Исаак Ньютон

**Сэр Исаак Ньютон** (, 1643 оны 1 сарын 4 - 1727 оны 3 сарын 31 хуучны тооллоор 1642.12.25 - 1726.3.20) нь Английн физикч, математикч, одон орон судлаач, байгалийн философич, алхимич, теологич байжээ. Түүний 1687 онд хэвлэгдсэн *Байгалийн философийн математикийн зарчмууд* (*Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica*) нь шинжлэх ухааны түүхэн дахь хамгийн их нөлөөтэй ном гэгддэг байна. Тэрээр энэхүү номондоо бүх ертөнцийн таталцлын хууль болон хөдөлгөөний гурван хуулиудыг тодорхойлсон бөгөөд дараагийн гурван зууны туршид ертөнцийг үзэх шинжлэх ухааны үзэлд давамгайлж, орчин үеийн инженерчлэлийг эхлүүлсэн сонгодог механикийн салбарыг эхлүүлжээ. Ньютон нь Кеплерийн гаригуудын хөдөлгөөний хуулиуд ба өөрийнхөө таталцлын хүчийн онол хоёр бие биендээ нийцэж байгааг харуулан, дэлхийн дээрх зүйлүүд ба сансарт буй зүйлүүд ижил байгалийн хуулиудад захирагддагийг үзүүлсэн байна. Үүний үр дүнд нарыг нарны аймгийн төвд буй гэдгийг бүрмөсөн батлаж, шинжлэх ухааны хувьсгалыг улам хөгжүүлжээ.

Механикийн салбарт тэрээр импульс хадгалагдах хууль ба өнцгийн импульсийн хуулийг тодорхойлсон байна. Гэрлийн салбарт ойдог дуран авайг зохион бүтээж, цагаан гэрэл призмээр дамжихдаа задардгийг ажиглан өнгөний хуулийг нээжээ. Тэрээр мөн хөргөлтийг хуулийг нээж, дууны хурдыг судалсан байна.

Математикт Готфрид Лейбництай хамт интеграл ба дифференциал тооллыг хөгжүүлжээ. Мөн биномын теоремыг нээж, функц дахь язгууруудын тоог тооцоолох "Ньютоны арга"-г гаргаж, хүчний цувааг судлахад оролцсон байна.

Шинжлэх ухааны түүхэнд хэн илүү их нөлөө үзүүлсэн бэ хэмээх 2005 оны Хааны нийгэмлэгийн судалгаанд Ньютоныг Альберт Эйнштейнээс илүү их нөлөө үзүүлсэн гэсэн дүн гарчээ.

Ньютон үнэхээр гайхалтай, хачирхалтай өвөрмөц хүн байсан юм. Юугаар ч зүйрлэмгүй сод ухаантай тэгсэн мөртлөө зожиг, заримдаа алмай, ухаан санаа нь орон гаран гэмээр хүн. Түүнийг заримдаа өглөө сэрээд орон дээрээсээ босохоо мартан, хөлөө савлан хэдэн ч цагаар хамаагүй хөдөлгөөнгүй суудаг гэлцдэг байв. Өөрөө байгуулсан лаброторидоо Ньютон маш хачин сонин туршилтууд хийдэг байв. Нэг удаа Ньютон оёдлын машины зүү шиг урт тэмтрүүл багажийг нүднийхээ ухархай руу гүн оруулан хатгаж, нүдний ухархайн цаад хананд юу байгааг туршиж үзсэн гэдэг. Хачирхалтай нь азаар ямар ч муу юм бололгүй өнгөрсөн бололтой. Өөр нэг удаа тэрээр Нар хүний нүдэнд ямар нөлөө үзүүлэхийг судлах зорилгоор Нар руу болох хэмжээнд нь тултал удаан хугацаагаар эгцлэн ширтээд дараа нь харанхуй өрөөнд хэд хоног сууж нүдээ эдгээх хэрэг гарсан гэдэг. Дахин аз таарч эрүүл мэндэд муугаар нөлөөлөх юм учирсангүй. 

Энэ бүх хачин ааш, гүн алмайрлын цаана гайхамшигтай дээд оюун, суут ухаан байсан юм. Оюутан байхдаа Ньютон тэр үед нь заадаг байсан ердийн математикийн хэмжээ хязгаарлалтанд бухимдан цоо шинэ төрлийн тооцоологч бүтээсэн ч энэ тухайгаа 27 жилийн дараа л бусдад хэлсэн аж. Үүнтэй нэгэн адилаар тэрбээр спектроскопын үндсийг тавьсан гайхалтай нээлт оптикын салбарт хийсэн ч энэ тухайгаа бусдад хэлэлгүй 30 жил дарсан байдаг. 

