Лао үндэстэн

**Лао үндэстэн** -Зүүн өмнөд Азийн угсаатны бүлэг ордог үндэстэн. Ихэнх төлөөлөл нь Тайланд (16 сая, тус улсын хүн амын 25%), Лаос (3 сая орчим, тус улсын хүн амын 50% гаруй)-д амьдардаг. Мьянмарт 25 мянга, Вьетнамд - 11,6 мянга (1999 оны тооцоо), Камбожид - 10 мянга, нийт 19,048 сая лао үндсэтэн байдаг байна.

Тайланд дахь Лаочууд голдуу зүүн хойд Исан мужид амьдардаг ч одоо ихэнх нь тус улсын бусад хэсэгт цагаач ажилчид болсон байна.

Лаочууд Тайланд хэлтэй ойр холбоотой Лао хэл болон Исаны хэлээр янз бүрийн аялгуугаар ярьдаг. Заримдаа Лаос хэлийг Тайланд-Лаос гэж нэрлэдэг. Лаос хэл нь Вьентьян, Луанг Прабанг, өмнөд, хойд гэсэн аялгуутай байдаг.

## Түүх 
Лао үндэстэн бол Тай ард түмний нэг хэсэг гэж үздэг бөгөөд өнөөгийн хятадын өмнөд хэсгийн Юньань мужийн өндөрлөг нутгаас Меконг мөрний сав газрын хөндий рүү нүүж ирсэн байна. Лаосын нутаг дэвсгэрт анхны эртний феодалын улсууд нь Муан Син, Муанг Сай, Муанг Хун, Муанг На, Муанг Суа (одоогийн Луанг Прабанг, Муанг Камсут, Бассак гэх мэт) байв. 

14-р зууны дунд үед Лан Санг хэмээх нэгдсэн улс байгуулагдсан. Нийгмийн зохион байгуулалтын хувьд улс орон нь тассенг (эсвэл цюон) тэргүүлсэн дүүргүүдэд хуваагдаж, дүүргүүд нь фиас тэргүүтэй хошуудаас бүрддэг байв.

## "Ахуй амьдрал 
Зүүн Өмнөд Азийн бусад ард түмний нэгэн адил Лао үндэстэний уламжлалт эрхэлдэг ажил бол хөдөө аж ахуй юм. Үүнд гол нь будааны аж ахуй юм. Цай, чинжүү (сүүлд кофе) болон бусад үр тариа тариалдаг. Мал аж ахуйд хоёр чиглэл байдаг - үржлийн тэжээвэр амьтан (одос, бух), үржлийн мал, шувуу (гахай, нохой, ямаа, тахиа, нугас). Мал аж ахуй нь туслах үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд үндэс, ургамал цуглуулдаг байна. 

Зүүн Өмнөд Ази дахь хамгийн том мөрөн Меконг Лаосын нутгаар урсдаг юм. Меконг болон бусад голууд загасаар баялаг тул загасчлах нь уламжлалт үйл ажиллагааны нэг болсон юм. Загасыг тороор, суурин болон хөдлөх хашаа зэргээр барьж, гүехэн усанд жадаар цохиж барьдаг байна. Загас нь цагаан будаа шиг хоол хүнсний гол төрлүүдийн нэг юм. Загас агнуурын баярын өдөр байдаг. 

Лаос бол ой модоор баялаг уулархаг орон юм. Мод бэлтгэх нь эдийн засгийн чухал хэсэг юм. Хэдийгээр тус улс одоогоор аж үйлдвэр, барилга, тээврийг хөгжүүлж байгаа ч Лаос үндсэндээ хөдөө аж ахуйн орон хэвээр байна. Жилд хоёроос гурван ургац авдаг хөрш орнуудаас ялгаатай нь Лаост нэг л ургац авдаг.

