open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Соёлын өв

**Соёлын өв** бол өнгөрсөн үеийнхний бүтээсэн биет болон биет бус соёл бөгөөд олон жилийн цаг хугацааны шалгуурыг даван туулж, үнэ цэнтэй, хүндэтгэлтэй зүйл болгон хойч үедээ өвлүүлэн үлдээсэн соёлын зүйл юм. 

Соёлын өвийн объект нь хадгалалтын байдлаас үл хамааран газар, байгууламж (бүтээл), цогцолбор (чуулга), тэдгээрийн эд анги, холбогдох нутаг дэвсгэр, бусад байгалийн, байгалийн антропоген болон хүний ​​гараар бүтсэн объект юм. Антропологи, археологи, гоо зүй, угсаатны зүй, түүх, шинжлэх ухаан, урлагийн үүднээс цаг хугацааны туршид үнэ цэнийг хадгалж, жинхэнэ байдлаа хадгалсан байдаг.

## Соёлын өвийг хадгалахад чиглэсэн үйл ажиллагаа 
Соёлын өвийн дурсгалт газруудын жинхэнэ байдлыг хадгалахын тулд тэдгээрийн төрх байдалд бага зэрэг засвар хийх хэд хэдэн төрлийн үйл ажиллагаа бий.

*Сэргээн босголт* - соёлын өвийн объектын биет байдлыг бэхжүүлэх (хадгалах), хамгийн онцлог шинж чанарыг илрүүлэх, алдагдсан, гэмтсэн элементүүдийг сэргээх, тэдгээрийн жинхэнэ байдлыг хадгалах арга хэмжээ.

*Нөхөн сэргээлт* (дахин үнэлгээ) - соёлын өвийн объектын соёлын болон үйл ажиллагааны шинж чанарыг сэргээж, ашиглахад тохиромжтой байдалд хүргэх цогц арга хэмжээ.

*Музейд хадгалах* - соёлын өвийн дурсгалт зүйлийг аялал жуулчлалын зориулалтаар ашиглах боломжтой болгох арга хэмжээ.

## Монгол дахь соёлын өв 
Соёлын өвийг эрэн сурвалжлах, бүртгэх, судалж шинжлэх, зэрэглэл тогтоох, үнэлэх, хадгалах, хамгаалах, сэргээн засварлах, сэргээн уламжлуулах, өвлүүлэх, өмчлөх, эзэмших, ашиглах, сурталчлахтай холбогдсон харилцааг зохицуулах зорилгоор "Соёлын өвийг хамгаалах тухай" хуулийг 2014 онд шинэчлэн найруулсан юм. 

## Эх сурвалж
*https://legalinfo.mn/mn/detail/10439
I Фёдор

**I Фёдор Иванович** (1557 оны 5-р сарын 31-нд Москвад төрж, 1598 оны 1-р сарын 7-нд Москвад нас барсан) Бүх Оросын царь, Москвагийн их ван (1584 оны 3-р сарын 18-), "Догшин" IV Иван хаан, хатан хаан Анастасия Романовна нарын 3 дахь хүү. Рюриков угсааны Москвагийн сүүлийн төлөөлөгч.

Түүний сүсэг бишрэл, шашны номлогч байсны төлөө Оросын үнэн алдартны шашины сүм түүнийг "Москвагийн царь Ариун шүтлэгт Феодор I Иоаннович" хэмээн өргөмжлөсөн байна. 

## Бага нас 
Ирээдүйн Оросын царийн хүмүүжлийг "авга ах" Михаил Безнин, Андрей Клешнин нар хариуцаж байжээ. Эцгийнх нь хэлснээр Фёдор бол "төрийн эрх мэдлийн төлөө гэхээсээ илүү даруухан лам хүн болж төрсөн хүн" гэж байжээ. 1573 онд эцэг түүнийг Польш-Литвын хаан ширээнд нэр дэвшүүлэхээр санал болгож байсан. 1575 оны 1-2-р сард тэрээр Ирина Федоровна Годуноватай гэрлэжээ. 1581 оны 11-р сард том ах Иван нас барсны дараа (эцэг нь алсан гэж үздэг) Фёдор Оросын царийн ширээг залгамжлагч болжээ.

## Эрх мэдэл авсан үе 
Эцэг Оросын царь IV Иван 1584 оны 3-р сарын 18-нд нас барснаас хойш дөч дэх өдөр Боярын дум хуралдаж, хамгийн ойрын сүмийн баяруудын нэгэнд шинэ царийг өргөмжлөх ёслол хийсэн гэдэг. Энэхүү ёслолд царь анх удаа очирт таяг ашигласан байна.

Догшин IV Иван хүүгээ бие даан захирах чадваргүй гэж үзээд, ханхүү И.Ф.Мстиславский, хунтайж И.П.Шуйский, Н.Р.Юрьев, Б.Ф.Годунов, Б.Я.Бельский нараас бүрдсэн асран хамгаалагчийн зөвлөл байгуулжээ. Фёдорын хаанчлалын эхний хоёр жилийн дараа энэ зөвлөл ажиллахаа больсон бөгөөд энэ нь бүлэглэлүүдийн хооронд ширүүн сөргөлдөөн болсонтой холбоотой байсан юм. Энэ хугацаанд Нагово овгийн бояруудыг Углич руу шилжүүлж, Головин, хэвлэгч Ольферьев, Шуйский гэх мэт ноёд 1584 оны намраас хойш засгийн газарт давамгайлж байсан хатан хааны ах Борис Годунов эцэст 1587 он гэхэд эрх мэдлийг өөрийн гарт бүрэн шилжүүлж авсан байна. 

Фёдор Иванович шашин сүмийн асуудлыг голчлон сонирхож анхаардаг байсан бөгөөд дотоод, гадаад бодлогын бусад бүх асуудлыг хүргэн ах Борис Годунов хариуцдаг байсныг нийтээр хүлээн зөвшөөрдөг байжээ. Хааны ордонд Годуновын байр суурь маш өндөр байсан тул гадаадын элч нар Борис Годуновтой уулзахыг эрэлхийлж байжээ. "Фёдор хаанчилж, Борис захирч байсан"-ыг Орост ч, гадаадад ч бүгд мэддэг байсан байна. Түүх судлалд хааны эрүүл мэнд, сэтгэц муу байсан тул төрийг удирдахад бага оролцдог гэсэн үзэл баримтлал тогтоогдон үлджээ.

1597 оны сүүлээр Фёдор хүнд өвчилж 1598 оны 1-р сарын 7-ны өглөөний нэг цагт нас барсан байна.
II Фёдор

**II Фёдор Борисович** (1589 онд төрж, 1605 оны 6-р сарын 10-нд нас барсан) — Оросын хоёр дахь Годунов овгийн царь (1605 оны 4-р сараас 6-р сарын хооронд). Оросын хаан ширээнд хамгийн богино хугацаанд суусан царь юм. 

Фёдор 1589 оны 6-р сарын 7-нд Москвад Бояр Борис Федорович Годунов, түүний эхнэр Малюта Скуратовын охин Мария Григорьевна нарын гэр бүлд төржээ. Тэрээр Анкирийн Гэгээн Феодотыг дурсах өдөр төрсөн тул Фёдор нэр хүртсэн бололтой.

II Фёдорыг төрөхөөс өмнөхөн эцэг нь тус улсын цорын ганц захирагч байсан. Маш эрт (1594-1595 оноос эхлэн) залуу Фёдор Борисовичод хааныхтай тэнцэх алдар цол олгож эхэлсэн (түүнийг эцгийнх нь нэртэй хамт "бичдэг байсан", төрөл бүрийн ёслолд нэрийг нь зааж өгдөг, Элч төлөөлөгч нар түүний нэр дээр бэлэг илгээдэг байсан) байна.

Ханхүүгийн хүмүүжлийг "авга ах" Иван Чемоданов хариуцаж байсан. Тэрээр маш сайн боловсрол эзэмшсэн, эцэг нь "гэгээрсэн эзэн хаан" болохоор бэлтгэж байсан. Эцэг Борис өөрөө бичиг үсэг мэддэг байсан ч номын боловсрол эзэмшээгүй байжээ. Сүүлд Оросын түүхч Николай Карамзин түүнийг "Орос дахь Европын боловсролын анхны үр жимс" гэж нэрлэж байсан. Гэсэн хэдий ч сөрөг хүчнийхэн өв залгамжлагчийн өвчин, оюуны хомсдолын талаар Орост болон гадаадад цуурхал тараадаг байжээ.

Фёдор Борисович Москвагийн хаан ширээнд суусан үе нь ихээхэн тааламжгүй хүнд байжээ. Түүний эцэг Москва руу ирж яваа Хуурамч I Дмитрийтэй хийж буй дайны ид оргил үед гэнэт нас баржээ. 

