open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гадаргын усны нөөцөд учирсан хохирлыг тооцох арга зүй

Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт, хүний хүчин зүйлийн нөлөөнд хамгийн ихээр өртөж, тоо болон чанарын хувьд өөрчлөлтөд орж буй байгалийн нөөц бол усны нөөц юм. Монгол орны нутаг дэвсгэрийг услагаар нь үндсэн гурван хэсэгт хувааж болно. Үүнд:

• Гадаргын ус элбэгтэй (P66%) буюу 0.02-0.5 л/(л*км2) услаг бүхий тал хээр, 0.01 л/(л*км2) ба түүнээс бага услагтай говийн бүс бүхэлдээ хамрагдана.

Усны нөөцийн үнэ цэнийг тодорхойлох, үнэлэхэд усны сав газрын урсац бүрэлдэх хил хязгаарын хүрээнд авч үзэх бөгөөд аргачлалд байгалийн хил хязгаар, байршил тогтоох, услагийн хэсэглэлд хамруулах, итгэлцүүр сонгох зэрэг ажилбарт гол, мөрний нийлбэр урсацыг Монгол орны усны сав газрын зурагтай давхцуулсан зургийг ашиглана.
Светокришки муж

|-
|colspan="2"| 
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Сүлд ба далбаа
|-
|width="145"| 
|width="145"| 
|-
! colspan="2" style="background:#FFE4C4"| Үндсэн мэдээлэл
|-
| Улс: || 
|-
| Мужийн төв: || Кьелце
|-
| Войвода: || Йозеф Брик
|-
| ISO 3166-2 || PL-SK
|-
|}
**Светокришки муж** () нь Бүгд Найрамдах Польш Улсын 16 мужийн нэг юм. Светокришки муж 1999 онд байгуулагдсан.

## воеводын төв 
Кьелце.

## Цахим холбоос 
* Светокришки мужийн цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Польшийн муж
Усны нөөцөд учирсан хохирлыг тооцох.2024

Усны нөөцөд учирсан хохирлыг тооцохдоо түүнийг нөхөн сэргээхэд гарах бодит зардал, цэвэршүүлэх ажлын төсөвт өртгөөр тодорхойлно. Бодит зардалд тулгуурлан хохирол тооцохдоо нөхөн сэргээх, цэвэршүүлэх үндсэн ажлын өртөг болох дараах үйл ажиллагааны бодит зардлыг оруулж тооцно. Үүнд:

1. Хууль, тогтоомж зөрчсөний үр дагаврыг арилгах ажлын төсөл төсвийн баримт бичигт тодорхойлсон өртөг буюу зардлын тооцоо;

2. Усны чанарын шинжилгээ, гол, горхины голдирлын өөрчлөлтийг тогтоох судалгааны ажлын зардал;

3. Усны нөөцийг хомсдуулсан, бохирдуулагч болон хортой хаягдлаар бохирдуулсны улмаас ус хангамж, аялал зугаалга болон бусад зориулалтаар ашиглахад учирсан нөлөөллийг үнэлэх арга хэмжээ;

4. Газрын доорх усны бохирдлын бодит хэмжээг тооцоход зориулан шурф ухах, цооног өрөмдөх зардал;

5. Усны нөөцийн бохирдлын тархалтыг тогтоох зардал;

6. Усны тухай хууль тогтоомж зөрчсөнөөс үүсэх хохирлын үр дагаврыг арилгах арга хэмжээ авч явуулах үед ашиглах түр барилга, байгууламж барих зардал;

7. Үйлдвэрлэл, ахуйн хэрэглээний хаягдал, нефть, нефтийн бүтээгдэхүүн, химийн бодис зэрэг хаягдал, хортой бодисыг шүүх, цуглуулах, зайлуулах, усны нөөцийг цэвэршүүлэх, сөрөг үр дагаврыг арилгах зардал;

8. Живсэн техник хэрэгсэл болон бусад эд зүйлийг уснаас өргөж гарган, зайлуулах зардал;

9. Ус хурах талбайгаас усны сан бүхий газарт тархсан болон усны нөөцөд орж болзошгүй хортой бодисыг зайлуулах арга хэмжээ;

10. Усны ёроол, уст давхаргад хуримтлагдсан хортой бодисыг цэвэрлэх зайлуулах арга хэмжээний зардал;

11. Хамгаалалтын бүсийн усны нөөцийг нөхөн сэргээх, цэвэршүүлэх арга хэмжээний зардал;

12. Холбогдох хууль, тогтоомж, заавар, стандартад тодорхойлсон нэгжийн үнэлгээ болон тухайн хохирлыг арилгахад гарах нэгжийн зардлын судалгаа, суурь үнэлгээ зэрэг болно.

Усны нөөцөд учирсан хохирлын нийт хэмжээ нь гадаргын болон газрын доорх усны нөөцөд учирсан хохирол болон усны чанарыг доройтуулснаас учирсан хохирлын нийлбэртэй тэнцүү байна. Усны нөөц, чанарт учирсан хохирол болон тухайн хохирлыг судалж, үнэлэхэд гарсан зардлын нийлбэрээс бүрдэнэ. Үүнд:

ХН= ХГУ+ХБ+Зү
 
Энд: ХН - хохирлын нийт хэмжээ, сая төг.

ХГУ- усны нөөцөд учирсан хохирол, сая төг.

ХБ – ус бохирдуулснаас учирсан хохирол, сая төг.

Зү – тухайн хохирлыг судалж, үнэлэхэд гарсан зардал, сая төг.
Гадаргын усны нөөцөд учирсан хохирлыг тооцох аргачлал

Усны экологи-эдийн засгийн үнэлгээг тооцоход түүний байршил, чанар, нөөц болон байгальд орших горим зэргийг харгалзан үзэхээс гадна гол мөрөн, горхи булаг, нуур, тойром, усан сан, цөөрөм, рашаан, намаг, мөстөл, мөсөн гол, үер буудаг томоохон хуурай сайр зэрэг гадаргын усны бүх төрөлд авч үзнэ.

Гадаргын усны нөөцөд учирсан хохирлыг дараах төрлөөр ангилна. Үүнд:

1. Усны нөөцийг зөвшөөрөлгүй эсхүл хэтрүүлэн ашигласан, хомсдуулсан, зориудаар хуурайшуулснаас учирсан хохирол;

2. Гол, горхийн голдрил, нуур, тойром, усан сан, цөөрөм эвдэгдэх болон урсац шилжүүлснээс усны нөөцөд учирсан хохирол

3. Ус намгархаг газрыг доройтуулснаас учирсан хохирол;

Усны нөөцийг сэргээхэд шаардлагатай (хомсдуулсан, хуурайшуулсан) усны хэмжээ, зөвшөөрөлгүй, хэтрүүлэн ашигласан усны хэмжээ нь тодорхойгүй тохиолдолд хохирол тооцох усны нөөцийн хэмжээг дараах үзүүлэлтийн тусламжтайгаар тогтооно. Үүнд:

• Тухайн үйл ажиллагаа явуулсны үр дүнд үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ, ус хэрэглээний норм;

• Урсацын бууралт, ашиглалт үргэлжилсэн хугацаа;

• Нуур, тойрмын усны түвшний өөрчлөлт;

• Тухайн чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг ижил, төстэй ус ашиглагчийн ус ашиглалтын мэдээгээр, гэхдээ энэ шаардлагад нийцсэн хэд хэдэн ус ашиглагч байвал тэдгээрийн ус ашиглалтын хамгийн их хэмжээг авна.

Дээрх үзүүлэлтүүдээр хохирол тооцох усны нөөцийн хэмжээг тодорхойлох боломжгүй тохиолдолд холбогдох мэргэжлийн байгууллагыг татан оролцуулна.
Голдрилыг нөхөн сэргээх ажил

Голдрилыг нөхөн сэргээх ажилд дараах ажлыг хамааруулан ойлгоно:

• Эвдэгдсэн голдрилыг засаж сэргээх;

• Хажуу ханын нуралтаас урьдчилан сэргийлэх, холбогдох ариун цэвэр-эрүүл ахуйн шаардлагын дагуу усны горим, бүтцийг хэвийн хэмжээнд байлгахад чиглэгдсэн арга хэмжээг хэрэгжүүлэх;

• Ёроолыг болзошгүй шүүрэлтээс хамгаалах;

• Байгалийн бус үүсмэл голдрил, сувгийн хэлбэр нь алдагдсан хэсгүүдийг булж тэгшлэх;

• Орчныг тохижуулах, эрэг орчмыг зүлэгжүүлэх.

