open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шишгэд гол

**Шишгэд гол** () нь Монгол, ОХУ-ын нутгаар урсдаг гол юм. Монголын Хөвсгөл аймгийн баруун хойд хэсэгт байх Хорьдол сарьдагийн Улаан тайгын нурууны жижиг нуураас урсан гардаг Гун гол Улаан-Уул сумын төвөөс доохон Мунгараг голтой нийлж Шишгэд нэртэй болон, Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул, Цагааннуур сумдын нутаг Дархадын хотгороор баруун зүгийг чиглэн урсаж ОХУ-ын Тувагийн нутагт ороод, Бүсэйн гол, Били голуудтай нийлж Кызыл-Хэм голыг бүрдүүлнэ. Оросууд Шишгэд голыг тусдаа гол гэж үздэггүй, Бага Енисейн эх гэж үздэг. Нийт 344&nbsp;км урсдагаас 298 нь Монголын нутгаар өнгөрдөг.

Доод Цагаан нуураас Монгол улс, ОХУ-ын хил хүртэл 105км, улсын хил дагаж 13км урсан цаашаа Бага Енисей мөрөн болсноор Енисей мөрний эх болдог билээ. Рэнчинлхүмбэ сумын төвийн ойролцоо, гол дээгүүр тавьсан гүүр бий.

## Голын урсац 
Ус хурах талбайн хэмжээ 2060.5 га болно. Эхэн хэсэгтээ 2м/сек урсгалын хурдтай, уналт ихтэй ой хөвч ханан хавцлаар урсаж байснаа Улаан-Уул сумын төв орчим өргөсөн тавиурч, Дархадын хотгорын төв хэсэгт орших олон зуун нуурыг сүлбэн хэлхэж ихээхэн дугуйрч тахирлан урсан, урсгалын хурд саарч урсгал дөлгөөн болно.

Хорьдол Сарьдагийн баруун өврөөс эх авах Баян, Ар Хорьдол, Жаргалант, Арсай, Хотон, Шаргын голуудыг нийлүүлэн Доод Цагаан нуураар дамжин Тэнгис голын цутгал хүртлээ хүрмэн чулуун хөндийгөөр Тэнгис, Шишгэдийн бэлчирээс улсын хил гартлаа усархаг цутгалуудыг нийлүүлэн голын хөндий давчуу болж нэг голдирлоор урсахын зэрэгцээ усны гүн, урсгалын хурд нэмэгдэнэ.

Шишгэд голын өргөн 70-120км, гүн 4м байна. Голын үндсэн тэжээл хур бороо учраас зун, намрын саруудад ихээхэн үерлэнэ. Гол 10 дугаар сард хөлдөж 5 дугаар сарын эхээр бүрэн цэлмэнэ. Цутгал голууд нь нэгэн адил хөлдөх учраас уулсын ам хөндийд асар их халиа тошин үүсч, хавар алгуур гэснэ. Иймээс хаврын шар усны үер эрч багатай, үргэлжлэх хугацаа нэлээд урт байна.

Рэнчинлхүмбэ сумын төвөөс 15км орчимд байрших ус судлалын харуулын хэмжилтээр жилийн дундаж урсац 0.56км3 байна. 

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойд хэсэгт өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газар зүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

## Эшлэл 
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Тува орны гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Гологдсон хүүхэн

***Гологдсон хүүхэн*** нь Монголын зохиолч Цэндийн Дамдинсүрэнгийн 1929 онд бичсэн тууж. Орчин үеийн уран зохиолын эхэн үеийн шилдэг зохиолуудын нэг гэгддэг тус туужаас сэдэвлэн, Монгол кино үйлдвэр 1961 онд ижил нэртэй кино бүтээжээ.

## Хэвлэл 
Энэхүү зохиол нь олон дахин хэвлэгдсэн бөгөөд хэвлэлт тус бүрийг нь дор шүүж оруулав.

# **Дамдинсүрэн Ц.** Гологдсон хүүхэн.- УБ., 19(1929).- 88x.- (Монгол бичгээр). 
# **Дамдинсүрэн Ц.** Гологдсон хүүхэн: Тууж / Ред. Н.Надмид.- УБ.: УХГ., 1961.- 48x.-(Монголын зохиолчдын эвлэл). 
# Монголын уран зохиолын дээжис: 108 боть / Ерөн. ред. Л.Түдэв.- УБ., 1997.- (МЗЭ.). Б.26: 
# **Дамдинсүрэн Ц.** Гологдсон хүүхэн / Ред. Д.Цоодол.- 382х. 
# Гологдсон хүүхэн // Монгол уран зохиолын товчоон: Б.6.- УБ.: МЗЭ., 2007.- Х.43-68. 
# Гологдсон хүүхэн // Монголын орчин үеийн үргэлжилсэн үгийн зохиолын эмхтгэл / Эмхт. С.Нарантуяа, С.Дугармаа; Ред. Т.Батбаяр.- УБ.: Адмон, 2005.- Х.60-88. 
# Гологдсон хүүхэн // Утга зохиол.- 1957.- №3.	Чулуун хахууль: Гологдсон хүүхэн жүжгийн 5-р бүлэг // Улаан туяа.- 1931. 
# Миний «Гологдсон хүүхэн»-ийг кино нь гүйцдэггүй юм // Утга зохиол урлаг.- 2008.- №7.- 1-р тал. 
# Шинэ монголын уран зохиолын дээжис бүтээлийн нэг: Ц.Дамдинсүрэнгийн Гологдсон хүүхэн туужийн 50 жилийн ойд // Д.Цэнд Зохиолчийн уран бүтээлийн тухай / Ред. П.Хорлоо.- УБ.: УХГ., 1984.- Х.9-19.
# **Damdinsüren Z.** Das verschmähte Mädchen. Die zwei weißen Dinge. Übersetzt von Renate Bauwe: Das verschmähte Mädchen. In: Kindlers neues Literatur-Lexikon. Ergänzungsband 1, München 1998
# **Герасимович Л.К.** Ц.Дамдинсүрэнгийн “Гологдсон хүүхэн” гэдэг тууж ба орчин үеийн Монголын уран зохиолын хөгжилд түүний ач холбогдол // Цог.- 1960.- №2.- Х.83-95. 

## Шүүмжлэл 
Энэхүү туужтай холбоотой дараах шүүмжүүд бичигдсэн байна. 

# **Чимид Ч.** Гологдсон хүүхэн жүжгийн тухай // Үнэн.- 1958.- №215.
# **Бааваа Т.** Гологдсон хүүхэн: Киноны тухай // Хөдөлмөр.- 1962.- №33. 
# **Баярсайхан Ё.** Монгол хэлний реалийг орос хэлэнд орчуулсан нь: Ц.Дамдинсүрэнгийн “Гологдсон хүүхэн” туужийн хэлний реалийг орчуулсан жишээн дээр // Орчуулах эрдэм.- УБ.: УХГ., 1988.- Х.168-172. 
# **Гармаа Д.** Анхны ном: Гологдсон хүүхэн туужийн тухай // Утга зохиол урлаг.- 1967.- №37. 
# **Оюун Э.** Гологдсон хүүхэн: Киноны тухай шүүмж // Үнэн.- 1962.03.29.- №88. 
#**Дамдинсурэн Ц.** Семья бедного арата= Гологдсон хүүхэн // Соврем. Монголия.- 1958.- №5.- С.22-39.

## Эшлэл
Ангилал:Цэндийн Дамдинсүрэнгийн бүтээл
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Ангилал:1929 оны утга зохиол
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Балданлхам

**Төгс цогт охин тэнгэр** буюу **Балданлхам** (товчоор **Лхам**, , ) нь Төвөдийн Буддизмын нэг урсгал болох Шарын шашны аврагч, Далай ламын сахиус гэж үздэг эмэгтэй бурхан юм. Луус унасан догшин бурхан хэлбэрээр дүрслэгддэг, арван хангал догшин сахиусын нэг тэрээр ертөнцийн амьтан бүхнийг энэ яваа насанд нь өвчин зовлон, ханиад томуу зэрэг алив муу бүхнээс аврах бас эцэс хойт насанд нь сайн мөрийг олох хүртэл бодьсадын байдлаас огт урвахгүйгээр шашныг сахиж амьтны тусыг үйлдэхийн тангарагтай номын сахиус юм. Монголчууд нэрээр нь дуудахыг цээрлэн, "Хөх юм" гэж нэрлэдэг.

Тэрээр цагаан сарын битүүний шөнө айл хотлыг эргэдэг гэдэг домогтой тул айлууд гадаа цонх, тагтан дээрээ Балданлхамын луусыг ундаалах ус тавин бэлтгэснээр шинэ оноо өвчин зовлон, гай барцадгvй угтахыг бэлгэддэг.

Ангилал:Буддын шашин
Энхтайвны гүүр

**Энхтайваны гүүр** нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын төвд байх гүүр юм. 1958 онд Хятадын засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар баригджээ. Хотыг зүүнээс баруун тийш нэвт гарсан төмөр зам болон Сэлбэ гол дээгүүр хойноос урагш чиглэж тавигдсан тус гүүр нь хотын төвийг Хан-Уул дүүрэгтэй холбох гол зам болно. Мөн доогуур нь Нарны зам нэвт гардаг.