16 настай Фёдор цэрэг удирдах туршлагагүй байсан тул Хуурамч Дмитрийд анхны ноцтой ялагдал хүлээсэн Басмановын гэр бүлд найдахаас өөр аргагүй болжээ. Василий, Иван Голицын, Михаил Глебович Салтыков, Иван Иванович Годунов нар мөн атаман Корела тэргүүтэй Хуурамч Дмитрийтэй холбоотон казакууд суурьшсан Кромын цайзын доорх цэргүүдэд үлджээ. Шинэ хаан тулалдаж буй армиас Москва руу Федор Иванович Мстиславский, Василий, Дмитрий Иванович Шуйский нарын ноёдыг Засгийн газарт дуудсан байна. 

Наум Плещеев, Гаврила Пушкин нарын хуурамч Дмитрийг дэмжигчид Тулагаас Москвагийн ойролцоох Красное Село хотод ирэв. Бослого Красносель хотын оршин суугчдын дэмжлэгээр Москвад тархсан. Тэд нийслэлд хүрэлцэн ирээд зургадугаар сарын 1-нд цаазаар авах газраас залилагчийн мэдээг зарлав. Тэр өдөр Москвачууд Боярын засгийн газрын зөвшөөрлөөр II Фёдор царийг, түүний эх, эгч Ксения нарыг Кремльд баривчилжээ. Хуурамч Дмитрийг Дмитрий Иванович нэрээр шинэ хаан хэмээн зарлав. Царийн гэр бүлийн хамт бусад Годуновуудыг мөн баривчилжээ.
ОУБХХ-ны улаан ном

Дэлхийн байгаль хамгаалах холбоо 1948 онд устаж, ховордож байгаа ургамал, амьтны зүйлийг бүртгэх комисс байгуулжээ. Энэхүү комисс нь дэлхий дахиныг хамарсан мэдээ баримт цуглуулан бүртгэж,”Улаан ном” бий болгох бэлтгэх ажлыг хангасан байна. Улмаар 1969 онд дэлхийн “Улаан ном”-ын анхны эхийг хэвлэхэд манай орноос тахь, хулан, хавтгай, япон тогоруу зэрэг дөрвөн зүйлийн амьтан багтжээ. Энэ ном нь нийтдээ 660 гаруй зүйлийн ховор буюу ховордож буй амьтад, олон тооны ургамлыг мэдээлсэн.
Дэлхийн “Улаан ном” хэвлэгдсэний дараа улс орнууд өөрийн нутаг орны хэмжээнд энэ ажлыг үргэлжлүүлж, эдүгээ 70 гаруй орон нэгэнт “Улаан ном”-той болжээ. Энэ нь аливаа улсын хэмжээнд ургамал, амьтны зүйлүүд ховордож буй эсэхийг бүх нийтээрээ хянан анхаарч байх баримт бичиг юм. Уг номыг улаан өнгөтэй хэвлэдэг нь “Анхаар! устана” гэсэн санааг илэрхийлдэг юм байна. Энэ нь, улаан чоно, соргог бөхөн мэтийн устаад байгаа, мазаалай баавгай, хар мөрний молцог хандгай зэрэг устаж болзошгүй амьтан, түүнчлэн ургамлыг хамгаалах төрийн бодлогыг тодорхойлох, хууль тогтоомжийг мөрдүүлэх, ховор, нэн ховор зүйлүүдийг авран хамгаалах, өсгөн үржүүлэх, тарьж ургуулах шинжлэх ухааны үндэслэл болох баримт бичиг ажээ.  Түүнчлэн “Улаан ном” нь устах аюулд орсон болон орж болзошгүй амьтан, ургамлыг сурталчлан таниулж, энэ талаарх мэдлэг, боловсролыг бүх нийтэд олгоход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Олон улсын байгууллага, улс орнуудтай амьтан, ургамлын мэдээлэл солилцох, тэдгээрийг хамгаалах, өсгөн арвижуулах чиглэлээр хамтын ажиллагааг хөгжүүлж, төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой.
Монгол Улсын тухайд, 1985 оны 12 дугаар сарын 23-нд анхны “Улаан ном”-ыг хэвлүүлэхээр шийдвэрлэж, 1987 онд хэвлэсэн. Энэ эхэд 23 зүйлийн хөхтөн, 19 зүйлийн шувуу, зургаан зүйлийн хоёр нутагтан ба хэвлээр явагч, хоёр зүйлийн загас, 86 зүйлийн ургамлыг багтаасан байдаг. Түүнээс хойш 1997, 2013 онд шинэчлэн хэвлүүлжээ. Хамгийн сүүлчийн шинэчилсэн эхэд нийт 110 зүйлийн амьтан, 192 зүйлийн ургамлыг багтаав. Шилүүс, суусар булга, ойн булга, хүрэн  баавгай зэрэг зургаан хөхтөн, цагаан тогоруу, усны нөмрөг бүргэд, одой галуу, ооч ёл, манхин галуу зэрэг 18 зүйл шувуу, эгэл загалмайт могой нэг зүйл мөлхөгч зэрэг нийт 25 зүйл амьтныг шинээр оруулсан байна. Монгол “Улсын Улаан ном”-д зөвхөн Монголд байдаг унаган амьтан хоёр зүйл, үлдвэр амьтан нэг зүйл, унаган ургамал 27 зүйл, үлдвэр /өнө эртний/ ургамал 13 зүйл тус тус багтжээ.  Мөн 95 зүйл дээд ургамал, таван зүйл хаг, 11 зүйл хөвд, зургаан зүйл мөөг, 13 зүйлийн замаг шинээр бүртгэсэн байна.
Харин өмнөх “Улаан ном”-д багтсан байсан зургаан зүйл хөхтөн, 13 зүйлийн шувуу, 60 зүйлийн дээд ургамал, хоёр зүйл хаг, гурван зүйлийн хөвд, нэг зүйлийн замаг хасагджээ.
“Улаан ном”-ын шинэчилсэн эхэд амьтан, ургамлын зүйл тус бүрийн монгол, латин нэр, статус, таних шинж, тархац, байршил нутаг, тухайн амьтны амьдралын онцлог, ургамлын үржил, тоо толгой, түүний хомсдох шалтгаан, хамгаалахаар авсан болон цаашид хамгаалах арга хэмжээг холбогдох судалгаа, шинжилгээний шинэ соргог мэдээ болон төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн хэрэгжилттэй уялдуулан монгол, англи хэлнээ бичсэн
Огюст Люмьер

**Огюст Луи Мари Николя Люмьер** (франц. *Auguste Louis Marie Nicholas Lumière*; 1862 оны 10-р сарын 19-нд Безансонд төрж, 1954 оны 4-р сарын 10-нд Лион хотод нас барсан) дүү Луи Люмьерын хамт кино зураг авах төхөөрөмжийг зохион бүтээж, Францын кино үйлдвэр, кино найруулгыг үндэслэгч юм. Дүү Луи Лумьер нь голчлон кино зураг авах, тоног төхөөрөмж зохион бүтээх талаар ажилладаг, харин өөрөө зохион байгуулагч, менежерийн үүргийг гүйцэтгэж байжээ.

## Намтар 
Огюст Люмьер 1862 оны 10-р сарын 19-нд Безансон хотод гэрэл зураг сонирхдог уран зураачийн гэр бүлд төржээ. Тэрээр дүү Луигийн хамт "кинотеатр" гэж нэрлэдэг төхөөрөмж зохион бүтээжээ. Гол зохион бүтээгч нь Луи Жан Люмьер байсан бөгөөд Огюст түүнд ихэвчлэн мөнгө санхүүгээр ​​тусалж байжээ. Техникийн шинэ бүтээлээс гадна ах дүү Люмьерууд киног тогтмол гаргаж нийтэд үзүүлж байх санаачилга гаргажээ.

1954 онд нас барахад Лион хот дахь Гилотье оршуулгын газарт дүүгийнх нь дэргэд оршуулжээ.
My Universe

"**My Universe**" нь Британийн рок Coldplay болон Өмнөд Солонгосын поп хамтлаг BTS нарын бүтээл юм. Энэ дуу нь 2021 оны 9-р сарын 24нд Palophone болон Atlantic рекордсоор дамжуулан худалдаанд гарч, улмаар Coldplay хамтлагийн 9 дэх цомог Music of the Spheres-д багтсан.

## Эх сурвалж
Ангилал:2021 оны дуу
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Ажиллах хүч

**Ажиллах хүч** гэж хөдөлмөр эрхлэх насны хүмүүс буюу 16-64 насны, хөдөлмөрийн чадвартай, ажилтай болон ажилгүй бүх хүмүүсийг хамруулан авч үздэг. Ажиллах хүчинд 16 наснаас доош буюу хүүхэд, ажил эрхлэх боломжгүй хүн буюу хөдөлмөрийн чадвараа алдсан хүн, 64-ээс дээш насны хүн буюу тэтгэвэрт гарсан хүнийг хамруулдаггүй.
Отгоншарын Батнайрамдал

**Отгоншарын Батнайрамдал** (1984 онд Ховд аймгийн Жаргалант суманд төрсөн) - МАН-ын нарийн бичгийн дарга. 2021-23 онд Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайдаар ажилласан.