Голын голдрилыг нөхөн сэргээх ажлын зардал (ЗНС)-ыг дараах томьёогоор тодорхойлно. Үүнд:

ЗНС=знс∙ L 

Энд: знс- Нэг км голдрил нөхөн сэргээх зардал (уул уурхайн үйл ажиллагааны улмаас эвдрэлд орсон газарт техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлт хийх аргачлалын дагуу тооцоолно), сая төг,

L- Тухай голын эвдэгдсэн хэсгийн урт, км.
Ус, намгархаг газрыг доройтуулснаас учирсан хохирол

“Ус, намгархаг газар гэдэг нь байгалийн ба хиймэл, байнгын ба түр зуурын, урсгал ба тогтмол, цэнгэг, давсархаг эсвэл шорвог ус, намаг, балчиг, хүлэрт намаг бүхий газрууд болон далайн татлагынхаа үеэр 6 метрээс илүүгүй гүнтэй далайн эргийн ус бүхий хэсгийг хэлнэ” гэж Рамсарын конвенцид тодорхойлсон байдаг. Ус, намгархаг газрын экосистемийн үйлчилгээ нь маш өргөн хүрээтэй, хоорондоо уялдаа холбоотой элементүүдээс бүрдэх бөгөөд үүнд ус, шим тэжээлийн бодис ба энергийн урсгал болон хувиралт өөрчлөлтийг хамааруулдаг, түүнчлэн хүрээлэн буй орчин, нийгэм, улс төр, эдийн засгийн гэх мэт илүү өргөн хүрээг хамарсан уялдаа холбоог багтаан ойлгодог учраас экологийн ийм орчинд учруулсан хохирлын үнэлгээнд илүү ач холбогдол өгөх нь зүйтэй юм.

Тиймээс ус намгархаг газрыг доройтуулснаас учирсан хохирол нь зөвхөн усны нөөц төдийгүй хөрс, ургамлан бүрхэвч зэрэг орчны экосистемд учирсан нийт хохирлын хэмжээгээр үнэлнэ.

Мөн ус намгархаг газрыг доройтуулснаас учирсан хохирлыг тооцохдоо усны нөөцөд учирсан хохирлыг аргачлалын томъёогоор, бусад төрлийн хохирлыг холбогдох бусад томъёогоор тооцно.
Олон ургальч үзэл

**Олон ургальч үзэл** (латин. *pluralis,* англи. *Pluralism*) нь ерөнхийдөө нэг хандлага, арга барил гэхээсээ илүү олон янзын үзэл бодол, байр суурийг үзэл санааг илэрхийлдэг байна.

Олон ургальч үзэл нь:

## Улс төр, хууль 
* Олон ургальч үзэл (улс төрийн философи), улс төрийн тогтолцооны олон янз байдлыг хүлээн зөвшөөрөх
* Олон ургальч үзэл (улс төрийн онол), нийгэмд олон янзын, өрсөлдөөнт хүчний төвүүд байх ёстой гэсэн итгэл үнэмшил
* Эрх зүйн олон ургалч үзэл, хүн ам, нутаг дэвсгэрт өөр өөр эрх зүйн тогтолцоо оршин тогтнох
* Олон ургальч ардчилал, нэгээс олон эрх мэдлийн төвтэй улс төрийн тогтолцоо

## Гүн ухаан 
* Олон ургальч үзэл (гүн ухаан, философи) нь олон үндсэн үзэл санаанууд бодит байдлыг бүрдүүлдэг сургаал юм
* Олон ургальч дэг сургууль, Сократын өмнөх үеийн философичдын Грекийн сургууль
* Эпистемологийн олон ургальч үзэл буюу арга зүйн олон ургальч үзэл, зарим үзэгдлүүд мөн чанарыг нь тайлбарлах олон арга шаарддаг гэсэн үзэл
* Үнэ цэнийн олон ургальч үзэл, хэд хэдэн үнэт зүйлс нь адилхан зөв боловч хоорондоо зөрчилддөг гэсэн санаа

## Шашин 
* Шашны олон ургальч үзэл, бүх шашны замыг адил хүчинтэй гэж хүлээн зөвшөөрч, зэрэгцэн оршихыг дэмждэг
* Олон тооны сүм хийдэд алба хашдаг байх; 
* Олон ургальч үзэл төсөл нь АНУ-ын шашны олон янз байдлын Харвардын төсөл юм

## Бусад 
* Сансар огторгуйн олон ургальч үзэл, дэлхийгээс гадна амьдрахад тохиромжтой нөхцөлийг агуулсан бусад олон ертөнцөд итгэх итгэл
* Соёлын олон ургальч үзэл бол томоохон нийгэм дэх жижиг бүлгүүд өөрсдийн өвөрмөц соёлын өвөрмөц байдлаа хадгалж үлдэх гэсэн санаа 
* Хэвлэл мэдээллийн олон ургальч үзэл, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр янз бүрийн соёлын бүлгүүдийн төлөөлөл, улс төрийн үзэл бодол
* Олон ургальч хамтын нөхөрлөл, баялгийн ардчиллын системчилсэн загвар
* Олон ургальч мунхаг байдал, бусад хүмүүс өөрсдийнхөө үзэл бодлоос өөр үзэл бодолтой байдаг гэж андуурдаг үзэгдэл.
* Эдийн засгийн олон ургальч үзэл гэдэг нь академик эдийн засгийн шинжлэх ухааныг баяжуулан өргөжүүлэх нийтийг хамарсан ажил
Гол, горхийн голдрил, нуур, тойром усан сан, цөөрөм эвдэгдэх болон урсац шилжүүлснээс усны нөөцөд учирсан хохирол

Дараах үйл ажиллагаа явуулснаас гол, горхины голдрил, нуур, цөөрөм эвдэгдэх, урсац шилжих өөрчлөлт үүсэж болно. Үүнд:

• Ус хурах талбайд газар тариалан эрхлэх, мод бэлтгэх, барилга байгууламж барих, ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагаа явуулах;

• Усны сан бүхий газарт инженерийн барилга байгууламж барих;

• Далан хаалт, гүүр барих үед голдрилыг өөрчлөх, урсгалыг шилжүүлэх, тохиргоо хийх, хамгаалалтын бүсүүдэд элс, хайрга олборлох;

• Эргийн тэгшилгээ, хамгаалалт, голдрил шулуутгах, зам тавих, толгойн барилга байгууламж барих;

• Сувгаар ус татах, хаягдал ус нийлүүлэх, усан доогуур шугам хоолой тавих, хамгаалалтын бүсэд амралт, сувиллын үйл ажиллагаа явуулах, амралтын бүс, завь усан онгоцны зогсоол байгуулах.

Усны сан бүхий газарт гол, горхины голдрил, нуур, цөөрөм, усан сангийн эрэг орчмыг эвдэж, өөрчлөхтэй холбоотой аливаа үйл ажиллагааг холбогдох газрын зөвшөөрөлгүйгээр явуулсан тохиолдолд усны нөөцөд хохирол учирсан гэж үзнэ.

Гол, горхины голдрил дотор ухаж эвдэх, нуур, цөөрөм, усан сангийн эрэг орчмыг эвдэж сүйтгэсэн, урсац шилжүүлснээс үүсэх хохирлыг түүний нөхөн сэргээх зардалд суурилан дараах томьёогоор тооцно. Үүнд:

ХГУг=ЗНС+ХГУ  

Энд, ХГУг- Голдрил шилжүүлсэн, эргийг эвдэж сүйтгэснээс үүсэх хохирлын хэмжээ, сая төг;

ЗНС- Голдрилыг нөхөн сэргээх ажлын зардал, сая төгрөг;

ХГУ - Эрэг, голдрилыг зөвшөөрөлгүй шилжүүлсэн, усыг хэтрүүлэн ашигласнаас усны нөөц хомсдсоноос учирсан хохирол, сая төгрөг.
Монаш их сургууль

**Монаш их сургууль** () нь Австралийн Викториа мужийн Мельбурн хотод суурилсан олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Дэлхийн 1-р дайны үеийн генерал Сэр Жон Монашийн нэрээр нэрлэгдсэн тус сургууль нь 1958 онд байгуулагдсан бөгөөд тэрхүү мужид байгуулагдсан хоёр дахь их сургууль юм. Монаш их сургууль нь хэд хэдэн салбар кампустайгаас дөрөв нь Викториа дотроо (Клэйтон, Колфилд, Пенинсулса, Парквилл), хоёр нь Малайз, Индонезид тус тус байрладаг. Монаш нь Италийн Пратод судалгаа ба сургалтын төв, Энэтхэгийн Мумбай хотод ахисан түвшний судалгааны сургууль, БНХАУ-ын Сүжоу болон Индонезийн Тангеранг хотод ахисан түвшний дээд сургуулиудтай. 

Тус сургууль нь Монашийн хууль зүйн сургууль; Австралийн Синхротроны төв; Монашийн шинжлэх ухаан, технологи, судалгаа, инновацын цогцолбор (STRIP); Австралийн үүдэл эсийн төв; Викториагийн эмзүйн коллеж зэрэг олон улсын хэмжээний хэд хэдэн томоохон судалгааны байгууламжийг эзэмшдэгээс гадна 100 гаруй судалгааны төв, 17 хамтарсан судалгааны төвтэй. 2019 онд Монашийн нийт орлого $2.72 тэрбум австрали доллар давсан бөгөөд үүнээс $462 саяыг боловсролын бус санхүүжилт бүрдүүлжээ. 2019 онд тус сургууль 55,000 гаруй бакалаврын болон 25,000 гаруй ахисан түвшний оюутан элсүүлжээ. Монаш нь Австралийн тэргүүлэх 8 их сургуулиудыг нэгтгэсэн "Наймын групп" (*Group of Eight*)-ын бүлгийн гишүүн юм. 

