Эпифанес

**Антиох IV Эпифанес** нь (Англи хэл:*Antiochus IV Epiphanes*) (МЭӨ 215 оны орчимд төрж, МЭӨ 164 онд Ираны Табаед нас барсан.) Сирийн Эллин хаант улсын Селевкид хаан (МЭӨ 175 – МЭӨ 164 он) юм. Антиох III –ийн хүү тэрээр Ромын барьцаанд байсан (МЭӨ 189 – МЭӨ 175 он) тул Ромын төрийн бүтцээс суралцжээ. Чөлөөлөгдснийхөө дараа Сирийг хууль бусаар захирагчдаас эрх мэдлээ булаан авчээ. Тэрээр Александриягаас бусад бүх Египетийг байлдан дагуулж (МЭӨ 169 он), өөрийн ач хүү Птолеми VI -г захирагчаар нь томилсон байна. Түүний холбоотон Македончууд Ромд ялагдаж, Кипр, Египет дэх ялалт нь (МЭӨ 168 он) алдагдсан ч аль алиныг нь орхин өмнөд Сирийг хамгаалжээ. Тэрээр Иерусалимыг авч (МЭӨ 167 он) хүчээр Грекжүүлэхээр оролдон Еврейчүүдийн ёслол, тайлгыг хориглосон байна. МЭӨ 164 онд Еврейн Маккаби болон Грекийн эсрэг үзэлтнүүд Иудейг байлдан дагуулж, Зевсийн сүм, тахилгын эд зүйлсийг эвдлэн сүйтгэжээ. Антиох нутаг буцаж, зүүнээс довтлох Парфичуудаас эзэнт гүрнээ хамгаалахын сацуу Арменийг буцаан авч, Арабын эрэг дэх Персис орох замдаа нас баржээ.

Ангилал:Селевкидын улсын хан
Ангилал:МЭӨ 3-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 164 онд өнгөрсөн
Антонины хана

.]]
**Антонины хана** нь (Англи хэл:*Antonine Wall*)  Британи дахь Ромын хамгаалалт юм. Энэ нь Шотландын Клайд гол ба Фортийн булангийн хооронд 37 миль (59 км) урт үргэлжлэн оршдог. МЭ 142 онд Антонини Пигийн зарлигаар Британийн амбан захирагч уг ханын ажлыг эхлүүлжээ. Антонины хана нь ойролцоогоор 15 фут (5 м) өргөн, 10 фут (3 м) өндөр бөгөөд өмнүүрээ 40 фут (12 м) өргөн, 12 фут (4 м) гүн гуутай, араараа замтай байв. Хананы 2 миль (3 км) тутамд байрласан бэхлэлтүүдээс аюулгүй байдлыг хянадаг байв. Энэ байгууламж нь умардад орших уугуул аймгуудын довтолгооноос хамгаалж байсан Хадрианы ханыг давуулан баригдаж, Британи дахь Ромын хилийг Шотланд руу тэлжээ. Антонины хана нь МЭ 196 онд орхигдсон ч ор суурь нь үлджээ. 

## Цахим холбоос 
* http://www.antoninewall.org/
* https://web.archive.org/web/20061201223023/http://www.antonineway.co.uk/
* http://www.historic-scotland.gov.uk/antoninewall
* https://web.archive.org/web/20090220215026/http://www.falkirkonline.net/antoninewall/
* http://www.kinneil.org.uk/attractions
* https://web.archive.org/web/20120214084033/http://www.athenapub.com/antwall1.htm
* https://web.archive.org/web/20090221084804/http://www.athenapub.com/britsite/hillfoot.htm
* http://www.theromangaskproject.org.uk/
* https://web.archive.org/web/20150918210121/http://www.roman-britain.org/frontiers/antonine.htm
* http://www.almac.co.uk/FalkirkTCM/Rome.htm
* The Antonine Wall and Barr Hill
* Richard Stillwell, ed. *Princeton Encyclopedia of Classical Sites*, 1976: "Antonine Wall, Scotland"
* Museum news

Ангилал:Хилийн хэрэм бэхлэлт
Ангилал:2-р зуунд барьсан
Ангилал:Ромын эзэнт гүрний Британи
Ангилал:Их Британи дахь дэлхийн өв
Этолийн холбоо

