Галапагосын арлууд

**Галапагосын арлууд** (испани. *Islas Galápagos)*  -Номхон далайд, Өмнөд Америк тивээс 621 километр (1000 км) зайтай оршдог арлууд юм. Тус бүлэг арал нь Эквадор улсын харьяа бөгөөд 19 галт уулын арлаас бүрддэг. Арлууд нь 5 сая жилийн тэртээ үүсэн бий болсон ба арлын ургамал, амьтад нь өөрийн гэсэн өвөрмөц онцлогтой. Галапагосын арлууд нь үндэсний парк, биологийн далайн нөөц газраар хамгаалагдсан байдаг бөгөөд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэлтэй юм.

## Галапагосын арлуудын түүх
1535 оны 3-р сард арлуудыг нээснээс хойш Чарльз Дарвин ба түүний экспедиц Колонийн арлуудыг судалж эхлэхээс өмнө энэ газрын ан амьтдыг хэн ч сонирхдоггүй байв. Үүнээс өмнө эдгээр арлууд Испанийн колони гэж тооцогддог байсан ч далайн дээрэмчдийн орогнол байв. Хожим нь халуун орны арлуудыг хэн эзэмшдэг вэ гэсэн асуулт гарч, 1832 онд Галапагос албан ёсоор Эквадорын бүрэлдэхүүнд орж, Пуэрто Бакуеризо Морено мужийн төвөөр томилогдов. Дарвин олон жилийн турш арлууд дээр далайн эргийн төрөл зүйлийн олон янз байдлыг судалж байжээ. Тэрээр энд ирээдүйн хувьслын онолын үндэс суурийг боловсруулсан юм. Яст мэлхий арлууд дээрх амьтад маш баялаг бөгөөд дэлхийн бусад хэсэгт байдаг амьтнаас ялгаатай нь олон арван жилийн турш судалж болох боловч Дарвины дараа энэ ажилд хэн ч оролцоогүй, гэхдээ бүгд Галапагосыг өвөрмөц газар гэж хүлээн зөвшөөрсөн байв.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр АНУ энд цэргийн баазаа байгуулж, байлдааны ажиллагаа дууссаны дараа арлуудыг ялтнуудын орогнох газар болгосон. Зөвхөн 1936 онд тус олтриг Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн статустай болж, дараа нь тэд байгалийн баялгийг хамгаалахад илүү их анхаарч эхэлсэн. Тэр үед зарим зүйлүүд устаж үгүй ​​болоход ойрхон байсан талаар арлуудын тухай баримтат кинонд дэлгэрэнгүй өгүүлсэн нь үнэн. Цаг уурын тодорхой нөхцөл байдал, арлуудын үүсэх өвөрмөц онцлогоос шалтгаалан маш олон шувуу, хөхтөн амьтан, загас, түүнчлэн өөр газар байдаггүй ургамал байдаг. Энэ нутагт амьдардаг хамгийн том амьтан бол Галапагосын далайн арслан боловч аварга том яст мэлхий, хөх, далайн гүрвэл, фламинго, оцон шувуу илүү их сонирхол татдаг.

## Арлын нэрийн үүсэл
Галапагос бол арлууд дээр амьдардаг яст мэлхийн нэг төрөл бөгөөд иймээс олтриг тэдний нэрээр нэрлэх болжээ. Эдгээр хуурай газрын чуулгыг Галапагос, Ясмт мэлхийн арлууд эсвэл Колонийн арлууд гэж нэрлэдэг. Түүнчлэн хөлөг онгоцноос газар дээр буухад хэцүү байсан тул энэ газар нутгийг илбэдүүлсэн арлууд гэж мөн нэрлэдэг байжээ. Олон тооны урсгал нь навигацийг хүндрүүлж байсан тул хүн бүр эрэг рүү хүрч чадаагүй юм. Эдгээр газруудын анхны ойролцоох газрын зургийг далайн дээрэмчин эмхэтгэсэн тул арлуудын бүх нэрийг далайн дээрэмчид эсвэл тэдэнд тусалсан хүмүүсийн нэрэмжит болгосон юм. Дараа нь тэдний нэрийг өөрчилсөн боловч зарим оршин суугчид хуучин хувилбаруудаа ашигласаар байна. Газрын зураг хүртэл янз бүрийн эрин үеийн нэрийг агуулдаг.

## Газар зүй, байгалийн онцлог
Тус бүлэг арал нь 19 арлаас бүрдэх бөгөөд 13 нь галт уулын гаралтай. Үүнд усны гадаргаас дээш цухуйсан 107 чулуулаг багтана. Тэдний хамгийн том бөгөөд залуу арал нь Изабела юм. Энд идэвхтэй галт уулс байдаг тул арал нь ялгаралт, дэлбэрэлтээс болж өөрчлөгдөж байдаг, хамгийн сүүлчийнх нь 2005 онд болсон юм. Галапагос бол экваторын олтриг хэдий ч уур амьсгал нь огт тийм биш. Үүний шалтгаан нь хүйтэн урсгалаар эрэг угааж байгаатай холбоотой юм. Үүнээс усны температур 20 хэмээс доош унаж болно. Жилийн дундаж температур 23-24 хэмийн хооронд байдаг. Энд цэвэр усны эх үүсвэр бараг байхгүй тул Галапагосын арлуудад усны асуудал хүндрэлтэй.


Ангилал:Эквадорын арал