open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Антен

**Антен** буюу радио антен нь радио долгионыг хүлээж авах, илгээх зориулалттай метал төхөөрөмж юм. Антен нь радио, телевиз, радар, утасгүй сүлжээ, гар утас, GPS зэрэг электрон төхөөрөмжид ажиллахад хэрэглэгддэг. Антен нь агаар, сансар огторгуйд хоёуланд нь ажилладаг. 

"Антен" гэдэг үг нь 1895 онд Гуглиелмо Марконигийн утасгүй төхөөрөмжтэй хийсэн туршилтаас гаралтай. Уг туршилтанд тэрээр, Италиар “l’antenna centrale” хэмээн нэрлэгддэг 2.5 метрийн урт нүхэн антенийг, шингээгч хөвөнтэй ашигласан. Иймээс түүний антенийг энгийнээр “l’antenna” хэмээн нэрлэдэг. Үүний дараагаар, “антен” гэх үг нь хүмүүсийн дунд илүү түгээмэл болж, өнөөгийн утгыг олсон. Антены олон тоо нь антен эсвэл антенууд юм (АНУ, Канад нь бусад газруудаас илүү “антенууд”-ыг ашигладаг).

## Антены төрлүүд 
Тус бүр нь тодорхой давтамжийн хүрээнд ажиллахаар бүтээгдсэн байдаг. Антены урт ба хэмжээ нь ихэвчлэн ашигладаг долгионы уртаас(1/давтамж) шалтгаалдаг. 

Хоорондоо ялгаатай антенууд нь өөр өөрсдийн гэсэн үүрэгтэй. Жишээлбэл, изотроп радиатор нь дохиоллыг бүх чиглэлд ижил тэгш илгээх зорилготой антен юм.
Тархины булчирхай

Тархины булчирхай

Тархины булчирхай нь хоёр нутагтан болон хэвлээр явагчдад байдаг.Тархины булчирхайг феромон үүсгэдэг. Мөн тархинд хоёр булчирхай байдаг бөгөөд толгойн хоёр талд байдаг. Энэ нь эрүүний ясны ард юм.

Үүрэг нь:

Тархины булчирхай нь арьсаар дамжин гардаг химийн бодисыг үүсгэдэг. Эдгээр химийн бодисууд нь амьтанд өөр бусад амьтадтай ижил эсвэл өөр болохыг тодорхойлоход нь тусалдаг. Химийн бодис нь ижилээ сонгож олоход нь тусалдаг.

Яст мэлхий өөр яст мэлхий хараад толгойгоо дээш доош хөдөлгөдөг. Ингэснээр тархины булчирхайн химийн бодис агаарт ялгардаг. Саламандер нь өөр саламандер хараад хөдөлдөг. Жишээ нь тэд эрүүгээ хавчдаг. Зөвхөн тархины булчирхайтай саламандерууд үүнийг хийдэг тул химийн бодисыг агаараар тараадаг.

Ангилал:Түүхий
Долгионы дотоод сүлжээ

Комьпютерийн технологид Долгионы LAN (WLAN) эсвэл долгионы локал сүлжээ гэдэг нь өөр өөр төхөөрөмжүүдийг кабельгүйгээр буюу долгионоор холбодог Дотоод сүлжээг хэлнэ. 

Долгионы LAN сүлжээний ашиг тус
хүмүүс хүссэн газраасаа сүлжээнд нэвтрэх боломжтой; Тэд кабелийн уртаар хязгаарлагдахаа больсон
Зарим газар болон тээврийн хэрэгсэлд Wireless LAN hotspot байдаг. Энэ нь хүмүүст ердийн ажлын орчноос гадуур, жишээ нь ресторан, галт тэрэг гэх мэт интернетэд холбогдох боломжийг олгодог.

Долгионы LAN-г тохируулахдаа утасгүй хандалтын цэг эсвэл утасгүй чиглүүлэгч гэж нэрлэгддэг нэг хайрцгаар хийж болно. Энэ хайрцаг нь олон холболтыг нэгэн зэрэг зохицуулах боломжтой. Долгионтой сүлжээнд кабель тавих шаардлагатай. Энэ нь зарим газруудад хэцүү байж болно.
Хандалтын цэгүүд нь янз бүрийн тооны компьютерт үйлчилж болно.
Долгионы LAN сүлжээний сул тал нь радио долгионыг ашиглан харилцах. Мэдээллийг шифрлэхэд онцгой анхаарал хандуулах хэрэгтэй.
Дохио нь утаснуудаас илүү чимээ шуугиантай байдаг тул алдаа засахад илүү их зурвасын өргөнийг зарцуулах шаардлагатай болдог.
Ердийн IEEE 802.11 хандалтын цэг нь төхөөрөмжүүдийг холбох боломжтой олон тооны тоолууртай байдаг. Хамрах хүрээг нэмэгдүүлэхийн тулд илүү олон хандалтын цэг хэрэгтэй
Оросууд сибирийг эзэлсэн нь

Орсууд Сибирийг ихээхэн шохоорхож байв. Нэгдүгээрт, Монголоор дамжин Хятадад гарцтай болох, хоёрдугаарт Камчаткын хойгоор дамжин Берингийн тэнгист гарч далайн гүрэн болох хоёр давхар сонирхол байв. Англи, Францын гангачууд булгаар гоёдог болсон нь оросын балмад наймаачдыг Төв Ази руу даллан дуудсанаар оросын дорно зүг чиглэсэн түрэмгийллийг улам эрчимжүүлсэн гэхэд болно.
Галт зэвсэг дэлгэрээгүй, хот суурингүй шахам, иргэншил нэвтрээгүй, төрийн зохион байгуулалт огт үгүй, Сибирийг оросууд хялбархан эзлэсэн юм. “Дэлхийн бөмбөрцгийн хуурай газрын томоохон хэсгийг эзэлдэг Сибирийн энэхүү орон зай итгэмээргүй шахам богинохон хугацаанд эзлэгджээ. Хэнээрхэлт козакууд голдуу сайн дурын түрэмгийлэгчид уралдан байж Сибирийг эзэмшихээр хөдөлцгөөж, кремль босгож, уугуул иргэдийг дарамталж хар булга авлуулан, түүгээр наймаа хийх худалдаачид нутгийн гүнд хүрчээ. Цаашлан Москвагийн заавраар газар эзэмшиж хөгжүүлэх ёстой тариачдаар дүүрэх болов. ” Галт зэвсэгтэй болчихсон орсуудын хувьд хэрэм нь зөвхөн батлан хамгаалах үүрэгтэй бус эзэлсэн газраа өөрийн боллоо гэдгийг бататгасан, ирээдүйн хот суурин газар, засаг захиргааны нэгжийн “шав” болж байв.
XYII зууны сүүлийн хагас, XYIII зууны эхэн буриадуудын хувьд хувь заяаны эгзэгтэй үе байлаа. Оросууд XYII зууны гучаад он гэхэд зүүн Сибирьт буюу монголын хилд хэдийн тулж очив. 1645 онд Байгаль нуур орчим, 1946 онд Дээд Ангар, 1648 онд Баргужин, 1665 онд Сэлэнгэ, 1666 онд Дээд Үдэд цэрэгжсэн гацаа байгуулж чадсан байна. Хүйтэн, хөндий дурьдагдах эдгээр он жил, суурь гацааны нэрсийн цаана өчнөөн олон энгийн хүний амь нас, амьдрал ахуй үрэгдэж, хувь заяа хэлмэгдэж байсан нь мэдээж.
1688 онд Үд хот руу буриадуудаа оросуудаас чөлөөлөхөөр дөчин мянган цэрэгтэй монголчууд хойшоо мордох гэж байтал, Халх Ойрдын дайнд Галдан бошигттой тулалдахаар болж цэргээ буцаж татсан гэдэг. Оросууд үүнийг ашиглан тавнангуудыг эзэлж, монголын хилд тулж очив. 1689 оны Нерчийн гэрээгээр Буриадыг Оросых болсныг баталсан.
Их навигацийн үе XV-XVII зуунаас Испани, Португал хүмүүс далайн усан зам, арлууд болон эх газрыг нээж эхэлсэн билээ. Ийнхүү европчуудын эзэмшил нөлөөллийн бүсээ далайн замаар тэлж байхад, далайд гарцгүй Орос зөвхөн эх газрыг дамжин дорно зүг рүү тэмүүлж байв. “Хэдийгээр Орос нь Византын соёл бүхий загалмайн шашинт Европын гүрэн боловч энэхүү олон зуун жилийн монгол, түрэг болон тэдний угсаатныхантай хийсэн тэмцэл, хамтын ажиллагааны үед улам илүү дорножин генетикийн хувьд ч, соёлын хувьд ч европчуудаас ихэд хөндийрчээ.
Радио удирдлага

## Радио удирдлага
thumb|Автомат завь
Радио удирдлага нь тээврийн хэрэгслийг радио долгионы дохиогоор удирддаг. Энэ нь ихэвчлэн машин, завь, нисдэг тэрэг, нисэх онгоцны загваруудыг жинхэнэ загвар шиг бие даан хөдөлгөхөд ашигладаг. Загваруудыг удирдахын тулд оператор нь загварын удирдлагатай дамжуулагчийг ашигладаг. Удирдлагыг хөдөлгөхөд радио дохио өөрчлөгдөнө. Загвар дээрх өөрчлөгдөж буй дохиог хүлээн авч, хөдөлгөөн болгон хувиргахад тусалдаг хэсгийг хүлээн авагч гэж нэрлэдэг. Дараа нь хүлээн авагч нь загварын нэг хэсгийг хөдөлгөхийн тулд servo хэмээх тусгай төрлийн моторыг хөдөлгө хэмээн дохио өгдөг.
Машин эсвэл завин дээр ихэвчлэн жолоодлого хийхэд серво ашигладаг. Загварын далбаат завь нь серво ашиглан далбаа болон жолооны төхөөрөмжийг тохируулдаг. Онгоц болон нисдэг тэрэгнүүдэд серво нь зөвхөн жолоодлогын хувьд төдийгүй дээш доошоо чиглэхэд ашиглагддаг. Хэрэв загвар нь түүнийг ажиллуулахын тулд ses хөдөлгүүр ашигладаг бол хөдөлгүүрийн хурдыг хянахын тулд servo ашигладаг. Цахилгаан мотороор ажилладаг загвар нь ихэвчлэн хурдыг хянах электрон хурдны удирдлага эсвэл "ESC" гэж нэрлэгддэг зүйлтэй байдаг.
Радиогоор удирддаг нисгэгчгүй агаарын тээврийн хэрэгслийг дайн гэх мэт олон зорилгоор ашигладаг.
Нисгэгчгүй тээврийн хэрэгслийг удирдах санаа (ихэнхдээ цэргийн зориулалттай торпедогийн нарийвчлалыг сайжруулах оролдлого) радиог зохион бүтээхээс өмнө байсан. 1800-аад оны сүүлийн хагаст 1870 онд Германы инженер Вернер фон Сименсийн зохион бүтээсэн анхны практик хэрэглээг оруулаад оператортой утсаар холбогдсон ийм олон төхөөрөмжийг хөгжүүлсэн.
Телевизийн сүлжээ

Телевизийн сүлжээ нь олон тооны телевизийг  хөтөлбөрөөр хангадаг сүлжээ юм. Энэ нь ихэнх үед том компани байдаг. 1980-аад оны дунд үе хүртэл, дэлхийн ихэнх оронд телевизийн нэвтрүүлэг нь цөөн тооны нэвтрүүлгийн сүлжээгээр хийгддэг байсан. Эхэн үеийн телевизийн сүлжээнүүд (жишээлбэл, RPN, NHK General TV, Canal Once, CBS, ABC, Channel 4, PTV, CBC, BBC болон PBS) нь анхандаа радио сүлжээнээс эхэлж байжээ.

  Телевизийн сүлжээ нь олон тооны телевизийн сувгийг нэвтрүүлж болно. Жишээлбэл, BBC телевизийн сүлжээ юм. Энэ нь BBC One, BBC Two, BBC Parliament, BBC News, BBC World News, CBeebies, BBC Four, CBBC зэрэг олон төрлийн сувгаар нэвтрүүлгүүдээ түгээдэг. Суваг тус бүр ихэвчлэн ямар нэгэн ижил төстэй байдлаар нь ангилсан хөтөлбөрүүдтэй.Жишээ нь, CBBC нь хүүхдийн нэвтрүүлэг гаргадаг. Контентыг зохиодог тус тусын компаниуд бол телевизийн студиуд юм. Студи ихэвчлэн сүлжээний нийлүүлэгч салбар нь байдаг. Жишээлбэл, WAVY бол Виржиниа мужийн Хэмптон дахь станц юм. Энэ нь NBC сүлжээний салбар юм. WAVY нь мөн орон нутгийн  10-р сувгийн хөтөлбөрийг бэлтгэн түгээдэг студийн сувгийн нэр юм. Үүнийг WAVY10 гэж нэрлэдэг.

 Телевизийн сүлжээнүүд өөрсдийн бүх хөтөлбөрийг найруулан бүтээх болон бүтээхгүй байж болно. Хэрвээ бүтээхгүй тохиолдолд контент үйлдвэрлэлийн комнаниуд (Warner Bros. Television, Universal Television, Sony Pictures Television,TriStar Television гэх мэт) нь контентоо төрөл бүрийн сүлжээгээр түгээх боломжтой бөгөөд зарим байгууллагуудын хөтөлбөр нь хоёр болон түүнээс дээш өрсөлдөгч сүлжээнд түгээгдэх боломжтой. Тийм маягаар зарим сүлжээнүүд өөр улсын телевизийн хөтөлбөрийг оруулж ирдэг бөгөөд эсвэл архивын хөтөлбөрийг нэмэлт болгон ашигладаг.
Радио телескоп

Радио телескоп нь одон орон судлалд ашиглагддаг антены төрөл юм.Ихэнх нь хиймэл дагуул телевизийн асар том таваг шиг харагддаг. Энгийн телескопоор оддын гялтганаж гэрэлтэхийг харж болох ч тэд радио долгионыг бас цацруулдаг. 

Эрдэмтэд радио телескопоор радио долгионыг хүлээж авах мөн оддын талаар мэдэхийн тулд ашигладаг. Хар нүх гэх мэт бусад зүйлс ч бас радио радио долгионыг цацруулдаг бөгөөд тэдгээрийг судлахад радио телескопыг ашигладаг.

Таваг нь заримдаа долгионы уртнаас жижиг нүхтэй дамжуулагч төмөр утастай бүтээгддэг. Янз бүрийн газар хэд хэдэн радио телескопоор хүлээн авсан мэдээллийн нэгтгэж болно. Энэ нь телескопын хоорондох зай шиг том ганц тавагтай байхтай ижил үр дүнг үзүүлнэ. Энэ маш сул дохиог хүлээн авч, илүү дэлгэрэнгүйгээр мэдээллийг харах боломжтой. 

Хамгийн том телескоп нь бараг дэлхий шиг том Эвэнт Хоризон/Event horizon/ гэдэг виртуал радио телескоп юм. Шинэ Өмнөд Уэльсийн Паркесын ажиглалтын төвд байрлах радио телескоп NASA-д Аполло 11/Apollo 11/ саран дээр газардсан гэх мэдээг хүлээн авахад ашиглагдсан байна.''''''

## Эшлэл
Жимсний ялаа (Дрософила)

thumb|Жимсний ялаа

Дрософила нь Дрософилидаэ (Drosophilidae) гэх овогт хамааралтай жижиг ялааны төрөл юм. Тэднийг ихэвчлэн жимсний ялаа, цууны ялаа эсвэл дарсны ялаа гэж нэрлэдэг. Олон төрөл зүйлүүд хэт боловсорсон эсвэл ялзарсан жимсний ойролцоо эргэлддэг. Төрөл дотор олон зүйлүүд бий, мөн төрөл нь дэд төрөлд хуваагддаг. Нас бие гүйцсэн ялаа нь цэцгийн балан дээр хооллох боломжтой бөгөөд ялзарч байгаа жимсэн дээр эсвэл ойролцоо нь өндөглөдөг. Нарийн тодорхой зүйлс нь төрөл зүйлээсээ хамаарч ялгарна. 

**Зүйлүүд** 

Тэд дэлхий даяар тархсан байдаг ба ганц Британи улсад гэхэд 5000 гаруй тооны төрөл зүйлүүд бүртгэгдсэн байдаг. Хамгийн олон тооны төрөл зүйлүүд нь Хавайн арлуудад байрладаг. 

Дрософилагийн хэд хэдэн төрөл зүйлүүд (ялангуяа Д. меланогастер) нь генетикийн судалгаанд ашиглагдсан. Энэ нь хөгжиж буй биологид түгээмэл загварын бие махбод юм. Энэхүү төрөл нь 1500 гаруй зүйлтэй бөгөөд янз бүрийн гадаад байдал, зан авир, үржлийн орчинтой. Бусад өргөн судлагдсан Д. псевдообскура(Добжанскийгийн орчны судалгаанд ашиглагдсан) болон Д. субобскура-г хамарсан зүйлүүд нь Их Британид лабораторийн Дрософила болон ашиглагдсан. 

**Дрософила төрөл зүйлүүд** 

Дрософила-ийн нөхөн үржихүйн чадал өргөн хүрээнд өөрчлөгддөг. Тэдгээрээс жишээлбэл Д. меланогастер нь өргөн хүрээтэй хомс нөөцөөр үрждэг бөгөөд тухайн нэг удаадаа 10-20 өндөг боловсруулдаг өндгөвчтэй, мөн нэг газарт бүгдийг нь өндөглөж чадна. Нөгөө талд, нийтлэг боловч бага шим тэжээлтэй газар (навч г.м) өдөрт нэг л өндөг гаргадаг.
Электрон тээвэрлэлтийн гинжин хэлхээ.

**Электрон тээвэрлэлтийн гинжин хэлхээ**. Электрон зөөвөрлөх гинжин хэлхээ (ETC) гэдэг нь эс фотосинтезийн явцад нарны гэрлээс эрчим хүчийг хэрхэн олж авдагийг хэлнэ. Электрон зөөвөрлөх гинжин хэлхээ нь эсийн амьсгал дахь сахарын исэлдэлт зэрэг бууралт/исэлдэлтийн (улаан исэлдэлт) урвалд үүсдэг.

Аэробик амьсгалын үед глюкозын молекул бүр нь электрон тээвэрлэх гинжин хэлхээгээр 34 орчим ATP молекул (аденозин трифосфат) үүсгэдэг. Энэ бол амьсгалын хамгийн үр бүтээлтэй хэсэг юм.