Монаш их сургуулийн номын сан нь гурван тивд байрлах бүх кампусуудаа хамарсан хэд хэдэн салбартай. Тус номын сан нь нийт 3.2 сая гаруй материалын сан хөмрөгтэй.

## Гадаад холбоос 
* Monash University, албан ёсны хуудас

Ангилал:1958 онд байгуулагдсан
Ангилал:Австралийн их сургууль
Ангилал:Мельбурны боловсрол
Өлзийбүрэнгийн Пунцаг

Өлзийбүрэнгийн Пунцаг МАХЦ-ийн дарга. Корпус командлагч цолтой, Ардын хувьсгалын партизан хүн.
Ө.Пунцагийг 1922 оны арваннэгдүгээр сарын 6-ны өдрийн шийдвэрээр "Монгол Улсын Баатар" цолоор шагнажээ.
Түүнийг МАХЦ-ийн корпусын захирагчаар ажиллаж байхад хилсээр баривчилан 1937 оны арванхоёр дугаар сарын 30-ны өдөр Бүрэн Эрхт Комиссын 5-р тогтоолоор цаазалсан. 
Пунцаг нь Хувьсгалын эсэргүү улс төрийн хилс хэргээр хоригдож байхдаа өөрийн цусаар цамцан дээрээ "Удирдагч Догсом, Амар, Чойбалсан нарт үнэнч явсан ба үнэнээ илчилсэнийг цусаараа тангаргалая. Монгол Улс ба түүний ард мандтугай. Пунцаг. 1937.12.26" гэж бичсэн нь өнөөдрийг хүртэл хадгалагдан үлдсэн байна. Ө.Пунцагийг АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн Цагаатгах ажлыг эрхлэх комиссын 1962 оны хоёрдугаар сарын 13-ны өдрийн 80-дугаар тогтоолоор түүнд ноогдуулсан ялыг хилс гэж үзэн цагаатгасан байна.

Ангилал:Өлзийбүрэнгийн Пунцаг
Ангилал:БНМАУ-ын цэргийн ахлах офицер
Ангилал:20-р зууны цэргийн хүн
Ангилал:МАХН-ын гишүүн
Ангилал:Ардын хувьсгалын хүн
Ангилал:Марксизм-Ленинизмийн төлөөлөгч
Ангилал:БНМАУ-ын цэргийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:БНМАУ-ын иргэн
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал: онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Кёнбок Их Сургууль

**Kyungpook National University** (   ; **KNU** эсвэл Kyungdae (  ) гэж товчилсон ) нь Өмнөд Солонгосын Кёнбок мужийг төлөөлдөг Солонгосын хамгийн шилдэг  үндэсний их сургуулуудийн арван тэргүүлэх сургуулийн нэг юм. Энэ нь Өмнөд Солонгосын Кёнбок мужийн нийслэл байдаг байсан Дэгү хотод байрладаг.

## Байгууллага 
Кёнбок Их Сургуулийн анагаах ухааны сургууль нь 1923 онд эхэлсэн. Кёнбокын үндэсний их сургууль нь 1946 оны 9-р сард Дэгү хотын Боловсрол, Анагаах ухаан, Хөдөө аж ахуйн коллежийг Үндэсний коллеж болгон сайжруулснаар байгуулагдсан. 1951 оны 10-р сард Боловсрол, Анагаах ухаан, Хөдөө аж ахуй, Либерал урлаг, Шинжлэх ухаан, Хууль зүй, Улс төрийн шинжлэх ухааны коллежуудыг Кёнбок их сургууль болгон нэгтгэв. Инженерийн болон шүдний эмч зэрэг бусад тэнхимүүд дараалан байгуулагдаж, одоогийн их сургуулийг үүсгэн байгуулсав. Одоо КҮС Философи, улс төр ба эдийн засаг хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж байна.

## Жагсаалт 
* 2024 оны ДЭЛХИЙН ИХ СУРГУУЛИЙН ЗЭРЭГТ-д ба дэлхийд 501~600-д (Солонгост 14-т, Солонгосын үндэсний их сургуулиудын дунд 1-д), 2024 оны ИХ СУРГУУЛИЙН НӨЛӨӨ ЗЭРЭГТ-д ба дэлхийд 39-т (Солонгост 3-т, Солонгосын үндэсний их сургуулиудын дунд 1-т) тус тус орсон. 
* 2024 оны QS ДЭЛХИЙН ИХ СУРГУУЛИЙН ЗЭРЭГТ-д ба дэлхийд 516-д (Солонгост 15-т, Солонгосын үндэсний их сургуулиудын дунд 1-д) жагссан 
* 2024 оны Шанхайн ангилалд (ARWU) ба дэлхийд 401~500-д (Солонгост 9~12-т) орсон 
* 2024 оны Дэлхийн их сургуулийн ангилалын төв (CWUR) ба Солонгос улсад 10-т (Солонгосын үндэсний их сургуулиудын дунд 1-т) харин дэлхийд 420-д орсон 
Ангилал:Солонгос-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Генрих Ягода

**Генрих Ягода** (орос. *Ге́нрих Григо́рьевич Яго́да,* төрөхдөө — Генах Гершенович Ягода, дараа нь *Энох-Генрих (Енох) Гершенович* болон *Генрих Гершенович*, 1891 оны 11-р сарын 19-нд Оросын хаант улсын Ярослав мужийн Рыбинск хотод төрсөн— 1938 оны 3-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Москва мужийн Коммунаркад будуулан хороогдсон) — еврей гаралтай, Оросын хувьсгалч, Зөвлөлтийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 

Генрих Ягода бол ЗХУ-ын Аюулгүй байдлын байгууллагуудын (ВЧК, ГПУ, ОГПУ, НКВД) гол удирдагчдын нэг, ЗХУ-ын Дотоод хэргийн Ардын Комиссар (1934-1936), ЗХУ-ын түүхэн дэх анхны "Улсын аюулгүй байдлын ерөнхий комиссар" (Ягодад зориулж тусгай цолыг бий болгосон) юм. Иосиф Сталины хэлмэгдүүлэлтийн үеэр түүнийг буудаж хороосон байна.

Ангилал:Оросын хувьсгалч
Ангилал:1891 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Аркадий Дворкович

**Аркадий Дворкович** (орос. *Арка́дий Влади́мирович Дворко́вич,* 1972 оны 3-р сарын 26-нд Москва хотод төрсөн) -Оросын төрийн зүтгэлтэн, эдийн засагч. 2018 оны 10-р сарын 3-наас Олон улсын шатрын холбооны ерөнхийлөгч. Россельхозбанк ХК-ийн Хяналтын зөвлөлийн дарга (2017 оны 9-р сарын 1-ээс). ОХУ-ын 1-р зэргийн төрийн зөвлөх (2004).

ОХУ-ын Засгийн газрын орлогч дарга (2012 оны 5-р сарын 21-ээс 2018 оны 5-р сарын 18 хүртэл), Оросын төмөр замын ТУЗ-ийн дарга (2015-2018), ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн туслах (2008 оны 5-р сарын 13-аас 2012 оны 5-р сарын 21 хүртэл).

## Намтар 
А.Дворкович 1972 оны 3-р сарын 26-нд Москва хотод олон улсын шатрын шүүгч Владимир Яковлевич Дворкович (1937-2005), Галина Львовна Дворкович нарын гэр бүлд төржээ. Ах Михаил Дворкович бол "Шинэ бизнес" бизнес эрхлэгчдийн холбооны үүсгэн байгуулагч.

Москва хотын 444-р дунд сургуулийг математик, хэрэглээний математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай, М.В.Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их Сургууль (1994), эдийн засгийн кибернетик мэргэжлээр, Оросын эдийн засгийн сургуулийг эдийн засгийн ухааны магистрын зэрэгтэй тус тус төгссөн. Дьюкийн их сургууль (Хойд Каролина, АНУ) эдийн засгийн ухааны магистр (1997).

1994 оноос хойш - ОХУ-ын Сангийн яамны макро эдийн засгийн бодлогын хэлтэстэй холбоотой хэд хэдэн хүмүүсийг нэгтгэсэн "Эдийн засгийн шинжээчдийн групп"-ын зөвлөх, ахлах шинжээч, ерөнхий захирал, шинжлэх ухааны захирал байсан. Төсвийн орлогыг төсөөлөхөд оролцож, ОУВС-тай хэлэлцээрт оролцож байсан.
Газрын доорх усны нөөцөд учирсан хохирлыг тооцох аргачлал

**Газрын доорх ус**: Газрын гүнд хурдас чулуулгийн хоосон орон зайд янз бүрийн төлөв байдалд, үргэлж хөдөлгөөнд орших усыг газрын доорх ус гэнэ. Газрын доорх ус нь агаарын тунадас болон гол, мөрөн, нуурын ус, газрын гүн рүү шүүрэн нэвчих замаар үүснэ. Иймд газрын доорх усны ихэнх нь цэнгэг байдаг. Газрын гүн рүү ус шүүрэн нэвчих хурд хэд хэдэн хүчин зүйлсээс хамаарна. Үүнд:

1. Хөрсний физик шинж чанар

2. Хөрсний чийгийн хангамж

3. Ургамлан бүрхэвч ба түүний хэв шинж

4. Гадаргын хажуу

5. Орох хур тунадасны хэмжээ

Хөрс нүх сүвэрхэг байх тусам ус сайн нэвчинэ. Чийг ихтэй хөрсөнд ус нэвчих нь муу байдаг бол хуурай хөрсөнд болон ургамал ихтэй газар ус сайн нэвчинэ. Газар доорх усны хөдөлгөөний нөхцөл ба орших байдал нь чулуулгийн нүх сүвэрхэг байдлаас хамаарна. Чулуулгийн ус нэвчих чанар түүний сүвэрхэг байдлаас хамаарахгүй.

Газар доорх ус нь Монгол орны хамгийн чухал усны эх үүсвэр юм. Нийгэм, эдийн засгийн бүхий л салбаруудын үйл ажиллагаа газрын доорх усны нөөц, түүний боломжоос шууд хамаардаг. Гадаргын ус байхгүй газруудад малчид худгаас усаа авч ашигладаг, мөн газар тариалангийн усалгаанд, уул уурхай болон үйлдвэрүүд нь үйл ажиллагаандаа газрын доорх усыг өргөнөөр ашиглаж байна. 

Газрын доорх усны нөхөн сэргээгддэггүй нөөц гэж хур тундасын нэвчилт, хажуугийн урсацаас тэжээгдэх боломжгүй газрын доорх усны хуримтлалыг хэлнэ. Нөөц нь нөхөн сэргээгддэггүй газрын доорх усыг дарагдмал ус гэж нэрлэж болно. 

Нөхөн сэргээгддэг нөөц гэж жил бүр хур тундасын нэвчилт, гадаргын усны нэвчилт шүүрэлт, хажуугийн урсацын нөлөөгөөр дахин бүрэлдэх боломжтой усны хэмжээг хэлнэ. 

Газрын доорх усны ашиглаж болох боломжит нөөц гэж газрын доорх усны нөхөн сэргээгдэх ба нөхөн сэргээгддэггүй нөөцөөс олборлож болох хэмжээг хэлнэ. Ашиглаж болох боломжит нөөц нь ус агуулагч бүрдэл, бүс, үеийн зузаан, тархсан талбай, төрөл (нүх сүвэрхэг, ан цавлаг) зэргээс хамааралтай бөгөөд нөхөн сэргээгддэг нөөц болон нөхөн сэргээгддэггүй нөөцөөс олборлож болох хэмжээгээр тодорхойлогдоно.
Флоренсио Кампоманес

**Флоренсио Кампома́нес** (испани. *Florencio Basa Campomanes*; 1927 оны 2-р сарын 22-нд Филиппины Манила хотод төрсөн —2010 оны 5-р сарын 3-нд Филиппины Багио хотод нас барсан) — филиппины шатарчин бөгөөд шатрын зүтгэлтэн, 1982-1995 онд Олон улсын шатрын холбооны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажилласан.

Ф.Кампоманес 1950 онд Филиппины Үндэсний шатрын анхны мастер бөгөөд 1948 онд Филиппиний их сургууль, 1951 онд АНУ-ын Браун их сургуулийг төгссөн байна.

1956, 1960 онд Кампоманес Филиппиний шатрын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлж, таван удаа Дэлхийн Шатрын олимпиадад эх орноо төлөөлөн оролцож байжээ.

1956-1982 онд Кампоманес ФИДЕ-д Филиппины байнгын төлөөлөгчөөр ажиллаж байсан. 1966-1970 онд ФИДЕ-гийн Азийн бүсийн ерөнхийлөгч, 1974-1982 онд Ази хариуцсан дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан.

1982 онд Ф.Кампоманес ФИДЕ-ийн ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ. Сонгуульд тэрээр өмнөх ерөнхийлөгч Фридрик Олафссон, Югославын Бозидар Кажич нарыг ялсан байна.

1985 оны 2-р сарын 15-нд Кампоманес 48 дахь тоглолтын дараа Анатолий Карпов, Гарри Каспаров хоёрын хооронд болсон шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зогсоох шийдвэр гаргаж, тэмцээнд оролцогчдын бие бялдар, сэтгэл зүйн нөөц шавхагдсан гэж тайлбарласан юм. 

ФИДЕ-гийн ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг орхисны дараа (1995 онд Кирсан Илюмжинов сонгогдсон) Кампоманес ФИДЕ-ийн хүндэт ерөнхийлөгчөөр үлджээ.

2003 онд Ф.Кампоманес 1992 оны Манилагийн олимпийн бэлтгэлийн үеэр 13 сая песо завшсан хэрэгт буруутгагдаж байжээ. Кампоманес олон улсын байгууллагыг төлөөлж байсан бөгөөд Филиппиний хуулиар санхүүгийн зардлаа илчлэх үүрэг хүлээгээгүй тул ялыг дараа нь цуцалсан байна.

2007 оны 2-р сард тэрээр осолд ороод эрчимт эмчилгээ хийлгэсэн. Флоренсио Кампоманес 2010 оны 5-р сарын 3-нд Багио хотод түрүү булчирхайн хорт хавдраар нас баржээ.
Газрын доорх усны нөөцөд учруулсан хохирлыг ангилах

Газрын доорх усны нөөцөд учруулсан хохирлыг дараах төрлөөр ангилна. Үүнд:

1. Ус агуулагч үе давхарга, бүрдэл, бүсийн зузааныг хэт багасгаснаас (газрын доорх усны зузааныг зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс хэтрүүлэн ашигласан) усны нөөцөд учруулсан хохирол;

2. Газрын доорх усны ордыг батлагдсан нөөцөөс нь хэтрүүлэн ашигласнаас усны нөөцөд учруулсан хохирол;

3. Газрын доорх ус агуулагч нэгжийн хэмжээнд усны нөөцөд учруулсан хохирол.
Газрын доорх усны ордыг батлагдсан нөөцөөс нь хэтрүүлэн ашигласнаас учирсан хохирол

Газрын доорх усны ордыг батлагдсан нөөцөөс нь хэтрүүлэн ашигласнаас учирсан хохирлыг дараах байдлаар тодорхойлно. Үүнд:

1. Усны тухай хуулийн 3.1.10-т заасан ус хангамжийн эх үүсвэрийн “эрүүл ахуйн бүс” дотор болон уг бүсийн хилээс нь 1 км хүртэл зайн доторх талбайд байрлаж буй гар худгуудын ус шургаж ширгэсэн бол;

2. Ус хангамжийн эх үүсвэрийн нийт ашиглалтын худгийн 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 10 болон түүнээс их хувиар илүү гарч буурсан бол;

3. Уурхайгаас шүүрүүлэн зайлуулж буй газрын доорх усны сарын дундаж хэмжээ нэг болон түүнээс дээш жилийн турш тухайн уул уурхайн үйлдвэрийн ТЭЗҮ-д тооцоолсон шүүрүүлэн зайлуулах усны хэмжээнээс 10 хувиас илүү байгаа бол;

Газрын доорх усны ордыг батлагдсан нөөцөөс нь хэтрүүлэн ашигласан тохиолдолд газрын доорх усны тухайн ордын “ус хэрэглэгч” буюу “ус ашиглагч”-ийн буруу үйл ажиллагаанаас, нөөцийн тайлангийн зохиогчийн болон хянан магадласан шинжээчийн тооцооны алдаанаас, Усны нөөцийн зөвлөлийн нэг буюу хэд хэдэн гишүүний гаргасан (зөвшөөрсөн) буруу саналын улмаас газрын доорх усны ордын нийт талбайг хамарсан хомсдолд хүргэсэн хохирол гэж үзнэ.

Ус хангамжийн эх үүсвэрийн “эрүүл ахуйн бүс” дотор болон уг бүсийн хилээс нь 1 км хүртэл зай доторх талбайд байрлаж буй гар худгуудын ус шургаж ширгэсэн тохиолдолд хохирлыг тооцохдоо “эрүүл ахуйн бүс”-ийг болон уг бүсийн хилээс 1 км зай доторх худгийн байрлалыг үзүүлсэн газрын зураг ашиглана.
Камиока Судалгааны Хүрээлэн

Камиока судалгааны хүрээлэн, Сансрын туяа судлалын хүрээлэн, Токиогийн их сургууль нь Японы Гифу мужийн Хида хотын Камиока хэсгийн ойролцоох Камиока уул уурхай, хайлуулах компанийн Мозуми уурхайд газар доор байрладаг нейтрино ба таталцалын долгионы лаборатори юм. Сүүлийн хорин жилд судалгааны хүрээлэнд нейтриногийн шинэ туршилтууд хийгдсэн. Бүх л туршилтууд нэлээд том бас бөөмийн физикийн хөгжилд ялангуяа  нейтрино одон орон ба нейтрино хэлбэлзлийг судлахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан. Одоогоор явагдаж байгаа Супер Камиокандэ туршилт:

1990-ээд оны үед бөөмийн физик нарны нейтриноны асуудал ба агаар мандлын нейтриногийн дутагдал нь нейтрино хэлбэлзэлтэй холбоотой гэж сэжиглэж эхэлжээ. Супер Камиокандэ илрүүлэгч нь нарны болон агаар мандлын нейтриногийн хэлбэлзлийн таамаглалыг шалгахаар зохион бүтээгдсэн. Супер Камиокандэ илрүүлэгч нь бөөмийн физикийн стандартаас ч асар том юм. Энэ нь 11200 фото үржүүлэгч хоолойгоор хүрээлэгдсэн 50000 тонн цэвэр уснаас бүрддэг. Илрүүлэгч нь цилиндр бүтэцтэйгээр дахин бүтээгдсэн ба энэ удаа 41,4 метрийн өндөртэй, 39,3 метрийн өргөнтэйгөөр. Илрүүлэгч нь сансрын мюонуудад хориг тавих төдийгүй тэдгээрийг сэргээн босгоход тусалж чадах илүү боловсронгуй гаднах илрүүлэгчээр хүрээлэгдсэн. 

Супер Камиокандэ 1996 онд мэдээлэл авч эхэлсэн ба хэд хэдэн чухал хэмжилт хийсэн. Үүнд уян харимхай тархалтын харилцан үйлчлэлийг ашиглан нарны нейтрино урсгалын нарийвчлалыг хэмжих, агаар мандлын нейтрино хэлбэлзлийн анхны маш хүчтэй нотолгоо, протоны задралын илүү хатуу хязгаарлалт зэрэг орно.
Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд усны нөөцөд учирсан хохирол

Ус агуулагч давхаргын хэмжээнд дараах 3 нөхцөлийн аль нэг нь бүрдсэн тохиолдолд “газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд усны нөөцөд учирсан хохирол” гэж үзнэ. Тухайлбал:

1. Тус бүр нь ашиглагдаж байгаа инженерийн хийцтэй, ус өргөх шахуурга суулгасан 3 ба түүнээс дээш тооны өрөмдмөл худгаас (цооногоос) бүрдсэн ус хангамжийн төвлөрсөн гурав ба түүнээс дээш эх үүсвэр салангид байрласан тохиолдолд;

2. Эсхүл барилга, уул уурхай, ноос ноолуур, арьс шир гэх мэт бусад үйлдвэр үйлчилгээний зориулалтаар газрын доорх ус шүүрүүлэн зайлуулж байгаа гурав ба түүнээс дээш тооны усны барилга байгууламж салангид байрласан тохиолдолд;

3. Ус хангамжийн эх үүсвэр, газрын доорх ус шүүрүүлэн /шавхан/ зайлуулж байгаа усны барилга байгууламжийн нийлбэр тоо нь гурав болон түүнээс дээш байрласан тохиолдолд.

Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд усны нөөцөд учирсан хохирлыг үнэлэхдээ ус хангамжийн эх үүсвэрийн болон ус шүүрүүлэн зайлуулах усны барилга байгууламжийн газрын доорх усны тэжээгдэл- хуримтлал- хөлийн бүсийн буюу гадаргын ус хурах талбайн байрзүйн зураг эсхүл геологийн буюу гидрогеологийн зургийг үндэслэл болгоно. Уг зурагт ашиглаж буй гар худаг, булаг, өрөмдмөл болон бусад төрлийн уст цэгийн байршил, тэдгээр худгийн усны түвшин, худгийн гүн, худгийн доторх усны зузаан, булгийн ундарга тэмдэглэгдсэн байх шаардлагатай.

Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд усны нөөцөд учирсан хохирлыг үнэлэхдээ газрын доорх усны тэжээгдэл-хуримтлал-хөлийн бүсийн буюу гадаргын ус хурах талбайн дотор байрлалтай, шургаж ширгээд 6 сараас доошгүй хугацаа өнгөрч буй худаг, булгийн тоог харгалзан үзнэ. Тухайлбал, газрын доорх усны тэжээгдэл- хуримтлал- хөлийн бүсийн талбайд сүүлийн 1 жилийн хугацаанд нутгийн ард иргэдийн ашиглаж байгаа болон ашиглаж байсан худаг, булгийн 30 хувиас доошгүй нь шургаж ширгээд 6 сараас доошгүй хугацаа өнгөрч байгаа бол тухайн ус хангамжийн эх үүсвэрийн болон ус шүүрүүлэн зайлуулах усны барилга байгууламжийн ус хурах талбайн хэмжээнд газрын доорх усны нөөцөд хохирол учирсан гэж үзнэ. Гэхдээ ашиглаж байгаа болон ашиглаж байсан худгууд нь техникийн хувьд бүрэн бүтэн ажиллагаатай, худгуудыг лайдсан, худгуудын хана ёроол нь нураагүй байх нөхцөлийг хангах шаардлагатай.
Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд учирсан хохирлын үнэлгээ

Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд учирсан хохирлыг хэмжээнээс нь хамааруулан дараах байдлаар үнэлнэ:

a. бага хэмжээгээр учирсан хохирол

b. их хэмжээгээр учирсан хохирол

Газрын доорх усны тэжээгдэл- хуримтлал- хөлийн бүсийн буюу гадаргын ус хурах талбайн дотор байрлалтай булаг, худгийн 30-50 хувийн ус 6 сараас доошгүй хугацааны турш шургаж ширгэсэн тохиолдолд “бага хэмжээгээр учирсан хохирол” гэж үзнэ.

Газрын доорх усны тэжээгдэл- хуримтлал- хөлийн бүсийн буюу гадаргын ус хурах талбайн дотор байрлалтай булаг, худгийн 50-иас дээш хувийн ус сүүлийн 2 жил дараалан 6 сараас доошгүй хугацааны турш шургаж ширгэсэн тохиолдолд “их хэмжээгээр учирсан хохирол” гэж үзнэ.

Газрын доорх ус агуулагч уст давхаргын хэмжээнд усны нөөцөд “их хэмжээгээр учирсан хохирол” үүссэн тохиолдолд Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаас мэргэжлийн багийг томилж, усны нөөцөд учирсан хохирлыг дахин тооцуулна.
Усны нөөцийн экологийн итгэлцүүр ба экологи-эдийн засгийн үнэлгээ

Монгол Улсын усны нөөцийн байгалийн үнэ, цэнийг тогтооход усны сав газрын хуваарилалтаар тогтоосон экологийн итгэлцүүрийг ашиглах нь зүйтэй юм. Ингэхдээ зарим томоохон голуудын урсацын өөрчлөлтөөс бүс нутгийн услагийн хэмжээнд үзүүлэх нөлөөг харгалзан гадаргын усны экологийн итгэлцүүр (Kгад)-ийг Сэлэнгэ мөрөн, Орхон, Туул, Хараа, Онон, Хэрлэн зэрэг томоохон голуудын сав газруудад:

• Томоохон голуудын усны эх бүрэлдэх хэсэг

• Томоохон голуудын урсацын дунд хэсэг

• Томоохон голуудын адаг хэсгүүдийг ялгах үүднээс голдирол дагууд байршлын ялгаатай итгэлцүүрүүдийг ашигладаг.

Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд усны нөөцийн хэмжээ, чанар, хэрэглээний ач холбогдол, усны нөөцөд учирсан хохирлыг үнэлэхэд усны сав газрын хуваарилалтад үндэслэн тогтоосон усны экологи-эдийн засгийн суурь үнэлгээг ашиглана.
Ус хангамжийн эх үүсвэрийн хохирлын хэмжээг тооцох

Ус хангамжийн эх үүсвэрийн нийт ашиглалтын худгийн 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон хэмжээнээс хамаарч хохирлын хэмжээг тооцно. Үүнд:

1. Ус хангамжийн эх үүсвэрийн нийт ашиглалтын худгийн 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 10 хүртэл хувиар буурсан бол олборлож буй газрын доорх усны уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “бага” гэж үзээд хохирол тооцохгүй.

2. 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 10-30 хүртэл хувийн хооронд буурсан бол олборлож буй газрын доорх усны уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “их”; 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон хэмжээнээс 30 хувиас илүүгээр буурсан бол олборлож буй газрын доорх усны уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “хэт их” хэмээн тус тус үзэж хохирол тооцож, нөхөн төлбөр тогтооно.

3. 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс 10-30 хүртэл хувийн хооронд бууран газрын доорх усны уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “их” тохиолдолд дээрх 2.22 томъёогоор тооцно. Гэхдээ энэ нь Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс усны түвшний бууралт 10-30 хүртэл хувь болсон цооног (худаг) тус бүрийн ундарга- м3/хоногоор; t- усны түвшин бууралт нь 10-30 хувиас их болсон цооног бүрийн ашиглалтад орсон он, сар, өдрөөс хохирол тооцох он, сар, өдөр хүртэлх хугацаа, хоногоор болно.

4. 30 хувиас дээш худгийнх нь усны түвшин Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон хэмжээнээс 30 хувиас илүүгээр буурсан бол олборлож буй газрын доорх усны уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “хэт их” тохиолдолд мөн дээрх 2.22 томъёогоор тооцно. Гэхдээ энэ нь Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд тооцоолсон зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс усны түвшний бууралт 30 хувиас хэтэрсэн цооног (худаг) тус бүрийн ундарга- м3/хоногоор (Жич: Эдгээр худгийн ундаргыг Усны нөөцийн зөвлөлөөр батлагдсан тайланд үйлдвэрийн зэргээр тооцоолсон цооног тус бүрийн нөөцтэй тэнцүү хэмээн үзэж хохирол тооцоход хэрэглэнэ); t - усны түвшин бууралт нь 30 хувиас их болсонцооног бүрийн ашиглалтад орсон он, сар, өдрөөс хохирол тооцох он, сар, өдөр хүртэлх хугацаа, хоногоор болно.

Хэрэв газрын доорх усны тухайн орд дээр усны түвшний бууралт 10-30 хувиас их болсон цооног (худаг), усны түвшний бууралт 30 хувиас их болсон цооног (худаг) нийлээд нийт ашиглалтын цооног (худаг)-ийн 30 хувиас дээш гарч байвал уг ордын усны нөөцөд учирсан хохирол “их” ба “хэт их” тохиолдол тус бүрд тооцсон хохирлын нийлбэр дүнгээр нийт хохирлын хэмжээг тооцож нөхөн төлбөр тогтооно.
Ажиглалт, бичиглэлийн цэгүүдийг сонгох

Ажиглалтын талбайн ерөнхий зураг авах, ургамлын бичиглэл хийх, бүрхэц тодорхойлох судалгааг хийх цэгийн тоог судалгааны талбайн хэмжээнээс хамааран тогтооно. Тогтоосон цэг дээр 25 м2 талбайг сонгон ургамлын зүйлийг бүртгэх, ургамлан нөмрөгийн төлөвийг тодорхойлох ажиглалт хийж бичиглэх ба түүнийг ажиглалтын талбар гэнэ.

Ажиглалтын талбар дотор 1м2-ийн 5 тор ашиглан тус бүр 1м2 талбай бүхий сорьцын таван талбайд байршуулна. Сорьцын талбайгаас ургацын хэмжилт хийнэ.

Судалгаа хийх цэгийн тоог:

• Нэгдүгээрт судалгааны талбайн хэмжээнээс хамааруулан

• Хоёрдугаарт ургамлан нөмрөгийн хэв шинж, экосистемийн өөрчлөлтөөс шалтгаалан сонгоно.

Судалгааны талбай нь нэг талаас том, нөгөө талаас бэлчээрийн хэв шинж өөрчлөгдөх, өөр төрлийн экосистемд шилжих нөхцөлтэй бол талбайд хамаарах хэв шинж, экосистемийн төрөл бүр дээр ажиглалт, хэмжилтийг хийх шаардлагатай болох бөгөөд хээрийн судалгаагаар хийсэн бүх ажилбарыг бичиглэл, тэмдэглэл, фото зураг, байршлын солбицлоор баталгаажуулна.
Зүйлийн олон янз байдлыг бүртгэж тогтоох

Хээрийн судалгаагаар судалгаанд хамрагдах талбай, түүний орчинд ургамлын зүйлүүдийг ажиглалтын талбар дотор бүртгэж бичиглэхэд геоботаникийн судалгааны болон бэлчээрийн мониторингийн судалгааны арга аль алиныг нь ашиглаж болно.

Судалгааны талбайн зүйлийн олон янз байдлын экологийн үнэ цэнийг Kv итгэлцүүрээр илэрхийлсэн бөгөөд итгэлцүүрийн сонголтыг Ургамал газарзүйн тойрог дахь байршлаар сонгоно. Учир нь ургамал газар зүйн тойрог дахь зүйлийн олон янз байдлын бүртгэл жагсаалтыг судалгааны талбайн ургамлан нөмрөгийн үнийг тогтоох суурь үзүүлэлт болгон ашигласан.

Ургамлан нөмрөгийн төлөв байдлыг тодорхойлох. Бэлчээрийн буюу ургамлан нөмрөгийн төлөв байдлыг ажиглалтын талбар дотор хийж бичиглэх бөгөөд ургамлан нөмрөгийн газар-хөрсийг нөмрөглөж байгаа хучилтын хувь хэмжээгээр тодорхойлно.

Ургамлан нөмрөгийн хэв шинж ба байршлын ялгаатай байдлыг тодорхойлох. Энд судалгааны талбайн байршлын ялгаатай байдлыг тогтоох ба аргачлалд байршлын ялгаатай байдлыг байгалийн үндсэн бүс бүслүүр дэх газрын онцлогоос шалтгаалан экосистемийн төлөвөөр тогтооно. Энэ нь судалгааны талбайн ургамалжлын хэв шинжийн болон экосистемийг тодорхойлон зураглах үндэслэл болно.

Ургамлан нөмрөгийн хэв шинж болон байршлын ялгавартай байдлын үнэ цэнийг Kc итгэлцүүрээс сонгоно.
Не Жа 2

***Не Жа 2*** () нь Жяозигийн найруулсан 2025 оны Хятад 3D хөдөлгөөнт кино бөгөөд *Не Жа* киноны үргэлжлэл юм. Лю Янтинг, Хан Мо, Лю Ци, Жан Жямин, Ван Дэшүнь, Жоу Юнши нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Лю Янтинг — Хүүхэд Нежа
* Хан Мо — Ао Бинг
* Лю Ци — Хатагтай Инь
* Жан Жиамин — Тайи Женрен
* Ван Дэшүнь — Шянь Үлян
* Ли Нан — Ао Гуан
* Жоу Юнши — Ао Рүнь
* Ян Үэй — Шэнь Гунбао

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2025 оны кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
"BSB" групп

**"БСБ" Групп** -нь электрон бараа, компьютер, албан тасалгаа, гэрийн мебелийн бөөний болон жижиглэн худалдаа, дэлхийн брэндүүдийн албан ёсны баталгаат засварын үйлчилгээг үзүүлдэг Монголын электрон барааны салбарт тэргүүлэгч компани юм.

БСБ гэдэг нь Банк Санхүү Бүртгэл гэсэн үгсийн товчлол бөгөөд анх 1991 оны 10-р сарын 5-нд банк, санхүү, бүртгэлийн программ хангамжийн чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн байна. 

1995 онд Монголын хамгийн анхны электрон барааны Элба Төв дэлгүүрийг нээж, үйл ажиллагаагаа тэлсээр одоо Улаанбаатар хотод электрон бараа, компьютер, тавилгын нийт нийт 21 дэлгүүр, Эрдэнэт, Дархан, Даланзадгад хотуудад 4 дэлгүүр, орон нутгийн 10 гэрээт борлуулагч болон www.bsb.mn интернэт дэлгүүр зэргээр дамжуулан Монгол улсын өнцөг булан бүрт 400 гаруй ажилчидтайгаар хүрч үйлчилж байна. БСБ Групп нь Монгол улсын электрон барааны зах зээлийн 30%, компьютерийн зах зээлийн 15%, тавилгын зах зээлийн 20%-ийг дангаараа эзэлж байна. Бид хэрэглэгч түмэндээ зориулан дэлхийн хамгийн орчин үеийн хэв маяг, техник, технологийн шийдэл, өндөр чанарыг хангасан шилдэг брэндүүдийг Монголын зах зээлд албан ёсоор төлөөлөн хамгийн өргөн сонголттойгоор худалдаалж, засвар үйлчилгээг хариуцан ажилдаг байна
Үндэсний Фронт нам (Франц)

**Үндэсний Фронт нам** (франц. *Front National*, товч- *FN*) 2018 оны 6-р сарын 1-нээс өмнө **«Үндэсний нэгдэл»** (франц. *Rassemblement national*, товч- *RN*) гэх нэртэй 1972 оны 10-р сард Жан-Мари Ле Пены байгуулсан Францын хэт баруун үзэлтэй консерватив үндэсний улс төрийн нам. 

Энэ улс төрийн нам нь Францын парламентын (франц. *Parlement français*)  577 суудалтай доод танхим болох Үндэсний Ассамблей (франц. *Assemblée nationale*)доод танхим)-н 126 суудлыг бүрэлдүүлдэг бөгөөд 2022 оны парламентын сонгуулийн өмнө Францын Үндэсний Ассамблейд тус нам 8-хан суудалтай байсан юм. 

Өмнө нь Үндэсний фронт нам 1986 оны Үндэсний Ассамблейн (35 суудал), 2014 оны Европын парламентын (24 суудал)  сонгуульд хамгийн өндөр амжилтад хүрч байжээ. Хожим нь Францын парламентын сонгуулийн мажоритар системд эргэн орсонтой холбогдуулан тус нам Үндэсний Ассамблейд суудал авч чадаагүй юм. 2002 оны Францын ерөнхийлөгчийн сонгуульд Жан-Мари Ле Пен 16.86 хувийн санал авч, хоёр дахь шатанд шалгараад 2 дахь шатанд тэрээр 17.79 хувийн санал авч, Жак Ширакт ялагдсан түүхтэй. 2000-аад оны эхний хагаст Үндэсний фронт нам нь парламент болон хотын сонгуулийн үр дүнгээр тус улсын гурав дахь чухал нам болсон юм. 

2007 оны парламентын сонгуулиар тус нам 4.3 хувийн санал авч, Үндэсний Ассемблэйд нэг ч суудал авч чадаагүй юм. 2012 оны парламентын сонгуулиар тус нам парламентад хоёр суудал авсан бол 2014 оны Сенатын сонгуулийн дараа Сенатад хоёр суудал авсан. Мөн 2015 онд тус намыг 26 хотын дарга төлөөлж байсан.

2014 оны эцсийн байдлаар тус нам 80 гаруй мянган гишүүнтэй болсон байна.

1972-2011 онд тус намыг Жан-Мари Ле Пен удирдаж байжээ.

2011 оны 1-р сарын 15-наас (ерөнхийлөгчийн сонгуульд нийт сонгогчдын 2/3-ийн саналыг авсан) өнөөг хүртэл түүний охин Марин Ле Пен намын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байна.
Жан-Мари Ле Пен

**Жан-Мари́ Ле Пен** (франц. *Jean-Marie Le Pen*; 1928 оны 6-р сарын 20-нд Францын Бретань мужийн Трините-сюр-Мер хотод төрсөн— 2025 оны 1-р сарын 7-нд Францын Парис хотод нас барсан) — францын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 1979-2011 онд Францын Үндэсний Фронт намын удирдагч.

Тэрээр үндсэрхэг үзэлтэн байсан бөгөөд Францын улс төрч Марин Ле Пенийн эцэг юм.

1972 онд байгуулагдсанаас 2011 оны 1-р сар хүртэл Үндэсний фронтыг удирдаж байсан.

Тэрээр 1974, 1988, 1995 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцож, 2002 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хоёрдугаар шатанд эхний шатанд гарч үндсэрхэг үзлийг эсэргүүцэгчдийг нэгтгэж, арай илүү (17.8%) ялалт байгуулав (хоёр дахь шатанд 82% авсан Жак Ширакийн бодит үнэлгээ хамаагүй доогуур байсан). 2007 оны сонгуульд тэрээр 10.44% (дөрөвдүгээр байр) авсан. Түүний хөтөлбөрийн гол зүйл бол цагаачлалыг бууруулах, Францын Европын интеграцийг зогсоох явдал юм. Европын интеграцчлалаас татгалзаж, цагаачдын тоог бууруулах.

Тэрээр 2025 оны 1-р сарын 7-нд 96 насандаа Францын Гарш хотын (франц. *Garches*) нэгэн эмнэлгийн байгууллагад нас баржээ.
Дэлхийн Шатрын олимпиад

**Дэлхийн шатрын олимпиад** нь Олон улсын Шатрын холбооны /FIDE/ гишүүн улс бүр өөрийн орныг төлөөлж оролцдог  шатарчдын багийн тэмцээн юм. Эдгээр тэмцээнүүдийг 1927 оноос хойш зохион байгуулж, 1940 он хүртэл "Үндэстнүүдийн тэмцээн" гэж нэрлэдэг байв. Гол шагнал нь "Hamilton-Russell Challenge Cup" бөгөөд түрүүлсэн багийн гишүүн бүр алтан медаль хүртдэг. Тоглолт бүр 4 самбар дээр тоглогддог. Багийн бүрэлдэхүүн: үндсэн 4 шатарчин, 2 нөөц, 1950 оноос өмнө, 2008 оноос хойш - 1 нөөц тамирчин байдаг болсон.

1939 он хүртэл Европын орнуудын шатарчид голчлон Дэлхийн шатрын Олимпиадад оролцдог байсан бол бусад орноос зөвхөн Аргентин, АНУ, Палестины төлөөлөгчид оролцох эрхтэй байжээ. 1939-1945 оны Дэлхийн хоёрдугаар дайн Шатрын Олимпиадыг тасалдуулж 1950 онд ахин эхэлсэн түүхтэй. 

Оролцогчдын тоо нэмэгдэж, зохион байгуулалтын зардал нэмэгдэж байгаатай холбогдуулан FIDE 1976 оноос хойш тойргийн системээр бус, Швейцарийн системээр олимпиадуудыг зохион байгуулж байгаа нь хөгжиж буй орнуудын шатарчдын оролцоог идэвхжүүлж, дэлхийн хүчирхэг шатарчидтай уулзах боломжийг олгох болжээ. 

## Олимпиадын шагналтнууд 
**Эрэгтэй**

### Эмэгтэй
Японы Атомын Энергийн Агентлаг

Японы Атомын Энергийн Агентлаг нь Япон атомын энергийн компани юм. JNC болон JAERI-гийн үйл ажиллагааг өвлөн авсан хэдий ч JAERI буюу "Генкен", "Цөмийн судалгаа" гэсэн товчилсон үгийг өвлөн авчээ. 

2007 оны 4 сарын 10-нд ЯАЭА(Японы Атомын Энергийн Агентлаг) нь албан ёсоор GNEP-ийн холбоонд нэгдэн орсон. Холбооны бусад гишүүд нь Арева, Вашингтоны олон улсын нэгдэл болон BWX нар юм. Энэ нь Роккашо центрифуг баяжуулах үйлдвэрээс цуглуулсан туршлага нь ЯАЭА-д чухал хувь нэмэр оруулна гэж тооцоолж байсан. 

2016 оны 4 сарын 1-нд ЯАЭА нь лабораторийнхоо зарим хэсгээ Радиологийн шинжлэх ухааны үндэсний институтэд(РШУҮИ) шилжүүлсэн бөгөөд РШУҮИ нь одоо байгаа лабораторио багтаан нэрээ Квантын болон цацраг туяаны шинжлэх ухаан, технологийн үндэсний институт гэж өөрчилсөн. 2018 онд ЯАЭА нь 70 жилийн турш 79 үйлдвэрийг ашиглалтаас гаргахад 1,9 их наяд иен хэрэгтэй гэж тооцоолжээ. Ерөнхийдөө:

Үүсгэн байгуулагдсан:2005 оны 10 сар

Үндэслэх хууль:Японы Атомын Энергийн Агентлагийн хууль

Төв байгууламж:Токай-Мура

Тогтсон ажилчид:2005 оны 10 сарын байдлаар 4386 хүн

Зөвлөлийн дарга:2007 оны 1 сард танилцуулагдсан
Жудагийн Баярмаа

Ж.БАЯРМАА

Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн 

### ТӨГССӨН СУРГУУЛЬ, МЭРГЭЖИЛ 
1989 онд Нийслэлийн 10-н жилийн 23-р тусгай дунд сургууль

1990 онд Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын 10-н жилийн сургууль

1995 онд Гадаад Хэлний Дээд Сургууль, Англи хэлний орчуулагч-багш

2003 онд МУИС-ийн Хууль зүйн сургууль, Эрх зүйч

2024 онд МУИС-ийн Бизнесийн сургууль, Бизнесийн удирдлага

2008 онд Япон Улсын Осакагийн Их Сургууль, Нийгмийн ухааны магистр

2016 оноос МУИС-ийн Олон улсын харилцаа, нийтийн удирдлагын сургууль, докторант

### АЖИЛЛАСАН БАЙДАЛ 
1995-1997 онд Хүүхдийн төлөө Үндэсний Төвд гадаад харилцааны хэлтсийн ажилтан

1997-1998 онд Азийн хөгжлийн банкны төслийн ажилтан

1998-2001 онд JCI Mongolia-д Ерөнхий Нарийн бичгийн дарга

2001-2003 онд Канад-Монголын бизнесийн нийгэмлэгт менежер

2004-2005 онд БСШУЯ-нд Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга

2014-2016 онд ГХЯ-ны Гадаад бодлогын нэгдсэн зохицуулалтын судалгааны төвийн Дэд захирал, ТЗУГ, ОТХАГ-т 1-р нарийн бичгийн дарга

2016-2019 онд УИХ-ын Тамгын Газарт Гадаад харилцааны хэлтсийн зөвлөх, УИХ-ын гишүүний зөвлөх

2022 оноос Ардчилсан намын Үндэсний Зөвлөлдөх Хорооны тэргүүлэгч

2023 оноос Ардчилсан намын Дэд дарга

2024 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ургамлан нөмрөгийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээг тооцох үндэслэл

Ургамал бол сэргэн ургах чадвартай, зүйлийн олон янзын бүрэлдэхүүнтэй учраас амьдралын олон хэлбэрээр, орон нутгийн ялгаатай байршлаар олон хэв шинж үзүүлэн нөмрөг үүсгэж төлөвшдөг, экологийн суваргад анхдагч органик бүтээгдэхүүн болох үүднээс идэш тэжээлийн сууринд байршиж байдаг, байгалийн үнэт нөөц юм. Нөмрөг ургамал нь газар хөрсийг хамгаалах, цөлжилтийг сааруулах, уур амьсгалыг тогтвортой байлгах зэргээр экологийн өндөр ач холбогдолтойгоос гадна бэлчээр буюу МАА-н тэжээлийн үндсэн бааз болж эдийн засгийн эргэлтэд орж байдаг онцлогтой. Түүнээс гадна ургамлыг сорчлон түүж хүнс, эм эмчилгээ, гоёл чимэглэлд ашиглах замаар тодорхой зүйл, нэр төрлийг зах зээлд өргөнөөр арилжаалдаг болсон.