Суурин газрууд буюу тосгон хэдхэн 8-10 байшингаас бүрддэг. Тосгонд ихэвчлэн нэг гэр бүл омгоороо амьдардаг байна. Чийг, үерээс хамгаалахын тулд байшингаа өндөрлөсөн шон дээр барьдаг. Тус байшин нь 2-3 орцтой, 2 задгай зуухтай, дээвэртэй. Нэг голомт нь гэр бүлийн үндсэн гишүүдэд зориулагдсан, нөгөө нь "зочинд" зориулсан байдаг. Гал голомтыг шороо, шавраар дүүргэсэн хулсан хүрээлж хийсэн байдаг. Тогоонд зориулсан дэгээ зэргийг ашигладаг. Дотор талд, модон вандан сандал, хулсан сандал, дэвсгэр зэргийг ашигладаг. Дэвсгэр нь тавилгын гол хэсэг юм. Ор дэрний цагаан хэрэглэл - дэр, гудас, хөнжил. Хөдөө орон нутгийн хямд төсөр мод хулсан байшингаас гадна бусад төрлийн байшингууд байдаг. Бага язгууртан, арай чинээлэг хүмүүсийн байшингууд нь тик (улаан мод) модоор баригдсан тул ихэвчлэн бор өнгөтэй байдаг. Хамгийн дээд язгууртнууд усан байгууламжийн систем (нуур, суваг) бүхий цагаан чулуун ордонд амьдардаг байсан бөгөөд цэцэрлэг, зүлэг, модоор хүрээлэгдсэн байдаг ажээ.

Тосгон бүр "ват" бүхий сүм хийдийн жижиг цогцолбортой бөгөөд дотор нь Буддагийн баримал байдаг.

Хотууд нь мөн жижиг юм. Гол хүн ам нь худалдаачид, гар урчууд, түшмэдүүд болон лам нараас бүрддэг юм.

Хувцасны хувьд Лао эрчүүд энгийн даавуун цамц, өмд, хүрэм өмсдөг. Заримдаа эдгээр нь өмд биш, харин өмд шиг ороосон саронг (банзал) юм. Заримдаа бүсийг ороосон даавууг (сампот) хэрэглэдэг. Эмэгтэйчүүдийн хувцас нь арай илүү гоёл чимэглэлтэй байдаг: тод өнгийн даашинзтай, тод гоёл чимэглэлтэй, хатгамалтай, эсвэл олон өнгийн утсаар гараар хийсэн хээ бүхий босоо захтай, оёдолгүй банзал (син) бүхий богино цамц. Ороолтоор бүсэлдэг. Толгойдоо -туузан алчуур, сүрэл малгай өмсдөг байна.

Хоол хүнс нь хөрш орнуудынхтай адилхан. Хоолны үндэс нь будаа юм. Загас, шинэ бөгөөд хатаасан, хүнсний ногоог өргөн хэрэглэдэг. Умард нутгийн Лаочууд гахай, үхрийн мах илүү хэргэлдэг. 

Лаосын нийгмийн үндсэн нэгж нь хэд хэдэн гэр бүл амьдардаг тосгон юм. Энэ бол хошууны дарга, ахмадын зөвлөлөөр ахлуулсан айл-хөршийн нийгэмлэг юм. Гэр бүлд эрэгтэй хүн давамгайлдаг бол зарим газар эмэгтэй хүн давамгайлсан гэрлэлт тохиолддог. Өмнө нь гурван овгийн хооронд гэрлэлт хийж 3 овгийн нэгдэл байсан. Тухайлбал, А овгийн эрчүүд Б овогтоос, Б овгийн эрчүүд С овогтоос, Б овгийн эрчүүд А овгоос эхнэр авч, төрөл төрөгсдийн холбоо байгуулагдаг байв. Энэ нь одоо шаардлагагүй болсон. Гэр бүл нь жижиг, моногам боловч хойд хэсэгт заримдаа том гэр бүлийн байгууллагын онцлог шинж чанарууд байдаг. Жижиг гэр бүл нь эхнэр, нөхөр, хүүхдүүд, заримдаа эхнэр, нөхөр хоёрын эцэг эхээс бүрддэг. Гэр бүл салалт ховор байдаг.

Хурим бол их ёслол төгөлдөр болдог. Саяхан болтол мэргэ төлөгч нар залуусын гэрлэлтийг зурхай харж зохицяуяуялдаг байв. Одоо үүнийг орон нутгийн сүмийн лам эсвэл зурхайч лам нар үзэж өгдөг болсон.

Лаочууд өндөр настныг ихэд дээдлэн хүндэлдэг. 

Нас барсан хүний өвийг түүний хүүхдүүд, эхнэр (эсвэл нөхөр) хүлээн авдаг.

Дуу, бүжиг нь бас илэрхийлэх хэрэгсэл хэвээр байна. Лаосын хөгжим нь пентатоник хэмжүүр дээр суурилдаг. Гол хөгжмийн зэмсгүүд нь бөмбөр, гонг, ксилофон, лимбэ юм. Хэн гэдэг эрхтэнтэй төстэй хөгжмийн зэмсэг нь хулсны резонатор бүхий хулсан лимбэний өвөрмөц багц юм.