**Суурь**

Электрон зөөвөрлөх гинж нь электронууд донор молекулаас хүлээн авагч молекул руу шилждэг хэд хэдэн исэлдэлтийн урвалуудаас бүрддэг. Эдгээр урвалыг хуваах үндсэн хүч нь урвалд орох бодис ба бүтээгдэхүүний чөлөөт энерги (ажил гүйцэтгэх боломжтой энерги) юм. Системийн нийт чөлөөт энергийг бууруулдаг аливаа урвал явагдана.

ATP синтез бол амьдралын бүхий л салбарт байдаг фермент юм. Энэ нь трансмембран протоны цахилгаан химийн градиентаар тэжээгддэг. Энэ нь хэд хэдэн исэлдэлтийн урвалын үр дүн юм. Электрон зөөвөрлөх гинжин хэлхээний хийдэг зүйл нь энэ градиентийг үүсгэдэг. Чөлөөт энерги нь ATP синтезийг идэвхжүүлэхэд ашиглагддаг.
Стратегийн бөмбөгдөлт

Стратегийн бөмбөгдөлт нь дайны үед дайсны  тулалдах  ба эдийн засгийн чадварыг үгүй хийх буюу устгахад зориулагдан ашиглагддаг цэргийн стратеги бөгөөд агаараас хийдэг дайралт юм. Стратегийн бөмбөгдөлтийн даалгаврууд нь цэргийн баазууд, онгоцны талбайнууд, удирдах төв газрууд ба сумны хаягдлууд руу дайрах байдаг ч ихэвчлэн үйлдвэрүүд, төмөр замууд, нефтийн үйлдвэрүүд болон хотууд руу дайрдаг. 

АНУ-ын Агаарын хүчин сүүлийн зөрчилдөөнүүддээ стратегийн бөмбөгдөгч онгоцнуудыг хэрэглэсэн.

## Түүх 
Стратегийн бөмбөгдөлтийг хамгийн анх Дэлхийн I-р дайнд Германы Агаарын хүчин /https://simple.wikipedia.org/wiki/LuftwaffeGerman Luftwaffe/  ашигласан. Тэд Берлины Антверп хотыг бөмбөгдсөн. Зеппелинүүдийг Английг бөмбөгдөхөд ашигладаг байсан.

Дэлхийн II-р дайны стратегийн бөмбөгдөлт нь өмнө нь болж байснаасаа илүү том, өргөн хүрээтэй байсан. Их Британийн тулаанд Германы Агаарын цэргийн хүчин Хааны Агаарын Цэргийн онгоцнууд руу газар дээр нь довтолсноор Их Британийг бараг ялах шахжээ. Энэ нь зарим талаараа амжилттай байсан бөгөөд зарим хүн өөр бай руу шилжих нь алдаа байсан гэж үздэг. Британичууд хоцрогдсон радартай байсан ч Германчуудын дайралтын чиглэлийг мэдэн таслан зогсоож байсан.

Ялахын тулд цөхөрсөн Германчуудын дайралт хотууд руу чиглэсэн юм. Тэд хүчтэй тэсрэх бодис болон гал гаргах хэрэгслүүдийг ашиглан Лондон, Ковентри зэрэг томоохон хотуудыг бөмбөгдсөн.
Сергей Дмитриев

**Сергей Викторович Дмитриев** (1979 онд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн) -Оросын Шинжлэх ухааны Академийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн "Хятад" судлалын хэлтсийн тэргүүлэх шинжлэх ухааны ажилтан, түүхийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн. Хятад болон монгол судлаач.

## Намтар 
Тэрээр 1996 онд Москва хотын баруун өмнөд дүүргийн № 1543 гимнази төгссөн. 2002 онд Оросын М.Ломоносовын нэрэмжит Москва хотын улсын Их сургуулийн түүхийн ангийг "Эртний хятадын түүх, соёл" мэргэжлээр онц төгссөн. 1999-2000 онд Хятадын Ардын Их сургуульд (хятад. 中国人民大学, *Renmin University of China*) хятад хэлний дадлага хийсэн. 2001 онд Москвагийн Их сургуулийн дэргэдэх Францын Их сургуулийн коллежид (франц. *Collège Universitaire français de Moscou*)сурч "түүх" мэргэжлээр 2003 онд төгссөн. 2003-2004 онд Парис I Их сургуулийн (франц. *Université Paris-I Panthéon-Sorbonne*) аспирантурт сурч  «Юань эзэнт улс дахь Христийн шашин» сэдвээр диссертаци хамгаалсан. 2002-2005 онд Оросын ШУА-ийн Дорно дахин судлалын хүрээлэнд сурч 2006 онд «Эртний хятадын Хань (МЭӨ 206 – 220 он) улсын үе» сэдвээр дэд эрдэмтний цол хамгаалсан. 2005-2009 онд Парис дахь Практик дээд сургууль (франц. *Ecole Pratique des Hautes Etudes*)-д докторант.

2005 оноос - Оросын ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн Хятад судлалын хэлтсийн ажилтан; 2022 оноос - тэргүүлэх судлаач, 2015 оны намраас Эртний болон дундад зууны түүхийн секторын эрхлэгч.

## Судалгааны чиглэл 
Судалгааны үндсэн чиглэл: Хятадын Хан улсын үеийн түүх, утга зохиол, Монголын эзэнт гүрний түүх, Дундад зууны Уйгурын түүх, Тангудын хэл, соёл.
Болор радио

[thumb| 1922 оны Шведийн радио [Radiotechnique|Radiola чихэвчтэй. Дээд талын төхөөрөмж нь радиогийн муурны сахал илрүүлэгч юм. Хоёрдахь хос чихэвчний залгуур]]
[thumb| 1970 оны үеийн [Arrow Electronics|Arrow болор радио хүүхдүүдэд худалдаанд гарсан. Чихэвч зүүн талд байна. Антенны утас, баруун талд, ор дэр зэрэг металл зүйлд холбох хавчаартай бөгөөд энэ нь хүлээн авалтыг сайжруулах нэмэлт антен болдог.]]

Болор радио, зарим үед болор багц гэж хэлэлцдэг, энэ үнэхээр энгийн AM (эсвэл ховор FM) радио хүлээн авагч, ажиллахад нь батарей хэрэг болохгүй. Урт утастай антен ойролцоох дамжуулагчаас хангалттай радио дохио цуглуулж, болор диодыг тэжээж, мөн тэдгээр дууг чихэвч болон жижиг чихэвчээр дамжуулан тоглуулдаг. 

## Түүх
Болор радио нь түүхэнд олон удаа ирж явсан. Тэдгээрийг радио нэвтрүүлгийн эхэн үед сонирхогчид, сайн хийсэн радио худалдаж авах боломж бололцоогүй хүмүүс бүтээж байсан. Их хямралын, мөнгө хомс байсан үеэр тэдгээр нь дахин алдартай болсон. Дэлхийн II-р дайны үед Америк цэргүүд “фоксхол радио” бүтээхэд болрын оронд сахлын хутга эсвэл харандааны үзүүр ашигладаг байжээ. (Герман болон Италийн цэргүүд хэвийн супергетеродин радио хүлээн авагч ажиллаж байгааг илрүүлэх тоног төхөөрөмжтэй байсан, тиймд өөр сонголт хийх нь илүү ухаалаг хэрэг байв.)

Дайн дууссаны дараа сонирхогчид илүү олон болор багц бүтээж, хүүхдүүд үүнийг шинжлэх ухаан болон хобби болгож эхлэв. Дараа нь Вьетнамын дайны үеэр хоригдлууд дахин энгийн радиог дахин барьж, цэргүүд пүршийг антен болгон ашиглажээ.

Ангилал:Радио технологийн түүх
Ангилал:Радио электроник
Ангилал:Радионы төрлүүд
Ангилал:Сонирхогчийн радио хүлээн авагч
Ангилал:Хүлээн авагч(радио)
Ангилал:Электрон дизайн
Давтамжийн модуляц

Харилцаа холбоо болон дохио боловсруулахад давтамжийн модуляци нь давтамжийг өөрчлөх замаар дамжуулагч долгионоор мэдээллийг дамжуулдаг. Энэ техник нь далайцыг өөрчилдөг далайцын модуляцаас ялгаатай боловч давтамжийг тогтмол байлгадаг. Энэ төрлийн модуляцийг нэвтрүүлэг болон бусад радио ажилд өргөн ашигладаг.

Нэвтрүүлгийн хүрээнд давтамжийн модуляцийг ихэвчлэн FM болгон богиносгодог. Аналог дууг дамжуулах үед FM дохионы дууны чанар нь далайцын модуляц (ДМ) дохионоос илүү сайн байдаг. Гэсэн хэдий ч FM дохио нь ионжуулсан хийн давхаргаас (Kennelly-Heaviside layer) өндөр давтамжийг ашигладаггүй тул ДМ шиг хол явдаггүй.

Олон радио станцууд хоёр төрлийн дохиог илгээдэг. ДМ-г ток шоунд, FM-г хөгжимд ашигладаг. FM нэвтрүүлэг нь ихэвчлэн ялгаатай дохиог агуулдаг бөгөөд энэ нь гэртээ байх үед хоёр өөр чанга яригчийг өөр өөр дуу чимээ үүсгэхэд хүргэдэг. Энэ нь стерео дууг үүсгэдэг.
Чандра рентген дуран

Чандра рентген дуран (ЧРД) бол НАСА-гаас 1999 оны 7сарын23нд хөөргөсөн сансарын дуран.