250 px|right|thumb|Этолийн холбоо, МЭӨ 200 оны орчим.
**Этолийн холбоо** нь (Англи хэл:*Aetolian League*) Грекийн төв хэсэгт оршиж байсан эртний Этолийн холбооны улс бөгөөд чөлөөт овог аймгуудын нэгдэл дээр үндэслэгдсэн байсан гэж таамагладаг. МЭӨ 340 оны орчимд тэргүүлэх хүчийг олж авсан Этолийн холбоо МЭӨ 322 он, МЭӨ 314-311 онуудад явагдсан Македоны довтолгоог тогтоож, улмаар МЭӨ 300 оны үед Беотийг холбоондоо элсүүлсэн байна. МЭӨ 279 онд Галлуудаас өөрийгөө хамгаалахын тулд Македонтой (ойролцоогоор МЭӨ 270-240) холбоо байгуулж байв. Холбооны гол хүч нь төв Грект байсныг Беотиудын ялагдал (МЭӨ 245) харуулдаг. МЭӨ III зууны сүүлээр Этоли хүч, газар нутгаа Македонд алдаж эхэлсэн ба МЭӨ 220 онд Македоны хаан Филип V –ын оролцоотойгоор холбооны нийслэл байсан тэргүүлэх байр сууриа Фермумд булаалгажээ. Уг холбоо Ромчуудтай нэгдэн Македоны эсрэг тэмцэн МЭӨ 197 онд Филипийг Киноскефалэд ялжээ. Ром хожим нь газар нутаг, хүч чадал, тусгаар тогтнолынх нь төлбөрт өөрийнхөө мөнхийн холбоотон байхыг тулган шаардаж (МЭӨ 189) байв. 

## Сурвалжууд 
* John D. Grainger (1999) *The League of the Aitolians* (Google Books).
* C. Michael Hogan, *Cydonia*, Modern Antiquarian, January 23, 2008 http://www.themodernantiquarian.com/site/10881/cydonia.html#fieldnotes
* Kęciek Krzysztof (2002) "Kynoskefalaj 197 p.n.e" Serie Historic Battles Published in Warsaw by Bellona. 
* Joseph B. Scholten (2000) *The Politics of Plunder:Aitolians and Their Koinon in the Early Hellenistic Era* (Google Books). 
* Willis Mason West (1902) *Ancient History to the Death of Charlemagne*, Allyn and Bacon.

Ангилал:Эртний Грекийн Холбооны Улс
Ангилал:Хотуудын холбоо
III Антиох

**Антиох III** буюу **Их Антиох** (Англи хэл:*Antiochus III* known as *Antiochus the Great*) (МЭӨ 242 онд төрж, МЭӨ 187 онд Ираны Суса орчимд нас барсан.) Сирийн эзэнт улсын Селевкид хаан (МЭӨ 223 – МЭӨ 187 он). Бага Азийн захирагч байхдаа (МЭӨ 213 он) Ахеусийн бослогыг дарж, улмаар зүүн зүгт Энэтхэг рүү (МЭӨ 212 – МЭӨ 205 он) аян хийжээ. Дараа нь түүний аянг тууштай эсэргүүцэж байсан Армени болон Парфи, Бактри нутгийн хүчирхэг аймгуудтай найрамдал тогтоосон байна. Птолеми IV –ийн үхлийн дараа түүний улсын ихэнхийг Антиох Македоны хаан Филип V-тай хуваан авчээ. Антиоход Палестинийг оруулаад зүүн болон өмнөд нутгууд ногдсон байна (МЭӨ 202 он орчим). Удалгүй Антиох Египетийн эсрэг аян хийж, өмнөд Сири, Бага Азийн Птолемийн эзэмшил нутгийг булаан авч, МЭӨ 195 онд найрамдал тогтоосон байна. Ромд Антиоход дургүйцэх явдал өссөөр байсан ч тэрээр Карфагений Ханнибалыг хүлээн авч, Этолийн холбоог Ромоос хамгаалахаар цэрэг хөдөлгөсөн ч цохигдож, эцэстээ Магнези орчимд (МЭӨ 195 он) ялагджээ. Антиох Европ дахь нутгаа баруун Бага Азитай хамт Ром өгсөн ч Сири, Месопотами, баруун Ираныг өөртөө үлдээж чаджээ. Тэрээр Суса орчимд хатуу чанга алба гувчуур ногдуулж явахдаа алагджээ.

