open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ддэш тв

**ДДэш ТВ ХХК** нь Монголын хамгийн том, хиймэл дагуулаар телевизийн үйлчилгээг дамжуулагч компани юм. 2008 оны 5 сараас оноос DVB-S стандартын 4.5 метрийн голчтой антенаар телевизийн 18 сувгийг дамжуулж үйл ажиллагаагаа эхэлсэн. Улмаар DVB-S2 стандартаар тоон системийн өргөтгөл хийж телевизийн 60 гаруй суваг, радиогийн 5 сувгийг дамжуулдаг болсон. 

Одоогоор 150 гаруй ажилчид, Улаанбаатар хотод үйлчилгээний 5 үндсэн салбар, хөдөө орон нутгийн 60 гаруй гэрээт борлуулагч, 24 цагийн хяналт бүхий газрын станц, үйлчилгээний лавлах төвөөр дамжуулан хэрэглэгчдэдээ мэдээ мэдээллээр ханган ажиллаж байна. 

## Үйл ажиллагааны чиглэл 
* Хиймэл дагуулын ТВ-н олон сувгийн телевиз
* Хиймэл дагуулын өгөгдөл дамжуулах үйлчилгээ (VSAT интернэт шийдэл)

## Хиймэл дагуул 
ДДэш ТВ ХХК нь KT-Sat компанид Монгол улсад зориулсан цацраг, тусгал бүхий KOREASAT 5A хиймэл дагуулаа захиалан хийлгэсэн бөгөөд тэрхүү хиймэл дагуулаа 2017 оны 10 сарын 30нд  SPACE X-ийн тавцан дээрээс Falcon 9 пуужингаар амжилттай хөөргөсөн. Ийнхүү шинэ хиймэл дагуулд шилжсэнээр хэрэглэгч илүү өндөр дохио чанараар, илүү олон суваг, кино контентыг үзэх зэрэг олон боломжуудыг үйлчилгээндээ нэвтрүүлсэн. 

## Сувгийн үйлчилгээ 
Одоогоор Монгол гадаадын 130 гаруй сувгуудыг орон даяар дамжуулж байгаагаас 30 гаруй HD сувгууд байна. Түүнчлэн 80 гаруй Монгол сувгийг дамжуулж байгаагаас       16 аймгийн 21 орон нутгийн сувгуудыг үзэгчдэд хүргэж байна. Мөн Хүүхэд, Танин мэдэхүй, Мэдээ мэдээлэл, Энтертайнмент, Кино контент хосолсон гадаад сувгуудаас гадна өөрсдийн кино сувгуудыг бий болгон хэрэглэгчдэд хүргэж байна. 

ТВ-н сувгуудаас гадна Монголын үндэсний радиогийн 1, 2-р сувгууд болон бурханы шашины "Лавайн эгшиг" суваг, мөн Баян-Өлгийн аймгийн хэрэглэгчдэд зориулан Өлгий радиог тус тус дамжуулж байна. 

## Кино, контентын үйлчилгээ 
ДДЭШ ТВ нь 2016 оноос кино сувгуудыг үйлчилгээнд нэвтрүүлж эхэлсэн бөгөөд Холливудын алдарт 6 том студи болон Солонгосын CJ энтертайментаас албан ёсны эрхтэйгээр хамгийн сүүлийн үеийн Ази, Холливуд болон Монголын кино контентуудыг нийлүүлэн хэрэглэгчдэдээ хүргэж байна. Кино контентын үйлчилгээг тус тусын онцлог бүхий Кино театрын сувгууд болон Кино сангаар дамжуулан хүргэж байна. 
Түүнчлэн шууд дамжуулалтын 900-р сувгаар рок поп, нийтийн дуучид, хошин урлагийн шоу тоглолт, спортын арга хэмжээ, шинэ кино контентын дижитал нээлтийг орон даяар шууд дамжуулдаг нь үйлчилгээний бас нэгэн ялгарал болдог.

## Онцлог үйлчилгээ 
2018 оноос Кино сангийн үйлчилгээг хэрэглээнд нэвтрүүлсэн бөгөөд хэрэглэгч төхөөрөмждөө флаш диск залгаснаар өөрийн кино сангаа бүрдүүлэх, дуртай суваг, нэвтрүүлгээ бичиж авч хадгалаад нөхөж үзэх болон үзэж буй нэвтрүүлгээ түр зогсоогоод ухрааж үзэх боломжуудыг олгосон нь хэрэглэгчдийн таашаалд нийцээд байна. 

## Хамрах хүрээ 
ДДэшТВ нь Монгол орон даяар 300,000 гаруй хэрэглэгчдэд үйлчилгээгээ хүргэж байгаа бөгөөд өмнөд хилийн аймгуудад 0,6м-н голчтой антеннаар, бусад нутагт 0,75м-н голчтой тавган антеннаар найдвартай хүлээж авдаг. Түүнчлэн Орос болон Хятад улсуудад мөн хүлээж авах боломжтой байдаг.  

## Гадаад холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Дорнод ху

[thumb|НТӨ 210 он. Хятадын [Цинь улсын умард этгээдэд дунху, хүннү байв.]]
**Дунху** ( - *дорнод бүдүүлэг*), **дорнод ху** — нангиадын эртний сурвалжид НТӨ 7-р зуунаас хойш бичигдэн оршин байсан нүүдэлчин аймаг, эртний ард түмэн. Зарим түүхчид дорнод ху нь тунгус эсвэл монгол угсаатантай хамааралтай хэмээдэг. Өвөр Монголын хойд хэсэг, Хармөрөний баруун хэсгээр амьдарч байсан гэх бөгөөд НТӨ 209 онд хүннүд цохигдон сяньби, ухуань хоёр аймагт хуваагджээ.

Дорнод хугаас урьд гүй гэж байсан ба мөнхүү гүй нь өрнөд ху (хүннү) болон дорнод худ хуваагджээ.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Эртний Монгол
Ангилал:Монгол угсаатан
Ангилал:Эртний Монголчууд
Байнай Гордон

**Байнай Георги Гордон** (, 1968 оны 3 сарын 5-нд Сегедэд төрсөн) нь Унгар улсын долоо дахь ерөнхий сайд юм. 2009 оны 3 сард, тэр үеийн ерөнхий сайд Дюрчань Ференц огцрохоо зарласны дараа эрх баригч Унгарын Социалист Нам Байнайг дараагийн ерөнхий сайд болгохоор нэрийг нь дэвшүүлжээ. 2009 оны 4 сарын 14-нд Унгарын парламент Дюрчаньд итгэл үл үзүүлсний дараа Байнай ерөнхий сайдаар томилогдсон. Байнай 2010 оны парламентын сонгуулийн үр дүнд Орбаны тэргүүлсэн 2 дахь засгийн газар эмхлэн байгуулагдах хүртэл ерөнхий сайдаар ажиллажээ.

2012 онд Байнай зүүний либерал хөдөлгөөнүүд болон иргэний байгууллагуудын эвсэл болох "Хамтдаа 2014"-ийг байгуулж улс төрд эргэн ирсэн бөгөөд зүүн-төвийн намуудыг нэгтгэн, 2014 оны парламентын сонгуульд Орбаны Фидес намыг сөрөн зогсох эвсэл бий болгон, өөрөө ерөнхий сайдад нэр дэвших зорилготой байв. Гэсэн ч зөвшилцөлд хүрээгүй тул 2013 оны 3 сарын 8-нд Хамтдаа хэмээх намыг байгуулан, сөрөг хүчний 5 намтай эвсэж 2014 оны сонгуульд оролцсон ч амжилтад хүрсэнгүй, өөрөө жагсаалтаар парламентад сонгогдсон хэдий ч улс төрийг орхисон юм. Улмаар 2014 оны 9 сард Парист төвтэй хөрөнгө оруулалтын сан болох Меридиам Инфраструктурын үйл ажиллагаа эрхэлсэн захирлаар томилогджээ.

## Эшлэл
Ангилал:Унгарын ерөнхий сайд
Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (офицер)
Ангилал:Унгарчууд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Хотонгор

Монгол улсад ургадаг ургамал.

Шинэжинст сумын Сэгс цагаан богд ын орчимд зээргэнэ, хотонгор зэрэг хортой ургамалд ямаа, адуу илүүтэй хордох явдал гардаг. 

Хордсон мал хар тамхинд донтсон мэт аюултай байдалд орж, улмаар бүгд үхэх аюултай.

Зээргэнэд хордсон бог мал шил нь татаж бөгсөө чирч байгаад үхдэг бол хотонгорт хордсон адуу чичирч, гуйвж унадаг төдийгүй их хэмжээгээр амьсгаадах шинж тэмдэг илэрсээр үхдэг гэнэ. Хорт өвс идсэний улмаас адуу хордож үхсэн эх сурвалж байдаг байна.

## Эмчилгээ
Мэргэжлийн хүмүүс хордсон малыг эмчлэх арга нь шингэн натрийг витамины комплекстой хамт судсаар нь хийж, хордлогыг нь тайлдаг хэмээн ярьж байна. 

## Гадаад холбоос
* https://web.archive.org/web/20100118095218/http://news.gogo.mn/r/64784
Ангилал:Ургамал
Хорт өвс

**Хорт өвс** гэдэг нь түүнийг идсэн хүн, малыг хордуулж өвчлүүлдэг ургамлыг хэлнэ.

Ховд аймгийнхан **арашаан** гэж дууддаг.

Монгол Улсад зээргэнэ, хотонгор гэх мэт олон төрлийн хорт ургамал байдаг.

Монгол Улсын Ховд аймагт мал идэн хордох тохиолдол нэмэгдэж байгаа нь нэргүй зуд хэмээгдэх болжээ. 

## Малчдын туршлага
Хужиртай мал идвэл гайгүй, хурижгүй мал идвэл үхдэг. Зээргэнэтэй нутагт бэлчиж буй малд хужир тавиж ѳгдѳг. Хордсон малыг унгас ноос, шар будаа, шар тос гэх мэт хиншүү хярвасаар утаж босгодог.

## Гадаад холбоос 
* Хорт өвс
* https://web.archive.org/web/20100118095218/http://news.gogo.mn/r/64784

Ангилал:Ургамал
Бразилын аврага яст мэлхий

**Бразилын аврага яст мэлхий**, **ойн яст мэлхий**, **Өмнөд Америкийн яст мэлхий**, **Өмнөд Америкийн шар хөлт яст мэлхий** буюу **Шар хөлт яст мэлхий** (***Geochelone denticulata***) гэдэг нь нэгэн зүйл яст мэлхий юм.

Боливи, Бразил, Колумб, Эквадор, Францын Гвиана, Гайана, Перу, Суринам, Тринидад ба Тобаго, Венесуэлийн нутагт тааралддаг.

## Гадны холбоос
*
*

Ангилал:Яст мэлхий
Орегон

**Орегон** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Номхон Далайн Баруун Хойд бүсэд орших АНУ-ын муж улс юм. Нийслэл нь Сейлем, хамгийн том хот нь Портлэнд. Хүн ам нь 3,825,657 бөгөөд бүх тавин муж улс дундаа 4-т ордог.

## Лавлах материал 
## Гадны холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт


Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Москвагийн метро

**Москвагийн метро** () нь 2023 оны байдлаар нийт 449 км урт замтай 15 шугам, 258 өртөөтэй. 1935 оны 5 сарын 15-нд анх нээгдсэн байна.

## Түүх 
1931 оны 6-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Бага хурлаар Москва хотод метро барих шийдвэр гаргасан байна. 

1934 оны 10-р сарын 15-нд Анхны туршилтын галт тэрэг явсан бөгөөд 11-р сарын 15-нд Москва хотын Захиргааны дэргэд Метрог удирдах газар байгуулжээ. 

1935 оны 5-р сарын 15-нд албан ёсоор Москва хотын Метро албан ёсоор нээгдэж зорчигдоо тээвэрлэж эхэлсэн байна. 

1941-1943 онд дайны үеэр метро нийтийн тээврийн болон бөмбөгдөлтөөс орогнох гэсэн хоёр хэлбэрээр ашиглаж байжээ. 

1944-1945 онд дайны үед метроны баригын ажил явагдаж шугам нэмэгдэж тойргийн шугам барьж эхлүүлжээ. 

2023 оны 3-р сарын 1-нд Москва хотын метроны Том тойргийн шугам нээгдсэн байна. 

2023 оны байдлаар өдөрт 10 мянган багон 7 сая зорчигч тээвэрлэдэг бөгөөд амралтын өдрүүдэд зорчигдын тоо 9 сая хүрдэг байна. 

### 1990 оны 11-р сарын 5-нд зарим шугамын болон өртөөний нэрсийг өөрчилсөн байна: 
* «Кировская» — «Чистые пруды»;
* «Дзержинская» — «Лубянка»;
* «Площадь Ногина» — «Китай-город»;
* «Проспект Маркса» — «Охотный Ряд»;
* «Площадь Свердлова» — «Театральная»;
* «Горьковская» — «Тверская»;
* «Калининская» — «Александровский сад»;
* «Колхозная» — «Сухаревская»;
* «Щербаковская» — «Алексеевская»;
* «Ленино» — «Царицыно»;
* Кировско-Фрунзенская шугам — Сокольническая шугам;
* Горьковско-Замоскворецкая шугам— Замоскворецкая шугам.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 

Ангилал:Москвагийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Оросын тээврийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:ЗХУ-ын зам тээвэр
Ангилал:Царигийн өргөн 1524 мм
Рязань муж

**Рязань муж** () нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт багтах муж юм. 39,600&nbsp;км² талбайтай тус муж нь 2002 оны тооллогоор 1,227,910 оршин суугчтай байв. Засаг захиргааны төв нь тус мужийн хамгийн том хот болох, 535,000 хүн амтай Рязань хот болно.

## Газар зүй 
Рязань муж нь хойд талаараа Владимир муж, зүүн хойд талаараа Нижегород муж, зүүн талаараа Бүгд Найрамдах Мордови Улс, зүүн өмнө талаараа Пенза муж, өмнө талаараа Тамбов муж, баруун өмнө талаараа Липецк муж, баруун талаараа Тула муж, баруун хойд талаараа Москва мужтай хиллэнэ.

### Цагийн бүс 
Рязань муж нь Москвагийн цагийн бүс (MSK/MSD) буюу UTC+3 бүст багтах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Албан ёсны сайт

Ангилал:Оросын холбооны муж
Алийн Бэйли

**Алийн Бэйли** (, 1980 оны 11 сарын 25-нд Сент-Мэрид төрсөн) нь Ямайкын хөнгөн атлетикч, ойрын зайн гүйгч юм Тэрээр 2004 оны зуны олимпод 4 x 100 метрийн буухиа уралдаанд түрүүлсэн Ямайкын багийн бүрэлдэхүүнд алтан медаль хүртжээ. Бэйли Өмнөд Каролина муж улсын Колумбиад Куртис Фрайгийн удирдлага дор бэлтгэлээ хийдэг. Түүний ах нь регге хөгжмийн од Кэйплтон юм.

Бэйли Бартон тойргийн коммюнити коллежид 2 жил суралцаад, Өмнөд Каролинагийн Их Сургуульд шилжин суралцаж төгсчээ. 

2003 онд АНУ-ын оюутны хөнгөн атлетикийн АШТ-д 100, 200 метрт түрүүлнэ гэгдэж байсан Муна Лиг ялж түрүүлжээ.

Бэйли 2004 оны зуны олимпод 100 метрийн зайд 5, 200 метрийн зайд 4-р байр эзэлсэн. Мөн тус олимпын 200 метрийн зайн аварга Вероник Кэмпбелл, Таня Лоуренс болон Шерон Симпсон нарын хамтаар 4 x 100 метриийн зайд түрүүлжээ. 

2005 оны ДАШТ-д Даниэл Браунинг, Шерон Симпсон, Вероника Кэмпбелл нарын хамт мөнөөх зайдаа мөнгөн медаль зүүсэн. 2007 оны Пан Америкийн наадамд 200 м-т 5-р байр эзэлж, буухиа уралдаанд алтан медаль хүртэв. 

Бэйли мөн Бээжинд болсон 2008 оны зуны олимпод эх орноо төлөөлөн оролцсон. Тэр буухиа уралдаанд урьдчилсан шатанд өрсөлдөж, 42.24 секунд буюу хамгийн шилдэг амжилт үзүүлж шигшээ уралдаанд шалгарсан ч Бэйли шигшээ уралдаанд өрсөлдөх багт багтаагүй юм. 100 метрийн зайн 3 медальтан, 200 метрийн зайн аварга нарыг багтаасан хүчирхэг Ямайкын баг алтан медаль авах багаар нэрлэгдэж байсан ч шигшээ уралдаанд саваагаа дамжуулахдаа алдаа гаргаснаар барианд орж чадаагүй билээ.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*
*uscsports.com дахь профиль
*Алийн Бэйлигийн зургууд

Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:4х100 метрийн буухиа гүйлтийн олимпын аварга
Ангилал:4х100 метрийн буухиа гүйлтийн дэлхийн аварга
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн панамерикийн наадмын аварга
Ангилал:Ямайкын 100 метрийн гүйгч
Ангилал:Ямайкын 200 метрийн гүйгч
Ангилал:Ямайкын олимпын аварга
Ангилал:Ямайкын олимпын оролцогч
Ангилал:Ямайкын хөнгөн атлетикийн улсын аварга
Ангилал:Ямайкачууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Жэффри Баттл

Ангилал:Канадын уран гулгагч
Ангилал:Канадын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Уур амьсгалын бүс

**Уур амьсгалын бүс** - Дэлхий дээр дулаан, сэрүүн, хүйтэн гэсэн уур амьсгалын үндсэн 3 бүс байдаг. Дэлхийн янз бүрийн өнцөгт орших нутаг орны байгалийн байдал ялгаатай. Байгалийн бүрэлдэхүүн хэсгүүд хоорондоо байнгын холбоо харилцаанд орших бөгөөд энэ нь газар бүр өөр өөр. Үүний үр дүнд байгалийн бүс бүрэлдэн тогтоно. Байгалийн бүсийн ялгаа үүсэхэд анхдагч хүчин зүйл нь уур амьсгал юм. Ямар уур амьсгалтай байхаас хамааран дэлхий дээр хөрс, ургамал, амьтны ялгаа бий болжээ.

Ангилал:Уур амьсгалын газар зүй
Анадырь гол

Орос улсын Алс дорнод хязгаар, Умард туйлын цагираг доторх Чукоткын өөртөө засах тойргийн нутгаар **Ана́дырь** (оросоор Анадырь, юкагираар Онандырь, чукотаар Йъаайваам) гол урсдаг.

## Усан зүй 
Анадырь гол Анадырийн шилийн дундаас эх авч 1150 км газар урсаад  Берингийн тэнгисийн зах Анадырийн буланд цутгадаг. Адагтаа 7 км өргөн болно. Сав газрын нийт талбай — 191,000 км².

### Цутгалан 
Баруун талаас нь Яблон, Еропол, Майн, зүүн талаас Чинейвеем, Белая, Танюрер гол цутгана.

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Анадырь голын систем
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Чукоткын өөртөө засах тойргийн гол мөрөн
Метро

**Метро** (франц. métro, Америкт англ. subway буюу metro, мөн Их британид. англи. underground) - Хотын гудамжны бус төмөр замын, хүн зорчих зориулалттай нийтийн тээвэр.  

1863 оны 1 дүгээр сарын 10-нд буюу 160 жилийн тэртээ Лондон хотод анхны метро ашиглалтад орж байжээ. Энэхүү анхны 3,6 км урт замтай, нийт 7 өртөөтэй метрог "Метрополитан Рэйлвэй" (Metropolitan Railway) компани барьсан тул Лондончууд эхлээд "метрополитан" гэж нэрлэж байгаад сүүлд товчилж "метро" гэх болжээ. Орчин үед Лондон хотынхон газар доорх хотын төмөр замын нийтийн тээврийг "андеграунд" (Underground-газар доорх) буюу "тьюб" (tube-хоолой) гэж нэрлэх болсон ажээ.

1890 онд Лондон хотын метро цахилгаан хөдөлгүүртэй болж, метро утаа, тортогноос салсан түүхтэй.

1892 онд АНУ-ын Чикаго, 1896 онд Унгарын Будапешт, Британийн Глазго, Франын Парис-1900 онд, АНУ-ын Бостон-1901 онд болон Берлин-1902, Афин-1904, Нью-Йорк-1904, Хамбург-1912, Мадрид-1919, Токио-1927, Осака-1933, Москва-1935 онд метротой болсон түүхтэй.

2021 оны байдлаар дэлхийн 61 орны 204 хот метротой болоод байгаа ажээ.

Метро нь газар доор (хонгилоор), газраар болон газар дээрх (тулгуур дээгүүр) зэрэг гурван төрлийнх байдаг ажээ.

## Дэлхийн хамгийн том метронууд 
* Шугам болон өртөөнүүдээр: Нью-Йоркийн метро (472 өртөө, 28 шугамтай);
* уртаараа: Шанхайн метро (743 км) Бээжингийн метро (727 км);
* жилд тээвэрлэсэн зорчигчийн тоогоор: Бээжин, Токиогийн метро;
* өдөр тутмын зорчигчийн тоогоор: Бээжингийн метро тэргүүлдэг ажээ.
* Дэлхийн метроны жагсаалт харах.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Төмөр замын тээврийн хэрэгсэл
Уул уурхайн аврах алба

Уул уурхайн аврах алба нь 1951 Монголд байгуулагдсан. Уул уурхайн аврах алба нь Монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр уул уурхайн бүтээгдэхүүн болон газрын тос, байгалийн хий олборлох, боловсруулах үйлдвэрүүд, ажлын байр нь хортой хий, тоосны тэсрэх аюултай аж ахуйн нэгж байгууллагуудад гарч болох аливаа аваарь ослоос урьдчилан сэргийлэхэд мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэх, сургалт зохион байгуулах, аюулгүй ажиллагааны байдалд мэргэжлийн хяналт тавьж холбогдох хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулах, ослын үр дагаварыг шуурхай арилгах мэргэжлийн ганц байгууллага юм. Одоо тус алба 1 салаа, 4 тасаг, эмнэлэг, хими лаборатори, баг аппаратур, канат шалгах станц, явуулын аврах тасаг, сургалт мэдээллийн төвтэйгээр нийт 50 гаруй ажилтан албан хаагчидтайгаар ажиллаж, гэнэтийн аваарь осол, гамшигийн үед хүний амь нас, өмч хөрөнгийг авран хамгаалах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж байна.

Тус алба нь орчин үеийн амь хамгаалах баг, аюулгүй ажиллагааны төрөл бүрийн хэмжих, шалгах багаж, аврах ажлын тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангагдсан. 1981 онд Олон улсын Аврах албаны гишүүнээр элсэн орж олон улсын хамтын ажиллагаанд оролцон, дэлхийн 14 улстай харилцаатай ажиллаж, ОХУ-ын Уулын цэрэгжүүлсэн аврах ангитай шууд харилцаатай ажиллаж байна. Уул уурхайн аврах албаны аврагч албан хаагчид  нь байнгын мэргэжлийн сургалтанд хамрагдан бэлэн байдалд байж багаж тоног төхөөрөмжтэй харьцах болон биеийн хүчний бэлтгэл сургуулилтыг тогтмол явуулдаг.

Ангилал:Уул уурхай
Нью-Хэмпшир

**Нью-Хэмпшир** ()  нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Зүүн Хойд хэсгийн Шинэ Английн бүсэд орших АНУ-ын нэгэн муж улс. Нийслэл нь Конкорд, хамгийн том хот нь Портлэнд. Хүн ам нь 1,324,575 бөгөөд бүх тавин муж улс дундаа 4-т ордог.

## Лавлах материал 
## Гадны холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт

Image:Nashua Millyard from truss bridge Mills 1-2-3.JPG
Image:Bretton Woods.jpg
Image:New hampshire in autumn.jpg

*
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
RSS

**RSS** буюу шинэчлэл тандагч гэж **Really Simple Syndication** гэсэн үгийн товчлол. Энэ нь блогийн шинэ бичлэгүүд, янз бүрийн сайтын шинэчлэлтийн талаарх мэдээллийг тодорхой давтамжаар шалгаж түүнийхээ тоймыг үзүүлдэг зүйл юм. RSS-ыг бас өөрөөр "feed", "web feed" ч гэж нэрлэдэг. **RSS**-ыг хүмүүс ихэвчлэн өөрийн дуртай сайтын шинэчлэлтийг цаг алдалгүй шалгаж байхад зориулагдсан хялбар хэрэгсэл болгож ашигладаг.

**Podcast feed - Podcast**-д шинээр ямар нэгэн дуу, мэдээ, видео нэмэгдсэн эсэхийг шалгана. Монголоор олон янзаар орчуулагдаж байгаа ч (захиалагч, шинэчлэл мэдээлэгч г.м) Тандагч гэвэл илүү дөхөх юм.

Тандагчийг хэрхэн ашиглах вэ? Та өөрийн хүссэн веб сайт, эсвэл блогоос тухайн блогийн шинэчлэлт тандагчийн хаягийг олж авснаар өөрийн feed уншигч програм, эсвэл feed уншигч веб сайтыг ашиглан тогтмол тухайн сайтын шинэчлэгсэн эсэхийг мэдэж байх юм. Тандагч уншигч сайт нь тухайн сайтад шинэ бичлэг нэмэгдсэнийг мэдээд таньд мэдээллэж, тоймыг харуулдаг. Жишээ нь Google Reader (http://www.google.com/reader) сайтыг ашиглаж болох юм. Ингэхдээ та бүртгэлгүй бол бүртгүүлнэ. Бүртгэлтэй бол нэвтэрч ороод Add буюу нэмэх хэсэгт өөрийн хүссэн блогийн хаягийг оруулах хэрэгтэй. Жишээлбэл: http://news.gogo.mn гэсэн сайтын RSS хаягийг сайт руу нь ороод авбал https://web.archive.org/web/20100408044310/http://news.gogo.mn/feed гэсэн хаяг байна. Энэ хаягийг Тандагч уншигчдаа оруулж өгнө. Ингэснээр та https://web.archive.org/web/20100408044310/http://news.gogo.mn/feed блог руу оролгүйгээр тухайн блогт бичлэг нэмэгдэхэд мэдэгдсэн эсэхийг зөвхөн Google Reader хуудас руугаа орсноор мэдээд байх боломжтой болох юм.

Хэдийгээр RSS, RSS2, Atom гэх зэрэг олон янзын тандагчид байдаг ч ерөнхий ажиллах зарчим нь адил юм.

Ангилал:Web-Feed
Ангилал:Дижитал хэвлэл, мэдээлэл
Ангилал:Тоглуулах жагсаалт
Ангилал:Тодорхойлох хэл
XML

**Өргөтгөх боломжтой бичлэгийн хэл** (англиар *Extenseble Markup Language*), товчоор **XML**, гэдэг нь хүн ба машинаар уншигдах боломжтой, шаталсан бүтэцтэй, бичвэрийн файлыг дүрслэх бичлэгийн хэл юм.

Сүүлийн үед олон олон зүйл бидний амьдралд нэвтэрч байна. Веб 2.0 гэсэн нэр томьёо бий боллоо. Хүн бүр блог нээж байна. Энэ бүх зүйлд ганц веб ч гэлтгүй бүх төрлийн програмчлалд маш өргөн хэрэглэгдэж байгаа нэг зүйл бол XML юм. Энэ нь Extensible Markup Language гэсэн үгний товчлол. HTML гэдэг бол HyperText Markup Language гэсэн үгний товчлол. Хоёулаа Markup Language гэж байна. Энэ бол тагуудаар мэдээллийг дүрсэлдэг хэл. HTML бол тодорхойлсон тагуудаар мэдээлэл дүрслэдэг бол XML хэрэглэгч өөртөө хэрэгтэй байгаа тагуудыг үүсгэн мэдээллээ дүрслэнэ. Жишээ нь хүмүүсийн тухай мэдээлэл байна гэж үзье.
Visual studio дэмжиж ажилладаг.
 
## XML баримтын бүтэц
*XML-Файлын жишээ*

```xml

     Википедиа хотуудын лавлах
     
          Парис
          Парис хот нь ...
     
     
          Эрдэнэт
          Эрдэнэт хот бол ...
     

```

гэх мэтээр дүрслэнэ. Энэ мэдээллийг програмын аргаар уншиж мэдээллийг авах үйлдлийг parsing гэнэ. XML parser гэвэл XML-ийг уншиж мэдээллийг авагч гэж ойлгож болно. XML-ийг одоо хэрэглэхгүй юм гэж байхгүй болжээ. Вебэд W3C-ийн SVG гэж вектор графикт ашиглаж байна. Хэрэглэгчийн интерфайс, анимашн энэ тэр хийж болох энэ график XML ээр хийгдсэн байна. Бас нэг хэрэглээ бол C#-ийн WPF (Windows Presentation Foundation) -д хэрэглэгчийн интерфайсийг маш сайхан графикаар хийх боломжийг олгосон байх юм. Түүнийгээ microsoft XAML (zammel гэж дууддаг) гэж байна. За тэгээд гоогле сайтмап гэх мэт маш олон зүйлүүд хэрэглэж байна. хамгийн өргөн хэрэглэгдэж байга зүйл нь бол RSS юм. RSS нь блогууд болон мэдээллийн сайтуудын мэдээг RSS уншигч ашиглан нэг дор бөөгнүүлэн унших боломжийг олгодог тун хэрэгтэй зүйл билээ.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Электрон мэдээлэл солилцооны стандарт
Ангилал:Тодорхойлох хэл
Хус

**Хус** нь нав модны төрөлд хамаарагдах бөгөөд овог дотроо хамгийн олон зүйлтэй мөн өргөн тархац нутгийн хамарсан байдаг. Эдгээр зүйлүүд нь экологи болон аж ахуйн хувьд асар их үүрэгтэй ургамлууд юм. Үүнээс гадна тус модлог ургамлыг хот суурин цэцэрлэгжүүлэх,цэцэрлэгт хүрээлэн, ойн зурвас болон төгөл байгуулахад ашиглахад тохиромжтой. Титэм нь саглагар зүйлийг гоёл, чимэглэлд өргөн ашигладаг байна. Байгалийн тохиромжтой нөхцөлд 18-27 м хүртэл ургадаг ба тав хүртэлх насны залуу ургамлын өндөр 2,2-2,5 м  хүрдэг. Тус модлог ургамал дунджаар 80-100 жил насалдаг байна.
Ангилал:Мод
Улиангар

**Улиангар** нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсээс гаралтай навчит мод юм. Улиангарын навч  нь мөнгөлөг саарал гоёмсог өнгөтэй  бөгөөд олноор нь тарьж ургуулахад нэн тохиромжтой харагддаг. 17 настай модны өндөр 9.5-10.5 м хүрдэг.

## Эшлэл 
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Далдуу мод

Наргил (самгарди: नारिकेलम् - nārikelam) мод. Өтгөн шулуун оройтой үзэсгэлэнт мод. Ургаж буй эхний үедээ удаан ургадаг боловч, яваандаа ургалтын явц нь 3-5 наснаасаа эхлэн түргэсдэг. 10 настай модны өндөр нь 3,8-4м хүрдэг. Дунджаар 150-200 насалдаг байна.

Ангилал:Ургамал
Гинналийн агч мод

**Гинналийн агч мод** буюу **Хар мөрний агч мод** (***Acer ginnala***) нь 6 м хүртэл өндөртэй ургадаг бут хэлбэртэй мод юм. Түүний намар цагийн модны өнгийг санагдуулам час улаан, хурц өнгөөр 9 сарын дунд үеэс өөрийгөө чимэглэдэг. 10 настай мод  3.4-4.0 м хүртэл өндөртэй ургадаг байна.

## Эшлэл
## Гадны холбоос
Ангилал:Агч модод
Ангилал: Монгол улсын ургамлын аймаг
Алимын мод

**Алимын мод** () нь сайхан цэцэглэдэг бөгөөд маш хурдан ургадаг, модны өндөр нь 14,5 м ургадаг ба 5 настай модны өндөр нь 1,6-2,0м хүрдэг, 5 сарын 25-иас эхлэн олон тооны цэцэгс нь дэлбээлдэг бөгөөд 11-18 хоног тогтдог байна. Намар цагт маш үзэсгэлэнтэй харагддаг хурц шар өнгийн навчисаар бүрхэгддэг. 

Ангилал:Алимын тухай сэдэв
Гандигар мод

**Гандигар мод**  4-6м хүртэл өндөртэй, бутлаг мод бөгөөд жижигхэн шар өнгийн цэцэгсээрээ ялгардаг. Модонд зуны дунд үеэс ургадаг хурц улаан өнгийн жижигхэн жимснүүд нь ихэд гоёмсог харагдуулдаг байна. Ургуулахдаа ихэвчлэн ганц нэгээр нь олон нийтийн газарт чимэглэл болгон тарихад нэн тохиромжтой.

Ангилал:Ургамал
Голт бор

**Голт бор** (**Lilac**)  нь 2.5-3 м хүртэл өндөр ургадаг бутлаг ургамал бөгөөд Европын зүүн өмнөд хэсэг болон Азийн зүүн хэсгээс гаралтай. 5 сарын сүүл үеэс эхлэн 19 орчим хоног цэцэглэдэг байна. Цэцэрлэгт хүрээлэн, ойн зурвас төгөл зэргийг байгуулахад нэн тааламжтай.

Ангилал:Ургамал
Хувьсагч

**Хувьсагч** гэдэг нь тоон утга нь хэд ч байж болох үл мэдэгдэх тоо юм. Гэхдээ хувьсагч нь зэргээсээ хамаарч өөрчлөгдөнө. Хувьсагч нь математикийн тэгшитгэлийн шийд нь болдог.
Нэг хувьсагчийг олохдоо ямагт нөгөө хувьсагчийг ашиглана. Тэгшитгэл нь нэг ба түүнээс дээш хувьсагчтай байдаг. Хувьсагчийн нэг зэрэгтэй тэгшитгэлийг шугаман тэгшитгэл гэдэг.

Ангилал:Математик
Шугаман тэгшитгэл

**Шугаман тэгшитгэл** гэдэг нь хувьсагчийн зэрэг нь нэг зэрэгтэй тэгшитгэлийг хэлнэ.

Ангилал:Математик
Далд үртэн

**Далд үртэн** гэдэг нь үрээ далдлан ургадаг ургамал юм. 

Далд үртэнд үржлийн хоёр эрхтэн байдаг учир үрийг дангаараа боловсруулж чаддаг байна.

Ангилал:Ургамал

Далд үртнийг нэг талт үрт, хос талт үр гэж хоёр ангилна.
Еврей хэл

**Еврей хэл** нь Aфро-Ази хэлний язгуур, баруун хойд Семитик хэлний бүлэг, Канаан хэлнүүдийн нэг юм.  (Иврит)-ээр 8 сая орчим хүн ярилцдаг. Израил улсын албан ёсны хэл юм. 

Еврей (иврит) хэлний эртний хэлбэр нь иудаизмын уламжлалт бөгөөд ариун номны хэл юм.

Уг хэлээр маш олон зуун жилийн өмнө эртний Израилд яригддаг байсан ба Библи дээр ч мөн тэмдэглэгдсэн байдаг. Хожим нь Иуда (Израйльчууд) Вавилоны Эзэнт Гүрэнд эзлэгдэн, цөллөгт явсны дараагаас Арамей хэлийг хэрэглэж эхэлсэн. Өдрөөс өдөрт Еврейгээр ярих хүний тоо багасаар байсан боловч Иудейн шашинд шашны ном зэрэгт суралцах зорилгоор ойр зуур хэрэглэж байв. Үндсэндээ бараг мөхсөн гэж хэлж болох ч 20-р зуунд олон еврейчүүд Еврей хэлээ нийтийн хэрэглээнд дахин хэрэглэхээр оролдож эхэлсэн. Эрдэмтэн, хэл судлаачдын цөхрөлтгүй оролдлогын үр дүнд Еврей хэлийг нийтийн хэрэглээнд дахин тавьж чадсан юм. Үүний дараахан хэлний шинэ статустай Израил улс 1948 онд байгуулагдсан. Олон хүмүүс Израйльд нүүн ирж амьдарч, еврей хэлийг идэвхтэй сурч, бүх нийтээрээ еврей хэлээрээ харилцдаг болжээ.
	
Еврей хэл нь Араб хэлтэй их ойролцоо бөгөөд Еврей хэлний зарим үгс Араб хэлнээс орж ирсэн байдаг. Израилд олон үгсийг Англи, Франц, Герман болон Орос хэлнээс еврей уруу орчуулсан байдаг. Хуучин Гэрээн дэх олон үгс Еврей хэлэнд маш их агуулгыг нэмж өгсөн юм. Еврей хэлний эх бичгүүдийг Библийн эх бичгүүд болох Тора, Танах, Самари Пентатуах зэргээс авдаг.
	
Еврей цагаан толгой нь 22 үсгээс бүрдэнэ. Еврей бичгийг зүүнээс баруун тийш нь уншдаг. 

Израил, Америкийн Нэгдсэн Улс хоёр улсад албан ёсны хэлний статустай байгаад Австрали, Канад, Герман, Палестин, Панама бac Англид хоёрдогч хэлний статустай байдаг.

## Эшлэл 

Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Израилын хэл
Их Хуралдай

**Их Хуралдай** нь хааны алтан ураг, ноёд түшмэдээс бүрэлдсэн язгууртны хурал юм. Хуралдайд хаант улсын том ноёд түшмэд оролцдог.
Хаан өргөмжлөх хуралдайд хаан, түүний хатад, хөвүүд, хамаатан садан оролцдог байсан. Цэрэг дайны асуудал, албан тушаалтныг томилох, гэрээ хэлэлцээр, дотоод гадаад асуудал гэх мэтийг хэлэлцдэг.
Хааныг өргөмжлөх, хаанд зөвлөх, төрийн дээд эрх мэдлийг хэн нэг этгээд дур мэдэн хуйвалдан булаан авахаас сэргийлэх, шинээр өргөмжлөгдөх хааны хууль зүйн үндсийг баталгаажуулахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.

**1206 он** – Онон голын эхэнд болж, Тэмүжинг Чингис хаан хэмээн өргөмжлөн Их Монгол Улс (Агуу Монгол Улс) байгуулагдсаныг зарлав.

**1229 он** - Өгөдэйг хаанаар сонгосон Их Хуралдай. Алтан улсыг байлдан дагуулж дуусгахаар шийджээ.

**1235 он** - Төрийн цаашдын гадаад бодлогыг боловсруулах зорилгоор зарлагдсан Их Хуралдай. Булгар, Половц, Асес, Оросын эсрэг кампанит ажил явуулахаар шийдсэн; Өмнөд Хятад (Сун); Корёо (Солонгос); Ойрхи Дорнод руу нэмэлт цэрэг илгээсэн байна.

**1246 он** - Өгэдэй хаан нас барсантай холбогдуулан болсон Их Хуралдай. Гүюг Их хаан болох ёстой байв; харин түүний дайсан Бат зориудаар хуралд оролцохоос татгалзсан тул бүхэл бүтэн гурван жил хойшилж эцэст нь Батгүйгээр цугларч Их Хуралдайг явуулжээ. Энэхүү чуулган нь хамгийн сүр жавхлантай, сонирхолтой байсан тул олон тооны гадны эрх баригчид трж оролцсон байна. Үүнд Оросын агуу герцог Ярослав Всеволодович, гадаадын төлөөлөгчдийн дунд Плано Карпини нар оролцсон байдаг юм.

**1269 он** - Талас голын хөндийд Их Хуралдай болсон. Зүчи, Цагадайн, Өгэдэй улусын захирагч Мэнгү-Тимур, Борак, Хайду нар бие биенээ бүрэн эрхийг хүлээн зөвшөөрч, Их хаан Хубилай тэдний бүрэн эрхийг эсэргүүцэхийг оролдсон тохиолдолд түүний эсрэг эвсэхээр тохирдог. Мөн уг хурлаар Хүлэгү, Хубилайн гэсэн хоёр шинэ улсыг хүлээн зөвшөөрөв. Энэ нь Чингис хааны гэрээслэлтэй ямар ч холбоогүй, урьд өмнө нь зохицуулагдаагүй байсан юм.

**1640 он** – 9-р сард Бүх Монголын сүүлчийн Их хуралдай байсан. Тарбагатайн өвөрт зүүнгарын Эрдэнэбаатар хунтайжийн санаачилгаар хуралдаж, Талын хуулийг болох *Дөчин дөрвөн хоёрын их цааз* бичгийг баталсан байна.
Ангилал:Их Монгол Улсын улс төр
Ангилал:Монголын улс төрийн түүх
Ангилал:Нийтийн чуулган
Ангилал:Түүхэн хууль тогтоох засаглал
Ангилал:Монгол үг хэллэг
Ангилал:Алтан Ордны Улсын улс төр
Илья Зимин

**Илья Анатольевич Зимин** (; 1972 оны 5-р сарын 1 - 2006 оны 2-р сарын 26) нь Оросын сэтгүүлч юм.

Ангилал:Оросын сэтгүүлч
Евгений Весник

**Евгений Яковлевич Весник** (, 1923 оны 1 сарын 15, Петроград — 2009 оны 4 сарын 10) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.

Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 2-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Гонгорын Хайдав

**Гонгорын Хайдав** (1925 онд одоогийн Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сумын нутагт төржээ) - Монголын анхны мэргэжлийн дуурийн дуучдын нэг юм. Хөдөлмөрийн баатар, Ардын Жүжигчин, профессор цолтой. Уянга цээл (тенор) хоолойтой. Монголын болон дэлхийн томоохон романс, ари, дууриуудыг дуулсан ба тэрээр Зөвлөлтийн нэрт тенор дуучин Сергей Лемешевийн шавь болно.

1933 онд Их Хүрээнд буюу нийслэл хотод бяцхан хүү хөдөөнөөс ирж эрийн цээнд хүрэх үедээ хэвлэлийн үйлдвэрт үсэг өрөгчөөр анх ажиллаж байгаад сайн дурын уран сайханч болж 1947 онд анх зохиогдсон дуучдын уралдаанд оролцож түрүүлснээр дуучин болох зам нь нээгджээ. 

1948-1958 онд ЗХУ-ын Москва хотноо П.И.Чайковскийн нэрэмжит Хөгжмийн консерваторид дуурь, концертын гоцлол дуучин мэргэжлээр суралцаж төгссөн ажээ. 

Орчин цагийн анхны театр Бөмбөгөр ногоонд жүжигчнээр орохын тулд дөрвөн ч удаа шалгалт өгж байж Ардын зураач Л.Гаваагийн туслах зураач болжээ.
Монголын шинэ үеийн дууны урлагийн “загалмайлсан эцэг” хэмээгддэг Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын Жүжигчин, профессор Г.Хайдав өнөөгийн Соёл урлагийн их сургуулийг байгуулах ажлыг санаачилж, 1963 онд Дуурийн театрын дэргэд байгуулж байжээ. Учир нь тухайн Г.Хайдав Дуурийн театрт ажиллаж байжээ. Анги танхим гэх юм бараг байхгүй. Хоосон танхим, цонхны тавцан дээр хичээлээ эхэлж байжээ. Түүний анхны шавь нь МУАЖ Д.Жаргалсайхан. Анх 16 настай ирж шавь орж байсан бол хожим олон тооны шавьтай болсны заримаас нь дурьдвал: МУАЖХ.Уртнасан МУГЖ У.Далантай, Х.Үнэнхүү, С.Жавхлан нар ажээ. 

Түүний хүү Х.Төмөрбаатар Монголын эстрадын суурийг тавьсан анхдагч нарын нэг билээ. Л.Хайдавын урын сан 700 гаруй дуутай ажээ.

Наймхан настай, хөдсөн дээлтэй хүү Ленин клубт орос дуу дуулж олныг гайхашруулж байсан тэр цагаас наян гаруй насалсан алтан тайзан дээрээ уянгат хоолойгоо цалгиан, дуугаа дуулж эгэл олноо баярлуулж явсаар бурхны оронд заларчээ. 

## Бүтээлүүд
### Дуурь
*Ленский - *Евгений Онегин*
*Бор - *Жаргалын зам*
*Юндэн- *Учиртай гурван толгой*
*Генерал - *Эрвээхэй хатагтай*  
*Хаан - *Нессундорма*

### Уран сайхны кино 
## Эх сурвалж
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Дэлгэрхангайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Олег Янковский

thumb|right|Олег Янковский
**Олег Иванович Янковский** (, 1944 оны 2 сарын 23, Жезказган — 2009 оны 5 сарын 20) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:Оросын кино жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
7 сарын 1

**7 сарын 1** нь Григорийн тооллын жилийн 182 дахь (өндөр жил бол 183 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 183 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
1917 оны энэ өдөр Орост анх удаа зуны цагт шилжиж байжээ. 

1921 оны энэ өдөр Шанхай хотод 13 төлөөлөгч нар цугларч Хятадын Коммунист намыг байгуулжээ.

1991 онд- Праг хотод Варшавын гэрээний байгууллага үйл ажиллагаагаа зогсоож буй тухай Протоколд гишүүн орнууд гарын үсэг зуржээ. 

1997 онд Хонг Конгийг Их Британий захиргаанаас БНХАУ-ын кахиргаанп шилжүүлсэн байна. 

2008 оны 7 сарын 1-нд Монголд МАХН-ыг эсэргүүцэх жагсаал болж, 4 хүн буудуулж, 1 хүн түймэрт өртөж нас барсан.

## Энэ өдөр төрөгсөд 
1961 онд- Чарлзын анхны эхнэр Уэльсийн гүнж Дайна, 

## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0701
#01
7 сарын 3

**7 сарын 3** нь Григорийн тооллын жилийн 184 дахь (өндөр жил бол 185 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 181 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1608 — францын судлаач, аялагч Самүэль де Шамплейн канадын Квебек хотын суурийг тавьсан.
* 1849 — францын цэргүүд Ром хотод орж Бүгд Найрамдах Ром Улсын төгсгөл болжээ. 
* 1890 — Айдахо АНУ-ын 43 дахь муж болсон.
* 1915 — Түрк улсад анхны цаасан мөнгөн тэмдэгт гүйлгээнд оржээ. 
* 1941 — Иосиф Сталин дайн эхэлсэнээс хойш анх радиогоор зөвлөлтийн ард түмэнд хандаж үг хэлжээ.
* 1948 — Албани улс Югославын бүх иргэдийг нутаг дэвсэрээсээ гарахыг шаардсан. 
* 1956 — Польшийн засгийн газар польшийн еврейчүүдийг Израиль руу цагаачлахыг зөвшөөрсөн. 
* 1962 — Бүх нийтийн санал асуулга (7-р сарын 1)-нд сонгогчдын 75 хувь нь дэмжсэний дараа Франц улс Алжирыг тусгаар тогтносоныг зарлав. Хилийн чандад байсан Алжирын түр засгийн газар эх орондоо буцаж иржээ. 
* 1974 — Газар доорх цөмийн зэвсгийн туршилтыг хязгаарлах тухай ЗХУ, АНУ-ын хооронд гэрээнд гарын үсэг зурсан. 
* 1996 — Борис Ельцин Оросын Ерөнхийлөгчөөр улиран сонгогдсон. 

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1423 — XI Луи (1483 онд нас барсан), Валуа угсааны Францын хаан (1461—1483).
* 1897 — Жэесс Дуглас (1965 онд нас барсан) америкийн математикч.
* 1928 — Ян Махульски (2008 онд нас барсан) польшийн жүжигчин, театрын найруулагч. 
* 1971 — Жулиан Ассанж, австралийн интернет-сэтгүүлч бөгөөд телевизийн хөтлөгч, WikiLeaks -ийг үүсгэн байгуулагч.

## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0703
#03
7 сарын 2

**7 сарын 2** нь Григорийн тооллын жилийн 183 дахь (өндөр жил бол 184 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 182 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1853 - Оросын цэргүүд Туркийн газар нутаг болох Молдавын вант улс руу дайран орж, Крымын дайн эхлүүлжээ.
* 1881 - АНУ-ын 2 дахь ерөнхийлөгч Жэймс Гарфийлд Вашингтон хотноо буудуулж шархадсан бөгөөд 9-р сард нас барсан байна.
* 1900 - Парис хотод II дахь Олимпын наадам нээлтээ хийсэн.
* 1950 - Солонгосын  дайн: АНУ-ын цэрэг Солонгост хүрэлцэн ирэв.
* 1976 - Умард болон Өмнөд Вьетнам 20 жил үргэлжилсэн дайны дараагаар албан ёсоор нэгдэж Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам улс болсон.
* 2002 — Стив Фоссетт агаарын бөмбөлөгөөр анх дэлхийг бүтэн тойрох аялал хийжээ.

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1877 - Герман Гессе (1962 онд нас барсан) 1946 оны Нобелийн шагналтан германы зохиолч.
* 1922 - Пьер Карден (2020 онд нас барсан) францын алдарт загвар зохион бүтээгч.
* 1968 - Эрдэнэбатын Балжинням (2021 онд нас барсан) -Монголын хөлбөмбөг тайлбарлагч.
* 1984 - Мөнхсайханы Өсөхбаяр - Монгол Улсын заан цолтой бөх

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1566 — Нострадамус (*Мишель де Нотрдам*; 1503 онд төрсөн), францын эмч, зохиолч, яруу найрагч, алхимик, одон орон судлаач, зөнч, таамаг дэвшүүлэгч.
* 1949 — Георгий Димитров (1882 онд төрсөн) болгарын коммунист, хувьсгалч, улс төрч.
* 1961 — Эрнест Хемингуэй (1899 онд төрсөн), америкийн зохиолч, 1954 оны Нобелийн шагналтан.
* 1977 — Владимир Набоков (1899 онд төрсөн) оросын болон америкийн зохиолч, орчуулагч, уран зохиол судлаач, амьтан шавж судлаач.
* 1989 -  Андрей Громыко (1909 онд төрсөн) зөвлөлтийн улс төрч, ЗХУ-ын Гадаад хэргийн сайд (1957—1985), ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн дарга (1985—1988).
* 1999 — Марио Пьюзо (1920 онд төрсөн) итали гаралтай америкийн зохиолч, «Загалмайлсан эцэг» романы зохиолч.

## Тэмдэглэлт баярууд 
Олон Улсын спортын сэтгүүлчийн өдөр.
----

0702
#02
7 сарын 5

**7 сарын 5** нь Григорийн тооллын жилийн 186 дахь (өндөр жил бол 187 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 179 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
1925 оны 7-р сарын 5-нд Зөвлөлтийн эрдэмтэн еврей гаралтай Исай Шмидтээр ахлуулсан М.М.Громов, М. А. Волковойнов нарын 6 нисгэгч нар Москва-Бээжин-Токио нислэг анх үйлдэх үеэр Улаанбаатарт түр газардаад 8-нд Бээжин рүү ниссэн. 

## Энэ өдөр төрсөн хүн 
## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0705
#05
7 сарын 4

**7 сарын 4** нь Григорийн тооллын жилийн 185 дахь (өндөр жил бол 186 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 180 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1776 - Америкийн удирдагч Жорж Вашингтон АНУ-ын Тусгаар тогтнолын Тунхагт гарын үсэг зурсан байна. Үүнээс хойш АНУ-ын Тусгаар тогтнолын өдөр хэмээн тэмдэглэдэг болжээ.

* 1829 - Англид нийтийн тээврийн үйлчилгээнд анх удаа Автобус үйлчилж эхэлсэн байна.

* 1848 - Карл Маркс болон Фридрих Энгельс нар Коммунист Манифестаа хэвлүүлж байжээ.

* 1884 - Францын ард түмэн Америкийн ард түмэнд Эрх чөлөөний хөшөөг бэлэглэсэн байна.

* 1906 - Их Британи, Франц болон Итали улсууд нь албан ёсоор Эфиопийн Бүгд Найрамдах Улсыг хүлээн зөвшөөрсөн байна.

* 1946 - Филипины арлууд энэ өдөр АНУ-аас тусгаар тогнолоо олж авсан байна.
** Кёнигсберг хотыг Калининград гэж нэрлэх болсон.
*1950 -«"Эрх чөлөөт Европ» радио станц эфирт гарсан.
*1954 —Хөлбөмбөгийн ДАШТ-ний шигшээ тоглолт болж ХБНГУ-ын шигшээ баг Унгарын шигшээ багийг 3:2 харьцаагаар хожсон.
*1965 -  ОХУ-ын "Зөн билгийн тулаан" ТВ шоуны 5 дахь дугаарын ялагч Лилия Хегай
*1986 — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Рональд Рейган Францын Ерөнхийлөгч Франсуа Миттеран (*François Maurice Adrien Marie Mitterrand*)-ны дэргэд Нью-Йорк дахь Эрх чөлөөний хөшөөг засварын дараах нээлт хийсэн. 

## Энэ өдөр төрөгсөд 
*1807 — Жузеппе Гарибальди (1882 онд нас барсан), цэргийн удирдагч, улс төрч, хувьсгалч бөгөөд Италийн ардын баатар. 
*1927-   Жина Лоллобрижида (2023 нас барсан) италийн алдарт жүжигчин.
*1930 -  Фрунзик Мкртчян (1993 онд нас барсан) зөвлөлтийн болон армений таз, дэлгэцийн жүжигчин, театрын найруулагч.
*1951 - Дагвацэрэнгийн Хадбаатар, Улсын аварга (1993 онд нас барсан). 

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1826 -  Жон Адамс (1735 онд төрсөн) АНУ-ын 2 дахь Ерөнхийлөгч (1797—1801) бөгөөд анхны дэд Ерөнхийлөгч.
* 1831 — Жеймс Монро (1758 онд төрсөн) АНУ-ын 5 дахь Ерөнхийлөгч (1817—1825).
* 1934 -  Мари Кюри (1867 онд төрсөн) польшийн болон францын физикч бөгөөд химич, Нобелийн физикийн (1903) бөгөөд химийн (1911) шагналтан.
* 1964 — Самуил Маршак (1887 онд төрсөн) зөвлөлтийн хүүхдийн яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч бөгөөд шүүмжлэгч.
* 2017 -  Даниил Гранин (1919 онд төрсөн) оросын зохиолч, кино зохиолч бөгөөд нийгмийн зүтгэлтэн.
** .

## Тэмдэглэлт баярууд 
* АНУ-ын Тусгаар тогтнолын өдөр.

----

0704
#04
7 сарын 6

**7 сарын 6** нь Григорийн тооллын жилийн 187 дахь (өндөр жил бол 188 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 178 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1415 — Чехийн протестантуудын удирдагч Ян Гусыг галд шатаасан.
* 1661 — Ангара мөрөний эрэг дээр Эрхүү хотын суурийг тавьжээ.
* 1785 — Доллар АНУ-ын үндэсний мөнгөн тэмдэгт болжээ.
* 1854 — Мичиган мужийн Жексон хотод АНУ-ын Бүгд Найрамдах намын албан ёсны анхны их хурал болсон.
* 1960 — БНМАУ-ын шинэ Үндсэн хууль Ардын Их хурлаар баталсан байна. 
* 1973 — Английн "Queen" хамтлаг «Keep Yourself Alive» нэртэй анхны сингл гаргасан.
* 1997 — Казахстаны парламент нийслэл хотоо Алма-Атагаас Акмола руу шилжүүлж буй шийдвэр гаргасан. 
* 1998 — Орбан Виктор анх удаа Унгарын Ерөнхий сайд болсон.
* 2009 — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обама Оросын нийслэл Москва хотод албан ёсны айлчлал хийхээр ирсэн.

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1796 —I Николай (1855 онд нас барсан) Бүх Оросын эзэн хаан (1825—1855).
* 1921-  Нэнси Рейган (2016 онд нас барсан) америкийн жүжигчин, АНУ-ын 40 дахь Ерөнхийлөгч Роналд Рейганы гэргий.
* 1923 - Войцех Ярузельский (2014 он.д нас барсан) польшийн цэргийн болон төрийн зүтгэлтэн, генерал, 1981-1990 онд Польшийн тэргүүн.
* 1935 - Дээрхийн гэгээн 14-р Далай лам Данзанжамц
* 1940 - Казахстаны анхны Ерөнхийлөгч Нурсултан Назарбаев (1990—2019).
* 1946 - АНУ-ын 43 дахь Ерөнхийлөгч залуу Жорж Буш (2001—2009);
* 1960 - Асахифүжи Сэйя сүмогийн 63 дахь ёкозүна

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1989 — Янош Кадар (1912 онд төрсөн) Унгарын коммунист удирдагч (1956—1988).
* 2005 -  Клод Симон (1913 онд төрсөн) францын зохиолч, 1985 оны Нобелийн шагналтан.
* 2020 — Эннио Морриконе (1928 онд төрсөн) Италийн хөгжмийн зохиолч, аранжировшик бөгөөд хөгжмийн удирдаач.

## Тэмдэглэлт баярууд 
Нарантуяагийн төрсөн өдөр
----

0706
#06
7 сарын 9

**7 сарын 9** нь Григорийн тооллын жилийн 190 дахь (өндөр жил бол 191 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 175 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1357 — Ромын эзэн хаан IV Карл Праг хотод Карлын гүүр бариулсан.
* 1558 — Женев Швейцараас тусгаар тогтносон.
* 1788 — Коннектикут АНУ-ын 5 дахь муж улс болсон.
* 1816 — Аргентин Испаниас тусгаар тогтносоноо зарласан. 
* 1997 — Украин НАТО-той хамтын ажиллагааны Гэрээнд гарын үсг зурсан.
* 2011 — Өмнөд Судан улс Жуба нийслэлтэй тусгаар улс болсон. 

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1834 — Ян Неруда (1891 онд нас барсан) Чехийн зохиолч, яруу найрагч.
* 1932 — Доналд Рамсфелд (2021 онд нас барсан) америкийн улс төрч, 1975—1977 болон 2001—2006 онуудад АНУ-ын Батлан хамгаалахын сайд.
* 1950 — Виктор Янукович, украины төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 2010-2014 онд Украины Ерөнхийлөгч.
* 1956 — Том Хэнкс, америкийн жүжигчин, кино найруулагч, кино зохиолч, продюсер, «Оскар» болон «Алтан бөмбөрцөг» болон бусад олон шагналтан.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 2024 — Ежи Штур (1947 онд төрсөн) польшийн драм болон хошин шогийн тайз, дэлгэцийн жүжигчин, зохиолч, найруулагч бөгөөд сурган хүмүүжүүлэгч.

## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0709
#09
7 сарын 7

**7 сарын 7** нь Григорийн тооллын жилийн 188 дахь (өндөр жил бол 189 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 177 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
*1887: Дэлхийн алдарт зураач Марк Захарович Шагал
*1940: Beatles хамтлагийн  бөмбөрчин, хөгжмийн зохиолч Ринго Старр

## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0707
#07
7 сарын 10

**7 сарын 10** нь Григорийн тооллын жилийн 191 дахь (өндөр жил бол 192 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 174 өдөр үлдэж байна.

## Онцлох үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрсөн алдартнууд 
* 1856 - Никола Тесла (Серби-Америкийн физикч, инженер)

## Энэ өдөр нас барсан алдартнууд 
* 1941 - Анандын Амар (БНМАУ-ын Ерөнхий Сайд)

## Тэмдэглэлт баярууд 
*Монгол улсын төрийн далбааны өдөр

----

0710
#10
7 сарын 13

**7 сарын 13** нь Григорийн тооллын жилийн 194 дахь (өндөр жил бол 195 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 171 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
Энэ өдөр Доналд Трампын амь насанд халдах гэж оролджээ 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0713
#13
7 сарын 14

**7 сарын 14** нь Григорийн тооллын жилийн 195 дахь (өндөр жил бол 196 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 170 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1789 — Парис хотын оршин суугчид бослого гаргаж Бастили цайзыг эзлэн авч Францын хувьсгал эхэлсэн. 
* 1860 — Оросын Төрийн банк бий болсон.
* 1917 — Финланд улс өөрөө засах болсоноо тунхаглав.
* 1920 — Улаан армийн нэгтгэл Литвагийн нийслэл Вильнюс хотыг эзэлсэн.
* 1968 — ЗХУ, АНУ-ын хооронд арилжааны агаарын тээвэр нисэж эхлэв.
* 1976 — Канадад цаазаар авах ялыг хориглосон.

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 926 — Эзэн хаан Мураками (967 онд нас барсан) Японы 62 дахь Эзэн хаан (945—967), Шинто шашны бурхан.
* 1800 — Жан Дюма (1884 онд нас барсан) францын химич, органик химийг үндэслэгч.
* 1919 — Лино Вентура (1986 онд нас барсан) итали гаралтай францын кино жүжигчин.
* 1928 — Нодар Думбадзе (1984 онд нас барсан) зөвлөлт гүржийн зохиолч.
* 1990 — Ян Непомнящий, оросын шатарчин, 2007 онд их мастер цол хүртсэн.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 1223 — II Филипп Огюст (1165 онд төрсөн) Францын хаан (1180—1223).
* 1704 — Софья Алексеевна, оросын хаан Алексей Михайловичийн охин.

## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0714
#14
7 сарын 15

**7 сарын 15** нь Григорийн тооллын жилийн 196 дахь (өндөр жил бол 197 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 169 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
## Энэ өдөр нас барагсад 
2019 - Хөдөлмөрийн баатар, Төрийн соёрхолт хөгжмийн зохиолч Бямбасүрэнгийн Шарав (1952 онд төрсөн)

## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0715
#15
7 сарын 16

**7 сарын 16** нь Григорийн тооллын жилийн 197 дахь (өндөр жил бол 198 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 168 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
*1486 - Андреа дел Сарто, Италийн зураач
*1963 - Фиби Кэйтс, Aмерикийн жүжигчин 
*1967 - Вилл Феррелл, жүжигчин, хошин шогч

## Энэ өдөр нас барагсад 
*1342 - I Чарльз, Унгарын хаан
*2010 - Жэймс Гаммон, Америкийн жүжигчин
*2011 - Форрест Блю, Америкийн америк хөлбөмбөгчин

## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0716
#16
7 сарын 17

**7 сарын 17** нь Григорийн тооллын жилийн 198 дахь (өндөр жил бол 199 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 167 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
## Энэ өдөр нас барагсад 
1790 онд Адам Смит нас барсан.

## Тэмдэглэлт баярууд 
БНСУ-ын Үндсэн хуулийн өдөр
----

0717
#17
Монсон

**Монсон** () нь Испанийн хот.

## Эшлэл 
Ангилал:Испанийн суурин
Пржевальскийн нохой гүрвэл

**Пржевальскийн нохой гүрвэл** (*Teratoscincus przewalskii*).
*Lat: *Teratoscincus przewalskii*
*Eng: Przewalski's Wonder Gecko
*Rus: Сцинковый геккон Пржевальского
## Тархац 
Монгол, Хятадад тархсан.

;Монголд:
*Говь-Алтай аймаг
*Баянхонгор аймаг
*Өмнөговь аймаг

## Дүрслэл 
Биеийн нийт урт 150 мм. Их биеийн урт 93 мм, сүүл нь 60 мм-ээс уртгүй, их биеийн уртыг сүүлний уртад харьцуулсан харьцаа 1,27-2,07. Толгой нь том данхардуу, жижиг мөхлөгөн хайрсаар хучигдсан. Биеийн хайрс нь том, ромб хэлбэрийн. 

## Өнгө 
Бие нь цайвар бор өнгөтэй, нуруун дээрээ 5-6, сүүлэн дээрээ 5 хүрэн хөндлөн судалтай.
Ангилал:Геккон гүрвэл
Ангилал:Монголын амьтан ургамал
Теннесси

**Теннесси ** ()  нь  Америкийн Нэгдсэн Улсын Төв Зүүн хэсэгт оршдог АНУ-ын муж улс. Нийслэл нь Нашвилл, хамгийн том хот нь  Мемфис. Хүн ам нь 6,214,888 бөгөөд бүх тавин муж улс дундаа 17-т ордог.

## Зургийн цомог 

Файл:Tennessee Bicentennial Mall - carillon pillars.jpg
Файл:Alcoa-highway-black-friday-tn1.jpg
Файл:Tennessee State Capitol 2009.jpg

## Лавлах материал 
## Гаднын холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт


Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
7 сарын 18

**7 сарын 18** нь Григорийн тооллын жилийн 199 дахь (өндөр жил бол 200 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 166 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
## Энэ өдөр төрөгсөд 
*1918 - Нелсон Мандела, Өмнөд Африкийн бүрэн төлөөллийн ардчилсан сонгуулиар сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч. Тэрээр 1994–1999 онд Ерөнхийлөгчийн албыг хашсан († 2013).
*1993 - Өмнөд Солонгосын дуучин, бүжигчин, жүжигчин И Тэ-минь

## Энэ өдөр нас барагсад 
## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0718
#18
7 сарын 19

**7 сарын 19** нь Григорийн тооллын жилийн 200 дахь (өндөр жил бол 201 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 165 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд 
* 1870 — Франц-Пруссын дайн эхэлсэн. 
* 1900 — Парисын метро нээгдсэн. 
* 1928 — Хятад улс европын орнуудтай байгуулсан бүх «шударга бус» гэрээнүүдийг цулах шийдвэр гаргасан. 
* 1941-    Иосиф Сталин ЗХУ-ын Батлан хамгаалах Ардын комиссар болсон. 
* 1949-    Лаос Францаас тусгаар тогтносон.
* 1980-    Москва хотод XXII Зуны Олимпын наадам эхэлсэн.

## Энэ өдөр төрөгсөд 
* 1800 — Хуан Хосе Флорес (1864 онд нас барсан), венесуэлын цэргийн жанжин, Эквадорын анхны Ерөнхийлөгч.
* 1938 — Вахтанг Кикабидзе (2023 онд нас барсан) гүржийн жүжигчин, дуучин, кино зохиолч, кино найруулагч, дууны  зохиолч. 
* 1971 — Виталий Кличко, украины улс төрч, Киев хотын тэргүүн (с 2014), өмнө нь хүнд жингийн боксчин, дэлхийн аврага.

## Энэ өдөр нас барагсад 
* 2004 — Зэнко Сузуки (1911 онд төрсөн) японы улс төрч, 1980—1982 онуудад Японы Ерөнхий сайд байсан.
* 2024-  Нгуен Фу Чонг (1944 онд төрсөн), вьетнамын улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн. 2018-2021 онд Вьетнамын Ерөнхийлөгч, 2011 оноос Вьетнамын Коммунист намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга. 

## Тэмдэглэлт баярууд 
----

0719
#19