open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кофе хуурах

thumb|Кофег хуурах үйл явц

**Кофег хуурч** ногоон кофены үр-ийн химийн болон физик шинж чанарыг шарсан кофены бүтээгдэхүүн болгон хувиргадаг. Хуурах үйл явц нь ногоон кофены шошны амтыг өөрчлөх замаар кофены өвөрмөц амтыг бий болгодог юм. Хуураагүй шош нь шарсан шоштой адил хүчил, уураг, кофеин агуулдаг боловч шарж байх үед мэйллард урвал болон бусад химийн урвалын улмаас шарсан шошны амтгүй болдог. Кофе ихэвчлэн хэрэглэгдэх газар ойрхон шарж болдог, учир нь ногоон кофены үр нь шарахгүй байгаа кофегоос илүү тогтвортой байдаг. Ихэнх кофе нь томоохон хэмжээгээр үйлдвэрлэгддэг, харин сүүлийн жилүүдэд "ганц эх үүсвэртэй" кофег мэргэжлийн газруудад үйлчилдэг нь жижиг хэмжээний кофены шарж боловсруулах хандлагыг эрчимжүүлсэн. Зарим кофе уудаг хүмүүс гэртээ кофе шарж, кофены амт чанарыг туршиж үзэх, хамгийн шинэлэг шарж чанарыг хангах зорилгоор энэ хоббигоо эрхэлдэг.

Кофе шатаах анхны хэрэгсэлүүд нь 15-р зууны үеийн Османы эзэнт гүрэн, Сефевийн эзэнт гүрэн зэрэг орнуудад ашиглагдаж байсан металл эсвэл порцелан савнууд байжээ. 19-р зууны сүүлээр Америк болон Европт томоохон хэмжээний кофены шарж боловсруулах үйлдвэрүүдийг бэлтгэхийн тулд арилжааны шарагчдад янз бүрийн эрхийн бичиг олгосон. 1950-аад онд, амтлаг кофег илүү алдартай болгосноор мэргэжлийн кофе газрууд үүсч, уламжлалт аргаар чанаж ууссан кофег санал болгож эхэлсэн. 1970-аад онд дэлхий даяар олон төрлийн амттай кофе, төрөл бүрийн амтлаг кофены үрийг санал болгодог кофе газрууд байгуулагдсан. 1980-аад болон 1990-ээд оны үед тансаг кофены салбар томоохон өсөлт гаргасан. Энэ хандлага 21-р зуунд үргэлжилсээр байна.
Ангилал:Кофе
Ангилал:Кофены сэдэв
Элсэн чихэр орлуулагч

Элсэн чихэр орлуулагч

Элсэн чихэр орлуулагч нь элсэн чихэртэй адил чихэрлэг амтыг өгдөг хүнсний нэмэлт бөгөөд элсэн чихэрт суурилсан чихэрлэг амтлагчаас хамаагүй бага хүнсний энерги агуулдаг тул үүнийг калори илчлэггүй (тэжээл бус) эсвэл илчлэг багатай чихэр болгодог. Хиймэл чихэрлэг бодисыг ургамлын хандыг үйлдвэрлэх эсвэл химийн нийлэгжилтээр боловсруулж гаргаж авах боломжтой. Элсэн чихэр орлуулагч бүтээгдэхүүнийг жижиг шахмал, нунтаг, багц зэрэг янз бүрийн хэлбэрээр худалдаалж байна.

Энгийн сахар орлуулагчид аспартам, лам жимсний ханд, сахарин, сукралоз, стевиа, кали ацесульфам (ace-K), цикламат зэрэг орно. Эдгээр чихэрлэг бодисууд нь хоолны дэглэмийн ундааны үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд тэдгээрийг илчлэг нэмэхгүйгээр чихэрлэг болгодог. Нэмж дурдахад эритритол, ксилит, сорбит зэрэг чихрийн спиртүүд нь элсэн чихэрээс гардаг.

Зөвшөөрөгдсөн хиймэл чихэрлэг бодис болон хүний ​​хорт хавдрын хооронд ямар ч холбоо тогтоогдоогүй байна. Шүүмж, хоолны дэглэмийн мэргэжилтнүүд элсэн чихэрийг аюулгүй орлуулах тэжээллэг бус чихэрлэг бодисыг дунд зэрэг хэрэглэх нь эрчим хүчний хэрэглээг хязгаарлаж, цусан дахь глюкоз, жинг зохицуулахад тусалдаг гэж дүгнэжээ.
Шилжүүлэн суулгалт

Хөдөө аж ахуй болон цэцэрлэгжүүлэлтийн хувьд **шилжүүлэн суулгах** буюу дахин тарих нь ургамлыг нэг газраас нөгөөд шилжүүлэх арга юм. Ихэнх тохиолдолд энэ нь хүлэмжийн эсвэл хамгаалагдсан үржүүлгийн ор зэрэг оновчтой нөхцөлд үрийг соёолуулж, дараа нь өөр, ихэвчлэн гадаа, ургалт явагдахуйц газарт шилжүүлэн суулгах хэлбэрээр явагддаг. Үүнийг хийдэг хөдөө аж ахуйн машиныг шилжүүлэн суулгах төхөөрөмж гэж нэрлэдэг. Энэ нь захын цэцэрлэгжүүлэлт, ачааны аж ахуйд түгээмэл байдаг бөгөөд гадна талд тарих нь шилжүүлэн суулгахтай ижил утгатай байдаг. Зарим гоёл чимэглэлийн ургамлын цэцэрлэгжүүлэлтэд шилжүүлэн суулгах нь ургамлыг устгах ихээхэн эрсдэлтэй тул ховор бөгөөд болгоомжтой явагддаг.

Шилжүүлэн суулгалт нь олон төрлийн хэрэглээтэй.

## Үүнд: 
*Гадаа таатай нөхцөл үүсэхээс өмнө эхэлж ургамлыг дотор тарих замаар ургах хугацааг уртасгах;

*Залуу ургамлуудыг хангалттай тогтох хүртэл нь өвчин болон хортон шавжнаас хамгаалах;

*Шууд тариалахын оронд суулгац суулгаснаас гарч ирэх соёололтын асуудлаас зайлсхийх.

## Холбоотой өгүүлэл 
* Ургамал 
* Биологи

Ангилал:Ургамал судлал
Ангилал:Ургамал үржүүлэг
Шоколадны үүрмэгтэй жигнэмэг

**Шоколадны үүрмэгтэй жигнэмэг**ний гол онцлог орц нь шоколадны жижиг хэсэг эсвэл шоколадны үүрмэг юм. Энэхүү жигнэмэг нь 1938 онд АНУ-д анх үүссэн гэж үздэг бөгөөд Рут Грейв Уэйкфилд нь Nestlé-ийн бага зэрэг чихэрлэг шоколадны самар жижиглэн хэрчиж, жигнэмэгийн жоронд нэмж хийсэн нь энэхүү амттаны эхлэл болсон гэжээ. Гэсэн хэдий ч 1938 оноос өмнө өөр өөр хүмүүсийн гаргасан үрж жижиглэсэн шоколадтай жигнэмэгний жорууд байсан нь түүхэнд тэмдэглэгдсэн байдаг.

Ерөнхийдөө энэхүү жигнэмэгийн жор нь ихэвчлэн гурил, цөцгийн тос, бор ба цагаан элсэн чихэр, шоколадны үйрмэг, өндөг, ваниль зэргээс бүрдсэн зуурмагаас эхэлсэн байдаг. Харин зарим  төрлийн жоруудад зарим орцыг өөрчилж, өөр төрлийн шоколад, самар эсвэл овьёос нэмэх зэргээр олон янзын төрлүүдийг гарган авч болно. Мөн веган төрлүүд түгээмэл байдаг бөгөөд шаардлагатай орцуудыг орлуулж ашигладаг. Жишээлбэл; веган шоколад, веган маргарин, өндөгний орлуулагч зэргийг ашигладаг.

Шоколадтай жигнэмэгийн хувьд зуурмагт шоколад эсвэл какаоны нунтаг хольж, дараа нь шоколадны үүрмэгийг нэмж хийдэг. Жорын эдгээр төрлийг зуурмаг болон шоколадны төрөлөөс хамааран “давхар” эсвэл “гурвалсан” шоколадтай жигнэмэг гэж нэрлэдэг.
Ангилал:Жигнэмэг
Ангилал:Жигнэмэгийн сэдэв
Ангилал:1938 он
Зөөлөн ундаа

**Зөөлөн ундаа** гэдэг нь ихэвчлэн усан суурьтай, амт оруулсан ундаа бөгөөд заавал хийжүүлсэн байх албагүй боловч ерөнхийдөө нэмэлт амтлагчаар баяжуулсан байдаг. Ашигласан амт нь байгалийн гаралтай эсвэл хийсвэр байж болно. Амт оруулагч нь элсэн чихэр, өндөр фруктозтой эрдэнэ шишийн сироп, жимсний шүүс, элсэн чихэр орлуулагч (жишээ нь, хоолны дэглэмд зориулан ундаанд хэрэглэдэг), эсвэл эдгээрийн хослол байж болно. Зөөлөн ундаанд мөн кофейн, өнгө оруулагч, хадгалалтын бодис болон бусад нэмэлт орц байна. 

Зөөлөн ундаа нь "хатуу" согтууруулах ундаанаас ялгаатай тул "зөөлөн" гэж нэрлэгддэг. Зарим зөөлөн ундаанд бага хэмжээний согтууруулах бодис агуулагдаж болох боловч, олон орон болон бүс нутагт согтууруулах ундаанд тооцогдохооргүй байхын тулд согтууруулах бодисын агууламж нийт хэмжээний 0.5%-иас бага байх ёстой байдаг.  Зөөлөн ундааны төрөлд нимбэгтэй  ундаа, жүржийн ундаа, кола, усан үзэмтэй , кремтэй , цагаан гаатай ундаа,  шар айраг зэрэг багтана.

Зөөлөн ундааг хүйтнээр, мөсөн шоо ашиглаж эсвэл өрөөний температурт ууж болно. Эдгээрийг лааз, шилэн сав, хуванцар сав зэрэг олон төрлийн савлагаанд худалдаалдаг. Савнууд нь жижиг савнаас эхлээд олон литрийн багтаамжтай том сав хүртэл янз бүр байдаг. Зөөлөн ундааг түргэн хоолны газрууд, кино театр, хүнсний дэлгүүр, энгийн хоолны ресторан, тусгай зориулалтын ундааны дэлгүүр, худалдааны машин, баар, ундааны машинуудаас өргөнөөр худалдаж авч болох юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Ундааны марк
Ангилал:Архины агууламжтай ундааны сэдэв
Амттан

Амттан нь хоолны төгсгөлд иддэг зүйл юм. Ихэвчлэн чихэрлэг амттай хоолноос бүрддэг бөгөөд үүнд бялуу , жигнэмэг , зайрмаг , мөн амттай дарс , ликёр , ундаа зэрэг багтдаг. Зарим соёлд давслаг , амтгүй хоолны дараа чихэрлэг болгон амттан хийдэг. Гэхдээ дэлхийн зарим хэсэгт хоолны төгсгөлд амттан идэх уламжлал байдаггүй. "Амттан" гэдэг нь олон төрлийн чихэрлэг зүйл хамаарах бөгөөд үүнд жигнэмэг , бялуу , кекс , крем , цэлцэгнүүр , зайрмаг , нарийн боов , пирог , пудинг , макарон , чихэрлэг шөл , тарт , жимсний салат гэх мэт багтана ( жимс нь байгалийн чихэрлэг байдаг болохоор амттанд түгээмэл ордог). 

Түүхийн хувьд амттан нь зөвхөн дараах хоолнуудаас бүрддэг байсан: шинэхэн , чанасан , нөөцөлсөн , эсвэл хатаасан жимс , самар , бяслаг болон бусад сүүн бүтээгдэхүүн хуурай жигнэмэг , вафль , мөс болон зайрмаг гэх мэт. Гал тогоонд бэлтгэдэг чихэрлэг хоолнууд болох шинэхэн хийсэн нарийн боов , меренг , крем , пудинг , жигнэсэн жимс зэргийг "хөнгөн жууш" (хоолны өмнө иддэг зүйл ) гэж үздэг байсан бөгөөд амттангийн ангилалд багтаагүй байв. Харин 20-р зуунд эдгээр чихэрлэг хоолнууд амттаны төрөлд багтаж эхэлсэн юм


Ангилал:16-р зууны неологизм
Ангилал:Хүнсний бүтээгдэхүүн
Романтик хайр

Романс эсвэл романтик хайр гэдэг нь хайрын мэдрэмж, эсвэл хувь хүн рүү чиглэсэн хүчтэй татагдал, мөн тухайн бодгальд төрсөн ерөнхий мэдрэмж ба үр дүнд нь бий болсон сэтгэл хөдлөлөө эсрэг хүйстэндээ илэрхийлэх зан араншин юм.

"The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies"-ийн үзэж байгаагаар "Романтик хайр нь бие биедээ татагдах татагдал ба хосуудын хувиар 2 хүнийг холбосон холбоосны модельд суурилсан ба энэ нь гэр бүл болон гэрлэлтийн загварыг өөрчлөх нөхцөлийг бүрдүүлдэг байна." гэж үзжээ. Энэ нь романтик хайр нь хоёр хүний хоорон дахь бие биенээ гэсэн татагдлаас үүсэж болдгийг нотолж байна. Энэ нэр томьёо нь эхний ээлжинд 1800-гаад оны дараагаар барууны орнуудад "Хайр бол ойр дотно харилцааг эхлүүлэх шаардлагатай урьдач нөхцөл бөгөөд цаашдын гэр бүл болох алхмуудыг бий болгох суурь юм." гэж үзэн хэрэглэх болжээ. 
## Өөрөөр тайлбарласан тодорхойлолт
Нөгөө талаас "Collins" толь бичгийн тодорхойлж байгаагаар романтик хайр нь романтик харилцааны хүч чадал мөн ба хэт төгс төгөлдөр мэтээр хүлээн авахыг хэлдэг гэж үзсэн.Бие биеээ эрдэм мэдлэг, гоо сайхан гэх мэтээр урам өгөж байж хоорондын харилцаа нь цаашдын ирээдүйн асуудлуудыг даван гардаг гэж үзсэн юм.
Тав тухтай хоол

Тав тухтай хоол (заримдаа гуравдагч шатны боловсруулалттай хоол  гэж нэрлэдэг) гэдэг нь ихэвчлэн боловсруулсан, хэрэглэхэд хялбар байдлаар бэлтгэсэн хоолыг хэлнэ. Энэ төрлийн хоолыг ихэнхдээ шууд идэхэд бэлэн, эсвэл нэмэлт орц шаардалгүйгээр хэрэглэхэд бэлэн байдлаар үйлдвэрлэдэг. Тухайлбал, телевизийн хачир хоол, удаан хадгалах боломжтой бүтээгдэхүүнүүд, хөлдөөсөн хоол, бэлэн холимог, бялууны зуурмаг, зууш гэх мэт. Хоол хүнс судлаачид эдгээр бүтээгдэхүүний ихэнхийг хэт боловсруулсан хоол гэж үздэг бөгөөд тэдгээрийг эрүүл мэндэд сөрөг үр дагавартай хэмээн дүгнэдэг.

Талх, бяслаг, давсалсан хоол зэрэг бэлэн хоолыг олон зууны турш худалдаалсаар ирсэн бөгөөд энэ нь хүнсний үйлдвэрлэлийн технологи, ангиллын систем Нова ангилал гэх мэтээр тусгагдсан Тухайн бүтээгдэхүүнүүд улс орон, газар зүйн бүс нутгаас хамааран янз бүр байж болно. Зарим төрлийн тав тухтай хоол нь тэжээллэг чанартай холбоотой асуудал, сав баглаа боодол нь хог хаягдлыг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой шүүмжлэл хүлээдэг. Үүнийг даван туулахын тулд төрөл бүрийн аргуудыг ашиглаж, хэт боловсруулсан хоолноос үүдэлтэй сөрөг нөлөөг багасгах, хүүхдийн таргалалтын эсрэг тэмцэхэд анхаарч байна.
Тогтвортой байдлын стандарт ба гэрчилгээжүүлэлт

**Тогтвортой байдлын стандарт болон гэрчилгээжүүлэлт** гэдэг нь үйлдвэрлэгчид, жижиглэн худалдаачид болон үйлчилгээ үзүүлэгчдийн байгаль орчны болон нийгмийн, ёс зүйн, хүнсний аюулгүй байдлын сайн туршлагыг харуулах зорилгоор ашигладаг сайн дурын удирдамжууд юм. Дэлхий даяар 400 гаруй ийм стандарт байдаг. 

Энэхүү чиг хандлага нь 1980-аад оны сүүл болон 1990-ээд оны эхээр эхэлж, "Эко-шошго" гэх мэт хүнс, бусад бүтээгдэхүүний стандартуудыг нэвтрүүлснээр эхэлсэн. Ихэнх стандартууд нь нийгмийн тэгш байдал, эдийн засгийн хөгжил цэцэглэл болон олон талт оролцогчдын саналыг харгалзан үзэж, тодорхой салбарын туршлагад үндэслэн, түүхий эдийг тогтвортой тарьж ургуулах эсвэл нөөцийг ёс зүйтэйгээр ашиглах шалгуурыг агуулдаг. 

Энэ нь далайн биологийн олон янз байдалд аюул учруулахгүй хариуцлагатай загас агнуурын практик, хүний эрхийг хүндэтгэх, шударга цалин хөлс, эсвэл цай, кофе тариалалтад чиглэсэн стандартуудыг хамардаг. "Тогтвортой байдлын гэрчилгээжүүлэлт" нь ямар нэг байгууллага тухайн стандартыг хангаж байгааг шалгах үнэлгээний үйл явцыг илэрхийлдэг бөгөөд энэ нь нийлүүлэлтийн сүлжээгээр дамжих бүх шатны бүтээгдэхүүнийг баталгаажуулж, хэрэглэгчдэд харагдахуйц шошго хэлбэрээр илэрдэг.
Гоо үзэсгэлэн

**Гоо үзэсгэлэнг** ерөнхийдөө объектын хүний мэдрэмжинд тааламжтай нөлөөлөх онцлог шинж чанар гэж тодорхойлдог. Байгаль, нар жаргах, хүн төрөлхтөн, урлагийн бүтээл зэрэг зүйлсийг гоо үзэсгэлэнгийн жишээнд авч үздэг. Гоо үзэсгэлэн нь философийн нэгэн гол салбар болох гоо зүйн үндсэн ойлголт бөгөөд энэ нь эерэг гоо зүйн үнэлэмжийг илэрхийлдэг. Мөн үүнийг муухайтай эсрэгцүүлэн авч үздэг. 