Ангилал:Селевкидын улсын хан
Ангилал:МЭӨ 242 онд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 187 онд өнгөрсөн
Апелла

**Апелла** нь (Англи хэл:*apella*) Эртний Спартын төрийн эрх барих дээд байгууллага, Грекийн бусад хотуудын Экклесиатай төстэй чуулган. Апеллагийн сар бүрийн хуралдаанд 30-аас дээш насны иргэд санаачлах эрхгүйгээр оролцдог байжээ. Шинэ санаа, санаачлага нь зөвхөн Эфорууд ба Герусиа нараар дамжуулан хэлэлцүүлэгддэг байжээ. Санал хураалгахдаа хашгирч илэрхийлдэг байв. Энэ чуулганаар гэрээ хэлэлцээр, дайн, залгамжлалын талаар хэлэлцэж, цэргийн захирагч, ахлагч болон эфоруудыг сонгож, хуульд өөрчлөлт оруулах эсэх талаар хэлэлцдэг байв. 

## Лавлах 
* G. Gilbert, *Constitutional Antiquities of Sparta and Athens* (Eng, trans., 1895), pp. 49 ff.
* *Studien zur altspartanischen Geschichte* (Göttingen, 1872), pp. 131 ff.
* G. F. Schömann, *Antiquities of Greece: The State* (Eng. trans., 1880), pp. 234 ff.
* *De ecclesiis Lacedaemoniorum* (Griefswald, 1836) [=*Opusc. academ.* i. pp. 87 ff.]
* C. O. Müller, *History and Antiquities of the Doric Race* (Eng. trans., 2nd ed. 1839), book iii. ch. 5, §§ 8-10
* Georg Busolt, *Die griechischen Staats- und Rechtsaltertümer*, 1887 (in Iwan Müller's *Handbuch der klassischen Altertumsiuissenschaft*, iv. 1), § 90
* *Griechische Geschichte* (2nd ed.), i. p. 552 ff.

Ангилал:Нийтийн чуулган
Ангилал:Спарта
Ангилал:Түүхэн төрийн эрх мэдэл
Ангилал:Түүхэн хууль тогтоох засаглал
Ангилал:Эртний улс төр
Ареопаг

[thumb|right|200px|[Акрополь|Акрополиос Ареопаг толгойн харагдах байдал]]
**Ареопаг** (эрт.грек. *Ἄρειος πάγος,* шууд утгаар. «Арес дов», англи: *Areopagus*) нь Эртний Афины онц дээд шүүх. Энэ ажиллагаа нь Акрополийн ойролцоо, Арес довын орой дээр явагддаг байсан тул ийнхүү нэрлэжээ. Дракогийн хууль цаазын бичигт (МЭӨ 621 оны орчим) өгүүлснээр энэ нь арконуудаас насан туршийн хугацаагаар бүрэлдсэн хааны зөвлөл байжээ. Гэвч Солон (МЭӨ 594) ямар ч иргэнийг дэвшүүлж болохуйц нээлттэй болгосон түүхтэй. Ареопаг өргөн хэмжээтэй улс төр, шүүхийн эрх мэдэлтэй байв. Энэ шүүхийн нэр хүнд МЭӨ VI зууны дунд үеэс МЭӨ IV зууны дунд үе хүртэл нэлээд ганхсан ч Ромын ноёрхлын үед дахин сэргэж, өргөн хэмжээний гүйцэтгэх эрх мэдэлтэй болон үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлжээ. 

[thumb|center|900px|Ареопагаас [Афин хотын харагдах байдал]]

## Цахим холбоос 
* Acts 17:16-34 A Biblical account of St. Paul discussing with the Areopagus the nature of the Christian God. Also referred to is the story concerning the altar to "The Unknown God." 