Чандра нь өмнөх рентген дурангуудаас 100 дахин улам бүдэг рентген туяанд мэдрэмтгий.Энэ нь тольны өндөр өнцгийн нарийвчлалаар хийгдсэн.Дэлхийн агаар мандал нь рентген туяаны ихэнхи хувийг шингээж авдаг тул,дэлхий дээр байралсан дурангууд тэднийг тогтоож чадахгүй.Сансарт байралсан дурангууд эдгээр ажиглалтыг хийх хэрэгтэй.Чандра нь дэлхийн 64 цагийн тойрог замд байдаг хиймэл дагуул,бас 2024 оны байдлаар үйл ажиллагаагаа явуулсар байна.

Чандра бол гайхалтай рентген дурангуудын нэг,Хаббл сансарын дурангийн хамт,Комптон Гамма цацаргийн судлалын төв (1991-2000),мөн Спитцэр сансарын дуран.Сансарын дуранг Субрахманян Чандрасехарын нэрээр нэрэлсэн.

2024 онд Америкийн нэгдсэн улсын их хурал Насагын санхүүжилтийг багасагахын тулд,Чандра нь арав гаруй жил ажилллах хугацаа байгаа боловч хугацаанаас нь өмнө татан буулгана гэж заналхийлсэн.Татан буулгах ажиллагаа нь рентген дуран Устах түвшиндхүрч болшгүй арга хэмжээ хэмээн Америкийн нэгдсэн улсад нэрлэгдсэн.Бүлэг одон орон судлаач нар өөрсдйн төсөлийг хангалттай Америк иргэдэд хүргэхийг хичээж АНУ-ын их хуралд хангалттай санхүүжилт олгохыг ятгаж одон орон судлалын эрт санхүүжилтийн төгсгөлөөс  зайлсхийхэс сэргийлж олон нийтэд хандсан.
Битүү антенн

Битүү антенн нь дор хаяж нэг битүү утас, хоолой эсвэл цахилгаан дамжуулагчаас бүрдэх ***радио антенн*** бөгөөд тэдгээрийн төгсгөл нь тэнцвэртэй дамжуулах шугамд холбогдсон байна. Энэхүү физик тайлбарт хоёр өөр антенн нь нийтлэг байдаг: Долгионы уртаас хамаагүй бага хэмжээтэй жижиг битүү антенн (соронзон битүү антенн), долгионы урттай ойролцоогоор тэнцүү тойрог бүхий резонансын битүү антенн.

Жижиг антенн үр ашиг муутай бөгөөд ихэвчлэн *бага давтамжтай* хүлээн авах антенн болгон ашигладаг. Автомашины радиогоос бусад бүх AM нэвтрүүлгийн хүлээн авагчид ийм антенн суурилуулсан эсвэл түүнд шууд залгагдсан байдаг. Эдгээр антеннууд нь мөн *радионы чиглэлийг тодорхойлоход* ашиглагддаг. *Үйл ажиллагааны* радиод том радио нь тохиромжгүй, үзэмж муутай, эсвэл хэмжээнээс нь шалтгаалан хориглогдсон тохиолдолд битүү антенныг ашиглаж болно.Битүү антеннуудыг бүтээхэд харьцангуй амархан байдаг.

***Соронзон битүү антенн*** гэж нэрлэгддэг жижиг битүү антенн нь ерөнхийдөө долгионы уртын аравны нэгээс бага тойрогтой байдаг бөгөөд энэ тохиолдолд дамжуулагчийг дагуу харьцангуй тогтмол гүйдлийн тархалттай байна.
Хоёр замтай зөөврийн радио

= хоёр замтай зөөврийн радио =
хоёр замтай зөөврийн радио нь хоёр талын дамжуулагч юм. Энэ нь дэлхийн 2-р дайны үед хөгжсөн.

Альфред Ж.Гросс 1934-1941 оны хооронд оёр замтай зөөврийн радионий анхны технологи дээр ажиллаж байжээ.. Дэлхийн 2-р дайны үед үүнийг Дональд Л.Хингс болон Хенрик Магнуски тэргүүтэй Моториа компанийн инженерийн багууд боловсруулсан.

Өнөөгийн ердийн хоёр замтай зөөврийн радио нь утасны хэмжээтэй бөгөөд ярих товчлууртай. хоёр замтай зөөврийн радио нь янз бүрийн шалтгааны улмаас цэрэг, радио сонирхогчид, эмч нарын баг, хувийн хэрэгцээнд ашиглагддаг.

## ТҮҮХ 
Анхны хоёр замтай зөөврийн радио нь маш том байсан тул үүргэвчиндээ авч явах ёстой байсан бөгөөд Motorola SCR-300 гэж нэрлэгддэг байв. Моторола дэлхийн 2-р дайны үед бусад хоёр замтай зөөврийн радио-уудыг хийсэн. Дэлхийн 2-р дайны үед анхны гарт баригддаг хоёр замтай зөөврийн радио Моторола компани бүтээжээв
Радио долгион

**Радио долгион** ньцахилгаан соронзон спектр- ийн нэг хэсгийг бүрдүүлдэг. Эдгээр долгионууд нь харгалзах гэрлийн долгион рентген туяа эсвэл гамма туяатай төстэй өөр өөр долгионы урттай энергийн багц юм. 

Радио долгион нь бусад цахилгаан соронзон долгионуудыг нэгэн адил далайн гадаргуугийн долгион эсвэл бусад төрлийн долгионтой төстэй байдаг. Хоёр төрлийн давалгаа нь толгод, хөндий хэлбэртэй бөгөөд дахин дахин давтагддаг. Долгионы уртыг нэг оргилын оройноос хөрш зэргэлдээх орой хүртэлх зайгаар хэмждэг. Үзэгдэх гэрлийн долгионы урт нь маш жижиг,нэг микрометрээс бага, хүний үсний зузаанаас хамаагүй бага боловч радио долгион нь хэдэн сантиметрээс хэдэн метр хүртэл долгионы урттай байж болно. Тэд бас радио давтамжтай. 

Хамгийн жижиг радио долгионыг богино долгион гэж нэрлэдэг. Богино долгион нь тийм ч жижиг биш юм. Тэнд мөн дунд болон урт долгионууд байдаг радио долгионыг илгээх, хүлээн авах зориулалттай антенууд нь ихэвчлэн ашиглах долгионы урттай ижил хэмжээтэй байдаг. Олон радио антенууд (тэдгээр машинууд шиг) FM радио(хэдэн метр, хэдэн фут) эсвэл AM радио (зуу зуун метр, мянга орчим фут) дохиог хүлээн авдаг тул урт хийгдсэн байдаг.

Ангилал:Долгион
Англи-Занзибарын дайн

Англи-Занзибарын дайн нь 1896 оны 8-р сарын 27-нд Их Британи болон Занзибарын Султант улсын хооронд болсон дайн юм. Дайн нь 38 минут үргэлжилсэн нь түүхэн дэх хамгийн богино хугацаанд болсон дайн юм
Ангилал:Их Британийн дайн
Тийрэлтэт хөдөлгүүрийн түлш

Онгоцны түлш- Тийрэлтэт хөдөлгүүрийн түлш

Онгоцны түлш эсвэл нисэхийн турбин түлш (ATF-avtur үгийн товчлол) бол олон төрлийн нисэхийн түлш хийн турбин хөдөлгүүрээр ажилладаг нисэх онгоцонд зориулагдан зохион бүтээгдсэн. Энэ нь гадаад төрхөөрөө өнгөгүй, сүрэл өнгөтэй байна. Хамгийн түгээмэл ашигладаг арилжааны нисэх түлш Jet A болон Jet A-1 олон улсын стандарт техникийн дагуу бүтээгдсэн. Иргэний турбин хөдөлгүүрт нисэх онгоцонд түгээмэл хэрэглэгддэг цорын ганц түлш бол хүйтэн цаг агаарт тэсвэртэй ажилладаг Jet B юм. 

Онгоцны түлш нь төрөл бүрийн нүүрсустөрөгчийн холимог юм. Онгоцны түлшний тодорхой найрлага нь өргөн хүрээтэй, харилцан адилгүй бөгөөд нүүрстөрөгчийн нарийн харьцааг тодорхойлох боломжгүй. Тиймээс онгоцны түлшийг химийн нэгдэл гэхээс илүү гүйцэтгэлийн үзүүлэлт гэж нэрлэдэг. Цаашилбал, нүүрсустөрөгчийн (эсвэл өөр өөр нүүрстөрөгчийн тоо) хоорондын молекулын массын хүрээ нь хөлдөх цэг эсвэл утааны цэг гэх мэт бүтээгдэхүүнд тавигдах шаардлагаар тодорхойлогддог.Керосин төрлийн онгоцны түлш (Jet A ба Jet A-1, JP-5, JP-8 гэх мэт) нь нүүрстөрөгчийн тооны тархалттай ойролцоогоор 8-16 (нүүрстөрөгчийн атомын нэг молекул); өргөн зүсэлттэй буюу нафта төрлийн онгоцны түлш (Jet B ба JP-4 орно), ойролцоогоор 5-15.