Гүүрийн баруун хойно 5-р хороолол, зүүн хойно Үндэсний соёл амралтын хүрээлэн, зүүн урд Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, баруун урд 120 мянгат байрлана.

## Эх сурвалжууд
Ангилал:Төмөр бетон гүүр
Ангилал:Азийн гүүр
Ангилал:Монголын замын гүүр
Ангилал:1950-иад онд барьсан
Ангилал:Төмөр ба бетон
Ангилал:Улаанбаатарын тээврийн байгууламж
RC-6

RC-6 (Rivest Cipher) нь өмнөх RC-5 дээр суурилсан нууцлалын блок шифр алгоритм (block encryption algorithm). Анх RC-6 алгоритмыг Америкийн Үндэсний стандарчлалын газраас 1997 онд зарлагдсан Advanced Encryption Standard (AES) уралдаанд зориулан RSA лабораторт 1998 онд зохиосон. Уг уралдааны сүүлийн шатанд шалгарсан 5 алгоритм (Rijndael, [Mars](https://en.wikipedia.org/wiki/MARS_(cryptography)), [Serpent](https://en.wikipedia.org/wiki/Serpent_(cipher)), Twofish, RC-6)-ын нэг юм. 
Хэдийгээр уралдаанд Rijndeal алгоритм ялж AES гэж нэрлэгдсэнээр стандарт болон гарсан ч RC-6 алгоритм нь энгийн шинж чанар, хурдан гүйцэтгэлээрээ өнөөг хүртэл хэрэглээтэй, тодорхой аюулгүй байдлыг хангасан хэвээр байна. Ерөнхий бүтэц, үйлдэл нь RC5-тай ойролцоо. RC6 нь 2 RC5 зэрэг ажиллаж байгаа юм шиг байх ба RC5-д хийгддэггүй зарим үйлдлүүд нэмэгдсэн. RC6 алгоритмийг Microsoft Office 2002, 2003 – файлын нууц үг хамгаалалт, мөн CryptoTools болон BestCrypt зэрэг нууцлалын програм хангамжуудад ашигладаг.

Блокын хэмжээ: 128 бит ( мэдээллийг 128 бит блок хэсгүүдэд хувааж ажилладаг гэсэн үг, энэ нь 32, 64 бит байж болно. Гэхдээ нийтийн хэрэглээнд 128 бит блок хэмжэээтэйгээр ажилладаг.)
Түлхүүрийн хэмжээ: 128, 192, 256 бит (ерөнхийдөө, алгоритмын бүтцийн хувьд 2048 бит хүртэлх хэмжээтэй түлхүүрийг сонгох боломжтой байдлаар зохиогдсон.)
Үеийн тоо: 20 үе. (Нэг блок буюу 128 бит мэдээллийг 20 үе (раунд) алхмаар шифрлэлт /encryption/ гүйцэтгэдэг.)
Блок алгоритмуудын үйлдлийн нийтлэг горимуудыг /ECB, CBC, OFB, CFB, CTR, G-CTR/ хэрэглэдэг. CTR нь блок шифр алгоритмын аюулгүй горимуудын нэг юм. RC-6 алгоритмын хувьд CryptoTools болон Bestcrypt зэрэг шифрлэгч програм хангамжуудад CTR, XTS, LRW горимуудыг түлхүү ашигладаг.
## Шифрлэлт хийх болон тайлах үйл явц
Шифрлэлт (Encryption): RC-6 нэг үеийн бүтэц. (20 үе ижил зарчмаар гүйцэтгэнэ)

```c
// Оролт:   Шифрлэгдэх мэдээлэл нь 4 w-bit оролтын регистрүүдэд (A B C D) байршина
// 	r - үеийн тоо
// 	w-bit үеийн түлхүүрүүд S[0, ... , 2r + 3]
// 
// Гаралт: Шифрлэгдсэн мэдээлэл A, B, C, D регистрүүдэд хадгалагдна.
// 
// **Шифрлэх үйл явц:**

	B = B + S[0]
	D = D + S[1]
	for i = 1 to r do
	{
		t = (B*(2B + 1)) >> t) ⊕ u
	    A = ((A - S[2i]) >>> u) ⊕ t
	}
	D = D - S[1]
	B = B - S[0]
```

## Гүйцэтгэл/Performance
CPU давтамж/үйлдэл [200Mhz процессор]________Үйлдэл/секунд [200Mhz]

### Хурд (Mbps)
## Аюулгүй байдал
Бүх боломжит түлхүүрийг хайх буюу /brute-force/ халдлагад /128, 192, 256 бит түлхүүртэй/ 2128 – 2256 нарийвлал шаардагдах учраас өнөөгийн хэмжээнд боломжгүй гэж үздэг.
Бусад нарийвчилсан довтолгооны хувьд үнэлгээг сонирхоё.
128 бит түлхүүрийн хувьд довтолгооны үзүүлэлт:

Эндээс харахад 20 үеээс дээш үе гүйцэтгэдэг, 128-аас их бит түлхүүрийн урттай RC-6 алгоритм нь өнөөгийн түвшинд аюулгүй гэж үзэж болно. Өнөөгийн байдлаар RC-6 алгоритмыг бүрэн тайлсан тохиолдол гараагүй байна, стандарт технологийн хувьд тайлах боломж одоогоор байхгүй ч хүчирхэг орнууд технологийн хүчээр 128 бит түлхүүртэй RC6 алгоритмыг тайлсан байхыг үгүйсгэх аргагүй юм.

### RC6 vs AES
Advanced encryption standard уралдааны эцсийн шалгаруулалтад тухайн үзүүлэлтүүдэд 1-3 оноог өгч дүгнэсэн. Ялагч AES буюу Rijndael алгоритмтай харьцуулсан үнэлгээ.
Чонон сүлд (кино)

«**Чонон сүлд**» (, ) - Жан-Жак Анногийн найруулсан 2015 оны монгол, хятад хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

## Эшлэл
Ангилал:2015 оны кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино
Секс эрх чөлөө

«**Секс эрх чөлөө**» — 2011 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино. Гол дүрт 
Лхавгабаяр тоглосон

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
1995 оны Формула-1

**1995 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула-1-ийн дэлхийн аваргын 46 дахь улирлын тэмцээн байсан юм. Энэ уралдаан нь 1995 оны гуравдугаар сарын 26-наас 1995 оны арваннэгдүгээр сарын 12-ны хооронд болсон ба нийт 17 гран-при уралдаан зохион явагдсан. Энэ улирлын уралдаанд Бенеттон багийн өмнөөс уралдсан Михаэль Шумахер, Уильямс багийн Дэмон Хиллээс 33 онооны илүүгээр хоёр дахь удаагаа дэлхийн аварга болов. Бенеттон-Рено баг нь Уильямс-Рено багаас нийт 25 онооны зөрүүтэйгээр анх удаагаа болон өнөөг хүртэл цорын ганц зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цол хүртсэн нь Уильямс болон МкЛарен багуудын сүүлийн 11 жилийн ноёрхлыг дуусгавар болгосон явдал байлаа.

## Цахим холбоос 
* Формула-1-н албан ёсны цахим хуудас, 1995 оны улирлын дүн

#1995
Гүрийн Рагчаа

**Гүрийн Рагчаа** (1946 оны 12 сард төрж, 2009 онд нас барсан) нь Монгол улсын хошууч генерал, техникийн шинжлэх ухааны доктор.

Тэрээр цэргийн ангиудад техникийн орлогч, БХИС-д дэд захирал, захирал, Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Элчин сайдын яамны дэргэдэх Батлан хамгаалахын анхны атташе, БХЯ-нд Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга, ЗХЖШ-ын Энхийг сахиулах алба, ЭСАГ-ын дарга зэрэг албыг хашиж байгаад 2005 оноос нас барах хүртлээ Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгчийн газрын Цэргийн бодлогын зөвлөхөөр томилогдон ажиллаж байв.

## Дурсгал
Засгийн газрын 2009 оны 3-р сарын 18-ны 78 дугаар тогтоолоор Зэвсэгт хүчний 311-р ангийг "Монголын энхийг сахиулагчдын загалмайлсан эцэг" гэж алдаршсан генерал Рагчаагийн нэрэмжит болгосон.

## Эшлэл
Ангилал:1946 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын генерал
1996 оны Формула-1

**1996 оны Формула-1 дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула-1-ийн дэлхийн аваргын 47 дахь улирлын тэмцээн юм. Энэ уралдаан нь 1996 оны гуравдугаар сарын 10-наас 1996 оны аравдугаар сарын 13-ны хооронд болсон ба нийт 16 гран-при уралдаан зохион явагдсан. Энэ оны дэлхийн аварга цолыг Дэмон Хилл Канадын нисгэгч Жак Вильнёвээс 19 онооны илүүгээр дэлхийн аварга болсон нь түүний анхны бөгөөд цорын ганц дэлхийн аварга цол юм. Уильямс-Рено баг зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга цолыг 8 дахь удаагаа хүртэв.

## Цахим холбоос 
* Формула-1-н албан ёсны цахим хуудас, 1996 оны улирлын дүн

#1996
Ганхүүгийн Пүрэвбат

"Бурханч лам" хэмээх **Ганхүүгийн Пүрэвбат** (1965 онд Төв аймгийн Борнуурт суманд төрсөн-2024 оны 4-р сарын 10-нд нас барсан) -Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Монголын Бурханы шашны зүтгэлтэн.

## Намтар 
Г.Пүрэвбат 1965 онд Төв аймгийн Борнуур суманд 15 хүүхэдтэй айлын долоо дахь хүү болж төржээ.

Тэрээр 1982-1985 онд Дүрслэх урлагийн дунд сургуулийг монгол зургийн мэргэжлээр төгсөж, Урчуудын эвлэлийн хороонд "Монгол зураг"-ийн зураачаар ажиллаж байгаад цэргийн албаа Зэвсэгт хүчний "Хүндэт харуул"-ын ангид хаасан. 

Цэргээс халагдаад 1987-1990 онд Шашны дээд сургуулийн урлахуйн ангид элсэн суралцжээ. Энэ үед түүний хоёр багш хуучин Булган аймгийн Вангийн хүрээнд шавилж байсан уран Данзан, нөгөөх нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын Таравчинбо хийдэд шавилж байсан Доржжанцан гэж хүнээс их юм сургсан байна.

Улмаар 1990 онд Энэтхэгийн Дарамсалад очиж 3 жил Төвөдийн Бурхан урлалын сургуулийн урлахуйн ангид суралцсан.

## Сонирхолтой баримт
*1990 оны Ардчилсан хувьсгалын үеэр Сүхбаатарын талбай дээрх өлсгөлөн, цуглааны үеэр хэсэг залуу лам нартай хамт Өндөр гэгээний  бүтээсэн "Цагийг тохинуулагч буюу Жанлав цогзолмаа" гэдэг номны охиос уншсан бөгөөд маргааш нь МАХН-ын Улс төрийн товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох шийдвэр гаргасан гэдэг.
*Г.Пүрэвбат лам Мэгжид Жанрайсаг бурхныг шүншиглэх, IX Богдыг занданшуулах, Д. Сүхбаатар, Х. Чойбалсан нарын шарилыг Төрийн ордны Бунханаас зөөж оршуулах, Монгол Төрийн шүтээн Есөн хөлт цагаан тугийг амилуулах зэрэг ажилд гар бие оролцсон.
*Тэрээр нутагтаа 2010 оноос *Аглаг бүтээлийн хийдийг* үүсгэн байгуулж  “Өлзийг бадруулагч хийд орон” болно хэмээн айлдсан байдаг. Өдгөө энэ хийд нь сүсэгтэн олон гадаад дотоодын жуулчдын очих дуртай газар болжээ.
*2017 оны 2-р сард Улаанбаатар эрдэм их сургуульд “Монголын бурхны шашны урлахуйн ухааны тогтолцоо болон хөгжлийн хэтийн төлөв, үнэлэмжийн асуудал” сэдэвт ажлаар докторын зэрэг хамгаалжээ. 

## Эшлэл
*Бурханч лам Г.Пүрэвбат: Бид зовлонгоо өөрсдөө л зуурдаг

Ангилал:1965 онд төрсөн
Ангилал:2024 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголын буддын шашны лам
Ангилал:Борнуурын хүн
Ангилал:Монголын уран зураач
Цэнд-Аюушийн Очирбат

**Цэнд-Аюушийн Очирбат** (1974 оны 11 сарын 19-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Сидней-2000, Афин-2004 гэсэн 2 олимпод эх орноо төлөөлөн зодоглож явсан, Монголын жүдоч. Улсын заан Дамбажавын Цэнд-Аюушийн хүү.

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:1974 онд төрсөн
1994 оны Формула-1

**1994 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула 1-ийн дэлхийн аваргын 45 дахь улирлын тэмцээн юм. Энэ уралдаан нь 1994 оны гуравдугаар сарын 27-ноос 1994 оны арваннэгдүгээр сарын 13-ны хооронд болсон ба нийт 16 гран-при уралдаан багтдаг. Энэ улирлын уралдаанд Уильямс баг нийт долоо дахь удаагаа болон дараалан гурав дахь удаагаа дэлхийн аварга цолыг хүртсэн бол Михаэль Шумахер анх удаагаа дэлхийн аварга цолыг хүртжээ. Энэ улиралд хэд хэдэн хүнд осол гарсан ба Сан-Мариногийн гран-при уралдаан дээр хоёр ч нисгэгч ослоор үхжээ. Эхнийх нь Австрийн нисгэгч Роланд Ратцэнбергер дадлагын жолоодлого дээр, хоёр дахь нь Бразилын нисгэгч Айртон Сенна уралдааны үеэр осолд орон нас барцгаажээ.

## Багууд болон жолооч 
## Уралдааны мэдээ 
### Бразилын их шан 

Бразилын гран-при нь Сан-Паулу дахь Автодром Жосе Карлос Пасе авто тойруулга дээр 1994 оны гуравдугаар сарын 27 зохион явагдсан ба нийт 71 тойрог (307,075&nbsp;км) уралдсан.

### Номхон далайн гран-при 

Номхон далайн гран-при нь Японы Танака олон улсын авто тойруулга Айда дээр 1994 оны дөрөвдүгээр сарын 17 зохион явагдсан ба нийт 83 тойрог (307,349&nbsp;км) уралдсан.

### Сан-Мариногийн гран-при 

Сан-Мариногийн гран-при нь Италийн Имола дахь Автодром Энцо е Дино Феррари авто тойруулга дээр 1994 оны тавдугаар сарын 1-нд зохион явагдсан ба нийт 58 тойрог (292,32&nbsp;км) уралдсан.

## Цахим холбоос 
* Формула-1-н албан ёсны цахим хуудас, 1994 оны улирлын дүн

#1994
TORCH халдвар

**TORCH халдвар** нь бэлгийн болон төрөх замаар халдварладаг бөгөөд ургийн болон нярайн эндэгдлийн шалтгаан болдог эрт болон хожуу үеийн нарайн өвчлөлтэй өндөр хамааралтай халдвар юм.https://www.uptodate.com/contents/overview-of-torch-infectionsХалдвар авсан нярайд өсөлтийн дутмагшил, гаж хөгжил, эмнэл зүйн болон лабораторийн өөрчлөлтүүд илэрч болно. Төрөх үеийн TORCH халдварын үндсэн ойлголтод ижил төстэй шинж тэмдэг бүхий 5 халдварыг багтаадаг. Үүнд: 
* Toxoplasmosis (токсоплазм) 
* Бусад халдвар (тэмбүү) 
* Rubella (улаан бурхан) 
* Cytomegalovirus (CMV) 
* Herpes simplex virus (HSV) 
Дээрх халдварууд төрөх болон нярайн анагаах ухаанд бүрэн судлагдсан. Мөн бусад бэлгийн замаар халдварладаг энтеровирус, салхин цэцэг, үлд, парвовирус B19, зика вирус зэрэг халдваруудыг судалж “Бусад халдвар“ ангилалд багтаахаар төлөвлөгдөж байгаа юм. Өсөн нэмэгдэж байгаа TORCH халдвар бэлгийн болон төрөх замтай холбоотой. Төрөлхийн гаж хөгжилтэй байж болох ураг, нярайг илрүүлэх шинжилгээний арга тодорхой бус. Уг халдварын үеийн гаж хөгжлийг таамаглаж байгаа үед эмнэл зүйн шинж тэмдэгт тулгуурлан онош тавигдана. Төрөх үед оношлогдсон халдварын эмчилгээний арга одоогоор шийдэгдээгүй. Төрөлхийн халдварыг сэжиглэх болон илрэх шинж тэмдгүүдийг мэдэх нь эрт оношилгооны ач холбогдолтой.

Ангилал:Гинекологи ба төрөлтийн тусламж
Ангилал:Товчилсон үг
Нарасима Рао

**Нарасима Рао** (1921-2004; 83 насалсан) − 1991-1996 онд алба хашсан Энэтхэг улсын 9-р ерөнхий сайд, **улс төрч** байв.

Нарасима Рао Энэтхэгийн анхны хинди хэлтний бус, өмнөд нутгаас төрсөн ерөнхий сайд болжээ. Түүнийг Энэтхэгийн эдийн засгийн эцэг хэмээдэг. Ражив Гандийн үед социалист бодлоготой байсныг 1991 онд Нарасима Рао ерөнхий сайд болсноор өөрчилж, Манмохан Сингийг сангийн сайд болгон эдийн засгийг зах зээлийн хэлбэрт шилжүүлэх ажил хийжээ. Дараагийн Атал Важпи, Манмохан Синг ерөнхий сайд нар түүний гаргасан жимийг амжилттай залгамжлан хэрэгжүүлсэн. 

Улсын хурлын гишүүнээр 1977-1998 оны хооронд сонгогдсон, 1984, 1986 онд Дотоод хэргийн сайд байв. 

Энэтхэгийн үндэсний хурал намын гишүүн байсан. Хуульч мэргэжилтэй. 

Рао 17 орны хэл мэддэг. Чөлөөт цагаараа компьютер, яруу найраг оролдон судалдаг байв. 

Нарасима Рао 2004 онд 83 насандаа зүрхний шигдээсээр нас баржээ. Түүнийг төрсөн нутагт нь хөдөөлүүлсэн. 

Эхнэр Сатяма Рао нь 1970 онд өөд болсон. Гурван хүү, таван охинтой. 
## Зураг

Зураг:P_V_Narasimha_Rao.png
Зураг:Rabiya.jpg
Зураг:Arjun Singh and Pamulaparti Venkata Narasimha Rao - Inaugural Function - National Science Centre - New Delhi 1992-01-09 245.tif

Ангилал:Энэтхэгийн ерөнхий сайд
Ангилал:Энэтхэгийн гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Энэтхэгийн Үндэсний Конгрессын гишүүн
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Цасан охин (кино)

«**Цасан охин**» — 2010 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Монгол кинонууд
Ангилал:Уран сайхны кино
Дипика Падуконе

**Ди́пика Па́дуконе** (1986 онд төрсөн) — Энэтхэгийн **жүжигчин**.

Дипика Падуконе бадминтончин Пракаш Падуконегийн охин болон Данийн Копенгаген хотод төрж Энэтхэгийн Бангалорт өсчээ. Багадаа бадминтоноор хичээллэж өсвөрийн УАШТ-д орж байв. Загвар өмсөгч болж, дараа нь 2006 оноос кино урлагт хөл тавьсан. 

Анхны кино нь «Айшваря» хэмээх каннада кино байсан бол 2007 оны «Ом Шанти Ом» хинди киногоороо олон нийтэд танигдаж Энэтхэгийн кино шагнал (ЭКШ)-аас «Шилдэг шинэ эмэгтэй жүжигчин» шан олжээ. Түүнээс хойш хэд хэдэн кинонд тоглосон ч сөрөг үнэлэлт авч байв. 

Харин 2012 оны «Коктейль» киногоороо эерэг үнэлгээ авч хэд хэдэн шагналд нэр дэвшжээ. 2013-2015 онд тоглосон «Ченнайн хурдан галт тэрэг» зэрэг нь кинонууд нь маш амжилттай байж хамгийн орлоготой кинонуудын жагсаалтад оржээ. 2013 оны «Рамлеела», 2015 оны «Пику» гэсэн хоёр кинонд тоглосон дүрээрээ Дипика Падуконе ЭКШ-аас «Оны шилдэг эмэгтэй жүжигчин» шанг хоёронтой хүртсэн. 

Дипика Падуконе Энэтхэгийн хамгийн өндөр орлоготой жүжигчдийн нэг болсон бөгөөд Энэтхэгийн сонин хэвлэлийн гол сэдэв, бараа бүтээгдэхүүний зар сурталчилгааны од болсон. Мөн өөрийн хувцасны брендийг үүсгэсэн бөгөөд, эрүүл мэндийн чиглэлээр сайн үйлсийн сан байгуулжээ.

## Зураг

Ranbir_Deepika.jpg
Deepika_Padukone_at_an_event.jpg
Deepika_Padukone_2014.jpg

Ангилал:Энэтхэгийн кино жүжигчин
Ангилал:Бангалорын хүн
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Sideways

**„Sideways“** нь Канадын рок-хамтлаг Мэн Видаут Хэтсын 5 дахь цомог юм.

## Цомогт багтсан бүтээлүүд 
# Sideways
# Fall Down Gently
# In the Meadow
# The Van der Graaf Generation Blues
# Nadine
# Everybody Wants to Know
# I Am the Walrus (Битлзийн кавер-верси)
# Kenbarbielove
# Lost Forever
# Life After Diamond Head
# Love (All Over the World)
# Harry Crews

## Бүрэлдэхүүн 
* Иван Дорощук - дуучин
* Феликс Матт - гоцлол гитарчин
* Жон Кастнер - хэмнэлт гитарчин
* Стефан Дорощук - аргил гитарчин
* Мишель Ланжевен - бөмбөрчин
* Колин Дорощук - даралтат хөгжимчин

Ангилал:1991 оны цомог
Ангилал:Мэн Видаут Хэтс
Эрчлүүр дугуй

**Эрчлүүр дугуй** (мөн **эрчлүүр**, **эрчлүүр масс** гэж бас нэрлэдэг) нь машины эд хэсэг юм. Эрчлүүр дугуйг кинетик энергийн (эргэлдэх хөдөлгөөний энерги болон инерцийн масс) энерги хадгалагчаар ашиглахын тулд түүний эргэх хөдөлгөөнийг (эргэлт) аль болох бага үрэлтийн алдагдалтайгаар болон шаардлагатай тохиолдолд хадгалан ашиглана. Тахир голт хөдөлгүүрт эрчлүүр массыг хэлбэлзлийг тэнцвэржүүлэх болон дээд, доод туйлын цэгийг буцах цохилтгүй буюу тийрэлтгүй жигд эргүүлэх зориулалттай юм. Үүнээс гадна эрчлүүр дугуйг хиймэл дагуулын тогтворжуулагчаар эсвэл нисэх онгоц болон тоглоомон эрчигнүүрт бас ашигладаг.

Эрчлүүр дугуй нь эргэлтийн энерги W_k нь:

:W_k=\frac{1}{2} J \omega^2

түүний \omega өнцөг хурданд J инерцийн моментоор  хадгална. Инерцийн момент нь эрчлүүр дугуйн бүтцийн хэмжээгээр тодорхойлогдоно. Эрчлүүр дугуйн диаметр нь хэдий чинээ том болон хэдий чинээ жин ихтэй байна инерцийн момент нь төдий чинээ их байдаг. 

## Хэрэглээ
### Энерги хадгалагч
Эрчлүүрийг эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүрт ихээхэн хэрэглэх бөгөөд ялангуяа дөрвөн такттай нэг цилиндрт хөдөлгүүрт ашиглана. Энэ төрлийн хөдөлгүүрүүд нь хоёр дахь хагас эргэлтэнд л нэг ажлын такттай ба тэр энергиэ тахир голоор дамжуулан хөтлөгдөгчид өгнө. Үлдсэн гурван тактанд эргэлдэх хөдөлгөөнийг тогтвортойгоор авч үлдэх болон шатах холимогийг шахахад энерги хэрэглэгдэнэ. Ажлын тактны энерги нь эрчлүүр түр хадгалагдан дараа нь гүйлтээрээ цааш өгнө. 

Хамгийн энгийн тоглоомон автомашинууд нь энерги хадгалагч пүршгүй харин зөвхөн эрчлүүр дугуйн хөтлөгчөөр явдаг хийцтэй байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Дугуйнууд
Ангилал:Техникийн энерги хадгалагч
Буга

* Буга (Амьтан),салаа туурайтан. Бугийн овгийн амьтадын ерөнхий нэр. 
** Халиун буга
** Цаа буга
* Буга (Тоглоом), монгол ардын нэгэн зүйлийн тоглоом.
* Буга (Тоосго)
* Буган чулуу
Тахир гол

моделл]]
**Тахир гол** нь бүлүүрт машиныг нэг эсвэл хэд хэдэн бүлүүр нь шатуны тусламжтайгаар хэлбэлзэх шугаман хөдөлгөөнийг эргэлдэх хөдөлгөөнд (эсвэл эсрэгээр) шилжүүлнэ. Энэ хөдөлгөөний хувиргалтанд шаардлагатай эд хэсгүүд нь нийлээд бүлүүрт хөдөлгүүр болно. Тахир голыг дотор нь угсарсан болон цутгасан гэж ялгадаг. Тахир гол нь тахир голын гэрэнд байрлана. 

## Түүх
Хамгийн анхны шатун болон тахир голын тусламжтайгаар шугаман хөдөлгөөнийг эргэлдэх хөдөлгөөн болгон шилжүүлэхэд ашигласан машин нь ромын Хиераполийн тээрмэн хөрөө (~ 3-р зуун) юм.

## Цахим холбоос
## Эшлэл 
Ангилал:Голын хийцийн хэлбэр
Ангилал:Эд хэсэг (дотоод шаталтын хөдөлгүүр)
Аймаг, цэргийн арслангууд

**МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ БӨХИЙН ХОЛБОО 2019 ОНООС ЭХЛЭН УЛСЫН НААДАМД 4 БА 3 ДАВСАН АМЖИЛТЫГ БӨХИЙН ЭРЭМБЭНД ОРУУЛАХГҮЙ БАЙХ ШИЙДВЭРИЙГ ГАРГАСАН УЧРААС ЦААШИД ЭРЭМБИЙГ ЗӨВХӨН МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ БӨХИЙН ХОЛБООНЫ ЭРЭМБИЙН ДАГУУ Л ХӨТЛӨХ ЗҮЙ БОЛНО.**

### 1.Аймаг, цэргийн арслангууд 
#### 1.1 Аймгийн наадамд 2-оос дээш түрүү хүртсэн хурц арслангууд 
#### 1.2 Аймгийн наадамд нэг түрүүлсэн, УБН-д  дөрөв давсан арслангууд 
1.2.а Хоёроос гурван удаа дөрөв давсан арслангууд

1.2.б Нэг удаа дөрөв давсан арслангууд

#### 1.3 Аймгийн наадамд түрүүлж, үзүүрлэсэн арслангууд 
#### 1.4 Аймгийн наадамд түрүүлсэн, УБН-д гурав давсан арслангууд 
1.4.а Гурван удаа гурав давсан арслангууд 

1.4.б Хоёр удаа гурав давсан арслангууд

1.4.в Нэг удаа гурав давсан арслангууд 

#### 1.5 Аймгийн наадамд түрүүлж, шөвгөрсөн арслангууд 
*
Популизм

**Популизм** гэдэг нь ард түмэн гэсэн санааг онцолж буй олон улс төрийн хандлагыг хэлдэг бөгөөд ихэнхдээ энэ бүлгийг "элит" -ийн эсрэг шахдаг.  Энэ нэр томъёо нь 19-р зуунд боловсруулагдсан бөгөөд тэр цагаас хойш янз бүрийн улс төрчид, намууд, хөдөлгөөнүүдэд хэрэглэгдэж байсан боловч өөрийгөө тайлбарлахаар сонгосон нь ховор байдаг.  Улс төрийн шинжлэх ухаан болон бусад нийгмийн шинжлэх ухаанд популизмын хэд хэдэн өөр тодорхойлолтыг ашиглаж байсан бөгөөд зарим эрдэмтэд энэ нэр томъёог бүхэлд нь үгүйсгэхийг санал болгов.

Ангилал:Улс төрийн үзэл баримтлал
Ангилал:Улс төрийн онол
Муулихай

**Муулихай** бол Чингис хааны эх өөр, эцэг нэгтэй дүү Бөх Бэлгүтэйн 12 дахь үеийн ач юм. XV зууны дунд үед Монгол улсын дотор Оннигуд аймгийн нэр нөлөөтэй байсан язгууртан юм.

## Намтар
1451 онд *"...Тайсун хааныг хорооход Муулан тайжийг Цэвдэн өөрийн зээ гэж эс хороолгов. Түүний хойно Цэвдэнгээс Муулан хааныг **Гэмчигүдийн (Хиргис) Тагадар дайбу**, **Гурладын (Горлос) Хубчир Молатай** тэр хоёр (авч) их улсын захад хүргэж хүнд өгөв. Тэр хүн нь Магулихай (Муулихай) ун-д хүргэв. Онигудын сайд Магулихай унг их улсын тө дээдэв (дэмжив). Чи хан ор суу гэв. Магулихай ун хэлсэн нь: Хан эзний минь үр үгүй биш, энэ бие хойд урд үл зохим гэж эс болж Магулихай ун, Муулан хаанд хүйст гоо морио унаа болгон унуулж, алтан очроо атгуулж, долоон настай байхад нь тахиа жил их хан ор суулгав..."*

Түүний хойно Ордосын **Мөнх**, **Хада буха** хоёр хатгах үг хэлж, Муулихай ун чамайг (Молон хааныг) **Самандай хатан**даа тэлж муу сэтгэнэм гэж хэлэв. Түүний урьд бид цэрэг мордъё гэж цэрэг мордов. Молон хаан цэргийн хүнийг үзээд Муулихай унд хэл хүргэв. Муулихай ун эс итгэж, цэргийн тоосыг үзэж мэдэв. *"...Магулихай ун цэргээ хурааж, тэнгэрт сацал сацаж єчсєн нь: Дээр мөнх тэнгэр чи мэд. Дэд нь болох суут богд чи мэд. Урд чинь би сайн хийлээ. Үр чинь над муу сэтгэв гэж тэнгэрт мөргөв. Магулихай ун гурван зуун цэрэгтэй нуугдав..."* 

*"...Өөрийн монгол Заргучи нэрт дүүгээ эхлэн гурван дүү нарыг байлдуулан Муулан хааныг барьж, нохой жил Магулихай унгийн гарт тэнгэр болов. Борбугийн баян Үрмэгэрийг амьд барив. Бүгд алъя гэв. Муулан хааны өмнө хошуу одогч энэ билээ. Хааныхаа өмнө хошуу одсон сайн хүн, маны өмнө хошуу үл одох буюу гэж эс алав. Тавьсан хойно Үрмэгэр, шар ишт хутгаар хааны хүүрийн гадуур газрыг хэмжин зурж онхлов. Муулан хааны Мөнхөлдэй хатан гашуудан уйлав:

Хайран их төрийг минь эвдрүүлсэн
Хамгийн эзэн хаанаас минь хагацуулсан
Мөнх, Хада Буха хоёр,
Бїтсэн их төрийг минь бүрэлгэсэн,
Бүгдийн эзэн хаанаас минь хагацуулсан,
Мөнх, Хада Буха хоёр..."*

1466 онд Молон хааныг хороосноос хойш тун удалгүй Хорчиний Өнөболд ванд ялагдаж, амиа алдсан. Энэ талаар 16-18 дугаар зууны түүхийн сурвалжид дурдсан байдаг. Ломигийн Монгол боржигид овгийн түүх номонд *"...Бас Молон хааны учир хариу авъя хэмээн Муулихай ванг дайлуулаар Ойрад аймгийн Шэүсүтэйн хөвгүүн Өнэболдод цэрэг өгч илгээв. Муулихай ван мэдээд буруулан гарав. Өнэболд Хулст талд нэхэж гүйцээд, Муулихай вангийн хөвгүүн дүү нар 7 хүнийг алаад толгой огтолж гээв. Тэр газрыг Долоодын толгой хэмээн нэрлэжээ. Муулихай ван гагцаар бууруулж, Хөхүй Абаха завайд дов гэж суусныг Өнэболд эрж бариад алав..."* Мэргэн гэгээний Алтан товчид Хорчин аймгийн Өнөболд ван цэрэг авч, Молон хааныг алсан Муулихайгаас өсийг авч ах дүү 7 хүнийг хамтаар хороосон тухай дурдсан байдаг.

## Эшлэл
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:15-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Натрийн цианид

**Натрийн цианид** нь NaCN томъёо бүхий органик бус нэгдэл. НЦ нь цагаан, усанд уусдаг, маш хортой давс. Түүний гол хэрэглэгч нь алтны уурхай юм. Цианидийн, металлуудтай урвалд орох өндөр эрмэлзэлтэй байдаг шинж чанар нь мөн үйлдвэрлэлд ашиглагдана. Хүчилтэй урвалд орвол, хортой хий болох циант устөрөгчийг ялгаруулна:
: NaCN + H2SO4  →  HCN +  NaHSO4

## Хортой чанар
Натрийн цианид нь бусад цианийн давсуудтай нэгэн адилаар мэдэгдэж буй хорт бодисуудаас хамгийн хурдан үйлчилгээтэй хорнуудын нэг юм. Натрийн цианид нь амьсгалын хүчтэй ингибитор ба митохондрийн цитохром оксидазад нөлөөлж, улмаар электроны тээвэрлэлтийг зогсооно. Ингэснээр исэлдүүлэх метаболизм буурч, хүчилтөрөгчийн ашиглалт багасна. Цаашид, анаэроб метаболизмийн  шалтгаантай/гаралтай лактататацидозын байдалд хүрнэ. Амаар, маш бага (200–300 мг) тунг авахад л үхэлд хүргэж болно.

## Мөн үзэх
*Цианид

## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос
* Institut national de recherche et de sécurité (INRS), "Cyanure de sodium. Cyanure de potassium", *Fiche toxicologique n° 111*, Paris, 2006, 6 pp. (PDF file, *in French*)
* International Chemical Safety Card 1118
* Hydrogen cyanide and cyanides (CICAD 61)
* National Pollutant Inventory - Cyanide compounds fact sheet
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* 
* 
* CSST (Canada)
* Sodium cyanide hazards to fish and other wildlife from gold

Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Хорт бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Цианид
Ангилал:Эрхтнийг гэмтээх магадлалтай бодис
Ангилал:Натрийн нэгдэл
Росток

**Росток** ( []) нь германы хойд хэсэгт буюу Зүүн тэнгисийн эрэг дээр орших тойроггүй том хотоос гадна их сургуультай болон ханзе хотын нэг юм. Энэ хот нь Мекленбург-Өрнө Померан мужийн Мекленбургт нь оршино.

Росток нь нийт 206.011 оршин суугчтай бөгөөд энэ тоогоороо муж улсдаа хамгийн олон хүн амтай том хот болдог. Мөн түүнчлэн муж улсын хүн амын төвлөрөлт ихтэй дөрвөн төвийн хэсгийн нэг юм. Хотын газар нутаг нь Варнов голын дагуу Балтын тэнгисийн эрэг хүртэл 16 км газар сунан байршдаг.

Росток хотод далайн тээвэр болоод ачаа барааг шилжүүлэн тээвэрлэхэд чухал үүрэг бүхий Балтын тэнгисийн боомт байхын сацуу хотын хэсэг Варнемюндед германдаа хамгийн томд тооцогддог  далайн аяллын боомт байдаг.

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
Агаарын дундаж температур нь 8,4 °С, жилийн дунджаар 591&nbsp;мм хур тунадас ордог.

## Зургийн цомог 

Rostock asv2018-05 img29 University.jpg|Ростокийн их сургуулийн төв байр
Warnemünder Mole.jpg|Варнемюндегийн гэрэлт цамхаг
Rostock.jpg|Хотын төвийн худалдааны гудамж (Крөпэлинер гудамж)
Rostock asv2018-05 img58 water tower.jpg|Усан цамхаг

## Цахим холбоос 
* 
* Росток хотын албан ёсны цахим хуудас
* Төрөл бүрийн зурагчингуудын авсан түүхэн зурагнууд

## Эшлэл

Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны коммун
Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны суурин
Ангилал:Мекленбург-Өрнө Помераны тойроггүй хот
Ангилал:Ханзе хот
Урад

**Урад** нь монгол угсааны нэгэн салаа. "Урчууд дархад" хэмээх утагтай. Одоо БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Баяннуур хотод Урадын өмнөд, дундад, хойд хошуу гэж бий.

## Түүх
Урад нь Хорчин ястанд багтана. Арван тавдугаар зууны сүүлчээр, Эзэн богд Чингис хааны дүү Хавт Хасарын арван тавдугаар үеийн ач Бурхай Цэцэн, харьяат ардаа дахин нэгтгэн, "Урад" гэдгээр аймгийн нэрээ болгов. Хөлөнбуйрын Хөвд Найман Цагаан хэмээх газарт нутаглаж байжээ.

Тэнгэрийн Сэцэний долоодугаар он (1633)-д Урад нь өргөц барин Манж Чин гүрнийг дагаад Мин, Солонгос зэргийг дайлсан бөгөөд Сөнөдийн Тэнгис ван урвахад Урад "гавшгайлан" оролцоод манж хаан ихээр сайшаав. Эеэр Засагчийн тавдугаар он (1648)-д хаанаас гавьяа тооцож, Омбын хүү Үбан (Өбан, Обан) ба Тобаг Улсын Түшээт Гүнгээр өргөмжлөн, Сэлэний хүү Багваахай (Багбахай)-г Улсын Туслагч Гүнгээр өргөмжилж (тухайн үед Омбо Сэлэн хоёр нэгэнт өнгөрөв), тэдний захирч байсан өмнө, дунд, хойд гурван салааг баруун, дундад, зүүн Гүнгийн хошуу болгов. Мөн ондоо Урадыг уг нутгаас салган Хатан голын хойд эрэг, Монь (Мона ч гэдэг) уулын орчим бэлчээрт нүүлгэн, Монь уулын гурван ам, тодруулбал Молцог Хошуу, Хадмалын ам, Хөндөлийн ам гэх гурвыг сахиулжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Мэн Видаут Хэтс

**Мэн Видаут Хэтс** () нь Канадын рок-хамтлаг юм бөгөөд 1980 онд Монреаль хотод байгуулагдаж байжээ.

## Цомгууд 
* *Rhythm of Youth* (1982 [Канад]/1983 [АНУ])
* ''Folk of the 80's (Part III)* (1984)
* *Pop Goes the World* (1987)
* *...In the 21st Century* (1989)
* *Sideways* (1991)
* *No Hats Beyond This Point* (2003)
* *Love in the Age of War'' (2012)

## Гишүүд 
* Иван Дорощук - дуучин (1980-1993, 2010-одоо)
* Шоу Муррэй - гитар (2016-одоо)
* Ричард Сэмсон - бөмбөрчин (1986-1989, 2019-одоо)
* Луиза Доусон - аргончин (2010-одоо)
* Рэйчел Эшмор - аргончин (2012-одоо)
* Колин Дорощук - аргончин (1981-1993, 2018-одоо)

Ангилал:Поп хамтлаг
Ангилал:Канадын хамтлаг
Ангилал:Нью вэйв хамтлаг
Ангилал:Синт поп хамтлаг
Макларен

[thumb|right|250px|[Айртон Сенна, 1991 оны Монакогийн гран-при дээр]]
**МкЛарен Расинг** нь Британийн моторт спортын уралдааны баг бөгөөд 2015 оноос хойш *МкЛарен Хонда* нэртэйгээр, Фернандо Алонсо (2005, 2006)  болон  Женсон Баттон (2009) нарын дэлхийн аварга үндсэн нисгэгчтэйгээр Формула-1-д оролцож байна. Уокингэд төвтэй тус баг нь МкЛарен Группэд харьяалагддаг. Энэ багийг анх 1965 онд Шинэ Зеландын авто спортын уралдаанч Брюс МкЛарен үүсгэн байгуулсан ба Формула-1 уралдаанд оролцсон байдлаараа Скудериа Ферраригийн дараа ордог он удаан жилийн туршлагатай баг юм. Үүсгэн байгуулагдсан эхний жилүүдэд *МкЛарен Мотор Расинг* нэртэй байсан ба умард америкийн КанАм, Чамп Кар цуврал уралдаануудад оролцож байжээ. Эдгээр уралдаануудад МкЛарений автомашинууд нь амжилт гаргаж байсны тоонд Индианаполис 500-д  гурван удаа түрүүлсэн байдаг. 1970-аад оноос хойш МкЛарен баг нь зөвхөн Формула-1 уралдаанд оролцон бусад авто спортын төрлүүдээс гарсан аж.

МкЛарен нь Формула-1-ийн түүхэнд Скудериа Феррари багийн дараа ордог хамгийн өндөр амжилт гаргасан баг юм. МкЛарен баг нь өнөөдрийг хүртэл уралдааны болон гудамжны тээврийн хэрэгслээр Монакогийн гран-при, Индианаполисын 500 милийн уралдаан, Ле-Мансын 24-цагийн уралдаануудад бүгдэд түрүүлсэн цорын ганц зохион бүтээгч баг юм. Үүн дээр Формула-1 болон ЧампКарын аварга шалгаруулалтанд түрүүлж байсан ялалтууд ч бас нэмэгдэнэ.

## Тоон үзүүлэлт 
### Формула-1-ийн статистик 
Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан

## Цахим холбоос
* МкЛарен багийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг
Форс Индиа

**Сахара Форс Индиа Ф1 Теам** товчоор **Форс Индиа** (англ. ***Sahara Force India F1 Team***) нь Английн Сильверстоунд төвтэй Формула-1 уралдаанд Энэтхэгийн лицензээр оролцдог уралдааны баг юм.

## Тоон үзүүлэлт 
### Формула-1-ийн статистик 
Мэдээ: 2017 оны Японы гран при

## Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг
Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)
2017 оны Формула-1

**2017 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула 1-ийн дэлхийн аваргын 68 дахь улирлын тэмцээн байна.

## 2017 оны өөрчлөлт
### Уралдааны зам
Энэ онд Германы гран-при уралдаан хасагдав. 2017 онд Бакугийн авто тойруулга дээр явагдах уралдаан нь Европын гран-при гэдэг нэрээр биш харин Азербайжаны гран-при нэрийн дор уралдахаар болжээ.

### Техникийн дүрмийн өөрчлөлт
Өнгөрсөн жилийн уралдааны тэрэгнүүдийг нисгэгч, үзэгчид гайхалтай биш байсан хэмээн шүүмжилснээс шалтгаалан стратегийн хэсэг түүний эсрэг арга хэмжээ авахаар боллоо. Тэд зорилгоо тодорхойлохдоо: 2017 оноос эхлэн уралдааны тэрэгнүүд тойрог бүрд 5-7 секундын хурдан байх болно. Үүнд хүрэхийн тулд илүү өргөн дугуй, тэрэгний жинг багасгах болон аэродинамикийг сайжруулах шинэ шаардлага гаргаx зэрэг байв. Мөн түүнчлэн хөдөлгүүрийн чадлыг 735 кВт-с (1000 м.x.) дээш болгон нэмэгдүүлэх талаар хэлэлцсэн.

## Багууд болон жолооч
## Уралдааны хуанли 
Уралдааны хуанлийн анхны хувилбарыг 2016 оны есдүгээр сарын 28-нд ОУАХ 21 уралдаантайгаар төлөвлөсөн байв. 2016 оны арваннэгдүгээр сарын 20-нд нэмэлт засвар оруулсан хуанлийг 20 уралдаантайгаар гаргасаныг 2016 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд ФИА-дэлхийн зөвлөл бага зэргийн өөрчлөлт оруулан баталжээ.

## Уралдааны мэдээ 
### Австралийн их шан 

### Хятадын их шан 

### Бахрейны их шан 

### Оросын их шан 

### Испанийн их шан 

### Монакогийн их шан 

### Канадын их шан 

## Цахим холбоос 
* Формула-1-ийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
#2017

Ангилал:2017 оны моторт спорт
2016 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

**2016 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн** (англ. *Miss World 2016*) — Дэлхийн сайхан хүүхэн шалгаруулах 66-р удаагийн тэмцээн Вашингтон хотын МЖМ  хэмээх газар зохиогдсон билээ.

117 орны сайхан бүсгүй Америк улсын Вашингтон хотод цуглан олон шалгуураар өрсөлдсөн бөгөөд 2016 оны 12 сарын 18-ны өдөр ялагчаар Пүэрто-Риког төлөөлөн оролцсон Стифан Дел Валле тодорсон юм.

= Шалгуурууд =
Эдгээр шалгууруудад ялсан гоо бүсгүйчүүд шилэг 20д автоматаар орох юм.

### Спорт 
### Топ Модель 
### Авьяас 
### Мультимедиа 
### Зорилго бүхий гоо үзэсгэлэн 
## Оролцогч 
Нийт 117 орны сайхан бүсгүйчүүд өрсөлдөв.

= Холбогдох хуудсууд =
2015 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

2014 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

2013 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

2012 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

2011 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн

Miss world\

Miss World Mongolia

Ангилал:Дэлхийн сайхан хүүхэн
Ангилал:Оксон Хилл, Мэрилэнд
Бадди Хилд

**Чавано Райниер "Бадди" Хилд** (; 1992 оны есдүгээр сарын 17-нд төрсөн) Америкийн Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо (NBA)-ны Нью Орлеанс Пеликанс багт харьяалагддаг мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин. 2016 оны NBA-гын драфтын 1р тойргын 6-р сонголтоор сонгогсон. Тэрээр 2015 болон 2016 онд жилийн Том 12 бага хурал эрэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн шилдэг тоглогчоор нэрлэгдсэн байна. Мөн 2016 онд тэр жилийн шагнал гардуулах Жон Р. Модон шагналыг дөрвөн томоохон үндэсний тоглогч авсан Naismith шагнал, оны спортын мэдээ тоглогч, Оскар Робертсон Трофи.
2016 оны Австралийн гран-при

**2016 оны Австралийн гран-при** (албан ёсоор **2016 Formula 1 Rolex Australian Grand Prix**) нь гуравдугаар сарын 20-нд Мельбурны Альберт паркийн авто тойруулга дээр зохиогдсон 2016 оны Формула-1-ийн дэлхийн аваргын эхний уралдаан юм.

## Уралдааны дараах ДА-ын оноо 
Эхний аравт орсон нисгэгчид 25, 18, 15, 12, 10, 8, 6, 4, 2, 1 гэсэн дарааллаар тус тус оноо авсан.

### Жолоочийн үнэлгээ 
|

|}

### Зохион бүтээгчийн дүн 
|

|}

#2016
Австралийн гран при
Партик Маккоу

**Патрик "Эндрю" Маккоу** (; 1996 оны аравдугаар сарын 30-нд төрсөн) Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо (NBA)-ны Голден Стэйт Уорриорз багт харьяалагддаг мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин. 2016 оны NBA-гын драфтын 2р тойргын 38-р сонголоор сонгогсон. Тэрээр Невада мужийн Лас Вегас их сургуулийн Runnin' Rebels багт тоглож байсан.

## Эшлэл
Ангилал:1995 онд төрсөн
Ангилал:Голден стэйт Уорриорз багийн тоглогчид
Тайлер Улис

**Тайлер Улис** (; 1996 оны нэгдүгээр сарын 5-нд төрсөн) Америкийн Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо (NBA)-ны Финикс Санс багт харьяалагддаг мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин. 2016 оны NBA-гын драфтын 2р тойргын 34-р сонголоор сонгогсон. Тэр Кентаккигын их сургуульд суралцсан. Мөн Их сургуулийнхаа сагсан бөмбөгийн Кентакки Зэрлэг Муурнууд багт тоглож байсан. Тэрээр 2014 оны Макдональдсын Бүх Америкийн Тоглолтод оролцсон.

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1996 онд төрсөн
Скудериа Торо Россо

**Скудериа Торо Россо** (итал. *Уралдааны жүчээ Улаан Бух* буюу *Улаан Бух уралдааны жүчээ*, "Ред Булл"-д тулгуурлажээ) нь Италийн Формула-1 уралдааны баг бөгөөд тус баг нь Австрийн бизнесмен Дийтрих Матешитцын (Ред Булл ГмбХ) эзэмшил юм. Фаэнцад төвтэй тус баг нь 2005 онд урьдны Минарди багийг Ред Булл худалдаж авснаар бий болсон түүхтэй. Торо Россо 2006 оны улирлаас эхлэн Формула-1-ийн дэлхийн аваргын тэмцээнд оролцож байна. Торо Россо нь Ред Булл багийн залуу үед тооцогддог бөгөөд Ред Буллийн хэд хэдэн нисгэгч, үүний дотор дэлхийн дөрвөн удаагийн аварга Себастиан Феттел Торо Россогоор Формула-1-ийн мэргэжлийн гараагаа эхэлж байв. 

Ангилал:Формула-1-баг
Ангилал:Эмилиа-Романьягийн спорт

Ангилал:Фаэнца
Ангилал:Италийн моторт спорт
Бактерийн исэлдүүлэлт

**Бактерийн исэлдүүлэлт** нь тэсвэртэй алтны () хүдрүүдийг эсвэл баяжмалуудыг цианжуулахаас өмнө хийгддэг биометаллургийн процесс юм. Энэ процессийг *Acidithiobacillus ferrooxidans*, *Acidithiobacillus thiooxidans*, *Leptospirillum ferrooxidans* зэрэг бактериудын холимогоор гүйцэтгэдэг. Бактерийн исэлдүүлэлтийн процесс нь тэсвэртэй сульфидийн хүдэр эсвэл концентратыг бактерийн зохих штаммын үржвэрээр, бактер ажиллах оптимум нөхцөлд үйлчилэхэд/контаклуулахад оршино. Бактери нь сульфидийн эрдсүүдийг исэлдүүлж, түүнд шигдсэн/агуулагдах алтыг чөлөөлж цианжуулалтаар ялгагдах боломжтой болгоно.

BIOX® процесс нь Өмнөд Африкийн Biomin-ий эзэмшдэг технологи бөгөөд лицензийн дагуу хэд хэдэн уурхайд ашиглагддаг. BIOX® процесс нь тэсвэртэй хүдрүүдийг эсвэл баяжмалуудыг цианжуулахаас өмнө хутгалттай ганд бактериар исэлдүүлэн боловсруулахад оршино. 

Хяналттай, үргэлжилсэн ажиллагаатай үйлдвэрлэлийн нөхцөлд, бактерийн эсүүдийг сульфидийн исэлдэлтийн зэргийг өндөр байлгах зорилгоор идэвхийг нь оптимум нөхцөлд хүргэнэ. Бактери нь оптимум үржилтэй ба идэвхтэй байхын тулд, маш хүчиллэг орчин (pH 1.0 - 4.0), 30 - 45 °C температур, тогтвортой хүчилтөрөгч ба нүүрсхүчлийн хийгээр хангахыг шаарддаг. Бактерийн орших ер бусын ийм нөхцөл нь бусад дийлэнхи микробуудыг үржихэд таагүй нөхцөл болдог учир, бактерийн исэлдүүлэлтийн процессийг ариун байлгах шаардлага үүсдэггүй. Органик нэгдлүүд бактерид хортой нөлөөлдөг учир тэдгээр нь патоген бус ба өвчин үүсгэдэггүй. Иймд, процессд ашиглагдаж буй бактериуд нь хүний болоод амьтны эрүүл мэндэд аюул учруулдаггүй.

Төмрийн сульфидийн эрдсүүдийн (пиритүүд) бактерийн исэлдэлтээс төмрийн(III) сульфат ба хүхрийн хүчил, арсенопиритийн хувьд арсений хүчил тус тус үүснэ. Уусмалаас арсенийг (хүнцэлийг) төмөр ба сульфатаар хоёр шатат саармагжуулалтын процесстой ко-тундасжуулах аргаар ялган авна. Ингэснээр, кальцийн сульфат, суурилаг төмрийн(III) арсенат, төмрийн(III) гидроксид зэргээс ихэвчлэн тогтох саармагжуулалтын тунадас үүснэ. Төмрийн(III) арсенат нь уусдаггүй, тогтвортой учир саармагжуулалтын бүтээгдэхүүнийг хаягдалын далан дотор аюулгүй хадгалах боломжийг олгодог. Арсений агууламжийг зөвшөөрөгдөх хэмжээнд хүртэл цэвэршүүлсэн саармагжуулалтын уусмалыг тээрэмдэлт, флотаци, эсвэл бактерийн исэлдүүлэлтэд дахин ашиглаж болдог.

## Мөн үзэх
*Ашигт малтмалын геологи
*Геомикробиологи

## Гадаад холбоос 
*Biooxidation, BioMineWiki
*BIOX® Overview at Biomin South Africa website
Осми

**Осми** (Osmium-үнэр гэсэн утгатай грек үгнээс гаралтай) бол үелэх хүснэгтийн 76 дахь элемент юм. Саарал, цэнхэрдүү, мөнгөлөг өнгөтэй. **Os** хэмээн тэмдэглэдэг. 3033°C-т хайлдаг, 5012°C-т ууршдаг 1804 онд нээгдсэн атомын бүтэц 76 электрон 76 протон 114 нёйтроноос бүрдэнэ нягт 22.61гм/см3

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Эрдсийн ангиллын элемент
Ангилал:Гексагональ талст систем
Шугуйт дүүрэг

**Шугуйт дүүрэг** ( , ) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын харьяат, аймгийн энтэй Бугат хотын нэгэн дүүрэг.

Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Ангилал:Өвөр Монголын дүүрэг
Ангилал:Бугат
Аммонийн тиосульфат

**Аммонийн тиосульфат** ((NH4)2S2O3) нь органик бус нэгдэл. Усанд хялбар уусдаг, ацетонд бага зэрэг уусдаг, этанол ба диэтилийн эфирт уусдаггүй, аммиакийн үнэртэй, хатуу/хуурай, цагаан өнгөтэй талст.

## Хэрэглээ
### Фото зургийн бэхжүүлэгч
Аммонийн тиосульфатыг фото зургийн бэхжүүлэгч болгон ашигладаг. Түүнийг хурдан бэхжүүлэгч гэж мөн нэрлэдэг. Учир нь аммонийн сульфат нь натрийн тиосульфатаас илүү хурдан үйлчилдэг. Бэхжүүлэлт нь дараах химийн урвалаар явагддаг (мөнгөний бромидын хувьд):
:AgBr  +  2 (NH4)2S2O3    →    (NH4)3[Ag(S2O3)2]  +    NH4Br
:AgBr  +  3 (NH4)2S2O3    →    (NH4)5[Ag(S2O3)3]  +    NH4Br

### Ялгах металлурги
Аммонийн тиосульфатыг мөн алт ба мөнгийг уусган баяжуулахад ашигладаг. Аммонийн тиосульфат нь зэс катализатортой үед ажиллана. Энэ процесс нь цианидын процессийн эсрэгээр хоргүй процесс юм. 

### Бусад
Аммонийн тиосульфат нь бордоо байдлаар ашиглагдаж болно. Зарим судалгааны үр дүнгээс, аммонийн тиосульфатыг, хаягдал шатаах зүүхны нүүрс-хаягдал холимогт нэмэлт болгон хольж, түүнээс ялгардаг маш хортой диоксинууд ба фурануудын ялгаралтыг бууруулахад ашиглаж болох юм.

## Мөн үзэх 
* Тиосульфат
* Натрийн тиосульфат
* Аммонийн сульфат

## Эх сурвалж
Жэйсон Уильямс

**Жэйсон "Чандлер" Уильямс** (; 1975 оны арваннэгдүгээр сарын 18-нд төрсөн) нь Америкийн Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо (NBA)-нд 1998-2011 онд холбон тоглогчийн байрлалд тоглодог байсан тамирчин юм. Тэрээр өмнөд Виржиниад төрсөн. Уильямс нь Флорида мужийн их сургуулийн Маршалл их сургуульд тоголсон. 1998 оны NBA-гийн драфтын 1-р тойргийн 7-р сонголтоор Сакраменто Кингc багт сонгогдсон. Түүний хоч нь **White Chocolate** буюу **Цагаан шоколад** юм. Тэрээр Мемфис Гриззлис, Майами Хийт, Орландо Мэжик багуудын төлөө тоглож байв.  2006 онд тэрээр Майами Хийт багийн бүрэлдэхүүнд ҮСБХ-ны аварга цол хүртсэн. Мөн Майами Хийт багийн бүх цаг үеийн шилдэг 25 тоглогчийн нэг болсон билээ.

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Манор Расинг

**Манор Расинг** (англ. ***Manor Racing***) нь Их Британид төвтэй авто уралдааны баг бөгөөд 2010 оноос хойш Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож байна. Тус уралдааны жүчээ нь эхлээд *Манор Гранд Прикс* нэрээр үүсгэн байгуулагдсан байсан ба өнгөрсөн хугацаанд хэд хэдэн удаа нэрээ өөрчилсөн юм. Эхлээд үндсэн ивээн тэтгэгч Виржиний нэрийг оруулан **Виржин Расинг** гэх нэртэй байв. 2011 онд Оросын автомашин үйлдвэрлэгч Маруссиа уг багт хөрөнгө нийлүүлсэн учраас тун удалгүй Оросын лизенцээр уралдаx болсон ба 2012 онд **Маруссиа Ф1** гэх нэртэй болжээ. 2014 оны сүүлээр тус уралдааны жүчээ нь төлбөрийн чадваргүй болон дампуурлын байдалтай байснаа 2015 оны эхээр компанийн бүтцийн өөрчлөлт хийн шинээр эхлэх боломж гарчээ. 2015 оноос эхлэн анх бүртгүүлж байсан Манор нэрээ нэмэн Манор Маруссиа Ф1 нэртэй байснаа 2016 оны улирлаас эхлэн багийн нэрээ дан *Манор* болгон өөрчилжээ.

## Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл
### Формула-1-н статистик
Мэдээ: 2016 оны улирлын эцсээр

## Цахим хуудас 
* Манор Расинг багийн цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг
Заубер Моторспорт

**Заубер Моторспорт** (герм. ***Sauber Motorsport***) нь Швейцарын авто уралдааны баг бөгөөд компанийн төв нь Цюрхэр Оберландын Xинвильд байрладаг. Заубер нь эхлээд 1982 оноос 1991 он хүртэл ОУАХ-оос зохион явуулдаг спорт автомашины уралдааны дэлхийн аваргын Групп C-д уралдаж байгаад 1993 оноос Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцох болсон. 2005 оны сүүлээс автомашин үйлдвэрлэгч BMW нь хөрөнгийн ихэнхийг худалдаж авсан бөгөөд 2009 оны сүүлээр буцаан татах хүртлээ BMW Заубер Ф1 Теам нэрээр Формула-1 оролцож байв. 2009 оны эцэст тус баг буцаад бүрэн Петер Зауберийн эзэмшилд очсон. Энэ баг техникийн хувьд ч тэр бодлогын түвшинд ч тэр Скудериа Феррари багтай маш нарийн холбоотой ажилладаг. 

Сүүлийн улирлын уралдаанд Заубер нь өмнөх жилийнхтэй адил Маркус Эриксон болон Фелипе Наср нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцлоо.

## Спорт тэрэгний дэлхийн аварга шалгаруулаx тэмцээн
Энэ багийг 1970 онд Петер Заубер нь *PP Заубер АГ* нэртэйгээр үүсгэн байгуулж спорт загварын тэрэгний үйлдвэрлэлээр гараагаа эхэлжээ. Компанийнхаа санхүүг найдвартай байлгах үүднээс богино хугацааны дараа тэд автомашины засварын үйлчилгээг хийх болов. 1982 оноос эхлэн спорт автомашины дэлхийн аваргын Групп C уралдаанд оролцох болов. Энэ төрлийн уралдаанд орсноос хойш 1989, 1990 онуудад хамгийн өндөр амжилт гаргасан нь, францын авто уралдаанч Жан-Луи Шлессер аль аль онд нь түрүүлснээр жолоочийн болон зохион бүтээгчийн дэлхийн аварга болсон явдал байв. 1989 онд Заубер Ле Мансын 24-цагийн уралдаанд Мерседесийн хөдөлгүүртэй C9 тэргээр уралдан түрүүлжээ. Заубер багийн өсвөр үеийнхэнийг сургах сургалтанд 1990, 1991 онуудад сурч байсан тамирчдын тоонд сүүлд Формула-1-ийн долоон удаагийн дэлхийн аварга болж байсан Михаэль Шумахер, гранд прикс уралдааны ялагч Хайнц-Харалд Френтцен болон ФИА-ГТ дэлхийн аварга болсон Карл Вендлингер нар ордог юм.

## Заубер Формула Нэгд
### Мерседесийн эрин (1993 болон 1994 он) 
1992 онд спорт автомашины дэлхийн аваргын цуврал уралдааныг хаасан нь Петер Зауберийг Формула-1-д орох шийдвэр гаргахад хүргэжээ. Олон жил хөдөлгүүрээ нийлүүлж байсан хамтрагч болох Мерседес-Бенц эхэндээ нэг их дэмжихгүй байсан ч Илмор болон Бриксворттой хамтын ажиллагааны гэрээний дагуу шууд бусаар эд анги нийлүүлсээр байв.

## Тоон үзүүлэлт болон бусад мэдээлэл
### Формула-1-н статистик
Мэдээ: 2019 оны Бахрейн гран при

## Цахим хуудас 
* sauber-motorsport.com - Заубер Моторспорт багийн цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг

Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг
Ангилал:Хинвиль
Ангилал:Швейцарын моторт спорт