1998 онд Ховд аймгийн 2-р арван жилийн дунд сургууль төгссөн.

2001 онд Монгол-Туркийн хамтарсан сургууль, 2004 онд Норвеги улсын Дэлхийн нэгдсэн коллеж, 2008 онд АНУ-ын Макалестер коллеж, 2015 онд АНУ-ын Харвардын их сургууль төгссөн.

## Ажилласан байдал 
* 2009-2010 онд Чоно корпорацид хөрөнгө оруулалтын менежер,
* 2011 онд Прайсватерхауз Күүперс-д санхүү, аудитын зөвлөх,
* 2011-2013 онд "Ориго партнерс Монголиа" компанид уул уурхайн хөрөнгө оруулалт хариуцсан дэд ерөнхийлөгч,
* 2015-2017 онд АНУ-ын Банк оф Америка-ийн Нью-Йорк болон Сиднейн салбарт уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын банкир,
* 2018 онд "Эрдэнэс тавантолгой" ХК-д IPO, хувьцаа хариуцсан дэд захирал,
* 2019 оноос Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын зөвлөх, 
* 2020 оны 7-р сараас Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн дэд сайд,
* 2023 оны 1-р сараас МАН-ын Гадаад харилаа хариуцсан орон тооны нарийн бичгийн дарга.  

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Жаргалантын (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1984 онд төрсөн
Нэмэхбаярын Амаржин

**Нэмэхбаярын Амаржин** (1990 онд төрсөн) *“Ub Comedy“* клубийн гишүүн, *"Авьяаслаг монголчууд 2018"* шоуны шилдэг оролцогч, Улс төр судлаач хүн юм.  

## Намтар 
Түүний аав Өвөрхангай аймгийн харъяат хүн юм. 

### Боловсрол 
* 2003-оноос АНУ-д эцэг эхийн хамт сурч амьдарсан.
* 2008-2012 он University of Colorado Denver, Улс төр, эдийн засаг судлалын бакалаврын зэрэг

### Ажилласан байдал 
"Юниверсал" англи хэлний төвийг үүсгэн байгулагч.

## Хувийн амьдрал 
Тэр АНУ-д найман жил, Канадад нэг жил амьдарсан. 2019 оны 8-р сард гэрлэсэн, хоёр охинтой.

## Гишүүнчлэл 
2023 онд Ардчилсан намд элсэж АН-ын даргын зөвлөх болсон.

## Цахим холбоос 
* Н.Амаржин: Би “цүнх баригч” нэр авахааргүй түүхтэй хүн шүү
* Амаржин Нэмэхбаяр
Oracle

**Oracle** (англи.*Oracle Corporation*) —Програм хангамж зохион бүтээж хамгийн их ашиг олдог "Microsoft" компаний араас хоёрт ордог, мэдээллийн технологийн салбарт "Alphabet", "Microsoft", "IBM" компаниудын араас 4-т ордог бөгөөд том сервер тоног төхөөрмж нийлүүлэгч америкийн компани юм.

Тус компани нь мэдээллийн сангийн удирдлагын систем, холбогч программ хангамж, бизнесийн хэрэглээний программ (ERP болон CRM систем, үйлдвэрлэлийн тусгай программ) үйлдвэрлэх чиглэлээр мэргэшсэн. Компанийн хамгийн алдартай бүтээгдэхүүн бол үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа эхлэн гаргаж байгаа "Oracle Database" юм. 2008 оноос хойш тус корпораци нь нэгдсэн техник хангамж, програм хангамжийн системийн үйлдвэрлэлийг эзэмшсэн бөгөөд 2009 оноос хойш "Sun Microsystems" компанийг худалдан авсны үр дүнд сервер тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэдэг болсон байна.

Oracle компани нь 1977 онд байгуулагдсан бөгөөд Лоуренс Жозеф Эллисон (англи. *Lawrence Joseph Ellison*, *Ларри Эллисон*; 1944 онд төрсөн) - үүсгэн байгуулагчдын нэг, 1977-2014 онд гүйцэтгэх захирал, хамгийн том хувьцаа эзэмшигч (2023 оны байдлаар 43%) юм. 2022 оны байдлаар 143 мянган ажилтантай. Остин хотод төв байр нь 1989-2020 он хүртэл байралж байгаад америкийн Цахиурын хөндий дэх Redwood Shores дахь өөрийн гэсэн барилга байгууламжид байрлаж байна.

## Компаний эзэмшигчид болон удирдлага 
Хамгийн том хувьцаа эзэмшигч нь Лоуренс Эллисон бөгөөд 2023 оны эхээр тус компанийн нийт хувьцааны 43 орчим хувийг эзэмшдэг байна; Энэ хувьцаа нь түүнийг дэлхийн 4 дэх баян хүн болгож байгаа юм. Мөн институцийн хөрөнгө оруулагчид болон хамтын сангууд 43 орчим хувийг эзэмшдэг бөгөөд хамгийн том хувьцааг The Vanguard Group (5.1%), BlackRock (4.3%) болон State Street Corporation (2.3%) эзэмшдэг байна.

Ерөнхий захирал - Сафра Катц (англи. *Safra Ada Catz*, еврей. צפרא כץ‎; 1961 онд төрсөн). Ларри Эллисон нь Захирлуудын зөвлөлийн дарга бөгөөд технологийн захирлаар (англи. *chief technology officer*) ажилладаг юм. Захиралуудын Зөвлөлд Ларри Эллисоноос гадна дэд дарга Жеффри Хенли (англи.*Jeffrey Henley*), Сафра Катз зэрэг 12 гишүүн ордог байна. 

## Олон улсын хамтын ажиллагаа 
Корпорацын удирдлага үйл ажиллагааны 4 бүс нутгийг тодотгодог байна: APAC (англи. *Asia-Pacific*), EMEA (англи. *Europe, Middle East, Africa*), NA (англи. *North America*), LE (англи. *Latin America*).  Мөн эдгээр бүс нутаг нь дэд бүс нутагт хуваагддаг байна жишээ нь EMEA дотор Зүүн Европ, ТУХН болон Монгол. 

2010 оны байдлаар корпорацын ажилчдын 63% нь АНУ-аас гадуур ажиллаж байсан ба тэдний гуравны нэг нь (21 мянга гаруй нь нийт ажиллах хүчний тавны нэг орчим) Энэтхэгт, гол төлөв Бангалор дахь техникийн дэмжлэг, Хайдарабад дахь хөгжлийн төвүүдэд ажиллаж байжээ. Үүний зэрэгцээ тус корпорацийн боловсруулалтын хөгжлийн 80% нь АНУ-д хийгддэг гэж мэдэгджээ.
Чикагогийн Их сургууль

**Чикагогийн Их сургууль** (англи. *University of Chicago*) — АНУ-ын Иллинойс мужийн Чикаго хот дахь 1890 онд байгуулагдсан судалгааны Их сургууль. Тус их сургууль нь америкийн шинжлэх ухаан, нийгэм, улс төрийн салбар дахь нөлөөгөөрөө хамгийн алдартай, нэр хүндтэй дээд боловсролын байгууллагуудын нэг юм.

Чикагогийн Их сургууль нь коллеж, төрөл бүрийн аспирантур, салбар дундын хороо, 6 мэргэжлийн сургалт болон тасралтгүй боловсролын сургуулиудаас бүрддэг байна. Хүмүүнлэгийн болон шинжлэх ухааны чиглэлээс гадна тус их сургууль нь мэргэжлийн боловсролын хүрээлэнгүүдээрээ алдартай бөгөөд үүнд: Анагаах ухааны сургууль. Прицкерийн бизнесийн сургууль Бут Хууль зүйн дээд сургууль, Нийгмийн үйлчилгээний удирдлагын сургууль, Төрийн бодлогын сургууль. Харрис ба теологийн семинар.

Тус Их сургуульд 15 мянга орчим хүн суралцдаг - 5 мянган бакалаврын оюутан, 10 мянган магистр, докторын оюутантай байна.

Чикагогийн их сургууль нь Нобелийн шагналтнаар дэлхийд дөрөвт жагсдаг бөгөөд түүний ажилтнууд, оюутнуудын 89 нь уг шагналыг хүртжээ. Тус их сургуулийн төгсөгчдийн тоонд Родсын 49 эрдэмтэн, 9 Филдсийн медалийн эзэн, 13 Үндэсний хүмүүнлэгийн ухааны одонтон, 13 тэрбумтан багтдаг байна.
Маркус Холмс

**Маркус Холмс** (англи. *Marcus Holmes*)  АНУ-ын Уильям ба Мэригийн коллежийн (College of William & Mary) Төрийн удирдлагын тэнхимийн профессор юм. 