Ангилал: Эрчим хүч
Ангилал: Технологи
Сансрын спицэр технологи

## Сансрын спицэр телескоп 
Сансрын спицэр телескоп нь НАСА-гаас сансарт 2002 онд нисгэсэн сансарын телескоп юм. Энэ нь алдартай сансар судлалын хөтөлбөрийн 4 дэх телескоп болно( Хаббл сансрын телескоп эхнийх нь байв ). Хаббл сансрын телескоп нь нүдэнд үзэгдэхүйц гэрлийн зургийг, сансрын спицэр телескоп хэт үлаан туяаны зургийг авдаг. Хабблийг бодвол спицэр нь дэлхийг биш нарыг тойрно. 

Сансрын спицер телескопийг эрдэмтэн Лийман Спицэрийн нэрээр нэрлэсэн байдаг. Уг төхөөрөмж нь 2.5 жилийн настай бүтээгдсэн боловч хөргөлтийн шингэнээ дуустал идэвхитэй байж, 2009 он хүртэл ажиллажээ. Телескопийн зарим хэсгүүд нь халуунд ажиллах боломжтой бөгөөд одоо ч ажиллаж байна. 

## Ололт амжилтууд 
Спицэр сансрын телескоп нь деталийг маш сайн харах боломжтой байжээ. Спицэр нь нарны аймгаас гадна орших гаригуудын гэрлийг харж болох хамгийн эхний телескоп байв. Энэ нь мөн их тэсрэлтийн дараа ойролцоогоор 100 сая жилийн дараа үүссэн гэх одуудыг ажиглах чадвартай байжээ.
Манант ой

## Манант ой
, Sri Lanka]]

Манант ой нь халуун орон эсвэл халуун бүсэд, ихэвчлэн мөнх ногоон ойд агуулагддаг ба уулсын орой хэсгээр байна. Их хэмжээний ус агаарт оршин байдаг. Манант ой нь жилийн ихэнх үед манангаар бүрхэгдсэн байх ба ихэнхдээ хучилагтай адил өндөрт, модны мөчирүүд нэгдсэн газар байна. 

Манант ой модонд үргэлж намаг байх ба тэрхүү намаг нь газар болон томоохон ургамлуудыг бүрхсэн байдаг. Намагт ой модод ихэвчлэн салхи чийгшлийг манангаас холдуулж чадахааргүй газар буюу уулын бэл хэсгээр ургадаг юм.

Манант ой нь далайн түвшнээс 500-аас 4000 метрт оршдог. Ихэвчлэн манан ургамал ургах түвшинд байх газар үүсдэг, тэгснээр тэрхүү хэсэгт мананг ууршуулах нарны гэрэл бага байна. Нэлээд ургамлууд мананд орших дусал уснуудыг өөртөө шингээдэг. Мананд орших дусал уснууд нь модны навчис дээр дусал үүсч, дараа нь доорх газарт унаснаар үүсдэг.

Доогуур өндөрт байх халуун орны чийглэг ойтой харьцуулахад, манант ойд модны өсөлт багасч ишний нягтрал нэмэгдсэн байдаг, ерөнхийдөө модлог ургамлуудын ялгаа багасна. Энэхүү бүсэд байх моднууд нь ихэнхдээ доогуур өндөрт байх адил бүсийн ой моддоос намхан мөн илүү хүнд гаралтай бөгөөд ихэвчлэн хонхорхойтой хонгилууд болон салаа мөчрүүд нягт үүсгэн оройг нягтшуулсан байдаг. Тэдний мөчрүүд ихэсч буй өндрөөс болж жижигсэж, өргөсч мөн хатуурдаг.
Мангров ой

thumb|Sonneratia alba - Манадо
Мангров бол далайн эргийн давсархаг эсвэл шорвог усанд голчлон ургадаг бут, мод юм. Мангров мод нь экваторын уур амьсгалд ихэвчлэн далайн эрэг, далайн түрлэгийн дагуу ургадаг. Тэд нэмэлт хүчилтөрөгч авах, давсыг шүүх тусгай дасан зохицох чадвартай байдаг бөгөөд энэ нь ихэнх ургамлын устах нөхцөлийг тэсвэрлэх боломжийг олгодог. Энэ нэр томъёог мөн ийм зүйлээс бүрдсэн халуун орны далайн эргийн ургамлуудад ашигладаг. Мангров нь хэд хэдэн ургамлын гэр бүлд нийлсэн хувьслын үр дүнд ангилал зүйн хувьд олон янз байдаг. Тэд дэлхий даяар халуун, субтропик, тэр ч байтугай зарим сэрүүн бүсийн далайн эргийн бүс нутагт, голчлон 30° хойд өргөрөг ба 30° S-ийн хооронд, хамгийн том мангровын талбай нь экваторын 5°-т байдаг.Мангровын ургамлын гэр бүлүүд анх Цэрдийн галавын сүүлээс палеоцений эрин үед үүссэн бөгөөд тектоник хавтангийн шилжилтийн улмаас хэсэгчлэн өргөн тархсан байна. Мангров модны хамгийн эртний олдвор нь 75 сая жилийн өмнөх үеийнх юм.
Тийрэлтэт хөдөлгүүр

Т

Тийрэлтэт хөдөлгүүр гэдэг нь шингэн эсвэл хийн өндөр хурдтай тийрэлтийг гарган, хүч үүсгэдэг аливаа хөдөлгүүр юм.

Тийрэлтэт хөдөлгүүрийн нэг жишээ нь агаараар дүүргэсэн бөмбөлөг юм. Энэ нь агаараа гаргах үед бөмбөлгийг урагш түлхэх болно.

Турбо тийрэлтэт хөдөлгүүрийг онгоцонд ашигладаг. Турбо тийрэлтэт хөдөлгүүр нь урд талдаа агаарыг сордог сэнс хэлбэрийн хийн компрессортой байдаг. Хөдөлгүүр түлш шатааж агаарыг өргөтгөн, ар талдаа их хэмжээний халуун агаар гаргадаг. Гарах замдаа халуун агаар өөр нэгэн сэнсийг эргүүлдэг бөгөөд энэ нь урд талын сэнсийг хөдөлгөдөг голыг эргүүлдэг.

Тийрэлтэт хөдөлгүүрийн өөр нэг төрөл нь пуужингийн хөдөлгүүр юм. Рамжет болон пульс тийрэлтэт хөдөлгүүр нь ховор төрлийн тийрэлтэт хөдөлгүүрүүд юм.

Агаар амьсгалдаг тийрэлтэт хөдөлгүүрүүд нь ихэвчлэн турбинтэй эргэдэг агаар компрессорыг ашигладаг бөгөөд үлдэгдэл хүчийг хошуугаар дамжуулан үүсгэдэг. Энэ процессыг Брэйтоны дулааны динамикийн цикл гэж нэрлэдэг. Тийрэлтэт хөдөлгүүртэй онгоцууд ийм хөдөлгүүрүүдийг урт замд ашигладаг. Эрт үеийн тийрэлтэт хөдөлгүүртэй онгоцууд нь субсоник нислэгт харьцангуй үр ашиггүй байсан.
Тийрэлтэт онгоц

Тийрэлтэт онгоц (эсвэл зүгээр тийрэлтэт онгоц) нь нэг буюу хэд хэдэн тийрэлтэт хөдөлгүүрээр хөдөлдөг онгоц (бараг үргэлж тогтмол далавчтай онгоц) юм.

Харин сэнсээр ажилладаг онгоцны хөдөлгүүрүүд ерөнхийдөө бага хурд болон өндөрт хамгийн их үр ашигтайгаар ажилладаг бол тийрэлтэт хөдөлгүүр нь дууны хурдтай ойролцоо эсвэл бүр түүнээс дээш хурдтай үед хамгийн их үр ашигтай ажилладаг. Тийрэлтэт онгоцууд ерөнхийдөө ойролцоогоор 0.8 Мах (М) (981 км/цаг (610 миль)) хурдтай, 10,000-15,000 м (33,000-49,000 фут) ба түүнээс дээш өндөрт хамгийн үр ашигтайгаар аялдаг.

Тийрэлтэт хөдөлгүүрийн санаа нь шинэ зүйл биш байсан ч 1930-аад он хүртэл техникийн асуудлуудыг шийдэхээр эхэлж чадсангүй. Английн зохион бүтээгч, RAF офицер Фрэнк Виттл 1928 онд ашигтай тийрэлтэт хөдөлгүүр бүтээж эхэлсэн бөгөөд Германд Ханс фон Охайн 1930-аад оны эхээр бие даан ажиллаж эхэлсэн. 1939 оны 8-р сард турбо тийрэлтэт хөдөлгүүртэй ***Heinkel He 178*** дэлхийн анхны тийрэлтэт онгоц анхны нислэгээ хийлээ. Иргэний болон цэргийн зориулалттай олон төрлийн тийрэлтэт онгоцууд байдаг.

## ТҮҮХ 
Анхны хөдөлгүүртэй нислэгийн дараа олон тооны тийрэлтэт хөдөлгүүрийн загварыг санал болголоо. Рене Лорин, Моризе, Харрис нар тийрэлтэт урсгалыг бий болгох системийг санал болгосон юм.

Бусад тийрэлтэт хөдөлгүүрүүдийг ажиллуулсны дараа Румыний зохион бүтээгч Анри Коанда 1910 онд ***Coandă-1910*** хэмээх тийрэлтэт хөдөлгүүртэй онгоц бүтээснээ мэдэгджээ. Гэсэн хэдий ч, энэ мэдэгдлийг дэмжихийн тулд тэрээр дараа нь үгүйсгэсэн нэхэмжлэлийг дэмжихэд ашигласан зургуудад ихээхэн өөрчлөлт оруулах шаардлагатай болсон юм.
Агаарын бөмбөлөг

Агаарын бөмбөлөг нь нисэх онгоцны нэг төрөл юм. Бөмбөлгийн доторх агаарыг халааснаар (ихэвчлэн галаар) дээш хөөрдөг.

Халуун агаарын жин нь ижил хэмжээтэй хүйтэн агаараас хөнгөн байдаг ажээ. Учир нь халуун байх тусам агаар дах жижиг хэсгүүдийн хөдөлгөөн хурдсаж бага нягтшилтай болгодог. Энэ савтай усан доторх агаарын бөмбөлөг шиг агаарт хөөрдөг гэсэн үг юм. Халуун хүйтэн агаарын ялгаа их байх тусам нягтралын ялгаа ихсэж бөмбөлөг илүү хүнд жинг даах чадалтай болно. Энэ нь та хүйтэн өдөр агаарын бөмбөлөгт суувал илүү тохиромжтой гэсэн үг юм.

Агаарын бөмбөлөг нь хамгийн анхны амжилттай болсон хүнийг агаарт хөөргөх технологи бөгөөд хамгийн анхны агаарын бөмбөлгийг Montgolfier-ын ах дүүс зохион бүтээсэн агаад 1783 оны 11 сарын 21 нд Парис хотноо анх хөөрч байжээ. Монголд Баруунхараа-Зүүнхараа чиглэлд 1977 онд анх хөөрч байжээ.

## Түүх 
Aгаарын бөмбөлгийн анхны загвар нь хятадын тэнгэрийн дэнлүү байсан бөгөөд Шу ханийн хаант улсын Жугэ Лянь ”Гурван хаант улс”-н үед цэргийн дохио болгож ашиглаж байжээ. Мөн Монголчууд Польш руу дайрах үе буюу Легницагийн тулаанд ашигласан нь барууны ертөнцийн анхны агаарын бөмбөлөг байв.

## Дээд амжилтууд 
Хамгийн өндөрт ниссэн агаарын бөмбөлөг: 2005 оны 11 сарын 26 ны өдөр Вижайпат Синганиагийн хөөргөсөн агаарын бөмбөлөг 21027 м өндөрт хүржээ.

Хамгийн удаан ниссэн агаарын бөмбөлөг: 1991 оны 01 сарын 15 нд Японоос Канадын зүүн хойг хүртэл 7671 км аялжээ.
Давуу чадвартай байлдааны онгоц

**Давуу чадвартай байлдааны онгоц**

Давуу чадвартай байлдааны онгоц бол сөнөөгч онгоц юм. Тэд дайсны цэргүүдийн эсрэг агаарын байлдаан хийхэд зохион бүтээгдсэн. Энэ төрлийн нисэх онгоц нь маш үнэтэй бөгөөд бусад сөнөөгч онгоцуудаас бага үйлдвэрлэгддэг. 

Дэлхийн хоёрдугаар дайн болон Солонгосын дайны үеэр цэргүүдийг үүргээр нь хуваадаг байв. Эдгээр үүргүүдэд нь хүнд сөнөөгч, саатуулагч, дагалдан явагч сөнөөгч болон шөнийн сөнөөгч юм. 1950-иад онд шинэ сөнөөгч онгоц зохион бүтээхэд онгоцуудыг хоёр өөр төрлөөр бүтээсэн:

Нисгэгчийн харж чадах зайнаас (BVR) цаана байлдахад зориулагдсан нисэх онгоц. Ийм нэг төрлийн сөнөөгчийг нь (Interceptor) буюу саатуулагч гэж нэрлэдэг. Тэд орчин үеийн цэрэгжилтэнд тийм ч түгээмэл биш. Учир нь технологи нь сайжирч байсан ч хамгийн сайн загвар биш байсантай холбоотой. Тэд үргэлж буутай байгаагүй. Тэд мөн манёвр чадвар муу байсан юм.  Учир нь тэд дайсантайгаа нохой зодоон хийхээр зориулагдаагүй юм. Энэ төрлийн сөнөөгч нь агаараас агаарт харвадаг сумтай, маш хүчтэй радартай. Амжилт ололтын жишээ бол хараан зайд байлдах F-4 Хий үзэгдэл онгоц юм. Энэ төрлийн сөнөөгч ойрын байлдаанд зориулагдсан буу, сум зэрэг зэвсэгтэй. Мөн маш сайн маневртай байдаг. Гэвч эдгээр онгоцууд одоогоор тийм ч их түгээмэл биш. Учир нь технологийн дэвшил нь алсын тусгалтай агаараас агаарт харвадаг сумтай болсон бөгөөд байлдааны илүү сайн болсон юм. Нохой сөнөөгчийн жишээ нь F-5 Tiger юм.
Одон орон судлалын радио

**Одон орон судлалын радио**

Одон орон судлалын радио нь давтамж дээр тэнгэрийн биетүүдийг судалдаг.

1930 онд одон орны объектоос радио долгионыг анх олсон. Karl Jansky Сүүн замаас цацраг ирж байгааг илрүүлжээ. Дараа нь цацрагийн бусад эх үүсвэр олджээ. Үүнд одууд, галактикууд, түүнээс гадна шинэ зэрэглэлийн радио галактик, гуасерс, пулсар, бас масерс багтана.

Сансрын долгионы дэвсгэрийн цацрагын нээлт нь одон орон судлалын радиогоор хийгдэж Big bang онолт дээр нотолгоо болсон.

Одон орон судлалын радио том антеннаар бүтээгддэг. Үүнийг радио дуран гэдэг. Тэдгээрийг дангаар нь ашигладаг, эсвэл олон холбогдсон дурангаар ашигладаг. Интерферометрийн ашиглалт нь одон орон судлалын радиог илүү өндөр өнцөгт байрлуулахад тусалдаг. Интерферометрийн хүч нь бүрэлдэхүүн хэсгүүд хоорондох зайнаас шалтгаалдаг, бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн хэмжээнээс шалтгаалахгүй.

Jansky Сүүн замыг анх 1930 онд судалахаас өмнө, физикчид одон орны эх сурвалжуудаар радио долгион судлах боломжтойг таамагласан. 1860 онд James Clerk Maxwell-ийн тооцоолол, цахилгаан соронзон цацраг нь цахилгаан ба соронзон хоорондоо холбоотойг харуулсан ба ямар ч долгионы уртад байж болно
Хоёртын хуваагдал

thumb|250px|Хоёртын хуваагдал

Бинар хуваагдал ("хоёр хуваагдах") нь нэг төрлийн хүйсгүй үржил юм. Энэ нь бактер зэрэг прокариотуудад хамгийн түгээмэл үржлийн хэлбэр юм. Энэ нь амёб, парамёци зэрэг зарим нэг эстэй эукариотуудад тохиолддог. Бинар хуваагдалд ДНХ-ийн хувилагдал, салалтыг нэгэн зэрэг явагддаг. 

Бинар хуваагдалд бүрэн өссөн эх эстэй хоёр хэсэгт хуваагдаж, хоёр хүү эстэйг үүсгэдэг. Генетикийн материалаа хувилагдсаны дараа эх эстэй хоёр адил хэмжээтэй хүү эстэйд хуваагддаг. Генетикийн материал хувилагдаж, дараа нь тэнцүү хуваагдана. Хүү эстэйг генетикийн хувьд ижил байдаг (хувилагдлын үед мутаци үүсэхгүй бол). Прокариот дахь бинар хуваагдал:

# Бактерийн бинар хуваагдлын өмнө ДНХ нь нягт ороомогдсон байдаг.
# Бактерийн ДНХ хувилагдсан.
# ДНХ нь бактерийн хэмжээ нэмэгдэхэд хуваагдах бэлтгэл болгож тусдаа туйлуудад татагдсан.
# Шинэ эсийн хана өсч, бактерийг салгах эхлэл болсон.
# Шинэ эсийн хана бүрэн хөгжиж, бактерийг бүрэн хуваагдах үр дүнд хүргэнэ.
# Шинэ хүү эстэйг нягт ороомогдсон ДНХ, рибосом, плазмидаар бүрсэн.   Бинар хуваагдлын үед ДНХ молекул хуваагдаж хоёр ДНХ молекул үүсгэдэг. Эс нь дараа өсч, бактерийн эсрэг талд байрлуулахад зай үүсгэдэг. Үүний зэрэгцээ, эсийн мембран хоёр хүү эстэйг үүсгэхийн тулд хуваагдана. Хуваагдсаны дараа шинэ эсүүд өсч, процесс дахин давтагддаг.

Бинар хуваагдал эукариотын эдийн эстэйд тохиолддог ч процесс нь илүү нарийн байдаг: митозыг үзнэ үү.   

Үндсэндээ, эс нь ДНХ-ээ хувилаад, дараа нь дундуур нь хуваагдаж хоёр хүү эстэйг үүсгэдэг.
Сэнс

Сэнс нь хүчтэй салхи эсвэл хүчтэй урсгалыг бий болгосноор онгоц, усан онгоц, шумбагч онгоцыг ус эсвэл агаарт хөдөлгөдөг бөгөөд хоёр ба түүнээс дээш далавчаа маш хурдан эргүүлдэг. Сэнсний ир нь эргэдэг далавчны үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд Бернуллигийн зарчим ба Ньютоны Гурав дахь хуулийг хоёуланг нь хэрэглэснээр хүч үүсгэдэг бөгөөд агаарын хавтас хэлбэрийн урд болон хойд гадаргуугийн хоорондох даралтын зөрүүг үүсгэдэг.

## Эрт хөгжил
шураг сэнс ашиглах зарчим нь Stern sculling аас гаралтай. sculling н үед нэг ир нуман дундуур хажуу тийш хөдөлж, ирийг усны чигт үр дүнтэйгээр байлгадаг. Шураг сэнснд нэвтрүүлсэн шинэлэг зүйл нь эргэдэг босоо аманд бэхлэх замаар нумыг 360 градусаар өргөтөгсөн явдал байв. Сэнс нь нэг иртэй байж болох ч бодит байдал дээр ихэвчлэн оролцож буй хүчийг тэнцвэржүүлэхийн тулд  нэгээс олон байдаг.

## Эшлэл 
Ангилал:Сэнс
Ангилал:Хөгжил дэвшил
Богино долгион радио

**Богино долгионы радио** гэдэг нь 3-30  бичил долгионы тусгалын зайнд үзүүлдэг радио долгионыг хэлнэ. Богино долгион нь ихэвчлэн радио нэвтрүүлэг болон хүлээн авагчын тусламжтайгаар бүрдэж хэрэглэгддэг ба эдгээрийг “*Богино долгионы радио”* гэж нэрлэдэг.  Дэлхийн стратфосферын дээр оршиж радио долгионыг тусгаж байдаг агаар мандалын иожсон бүс нь тодорхой хэмжээний их зайнд тархдаг радио долгионыг зөөдөг ба тухайн үед илэрдэг дохиололууд нь газар дэлхий дээрх тодорхой нөхцөл байдлын эргэн тойронд хүрч ажиллаж чаддаг байна. Энэ нь радионы байршилаас хамаарч дэлхийн хаана ч бүүр цаашлаад алс холын улс орны сонсогчдод хүртэл нэвтрүүлэх боломжыг нь бүрдүүлээд байгаа юм. Нарны толбо үүсэх үйл явц болон нарны дэлбэрэлт нь богино долгионы хүлээн авалтанд нөлөөлөх тохиолдол байдаг бөгөөд үүн дээр үүсэж байгаа ялгаатай давтамжууд нь тодорхой нэгэн жил эсвэл өдрийн үеэр өөр өөр цагийн нөхцөл байдалтай байвал илүү сайн ажилладаг. Радиог хүлээн авах үйл явц эхэлсэнээс хойш богино долгионы байршил нь тодорхой бүс нутгийн тухай соёлын мэдээ мэдээлэлээр зөөгддөг. Ихэнх Засгийн газар болон Улсын мэдээллийн агентлагууд богино долгионы байрлалтай байдаг ба тухайн долгионоос үүсэх нэвтрүүлэг, мэдээ мэдээлэл нь тухайн улсын төрөлх хэл болон Англи хэл аль аль нь дээр нь ч мэдээллэх боломжтой. Мөн эдгээр нь тухайн улсын хүмүүсийн  иргэншилийн талаар харуулж чаддаг. Зарим нэвтрүүлэг, мэдээ мэдээлэл нь өөр өөр төрлийн ялгаатай хэлээр гардаг гэхдээ энэ нь нэг талаараа илүү өргөнөөр сосох боломжыг олгодог. Жишээ нь: Америкийн дуу хоолой радио нэвтрүүлэг, Дэлхийн үйлчилгээ (BBC), Оросын дуу хоолой нэвтрүүдэг гэх мэт. Богино долгионы байрлалууд нь бас зарим бүлэг болон байгууллагуудад ажиллаж болдог. Тухайн долгионоос үүсэх зарим мэдээ мэдээлэл, нэвтрүүлэг нь програмчлалыг өөртөө байнга хийдэг байна.
Гэдэсний микро организм

Гэдэсний микро организм нь амьтдын хоол боловсруулах системд амьдардаг бичил биетүүдээс бүрэлдэн тогтдог. Энэ нь хүний микробиомын хамгийн том нөөц юм.

Хүний бие ойролцоогоор 100 их наяд бичил биетээс тогтдог ба гэдэсний бичил биетүүд нь эсийн тооноос 10 дахин их байдаг. Эдгээр бактерийн метаболик үйл ажиллагаа нь зарим нэг эрхтэнийхтэй ижил төсөөтэй байдаг тул зарим хүмүүс гэдэсний микро организмыг 'мартагдсан эрхтэн' гэж нэрлэдэг.Эдгээр гэдэсний микро организм нь хүний геномоос 100 дахин олон генийг агуулдаг гэж ойролцоогоор тооцоолжээ.

Бактери нь бүдүүн гэдэсний ихэнхийг эзэлдэг ба хатаасан ялгадасны 60 хүртэлх хувийг эзэлдэг. Гэдсэнд 300-аас 1000 өөр төрлийн бактери амьдардаг бөгөөд ихэнх тооцооллоор энэ нь ойролцоогоор 500 орчим байдаг гэж тооцоолсон.Гэсэн хэдий ч эдгээрийн 99% нь 30 эсвэл 40 төрлийн бактериас бүрддэг байх магадлалтай. *Мөөгөнцөр ба протозоа мөн гэдэсний микро организмын нэг хэсэг болдог боловч тэдгээрийн үйл ажиллагааны талаар бага мэдэгдэж байна.*

Судалгаанаас харахад гэдэсний микро организм ба хүний харилцаа нь зөвхөн хамтран амьдрах (хор хөнөөлгүй зэрэгцэн оршин тогтнох) төдийгүй симбиотик харилцаа юм. Хэдийгээр хүмүүс гэдэсний микро организмгүйгээр амьдарч чадах боловч бичил биетүүд нь ашиглагдаагүй энергийн субстратыг исгэх, дархлааны системийг сургах, хор хөнөөлтэй өвчин үүсгэгч бактерийн өсөлтөөс урьдчилан сэргийлэх, гэдэсний хөгжлийг зохицуулах аминдэмүүд (жишээ нь биотин ба витамин К) үйлдвэрлэх, өөх тос хадгалахыг чиглүүлэх гормонуудыг гаргах зэрэг олон ашигтай үүрэг гүйцэтгэдэг.
Ангилал:Мөөгөнцөр
Ангилал:Бүдүүн гэдэс
Ангилал:Микро организм
Органик электроник

Органик электроник нь цахилгаан дамжуулах чанар гэх мэт хүссэн электрон шинж чанарыг харуулдаг органик молекулууд эсвэл полимерүүдийн дизайн, синтез, шинж чанар, хэрэглээний талаархи материалын шинжлэх ухааны салбар юм. Ердийн органик бус дамжуулагч ба хагас дамжуулагчаас ялгаатай нь органик электрон материалыг органик (нүүрстөрөгч дээр суурилсан) молекулууд эсвэл полимеруудаас органик хими ба полимер химийн хүрээнд боловсруулсан синтетик стратеги ашиглан бүтээдэг.

Органик электроникийн амласан давуу талуудын нэг нь уламжлалт электрониктой харьцуулахад хямд өртөгтэй байдаг.[1][2][3] Полимер дамжуулагчийн сонирхол татахуйц шинж чанарууд нь тэдгээрийн цахилгаан дамжуулах чанар (энэ нь нэмэлт бодисын агууламжаас хамаарч өөр өөр байж болно), харьцангуй өндөр механик уян хатан чанар юм. Органик электрон материалыг хэрэгжүүлэхэд тулгарч буй бэрхшээлүүд нь тэдгээрийн дулааны тогтвортой байдал, өндөр өртөг, үйлдвэрлэлийн янз бүрийн асуудал юм.

Түүх
Цахилгаан дамжуулагч полимерууд
Уламжлалт дамжуулагч материалууд нь органик бус, ялангуяа зэс, хөнгөн цагаан зэрэг металл, түүнчлэн олон хайлш юм.[ишлэл шаардлагатай].

1862 онд Генри Летиби полианилиныг тодорхойлсон бөгөөд дараа нь цахилгаан дамжуулагч болохыг харуулсан. Бусад полимер органик материалын ажил 1960-аад оноос эрчимтэй эхэлсэн. Жишээлбэл, 1963 онд тетраиодопирролын дериватив нь 1 S/см (S = Siemens) дамжуулах чадвартай болохыг харуулсан.
Полиоатомийн ион

Полиатомийн ион (мөн молекулын ион гэж нэрлэдэг) нь хоёр ба түүнээс дээш тооны атомын багц, эсвэл нэг нэгж биш бөгөөд энэ нь тэг биш бөгөөд энэ нь тэг биш торгуультай бөгөөд энэ нь тэг биш бөгөөд энэ нь тэг биш бөгөөд энэ нь тэг биш торгууль юм. 1] Ашигласан тодорхойлолтоос хамаарч польекулын нэр томъёог ион руу ашиглахад ашиглагдахгүй байж болно. Поли- угтвар нь грек хэлээр "олон" гэсэн утгыг агуулдаг боловч хоёр атомын ионуудыг хүртэл олон атомт гэж тодорхойлдог.[2]

Хуучин уран зохиолд полиатом ионыг радикал (эсвэл радикал бүлэг гэх мэт) гэж нэрлэж болно. Орчин үеийн хэрэглээнд радикал гэдэг нэр томъёо нь хосгүй электронтой, цэнэглэгдэх шаардлагагүй төрөл бүрийн чөлөөт радикалуудыг хэлдэг.[ишлэл шаардлагатай][3]

полиатом ионы энгийн жишээ бол нэг хүчилтөрөгч, нэг устөрөгчийн атомаас бүрдэх, -1-ийн цэвэр цэнэг бүхий гидроксидын ион юм; түүний химийн томъёо нь OH−. эсрэгээр, аммонийн ион нь +1 цэнэгтэй нэг азотын атом, дөрвөн устөрөгчийн атомаас бүрддэг; түүний химийн томъёо нь NH+4.
Зэвэрдэггүй ган

thumb|Зэвэрдэггүй ган

thumb|Зэвэрдэггүй ган цорго ба угаалтуур

thumb| Зэвэрдэггүй ган ашигладаг
үед үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж 
бат бөх, цэвэрлэхэд хялбар байх нь чухал 

Зэвэрдэггүй ган, өөрөөр хэлбэл инокс, зэврэлтэд тэсвэртэй ган (CRES) болон зэвэрдэггүй ган нь зэврэлт, зэврэлтэд тэсвэртэй төмрийн хольц юм. Энэ нь хромтой төмөр болон бусад элементүүд болох молибден, нүүрстөрөгч, никель, азотын тусгай хэрэглээ нь өртгөөсөө хамааран агуулагддаг. Зэвэрдэггүй гангын зэврэлтэд тэсвэртэй байдал нь 10.5% буюу түүнээс дээш хромын агууламжаас үүдэлтэй бөгөөд энэ нь материалыг хамгаалж, хүчилтөрөгчийн орчинд өөрийгөө эдгээх чадвартай идэвхгүй хальс үүсгэдэг.

Гялалзах, зэврэлтэд тэсвэртэй гэх мэт хайлшны шинж чанарууд нь олон төрлийн хэрэглээнд ашигтай байдаг. Зэвэрдэггүй ганг хуудас, хавтан, сараалжин төмөр, утас, хоолой болгон өнхрүүлж болно. Эдгээрийг тогоо, хутганы хэрэгсэл, мэс заслын багаж хэрэгсэл, гол хэрэгсэл, тээврийн хэрэгсэл, томоохон барилга байгууламжийн барилгын материал, үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж (жишээлбэл : цаасны үйлдвэр, химийн үйлдвэр, ус цэвэршүүлэх гэх мэт), химийн бодис, хүнсний бүтээгдэхүүн хадгалах сав, цистерн зэрэгт ашиглаж болно.

Зэвэрдэггүй гангын биологийн цэвэршилт нь хөнгөн цагаан, зэсээс илүү бөгөөд шилтэй харьцуулах боломжтой. Цэвэрлэх чадвар, хүч чадал, зэврэлтэд тэсвэртэй байдал нь эмийн болон хүнсний үйлдвэрүүдэд зэвэрдэггүй ган ашиглахад хүргэсэн.
Ангилал:Зэвэрдэггүй ган
Ангилал:Биоматериалууд
Ангилал:Барилгын материалууд
Ангилал:Хромын хайлш
Ангилал:Дээврийн материал
Тэрс үзэлтэн

**Тэрс үзэлтэн** (латин. dissidens "эсэргүүцэгч", англи. *dissenter,* орос*. диссидент*) -нийтээр албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн үзэл бодлоос зөрүүтэй өөр үзэл бодолтой бөгөөд түүнийгээ хамгаалдаг хүнийг хэлнэ. Ихэнхдээ тогтсон суртал, сургаалиас хувийн итгэл үнэмшил нь давамгайлж зөрчилддөг нь албан ёсны эрх баригчдын зүгээс тухайн тэрс үзэлтнийг хавчих, айлгах, хэлмэгдүүлэх бөгөөд амь насыг нь хөнөөхөд хүргэдэг байна.

## Нэр томьёоны түүх 
16-17-р зууны Англид "тэрс үзэлтэн" буюу «диссентерууд» (англи. *dissenters*) " гэсэн нэр томъёог Английн албан ёсны сүмийг эсэргүүцдэг протестант бүлгүүдийн гишүүд болох пуританчууд, квакеруудыг нэрлэдэг байсан. Тэднийг мөн конформистууд гэж нэрлэдэг байв.

1960-аад оноос тэрс үзэлтнүүдийг ЗХУ болон Зүүн Европын орнуудад Зөвлөлт тогтолцоо, марксист-ленинист үзэл суртлын эсрэг хүч хэрэглэх аргаар тэмцэхийг оролдоогүй, харин ЗХУ-ын хууль тогтоомж, албан ёсоор тунхагласан үнэт зүйл зэргийн эсрэг уриалан дуудаж байсан сөрөг хүчний хөдөлгөөний төлөөлөл гэж нэрлэгдэж эхэлсэн. Энэ нэр томъёог эхлээд барууны орнуудад хэрэглэж байгаад дараа нь социалист гэх орнуудад дотооддоо хэрэглэж эхэлсэн байна.

Үүнээс хойш тэрс үзэлтнүүдийг ихэвчлэн авторитар ба тоталитар дэглэмийг эсэргүүцдэг хүмүүсийг нэрлэхдээ ихэвчлэн ашигладаг байсан ч энэ үгийг илүү өргөн хүрээнд, жишээлбэл, бүлгийнхээ давамгайлсан сэтгэхүйг эсэргүүцдэг хүмүүсийг хэлдэг болжээ. Тэрс үзэлтэн (хувьсгалчаас ялгаатай) тэмцлийн хүчирхийллийн аргыг ашигладаггүй, хүчирхийлэлийг уриалан дууддаггүй хүмүүс юм.
Нөхөн сэргэлт

**Нөхөн төлжилт**

Нөхөн төлжилт гэдэг нь тухайн организм алдагдсан хэсгээ ургуулж, улмаар анхны үйл ажиллагаа нь сэргээгдэнэ гэсэн үг юм.  Энэ нь  биологийн хөгжлийн нэр томъёо юм.  

Нөхөн сэргээх чадвар нь янз бүрийн бүлгүүдэд өөр өөр байдаг.  Жишээлбэл, тритонууд тасарсан мөчрийг нөхөн төлжүүлж чаддаг бол хөхтөн амьтад чадахгүй.  Тритон дахь мөчний нөхөн төлжилт нь хоёр үндсэн үе шаттайгаар явагддаг бөгөөд нэгдүгээрт, насанд хүрсэн эсийг үр хөврөлийн эстэй төстэй үүдэл эсийн төлөвт ялгах, хоёрдугаарт, эдгээр эсүүд анх үүссэнтэй ижил төстэй шинэ эд болж хөгждөг.  

Хавтгай өт гэх мэт энгийн амьтад насанд хүрэгчид биедээ үүдэл эсийн бөөгнөрөл хадгалдаг тул нөхөн төлжиж чаддаг.  Эдгээр нь биеийн гэмтсэн хэсгүүдэд шилжиж, дараа нь алга болсон эдийг нөхөхийн тулд хуваагдаж, ялгаж чаддаг.

Экосистем

Экосистем нь нөхөн сэргээгдэх чадвартай.  Ойд түймэр гарах, хортон шавьж дэгдэх зэрэг эвдрэлийн дараа анхдагч амьтад орон зайг эзэлж, орон зайн төлөө өрсөлдөж, шинээр нээгдсэн амьдрах орчинд оршин тогтнох болно.  Суулгацын шинэ өсөлт, олон нийтийн цугларалтыг экологид нөхөн төлжилт гэж нэрлэдэг.
Митонхондри

Митохондр

Митохондриа (син. mitochondrion) нь эукариот эсийн эрхтэн буюу эд эс юм. Тэд цөмд биш харин цитоплазмд байдаг. Тэд эсийн энергийн эх үүсвэр болгон ашигладаг молекул болох аденозин трифосфат (ATP)-ийн ихэнх хэсгийг бүрдүүлдэг. Тэдний гол ажил бол эрчим хүчийг хувиргах явдал юм. Тэд эсийг эрчим хүчээр хангахын тулд глюкозыг исэлдүүлдэг. Уг процесс нь ATP үүсгэдэг бөгөөд үүнийг эсийн амьсгал гэж нэрлэдэг. Энэ нь митохондриг "эсийн эрчим хүчний төв" гэж нэрлэдэг гэсэн үг юм. Митохондри нь эсийн энергийг хангахаас гадна бусад олон үйл ажиллагаанд оролцдог дохиолол, эсийн ялгарал, эсийн үхэл, түүнчлэн хяналт зэрэг үйл явц эсийн хуваагдлын мөчлөг ба эсийн өсөлт. Бүтэц Митохондри нь хоёр мембран агуулдаг. Эдгээр нь фосфолипидын давхар давхарга, уурагуудаас бүрддэг. Хоёр мембран нь өөр өөр шинж чанартай байдаг. Энэхүү давхар мембрантай зохион байгуулалттай учраас митохондри дотор таван өөр тасалгаа байдаг. Тэдгээр нь: митохондрийн гаднах мембран, мембран хоорондын зай (гадна ба дотоод мембран хоорондын зай), дотоод митохондрийн мембран, cristae орон зай (дотоод мембраны нугалаас үүссэн) матриц (дотоод мембран доторх орон зай). Митохондри нь жижиг, бөмбөрцөг эсвэл цилиндр хэлбэртэй органелл юм. Ерөнхийдөө митохондри нь 2.8 микрон урт, ойролцоогоор 0.5 микрон өргөн байдаг. энэ нь цөмөөс 150 дахин бага юм. Эс бүрт 100-150 орчим митохондри байдаг.