open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мэдээллийн хэрэгцээ

**Мэдээллийн хэрэгцээ** (Информационная потребность. Needs of Information). Мэдээллийн хэрэгцээ гэдэг бол тухайн нийгэмд өөрийнхөө эдийн засаг, нийгэм-улс төр, оюуны болон бусад хүрээ салбарыг хэвийн байдалд хөгжих, үйл ажиллагаагаа явуулахад шаардлагатай баримт, мэдээллийн нийлбэрийн хэрэгцээ мөн. Сэтгүүл зүйн үүрэг, зорилгын өвөрмөц шинж нь энэхүү хэрэгцээг мэдээллээр хангахад оршино. Янз бүрийн чиглэлийн олон нийтийн хүчин болгон энэхүү хэрэгцээг өөр өөрөөр “үздэг” учраас судалгааны явцад тэдний үр дүнд хандах хандлагыг харгалзан үзэх нь чухал байдаг. Гэхдээ хэрэгцээ бол үзэл бодлоос үл хамаарах объектив зүйл юм. Сэтгүүлч мэдээллийн хэрэгцээг нарийн тодорхойлохын тулд аливаа нийгмийн объектын бодит байдал, бодит хэрэгцээ, одоо, ирээдүй, хэтийн төлөвийн талаас харьцуулан үзэх шаардлагатай. Ийм харьцуулалтын үр дүнд зорилгод хүрэхийн тулд юу хийх, яаж хийх талаар тодорхой төсөөлөл олж авна. Харьцуулах явцад илэрсэн ялгаа бол нийгмийн объектын хэрэгцээ бөгөөд шаардлагатай өөрчлөлт, ялгааг “арилгахад” чиглэгдсэн сэтгүүл зүйн бүтээлүүдийн нийлбэр нь мэдээллийн бодит хэрэгцээ мөн. Үүнээс үзэхэд сэтгүүлч нийгмийн хөгжлийг мэдээллээр хангах үүднээс ямар мэдээллийг, хэнд зориулж нийтлэх, нэвтрүүлэхийг сайн мэдэж байгаа нөхцөлд үр дүнтэй ажиллах болно. Мэдээллийн хэрэгцээг хангах үйл явц нийгмийн объектын тухайн үеийн байдлаас шалтгаалан нөхцөл байдлыг бүх талаас нь нарийн судалж үзсэний үндсэн дээр хөгжлийн эерэг чиг хандлагыг дэмжсэн, аливаа сөрөг үзэгдлийг арилгахад чиглэгдсэн шүүмжлэлт, тодруулах, лавлах, хянан залруулах, эргэцүүлэн бодсон шинжтэй янз бүрийн мэдээллээр “нэмэлт хийхийг” шарддаг. Энэ бол мэдээллийн хэрэгцээ нь янз бүрийн хэсэг, элементээс бүрэлдэн тогтдог гэсэн үг. Тэдний боломж, чадавх, нөлөөлөх хүчин зүйл нь ямагт бодитойгоор оршиж байдаг. Учир нь нийгэмд хэрэгцээний өсөлт, дэвшилтийн хууль үйлчилдэг жамтай юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Ангилал:Мэдээллийн хайлт
Мэдээлэл (сэтгүүл зүй)

Мэдээлэл (Информация. Information). Энэ ойлголтыг олон жилийн турш зөвхөн ахуйн хүрээний төсөөлөл төдий буюу ямар нэг зүйлийн тухай мэдээ, мэдээлэл гэсэн утгаар хэрэглэж иржээ. Өнгөрсөн зууны 50-аад оны үеэс энэ асуудалд өөрөөр хандах болж, 1948 онд АНУ-ын эрдэмтэн Клод Шэннон мэдээллийн онолын үндсийг боловсруулснаар мэдээлэл хэмээх нэр томъёо шинэ утга агуулгаар баяжиж, шинжлэх ухааны чухал категорийн төвшинд авч үзэх болсон юм. Энэхүү онолд тулгуурлан мэдээллийг янз бүрийн байдлаар тодорхойлсон байдаг. Мэдээлэл бол нийгмийн утгаараа шинэ мэдлэг мөн. Мэдээлэл нь янз бүрийн олон боломжоос сонгон авах явдалд тохиолддог тодорхой бус (бүрхэг) байдлыг багасгаж буй мэдээ юм. Аливаа тэмдэгтүүдийн утга агуулга бүхий багцыг мэдээлэл буюу мэдээ гэнэ зэрэг тодорхойлолтыг хэлж болно. Нийгэм, хүмүүсийн хоорондох харилцааны үйл явцад оролцож буй нийгмийн болон материйн хөдөлгөөний бусад зарим хэлбэрийн тухай мэдлэг, мэдээ, мэдээлэл бол нийгмийн мэдээлэл бөгөөд энэ нь нийгмийн мэдээллийн харилцааны агуулгын талыг илэрхийлдэг онцлогтой юм. Нийгмийн мэдээллийн тухайн нийгэмд үйлчилж, хүмүүсийн ухамсраар дамжин илэрч буй байдлыг харгалзан үзэх нь энэ асуудлыг өргөн утгаар нь ойлгож байгаа хэрэг мөн. Хэрэв явцуу утгаар нь авч үзвэл нийгмийн мэдээлэл байгууллагуудын бүх төвшин, хэлбэрийг хамаардаг нийгэм-сэтгэл зүйн, нийгэм соёлын харилцаануудтай нягт уялдаа холбоотой оршдог шинжийг харгалзан үзэх нь чухал юм. Чухам энэ шинж чанараараа нийгмийн мэдээлэл мэдээллийн бусад төрөл, хэв маягаас эрс ялгаатай байдаг. Орчин үеийн шинжлэх ухаанд “мэдээлэл“ хэмээх ойлголтыг дараах утгаар хэрэглэдэг. Үүнд: • үйл явдал, ажил төрлийн тухай мэдээ, ямар нэг зүйлийн тухай хүмүүсийн дамжуулж буй мэдээ, • хүлээж авч буй зүйлийн тодорхой бус байдлыг багасгаж, арилгаж буй мэдээ, • удирдах үйл явцтай салшгүй холбоотой мэдээ, синтактик, семантик, прагматик шинж чанарыг илэрхийлдэг дохио. • Аливаа объект, үйл явцын олон талт шинж тэмдгийн тусгал, онцлогийн илэрхийлэл юм. Орчин үеийн практикт энэ асуудалд мэдээллийн үндсэн шинж тэмдгийг болон гүйцэтгэх үүргийг харгалзан үзсэн хоёр гол хандлага байгаа бөгөөд энэ хүрээнд янз бүрийн үзэл баримтлал, санал бодол өрнөдөг байна. Тэдний дотор үүрэг, харилцааны талаас нь авч үзсэн хандлага илүү их итгэл үнэмшил төрүүлдэг. Энэ бол мэдээлэл гэдэг нь тусгаж буй системийн зорилгоороо тодорхойлогддог бодит байдлын үзэгдлүүдийн олон талт шинжийн тусгал мөн. Өөрөөр хэлбэл, энэ тусгал нь тодорхой зорилгын үүднээс цэгцлэгдсэн байдгийн хамт тухайн зорилгыг хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай байдаг гэсэн тодорхойлолт юм. Энэ нь мэдээлэл ба мэдээллийн харилцаа матери болон тусгалын хөгжлийн харьцангуй өндөр төвшинд хамаарагддаг бөгөөд мэдээллийн харилцааны үүрэг, чиглэсэн зорилго, бие даасан байдал, идэвхтэй чанар зэрэг онцлог шинжүүдтэй холбоотой гэсэн үг. Хүний амьдрал, үйл ажиллагааг илэрхийлдэг мэдээллийн системийн зохион байгуулалтын өвөрмөц онцлог нь нийгмийн соёл болох мэдээллийг бий болгох, хадгалах, боловсруулах үйл ажиллагаагаар тодорхойлогддог.
Мэдээллийн эрх чөлөө

**Мэдээллийн эрх чөлөө** (Свобода информации. Freedom of information). Энэ бол хүн бүр мэдээллийг хуулиар зөвшөөрөгдсөн аливаа аргаар эрж хайх, хүлээж авах, дамжуулах, түгээх эрх юм. Мэдээллийн эрх чөлөө гэдэг нь үгийн эрх чөлөөний болон иргэд, тэдний нэгдлийн өөрсдийн үзэл бодлыг хуулиар зөвшөөрөгдсөн аргаар, хүртээмжтэй байдлаар илэрхийлэх эрхийн хөгжил, үр дагавар мөн. Мөн олон нийтийн мэдээллийн эрх чөлөө хэмээх ойлголтонд хүмүүсийн хязгаарлагдмал бус хүрээнд зориулан мэдээлэл, материал тараадаг ОНМХ-ийн үйл ажиллагаа болон мэдээлэл түгээдэг үйл ажиллагааны бусад хэлбэр багтдаг. Олон нийтийн мэдээллийн эрх чөлөөний баталгаа нь мэдээлэл олж авах эрх, ямар ч хяналтгүй (цензур) байх явдал юм. Мэдээллийн эрх чөлөө гэдэг нь нэлээд өргөн утга агуулга бүхий ойлголт бөгөөд энэ хүрээнд мэдээллийг авах, өгөх бүлэг асуудал зохицуулагддаг. Үүнд олон нийтийн мэдэх эрх (төр засагт хяналт тавих, нийтээрээ мэдэж байх зүйл), мэдээлэл хүртэх эрх (төрийн албан ёсны мэдээллийг унших, сонсох, үзэх зэрэг ашиглах эрх), мэдээлэл олж авах эрх (иргэд болон сэтгүүлчид төр засгийн мэдээлэл олж авах боломж, механизм), мэдээллийг нээлттэй болгох (чухал мэдээллийг бусдад дамжуулах), мэдээллийг ил болгох (төрөөс хориглосон нууцтай холбоотой материалыг ил болгох боломж) зэрэг асуудал багтдаг. Үүний хамт мэдээллийн эрх чөлөө нь энэхүү эрхийг хэтрүүлж хэрэглэхээс сэргийлэхэд чиглэгдсэн хууль эрх зүйн болон ёс суртахууны хязгаарлалттай байдаг. Тиймээс нийгмийн гарал үүсэл, яс үндэс, арьс өнгө, шашин шүтлэгийг үзэн ядсан, дайсганасан ухуулга, суртал нэвтрүүлэг хийхийг хориглодог. Мөн арьс өнгө, үндэсний, шашны эсвэл хэлний давуу талыг сурталчилсан үйл ажиллагааг хязгаарладаг юм. Хувь хүний зөвшөөрөлгүйгээр түүний хувийн амьдралын тухай мэдээллийг тараах, ашиглах, цуглуулах, хадгалахыг хориглодог. Мэдээллийн эрх чөлөөг хязгаарлах өөр нэг хүчин зүйл бол улсын нууцтай холбоотой аливаа мэдээ, баримтыг ил тод болгохыг хориглох явдал мөн. Энэ талаарх болон олон нийтийн мэдээллийн эрх чөлөөтэй холбоотой заалтуудыг Монгол Улсын Үндсэн хууль, Иргэний хууль, Хэвлэл мэдээллийн чөлөөт байдлын тухай зэрэг олон хууль эрх зүйн актуудад тодорхойлж өгсөн байдаг. Мэдээллийн эрх чөлөөг баталгаатай болгоход 1989 онд Улсын хэвлэлийг хянах газрыг татан буулгаж, 1992 онд “Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг эрхлэн гаргах” Засгийн газрын журмыг шинэчлэн баталсан явдал чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Ялангуяа 1998 онд батлагдсан “Хэвлэл мэдээллийн чөлөөт байдлын тухай” Монгол Улсын хууль хэвлэл мэдээллийн чөлөөт байдлыг хязгаарласан хууль гаргахыг, нийтлэл, нэвтрүүлгийн агуулгад цензур тавихыг хориглосноор олон нийтийн мэдээллийн эрх чөлөөг баталгаажуулж өгсөн юм.


Ангилал:Үндсэн эрх
Ангилал:Хүний эрх
Ангилал:Хувь хүний эрх
Мэдээллийн эх сурвалжийг зохион байгуулах түвшин

**Мэдээллийн эх сурвалжийг зохион байгуулах түвшин** (Уровень организации источников информации. Levels of organizations of information sources). Мэдээллийн эх сурвалжийг янз бүрийн түвшинд зохион байгуулдаг бөгөөд тэдний дотроос дараах гурван түвшин чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. 

## Эх сурвалжийн түвшин 
1. Бичиж буй сэдэв, асуудлын хүрээнд бие даасан мэргэжилтнүүдийг олж, санал зөвлөгөө авах. Энэ бол тухайн асуудалд шууд холбогдож хутгалдаагүй, гэхдээ асуудалд шинжлэх ухааны үүднээс ханддаг, үнэн зөв мэдээлэл өгөх чадвартай, энэ талаар нэлээд гүнзгий мэдлэгтэй, сонирхож буй сэдвийн түүх, одоогийн байдал, хэтийн төлөвийн талаар баттай зүйл хэлж чадах хүмүүс юм. Ингэх нь хоёр талын ач холбогдолтой. Нэг талаар асуудлыг гүнзгий судалж, дотоод мөн чанарт нь нэвтрэхэд тусалдаг, нөгөө талаар чухал гэдгийг тодруулах, зохиогчийг зөв чиглүүлж өгөх боломж бүрдүүлдэг. Бас нэмэлт эх сурвалж, мэдээ нийтлэл, баримтын талаар мэдээлэл өгч, түүнийг хаанаас, яаж олох талаар зөвлөгөө өгдөг. 

2. Пүүс компани, албан хаагчид, улс төрчид, эвсэл холбоод, улс төрийн бүлэглэлүүд төрийн бус байгууллагуудын аль нь энэ асуудлын үр дүнд мэргэжлийн үүднээс хандах вэ гэдгийг тодорхойлох. Эдгээрийн аль нь ч тухайн асуудлыг маш илэрхий тодорхойлж чадах ба уг асуудалд хууль ёсны сонирхолтой байж болно. Үүнээс их юм шалтгаална. Өөрөөр хэлбэл, сэтгүүлчийн хийх дүгнэлт, өгөх үнэлэлт, дэвшүүлэх асуудал, нийтлэлийн үр нөлөө зэрэг нь дээрх асуудлын үндсэн дээр практикт хэрэгжих болно. 

3. Уг асуудалд нийгмийн аль давхарга илүү өртсөнийг тодорхойлох. Эдгээр эх сурвалж нь маш бодитой мэдээллийг өгч болох учраас нийтлэлийг сонирхолтой, хүнлэг, олон түмэнд ойр дөт болгодог. Гэхдээ хохирогчид өөрийгөө хамгаалах, зөвтгөх өнгө аястай юм ярьдаг, заримдаа хэтрүүлдэг тал бий гэдгийг анхаарах шаардлагатай байдаг.

## Мөн үзэх 
Сэтгүүл зүй

Сэтгүүлч

Мэдээллийн эх сурвалж

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Хэвлэл
Ангилал:Баримт
Ангилал:Баримтжуулалт
Галсан-Ишийн Навааннамжил

**Галсан-Ишийн Навааннамжил** (1882-1954) — Монголын анхны сэтгүүлчдийн нэг, “Үнэн” сонины эрхлэгч, Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн жинхэнэ гишүүн, төр, нийгмийн зүтгэлтэн. 

Төв аймгийн Өндөрширээт суманд төржээ. Хушуу тамгийн газар сурах бичээч, аймгийн чуулганы даргын бичээч, Хүрээн дэх тоглоомын засгийн газрын Гадаад яаманд түшмэлийн алба хааж байв. 1921 онд Ардын хувьсгал ялмагц засгийн газрын туслах түшмэл, нарийн бичгийн даргаар дэвшин ажиллажээ. 1924 оны эхээр “Ардын эрх” сонинд хянагчаар ажиллах үеэс түүний сэтгүүлчийн үйл ажиллагаа эхэлж, 1930 он хүртэл “Үнэн” сонины эрхлэгч, нарийн бичгийн даргын ажил хийж байв. 1924 онд Улсын анхдугаар их хуралд нарийн бичгийн даргаар оролцжээ. Навааннамжил Намын IY их хурлаас МАХН-ын Төв Хорооны орлогч гишүүнээр сонгогдсон бөгөөд дараа жил нь “Үнэн” сонины эрхлэгч болжээ. “Үнэн” сонинд “Бядан явагч бялзуухай миний үгүүлэл” хэмээх хошин шог шүүмжлэлийн булан нээж, манай тогтмол хэвлэлийн хошин шог, шүүмжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйлийг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулжээ. Зохиол бүтээлээ гол төлөв Улаан-нүдэн хэмээх зохиомол нэрээр гаргаж байсан бөгөөд 20 гаруй томоохон ном зохиол бичсэний дотор “Өвгөн бичээчийн үгүүлэл” дурсамжийн ном онцгой байр эзэлдэг. 1942 оноос Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн түүхийн салбарт түүх судлалаар ажиллаж, 1949 онд ШУХ-ийн жинхэнэ гишүүн болжээ. Г.Н. ардын төрийн жилүүдэд авьяас билэг нь ундарч, Монголын хувьсгалт хэвлэлийн түүхэнд нийтлэл-өгүүлэл, хошин шог төрөл, зүйлийг бий болгож хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмрээ оруулсан манай авьяас билэгт ахмад сэтгүүлч, эрдэмтэн судлаач мөн.

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1882 онд төрсөн
Ангилал:1954 онд өнгөрсөн
Мэдээний лид

**Мэдээний лид** (Лид информации. Lead of news).

Англи хэлний Leader буюу “манлайлагч, толгойлогч” гэсэн үгнээс гаралтай сэтгүүл зүйн нэр томъёо юм. Сэтгүүл зүй болон урлагт лид хэмээх нэр томьёог дараах хэд хэдэн утгаар хэрэглэдэг. Үүнд: 

1. Мэдээний хамгийн эхний өгүүлбэр буюу догол мөр. 

2. Хамгийн чухал, гол хэсэгт байрласан сонины мэдээ. 

3. Сүүлийн үеийн мэдээллийн хамгийн чухал мэдээ. 

4. Оршил хэсэг, товч агуулга (аннотаци), преамбула. 

5. Гол дүр, гол дүрд тоглогч, хамгийн гол жүжигчин. 

6. Телевизийн оруулга, дуран авайн оролтын утас зэрэг юм. 

**Лид**

Мэдээний лид нь мэдээний хамгийн эхний өгүүлбэр буюу догол мөр, толгой юм. Сэтгүүл зүйн онолын үүднээс авч үзвэл лид гэдэг нь мэдээний хамгийн гол баримт, сонирхолтой хэсэг, гол санааг агуулсан толгой хэсэг мөн. 

**Лидийн асуулт**

Гол төлөв мэдээний үндсэн 6 асуултын (хэзээ? хаана? юу? хэн? яаж? яагаад?) гол гурав буюу хэзээ? хаана? юу? гэсэн асуултад хариулт өгсөн байдаг.

Лид мэдээний баримтуудыг ач холбогдлын дарааллаар байрлуулсан “уруугаа харсан гурвалжин” буюу "буруу гурвалжин бүтэц", зохиомжийн хамгийн эхлэл хэсэг гэж ойлгож болно.

**Лидийн төрөл**

Лид агуулж буй баримт, мэдээний үндсэн зорилгоос шалтгаалан лид-резюме, дүгнэлт, эшлэл, товч, шийдвэрлэх, асуулт маягийн, сунжирсан, зурагласан, нөхцөл байдлын, тайлбар, үр дагавар, задлан шинжилсэн, ярианы хэлбэр бүхий, суман лид, хэрчмэл лид гэх мэт олон төрөл, хэлбэртэй байдаг. 

Лидэд богино, хурц, зохимжтой, гол зүйлд тулгуурласан, энгийн, нямбай, үндсэн асуултанд бүрэн хариулт өгсөн, эх сурвалж нь тодорхой, идэвхтэй хэлбэрээр, одоо цагаар бичигдсэн, шууд, шуурхай шинжтэй, хоёрдмол санаа төрүүлэхгүй байх зэрэг зайлшгүй харгалзан үзэх шаардлага тавигддаг. 

Лидийн дээд хэмжээ нь 25-30 үгээс, эсвэл гурван догол мөрөөс хэтрэх ёсгүй гэж үздэг.

## Түүх 
Лидийг АНУ-ын иргэний дайны үед мэдээллийг шуурхай дамжуулах зорилгоор анх хэрэглэж эхэлсэн гэж үздэг. Дараа нь Европт дэлхийн нэгдүгээр дайны үед өргөн хэрэглэх болжээ. Улмаар хэвлэлийнхэн мэдээ, мэдээллийг олон түмэнд хүргэхдээ лидийг сэтгүүл зүйн бичлэгийн нэг гол арга болгон хэрэглэх болжээ. Тиймээс лидийг зарим тохиолдолд мэдээллийг зохиомжлох арга гэж үздэг. Лид баримт, эсвэл баримтын цогц байдгаараа онцлогтой. Лидийн гол зорилго нь уншигчийн анхаарлыг татан уг материалыг бүрэн гүйцэд унших хүсэл сонирхол төрүүлэх, хүлээн авагчдын хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх, цаг хугацааг хэмнэх, аливаа үзэгдэл, үйл явдал, баримт сэлт, асуудлын талаар цэгцтэй, логик дараалалтай ойлголт өгөх, мэдээллийн шуурхай байдлыг хангах, хэлэх гэсэн мэдээллийг оновчтой бүтэц зохиомжид оруулан амар хялбар хүлээж авах боломжийг бүрдүүлэхэд оршино.
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Нийгмийн институт

**Нийгмийн институт** Орчин үед энэ нэр томъёог хэд хэдэн утгаар өргөн хэрэглэдэг. 1. Нийгмийн янз бүрийн салбар дахь хүний үйл ажиллагаа, нийгмийн харилцааг зохицуулдаг ба нөхцөлдүүлдэг тогтвортой нийгмийн үзэгдлүүдийн мөн чанарыг тодорхойлдог нийгмийн аливаа (улс төрийн, эрх зүйн, ёс суртахууны, шашны г.м.) хэм хэмжээ, дүрэм журам, зарчим, үлгэр дуурайлал, дадал зуршил, сэтгэхүйн хэв маяг болон зан байдлын хэв загварын нийлбэр цогц буюу нийгмийн байгууллага мөн. 2. Нийгмийн бүлэглэл эсвэл байгууллага буюу хувь хүнээс дээгүүр төвшний нийгмийн нэгж, нийгмийн харилцаа ба үйл ажиллагааны субъект болох байгууллага юм. “Нийгмийн институт”-ын тухай орчин үеийн философи, социологийн болон бусад нийгмийн шинжлэх ухааны ойлголт нь нийгмийн тодорхой харилцааг (өв уламжлал, гэрлэлт, гэрээ хэлэлцээр гэх мэт.) зохицуулах эрх зүйн хэмжээ гэсэн утгыг илэрхийлдэг хууль зүйн шинжлэх ухаанаас гаралтай гэж үздэг. Социологийн шинжлэх ухаанд нийгмийн институтыг нэлээд өргөн хүрээнд авч үздэг бөгөөд түүнийг зөвхөн эрх зүйн хүрээ төдийгүй нийгмийн амьдралын бусад салбартай холбон тайлбарладаг. Э.Дюркгейм “институт” хэмээх нэр томъёог нийгмийн баримтуудыг илэрхийлэх зорилгоор ашигласан байдаг. Түүний бодлоор хамт олон, хэсэг бүлгийн тогтоосон зан байдлын бүх арга, бүх төрлийн шашин шүтлэг бол институт мөн бөгөөд социологи бол институтуудын тухай, тэдний гарал үүсэл, үйл ажиллагааны тухай шинжлэх ухаан юм. Социологи, эдийн засгийн ухаан дахь институционализм нийгмийн институтыг хамт олны, нийгэм-сэтгэл зүйн бүлэглэл гэж үздэг байна. Институтууд бол нийгмийн субъектуудын харилцаан дахь зуучлагч болж, тэднийг оновчтой зохицуулдаг, хэлбэржүүлдэг, нийгэм дэх янз бүрийн нэгжүүдийн хоорондох үйл ажиллагаа, мэдээлэл солилцох үйл явцыг харьцангуй тогтвортой явуулах хэрэгслийн үүргийг гүйцэтгэдэг нийгмийн тодорхой байгууллага юм. Нийгмийн эрэлт хэрэгцээг хангах үүднээс түүхэн ёсоор бүрэлдэн тогтсон, нийгэмд зайлшгүй шаардлагатай тодорхой чиг үүргийг гүйцэтгэгч, өөрийн үнэт зүйлс, хэм хэмжээ, зан үйлийн загвар, тусгай байгууллага, хяналтын систем бүхий, хамтын амьдрал үйл ажиллагааг зохион байгуулагч, зохицуулагч хэлбэр (гэр бүл, шашин, боловсрол г.м.) бол нийгмийн институт мөн. Дээрх шинж тэмдэг, онцлогийн үүднээс авч үзвэл сэтгүүл зүй нийгмийн тодорхой нэг институт юм. Тиймээс сэтгүүл зүйн онолын бүтээлүүдэд сэтгүүл зүйг нийгмийн институт гэж тодорхойлсон байдаг.

Ангилал:Нийгэм судлал
Ангилал:Макро эдийн засгийн онол

Ангилал:Улс төрийн философи
Нийслэлийн шинэ сонин

**Нийслэлийн шинэ сонин** 1923 оны 7 сард хуралдсан МАН-ын II их хурлаас “Хураангуй сэтгүүл”-ийг оросоор гаргахыг зогсоож, “Уриа” болон “Хураангуй сэтгүүл”-ийг хавсруулан “Нийслэлийн шинэ сонин” гэж нэрлэж гаргахаар шийдвэрлэсний дагуу энэ сонин 1923 оны 7 сарын 6-наас эхлэн гарчээ. 

## Бүтэц 
Энэ сониныг Монгол Ардын Намын Төв Хороо, Цэргийн Яамны хэвлэл болгон гаргаж, эрхлэгчээр нь Б.Намсрай, сурвалжлагчаар нь Ц.Дамбадорж, Жамсран нар ажиллаж байв. Уг сонин долоо хоногийн баасан гаригт 38 х 60 см-ийн хэмжээтэй, 2-4 нүүртэйгээр 300-500 хувь хэвлэгдэж, уншигчдад үнэ төлбөргүй тараагдаж байжээ. Сонин “Ардын намын сонин”, “Залуучуудын сонин”, “Шүүмжлэл”, “Өгүүлэл” зэрэг тогтмол булантай байсан бөгөөд шинжлэх ухааны хялбаршуулсан, асуудал дэвшүүлсэн, сурталчилсан өгүүлэл, дэлгэрэнгүй мэдээ зонхилох байр эзэлдэг байв. Тус сонин МАН-ын туулж өнгөрүүлсэн замналыг дүгнэж, ардын хувьсгалын ололтыг бэхжүүлэх, орон нутгийн засаг захиргааг өөрчлөн шинэтгэх сонгууль явуулах, улсын анхдугаар их хуралд бэлтгэх, эд хэрэглэгчдийн хоршоог бэхжүүлэх, улс орныг батлан хамгаалах хүчийг зузаатгах талаар шийдвэр гаргасан намын II их хурлын шийвэрийг тууштай сурталчлахыг нийтлэлийн бодлого болгож байжээ. “Н. ш. с.” нийгэм-улс төр, эдийн засаг, хүн амын боловсрол, соёлын асуудлыг тусгахад онцгой анхаарахын зэрэгцээ Монгол-Зөвлөлтийн ард түмний найрамдлыг бэхжүүлэхэд чиглэгдсэн цөөнгүй материал нийтэлж байв. Бичлэгийн төрөл, зүйлийг олшруулах, хэвлэлд зарчимч шүүмжлэл өрнүүлэх, идэвхтэн бичигчдийн оролцоог нэмэгдүүлэх талаар санаачлагатай ажиллаж, тогтмол хэвлэлийн практикт зураасан зургийн нийтлэлийг анх төлөвшүүлсэн нь энэ сонины гол онцлог юм. 

## Агуулга 
Цаг үеийн чухал сэдвээр зурагт хуудас, шог зургийг сонинд хавсран гаргаж байсан нь манай хэвлэлийн түүхэнд цоо шинэ үзэгдэл байсан бөгөөд ойлгомжтой, энгийн байдлаар зурагдсан зурагт хавсралт нь хүмүүст олон зүйлийг ухааруулахын хамт сонины өнгө үзэмжийг сайжруулахад чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. МАН-ын Төв Хорооноос “Уриа” сонины дараа, Намын Төв Хороо, Засгийн газрын хэвлэл “Ардын эрх” сонин гаргах хүртэл хагас жил гаруй хугацаанд гаргаж байсан улс төрийн хэвлэл болох энэ сонины нийтлэлийн агуулга нь нийслэл хүрээгээр барахгүй, аймаг хушуу, шавь, бүх орныг хамарч байсан бөгөөд монголын нийт ард түмэнд танилцуулахаар зориулсан материалуудыг голлон нийтэлж байв. Монголын ард түмний дунд улам гүнзгий нэвтрэн дэлгэрч, тэдэнтэй харилцаа холбоогоо бэхжүүлэх чиглэлээр хөгжиж, идэвхтэн бичигчдийн захидлыг тогтмол нийтэлж байсан МАН-ын анхны хувьсгалт хэвлэлийн нэг “Н. ш. с.” монголын тогтмол хэвлэлийг хөгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан гэж үздэг. 1924 оны 2 дугаар сард “Ардын эрх” сонин гарч эхэлснээр үйл ажиллагаагаа зогсоосон бөгөөд хагас жилийн хугацаанд нийт 22 дугаар гарсан байна.

## Мөн үзэх 
Сонин

Дорнод хязгаарын амьдрал

Шинэ толь хэмээх бичиг
Ангилал:Монголын сонин
Ном зүй

**Ном зүй** (Библиография. Bibliography). Герегийн bibliography – “ном бүртгэх, бичих” гэсэн утгатай үгнээс гаралтай нэр томъёо болно. 

## Хэрэглээ 
Ном зүйг хэрэглээнд үндсэн гурван утгаар хэрэглэдэг. 

1. Ном зүй хэмээх нэр томъёог ном хэвлэлийн бүтээгдэхүүнийг бүртгэх, ангилах, олон түмэнд сурталчлах, мэдээлэл өгөх зэргээр судалдаг шинжлэх ухаан, дадлага үйл ажиллагаа, мэдлэгийн салбар гэж ойлгож болно. Оросын “Утга зохиолын нэвтэрхий толь бичиг”-т ном зүйг “уран зохиолын тухай мэдээлэх, утга зохиолын судлалын асуудлаар гарсан шилдэг бүтээлийг сурталчлах, утга зохиолын түүхч, судлагчдад туслах үндсэн зорилготой шинжлэх ухаан, дадлагын үйл ажиллагааны салбар мөн” (186.52) гэж тодорхойлжээ. Ном зүй шинжлэх ухаан, урлаг, утга зохиолын зэрэг мэдлэгийн олон салбараар гарсан ном, бүтээлүүдийг бүрдүүлэх замаар судалгааны томоохон эх сурвалж, мэдээллийн санг бий болгох, ном зохиолыг сурталчлах, олон түмэнд танин мэдүүлэх, шаардлагатай мэдээлэл олж авахад туслах, соёлын үнэт зүйлийг бүтээх зорилготой юм. Манайд зохиол, бүтээлийн ном зүйг хийх талаар тодорхой туршлага бий болж, цөөнгүй бүтээл гарчээ. Жишээ нь: М.Баянзулын “Монголын уран зохиолын ном зүйн тойм” (7 боть), Х.Сампилдэндэв, Д.Өлзийбаяр нарын “Монгол аман зохиол, уран зохиол судлалын ном зүй” (1 боть), Л.Норовсүрэн, Г.Өнөрбаяр нарын “Монголын сэтгүүл зүйн судалгааны бүтээлүүдийн ном зүйн лавламж” (1 боть) зэрэг бүтээлийг нэрлэж болно. 

2. Сэтгүүл зүйд ном зүйг хэвлэлийн шинэ бүтээгдэхүүнийг уншигчдад танилцуулах, сурталчлах, шуурхай мэдээлэх зорилго бүхий мэдээллийн бичлэгийн төрлийн өвөрмөц зүйл гэж үздэг. Одоо манай сонин, сэтгүүлийн “Шинэ ном”, “Шинэ бүтээл” буланд шинэ ном, шинэ тогтмол хэвлэлийн талаар байнга мэдээлж, танилцуулж байгаа нь ном зүй юм. Тогтмол хэвлэлийн ном зүйг ном зүйн мэдээ, ном зүйн тэмдэглэл гэсэн хоёр хэлбэрт хувааж болно. Шинэ ном, сэтгүүлийн агуулгын талаар товч мэдээлдэг ном зүйн шуурхай хэлбэрийг ном зүйн мэдээ гэнэ. Нэг бүтээлийн агуулгыг нэлээд дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, түүнд уншигчийн анхаарлыг хандуулдаг зорилго бүхий ном зүйн хэлбэрийг ном зүйн тэмдэглэл гэж нэрлэнэ. Энэ нь хэмжээний хувьд том, нэлээд гүнзгий ойлголт өгсөн, логик дараалал, танин мэдэхүйн ач холбогдол сайтай байдгаараа ном зүйн мэдээнээс ялгаатай юм. Ийм ном зүйн тэмдэглэл “Өдрийн сонин”-д тогтмол гардаг. 

3. Зарим судалгаа шинжилгээний томоохон бүтээлд ашигласан бүтээлийн жагсаалтыг ном зүй гэж нэрлэдэг тохиолдол бий. Энэ бол судалж, уншиж үзсэн бүтээлүүдийг бүртгэж, тодорхой дараалалд оруулан уншигчдад танилцуулж буй хэрэг юм. Төвд хэлнээс гаралтай tho yig хэмээх нэр томъёог ном зүйтэй адил утгатай гэж үздэг. Тиймээс ашигласан бүтээлийн товъёог ном зүй гэж ойлгож болно. Жишээ нь: Доктор Д.Галбаатарын “Уран зохиолын онолын ойлголт, нэр томъёоны тайлбар толь” (Токио, 2002) бүтээлийн ном зүй нь хоёр хэсгээс бүрдсэн бөгөөд нийт 555 бүтээлийн нэрийг багтаажээ.

Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн судалгаа
!
Ангилал:Салбар хоорондын шинжлэх ухаан
Ангилал:Дээд боловсролын хичээл
Нууц нэр

**Нууц нэр** (Псевдоним. Pseudonym). Герегийн psеudonymos, pseudos – “худал, санаанаасаа зохиосон”, onoma – “нэр” гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд зохиогч өөрийнхөө бүтээлийг нийтлүүлэхдээ тавьдаг нууц нэр юм. Нууц нэр уран зохиол, сэтгүүл зүйн түүхэнд түгээмэл хэрэглэгддэг. Зарим тийм нууц нэр олон түмний дунд өргөн тархсан байдаг. Тухайлбал, Стендаль –Анри Бейль, М.Горький - А.М.Пешков, Анатоль Франс – Жак Анатоль Тибо, Навааннамжил – Улаан нүдэн г.м. Монголын ууган тогтмол хэвлэл болох “Шинэ толь хэмээх бичиг”, “Нийслэл хүрээний сонин бичиг” сонинд Ж.Цэвээн Мухар огдой, Бэгз, Аюурвашида, Уулын өвгөн, Нофу, Хардорж, Монгол түшмэл, Д.Бодоо Болд-Илд, Бо. Д.Бадрахбаатар Ба., Магсар бэйс Ма. зэрэг нууц нэрээр бүтээлээ бичиж байжээ. Манай сэтгүүлч, зохиолчид нууц нэрийг сэтгүүл зүйн хөгжлийн аль ч үед түгээмэл хэрэглэж байсан. Сэтгүүл зүйд нууц нэрийг үндсэн хоёр шалтгааны улмаас хэрэглэдэг гэж үздэг. 1. Ямар нэгэн улс төрийн болон бусад дарамт шахалт зэрэг бодит шалтгааны улмаас нууц нэр ашигладаг. 2. Сонин, сэтгүүлийн нэг дугаарт нэг зохиогчийн олон материал зэрэг нийтлэгдэх тохиолдолд зарим нийтлэлийг нууц нэрээр гаргадаг. Зарим нууц нэрийн учрыг судлаачид одоо хүртэл тайлж чадаагүй нууц хэвээр үлдсэн байдаг. Тухайлбал, А.Н.Герцений “Хонх” сэтгүүлд нийтлэгдэж байсан “Орос хүн”, Ардын хувьсгалын дараах жилүүдэд гарч байсан манай зарим сонин сэтгүүл дэх янз бүрийн нууц нэр чухам хэн гэдэг зохиогчийн нэр болохыг тогтоогоогүй юм. Нууц нэрийг бүтээх арга барилаас шалтгаалан аллоним (бусад хүний жинхэнэ нэрийг ашиглах), анаграмм (өөрийнхөө нэрийн үсгүүдийг ашиглан шинэ нэр бүтээх), ананим (нэрийг хамгийн сүүлчийн үсгээс нь эхэлж байрлуулах замаар үүссэн нэр), астроним (од болон бусад тэмдэгтээр тэмдэглэсэн нэр), криптоним (овог нэрийн эхний үсэг болон аль нэг үсгийг сонгох замаар үүссэн нэр) гэх зэргээр ангилдаг.


Ангилал:Аноним байдал
Ангилал:Антропонимик
Олон нийтийн мэдээлэл

**Олон нийтийн мэдээлэл** (массовая информация, mass information). Олон нийтийн мэдээлэл бол сэтгүүл зүйн үндсэн категори юм. “Олон нийтийн” гэсэн тодотгол бол өргөн хүрээтэй гүнзгий агуулгатай бөгөөд нэлээд нухацтай задлан шинжилгээ хийхийг шаарддаг ойлголт мөн. Юуны өмнө сэтгүүл зүйн мэдээлэл нь олон нийтэд зориулагдсан, өөрөөр хэлбэл, бүх хүнд, эсвэл хүмүүсийн ихэнх хэсэгт (ард түмэн, нийгмийн бүлэг, давхарга, нутаг дэвсгэрийн хүн ам, салбарын ажилтнууд, тодорхой нэг ажил төрлийг сонирхогчид г.м.) хандсан, тэдэнд хүртээмжтэй, энгийн, сонирхолтой, цаг үеэ олсон, чухал байхын хамт мэргэжлийн тусгай мэдээллээс (шинжлэх ухаан, техник, нарийн мэргэжлийн г.м.) бүх нийтийг хамарсан шинжээрээ ялгаатай юм. Товчоор хэлбэл, олон нийтийн мэдээлэл тэдний ухамсарт хандсан байдаг. Тийм мэдээллийг бэлтгэхэд хөнгөн хийсвэр хандахаас ямагт зайлсхийх нь чухал. Учир нь ийм хандлага “олон нийтийн соёл” гэж нэрлэгддэг хамгийн үлбэгэр, бүдүүлэг бүтээлийг бий болгоход нөлөөлдөг. Мэдээлэл хүлээн авагчдын сонголт, хандлага зэрэг нь тухайн ОНМХ-ийн нийтлэлийн бодлогод илэрч байгаа сэтгүүлчийн нийгмийн байр сууриас шууд шалтгаална. Учир нь эрхлэн гаргагчид олон нийтэд зориулсан мэдээллийн бодлогоо хэрэгжүүлэхийн төлөө сэтгүүл зүйн сувгийг зохион байгуулдаг. Сэтгүүлч олон нийтийн мэдээллийг цуглуулж, боловсруулж, зохиомжлон бэлтгэж эх бичвэрийн тусламжтайгаар хүлээн авагчдад болон нийгмийн институтуудэд дамжуулдаг. Олон нийтийн мэдээлэл (гол категори) нь сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны онцлог шинжийг улам гүнзгий гаргахад нөлөөлөхүйц бусад ерөнхий ойлголтуудын нэгдмэл шинжийг хангах, цаашид гүнзгийрүүлэн тайлбарлах хамгийн гол эх үүсвэрийн нэг болдог юм. Энэхүү төв категориас эх сууриа авсан бусад ойлголт түүний эргэн тойронд төвлөрч тодорхой гинжин хэлхээг үүсгэдэг бөгөөд ийм хэсэг болгон олон нийтийн мэдээллийн үйл ажиллагааны харилцан уялдаа холбоо бүхий тодорхой бүлэг, зүй тогтлуудын онцлог шинж, учир утгыг тайлбарлах болно.

Олон нийтийн мэдээлэл
Ангилал:Нээлттэй нийгэм
Онигоо (сэтгүүл зүй)

**Онигоо** бол (Анекдот. Joke. Аnecdote). Эртний грекийн anekdotos – “хэвлэгдээгүй” гэсэн утгатай үгнээс гарсан нэр томьёо мөн.

Тогтмол хэвлэлийн туслах бичлэгийн төрлийн зүйл бөгөөд бичгийн ба аман хэлбэрээр өргөн дэлгэрсэн шог яриа юм. Шог яриаг нийгмийн бүх давхаргад үйлчилдэг шинжийг харгалзан ахуйн, нийгмийн, улс төрийн, янаг амрагийн, бадарчны, хүүхдийн гэх мэт олон төрөл зүйлд хуваадаг бол зорилго, утга санааг харгалзан шүүмжлэлт, хошин ёгт гэж ангилдаг.

Монгол ардын аман зохиолд хошин шог яриа элбэг бөгөөд энэ нь “өгүүлэмж хураангуй нягт, цөөн дүртэй, эхлэл төгсгөл гэсэн тусгай хэсэггүй, нэгэн тохиолдлыг наргиантай өгүүлдэг” (14.101) онцлогтой юм. Энэ бол хурц, хошин шог санааг агуулсан санамсаргүй, гэнэтийн шийдэлттэй, содон өвөрмөц төгсгөл бүхий шог зохиолын хамгийн бага хэлбэр мөн. 

Өдгөө хүмүүсийн хоорондох, ялангуяа ойр дотно хүмүүсийн хоорондох харилцааг онигоо буюу хошин шог яриагүйгээр төсөөлөх боломжгүй юм. Чөлөөт сэтгүүл зүйн эх суурь тавигдсанаар онигоо тогтмол хэвлэлийн хуудсанаа өөрийн гэсэн байр суурийг баттай эзэлж, радио, телевизийн нэвтрүүлгийн чухал хэсэг болон хувирчээ. Сонин хэвлэлд онигоонд зориулсан тусгай булан, боолт, хавсралт, дагуул дугаар мөн дан онигоогоос бүрдсэн бие даасан сонин хүртэл гардаг болов. Зарим хошин шог нэвтрүүлгийн үндэс суурийг онигоо бүрдүүлж, “Халуун чинжүү” (UBS TV), “Телекафе” (МҮТВ) зэрэг бие даасан нэвтрүүлэг ч гарч байна.

## Нийтлэх хэлбэр 
Сонин хэвлэлд онигоог нийтлэх гурван гол арга хэлбэр байна. 

# Сэтгүүлч уран бүтээлчдийн өөрсдийн зохиосон онигоо,
# Онигооны түүвэр, эмхэтгэлээс авч нийтэлсэн
# Редакцийн газарт уншигчдын ирүүлсэн онигоо

Сонин хэвлэлийн онигоо нь ямар нэгэн онигоог үндэслэн уран сайхны аргаар бичиж боловсруулсан хошин шог бүтээл юм.

Гурав дахь хэлбэр нь ихэнх тохиолдолд зохиогчийн бүтээлч хөдөлмөрийн үр дүнд бий болдог ч онигоогийн үндсэн шинж тэмдгийг хадгалан үлддэг учраас судлаачид сэтгүүл зүйн бичлэгийн тодорхой нэг төрөл зүйл гэж үзээд “онигоо” хэмээх ерөнхий нэрээр нэрлэдэг байна. Орчин үед ийм онигоогийн утга санааг тогтмол хэвлэлийн нийтлэл, радио, теленэвтрүүлэгт төдийгүй реклам сурталчилгааны болон PR-ын бүтээлүүдэд ч өргөн ашиглаж байгаа нь ажиглагддаг. 

## Үүрэг 
Онигоо сэтгүүл зүйд зугаацуулах болон олон түмэнд инээдэм, хошин шогийн оршиж буй хэм хэмжээний талаар мэдээлэх, хүмүүсийн хошигнох, алиалах мэдрэмжийг дээшлүүлэх зорилгыг биелүүлдэг.

ОНМХ-д нийтлэх, нэвтрүүлэх онигоонд сэтгүүл зүйн үүрэг зорилго, баримталдаг зарчмуудаас шалтгаалан зохиогчийн зүгээс тавигдах өөрийн хяналт зайлшгүй шаардлагатай байдаг. Энэ бол хүмүүсийн өдөр тутмын харилцаа, явцуу хүрээнд зориулагдсан бүдүүлэг, заваан үг хэллэг, утга санаа агуулсан олиггүй онигоог нийтлэхгүй байх явдал юм. Үүнээс гадна онигоо хүлээн авагчдын ихэнх хэсгийн хувьд харьцангуй шинэ, өвөрмөц, шинэлэг санаа илэрхийлсэн байх ёстой.

## Мөн үзэх 
Хошин шог

Элэглэл

Шог яриа

Стэнд-ап комеди

Онигоо
Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томьёо
Ангилал:Онигоо
Онол

**Онол** (Теория. Англи хэл: *Theory*). Герегийн theoria – “авч үзэх, судлах, сургаал” гэсэн үгнээс гаралтай. Объектын гол шинж, зүй тогтолын талаар объектив цогц төсөөллийг бий болгох шинжлэх ухааны танин мэдэхүйн дээд түвшнийг онол гэнэ. Шинжлэх ухааны объектив шинжтэй мэдлэгийн системийг бас онол гэж нэрлэдэг. Хүний танин мэдэх үйл ажиллагааны онцгой хэлбэр, тэр үйл ажиллагааны үр дүн болох бодит байдлын талаарх үзэл санаа, үзэл бодол, үзэл баримтлал, сургаалуудын цогц бол онол мөн. Шинжлэх ухааны аливаа салбар өөрийн онолтой бөгөөд түүний шалгуур нь практик байдаг.

Ангилал:Шинжлэх ухааны онол
Ангилал:Логик
Ангилал:Загварчлал болон симуляц
Өгүүлэл

**Өгүүлэл** (Статья. Article). Орон зай, цаг хугацааны өргөн хүрээнд сонгож авсан баримтад гүнзгий дүн шинжилгээ хийж, түүний учир шалтгааныг гаргах замаар үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийдэг шинжлэлт бичлэгийн төрлийг өгүүлэл гэж нэрлэдэг. Өгүүлэл бол нийтлэлийн төрөл зүйлийн дотроос сэдвийн хамрах хүрээ хамгийн өргөн, мэдээллийн багтаамж сайтай, танин мэдэхүйн ач холбогдол өндөр төрөл зүйл бөгөөд гол зорилго нь нийгмийн амьдралын баримт, үйл явдлыг шинжлэн судлах, нэгтгэн дүгнэхэд оршино. Өгүүллийн амин сүнс нь баримт, баримтын нийлбэр цогц байдаг. Өөрөөр хэлбэл, баримт тусгаж буй асуудлын үндэс суурийг бүрдүүлж, зохиогчийн гаргах утга санааны “хэлхээс” болдог. Зохиогч тодорхой нэг баримтын талаар зөвхөн дүгнэх төдийгүй уншигчдыг ямар нэг үзэл бодол, утга санааны зөв бурууд итгүүлэн үнэмшүүлэх үндэслэл болох онцлогтой юм. Тиймээс баримт нь зохиогчийн санаа бодлыг хөгжүүлэхэд эхлэх цэг нь болж, түүнийг “бэхжүүлж” өгдөг. “Өгүүлэл хэмжээний хувьд том, агуулгын хувьд гүнзгий байдгаараа нийтлэлийн хамгийн том зүйлийн нэгэнд ордог. Сонины бичлэгийн ихэнх зүйл үйл явдалд дүн шинжилгээ хийхдээ мэдээлэх аргыг голчилдог бол өгүүлэл үйл явдлыг баримт болгон авч түүн дээрээ тулгуурлан нөхцөл байдлыг нарийвчлан авч үзээд ноцтой үнэлэлт дүгнэлт хийж, уг баримтын нийгмийн ач холбогдлыг тодотгон гаргаж ирдэг” (56.77). Өгүүлэл мэдээллийн бичлэгийн төрөл шиг үйл явдлыг тайлагнах, нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн төрөл шиг сэдвийг уран сайхны аргаар боловсруулах биш нийгмийн судалгаа руу гүнзгий хандаж, хүмүүсийг тодорхой үйл ажиллагаанд уриалан дуудсан, тухайн асуудлын талаар эргэцүүлэн бодоход нөлөөлөх шинжтэй байдаг. 

Өгүүллийн зохиомж нь логик холбоо сайтай, утга санаа, баримтуудын хоорондох холбоо бат бөх, зөвхөн нийтлэлийн өнгө аясаар бичигддэгээрээ бусад төрөл зүйлүүдээс ихээхэн ялгаатай юм. Өгүүллийн бүтэц зохиомжийн нэг гол онцлог шинж нь нийгмийн амьдралын чухал асуудлыг өргөн хүрээнд тусгах, гүнзгий судлах нийтлэлийн чухал хэлбэр болохын хамт уншигчдад асуудлын гол санаа, утга учрыг тодорхой баримт, дүгнэлт, үндэслэлд тулгуурлан хүргэхэд оршино. Өгүүлэлд зохиогч үнэн бодитой баримтыг задлан шинжилж, нэгтгэн дүгнэж, логик дарааллын дагуу өгүүлэх замаар тодорхой нэг утга санааг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлж, тайлбарлан таниулах зорилго тавьдаг. Өгүүллийг зохиогчийн өмнөө тавьсан зорилго, бичлэгийн аргын хувьд редакцийн, сурталчилгааны, шинжлэх ухааны, асуудал дэвшүүлсэн, тайлбар, өгүүлэл-эргэцүүлэл гэж ангилж болно. Өгүүллийн чанар, ач холбогдол, үнэ цэнэ нь сэдвээ зөв сонгох, оновчтой бүтэц зохиомж хийх, зөв найруулан бичих, баримтуудыг оновчтой задлан шинжилж, үндэслэл сайтай үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийх үйл ажиллагаанаас шууд шалтгаалдаг. Энэ бол өгүүлэл бичигчийн ур чадвартай холбоотой юм. Ур чадвар гэдэг бол аль нэг үйл явдал, үзэгдлийн мөн чанар, аль нэг утга санааны зөв буюу бурууг уншигчдад товч, тодорхой үзүүлэх, түүнд уншигчдыг үнэмшүүлэн идэвхжүүлэх чадвар мөн. Энэ бол өгүүлэл сэтгүүлчээс ямагт өндөр ур чадвар шаарддаг гэсэн үг юм.

Ангилал:Бичиг
Ангилал:Түүхийн боловсрол
Ангилал:Хэвлэлийн газар
Өнөөдөр (сонин)

**Өнөөдөр** нь Монголын өдөр тутмын сонин юм. 

2002 оны шилдэг сонин, 2003 оны шилдэг брэнд шагналыг хүртэж байсан. 1991 оноос гарч байсан "Ардын эрх" сониныг "Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай" хуулийн дагуу өөрчлөн шинэчилж, 1996 оны 9 дүгээр сараас "Өнөөдөр" нэртэй гаргаж эхэлсэн. Эрхлэн гаргагч нь хэвлэл мэдээллийн "Монгол ньюс" ХХК. Үүсгэн байгуулагч нь нэрт сэтгүүлч, Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, доктор Цэрэндоржийн Балдорж. Нэг удаагийн дугаарын хэвлэгдэх хувь нь 14000 юм. Долоо хоногт 8-32 нүүрээр хэвлэгдэн гардаг. Өөрийн хэвлэх үйлдвэртэй. Бүтэц зохион байгуулалтын хувьд албадын зохион байгуулалтаар үйл ажиллагаа явуулдаг. Улс төрийн мэдээллийн, Эдийн засаг, бизнес мэдээллийн, Нийгмийн мэдээллийн, Эрэн сурвалжлах шуурхай мэдээллийн, Залуучууд, чөлөөт цагийн мэдээллийн, Гадаад мэдээллийн, Гэрэл зургийн, Зар мэдээ, захиалга борлуулалтын, Реклам сурталчилгааны, Санхүүгийн, Аж ахуйн зэрэг 10 алба, Фотостуди, Хэвлэлийн эх бэлтгэх лаборатори, Компьютерийн төв зэрэг үндсэн нэгжтэй.

Амралт чөлөөт цагийн “Weekend” хавсралт сонинтой. Монголд анх удаа хамгийн олон нүүрээр буюу 32 нүүрээр гарсан сонин. “Улс төр”, “Танин мэдэхүй”, “Монголын хаяг-Улаанбаатар”, “Хүмүүс”, “Урлаг”, “Нийгэм”, “Ертөнц”, “Уран зохиол”, “Сониуч”, “Үйл явдлын мөрөөр”, “Спорт” зэрэг байнгын нүүр, булантай. Сонины нийт материалын 40 орчим хувийг реклам, сурталчилгаа эзэлдэг. Нийгмийн бүхий л хүрээг хамарсан сэдэв, асуудлыг тусгаж, цаг үеэ мэдэрсэн өргөн цар хүрээтэй, үнэн бодитой мэдээ мэдээллийг олон түмэнд бичлэгийн янз бүрийн төрөл зүйл, арга хэлбэрээр шуурхай хүргэхийг зорилгоо болгодог. Төр засгийн шууд дуу хоолой нь биш боловч ямар нэг хэмжээгээр түүнийг тусгахын хамт аль болох ард түмний дуу хоолой болохыг чухалчилж, нийтлэлээрээ төрийн удирдлага, бодлого чиглэлд нь нөлөөлөх, аль нэг салбар, байгууллагын эрх ашгийг илүү хөндөхгүй, давуу тал үүсгэхгүй байх замаар тэнцвэрт байдлыг хадгалсан мэдээлэл хүргэхийг нийтлэлийн бодлогын салшгүй хэсэг гэж үздэг. Олон түмний анхаарлыг татсан чухал сэдвүүдээр тогтмол хэлэлцүүлэг явуулж, “Хөндүүр сэдэв” цуврал нийтлэлээрээ оршиж буй дутагдал, доголдлыг илрүүлэх, шийдвэрлэхэд нөлөөлөхөд чиглэгдсэн асуудал хөндсөн, шүүмжлэлт материалыг нийтэлдэг онцлогтой. Материалуудыг сэдэвчилсэн нүүр, байнгын булан, боолтоор төрөлжүүлж өгдөг. Ерөнхий эрхлэгч нь Балдоржийн Нандинтүшиг.

## Гадны холбоос
*Албан ёсны вэбсайт

Ангилал:Монголын сонин
Нийтлэлч

**Нийтлэлч** (Публицист. Publicist. Columinist). Тодорхой нэг хэвлэл мэдээллийн байгууллагад ажилладаггүй боловч нийгэм улс төрийн шинжтэй цаг үеийн чухал, тулгамдсан асуудлаар өөрийнхөө үзэл бодол, иргэний байр суурийг илэрхийлж, тодорхой баримт мэдээллийн хүрээнд эргэцүүлэн бодож үнэлэлт, дүгнэлт өгч, түүнд олон нийтийн анхаарлыг хандуулж, сэтгэл зүйд нь нөлөөлөх зорилгоор нийтлэл зүйн бүтээлийг туурвидаг хүнийг нийтлэлч гэж нэрлэдэг. Нийтлэлч эдийн засагч, хуульч, түүхч, философич, зохиолч, улс төрч, социологич, математикч зэрэг ямар ч мэргэжлийн хүн байж болно. Нийтлэлч нийгмийн амьдралын хамгийн хурц, ээдрээтэй асуудлын талаарх өөрсдийн иргэний байр суурийг олон түмэнд хүргэж, санал бодлоо хуваалцах зорилго тавьдаг. Нийтлэгчдийн үзэл бодол ижил төстэй биш байсан ч сэтгүүл зүйн эх бичвэрүүдэд янз бүрийн үндэслэл, санал бодол, дүгнэлтийн нэг ёсны “өрсөлдөөн” бий болж, хүлээн авагчдад тэднийг харьцуулах, тунгаан бодох замаар өөрсдийн байр суурийг илэрхийлэх, болж байгаа үйл явцын доторх өөрсдийн эзлэх байр суурийг тодорхойлох боломж олгож байдгаар томоохон ач холбогдолтой юм. Ингэхдээ нийтлэлчид өөрсдийнхөө үндсэн мэргэжил, ажлын явцад олж авсан мэдлэг, боловсрол амьдралын дадлага туршлага, таньж мэдсэн зүйлд тулгуурлан үзэл бодолд, байр сууриа илэрхийлдэг байна. Нийтлэлч нийгмийн амьдралын хамгийн чухал асуудлыг хөндөж, улс төрийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог бөгөөд шинжлэх ухаан, урлагтай нягт уялдаа холбоотой оршдог учир түүнийг бас олон янзаар тайлбарладаг байна. Өнөөдөр нийтлэлч, нийтлэл зүй гэсэн үг Европын орнуудад нэлээд өргөн тарсан бөгөөд зарим оронд одоогийн бидний хэрэглэж буй утгаас өөрөөр авч үздэг тохиолдол элбэг байна. Тухайлбал, англо-саксон хэлэнд харьцангуй ховор тохиолддог бол герман, славян хэлэнд нэлээд өргөн таржээ. Ер нь хэлний хөгжлийн явцад энэ үгийн агуулга байнга өөрчлөгдөж, шинэ утга санаагаар баяжин өргөжиж иржээ. Анх “нийтлэлч” гэж олон нийтийн өмнө зөвхөн төр эрхийн асуудлаар үг хэлдэг хүнийг нэрлэж байсан бол аажим аажмаар тогтмол хэвлэлд цаг үеийн тулгамдсан асуудлаар улс төрийн шинж бүхий материал бичдэг хүнийг хэлдэг болжээ. Одоо хүртэл европын зарим оронд нийтлэлч гэж худалдааны реклам сурталчилгааны асуудлыг хариуцсан төлөөлөгчийг хэлдэг байна. Америкт нийтлэгчдийг зарим тохиолдолд эссеист гэж нэрлэдэг. Манай оронд нийтлэлийн шинжтэй бүтээл туурвидаг олон хүн байдгийн дотор С.Эрдэнэ, Л.Түдэв, О.Дашбалбар, зууны манлай нийтлэлч Б.Баабар нарыг нэрлэж болно.

Ангилал:Сэтгүүл зүйн дүрслэлийн хэлбэр
Пресс атташе

**Пресс-атташе** (). Энэ албан тушаалтныг манайд ихэнх тохиолдолд хэвлэлийн нарийн бичгийн дарга гэж нэрлэдэг. Байгууллага, түүний удирдагчид, хариуцлагатай албан тушаалтнууд, улс төрийн зүтгэлтнүүдийг ОНМХ-тэй холбож өгөх асуудлыг хариуцсан ажилтан. Гол төлөв практик ажлын туршлагатай сэтгүүлчдээс сонгон ажиллуулдаг. Пресс атташегийн ажлыг нэг хүн хариуцсан тохиолдолд тэрбээр хэвлэл мэдээллийн алба буюу пресс-центрийн эрх хэмжээнд хамаарагдах бүх ажил үүргийг ганцаараа гүйцэтгэдэг. Хэрэв тухайн байгууллагад хэвлэл мэдээллийн алба байгаа нөхцөлд пресс-аттеше түүний эрхлэгчийн ажлыг хавсран гүйцэтгэж, бусад ажилтны хамт хэтийн болон өдөр тутмын арга хэмжээг төлөвлөх, тухайн байгууллагын бусад нэгжүүдтэй хамтарч өдөр тутмын мэдээллийн урсгалыг зохицуулах ажлыг хариуцдаг. Зарим тохиолдолд байгууллагын үйл ажиллагааны талаарх нууц, онцгой чухал мэдээлэлд нэвтрэх эрх мэдэлтэй байдаг мөн удирдах ажилтны хамт ээдрээтэй, ноцтой нөхцөл байдлыг тайлбарлах онцгой эрх эдлэх болно. Пресс-атташе брифинг (briefing) болон ОНМХ-үүдтэй хамтран ажиллахад чиглэгдсэн бусад арга хэмжээг зохион явуулж, тэдний төлөөлөгчидтэй харилцаа холбоо тогтоож, байгууллагын удирдлагаас өгч буй мэдээлэлд субъектив шинж оруулахгүйгээр оновчтой дамжуулах боломжоор хангах зорилготой юм. Орчин үед пресс-атташегийн хоёр хэв маяг байдаг. Энэ нь “хөшигний цаана” байдаг ажилтан буюу мэдээллийг боловсруулж, материал бэлтгэн ОНМХ-тэй харилцаа холбоо тогтоодог пресс-атташе, “нийтэд ил” байдаг ажилтан буюу зарим улс төрчийн өмнөөс ОНМХ-д ханддаг, үг хэлж, мэдээлэл өгдөг (заримдаа улс төрчөөс ч илүү их ханддаг) пресс-атташе юм.

Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн мэргэжил
Пресс-релиз

**Пресс-релиз** (). ОНМХ-д зориулж бэлтгэсэн чухал, ашигтай мэдээ, баримтыг агуулсан хэвлэл эсвэл цахим хувилбараар тараадаг мэдээлэл мөн. Пресс-релизийг зорилгоосоо шалтгаалан дараах байдлаар ангилдаг. Үүнд: Зарлалын шинжтэй пресс-релиз буюу болох гэж буй арга хэмжээний талаар товч дурдаад түүнд сэтгүүлчдийг оролцохыг урьсан мэдээлэл; шинэ мэдээ агуулсан пресс-релиз буюу томоохон ач холбогдол бүхий үйл явдлын явцад болон түүний дараа тараасан шинэ мэдээлэл; бэкграундер (англ. backgrounder) буюу шинэ мэдээ, эсвэл сенсаац бус суурь шинжтэй нэмэлт, туслах мэдээлэл (аль нэг байгууллагын үйл ажиллагааны чиглэл, төлөвлөгөө, түүхийн тухай мэдээлэл; улс төр, эдийн засгийн хөтөлбөрийн агуулга, бараа таваар, үйлчилгээний тайлбар, статистикийн баримт мэдээлэл г.м.); намтарчилсан пресс-релиз буюу тодорхой зүтгэлтэний тухай чухал баримт бүхий мэдээлэл зэрэг болно. ОНМХ-д зориулж явуулсан тусгай арга хэмжээний үед пресс-релизийг сэтгүүлчдэд ашигтай фото зураг, видеокассет, баримт бичгүүдийн хуулбар, улс төрийн байр суурийн тухай мэдэгдэл зэрэг материалаар баяжуулдаг. Ийм өргөн хүрээний баримт материалын цуглуулгыг пресс-кит (англ. media-kit) гэж нэрлэдэг. Пресс-релизийг бэлтгэхэд тодорхой шаардлага тавигддаг. Эх бичвэрийг тухайн байгууллагын нэр, хаяг, холбоо барих албан тушаалтны утас, огноо зэрэг мэдээллийг агуулсан албан бланкан дээр бичдэг. Пресс-релиз мэдээллийн үндсэн санааг илэрхийлсэн тодорхой гарчигтай байна. Түүнийг факс, электрон шуудангаар дамжуулах нөхцөлд эх бичвэр дээд зэргээр товч байх шаардлагатай. Хэрэв эх бичвэр нэг нүүрэнд багтаагүй нөхцөлд түүний баруун доод өнцөгт “үргэлжлүүлж үзнэ үү” гэж заавал тэмдэглэдэг. Пресс-релизийг сэтгүүлчдэд шууд тарааж өгсөн нөхцөлд материалын хэмжээнд хатуу дүрэм журам, хязгаарлалт тогтоодоггүй.

Ангилал:Олон нийтийн ажил
Паблисити

**Паблисити** (). Латины public- “олон нийтийн, нийгмийн” гэсэн утгатай үгнээс гаралтай нэр томъёо юм. Нийгмийн практикт хэд хэдэн утгаар хэрэглэдэг. 1. Алдаршуулах, олны танил болоход нөлөөлөх; ОНМХ-ийг ашиглах замаар олон нийтийн анхаарлыг бараа таваар, хувь хүн болон ямар нэгэн үйлчилгээнд хандуулахыг “паблисити” гэсэн нэр томъёогоор илэрхийлдэг. 2. Хувь хүн, бараа таваар, эсвэл үйлчилгээг сурталчлах, олон түмэнд таниулах зорилгоор явуулсан кампанит ажлын үр дүнд бий болсон олон нийтийн сонирхол. 3. Хувь хүн, бараа таваар, эсвэл үйлчилгээг алдаршуулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор ашиглаж буй мэдээлэл юм. Энэ ойлголтыг зөвхөн сэтгүүл зүй төдийгүй, улс төр реклам сурталчилгаа, үйлчилгээний салбарт өргөн хэрэглэдэг. Сүүлийн үед бидний үгийн санд нэлээд эрчимтэй нэвтэрч буй нэр томъёо болно.