Гоо үзэсгэлэнг ойлгоход тулгардаг нэг томоохон бэрхшээл бол түүний обьектив ба субъектив шинж юм. Нэг талаас, гоо үзэсгэлэн нь эд зүйлсийн шинж чанар гэж үзэгддэг бол, нөгөө талаас, тухайн үзэгчийн сэтгэл хөдлөл болон мэдрэмжийн хариу үйлдэл дээр тулгуурладаг. Субъектив шинж чанарын хувьд гоо үзэсгэлэнг “харагчийн нүдэнд оршдог” гэж үздэг. Үүний адилаар гоо үзэсгэлэнг мэдэрч, дүгнэхэд шаардлагатай “амт мэдрэмжийн чадвар”-ыг хөгжүүлэх боломжтой гэж үздэг бөгөөд энэ нь урт хугацаанд сурч, дасгалжуулж болохуйц чадвар юм. Энэ нь гоо үзэсгэлэнгийн тухай шүүгчдийн үнэлэмжийг зөвхөн субъектив эсвэл обьектив биш харин бүлэг хүмүүсийн үзэл бодол дээр тулгуурладаг болохыг харуулдаг.

Гоо үзэсгэлэнгийн тухай үзэл баримтлалууд нь гоо сайхан бүхий бүх объектод зайлшгүй хамаарах мөн чанарыг тодорхойлоход чиглэгддэг. Сонгодог үзэл баримтлал нь гоо үзэсгэлэнг объектын хэсгүүдийн хоорондын зөв харьцаа, тэдгээрийн нэгдмэл зохицолтой байдалд үндэслэдэг гэж үздэг. Харин гедонист үзэл баримтлал нь гоо үзэсгэлэнтэй байх гол нөхцөл нь тухайн объект таашаал авчрах чадвартай байх явдал гэж тодорхойлдог. Бусад үзэл баримтлалд гоо үзэсгэлэнтэй объектын үнэ цэнийг түүний үйл ажиллагааны зорилго, ач холбогдлын үүднээс тодорхойлох оролдлогууд багтдаг.
Ангилал:Гоо зүй
Ангилал:Гүн ухааны нэр томьёо
Кофены түүх

**Кофены түүх** олон зууны тэртээгээс эхтэй бөгөөд хамгийн анх Этиоп, дараа нь Йемен улсад үүссэн түүхтэй. Аль хэдийн 15-р зуунд Мекка мэдэж байсан. Мөн 15-р зуунд Йемений суфи хийдүүд кофег залбирлахдаа төвлөрөхийн тулд ашиглаж байжээ. Кофе хожим 16-р зууны эхээр Левант руу тархсан; Үүнээс Осман ба Мамлюкийн нийгэмд халал эсэх талаар маргаан үүсгэсэн. Кофе Италид 16-р зууны хоёрдугаар хагаст Газар дундын тэнгисийн худалдааны замаар нэвтрэн орж ирсэн бол Төв болон Зүүн Европчууд кофены талаар Османчуудаас сурч мэдсэн. 17-р зууны дунд үе гэхэд Энэтхэг болон Зүүн Энэтхэгт очсон байна.

17-р зууны сүүлчээр Баруун Европт, тэр дундаа Голланд, Англи, Германд кофены үйлдвэрүүд бий болжээ. Габриэль де Клие 1720 онд Мартиник руу кофены суулгац авчирч, тариалсан нь шинэ үед кофены хамгийн анхны тариалалт юм. Эдгээр шош нь хожим нь 18,680 кофены мод ургасан нь Сент-Домингу зэрэг Карибын тэнгисийн бусад арлууд болон Мексикт тархах боломжийг олгосон. 1788 он гэхэд Сент-Доминг дэлхийн кофены хэрэгцээний тэн хагасыг хангадаг байв. 

1852 он гэхэд Бразил дэлхийн хамгийн том кофе үйлдвэрлэгч улс  болсон бөгөөд тэр цагаас хойш энэ нөлөөллийгөө хадгалсаар ирсэн. 1950 оноос хойш Колумб, Зааны ясан эрэг, Этиоп, Вьетнам зэрэг хэд хэдэн томоохон үйлдвэрлэгчид гарч ирснээр тоглоомын талбар улам өргөжин тэлсээр ; Сүүлд нь 1999 онд Колумб хоёр дахь том үйлдвэрлэгч болжээ. Орчин үеийн үйлдвэрлэлийн технологи нь кофег их хэмжээгээр үйлдвэрлэхийн зэрэгцээ энэ нь өнөөдөр бидний гэрт байдаг зүйлсийн нэг болжээ.

Өнөөдөр кофе нь дэлхийн хамгийн алдартай ундны нэг бөгөөд дэлхийн хэмжээнд соёл, эдийн засагт ихээхэн нөлөө үзүүлдэг байна.
Google хайлтын систем

Google Хайлтын систем.

Google Хайлтын систем (мөн Google буюу Google.com гэж нэрлэдэг) нь Google компанийн үйлдүүлдэг хайлтын систем юм. Энэ нь хэрэглэгчдэд түлхүүр үг эсвэл өгүүлбэр оруулж, интернэтээс мэдээлэл хайх боломжийг олгодог. Google Хайлтын систем нь хайлтын асуулгад тохирсон вэбсайтуудыг шинжилж, эрэмбэлэх алгоритмуудыг ашигладаг. Энэ нь дэлхийн хамгийн түгээмэл хайлтын систем юм.

2020 оны байдлаар Google Хайлтын систем нь дэлхийн хайлтын зах зээлийн 92%-ийг эзэлж байсан. 2012 он гэхэд өдөрт 3.5 тэрбум гаруй хайлтыг боловсруулдаг байжээ.

Google Хайлтын систем нь дэлхийн хамгийн их зочилдог вэбсайт юм. Similarweb-ийн өгөгдлөөр, Google-ийн сарын дэлхийн нийт хандалтын 26.75% нь АНУ-аас, 4.44% нь Энэтхэгээс, 4.4% нь Бразилаас, 3.92% нь Их Британиас, 3.84% нь Японоос хийгддэг байна.

Google-ийн хайлтын үр дүнг тодорхойлох дараалал нь "PageRank" хэмээх эрэмбэлэх системд суурилдаг. Google Хайлтын систем нь хайлтыг өөрчлөн тохируулах олон янзын сонголтуудыг санал болгодог бөгөөд үүнд тэмдэглэгээг ашиглан хайлтад тодорхой зан төлвийг зааж өгөх, зарим хайлтыг оролцуулах, хасах зэрэг боломжууд багтдаг. Мөн нислэгийн байдал, илгээмжийн хяналт, цаг агаарын урьдчилсан мэдээ, валютын ханш, хэмжих нэгжийн хувиргалт, цагийн тооцоо, үгийн тодорхойлолт зэрэг интерактив үйлчилгээнүүдийг санал болгодог.
Мод тарих

Мод тарих гэдэг нь модны суулгацыг шилжүүлэн суулгах үйл явц бөгөөд ихэвчлэн ойжуулалт, газар нөхөн сэргээх, эсвэл тохижилтын зорилгоор хийгддэг. Энэ нь том мод шилжүүлэн суулгах, эсвэл модны үрийг бага зардлаар тарьдаг нь илүү удаан хугацаанд ургадагаараа ялгаатай. Мод нь олон жилийн туршид байгаль орчиндоо хүчилтөрөгч үйлдвэрлэх, агаарын чанарыг сайжруулах, цаг уурын өөрчлөлтийг багасгах, усыг хамгаалах, хөрсийг хамгаалах, зэрлэг амьтдыг дэмжих замаар хувь нэмэр оруулдаг. Гэрэл нийлэгжилтийн явцад мод нүүрстөрөгчийн давхар ислийг шингээж, бидний амьсгалдаг хүчилтөрөгчийг бий болгодог.

Ойн аж ахуйн салбарт энэ үйл ажиллагааг “сэргээн ойжуулах” эсвэл “шинээр ойжуулах” гэж нэрлэх бөгөөд энэ нь мод тарих газрыг өмнө нь ойжуулсан эсэхээс хамаарна. Энэ нь хүний үйл ажиллагаа, түймэр, өвчин гэх мэтээс болж устсан эсвэл сүйдсэн газарт модны суулгац тарихыг хэлнэ. Мод тарих ажлыг дэлхийн олон хэсэгт хийдэг бөгөөд стратеги нь улс орон, бүс нутаг, ойжуулалтын компаний онцлогоос хамааран өөр өөр байдаг. Мод тарих нь ойн шинжлэх ухаанд тулгуурласан бөгөөд зөв хийвэл ой мод устсан газрыг амжилттай нөхөн сэргээх боломжтой. Сэргээн ойжуулах ажил нь хуучин ой модод их хэмжээгээр сүйтсэнд явдлын хариу арга хэмжээ боловч тарьсан ой мод нь байгалийн ойтой харьцуулахад биологийн төрөл зүйл, нарийн төвөгтэй байдлыг ховорхон нөхөн сэргээдэг юм.
Сахарын амттан

Чихэрийг өөрөөр "амттан" эсвэл "лолли" гэж нэрлэдэг бөгөөд элсэн чихрийг үндсэн орц болгон ашигласан амттан юм. Энэ ангилал нь шоколад, бохь, элсэн чихрийн амттан гэх мэт бүх төрлийн чихрийн бүтээгдэхүүнийг багтаана. Ногоо, жимс, эсвэл самрыг элсэн чихрээр бүрж, эсвэл амттанд оруулсан бол түүнийг чихэр гэж үзнэ. Физик шинж чанараараа чихэр нь их хэмжээний элсэн чихэр эсвэл чихрийн орлуулагч агуулдаг. Талх эсвэл бялуу шиг олон хүн хувааж иддэг хоолноос ялгаатай нь чихрийг ихэвчлэн жижиг хэмжээтэй хийдэг. Гэхдээ чихэр гэж юу болох нь хүмүүсийн тухайн хоол хүнсийг хэрхэн хэрэглэж байгаагаас хамаардаг. Жишээлбэл, хоолны дараа амттан болгон иддэг амттай боовноос ялгаатай нь чихрийг өдөр тутамд гараараа барьж идэхэд хялбар байдаг юм. Соёл бүр чихэр болон амттаны талаар өөр өөр ойлголттой байдаг. Нэг хоол хүнсийг нэг соёлд чихэр гэж үздэг бол өөр соёлд амттан гэж үзэх тохиолдол байдаг.
Шоколадан чихэр ба шоколадны шахмал

**Шоколадан чихэр ба шоколадны шахмал хавтан**

Шоколадан чихэр гэдэг нь шоколад агуулсан амттан бөгөөд самар, жимс, карамель, нугат, вафли зэрэг давхарга эсвэл холимог орцтой байж болно. Хугалахад хялбар, хавтгай шоколадан чихрийг бас шоколадны шахмал хавтан гэж нэрлэдэг.

Зарим төрлийн англи хэл болон хүнсний шошгоны стандартад шоколадны шахмал хавтан гэсэн нэр томьёо нь зөвхөн цул шоколадан хавтанг хэлдэг бөгөөд нэмэлт орцтой бүтээгдэхүүнийг шоколадан чихэр гэж нэрлэдэг.

Шоколадны шахмал хавтан нь түүхий какаоны орцноос үйлдвэрлэх ба нунтаглах, боловсронгуй болгох, кончлох, темпер хийх зэрэг олон үе шатыг шаарддаг. Эдгээр процессыг янз бүрийн улс орны шоколад үйлдвэрлэгчид бие даан боловсруулсан тул анхны шоколадны шахмал хавтан бий болсон тухай яг тодорхой цаг үе байхгүй. Цул шоколад нь 18-р зуунд аль хэдийн хэрэглэгдэж байсан. 19-р зуунд орчин үеийн шоколадны үйлдвэрлэл гарч ирсэн бөгөөд өнөөдөр ашиглаж буй ихэнх үйлдвэрлэлийн техникүүд энэ үеэр зохион бүтээгдсэн.

Хар шоколад, сүүтэй шоколад, цагаан шоколад нь шоколадны үндсэн ба гол төрөл юм. Какаогоос гаралтай биш орц нь ихэвчлэн үйлдвэрлэлийн зардлыг бууруулах зорилгоор шоколадны шахмал хавтангууд буюу шоколадан чихэр дээр нэмж ирсэн. Өнөөдөр төрөл бүрийн шоколадны шахмал хавтан болох шоколадан чихрийн брэндүүд худалдаалагдаж байна.
Улирал

Улирал
Улирал гэдэг нь тухайн бүс нутгийн цаг агаар, экологийн өөрчлөлт, болон өдрийн гэрлийн уртын өөрчлөлтөд тулгуурлан жилийн хугацааг хуваасан нэг хэсэг юм. Дэлхий дээр улирлууд нь Дэлхийн нарыг тойрон эргэх замын хазайлтын тэнхлэгийн параллел байдлаас үүддэг. Сэрүүн болон туйлын бүс нутагт улирлуудыг Дэлхийн гадаргууд тусах нарны гэрлийн эрчим өөрчлөгдөх байдлаар тодорхойлдог. Эдгээр өөрчлөлт нь зарим амьтдыг ичээлэх эсвэл нүүдэллэхэд хүргэж, ургамлуудыг намжаахад хүргэж болдог. Янз бүрийн соёл иргэншил нь орчин үеийн болон түүхэн цаг үеийн улирлын тоог өөр өөрөөр тодорхойлдог.

Хойд хагас бөмбөрцөгт тав, зургадугаар сар болон долдугаар сард нарны гэрэл хамгийн шууд тусдаг (иймээс зургадугаар сард "Зуны дунд" баярыг уламжлал ёсоор тэмдэглэдэг), учир нь энэ үед хагас бөмбөрцөг Нартай шууд харгалздаг. Харин Өмнөд хагас бөмбөрцөгт энэ нь арваннэгдүгээр, арванхоёрдугаар сар болон нэгдүгээр сард тохиодог. Дэлхийн тэнхлэгийн хазайлт нь зуны саруудад нарыг тэнгэрт илүү өндөрт байлгаж, нарны цацраг ихсэхэд хүргэдэг. Улирлын хожимдлын улмаас Өмнөд хагас бөмбөрцөгт хамгийн дулаан сарууд нь зургадугаар, долдугаар болон наймдугаар сар байдаг.
Шенгений бүс

**Шенгений бүс** нь харилцан хил дээр хилийн хяналтыг албан ёсоор цуцалсан Европын  улсыг хамардаг. Европын Холбооны (ЕХ) эрх чөлөө, аюулгүй байдал, шударга ёсны (AFSJ) өргөн хүрээний бодлогын хүрээнд олон улсын аялал жуулчлалын зорилгоор нийтлэг визний бодлогын хүрээнд ихэвчлэн нэг харьяаллын дагуу ажилладаг. Энэ бүсийг Люксембургийн Шенгенд гарын үсэг зурсан 1985 оны Шенгений гэрээ, 1990 оны Шенгений конвенцийн нэрээр нэрлэсэн.

27 Европын Холбооны гишүүн орны 25 нь Шенгений бүсийн гишүүн юм. Кипр болон Ирланд нь Шенгений бүсэд ороогүй цорын ганц ЕХ-ны гишүүн орон юм; Кипр улс гэрээгээр ирээдүйд нэгдэх үүрэг хүлээсэн боловч 1974 оноос хойш Умард Киприйг Турк улс эзлэн түрэмгийлснээс хойших геополитикийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан оролцоо нь хүндрэлтэй байгаа бол Ирланд улс өөрийн визний бодлогоо хэрэгжүүлдэг. Дани улс мөн AFSJ-ийн бодлогын өргөн хүрээнээс татгалзаж байгаа боловч Шенгений хэлэлцээрийг засгийн газар хоорондын үндсэн дээр баталсан боловч өөртөө засах Гренланд, Фарерын арлуудыг чөлөөлсөн. Дани улс үүнээс үүдэн Шенгений бүсэд хэрэгжүүлсэн арга хэмжээг нэвтрүүлэх, хүчингүй болгох санал өгөх эрхгүй.

Европын Холбооны гишүүн орнуудаас гадна Европын чөлөөт худалдааны нийгэмлэгийн бүх гишүүн орнууд болох Исланд, Лихтенштайн, Норвеги, Швейцар улсууд ЕХ-той Шенгений бүсийн нэг хэсэг болох хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын үсэг зурсан. Түүнчлэн Андорра, Монако, Сан-Марино, Ватикан гэсэн дөрвөн одой улсын нутаг дэвсгэр нь жижиг хэмжээтэй, хилийн хяналтыг идэвхтэй явуулахад бэрхшээлтэй тул Шенгений бүсэд *де-факто* багтдаг.

Шенгений бүс нь 450 сая гаруй хүн амтай, 4,595,131 хавтгай дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэртэй. Өдөр бүр 1.7 сая орчим хүн Европын дотоод хилээр ажилдаа явдаг бөгөөд зарим бүс нутагт эдгээр олон улсын зорчигчид ажиллах хүчний гуравны нэгийг бүрдүүлдэг. 2015 онд Шенгений хилээр нийтдээ 1.3 тэрбум удаа нэвтэрсэн байна. Тавин долоон сая гаталга нь 2.8 их наяд еврогийн үнэ бүхий авто замаар ачаа тээвэрлэхтэй холбоотой байв. Шенгений үр дүнд үүссэн худалдааны зардлын бууралт нь газарзүйн байршил, худалдааны түнш болон бусад хүчин зүйлээс хамаарч 0.42%-иас 1.59%-ийн хооронд хэлбэлздэг. Шенгений бүсээс гадуурх улс орнууд ч ашиг хүртдэг.

## Тэмдэглэл
## Эшлэл

Ангилал:1995 онд байгуулагдсан
Ангилал:Хилийн гарц
Ангилал:Олон улсын аяллын баримт бичиг
Морис Бежар

**Морис Бежар** (франц. *Maurice Béjart*, жинхэнэ Морис-Жан Берже́ (франц.* Maurice-Jean Berger*), 1927 оны 1-р сарын 1-нд Марсель хотод төрсөн—2007 оны 11-р сарын 22-нд Лозаннд нас барсан) — францын балетын бүжигчин, бүжиг дэглээч, театр, дуурийн найруулагч, 20-р зууны хамгийн том бүжиг дэглээчдийн нэг.

Философич, соёл, боловсролын зүтгэлтэн Гастон Бержегийн (1896-1960) хүү юм. Тайзны нэрээ “Бежарт” гэж Мольерийн эхнэрийн овогийг авсан бөгөөд түүнд үлгэр дуурайл үзүүлсэн жүжгийн зохиолч (Бежарт түүнд "*Le Molière imaginaire"* жүжгээ зориулсан).

## Намтар 
Морис Бежар нь томоохон философич, соён гэгээрүүлэгч, боловсролын зүтгэлтэн Гастон Бержегийн (1896-1960) хүү юм. Түүнийг 7 настай байхад эх нь нас барсан байна. 

Тэрээр Серж Лифарын (франц. *Serge Lifar)* бүтээлийг нөлөөн дор балетад өөрийгөө зориулахаар шийдсэн гэдэг. М.Бежар  Оросын цагаач Ольга Преображенская, хатагтай Рузанна, Любовь Егорова, Вера Волкова нартай хамт Парист суралцжээ.

1951 онд Стокхольм хотод тэрээр Биргит Кульбергтэй хамтран анхны балетаа тавьжээ. 1954 онд тэрээр өөрийн бүжгийн компани болох "''Ballet de l'Etoile''"-г байгуулжээ.

1960 онд тэрээр Брюссельд "Ballet du XXe Siècle" хамтлагийг байгуулсан. 1970 онд тэрээр тус хамтлагийн дэргэд балетын сургууль-студи нээсэн байна. 1973 онд тэрээр исламын шийт урсгалын шашинд орсон юм.
Суулгац

**Ургамалын суулгац** гэдэг нь ургамлын үрнээс урган гарч байгаа залуу спорофит юм. Суулгацын хөгжил үрний соёололтоос эхэлдэг. Энгийн суулгац нь дараах гурван үндсэн хэсгээс бүрдэнэ:

1.	**Радикул** (үр хөврөлийн үндэс),

2.	**Гипокотил** (үр хөврөлийн найлзуур),

3.	**Котиледон** (үрийн навчис).

Цэцэгт ургамлууд (ангиосперм) хоёр үндсэн ангид хуваагддаг бөгөөд тэдгээрийг үрийн навчны тоогоор ялгана:

•	Нэг талт навчит  ургамал (монокотиледон) нь нэг иртэй хэлбэрийн котиледонтой байдаг.

•	Хоёр талт навчит ургамал (дикотиледон) нь дугуй хэлбэрийн хоёр котиледонтой.

Гимноспермүүд (нүцгэн үрт ургамал) илүү олон янз байдаг. Жишээлбэл, нарсны суулгац нь найман хүртэл котиледонтой байж болно. Зарим цэцэгт ургамлын суулгац нь котиледонгүй байдаг ба ийм ургамлыг акотиледонт гэж нэрлэдэг.

**Плюмуль** гэдэг нь ургамлын үр хөврөлийн анхны жинхэнэ навчнуудыг үүсгэдэг найлзуур болж хөгждөг хэсэг юм. Ихэнх үрэнд, жишээлбэл, наран цэцгийн хувьд плюмуль нь навчны бүтэцгүй, жижиг конус хэлбэртэй байдаг. Плюмуль нь котиледон газраас дээш ургатал өсөлт нь явагддаггүй. Үүнийг эпигеаль соёололт гэж нэрлэдэг.

Харин өргөн шош зэрэг ургамлын хувьд плюмуль дээр навчны бүтэц нь үрэндээ харагддаг. Эдгээр үрний хөгжил нь плюмуль хөрсөөр дамжин дээш ургаж, котиледон нь газрын доор үлддэг байдлаар явагддаг. Үүнийг гипогеаль соёололт гэж нэрлэнэ.
Гал түймэр

====== ==Гал түймэр ======
Гал түймэр, ой модны гал, эсвэл бут сөөгний гал нь шатамхай ургамлын бүсэд (төлөвлөөгүй, хяналтгүй, урьдчилан таамаглах боломжгүй) гал юм. Ургамлын төрөл зүйлийн онцлогоос хамааран гал түймрийг (Австралид) бут сөөгний гал, цөлд гал, өвсний гал, толгодын гал, хагийн гал, хээрийн гал, ургамлын гал, эсвэл veld гал гэж тодорхойлох боломжтой. Зарим байгалийн ой модны экосистемүүд гал түймрээс хамааралтай байдаг. Гал түймэр нь хүмүүсийн ашиг тусын төлөө явуулдаг хяналттай эсвэл [төлөвлөгөөт шатаалтаас] ялгаатай. Орчин үеийн ой модны менежмент нь галын эрсдлийг бууруулах, байгалийн ой модны [мөчлөгийг дэмжих] зорилгоор төлөвлөгөөт шатаалтыг ихэвчлэн ашигладаг. Гэсэн хэдий ч хяналттай шатаалт нь алдаатайгаар [гал түймэр] болж хувирч болох юм.

Гал түймрийг асаах шалтгаан, физик шинж чанар, шатамхай материалын байдал, мөн галын цаг уурын нөлөөллөөр ангилж болно. Гал түймрийн хүчтэй байдал нь (шатамхай материал, физик орчин, цаг уурын нөлөөллөөс) хамаардаг. Нойтон үеийн дараа их хэмжээний [шатамхай материал] үүсгэж, дараа нь ган гачиг, халуун цаг ууртай үеүүд нь ихэвчлэн хүчтэй гал түймрийг дагалддаг. Эдгээр мөчлөгүүд нь [уур амьсгалын өөрчлөлт] гэх шалтгаанаас болж улам хүчтэй болж байна.
Цангалт

**Цангалт** 

Цангалт бол ууж болох шингэнийг хүсэх, улмаар амьтдын уух үндсэн зөн совин үүсдэг. Энэ нь шингэний тэнцвэрт байдалд оролцдог чухал механизм юм. Энэ нь шингэний дутагдал эсвэл натри гэх мэт зарим осмолитуудын концентраци нэмэгдсэнээс үүсдэг. Хэрэв биеийн усны хэмжээ тодорхой босго хэмжээнээс доош унасан эсвэл осмолитын концентраци хэт өндөр байвал тархины бүтэц нь цусны найрлага дахь өөрчлөлтийг илрүүлж, цангаж байгааг илтгэнэ. Тасралтгүй шингэн алдалт нь цочмог болон архаг өвчин үүсгэдэг боловч ихэнхдээ бөөрний болон мэдрэлийн эмгэгүүдтэй холбоотой байдаг. Полидипси гэж нэрлэгддэг хэт их цангах, полиури гэж нэрлэгддэг хэт их шээх нь чихрийн шижин эсвэл чихрийн шижин өвчний шинж тэмдэг байж болно. Бие дэхь рецепторууд болон бусад системүүд байдаг бөгөөд тэдгээр нь эзэлхүүн буурах эсвэл осмолитийн концентрацийг ихэсгэдэг. Зарим эх сурвалжууд "эсийн гаднах цангах" -ыг "эс доторх цангах" -аас ялгаж үздэг бөгөөд эсийн гаднах цангах нь эзэлхүүн багассанаас үүсдэг ба эсийн доторх цангах нь осмолитын концентраци ихэссэнээр үүсдэг.
Ангилал:эрүүл мэнд
Олон улсын хориг арга хэмжээ

**Олон улсын хориг арга хэмжээ** нь улс төрийн болон, эдийн засгийн шийдвэр, бусад улсуулдтай дипломат харилцаа тогтоох, олон улсын хууль, энх тайван, аюулгүй байдалд халдаж байгаа аюулын эсрэг хамгаалан хэрэгжүүлж буй олон талт эсвэл бүс нутгын хэмжээн дэх улс төрийн шийдвэрүүд юм. Энэхүү шийдвэрүүдэд тулгарсан аюул арилсан, шинээр аюул заналхийлээгүй үед л хүчэнгүй болдог, түр зуур ноогдуулсан эдийн засгийн, худалдаа, дипломат, соёлын эсвэл бусад хязгаарлалт(хориг арга хэмжээний хэм хэмжээнд) тогтоосон хязаарууд багтдаг.

Нэгдсэн үндэсний дүрмүүдийн VII бүлэгт зааснаар зөвхөн НҮБ-ын аюулгүй байдлын зөвлөл хориг арга хэмжээ тогтоох эрхтэй(41-р бүлэг) ба бүх НҮБ-ын гишүүн орнууд үүнийг дагаж мөрдөх үүрэгтэй(2,2-р бүлэг). Энэ нь олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах олон улсын нийгэмлэгийн хамгийн хүчтэй, хөнөөл багатай арга болж өгдөг юм. Цэргийн хүчин хориг арга хэмжээнд багтдаггүй.
Гэхдээ хэрэв хориг арга хэмжээ үр дүнгүй байвал тусдаа бүлэг болох 42-р бүлгийн доор цэргийн хүчин аюулгүй байдлын зөвлөлөөр зөвшөөрөгдөж болно.
Ангилал:Улс төр
Зууш

thumb|Трэйл микс нь Америкийн сонгодог зууш юм. Үүнийг газрын самар, үзэм, M&M-ээр хийдэг байна.

Зууш гэдэг нь ихэвчлэн хоолны хооронд иддэг хөнгөн амттан юм. Зууш нь ихэвчлэн 200 калориас бага байдаг ч энэ нь өөр байж болно. Зууш нь савласан хөнгөн зууш болон бусад боловсруулсан хоол, түүнчлэн гэртээ шинэхэн орцоор хийсэн зэрэг олон янзын хэлбэртэй байдаг.

Уламжлал ёсоор, зууш нь гэрт түгээмэл байдаг орцуудаар, нэг их бэлтгэлгүйгээр хийгддэг. Ихэнхдээ хүйтэн зүсмэлүүд, жимс жимсгэнэ, үлдэгдэл, самар, сэндвич, чихэр зэргийг хөнгөн зууш болгон ашигладаг. Тохиромжтой дэлгүүрүүд тархсанаар савласан хөнгөн зууш нь ихээхэн ашигтай бизнес болжээ.

Зууш хоол нь ихэвчлэн зөөврийн, хурдан бөгөөд сэтгэл ханахад хангалттай байхаар хийгдсэн байдаг. Боловсруулсан хөнгөн зууш нь бэлэн хоолноос илүү удаан эдэлгээтэй, амар муудадгүй ба илүү зөөвөр байдлаар бүтээгдсэн байдаг. Тэдгээр нь ихэвчлэн их хэмжээний чихэрлэг бодис, хадгалалтын бодис ба шоколад, газрын самар, тусгайлан боловсруулсан амт (чипс гэх мэт) зэрэг таалмаар найрлагууд агуулсан байдаг. Нэмэлт бодис хэрэглэхээс гадна хүнсний чанарыг муутгахгүйгээр савлах нь худалдаанд гаргахад чухал ач холбогдолтой.

Унтахынхаа өмнөхөн эсвэл шөнийн цагаар идсэн зуушыг "шөнийн зууш", "шөнө дундын зууш" гэж нэрлэж болно.

Ангилал:Хоол
Ангилал:Зууш
Тогтвортой байдлын хэмжилт

## **Тогтвортой байдлын хэмжилт** 
Тогтвортой байдлын хэмжилт нь ямар нэг зүйлийг хэр тогтвортой байгааг хэмжихэд ашигладаг хүрээ, үзүүлэлтүүдийн багц юм. Үүнд процесс, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, бизнесүүд багтана. Тогтвортой байдал нь тооцоолох зүйл юм.Тогтвортой байдлыг хэмжих нь боломжгүй байж болох бөгөөд тодорхой утга нь байхгүй байж болно.Тогтвортой байдлыг хэмжихийн тулд хүрээ болон үзүүлэлтүүд нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн салбаруудыг харгалзан үздэг. Үзүүлэлтүүд хэрэглээний хэргээр ялгаатай бөгөөд одоог хүртэл хөгжиж байна. Эдгээр нь үзүүлэлтүүд, жишиг болон аудитуудыг агуулдаг. Мөн тогтвортой байдлын стандартууд болон гэрчилгээжүүлэлтийн системүүдийг агуулдаг, жишээ нь Fairtrade болон Organic. Түүнчлэн индексүүд болон тооцоолол орно. Үүний зэрэгцээ үнэлгээ, шинжилгээ болон бусад тайлангийн системүүдийг агуулдаг. Эдгээр үзүүлэлтүүд нь өргөн орон зай болон цаг хугацааны хэмжигдэхүүнд ашиглагддаг.Байгууллагуудын хувьд тогтвортой байдлын хэмжүүрүүд нь корпорацийн тогтвортой байдлын тайлан гаргах болон Triple Bottom Line тооцоолол орно.Улс орнуудын хувьд тогтвортой байдлын засаглалыг үнэлэх буюу амьдралын чанарын хэмжүүрүүд эсвэл байгаль орчны үнэлгээ болох Environmental Sustainability Index болон Environmental Performance Index орно. Зарим аргачлалууд нь бидэнд тогтвортой хөгжлийг хянах боломжийг олгодог.Үүнд UN Human Development Index болон экологийн хөл зэргээс үүсгэгдсэн хөлийн мөрүүд орно.

Тогтвортой байдлын хэмжилттэй холбоотой хоёр ойлголт нь дэлхийн хязгаарууд болон экологийн хөл юм. Хэрвээ хязгаарууд давахгүй бөгөөд экологийн хөл нь биосферийн даах чадварыг хэтрэхгүй бол амьдралын хэв маягийг тогтвортой гэж үзэж болно.
Кофены буурцаг

Кофены буурцаг нь кофены модны үр ба, кофены эх үүсвэр юм. Энэ нь улаан эсвэл нил ягаан жимсний доторх үр юм. Энэ жимсийг ихэвчлэн кофены интоор гэж нэрлэдэг бөгөөд интоор шиг  том үртэй жимс байдаг билээ. Кофены буурцаг нь хэдийгээр яг буурцаг биш ч гэлээ төстэй учраас буурцаг хэмээн нэрлэгддэг. Интоорын багахан хувь нь "peaberry" гэж нэрлэгддэг ганц үрийг агуулдаг ба энэ нь нийт кофены буурцгийн 10-15 хувийг л эзэлдэг. Peaberry нь ердийн кофены буурцгаас илүү амттай байдаг гэсэн нийтлэг итгэл үнэмшил байдаг. Бразил самар, цагаан будаатай адил кофены буурцаг нь ихэвчлэн эндоспермээс бүрддэг.

Кофены ургамлын эдийн засгийн хувьд хамгийн чухал хоёр сорт бол Арабика ба Робуста; Дэлхий даяар үйлдвэрлэсэн кофены ойролцоогоор 60% нь Арабика, ~40% нь Робуста. Арабика буурцаг нь 0.8-1.4% кофейн, Робуста буурцаг нь 1.7-4.0% кофейн агуулдаг. Кофе нь дэлхийн хамгийн өргөн хэрэглэгддэг ундааны нэг учраас кофены буурцаг нь зарим хөгжиж буй орнуудын гадаад валютын орлогын 50 гаруй хувийг бүрдүүлдэг томоохон бэлэн мөнгө, экспортын чухал бүтээгдэхүүн юм. 2017 онд нийт кофены үйлдвэрлэлийн 70%-ийг экспортолсон нь 19.9 тэрбум ам доллар хүржээ. Дэлхийн кофены үйлдвэрлэл асар том бөгөөд 2023 оны байдлаар 495.50 тэрбум ам доллараар үнэлэгдсэн бөгөөд кофе, кофены буурцгийн хамгийн том үйлдвэрлэгч нь Бразил юм. Кофены буурцгийн бусад гол экспортлогчидод Колумби, Вьетнам, Этиоп зэрэг улсууд орно.

Ангилал:Хүнс
Ангилал:Кофе
XV Григори

**XV Григори**  (латин. *Gregorius PP. XV*;  энгийн ард нэр нь *Алессандро Лүдовизи*, итали. *Alessandro Ludovisi*; 1554 оны 1-р сарын 9-нд Болонья хотод төрсөн —1623 оны 7-р сарын 8-нд Ром хотод нас барсан) —1621 оны 2-р сарын 9-нөөс 1623 оны 7-р сарын 8-ны хооронд Ромын Пап лам байсан.

Алессандро Людовиси 1554 оны 1-р сарын 9-нд Болонья хотод Лүдовизи хэмээх алдарт язгууртны гэр бүлд төржээ. Түүний эцэг нь Помпео Лүдовизи, Самогги гүн, эх Камилла Бианчини нар байв. Тэрээр Ром дахь Иезуитийн нэрэмжит Ромын шашны коллежид боловсрол эзэмшсэн бөгөөд дараа нь 1575 онд Болонийн Их сургуулийг хуульч мэргэжлээр төгссөн. 1612 онд Болонья хотын хамба ламаар томилогдсон байна.

Ромын пап V Паул 1621 оны 1-р сарын 28-нд нас барсны дараа Аллесандро Лүдовизи Ром руу явж Пап ламыг сонгох ажиллагаанд оролцож сонгогдоод шашны Григори нэр автлаа Болонья хот доо хамба лам байжээ. 

Ромын Пап болсныхоо дараа тэрээр кардиналаар томилсон хорин таван настай хамаатан Людовико Лүдовизиг ивээн тэтгэж байжээ. Чухамдаа Людовико үндсэндээ авга ахынхаа өдөр тутмын ажлыг удирдаж эхэлсэн, учир нь ХV Григори 67 нас хүрээд хөгширч, бие муу учир ажлаа гүйцтгэх чадвар муу байсан юм.

ХV Григори 2 жил Пап ламын үүрэгт ажил гүйцэтгээд 1963 оны 7-р сарын 8-нд нас баржээ.
Хятадын төмөр зам компани

**«Хятадын төмөр зам»** (хятад. 中國鐵路總公司, хялбар. 中国铁路总公司, пиньинь *Zhōngguó tiělù Zǒnggōngsī*, англи. *China State Railway Group Company Limited*) — БНХАУ-ын үндэсний төмөр замын сүлжээний оператор болсон төрийн компани юм. 2013 онд Хятадын Төмөр замын яамыг шинэчлэн зохион байгуулсны үндсэн дээр байгуулагдсан. Төв байр нь нийслэл Бээжин хотод байрладаг.

2024 оны байдлаар "Хятадын төмөр зам" компани 4.31 тэрбум зорчигч, 5.18 тэрбум тонн ачаа тээвэрлэжээ. Ашиглаж буй төмөр замын нийт урт 162,000 км, түүний дотор 48,000 км өндөр хурдны замтай ажээ. 

## Үйл ажиллагаа 
Тус компани нь Хятадын Сангийн яамны хяналт дор үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Хятадын төмөр зам нь нийтдээ 2 сая орчим ажилтантай, дэлхийн хамгийн том компаниудын нэг юм. Тус компани нь БНХАУ-ын Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яамны харьяа төрийн албаны жагсаалтад албан ёсоор бүртгэгдсэн төмөр зам, гүүр, хонгил, зорчигчийн буудал, ачааны өртөө, Төмөр замын цагдаагийн хэлтсийг хянадаг.

"Хятадын төмөр зам" компани нь хэд хэдэн охин болон салбар компаниараа дамжуулан төмөр замын сүлжээнд чингэлэг, химийн бүтээгдэхүүн тээвэрлэж, төмөр замын суурь бүтэц барих, тээврийн хэрэгслийн үйлдвэрлэл, засвар үйлчилгээ, санхүүгийн үйлчилгээ, үл хөдлөх хөрөнгийн гүйлгээ болон бусад үйл ажиллагаа эрхэлдэг.

Хятадын Төрийн төмөр зам группийн галт тэрэгний тээвэрлэж буй үндсэн бараа нь чингэлэг, нүүрс, цемент, хүдэр, элс, металл, химийн бүтээгдэхүүн, түүхий тос, нефтийн бүтээгдэхүүн, шингэрүүлсэн хий, мод, үр тариа, машин механизм, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж юм.

## Охин компаниуд 
* China Railway High-speed (CRH) — өндөр хурдны зоригч тээвэр.
* China Railway Travel Service Group — жуулчин  тээвэр.
* China Railway Special Cargo Service Company (CRSCS) — тусгай болон том оврын ачаа тээвэр (автомашин, хөлдөөсөн хүнсний бүтээгдэхүүн).
* China Railway Express Company (CRE) — шуудан холбооны тээвэр.
* China Railway Container Transport Company (CRCT) — чингэлэг тээвэр.
* China Railway Modern Logistics Technology — ачааны тээвэр.
* China — Europe Railway Express — Европ руу хийх ачаа тээвэр.
* China Railway International Multimodal Transport — Европ руу ачаа тээвэр.
* China Railway Science & Industry Group — төмөр замын тоног төхөөрөмж боловсруулах.
* China Railway Construction Engineering Group — төмөр замын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл.
* China Railway Engineering Equipment Group — төмөр замын тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэл.
* China Railway Materials Group Resources Technology — материал боловсруулах болон үйлдвэрлэл.
* China Railway Design Corporation — зам, гүүр, хоолойны зураг төсөл боловсруулах.
YouTube Premium

**YouTube Premium** ― өмнө нь Music Key болон YouTube Red гэж нэрлэгдэж байсан нь Америкийн YouTube видео платформоос санал болгож буй захиалгын үйлчилгээ юм. Энэ үйлчилгээ нь YouTube-ийн агуулгад зар сурталчилгаагүйгээр хандах боломж, YouTube-ийн бүтээгчидтэй хамтран бүтээсэн “YouTube Originals” хэмээх онцгой нэвтрүүлгүүдийг үзэх эрх, видеог татаж авах, гар утсан дээр видеог арын горимд тоглуулах, мөн YouTube Music хөгжмийн шууд дамжуулах үйлчилгээнд нэвтрэх зэрэг олон давуу талыг санал болгодог. Энэхүү үйлчилгээний захиалагчдын тоо 100 саяас давсан байна.

Эхлээд энэхүү үйлчилгээ нь 2014 оны 11-р сарын 14-нд Music Key нэртэйгээр нээлтээ хийж, YouTube болон Google Play Music дээрх оролцогч бичлэгийн студи  хөгжмийн видеог зар сурталчилгаагүйгээр шууд дамжуулалт хийх боломжийг санал болгож байв. Харин 2015 оны 10-р сарын 21-нд үйлчилгээний хамрах хүрээг өргөжүүлэн бүх YouTube видеонд зар сурталчилгаагүйгээр хандах боломжийг олгож, YouTube Red нэртэйгээр дахин нээлтээ хийсэн.

2018 оны 5-р сарын 17-нд YouTube уг үйлчилгээг YouTube Premium гэж нэрлэхээр өөрчилж, тусдаа YouTube Music захиалгын үйлчилгээг дахин гаргахаа зарласан. Мөн тухайн жил YouTube нь энэхүү үйлчилгээнд багтсан зарим анхны контентыг зар сурталчилгаатайгаар чөлөөтэй ашиглах боломжтой болгохоор төлөвлөж байгаагаа мэдээлсэн.
Тариалалт

Тариалалт

Тариалалт нь ихэвчлэн нэгэн төрлийн ургац тарихад мэргэшсэн, мөн хүнсний ногоо зэрэг нэмэлт талбайтай байдаг газар тариалангийн аж ахуй юм. Эдгээр газрууд нь ихэвчлэн тариалангийн байшингийн төвлөрсөн хэсэгт байрлах бөгөөд хөвөн, каннабис, кофе, цай, какао, чихрийн нишингэ, опиум, сизал, тослог ургамал, дал мод, жимс, резин мод, ойн мод зэрэг ургамлыг тарьж ургуулдаг. Хамгаалалтын бодлого болон байгалийн давуу талууд заримдаа тариалалтын байршлыг тодорхойлоход нөлөөлдөг.

Орчин үед энэ нэр томъёо нь ихэвчлэн томоохон хэмжээний эдлэн газруудыг илэрхийлдэг. 1860 оны үеэс өмнө энэ нь Британий Хойд Америкийн өмнөд хэсгийн ямар ч хэмжээтэй фермийг илэрхийлдэг байсан бөгөөд Ноа Вебстерийн тэмдэглэснээр, Мэриланд мужаас хойшхи газруудад "ферм" гэдэг нэр томъёо илүү өргөн хэрэглэгдэх болсон. Мэриланд болон түүнээс өмнөд хэсгийн мужуудад боолчлолын хөдөлмөр түгээмэл байсан бөгөөд эдгээр тариалалтыг албадлагын хөдөлмөрөөр ажиллуулдаг байжээ. "Таримал газар" гэсэн нэр томъёог Их Британий ихэнх колониудад ашигладаг байсан ч Их Британи дотор энэ утгаараа бараг хэрэглэгддэггүй байсан. Харин модны тариалалт, арилжааны зориулалттай ойжуулалт эсвэл цэцэрлэг, паркуудад гоёлын зориулалттай мод, бут тарихыг голчлон илэрхийлдэг байсан.

Тариалалтын хамгийн эртний жишээнүүдийн нэг нь Ромын эзэнт гүрний латифунда бөгөөд энэ нь экспортлох их хэмжээний үр тариа, дарс, чидун жимсний тос үйлдвэрлэдэг байжээ. Европын колончлолын өргөжилтийн дараагаар олон улсын худалдаа нэмэгдэж, дэлхийн эдийн засгийн хөгжил өргөжихийн хэрээр тариалалт, тариалан өргөжсөн юм.
Хуучин ой

Хуучин ой

Хуучин ой (анхдагч ой гэж мөн нэрлэдэг) нь олон жилийн туршид хүний оролцоо, саадгүйгээр хөгжсөн ой юм. Үүний үр дүнд хуучин ойнууд өвөрмөц экологийн онцлог шинжүүдийг агуулдаг. НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага анхдагч ойг нутгийн модны төрөл зүйлээс байгалиараа нөхөн төлжсөн, хүний үйл ажиллагааны тодорхой ул мөр харагдахгүй, экологийн үйл явц мэдэгдэхүйц хөндөгдөөгүй ой гэж тодорхойлдог. Дэлхийн ойн гуравны нэг (34 хувь) нь анхдагч ой байна. Хуучин ойны онцлогт төрөл бүрийн модны бүтэц ордог бөгөөд энэ нь амьтдад олон янзын амьдрах орчныг бүрдүүлж, ойн экосистемийн биологийн олон янз байдлыг нэмэгдүүлдэг. "Байгаль дээр ургасан" буюу "анхны ургалттай" ой нь огт мод бэлтгэж байгаагүй хуучин ой юм. Төрөл бүрийн модны бүтэц гэдэг ойлголт нь олон давхарласан титэм, титэм доторх завсарлагууд, модны өндөр, диаметрийн янз бүрийн хэмжээ, төрөл зүйл, модлог хог хаягдлын ангиллыг багтаадаг.

2020 оны байдлаар дэлхий дээр 1.11 тэрбум га анхдагч ой үлдсэн байна. Дэлхийн анхдагч ойн 61 хувийг гурван улс (Бразил, Канад, Орос) эзэмшдэг. Анхдагч ойн талбай 1990 оноос хойш 81 сая га-аар буурсан ч 2010-2020 оны хооронд буурах хурд өмнөх арван жилтэй харьцуулахад хоёр дахин багасжээ.
Мотел

Зочид буудал буюу моторт зочид буудал эсвэл мотор буудал гэж нэрлэгдэх зочид буудал нь автомашины жолооч нарт зориулагдсан зочид буудал ба ихэвчлэн төв үүдний танхимаар биш харин автомашины зогсоолоос өрөө бүрийг шууд оруулдаг. Энэхүү нэр томьёо нь | дайны дараа толь бичигт орсон ба анхны зочид буудал "мотор зочид буудал" нэртэйгээр Калифорнийн Сан Луис Обиспо хотод (хожим нь "Дэн Буудал" гэж нэрлэгдсэн) 1925 онд байгуулагдсан. Зочид буудал нь ихэвчлэн нэгэн цогцолбор барилга байх ба өрөөнүүд нь зогсоол руу харсан хаалгатай, зарим тохиолдолд нийтийн талбай эсвэл машины зогсоол бүхий жижиг байшингийн цуглуулга хэлбэртэй байдаг. Зочид буудлуудыг ихэвчлэн хувь хүмүүс эзэмшдэг боловч сүлжээ зочид буудлууд ч бий.

## Зочид буудлын хөгжлийн явц 
1920-иод онд томоохон авто замын системүүд хөгжиж эхлэхэд алс холын замд аялах нь түгээмэл болж хямд, хялбархан хүрч болох шөнийн байрлах газар хэрэгцээтэй болсон нь зочид буудлын үзэл санааг хөгжүүлэхэд хүргэсэн. Зочид буудлууд нь 1960-аад онд автомашинаар аялах сонирхол нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор оргил түвшинд хүрсэн боловч шинэ сүлжээ зочид буудлуудын өрсөлдөөний үр дүнд шинээр баригдсан хурдны замууд руу дайран өнгөрөхөд энгийн үзэгдэл болсон. Зарим түүхэн зочид буудлууд АНУ Үндэсний түүхэн газруудын бүртгэлд бүртгэгдсэн байдаг
Тогтвортой байдлын тайлагнал/тайлан

Тогтвортой байдлын тайлан гэдэг нь сайн дурын, гуйсан эсвэл шаардлагатай эсэхээс үл хамааран санхүүгийн бус гүйцэтгэлийн мэдээллийг байгууллагын бус гадны хүмүүст болох ард иргэдэд ил болгохыг хэлнэ.[1] Энэ нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засаг, засаглалын асуудалтай холбоотой чанарын болон тоон статистикийн мэдээллийг авч үздэг. Эдгээр нь ESG(Environmental, Social and Corporate Governance- Байгаль орчин, Нийгэм болон Корпорацийн засаглал) гэсэн товчлолын дор ихэвчлэн цуглуулдаг шалгуурууд юм.[2] 

Санхүүгийн бус мэдээллийг тайланд нийтлэн оруулсан нь корпорацийн харилцаа холбоог ахиулсан алхам бөгөөд компанийн оролцоо, ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх үр дүнтэй арга гэж үзэж байна.[3]

Тогтвортой байдлын тайлан нь нийгмийн хариуцлагын хөтөлбөр, эрсдэлийн удирдлагын талаар ил тод мэдээллэх замаар компаниудад хэрэглэгчдийн итгэл найдварыг бий болгож, компании нэр хүндийг сайжруулахад тусалдаг.[4] Ийм харилцаа холбоо нь компаний гүйцэтгэлд нөлөөлдөг санхүүгийн хүрээнээс гадуур холбогдох мэдээллийг сонирхогч талуудад илүү өргөн хүрээтэй хандах боломжийг олгох зорилготой юм.[5]

ЕХ(EU- Europe Union- Европын холбоо)-ны хувьд зарим компаниудад тогтвортой байдлын талаар таьлагнадаг заавал дагаж мөрдөх практикийг Санхүүгийн бус тайлагналын удирдамж(Non-Financial Reporting Directive-NFRD)-аар зохицуулдаг.[6] Саяхан шинэчлэгдсэн ба Корпорацийн Тогтвортой байдлын тайлангийн удирдамж(Corporate Sustainability Reporting Directive- CSRD) гэж өөрчилсөн.[7][8]Тогтвортой байдлын тайлагналын арилжааны тогтолцоог боловсруулсан бөгөөд энэ дасгалд  компаниудыг чиглүүлэх стандарт эсвэл ижил төстэй санаачлагуудыг гаргадаг байна.

## Тогтвортой байдлын тайлагнал/тайлан-ын төрлүүд 
Тогтвортой байдлын тайлагналын ижил ойлголтыг тодорхойлохын тулд өргөн хүрээний нэр томьёо ашигладаг: ESG тайлан, санхүүгийн бус тайлан, нийгмийн тайлагнал, нийгмийн хариуцлагын тайлагнал, нийгэм-эдийн засгийн, нийгэм-байгаль орчны тайлан.
Цэцэг

Цэцэг буюу дэлбээ, цэцэглэлтийн эрхтэн нь цэцэгт ургамал (Angiospermae ангилалд хамаарах ургамлууд)-ын үржлийн эрхтэн юм. Цэцэг нь вегетатив эрхтнүүдээс бүрддэг бөгөөд үүнд: цэцгийн хөгжиж буй үеийг хамгаалж, бүрхэж байдаг дотоод хэсэг буюу дэлбээнүүд, тоос хүртээгчийг татах үүрэг бүхий тод өнгийн дэлбэн, мөн гамет (үр эс)-ийг үүсгэгч үржлийн эрхтнүүд орно. Эр гаметофит нь тоосонцорт агуулагдах бөгөөд тоосны уутанд үүснэ. Харин эм гаметофит нь үржлийн эрхтэн болох навчинцар дотор үүсдэг.

Ихэнх цэцэгт ургамлууд өөрсдийн тоосыг бусад цэцэг рүү шилжүүлэхийн тулд зөгий, эрвээхэй, шөнийн эрвээхэй зэрэг амьтад тусалдаг. Тэд эдгээр тоос хүртээгчийг татахын тулд тод өнгөтэй, том дэлбэн, хэт ягаан туяанд харагдах өвөрмөц хээ, анхилуун үнэр, мөн тоос хүртээгчдийн хоол хүнс болох бал үйлдвэрлэх зэрэг олон янзын аргыг ашиглан дасан зохицсон байдаг. Ийм байдлаар олон цэцэгт ургамал болон тоос хүртээгчид хамтран хувьсаж, харилцан хамааралтай болсон. Ургамлын хувьд энэ нь эс үржих үндэс суурь болж өгдөг бол, тоос хүртээгчдийн хувьд хоол тэжээл болдог. Цэцгийн тоос нь антерээс өөр нэг цэцгийн үр боловсрох хэсэгт (бүдүүвч) хүргэгдсэнийг тоос хүртэлт гэнэ.
Зарим цэцэг өөрөө өөрийгөө тоос хүртээж, нэгэн ургамлын өөр цэцгийн тоосыг ашиглан үр үүсгэж чаддаг бол, бусад нь өөрийгөө тоос хүртэхээс сэргийлэх арга механизмтай бөгөөд зөвхөн бусад нэг төрлийн ургамлын цэцгийн тоосыг дамжуулан хөндлөн тоос хүртэлтэд үрждэг. Өөрөө тоос хүртэх үзэгдэл нь цэцгийн эр болон эм эрхтэн нь нэгэн зэрэг боловсорч, тоос нь тухайн цэцгийнхээ үр боловсрох хэсэгт хүрэх боломжтойгоор байрлах үед болдог. Энэ тохиолдолд ургамал тоос хүртээгчдийг татах бал, тоосонцор зэрэгт хөрөнгө зарах шаардлагагүй байдаг. Зарим цэцэг бордолтгүйгээр диаспор (тариалангийн тархаагч эрхтэн) үүсгэдэг бөгөөд үүнийг партенокарпи гэнэ. Бордолт явагдсаны дараа цэцгийн үржлийн эрхтэн болох өндгөн эс үр жимс болж хөгжиж, дотор нь үр агуулдаг.

## Зураг 

Файл:Tulip Tulipa clusiana 'Lady Jane' Rock Ledge Flower Edit 2000px.jpg|Цагаан Лили цэцэг

Ангилал:Ургамал
Ангилал:Цэцэгт ургамал
Ангилал:Ургамлын төрөл
Идэж болох ургамлын иш

Идэж болох ургамлын иш нь хүний хэрэглэдэг ургамлын чухал хэсэг юм. Ихэнх ургамал иш, үндэс, навч, цэцэг, үр жимснээс бүрддэг. Хүн төрөлхтөн ихэвчлэн үрийг (жишээ нь, эрдэнэ шиш, үр тариа), навчийг (жишээ нь, салатны навч, бууцай, байцаа), жимсийг (жишээ нь, улаан лооль, авокадо, гадил), цэцгийг (жишээ нь, брокколи), үндсийг (жишээ нь, лууван, манжин) хүнсэнд хэрэглэдэг. Мөн зарим ургамлын ишийг шууд идэж болдог бөгөөд үүнд хэрээний нүд, хүрэн манжин, манжин зэрэг багтана. Үүнээс гадна, идэж болдог ишний навчлаг хэсгүүд (жишээ нь, цоохор майлз буюу гогод, гишүүнэ буюу хүрэн манжин) байдаг.

Ургамлын иш нь олон үүрэгтэй: иш нь ургамлыг бүхэлд нь тулж, түүний ургалт, хөгжлийг дэмждэг. Ишний үзүүр болон хажуугийн нахиа нь ургамлын ургалтыг дэмжиж, ишний модлог эдээр дамжин ус, эрдэс бодисыг үндсээс дээш дамжуулдаг бол торлог эд нь органик бодисыг навчнаас үндэс рүү хүргэдэг. Зарим ургамлын иш (жишээ нь, кактус) фотосинтез явуулах, ус хадгалах зэрэг онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг.