3 сарын 17

**3 сарын 17** нь Григорийн тооллын жилийн 76 дахь (өндөр жил бол 77 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 289 өдөр үлдэж байна.

## Онцлох үйл явдал 
* МЭӨ 45 - Юлий Цезарь сүүлийн ялалтаа байгуулав. Мунда тэгш талд болсон тулаанд Помпейн удирдагч Титус Лабиенусын цэргийг бут цохижээ. 
* 180 - Ромын хаан Марк Аврелий насан эцэслэж түүний хүү Коммодус хаан ор суув. 
* 455 - Ромын сенатын дэмжлэгтэйгээр Баруун Ромын эзэнт гүрний хаан ширээнд Петрониус Максимус суужээ. 
* 1001 - Одоогийн Филиппиний нутагт мандаж байсан Бутуаны хаант улс Сонг улс руу элч илгээж, найрамдахыг уриалав. 
* 1337 - Олноо "Хар хунтайж" гэж алдаршсан Эдуард Корнволлын гүн болж, Английн түүхэн дэх анхны гүн хэмээн түүхэнд үлджээ. 
* 1452 - Испанийн цэргүүд Гранадагийн эмирт улсыг дарахаар цэрэг илгээжээ. Тулаан эцэстээ испаничуудын ялалтаар өндөрлөсөн юм. 
* 1521 - Фернан Магелланы баг Филиппинийг нээв. 
* 1677 - Франц-Нидерландын дайны үеэр Францын тал Валенсиеннес хотыг бүсэлж, эцэст нь хяналтаа тогтоожээ. 
* 1780 - Америкийн хувьсгал: Эх газрын армийн бие бүрэлдэхүүнд генерал Жорж Вашигтон илгээлт илгээв. Илгээлтэд "Та бүхэн эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө нэгэн цул мэт тэмцэх ёстой" гэж дурдсан байв. 
* 1805 - Бүгд найрамдах Итали улсын Ерөнхийлөгч Наполеон улсаа Италийн хаант улс болгон өөрчилж, өөрөө хаан ширээнд суув. 
* 1824 - Их Британийн нийслэл Лондон хотод Англи болон Нидерландын тал Малайн хойгийг хуваан захирах Англи-Нидерландын гэрээнд гарын үсэг зуржээ. Хэдийгээр Англичууд Малайн хойгийг бараг бүхлээр нь захирч байсан ч Суматра болон Явагийн эрэг дагуух бүлэг хэдэн арал нидерландчуудын мэдэлд байсан юм. 
* 1842 - Есүс Христийн хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн сүм байгуулагджээ. 
* 1860 - Шинэ Зеландын уугуул иргэд Европын түрэмгийлэгчдийн эсрэг дайн дэгдээв. 
* 1861 - Италийн хаант улс байгуулагджээ. 
** Оросын II Александр эзэн хааны Орос улсад хамжлагт ёсыг халах тухай зарлиг хэвлэгдэв.
* 1921 - Гуравдугаар сарын үндсэн хуулийн хүрээнд Польшийн Бүгд найрамдах хоёрдугаар улс байгуулагдав.
* 1939 - Хятад-Японы хоёрдугаар дайн: Хятадын Гоминданы цэрэг Японы талтай Нанчаны тулааныг эхлүүлжээ. 
* 1941 - АНУ-ын нийслэл Вашингтон хотод Үндэсний уран зургийн галерей байгуулагдав. Галерейн нээлтэд АНУ-ын ерөнхийлөгч Франклин Д.Рүүзвельт оролцжээ. 
* 1942 - Нацистын Германы мэдэлд орсон Польш улсын зүүн хэсэгт орших Львовын бөөнөөр хорих лагерьт хорт хий ашиглан хоморголон устгаж эхлэв. 
* 1945 - Германы Ремаген хотыг холбоотны арми эзэлснээс 10 хоногийн дараа Людендорффын гүүр нуржээ. 
* 1947 - Стратегийн бөмбөг суурилуулсан "Торнадо Б-45" онгоц анхны нислэгээ үйлдэв. 
* 1948 - Бельгийн нийслэл Брюссель хотноо болсон Хойд Атлантын гэрээний хуралдаанаар Бельги, Франц, Люксембург, Нидерланд, Их Британи улсууд Хойд Атлантын цэргийн эвсэл буюу НАТО-г байгуулах гэрээнд гарын үсэг зурав. 
* 1950 - АНУ-ын Калифорнийн их сургуулийн судлаач эрдэмтэд химийн үелэх системийн 98 дахь элемент болох "калифорниум"-ыг илрүүлж, үелэх системд байршуулжээ. 
* 1957 - Филиппиний Сэбү аралд онгоц осолдож, тус улсын ерөнхийлөгч Рамон Магсайсай болон өөр бусад 24 хүн амиа алдав.
* 1958 - АНУ "Вангуард 1" сансрын хөлгийг хөөргөжээ. 
* 1959 - Буддын шашны тэргүүн 14-р Далай лам Данзанжамц Төвөдөөс дүрвэн гарч, Энэтхэгт иржээ. 
* 1960 - Алсын тусгалтай пуужин суурилуулж АНУ руу сүрдүүлэг илгээж байсан Кубын засаг захиргааны эсрэг цэргийн ажиллагаа явуулах Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шийдвэрт АНУ-ын ерөнхийлөгч Дуайт Д.Айзенхауэр гарын үсэг зуржээ. 
* 1963 - Индонезийн Бали арал дээр орших Агунг галт уул дэлбэрч, 1,100 хүн амиа алдав. 
* 1968 - АНУ-ын Засгийн газар Юта мужийн "Гавлын хөндий"-д мэдрэлд нөлөөлөх хорт хийг туршжээ. Туршилтын явцад 6,000 хонь үхсэн байна. 
* 1969 - Израилын Ерөнхий сайдаар Голда Мейл сонгогдов. Ингэснээр тус улсын түүхэнд анхны эмэгтэй ерөнхий сайд тэр болжээ. 
* 1970 - Вьетнамын дайны үеэр Ми Лай тосгонд энгийн иргэдийг хоморголон устгасан гэх үндэслэлээр 14 офицерыг яллав. 
* 1973 - Вьетнамын дайн дуусаж, дайнд явсан цэргүүд гэрийнхэнтэйгээ уулзаж байгаа мөчийг гэрэл зургийн дурандаа буулгасан Слава Ведерын зураг Пулитцерын шилдэг гэрэл зургийн шагнал авчээ. 
* 1985 - "Шөнөөр гэтэгч" хочтой Ричард Рамирез Лос Анжелес хотод хоёр хүний амь насыг хороов. 
* 1988 - Тусгаар тогтнолын төлөөх Эритрей улсын дайн: Этиопын дэмжлэгтэй Эритрей улсын арми, Эритрейн ардын чөлөөлөх фронтын гурван бригадын эсрэг тулааныг эхлүүлжээ. 
* 1992 - Аргентины Буэнос-Айрес хотод байрлах Израилын элчин сайдын яамны гадаа бөмбөг суурилуулсан машин дэлбэрч 29 хүн амиа алдан, 242 хүн шархдав. 
** Өмнөд Африкад арьс өнгөөр ялгаварлах апартейдын эсрэг олон нийтийн санал хураалт болж 68.7 хувийн саналаар бүрэн хоригложээ. 
* 2000 - Угандагийн үндсэрхэг үзэлтэй "Бурханы зарлигтай арван армийн шинэчлэлийн хөдөлгөөн"-ий 530 гишүүн зулын гол болж амиа егүүтгэжээ. Хожим нь хэргийн газарт үзлэг хийхэд дээрхээс гадна 248 хүний цогцос нэмж олдсон гэдэг. 
* 2003 - Иракийг чөлөөлөх цэргийн ажиллагаанд Их Британийн тал оролцох саналыг хүчтэй эсэргүүцэж байсан Гадаад харилцаа үндэстнүүдийн холбооны асуудал хариуцсан сайд Робин Күүк өөрийн хүсэлтээр ажлаа өгчээ. 
* 2004 - Косовогийн бослого: Косовогийн тусгаар тогтнолын төлөөх бослого дэгдэж 22 хүн амиа алдан, 200 хүн шархаджээ. Мөн Серби дэх Ортодокс сүмийн урд 35 хүн амиа алдан, хоёр сүм сүйдэв. 
* 2011 - НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн ээлжит хуралдаанаар Сомали улсад 1972 онд дэгдсэн иргэний дайнаар иргэний эрхийн эсрэг гэмт хэрэг болсон гэж үзэв. 
** НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн ээлжит хуралдаанаар Ливи улсад 1973 онд иргэний дайн дэгдсэн гэж үзжээ. 

* 2023 - Хааг дахь Олон улсын Эрүүгийн шүүх Оросын ерөнхийлөгч В.Путиныг баривчлах захирамж гаргав.  

## Мэндэлсэн алдартнууд 
* 1231 - Японы эзэн хаан Шижо (1242 онд нас барсан)
* 1856 - Михаил Врубель (1910 онд нас барсан), Оросын зураач.
* 1865 - Габриэль Нарутович (1922 онд нас барсан), Польшийн төрийн зүтгэлтэн, Польшийн анхны ерөнхийлөгч.
* 1881 - Нобелийн шагналт, Швейцарын физиологич Уольтер Рудольф Хесс (1973 онд нас барсан)
* 1885 - Олимпын наадмын гурван алт, хоёр мөнгө, нэг хүрэл медальт, Америкийн хөнгөн атлетикч Ральф Рөүз (1913 онд нас барсан)
* 1888 - Францын Ерөнхий сайд Паул Рамадьер (1961 онд нас барсан)
* 1907 - Бельгийн 50 дахь Ерөнхий сайд Жан ван Хутт (1991 онд нас барсан)
** Японы 41 дэх Ерөнхий сайд Мики Такэо (1988 онд нас барсан)
* 1919 - Америкийн нэрт дуучин Нат Кинг Коул (1965 онд нас барсан)
* 1920 - Бангладешийн анхны Ерөнхийлөгч Шейх Мужибур Рахман (1975 онд нас барсан)
* 1938 - Рудольф Нуриев (1993 онд нас барсан), Зөвлөлтийн, Британийн болон Францын балетчин бөгөөд бүжиг дэглээч.
* 1939 - Дэлхийг завьтай тойрсон анхны завьчин Робин Нокс-Жонстон 
* 1947 - Оросын нэрт дуучин Юрий Чернявский
* 1951 - "Галактикийн хамгаалагчид", "Нью-Йоркоос зугтсан нь", "Хараал идсэн найм", "Галзуу хурд" цувралын од Көрт Рассел
* 1955 - "Форест Гамп", "Труман", "Аполло 13", "Хэргийн газрын үзлэг: Нью-Йорк" киноны од Гари Синис
* 1959 - Андрей Белоусов, Оросын Батлан хамгаалахын сайд (2024 оноос).
* 1969 - Олимпын аварга, хүрэл медальт Францын цаначин Эдгар Гроспирон
* 1973 - "Коррс" хамтлагийн бөмбөрчин Каролин Корр 
* 1982 - Өмнөд Африкийн хөлбөмбөгч Стивен Пинаар 
* 1983 - Португалын хөлбөмбөгч Рауль Мерелеш 
* 1986 - Босни ба Херцеговин улсын хөлбөмбөгч Эдин Жеко
* 1988 - Шведийн хөлбөмбөгч Расмус Эльм
* 1989 - Японы хөлбөмбөгч Кагава Шинжи
* 1990 - Олимпын хүрэл, дэлхийн аваргын мөнгөн медальт, Энэтхэгийн бадминтонч Сайна Нехвал 
* 1997 - Олимпын тав, дэлхийн 14 удаагийн алтан медальт, Америкийн усанд сэлэгч Кейти Ледеки

## Нас барсан алдартнууд 
* 180 — Марк Аврелий Антонин (121 онд төрсөн) Ромын эзэн хаан (161—180), философич.
* 1272 - Японы эзэн хаан Сага-Го (1220 онд төрсөн)
* 1361 - Египетийн султан Ан-Насир Хасан (1334/35 онд төрсөн)
* 1782 - Швейцарын физикч, математикч Даниель Бернулли (1700 онд төрсөн)
* 1849 - Нидерландын хаан II Виллиам (1792 онд төрсөн)
* 1893 - Францын 44 дэх Ерөнхий сайд Жюль Ферри (1832 онд төрсөн)
* 1937 - Нобелийн энхтайвны шагналт Британийн улстөрч Остен Чемберлейн (1863 онд төрсөн)
* 1956 - Нобелийн шагналт Францын физикч Ирен Жолио-Кюри (1897 онд төрсөн)
* 1957 - Филиппин улсын долоо дахь Ерөнхийлөгч Рамон Магсайсай (1907 онд төрсөн)
* 1983 - Нобелийн шагналт Америкийн физиологич Халдан Кеффер Хартлайн (1903 онд төрсөн)
* 2016 - Унгарын нэрт кино найруулагч Золтан Камунди (1960 онд төрсөн)

## Тэмдэглэлт өдөр 
*  Хүүхдийн өдөр

----

0317
#17