Ангилал:Олон нийтийн ажил
Редакц

**Редакц** (Редакция. Editorial office)(). Энэ нэр томъёог сэтгүүл зүй, утга зохиолын практикт үндсэн хоёр утгаар хэрэглэдэг. 1. Сонин, сэтгүүлийн дугаар, ном, радио, телевизийн нэвтрүүлгийг бэлтгэн гаргах ажлыг хариуцдаг уран бүтээлчдийн хамт олон мөн. Редакцын бүтэц, зохион байгуулалт нь тухайн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн, эсвэл хэвлэлийн газрын бодлого, чиглэл, хэмжээ, ач холбогдлоос шалтгаалдаг. 2. Эртний утга зохиолд эх бичвэрийг зохиогчийн үзэл бодлыг илэрхийлэх, түүний хүсэл сонирхол, зорилгод тохируулан өөрчилж, дахин хянан боловсруулах бүтээлч үйл ажиллагааг нэрлэдэг байжээ. Орчин үеийн утга зохиол, сэтгүүл зүйд бэлэн болсон бүтээлийн анхны үзэл баримтлал, үзэл санааны чиглэл, бүтэц зохиомж, хэлбэрийг зохиогч зориуд өөрчилж, дахин боловсруулах үйл ажиллагааг хэлдэг. Үүнийг гол төлөв бүтээлийн шинэ редакц гэж нэрлэдэг. Ийм өөрчлөн бичих үйл ажиллагааг зохиогч бүтээлээ бичих явцад, эсвэл хэвлэгдэж олны хүртээл болсны дараа ч хийдэг байна. Үүнийг хоёр дахь, гурав дахь редакц гэж нэрлэдэг. Тухайлбал, И.Ф.Шиллерийн “Фиескогийн хуйвалдаан”, И.В.Гётегийн “Фауст”-ын нэг нь нөгөөгөөс мэдэгдэхүйц ялгаатай гурван редакц байдаг. Зохиогчийн бүтээлийн түүврийг хэвлэн гаргах үед өөр редакци гэдгийг онцлон зааж тэмдэглэдэг журам бий.

Редакцын зөвлөл (Редколлегия. Editorial boad). ОНМХ-ийн ерөнхий эрхлэгчийн дэргэдэх мэргэжлийн болон зөвлөлдөх зөвлөлийг ингэж нэрлэдэг. Эрхлэгч, орлогч эрхлэгч, хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, хэлтсийн эрхлэгчид, гол утга зохиолын ажилтнууд, тоймчдоос бүрддэг. Редакцын зөвлөл тухайн хэвлэл мэдээллийн газрын зорилго, чиглэл, нийтлэлийн бодлого, төлөвлөлт, боловсон хүчний болон өдөр тутмын ажилтай холбоотой гол гол асуудлуудыг шийдвэрлэдэг. Мөн зарим хэвлэлийн газруудад мэргэжлийн зөвлөл ажилладаг. Хэвлэх томоохон бүтээлүүдийн талаар хэлэлцэж шийдвэр гаргах, олон боть цуврал зохиол, ганц сэдэвт судалгаа, толь бичиг зэргийг хэвлэхийн тулд тусгай редакторын зөвлөл байгуулдаг.

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Хэвлэл
Санал асуулга

**Санал асуулга** (Опрос общественного мнения. Opinion poll). Энэ нэр томъёог сэтгүүл зүйн практикт үндсэн гурван утгаар хэрэглэдэг. Үүнд: 1. Сэтгүүл зүйн ямар нэгэн асуудал, үзэгдэл, үйл явцын талаарх олон нийтийн санаа бодлыг мэдэх, түүний үр дүнг нэгтгэн дүгнэх замаар дүгнэлт гаргах, зөвлөмж боловсруулах зорилготой сэтгүүл зүйн социологийн нэг арга юм. 2. Шилдэг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, сэтгүүлчдийн бүтээлийг шалгаруулах, сурталчлах, мэдээлэл цуглуулах үйл ажиллагаа мөн. 3. ОНМХ-ийн газруудаас нийтлэл, нэвтрүүлгийн чанарыг сайжруулах, бодлогыг боловсронгуй болгох, алдаа дутагдлыг засаж залруулах, хүлээн авагчдын мэдээллийн эрэлт хэрэгцээг тодорхойлох зорилгоор явуулдаг мэдээлэл цуглуулах шинжтэй үйл ажиллагааны нэг хэлбэр юм. Өндөр хөгжилтэй орнуудын томоохон хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дэргэд судалгааны хэлтэс, албад ажилладаг бөгөөд тэд долоо хоног, сар, улирал тутам захиалагч, хүлээн авагчдын дунд санал асуулга явуулж ХМХ-ийн нэр хүнд (рейтинг), эрэлт хэрэгцээ, өрсөлдөх чадвар зэргийг тогтоодог.


Ангилал:Зах зээлийн судалгаа
Ангилал:Нийгмийн сэтгэл зүй
Ангилал:Нийгэм- ба эдийн засгийн статистик
Ангилал:Туршлагад үндэслэсэн нийгмийн судалгаа
Бронислав Малиновски

**Бронислав Малиновски** (, 1951 оны 6 сарын 4 &ndash; 1981 оны 9 сарын 27) нь Польшийн хөнгөн атлетикч бөгөөд нутаг нэгт алдартай антропологичтой амьдаа тамирчин юм. Тэрээр 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрлөөр ЗХУ-ын Москва хотноо зохиогдсон 1980 оны зуны олимпын аварга болжээ. Олимпын аварга цол хүртсэнээсээ жилийн дараа Малиновски 30-хан насандаа автомашины ослоор нас нөгчжээ.

Малиновски Германы Мюнхенд болсон 1972 оны зуны олимпод 4-р байр эзэлсэн бол 1974 оны хөнгөн атлетикийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээнд аваргалсан байна. Тус тэмцээнээс 1976 оны зуны олимп хүртэлх хугацаа нь Малиновски болон Шведийн Андерс Гёрдеруд нарын хооронд ширүүн өрсөлдөөн болж байсан үе бөгөөд Монреалийн олимпод Гёрдеруд дэлхийн дээд амжилт тогтоон түрүүлэхэд Малиновски мөнгөн медаль зүүжээ.

Гёрдеруд 1976 онд зодог тайлсны дараа Малиновскид Кенийн Хенри Роно хэмээх шинэ өрсөлдөгч гарч ирсэн. Роно 1978 онд дэлхийн дээд амжилтыг эвдсэн юм. 1978 оны намар Малиновски Европын аварга цолоо хамгаалж чадсан. 1980 оны зуны олимпод Кени улс оролцоогүй тул Роно түүнийг алтан медаль хүртэхэд саад болж чадаагүй билээ.

Малиновскигийн аав нь польш, ээж нь шотланд юм. Нас барахаасаа өмнө тэрээр улс төрийн дарамт шахалтаас болж Шотланд руу дүрвэх талаар бодож байсан гэдэг.

Ангилал:3000 метрийн халхалттай гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:3000 метрийн халхалттай гүйлтийн европын аварга
Ангилал:Польшийн 3000 метрийн халхалттай гүйгч
Ангилал:Польшийн олимпын аварга
Ангилал:Польшийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Польшийн олимпын оролцогч
Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:1981 онд өнгөрсөн
Байер Леверкузен

**Байер Леверкузен** () нь Германы хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Леверкузен хотоос гаралтай. Байер Леверкузен нэрийн дор хөнгөн атлетик, сагсан бөмбөгийн төрөлжсөн хэд хэдэн нутагтаа алдартай клубүүд үйл ажиллагаагаа явуулдаг билээ.

## Намтрын товчоон 
* 1904 оны долоодугаар сарын 1: Friedrich Bayer and Co. 1904 Leverkusen нэртэйгээр үйлдвэрийн хэсэг ажилчдын санаачилгаар байгуулагджээ.
* 1907 оны тавдугаар сарын 31: Хөлбөмбөгийн мэргэжлийн багийг бүрдүүлсэн.
* 1923 он: Багийн нэр «FV 1904 Leverkusen» болон өөрчлөгдсөн.
* 1928 он: «Box-Verein Wiesdorf» багтай нэгдэж 1935 онд SV 04 Leverkusen нэршилтэй болсон.
* 1938 он: «TuS Friedrich Bayer & Co 1904 Leverkusen» багтай нэгдэж BSG 04 Leverkusen нэршилтэй болсон.
* 1943 он: Багийн нэрийг «SV Bayer 04 Leverkusen» болгон өөрчилсөн.
* 1945 он: «SV 04 Leverkusen»
* 1948 он: «SV Bayer 04 Leverkusen»
* 1974 он: «TuS 04 Leverkusen» багтай нэгдэн «TSV Bayer 04 Leverkusen» нэршилтэй болсон.

## Шагналууд 
### Дотоодын 
**Бундеслиг:**
:* **Хоёрдугаар байр (4)**: 1996–97, 1998–99, 1999–2000, 2001–02
**Германы хөлбөмбөгийн холбооны цом:**
:* **Түрүү (1)**: 1992-93
:* **Хоёрдугаар байр (2)**: 2001-02, 2008-09
**Хоёрдугаар дивиз:**
:* **Түрүү (1)**: 1978-79

### Европын 
**УЕФА-гийн цом:**
:* **Түрүү (1)**: 1988
**УЕФА Аваргуудын Лиг:**
:* **Хоёрдугаар байр (1)**: 2002
## Тоглогчид 
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
]]

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Багийн албан ёсны цахим хуудас  
* Леверкузений хөгжөөн дэмжигчдийн цахим хуудас
* Хөгжөөн дэмжигчдийн Bayerfans04 цахим хуудас
* Байер Леверкузен багийн гарааны бүрэлдэхүүн


Ангилал:Умард Райн-Вестфалены хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Байер
Ангилал:1904 онд байгуулагдсан