Түүний судалгаа, багшлах сонирхол нь дипломат харилцаа, олон улсын аюулгүй байдал, олон улсын харилцааны онол, гадаад бодлогын чиглэлээр ажилладаг. Тэрээр William & Mary дахь Олон улсын харилцааны улс төрийн сэтгэл судлалын оюутны судалгааны лабораторийг удирддаг. Холмс бусад сэтгүүлүүдийн дунд Олон улсын байгууллага, International Studies Quarterly зэрэг сэтгүүлд өгүүлэл нийтлүүлсэн. 

Тэрээр 2015 онд "Дижитал дипломат: онол ба практик" (Routledge, 2015) номыг Корнелиу Бжола (Оксфордын их сургууль)-тай хамтран бичсэн.  Тэрээр Охайо мужийн их сургуульд докторын зэрэг хамгаалсан бөгөөд өмнө нь Жоржтауны их сургууль, Охайо мужийн их сургууль, Фордхамын их сургуульд багшилж байсан. Тэрээр одоо Гаагийн Дипломат, Дипломат, Гадаад Бодлогын сэтгүүлийн туслах редактор бөгөөд Пальгравын "Дипломат ажиллагаа ба олон улсын харилцаа" (Diplomacy and International Relations) цуврал номын цуврал редактороор ажиллаж байна. Түүний “Нүүр тулсан дипломат ажиллагаа, нийгмийн сэтгэл судлал, олон улсын харилцаа” (Face-to-Face Diplomacy: Social Neuroscience and International Relations) номыг Кембрижийн их сургуулийн хэвлэлтэй гэрээ байгуулсан байна. 

Мөн тэрээр 2015 онд "Цахим дипломат ажиллагаа: онол, практик" (Digital diplomacy: theory and practice) ном гаргасан. Энэ номондоо тэрээр:-"Ялангуяа цахим дипломат ажиллагааг нэвтрүүлэх (өөрөөр хэлбэл, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийг дипломат зорилгоор ашиглах) нь дипломатуудын мэдээллийн менежмент, олон нийтийн дипломат ажиллагаа, стратеги төлөвлөлт, олон улсын хэлэлцээр, тэр байтугай хямралын менежмент зэрэгт хэрхэн оролцох практикийг өөрчлөхөд нөлөөлсөн. Эдгээр томоохон өөрчлөлтүүд болон цахим дипломат аргачлалын санал болгож буй боломжийг үл харгалзан цахим дипломат ажиллагаа хэрхэн ажилладаг талаар аналитик үүднээс авч үзвэл бараг л мэдээлэлгүй байна" гэжээ.
Нурланбек Шакиев

**Нурланбек Тургунбекович Шакиев** (кирг. *Нурланбек Тургунбек уулу Шакиев*; 1977 оны 5-р сарын 13-нд ЗХУ-ын Бүгд найрамдах Киргиз Улсын Жалал-Абад мужийн Кара-Жыгач тосгонд төрсөн) — Киргизийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн. 2022 оны 10-р сарын 5-наас Киргизийн Жогорку Кенеш (парламент)-ийн дарга.

## Намтар 
Нурланбек Шакиев 1977 оны 5-р сарын 13-нд ЗХУ-ын Бүгд найрамдах Киргиз Улсын Жалал-Абал мужийн Кара-Жыгач тосгонд төрсөн. 

К.Скрябины нэрэмжит Киргизийн Хөдөө аж ахуйн академийн эдийн засгийн анги төгссөн. 

Тэрээр 1996 онд ажлын гараагаа "Обон" (орч. Хөгжмийн ая) сонины ерөнхий редакторын орлогчоор эхлүүлж, сүүлд ерөнхий редактор болжээ. 1997−1999 онуудад «Учкун» (орч. оч) сонины ерөнхий редактороор ажилласан. 

1999−2004 онуудад «Эркин-Тоо» (орч. Эрх чөлөөт уул) сонины Ерөнхий редакторын орлогч. 

2004 онд Киргизийн Тээвэр, холбооны яамны хэвлэлийн төлөөлөгч.

2005—2006 онуудад «Эркин-Тоо» сонины ерөнхий редактор байсан.

2006-2009 онд Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Ерөнхийлөгч Курманбек Бакиевын хэвлэлийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. 2009−2010 онд "ЭлТР" олон нийтийн телевиз, радиогийн ерөнхий захирлаар ажилласан. 

2010−2011 онд Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Соёл, мэдээллийн сайд. 

2012−2014 онд Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Жогорку Кенешийн Ата-Журт (орч. Эх орон) намын бүлгийн даргын зөвлөхөөр ажилласан.  

2017-2021 онд  «2-р суваг» (New TV) ХХК-ийг үүсгэн байгуулагч бөгөөд ерөнхий захирлаар ажиллаж байсан.

2021 онд  Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Жогорку Кенешийн VII чуулганы гишүүнээр сонгогдсон.

2022 оны 10-р сарын 5-нд Киргизийн Жогорку Кенеш (парламент)-ийн даргаар сонгогдсон байна.

Ангилал:Киргизийн улс төрч
Ангилал:1977 онд төрсөн
Конрад Аденауэрын сан

**Конрад Аденауэрын сан** (герман. *Konrad-Adenauer-Stiftung e.V.*) — Германы Христосын Ардчилсан Холбоо Намын дэргэдэх улс төрийн Сан юм. 2018 оны 1-р сарын 1-нээс Конрад Аденауэрын сангийн даргаар Бундестагийн дарга байсан Норберт Ламмерт, ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Германы Холбооны Боловсролын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Михаэль Тилен ажилдаг байна. 

## Үүссэн түүх, зорилго 
Тус байгууллага нь 1955 онд Бруно Хекийн удирдлаган дор Христийн ардчилсан хүмүүжлийн ажил явуулах зорилгоор байгуулагдсан бөгөөд 1964 оноос хойш ХБНГУ-ын анхны Холбооны Канцлер Конрад Аденауэрийн нэрэмжит болсон. Конрад Аденауэрын сан нь Германы болон гадаадад улс төрийн боловсрол олгох, Европын интеграцчлалыг бэхжүүлэх, урлаг, соёлын хөгжлийг дэмжих, авьяаслаг оюутнууд, аспирантууд тэтгэлэгт хамрагдах, сангийн мэргэжилтнүүд тус улсын түүхийг баримтжуулах, Христийн ардчилсан хөдөлгөөний хөгжлийн чиглэлээр ажилладаг. Харгалзах улс төрийн намуудтай ойр бусад сангуудын нэгэн адил тус сан нь намынхаа хувьд нийгэмд хүлээн зөвшөөрөгдөх, олон нийтийн санаа бодлыг төлөвшүүлэх зорилготой байгуулагдсан байна. 

## Бүтэц 
ХБНГУ-ын хуучин нийслэл Бонн хотын ойролцоо байрладаг төв байрнаас гадна тус сан нь хоёр боловсролын төвтэй, нэг нь Хойд Рейн-Вестфалийн Эйххользын ордонд, хоёр дахь нь Саксони-Анхальт дахь Вэндграбен ордонд, 16 бүс нутгийн боловсролын төв, академитай. Берлин, олон улсын конгресс - Италийн хойд хэсэгт байрлах Вилла ла Коллина төв. Орчин үеийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр баялаг эх сурвалж бүхий Христийн ардчилсан улс төрийн архив, 157,000 гаруй номын сан бүхий төрөлжсөн номын сан нь Герман, Европ дахь Христийн ардчиллын түүхийг судалж байна. Авьяаслаг судлаачдыг дэмжих хөтөлбөрийн хүрээнд Германы оюутан, мэргэжилтэн, гадаадын судлаачдад тэтгэлэг олгохоос гадна сэтгүүлчдэд зориулсан академи ч байдаг байна. 

Тус сан дэлхий дээр байгаа 70 гаруй төлөөлөгчийн газрууд, 120 гаруй оронд хэрэгжүүлж байгаа төслүүдээрээ дамжуулан Ардчилал, Эрх зүйт төр, Нийгмийн баримжаат зах зээлийн эдийн засгийг дэмжихэд бид мөн өөрийн хувь нэмрийг оруулдаг. Энх тайван, эрх чөлөөг хамгаалахын тулд гадаад болон аюулгүй байдлын бодлогын харилцан байнгын ярилцлагууд, шашин болон соёлын хоорондын солилцоог дэмждэг.

Түншүүд нь Христийн ардчилсан эсвэл баруун жигүүрийн либерал намууд байдаг. 

1993 оноос тус сан нь Монголд төлөөлөгчийн газраа нээж үйл ажиллагаагаа явуулж ирсэн. 

Монгол дахь төлөөлөгчийн газрын албан ёсны цахим хаяг: https://www.kas.de/mn/web/mongolei/home
АНУ-ын Тэргүүн хатагтай

**АНУ-ын Тэргүүн хатагтай** () бол Цагаан ордны эзэгтэйн цол юм. Уламжлал ёсоор гэрийн эзэгтэйн үүргийг АНУ-ын ерөнхийлөгчийн эхнэр гүйцэтгэдэг боловч заримдаа ерөнхийлөгч нь ганц бие, бэлэвсэн, эсвэл түүний эхнэр хамт амьдрах боломжгүй тохиолдолд эхнэр биш хүнд олгодог байсан. Тэргүүн хатагтайн албан тушаал сонгогддоггүй бөгөөд түүний үүрэг албан ёсоор тодорхойлогдоогүй. Гэхдээ Тэргүүн хатагтай албан ёсны ёслол, төрийн олон арга хэмжээнд Ерөнхийлөгчийг дагалдан эсвэл ганцаараа оролцдог. Уламжлал ёсоор Цагаан ордны эзэгтэй ажил эрхэлдэггүй.
Мелания Трамп

**Мелания Трамп** (англи. *Melania Trump*; гэрлэхээс өмнөх овог нь — **Кнавс** (словени. *Knavs*), **Кнаусс** (англи. *Knauss*); 1970 оны 4-р сарын 26-нд Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсын бүрэлдэхүүн Словени улсын Ново-Место хотод төрсөн) — словени гаралтай америкийн гэрэл зургийн модель, бугуйн цагны болон үнэт эдлэлийн дизайнер. АНУ-ын 45 дахь Ерөнхийлөгч Доналд Трампын гэргий, АНУ-ын Тэргүүн хатагтай. 

Тэрээр төрөлх словени хэлнээс гадна англи, герман, франц, итали болон сербохорват зэрэг 5 хэлээр хэлээр чөлөөтэй ярьдаг. 

## Намтар 
Мелания Кнавс Словени (тухайн үеийн Югослав улс)-д төрж, 16 настайгаасаа загвар өмсөгчөөр ажиллаж эхэлсэн. Түүний эцэг Виктор Кнавс эхлээд жолоочоор ажиллаж байгаад дараа нь үндэсний коммунист нам болох Югославын Коммунистуудын лигтэй холбоо тогтоосноор төрийн өмчит автомашин үйлдвэрлэгчид автомашины сэлбэг зардаг байжээ. Эх Амалиа нь Севница дахь "Жутранжка" хүүхдийн хувцасны үйлдвэрт загвар зохион бүтээгчээр ажилладаг байжээ. Севница хотод тэдний гэр бүл нийтийн орон сууцны цогцолборт амьдардаг байв. Тэр Инес гэдэг нэг эгчтэй.

Тэрээр овгоо Мелания Кнаусс болгон өөрчилж, загвар өмсөгчийн ажил хайхаар Милан, Парис руу явжээ. 1996 онд түүнийг ажилд авч, АНУ-д цагаачлахад нь ивээн тэтгэсэн Паоло Замполлитай танилцсан. Тэрээр Нью-Йоркийн Манхэттэнд загвар өмсөгчөөр үргэлжлүүлэн ажиллаж байх үед 1998 онд Замполли түүнийг үл хөдлөх хөрөнгийн эрхлэгч Доналд Трамптай танилцуулсан байна. Тэд болзож эхлээд тансаг амьдралын хэв маягт тэрээр дасан зохицож эхэлжээ. Тэрээр загвар өмсөгчийн ажилд орохын тулд 2000 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажлын үеэр Трампыг дэмжиж байсан. Меланиа, Дональд Трамп нар 2005 онд гэрлэж, дараа жил нь хүү Бэррон Трамп төрсөн байна. Тэрээр ихэнх цагаа хүү Бэрронд зориулж, ажилдаа бага цаг зарцуулдаг, эсвэл нөхрөө арга хэмжээнүүдэд дагалдан явдаг байжээ. Тэрээр 2009 онд өөрийн үнэт эдлэлийн "Melania" брэндийг үүсгэн байгуулжээ.

2017 оны 1-р сарын 20-нд Меланияа Трамп АНУ-ын тэргүүн хатагтай болсон. Мелания Трамп 1775 онд Лондонд төрсөн, Жон Квинси Адамсын эхнэр Луиза Адамсын дараагаар хоёр дахь гадаадад төрсөн Тэргүүн хатагтай болов. Тэрээр мөн АНУ-д төрөөгүй, сүүлд иргэн болсон бөгөөд төрөлх хэл нь англи хэл биш байсан анхны АНУ-ын тэргүүн хатагтай болжээ.

Ангилал:АНУ-ын тэргүүн хатагтай
Ангилал:Словенийн загвар өмсөгч
Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч
Ангилал:1970 онд төрсөн
Бенжамин Харрисон

**Бенжамин Харрисон** (англи. *Benjamin Harrison*; 1833 оны 8-р сарын 20-нд Охайо мужийн Норт-Бенд хотод төрж, 1901 оны 3-р сарын 13-нд Индиана мужийн Индианаполис хотод нас барсан) — Америкийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн. АНУ-ын 23 дахь Ерөнхийлөгч (1889—1893). Тус улсын 9 дэх Ерөнхийлөгч Уильям Хенри Харрисоны ач хүү. 

1833 онд Охайо мужийн Норт Бенд хотод төрсөн тэрээр 21 настайдаа Индиана мужийн Индианаполис руу нүүжээ. Америкийн Иргэний дайны үеэр тэрээр Камберландын армийн XX корпусын бригадын генерал цолтой, АНУ-ын талд тулалдаж байв. Дайн дууссаны дараа Индиана мужийн амбан захирагчийн сонгуульд нэр дэвшээд амжилт олоогүй. 1880 онд АНУ-ын Сенатын гишүүнээр сонгогдсон.

1888 онд ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихдээ Харрисоны тунхаг нь Бүгд найрамдах намын "Америкийг Америкчуудад" гэсэн зарчмыг чанд баримтлан, гаалийн бодлогоор хамгаалалт хийхийг дэмжиж, ажилчдын цагаачлалыг эсэргүүцсэн байв. Тэрээр өрсөлдөгч, тухайн үеийн ерөнхийлөгч Гровер Кливлендээс цөөн санал авсан ч Сонгуулийн төлөөллөөр 70 санал илүү авч ялсан байна.

Харрисоныг Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байх үед Цагаан ордон руу цахилгаан татсан бөгөөд тэрээр өөрийн дуу хоолойг фонограф дээр бичиж үлдээсэн анхны ерөнхийлөгч, албан тушаалдаа байхдаа сахал тавьсан сүүлчийн ерөнхийлөгч юм.

1892 онд тэрээр намаасаа дахин сонгогдохоор нэр дэвшсэн боловч Гровер Кливлендэд ялагдсан. Үүний дараа Харрисон улс төрийг орхиж, Индианаполис хотод суурьшжээ. 1900 онд Европ руу амралтаараа яваад удалгүй Индианаполис руу буцаж иржээ. 

Дараа жил нь томуу өвчний улмаас нас баржээ. Бенжамин Харрисон бол Индиана мужаас гаралтай цорын ганц АНУ-ын Ерөнхийлөгч юм.

Түүнийг ерөнхийлөгч байх хугацаанд дараах АНУ-ын мужууд байгуулагдсан: Хойд Дакота ба Өмнөд Дакота, Монтана, Вашингтон (1889), Айдахо, Вайоминг (1890).

Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:1833 онд төрсөн
Ангилал:1901 онд өнгөрсөн
Рудольф Нуриев

**Рудольф Хамитович Нуриев** (мөн **Рудольф Нуреев**; татар. *Рудольф Хәмит улы Нуриев*; 1938 оны 3-р сарын 17-нд ЗХУ-ын Алс Дорнод мужийн Раздольное тосгон орчим явсан галт тэргэнд төрж, 1993 оны 1-р сарын 6-нд Францын Леваллуа-Перре хотод нас барсан) — Зөвлөлтөөс зугтаж гарсан, Их Британийн болон Францын татар үндэстэй бүжгийн жүжигчин бөгөөд балетмейстер. 

## Намтар 
1948 оноос 10 настайдаа Уфа хотын хүүхдийн чуулгад бүжиглэж, тэндээс нүүлгэн шилжүүлсэн Санкт-Петербургийн балетчин Анна Удалцоватай Багшийн ордонд, Пионерийн ордонд балетчин Елена Войтовичтэй хамт сурч байжээ. 1953-1955 онд Башкирын Дуурь бүжгийн эрдмийн театрын балетын студид багш Загида Бахтиярова, Виктор Пяри нартай хамт суралцаж, балетын бүжигчнээр нэгэн зэрэг ажиллаж байв.

1955 онд Ленинградын бүжиг дэглэлтийн сургуульд элсэж, Александр Пушкиний ангид суралцжээ.

1958 онд сургуулиа төгсөөд прима балетчин Наталья Дудинскаягийн ачаар Ленинградад үлдэж, С.М.Кировын нэрэмжит Дуурь бүжгийн эрдмийн театрт бүжигчин болжээ.

1961 онд ЗХУ-ын Ленинград хотын Дуурь бүжгийн театрын Парист хийсэн аялан тоглолт дуусгасны дараа тэрээр улс төрийн орогнол хүсч, ЗХУ-ын хамгийн алдартай "цагаачлагчдын" нэг болжээ.

Тэрээр Английн балетчин Марго Фонтейнтэй 17 жилийн турш хамтран бүжиглэсэн. Нуриев 1983-1989 онд Парисын Дуурь бүжгийн жүжигчдийг удирдаж, амьдралынхаа төгсгөлд хөгжмийн удирдаач болж үзсэн байна. Тэрээр мөн дэлхийн өнцөг булан бүрд үл хөдлөх хөрөнгө худалдан авч, уран зураг, урлагийн ховор эд зүйл цуглуулдаг сонирхолтой байв.

Ангилал:Татар үндэстэн
Ангилал:Оросын балетчин
Ангилал:Францын балетчин
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Дэлгэрмөрөн гол

## Дэлгэрмөрөн гол 
Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын нутаг Улаан Тайгын нурууны 3351.5 өндөрлөгт орших жижиг нуураас эх авч Баянзүрх сумын нутгаар болон Цагаан-Уул, Арбулаг, Бүрэнтогтох, Мөрөн, Тосонцэнгэл, Төмөрбулаг сумдын нутгийг хиллэн баруун хойноос зүүн өмнө зүгт урсах замдаа уулын түргэн урсгалт Бүрэлгээн гол 42км, Бага Өлөнтийн гол 21км, Их Өлөнтийн гол 25км, Харганы гол 18км, Буриадын гол 33км, Хайсын гол 33км, Агарын гол 80км, Бэлтэсийн гол 102км, Бүгсэйн гол 110км, Их Таригийн гол 76км, Оглогын гол 32км, Шаргын гол 48км, Баяны гол 14км, Цагаан Бургасны гол 20км зэрэг 112 том, жижиг гол, горхиудыг нийлүүлэн зарим хэсэгт үзэсгэлэнтэй гүн хавцлуудыг үүсгэн Төмөрбулаг сумын нутагт Олон голын бэлчирт Сэлэнгэ мөрөн болтлоо 445км урт замыг туулна. 

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойт талд өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газарзүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана. 

## Голын урсац 
Дэлгэрмөрөн голын эхээр Их, Бага Ногоон тайга, Тэмээн чулуут, Хайсын сарьдаг зэрэг битүү ой мод, эгц цавчим ханан хад, асга бүхий уулсын дундуур тахирлан урсах учраас голын хөндий маш давчуу бөгөөд Мөрөн хотын дэргэд тэлэгдэж уужирдаг боловч цаашаа дахин нарийсаж нэг голдирлоор урсах ба голын адаг орчмоор уудам хөндийнүүдэд орж урсгал нь бага зэрэг зөөлөрнө. 

Голын эх орчмоор 28-42м, адаг орчмоор 50-100м өргөн. Гүн нь 0.5-3.0м хүртэл хэлбэлзэх бөгөөд ихэнхдээ 1.5-1.7м гүн зонхилно, усны уналт 2200м, урсгалын хурд 0.2-2.5м/сек бөгөөд 2664 га талбайгаас усжина.

Барлан, Тайж зэрэг томоохон нуураас гадна хэдэн арван жижиг нуур илүүдэл усаа түүнд нийлүүлж усаар тэжээнэ.

Усны горим маш тогтворгүй бөгөөд 5 дугаар сараас эхлэн усны түвшин дээшилж 9 дүгээр сар хүртэл үргэлжилнэ. Энэ гол нь уулын гол учраас хур бороо элбэг жилд усны түвшин эрс дээшилж хөндийн татам төдийгүй голдирлоос хальж аюул учруулах явдал тохиолддог хэдий боловч түргэн татардаг байна.

Түүнчлэн ус цуглуулах сав газарт цас ахиу унавал хаврын шар усны үер удтал үргэлжлэж зуны борооны үерээс давах нь цөөнгүй байдаг.

Дэлгэрмөрөн гол 126-173 хоног мөсөөр хучигдах ба цөн бараг ажиглагдахгүй.

Хилэнтийн гүүр орчимд орших ус судлалын харуулын хэмжилтээр жилийн дундаж урсац 1.40км3 байна. Дэлгэрмөрөн голын үндсэн тэжээлийн 30% ул хөрсний, 27% хайлсан цас мөсний, 53% хур борооны ус эзэлнэ /Хөвсгөлийн ус, Ж.Цээпилмаа, 2013, Мөрөн/
Гун гол

**Гун гол** нь Монгол Улсын нутгаар урсдаг гол юм. Ёлт уулын арын жижиг нуураас эх авч, Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын төвийн хажуугаар гаран 68км урсаж, Багтахын талд далайн түвшнээс дээш 1615м өндөрт Мунгараг голтой нийлж Шишгэд гол болно.

Голын голдирол чулуутай, өргөн 10-20м, гүн 0.7м, урсгалын хурд 0.2-0.5с/сек.

Гун голд 21 гол, горхи цутгана. Мунгашийн гол, Алтганы голууд Гун голын урд намагт шургаж, урд биеэс нийлдэг.

Улаан-Уул сумын төв орчим ус судлалын харуулын хэмжилтээр жилийн дундаж урсац 0.12км3 байна.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойд хэсэгт өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газар зүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Жаргалантын гол (Жаргант)

**Жаргант гол (Жаргант)** Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ сумын зүүн хойно орших Байц уулын урдах 1690м өндрөөс эх авч, Дархадын хотгороор тахирлан мушгирч 35 км урсаж Рэнчинлхүмбэ сумын төвийн урдуур гарч далайн түвшнээс дээш 1543м өндөрт Шишгэд голд цутгадаг гол.

Жаргант голд 6 гол, горхи цутгадаг.

Урсгалын хурд 0.3м/сек, өргөн дунджаар 22м байна.

Жаргант гол өвөл хөлддөггүй, гол дотор ургасан өвс ургамал нь ногооноороо цэцэглэсэн байдаг.

Мөн өвлийн улиралд голын уур манан ойр орчмын мод бутыг цантуулж, маш үзэсгэлэнтэй болдог учраас жуулчид ихээр зорин очдог болоод байна.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойд хэсэгт өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газар зүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их нутгийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Тэнгис гол

**Тэнгис гол** нь Хөвсгөл аймгийн Цагааннуур сумын нутаг, Монгол Улс, ОХУ-ын хил дээрх Монгол улсын хамгийн хойд цэг болох Улсын хилийн 331 дүгээр багана буюу Монгол Шарын давааны зүүн өврийн 2140м өндрөөс эх авч 85км урсан Тэнгис, Шишгэдийн бэлчирээр Овоот уулын баруунаар Шишгэд голын ар биеэр цутгана.

Голын голдирол чулуурхаг, түргэн урсгалтай 0.6-2.5м/сек, гүн 0.7-1.0м, өргөн 45-60м, голын адаг далайн түвшнээс дээш 1526.5м өргөгдсөн байна.

Тэнгис голд 43 том жижиг гол, горхи цутгадаг.

Том цутгал нь Жошим гол, Тээр туураг гол, Түлэг таг, Хар ус гол, Доод сайлаг гол, Жадаг гол байна.

Тэнгис гол нь Тээр туураг голын цутгалаас дээш 2500м өндөртэй, цутгалаас доош 2000м өндөртэй уулсын хоорондын хөндийгөөр урсана.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран, нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойд хэсэгт өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газар зүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Монголын гол мөрөн
Жорж Херберт Уокер Буш

**Жорж Херберт Уокер Буш** буюу **том Жорж Буш** (англи. *George Herbert Walker Bush*; 1924 оны 6-р сарын 12-нд Массачусеттс мужийн Милтон хотод төрж, 2018 оны 11-р сарын 30-нд АНУ-ын Техас мужийн Хьюстонд нас барсан) — Америкийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн. АНУ-ын 41 дэх Ерөнхийлөгч (1989—1993 он) бөгөөд Роналд Рейганы үед АНУ-ын 43 дахь дэд Ерөнхийлөгч (1981—1989 он), конгрессын гишүүн, дипломат, Тагнуулын төвийн захирал.

Түүний хүү Жорж Уокер Буш 2001 онд АНУ-ын 41 дахь Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоны дараа түүнийг ялгахын тулд "том Буш" гэж албан бусаар нэрлэх болсон.

## Намтар 
Массачусетс мужид сенатор, Нью-Йоркийн банкир Прескотт Буш, Дороти Уолкер Буш нарын гэр бүлд төрсөн. 1941 онд япончууд Сувдан эрэг рүү халдсаны дараа 17 настайдаа Буш коллежоо хойшлуулж, тухайн үеийн АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн флотын хамгийн залуу нисгэгч болж байсан. Тэрээр дайн дуустал алба хаагаад Йелийн их сургуульд элсэн орсон. 1948 онд сургуулиа төгсөөд гэр бүлийн хамт Баруун Техас руу нүүж, тэндээ газрын тосны бизнес эрхэлж, 40 насандаа саятан болжээ.

Буш өөрийн газрын тосны компаниа байгуулж, АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүн болсон, мөн бусад албан тушаал хашиж байсан даруйдаа улс төрд оржээ. Тэрээр 1980 онд Бүгд Найрамдах намаас ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихээр оролдсон ч амжилтгүй болсон бөгөөд нэр дэвшигч Роналд Рейган дараах хоёр сонгуульд ялалт байгуулсан. Том Жорж Буш энэ хугацаанд зах зээлийн зохицуулалт, хар тамхины хяналттай холбоотой засгийн газрын ажлын хэсгийг удирдаж байжээ.

1988 онд Буш ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажлаа амжилттай эхлүүлж, Ардчилсан намын өрсөлдөгч Майкл Дукакисыг ялсан. Бушийн олон улсын бодлого нь Панам, Филиппин, Персийн булан дахь цэргийн ажиллагаа, 1989 онд Берлиний хана нурж, хоёр жилийн дараа ЗСБНХУ задран унаснаар тэмдэглэгдсэн юм. 

1988 онд АНУ-ын Конгресст болсон тэмцлийн дараа түүний татвар нэмэгдүүлэх асуудлыг Конгресс баталсан байна. Эдийн засгийн асуудлаас болж Ж.Буш 1992 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намын Билл Клинтонд ялагдсан юм.

Жорж Херберт Уокер Буш нь АНУ-ын 43 дахь Ерөнхийлөгч Жорж Уокер Буш, Флорида мужийн 43 дахь амбан захирагч Жеб Буш нарын эцэг юм.

Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:1924 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Агарын гол

**Агарын гол** Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын нутаг Алтан Хөлийн нурууны урд, Алтан хөлийн нуурын зүүнээс 2380 м өндрөөс эх авч зүүн хойш Цагаан-Уул сумын нутгийг дайран 80 км урсаж, Тархаалаг уулын харалдаагаар Дэлгэрмөрөн голын урд биеэс цутгана.

Голын голдирол чулуутай, өргөн 10-30 м, гүн 0.8 м, урсгалын хурд 0.5-2.0 м/сек.

Хөх хужирт, Ар Шивлэг, Хоромсог, Их Азарга, Бага Азарга, Зос, Ямаат, Бор Хужир, Сойлогт, Нурагт зэрэг 28 гол горхи цутгаж усаар тэжээнэ.

## Сав газрын захиргаа 
Дэлгэрмөрөн-Шишхэд голын сав газар нь 2 аймгийн 16 сумын нутаг дэвсгэрийг хамран нийтдээ 43686.3 км2 талбайг эзэлж байна. Сав газар нь Монгол орны хойд хэсэгт өндөр уулын бүсэд оршиж, физик газар зүйн хувьд Хангай, Хэнтийн уулт их мужийн Хөвсгөлийн уулс хэсэгт хамаарагдана.

Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Монрогийн үзэл баримтлал

**Монрогийн үзэл баримтлал** (англи. *Monroe Doctrine*) — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеймс Монрогийн АНУ-ын гадаад бодлогын («Америк америкчуудад») зарчмуудын талаарх Тунхаг бичиг юм. Энэхүү үзэл баримтлалыг Ерөнхийлөгч Ж.Монро 1823 оны 12-р сарын 2-нд АНУ-ын Конгресст жил бүр ханддаг илгээлтийн үеэр тунхаглажээ. 

## Түүх 
Америк тивийг Европын гүрнүүдийн хөндлөнгийн оролцоонд хаалттай бүс гэж зарлах санааг Ерөнхийлөгч Жеймс Монрогийн засаг захиргааны Төрийн нарийн бичгийн дарга Жон Куинси Адамс боловсруулан гаргасан байна. Учир нь 1822 оны сүүлээр Веронагийн Конгрессоор хэлэлцсэн Европын улсуудын Ариун холбооны төлөвлөгөө нь тусгаар тогтнолоо зарласан Латин Америкийн колониудад Испанийн ноёрхлыг сэргээх төлөвлөгөө байв. Уг Конгресст оролцогч Орос, Прусс, Австри - Францад Испанийн хувьсгалын эсрэг Ариун эвслийн нэрийн өмнөөс үйл ажиллагаа явуулах, Испанийн хуучин эзэмшил газрууд руу дайтах эрхийг олгосон юм. Энэ шийдвэр нь Латин Америкийн бүс нутагт Францын нөлөө нэмэгдэхээс эмээж байсан Их Британийн дургүйцлийг төрүүлсэн байна. Их Британийн Гадаад хэргийн сайд Жорж Каннинг АНУ-д хандан Ариун эвслийн санаа бодлыг эсэргүүцэх хамтын ажиллагааг зохицуулах санал тавьжээ. Хэдийгээр Америкийн ерөнхийлөгч асан Томас Жефферсон, Жеймс Мэдисон нар ийм хамтын эсэргүүцлийн алхам хийх шаардлагатай байгааг дэмжиж байсан ч 1812-1815 оны дайны үйл явдлуудыг харгалзан хүлээх нь зөв гэж үзжээ.

Ерөнхийлөгчийн илгээлтэд дэлхийг Европын болон Америкийн эрх мэдлийн тогтолцоонд хуваах зарчмыг дэвшүүлж, АНУ болон Европын улс орнууд харилцан дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцохгүй байх үзэл баримтлалыг тунхаглав. Испанийн колониудын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцэлд төвийг сахисан байр сууриа АНУ тунхаглаж, Европын улсууд Америк дахь хуучин колони байсан улсуудын хэрэгт хөндлөнгөөс оролцох аливаа оролдлого нь АНУ-ын амин чухал ашиг сонирхлыг зөрчих болно гэж анхааруулжээ.
Бэлтэс гол

**Бэлтэс гол** нь Хорьдол Сарьдагийн нурууны Уран Дөш уулын зүүн урдаас 2470м өндрөөс эх авч, Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул, Баянзүрх сумын нутгаар 102км урсаж, Ар Шивлэгийн голын уулзвараас Улаан-Уул, Арбулаг сумын нутгийг, Дунд Тоомын голын уулзвараас Хийтийн голын уулзвар хүртэл Баянзүрх, Арбулаг сумын нутгийг хиллэж, цааш Баянзүрх сумын нутгаар, сумын төвийн урдуур гарч Дэлгэр мөрөнд зүүнээс цутгана.

Голын голдирол чулуутай, өргөн 15-40м, гүн 0.2-1.0м, урсгалын хурд 1.0м/сек, 45 гол горхи цутгадаг.

Том цутгал голууд нь Дунд хэм гол 26км, Хорон талын гол 19км, Цохихын гол 15км, Өвөр Шивлэгийн гол 14км, Ар Шивлэгийн гол 16км, Бор хөндийн гол 19км, Дунд Тоомын гол 32км, Доод Тоомын гол 20км, Гялаадын гол 32км, Хийтийн гол 65км, Алтарганын гол 28км, Эмтийн гол 33км, Дээд Тоомын гол 13км байна.

Баянзүрх сумын төвд байрлах ус судлалын харуулын хэмжилтээр жилийн дундаж урсац 0.10км3 байна.

Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Европын улсуудын Ариун холбоо

**Европын улсуудын Ариун холбоо** (франц. *La Sainte-Alliance*, герман. *Heilige Allianz*, орос. *Священный союз*) нь Венийн Конгресс (1814-1815)-ын үр дүнд, олон улсын дэг журмыг сахиулах зорилгоор байгуулагдсан Орос, Прусс, Австри улсын консерватив холбоо юм. 1815 оны 10-р сард гарын үсэг зурсан Христийн шашны бүх тусгаар тогтносон улсуудын харилцан туслалцаа үзүүлэх тухай тунхагт дараа нь Ромын Пап лам, Туркийн Султанаас бусад Европ тивийн бүх хаад аажмаар нэгджээ. Энэ нь яг утгаараа гүрнүүдийн хооронд тодорхой үүрэг хариуцлага хүлээлгэх албан ёсны гэрээ биш байсан ч Ариун холбоо нь Европын дипломатын түүхэнд "хурц тодорхойлогдсон бичиг хэргийн бүтэцтэй, эв нэгдэлтэй байгууллага" нэртэй болсон. Хувьсгалт үзлийг дарангуйлах үндсэн дээр бий болсон хаант үзэл суртал нь хаана ч гаргахгүй байх гэсэн байна.
Лансанг

**Лансанг**; **Лан Санг**; **Лан Санг Хом Кхао** — «Сая зааны болон цагаан шүхрийн хаант улс» (пали: शिसत्तनखनहुत् Sisattanakhanahut, лаос. ລ້ານຊ້າງ, шууд. «сая заан», англи. Lan Xang) — Лаосын түүхэн дэх анхны улс. 

## Түүх 
14-р зууны эхний хагаст орчин үеийн Лаосын нутаг дэвсгэр дээр Кхмер болон Сухотай улсад захирагдаж байсан олон муонг буюу аймгууд байв. Хунтайж Тао Пи Фагийн хүү Фа Нгум төрөлх (Умард Лао Муонгийн хамгийн том) нутаасаа хөөгдөөд кхмерийн ордонд өсөж, Кхмерийн хааны охинтой гэрлэж, 1349 онд кхмерийн 10 мянга орчим цэрэгтэй Лаосыг зорьжээ. 

Фа Нгум өмнөд Лаосын аймгуудыг эзлэн авч, дараа нь Зүүн Лаос, Вьетнам руу хүртэл довтлов. Вьетнамчууд түүнтэй найрамдал, хилийн гэрээ байгуулсны дараа тэрээр өвөг дээдсийнхээ эзэмшил нутаг болох хойд Лаос руу оржээ. 1353 онд Фа Нгум шинэ улсын Лансанг улсын хаанаар тунхаглагджээ.

1354 онд Фа Нгум Меконг мөрнийг гатлан ​​лаосчуудын оршин суудаг Ланна вант улс руу (өнөөгийн умард Тайландын нутаг) довтлов. Ланнагийн захирагч Фа Нгумд ирж энх тайвныг санал болгосон байна. Фа Нгумын эзэлсэн газар нутаг Лансанг улс болжээ. 1356 онд Фа Нгум Вьентьяны армийг ялж, тус улсын захирагчийг алжээ. 1357 онд Фа Нгум Аюттаяа руу довтлов. Хаан Раматибоди би түүнтэй эвлэрэх гэрээ байгуулж, бэлгүүдээр гэрээгээ бататгасан байна. 

1622-1637 онд захирагч Сулинья Вонгсагийн дор байсан Лансанг улсад эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл, хоорондын дайн дэгдэж байв.

1694 онд Сулинья Вонгса нас барсны дараа өв залгамжлагч байхгүй болсон тул Дай Вьет, Аюттаяа нар Лаос руу цэргээ илгээжээ. Арван жилийн дайн, эмх замбараагүй байдлын дараа Лансанг улс удалгүй Луанг Прабанг, Вьентьян, Чампасак гэсэн гурван хаант улс болон хэд хэдэн жижиг аймгуудад хуваагдав. Энэ гурван улс бүгд Сиамын (Аюттаяа) вассалууд байсан бөгөөд сүүлийн хоёр нь Дай Вьетэд татвар төлдөг байжээ.

Ангилал:Лаосын түүх
Энри Муо

**Энри Муо** (франц. *Henri Mouhot*, 1826 оны 5-р сарын 15-нд Францын Монбельярт төрж, 1861 оны 11-р сарын 10-нд Лаост нас барсан) — Францын байгаль судлаач, аялагч, Ангкор Ват дахь кхмер сүмийн цогцолборыг "нээн илрүүлж", барууны орнуудад дэлгэрүүлсэн гэдгээрээ алдартай. 

Гэвч Энри Муо өөрөө аяллын тэмдэглэлдээ түүнийг ирэхээс таван жилийн өмнө Европын бусад судлаачид, тэр дундаа Францын номлогч Шарль-Эмиль Бульево 1857 онд "Энэтхэг-хятад 1848 -1856 он", "Аннам ба Камбож" гэсэн тайлангаа нийтэлсэн Ангкор Ват руу очсон тухай дурдсан байдаг байна. 

1858 онд Энри Муо Бангкокоос Сиам, Камбож, Лаосын гүн рүү дөрвөн удаагийн аялал хийжээ. Улмаар 1860 оны 1-р сард тэрээр Ангкор Ват сүмийн цогцолборт хүрсэн байна. Тэрээр энэхүү аяллынхаа талаар тайлбарлаж, гурван долоо хоног оршин суусан тухай дэлгэрэнгүй тэмдэглэл, тойм гар зургуудаа үлдээсэн нь хожим нь нас барсны дараа хэвлэгдсэн номд оржээ.

Энри Муо 1861 онд Лаос руу хийсэн дөрөв дэх аяллынхаа үеэр хумхаа өвчнөөр нас баржээ. Түүнийг тэнд, Лаосын нийслэл Луанг Прабангийн ойролцоо оршуулсан бөгөөд түүний булш одоог хүртэл тэндээ хэвээр байдаг юм. 

## Бүтээл 
* *Voyage dans les royaumes de Siam, de Cambodge, de Laos et autres parties centrales de l’Indochine (1858-1861)* par feu Henri Mouhot, naturaliste francais.

Ангилал:Францын аялагч
Ангилал:Францын байгаль судлаач
Ангилал:1826 онд төрсөн
Ангилал:1861 онд өнгөрсөн
Игнацы Потоцки

Пилава овгийн Гүн **Роман Игнацы Франташек Потоцки,** (польш. *Roman Ignacy Franciszek Potocki*; 1750 оны 2-р сарын 28-нд Люблин мужийн Разин-Подласки хотод төрж, 1809 оны 8-р сарын 30-нд Вена хотод нас барсан) — Польшийн гүн, улс төрийн зүтгэлтэн, яруу найрагч, сэтгүүлч, орчуулагч болон түүхч. 

Игнацы Потоцки 1791 онд Цагдаагийн газрын сайд, 1791-1794 онд Литвын Их маршал (парламентын дарга), Эрхийн харуулын цагдаагийн сайд, Байнгын зөвлөлийн маршал, 1773-1791 онд Үндэсний боловсролын комиссын гишүүн, 1781-1784 онд Польшийн Үндэсний Дорно дахины их маршал байв.

## Намтар 
Тэрээр хааны армийн хурандаа (дараа нь Литвын их бууны ангийн генерал болсон) Эустахи Потоцки (польш. Eustachy Potocki) болон хааны цэргүүдийн хурандаа Марианна Концка нарын хүү болж 1750 онд төрсөн байна. Польшийн улс төрч Станислав Костка Потоцки (польш. Stanisław Kostka Potocki) түүний дүү юм.

И.Потоцки Варшав хотод католик шашны пиарист урсгалын Нобилиум Коллежид дээд боловсрол эзэмшээд, дараа нь Ром хотод (Назаренум, 1765–1768) хууль зүйн чиглэлээр суралцаж, санваартан болохоор зэхэж байжээ. Тэрээр Итали, Франц, Германд хэсэг хугацаанд ажилласан. 1771 оны 4-р сард Польшид буцаж ирээд жилийн дараа Литвын шүүхэд (1772-1782) томилогдов. 1772 оны 12-р сарын 27-нд их маршалын титмийн цолтой Эльжбиета Любомирскатай гэрлэжээ.

Тэрээр Станислав Август Пониатовскийн (эхэндээ түүний өрсөлдөгч байсан, 1776 онд Оросын хааны эсрэг хуйвалдаан хийсэн, хожим эх оронч намын удирдагч байсан) эрх барих үед Польшийн олон нийтийн амьдралд тэргүүлэх зүтгэлтэн байсан юм. Польшийн 1971 оны тавдугаар сарын 3-ны Үндсэн хууль боловсруулсан хүмүүсийн нэг бөгөөд сүүлд 1778 онд "Цагаан бүргэдийн одон"-гоор шагнагджээ.

1792 оны Орос-Польшийн дайны үеэр Игнацы Потоцки эзгүй байсан Дайны сайдын үүргийг гүйцэтгэсэн. Оросын эзэнт гүрэн ялсны дараа Игнацы Потоцки Дресден рүү цагаачилжээ. 1794 онд Тадэуш Костюшкогийн удирдлага дор болсон Польшийн хувьсгалын (бослого) үед Варшав руу буцаж ирээд, "Ардын" засгийн газрын гадаад хэргийн сайд болсон байна. 1794 онд Прага руу дайрсны дараа Оросын армийн төлөөлөгчидтэй хэлэлцээр хийж, Александр Суворовт Польшийн титмийг I Павел хааны хоёр дахь хүү Их гүн Константин Павловичид шилжүүлэхээр хүлээлгэн өгчээ. Түүнийг баривчиж Шлиссельбургт хорьжээ. 

1796 онд суллагдаад Игнацы Потоцки Австрийн эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан Галицид амьдарч байв. Тэрээр Клементовице хотод суурьшсан бөгөөд тэндээ түүх, утга зохиолын ажил эрхэлдэг байв. Мөн Варшавын шинжлэх ухааны анд нөхдийн нийгэмлэгийн гишүүн болсон. 1809 онд Юзеф Пониатовскигийн удирдлага дор Польшийн арми Галицийг чөлөөлсний дараа И.Потоцки улс төрд эргэн ирж, Варшавын шинээр байгуулагдсан Их Гүнт улсын тусын тулд ажиллаж эхэлжээ. Тэрээр Наполеон руу Австрийн Галицийг Варшавын Гүнт улсын бүрэлдэхүүнд оруулахыг зөвшөөрч өгөхийг хүсэх дипломат төлөөлөгчийн үүрэг гүйцэтгэж явахдаа Вена хотод нас баржээ. 

Түүнийг Варшав орчмын Виланувд оршуулжээ.

Ангилал:Польшийн улс төрч
Ангилал:Польшийн яруу найрагч
Ангилал:1750 онд төрсөн
Ангилал:1809 онд өнгөрсөн