Тиймээс ургамлан нөмрөг болон ургамалд сөрөг нөлөө үзүүлэх нийгмийн шалтгааныг тодорхойлохоос эхлээд маргаан таслах чадамжтай байх хүртэл нөхцөлийг тооцсон байдлаар аргачлалыг шинэчлэх шаардлагатай байна. Тухайлбал:

• Газар ашиглалтын хэлбэрийг өөрчилөн бүтээн байгуулалт хийх, уурхай ашиглах явцад хууль бусаар, зөвшөөрөлгүйгээр хөрс хуулж, ургамлан нөмрөгийг эвдэн сүйтгэсэн.

• Бэлчээрийн даацыг хэтрүүлэх, нөөц газрын бэлчээр ашиглалттай холбоотой маргаан үүсэх болсон.

• Уул уурхайн ашиглалтын дараа нөхөн сэргээлт хийж орон нутагт хүлээлгэн өгсөн талбайд хууль бусаар дахин олборлолт хийсэн.

• Зах зээлд өртөгч ургамлыг зөвшөөрөлгүй түүж бэлтгэх үйлдлүүд газар дээрээ болон гааль, хяналтын байгууллагаар ихээр илэрсэн.

• Хот, суурин газрын ногоон бүсийг сүйтгэсэн, нийтийн эзэмшлийн болон оршин суугчдын байр орон сууцны орчны ногоон зурвасыг хамгаалах шаардлага өндөрссөн зэрэг нөхцөл байдлуудыг дурдаж болно.

2010 онд боловсруулсан ургамлан нөмрөгийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээний аргачлал нь өнөөдрийг хүртэл огт шинэчлэгдээгүй байгаа нь одоогийн эрх зүйн шинэчлэлд нийцэхгүй байгаа тул аргачлалыг шинэчлэх шаардлагатай болсон.
Николай Никифоров

**Николай Никифиров** (орос. *Николай Иванович Никифоров,* 1886 оны 4-р сарын 29-нд Оросын хаант улсын Киев мужид төрсөн-1951 онд ЗХУ-ын ГУЛАГ-т нас барсан)- Оросын эрдэмтэн, хуульч.

1910 онд Киевийн Гэгээн Владимирын их сургуулийг төгсөж профессор цол хүртэхээр бэлтгэгдэж байсан тул үлдсэн, 1914 онд магистрын шалгалтыг өгч, доцент цол авсан. 1914-1917 онд Гэгээн Владимирын их сургуулийн жинхэнэ багш, 1917-1919 онд профессорын үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байжээ. Омскийн Политехникийн дээд сургуулийн ерөнхий түүхийн тэнхимийн онц профессор, 1920-1921 онд Эрхүүгийн улсын их сургуулийн профессор, 1921-1922 онд Алс Дорнодын улсын их сургуулийн онц профессор. 

1922 оны 1-р сарын 1-ээс үүрэг гүйцэтгэгч Харбин хотын Хууль зүйн факультетийн Оросын хуулийн түүхийн тэнхимийн онцгой профессор. 1928 онд Праг хотноо магистрын диссертаци хамгаалсан. Тэрээр "Манжуурын сурган хүмүүжүүлэх нийгэмлэгийн мэдээ" сэтгүүлийн редактор байсан. 

Тэрээр 1937 онд Харбины Хууль зүйн факультыг татан буулгах хүртэл ажилласан (сүүлчийн декан байсан). Хууль зүйн факультетэд ажиллаж байхдаа 1920-иод оны сүүлээр Оросын фашист байгууллагыг байгуулж, удирдаж байжээ. Тэрээр: Оросын эрх зүйн түүх, ерөнхий түүх, эдийн засгийн сургаалын түүх, орчин үеийн ерөнхий түүх, худалдаа, эдийн засгийн бодлого, улс төрийн эдийн засаг, эдийн засгийн газарзүйн түүх, ерөнхий түүх, Оросын хуулийн түүх, эдийн засгийн амьдралын түүхийн чиглэлээр практик хичээл зааж байжээ.

1936 онд тэрээр Тяньжинь руу нүүж, Хятадын зүүн төмөр замын (орос. КВЖД) хуучин ажилтантай хувийн банк нээжээ. Дараа нь тэрээр Шанхайд амьдарч хувийн ажил эрхэлж, багшилжээ.

1945 онд ЗХУ-ын "СМЕРШ" хэмээх сөрөх тагнуулын албанд баривчлагдаж, ЗХУ руу нүүлгэн шижлүүлэгдсэн. Тэрээр албадан хөдөлмөрийн лагерьт 10 жил хорих ял аваад тэндээ 1951 онд нас барсан байна.
Оросын фашист нам

**Бүх Оросын фашист нам** (1934 он хүртэл - *Оросын Фашист нам*, 1937 оноос - *Оросын фашист холбоо*) -1931-1943 онд Бүгд Найрамдах Хятад улс болон Алс Дорнодод байгуулагдсан Оросын цагаачдын дундах хамгийн том байгууллага болох Манж-Го-д үйл ажиллагаагаа явуулж байсан улс төрийн нам. Энэ нь 1931 онд Оросын цагаачдын дунд фашизмыг дэмжигч залуучуудын хэд хэдэн байгууллагын үндсэн дээр Алс Дорнодын Харбин хотод, Оросын томоохон колони Манжуурт байгуулагдсан. Намын удирдагч нь Оросын фашизмыг үндэслэгч, Манжуур дахь Орос цагаачдын удирдагчдын нэг Зөвлөлтийн цагаач Константин Родзаевский байв. 1943 онд Японы эрх баригчид тус намыг хориглосон (гэхдээ Африк, Канад, Европт байрладаг салбарууд Дэлхийн 2-р дайн дуустал үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсэн). 1945 онд К.Родзаевский ЗСБНХУ-д буцаж ирээд тэр даруй баривчлагдаж, жилийн дараа цаазаар авахуулсан байна. 

## Нам байгуулагдсан түүх 
1920-иод оны сүүлээр Харбины их сургуулийн Хууль зүйн факультетийн профессор Николай Никифоровын удирдлаган дор оюутан, багш нарын дундаас цагаачлан ирсэн хэсэг оросууд Оросын фашист байгууллагад нэгдсэн байна. Хожим нь тус байгууллагыг Оросын Фашист Нам (ОФН) болгон өөрчилсөн бөгөөд 1931 оны 5-р сарын 26-нд Харбин хотод болсон Оросын фашистуудын 1-р их хурлаар байгуулагдсаныг албан ёсоор батласан байна. 1931-1932 онд Оросын Фашист намыг албан ёсоор Владимир Космин удирдаж байв. Оросын Фашист намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь Константин Родзаевский ажиллаж байв.

Манж-го улсыг эзлэн түрэмгийлж байсан Япончууд Оросын фашист намын үйл ажиллагааг 1943 онд хориглон зогсоосон байна.
Ургамал ургалтын үе шат ба улирлын ургацыг хувиргах

Монгол орны бэлчээр судлалын үр дүнгүүдээс үзвэл өвөл-зуны улирал 109-166 хоногийн, хавар-намрын шилжих улирал 45-58 хоногийн үргэлжлэлтэй гэж тогтоосон нь ургамалжлын бүс бүслүүрээр улирлуудын эхлэх-дуусах хугацааг 1988-2018 оны 30 жилийн дунджаар ургамал ургалтын идэвхтэй дулааны нөөцөд үндэслэн тооцсон байдаг байна. Тиймээс аргачлалд ургамал ургах үе шатыг улирлын үргэлжлэх хугацаа болон хуанлийн хоногоор дараах байдлаар тооцно. 

Ургамлан нөмрөг болон ургамалд үзүүлэх хохирлын үнэлгээг ямар улиралд хийж байгаагаас шалтгаалан намар-өвөл-хаврын улиралд хийсэн судалгааны хэмжилтийг зуны улиралд дараах Ks итгэлцүүрээр шилжүүлнэ.