Тэрээр ер бусын ухаантай байсан ч жинхэнэ шинжлэх ухаан түүний оюуны зөвхөн хэсэгхэн хувийг л эзэлж байсан бололтой. Арианизм хэмээн нэрлэгддэг, Ариун Гурвал (эцэг, хүү, ариун сүнс ) гэж байхгүй  гэж үздэг тэрсүүд үзэл баримталдаг нууц бүлгэмийн гишүүн нь Ньютон байв. Егөөтэй нь Кэмбриж дэх Ньютоны ажиллаж байсан Коллеж нь Тринити гэдэг нэртэй байсан юм. Тэрээр Ерусалем дахь Соломон хааны сүмийн шалыг хэдэн ч цагаар зогсолтгүй ширтэн уг шалны хээ угалзны цаана нууц тэмдэг байгаа гэж хайдаг байсан бөгөөд энэ дохионд Есүс дэлхийд дахин хэзээ ирэхийг кодолж үлдээсэн гэдэгт итгэдэг байв. Мөн алхимид маш их цаг зарцуулдаг байжээ. 1936 онд Жон Мэйнард Кэйнс Ньютоны бичиг цаасыг дуудлага худалдаагаар худалдаж аваад нээж үзэхэд тэнэд нь огторгуй гаригийн тухай биш харин хэрхэн суурь металуудыг алт болгон хувиргах тухай бичиж судалсан байхыг хараад маш их гайхсан гэдэг. 1970-аад онд Ньютоны үсэнд хийсэн судалгаагаар түүний үснээс алхимичдын ихэд сонирхон судалдаг мөнгөн ус энгийн хүнийхээс бараг 40 дахин их байгаа нь илэрсэн. Чухамдаа тийм ч учраас тэр өглөө орноосоо босохоо мартчихдаг байсан байж магадгүй.

## Шинжлэх ухаанд оруулсан гол хувь нэмэр 
* **Хүндийн хүчний хууль**
** Дэлхийн бүх биетүүд бие биенээ татдаг гэдгийг математик томъёоллоор баталсан.
** “Сар яагаад унадаггүй вэ?” гэсэн асуултыг онолын түвшинд тайлбарласан.
* **Хөдөлгөөний 3 хууль (Ньютоны хууль)**
** Орчин үеийн механикийн үндэс болсон.
** Машин техник, барилга, инженерийн бүхий л тооцооллын суурь болсон.
* **Математикт хийсэн хувь нэмэр**
** Лейбництэй зэрэгцэн **дифференциал ба интеграл тоолол (calculus)**-ыг хөгжүүлсэн.
** Аналитик геометр, тоон аргын салбарт ч шинэчлэл хийсэн.
* **Оптик (гэрлийн судалгаа)**
** Гэрлийг спектр болгон задалж үзүүлсэн.
** Призм ашиглан гэрлийн өнгөний шинж чанарыг судалсан.

* **Инженерийн ухаанд**
** Түүний хөдөлгөөний хууль, таталцлын онол нь уурын хөдөлгүүр, төмөр зам, гүүр, орчин үеийн барилгын инженерчлэлийн тооцооллын үндэс болсон.

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* 


Ангилал:Английн математикч
Ангилал:Английн физикч
Ангилал:Английн зохион бүтээгч
Ангилал:Өргөн мэдлэгтэн
Ангилал:17-р зууны физикч
Ангилал:18-р зууны физикч
Ангилал:Физикийн ном зохиогч
Ангилал:Баллистикч
Ангилал:Одон орны ном зохиогч
Ангилал:17-р зууны одон оронч
Ангилал:18-р зууны одон оронч
Ангилал:17-р зууны математикч
Ангилал:18-р зууны математикч
Ангилал:Алхимич
Ангилал:Алхимийн ном зохиогч
Ангилал:Шинэ эриний өмнөх гүн ухаантан
Ангилал:Байгалийн теологи
Ангилал:Унитарианизмын хүн
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Христийн шашны гүн ухаантан
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1643 онд төрсөн
Ангилал:1727 онд өнгөрсөн