Ангилал:Афины газар зүй
Ангилал:Европын уул
Ангилал:Грекийн уул
Ангилал:Грекийн төрийн байгууллага
Ангилал:Эртний шүүх
Арсиной II

**Арсиной II** нь (Англи хэл:*Arsinoe II*) (МЭӨ 316 төрж, МЭӨ 270 оны 7 сард нас барсан.) Фракийн (МЭӨ 300 – МЭӨ 281он) болон Египетийн (МЭӨ 277 – МЭӨ 270 он) хатан хаан юм. Птолеми I Сотерийн охин тэрээр Фракийн хаантай гэрлэсэн (МЭӨ 300 он) бөгөөд хааны хүү Агафоклоос урьдан өөрийн хүүг угсаа залгамжлагчаар зарлажээ. Агафокл Селевкидийн улсаас тусламж авч, дайн өдөөж, Арсинойгийн нөхрийг хөнөөжээ. Арсинойгийн эцэг нэгт ах нь Фраки, Македонд хүчийг олмогцоо түүнтэй гэрлэн, удалгүй нялх хоёр хүүг нь хөнөөжээ. Арсиной Александриад зугтан ирж, өөрийн ах Птолеми II –ийн хатанг хөөн зайлуулж, Фараонтай адилаар түүнтэй гэрлэсэн байна (МЭӨ 277 он). Тэдний энэ үйлдлийг “Филадельфой” буюу “Ахан дүүсийн хайр” хэмээн хэлдэг болжээ. Арсиной Птолемийн алдар хүндээс хуваалцан, ихээхэн хүчтэй болж, амьд сэрүүн ахуйдаа бурхан шиг шүтэгдэх болжээ. 

## Цахим холбоос 
* Coin with her portrait
* Encyclopædia Britannica
* Arsinoe II entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith

Ангилал:Птолемейн Фараон
Ангилал:Регэнт
Ангилал:Фракичууд
Ангилал:Эртний Грекчүүд
Ангилал:МЭӨ 4-р зуунд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 270 онд өнгөрсөн
Август Цезарь

**Август, Цезарь** *буюу* **Октавиан** (Англи хэл:*Augustus, Caesar or Octavian orig. Gaius Octavius later Gaius Julius Caesar Octavianus*) (МЭӨ 63 оны есдүгээр сарын 23-нд төрж, МЭ 14 оны наймдугаар сарын 19-нд Наполийн ойролцоох Нолад нас барсан.) Ромын анхны эзэн хаан. Баян чинээлэг гэр бүлд төрсөн Август 18 настай байхдаа өөрийн авга ах Юлий Цезарьт өргөгдөн, түүний залгамжлагчаар нэрлэгдэх болжээ. Цезарийн аллагын дараа (МЭӨ 44 он) эрх мэдлийн төлөө тэмцэлд оролцож, хэд хэдэн тулалдааны дараа өөрийн өрсөлдөгч Лепиди, Марк Антони нарын хамтаар хоёр дахь триумвиратыг байгуулав. МЭӨ 32 онд Лепидийг, МЭӨ 31 онд Актиумын тулалдаанд Марк Антонийг (Клеопатратай хамтарсан) ялж, төрийн эрхийг ганцаараа барих болсон байна. Август принсепс цол хүртэн Ром эзэнт гүрэн хэмээн нэрлэгдэх болов. Эхэндээ бүгд найрамдах засаглалыг дэмжиж, улс орноо консул шиг удирдаж байсан ч МЭӨ 27 онд Аугуст цол хүртэж, дөрвөн жилийн дараа хэмжээгүй эрхэт эзэн хаан болжээ. Түүний засаглалын үед (МЭӨ 31 – МЭ 14 он) Ромчуудын амьдралын хэв маяг өөрчлөгдөж, Грек - Ромын ертөнц хөгжин цэцэглэж байв. Август эзэнт гүрний алслагдсан мужуудыг хамгаалах, зам тавих болон бусад олон нийтийн ажил эхлүүлэн, Пакс Романын үндсийг тавьж, урлаг соёлыг хөхиүлэн дэмжиж байв. Тэрээр Ромын ёс суртахууны сургаалиудыг засварлах алхамуудыг хийж, өөрийн охин Жулиаг садар самуун явдалтай хэмээн цөллөгт явуулж байв. Түүнийг нас барах үед эзэнт гүрэн нь Ибериэс Каппадоки хүртэл, Галлаас Египет хүртэл өргөн уудам болсон байв. Түүнийг нас барсны дараа бурханчлан шүтэх болжээ.
### Анхдагч эх сурвалжууд 
* Cassius Dio's Roman History: Books 45–56, English translation
* Gallery of the Ancient Art: August
* Humor of Augustus
* Life of Augustus by Nicolaus of Damascus, English translation
* Suetonius' biography of Augustus, Latin text with English translation
* The Res Gestae Divi Augusti (The Deeds of Augustus, *his own account*: complete Latin and Greek texts with facing English translation)
* The Via Iulia Augusta: road built by the Romans; constructed on the orders of Augustus between the 13–12 B.C.

### хоёрдогч эх сурвалжууд 
* Augustus – short biography at the BBC
* “Augustus Caesar and the Pax Romana” – essay by Steven Kreis about Augustus's legacy
* “De Imperatoribus Romanis” – article about Augustus at Garrett G. Fagan’s online encyclopedia of Roman Emperors
* Octavian / Augustus – pages by Yong-Ling Ow

## Эшлэл 

Ангилал:1-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Ромын эзэн хаан
Ангилал:Ромын Бүгд Найрамдах Улсын консул
Ангилал:Авгур
Ангилал:Цензор
Ангилал:Октавии
Ангилал:Юлий
Ангилал:Ромын меценат
Ангилал:Шинэ Гэрээний хүмүүс
Ангилал:МЭӨ 63 онд төрсөн
Ангилал:14 онд өнгөрсөн
Николай Чернышевский

thumb|Николай Чернышевский
**Николай Гаврилович Чернышевский** () 1828 оны (7 сарын 12 - 1889 оны 10 сарын 17) нь Оросын хувьсгалт ардчилсан, материалист үзэлт философич, шүүмжлэгч,  социалист (зарим судлаачид утопи социалист ч гэдэг) хүн юм. Тэрээр 1860-аад онд өрнөсөн хувьсгалт ардчилсан хөдөлгөөний удирдагч байсан бөгөөд Владимир Ленин, Эмма Голдман нарт ихээхэн нөлөө үзүүлжээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Оросын гүн ухаантан
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Оросын хувьсгалч
Ангилал:Утга зохиол шүүмжлэгч
Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Оросын эзэнт гүрний сэтгүүлч
Ангилал:Саратов мужийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1828 онд төрсөн
Ангилал:1889 онд өнгөрсөн
Ганболдын Базарсад

**Мооконами Сакаэ** (, 1984 оны 4 сарын 5 - ) нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод төрсөн мэргэжлийн сүмоч юм. Жинхэнэ нэр нь **Ганболдын Базарсад**. 2009 оны 7 сараас дээд зиндаа макүүчид дэвшин барилдаж байгаад 2011 онд зодог тайлжээ.

## Амжилт 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
　 
　
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
Тэмцээнболоогүй
　　
    
    
    
  

## Гадаад холбоос
*Японы Сүмогийн Холбооны сайт дахь профиль (япон хэлээр)

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Монголын сүмоч
Лувсандоржийн Рэнчин

**Лувсандоржийн Рэнчин** (1943 - 2007 оны 2 сарын 3) нь Монгол Улсын гавъяат хуульч, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн байв.

Тэрээр 1943 онд Завхан аймгийн Цагаанхайрхан суманд төрсөн. 1966 онд Эрхүүгийн Их Сургууль дүүргэжээ.

*1966-1971 онд Сэлэнгэ аймгийн прокурорт хэсгийн прокурор, аймгийн прокурорын туслах
*1971-1979 онд Улсын ерөнхий прокурорын газарт тасгийн дарга, хүрээлэнгийн захирал
*1980-1986 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв хороонд зохион байгуулагч, хэлтсийн орлогч эрхлэгч
*1982-1984 онд Шүүх яамны нэгдүгээр орлогч сайд
*1986-1990 онд Улсын  Дээд Шүүхийн дарга
*1990-1994 онд ШУА-ийн Төр, эрх зүйн хүрээлэнгийн секторын эрхлэгч, Монгол Улсын Их Сургуульд тэнхимийн эрхлэгч
*1994-2007 онд Монголын Өмгөөлөгчдийн холбооны дэд ерөнхийлөгч
*2002-2007 онд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр тус тус ажиллаж байв. 

1980 онд хууль зүйн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан.

Ангилал:Монголын шүүгч
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч
Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Цагаанхайрханы (Завхан) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1943 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн