open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2020 оны улсын наадмын бөх барилдаан

**2020 оны улсын наадмын бөх барилдаан** нь Монгол түмний их цэнгэл Тулгар төрийн 2229 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 814 жилийн ойн баяр наадам  долдугаар сарын арван нэгнээс арван хоёрны өдрүүдэд Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг XIII зуун цогцолборын зүлэг ногоон дэвжээнээ зохион байгуулагдав.

#### Барилдаанд оролцогчид 
Тулгар төрийн 2229 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 814 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадамд улсын алдар цолтой дархан аварга, улсын аварга, улсын арслан, улсын гарьд, улсын заан, улсын харцага, улсын начин цолтнууд аймаг, цэргийн цолтой аймаг, цэргийн арслан, аймаг, цэргийн заан, аймаг цэргийн харцага, аймаг цэргийн начин цолтнууд мөн сумын цолтон болон залуу бөхчүүд оролцон барилдна.

#### Бөхийн тоо 
Улсын баяр наадам, Ардын хувьсгалын ойн наадамд тэгш тооны бөхчүүд барилдуулах журамтай бөгөөд энэ нь даваа бүрт бөх сондгойруулахгүй зохицуулга юм. Ихэвчлэн таван зуун арван хоёр бөх барилдах бөгөөд Ардын хувьсгалын тэгш ойн жил мөн Их Монгол улс байгуулагдсаны ойн жилүүдэд мянга хорин дөрвөн бөх барилдуулж байна.

Улсын баяр наадмын түүхэнд 1955 онд хоёр зуун тавин зургаан бөх сугалаагаар барилдуулж байсан нь улсын наадамд барилдсан хамгийн цөөхөн бөхтэй жил юм.

#### Улсын цол, чимэг 
Улсын баяр наадамд 512 бөх барилдахад ес даван түрүүлсэн бөхөд " Улсын арслан " цол, найм даван үзүүрлэсэн бөхөд " Улсын гарьд " цол, долоо даван шөвгөрсөн бөхчүүдэд " Улсын заан " цол, зургаа даван шөвгөрсөн бөхчүүдэд " Улсын харцага " цол, тав давж шөвгөрсөн бөхчүүдэд " Улсын начин " цолыг баяр наадмын комиссын шийдвэрийн тус тус олгоно.Харин " Улсын арслан " цолтой бөх дахин түрүүлвэл " Улсын аварга " цол, " Улсын аварга " цолтон түрүүлвэл " Даян аварга " цол, " Даян аварга " цолтон түрүүлвэл " Дархан аварга " цол хүртнэ.

Харин 1024 бөх барилдсан тохиолдолд " Улсын арслан " цолноос бага цолтой бөх ес давсан тохиолдолд Үзүүр, түрүүний барилдаан эхэлхээс өмнө " Улсын арслан " цолыг олгож улмаар арав давж түрүүлбэл " Улсын аварга " цолыг олгоно.

Улсын баяр наадмын тухайн даваа бүрт давж шөвгөрсөн улсын цолтой бөхчүүдэд чимэг олгох журмын дагуу баяр наадмын комиссын шийдвэрийн дагуу чимэгийг тус тус  олгоно.

#### Бөхийн бүрэлдэхүүн 
Тулгар төрийн 2229 жилийн ой, Их Монгол улсын 814 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан дархан аварга Г.Өсөхбаяр, улсын аварга Н.Батсуурь, Ч.Санжаадамба, Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат нараар магнайлуулсан улсын арслан цолтон долоо, улсын гарьд цолтон долоо, улсын заан цолтон ес, улсын харцага цолтон арван долоо, улсын өсөх идэр начин болон улсын начин цолтой дөчин найм тэргүүтэй нийт ерэн гурван улсын цолтонтой хүчит таван зуун арван хоёр бөх хүч чадал, уран мэхийг уралдуулан барилдлаа.

#### Шинээр цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
##### ***Товчилсон үгнүүдийн тайлбар*** 
##### *Нэгийн даваа* 
##### *Хоёрын даваа* 
##### ***Гурвын даваа*** 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
***Долоогийн даваа***

##### ***Наймын даваа*** 
##### ***Есийн даваа*** 
## Эшлэл 
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Сум могой

**Сум могой** (Psammophis lineolatus) нь Казахстан, Төв Ази, Хойд Иран, Афганистан, Зүүн Кавказын цөл, заримдаг цөлөрхөг газарт өргөн тархсан байдаг. Биеийн урт нь 90 см хүрдэг. Биеийн дээд хэсгийн өнгө нь саарал эсвэл хүрэн өнгөтэй, харин хажуу талаараа арай цайвар байдаг. Биеийн хажуу талд хар өнгөний хоёр урттай судалтай, цайвар өнгийн биеийн хажууг дагасан урт судалтай байдаг. Толгой ба хүзүүний хажуу судлууд нь шар эсвэл улбар шар өнгөтэй байна. Сум могой нь элс, элсэрхэг, чулуурхаг эсвэл шаварлаг хөрстэй газарт бут сөөг, уулын хажуу энгэр ээвэр газар, давс хужир бүхий намгархаг хэсэгт таарна. Ялангуяа заг ихээр ургасан, намхан дов толгод газарт ихээр таардаг. Мэрэгч амьтдын орхигдсон нүх, хөрсний хагарал, ан цав болон том чулууны доор хөндий хэсгээр үүрлэж өвөлждөг. Сум могойн хөдөлгөөн нь хурдан шалмаг, түргэн учраас сум хэмээн нэрлэх болсон. Сум могой аливаа ямар нэгэн аюулаас зайлсхийхдээ ил задгай талбайд маш сайн зугтаж чаддаг. Сум могой нь амьдарч буй орчиндоо зохицсон өнгө, нарийн хөнгөн биетэй тул ямар ч модны мөчирт нуугдаж, хоргодож чаддаг. Мөн өдрийн халуун үед хөрсний халалт болон халуунаас зугтаж модон дээр байх нь ч бий. Сум могойн үсрэлтийн урт нь 3-7 м-т хүрдэг. Ямар нэгэн дайсан, махчин амьтдаас биеэ хамгаалах үедээ өөрийн биеийн уртыг нумран хурааж 35-40 см хэртэй болгон хураадаг бол, тайван байх үедээ биеэ шулуун болгохыг илүүд үздэг. Сум могойн хоол тэжээл нь зөвхөн гүрвэлээс бүрддэг онцлогтой. Тэрбээр ан хийхдээ ихэнх могойн адил олзоо аль болох биедээ ойртуулж байгаад ганц дайралтаар хорт шүдээрээ хазаж, олзоо биеэрээ цагариглаж ороон, улмаар хүчийг нь тасалдуулан иддэг. Сум могойн хор нь гүрвэлд хэдхэн секундын дотор үйлчилдэг. Харин жижиг зулзаган могойнууд ихэвчлэн шавжаар хооллодог. 
Сум могойн хор том хөхтөн амьтан, хүнд гэм хоргүй. /Жич: Бага насны хүүхэд болон жижиг хөхтөн амьтдад хортойг бүрэн сайн судлаагүй/

Ангилал:Могой
Хөх хотын метро

**Хөх хотын метро** ()-2019 оны 12 сарын 29-нд анх 1 дахь шугам нээгдсэн. 2020 оны 10-р сарын 1-нд 2 дахь 28,2 км урттай шугам ашиглалтанд орж нийт 44 өртөөтэй 49 км урт метротой болоод байна.  

Метроны эрчим хүчний хэрэгцээг хангах зориулалттай хоёр дэд цахилгаан станц барьсан. 
Улаан, хөх гэсэн хоёр шугам байдаг. Гал тэрэгүүд нь жолоочгүй автоматаар явдаг. 3,4,5,6 дахь метроны шугамууд барихаар төлөвлөөд байгаа ажээ. 

Метрог ашиглахад их хялбар. Тасалбар авах автомат машинууд нь энгийн бөгөөд олон хэлээр ярьдаг, картаар тасалбар авах боломжтой (2-6 юань). Сайхан дүрэмт хувцастай ажилтнууд нь олон тооны, найрсаг харилцаатай байдаг. Өртөөний газрын зурагны бүх тэмдэглээ нь хятад, англи галиг, худам монгол бичигтэй. Уламжлал ёсоор босоо бичдэг боловч заримдаа метронд орон зайн шалтгааны улмаас хэвтээ байдлаар бичсэн байдаг. Мөн хятад, монгол, англи хэлээр метрон дотор өртөөний нэрийг зарладаг байна.  

### 1 дахь шугам 
Урт нь 21,7 км бөгөөд 20 өртөөтэй. Энэ шугам хотын баруун урд нэсэг дахь Эрүүл мэндийн "Или" талаас (Yili Health Valley) эхлээд хотын төвөөр дайрч зүүн хойно байрших Байта ("Баян" өртөө) нисэх онгоцны буудал хүрдэг байна.

### 2 дахь шугам 
Урт нь 27,3 км бөгөөд 22 өртөөтэй ажээ.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Метроны систем
Метро
Ангилал:Хятадын метро
Ангилал:Өвөр Монголын тээвэр
Key

**Ки** (англ. Key) гэх тайзны нэрээрээ алдаршсан **Ким Кибум** (1991 оны 09 сарын 23-нд төрсөн) нь Өмнө Солонгосын дуучин, жүжигчин, загвар зохион бүтээгч, хөтлөгч юм. 

Тэрээр Өмнөд Солонгос улсын Дэгү хотод төрж өссөн ба SМ энтэртайнментийн үндэсний шалгарулалтанд оролцож SМ энтэртайнментэд элссэн байна. Кибум нь Ки гэсэн тайзны нэрээр 2008 оны 5 сард Өмнөд Солонгосын SHINee хөвгүүдийн хамтлагт дэбютээ хийсэн.

### Кареер 
Ки нь Infinite хамтлагийн Woohyun-той хамтарч 2 гишүүнтэй Toheart нэртэй sub-unit хамлаг байгуулж байсан.

2018 оны 11-р сард Ки  "Forever Yours" дижитал синглээр соло дебютээ хийсэн.

Тэрээр жүжигчний гараагаа мюзиклээр эхлүүлж байсан ба хэд хэдэн мюзиклд тоглоод амжсан, улмаар телевизийн 2 драманд дүр бүтээсэн нь *Drinking Solo* (2016) болон *The Guardians* (2017).

**Key театрын урлагт:**

Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
Ангилал:1991 онд төрсөн
Цагаан сар ба хар нулимс

**Цагаан сар ба хар нулимс** өгүүллэг нь Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Дашдоржийн Нацагдоржийн зохиосон бүтээл юм.

## Агуулга 
Зохиолч өгүүллэгтээ хувьсгалын өмнөх үеийн ард олны бэрх хэцүү аж төрж байсныг баян Дагданы зарц бүсгүй Цэрмаагийн дүрээр их л дэлгэр харуулав. Цэрмаагийн зарцлагдаж бие сэтгэл зүдрэн галирч байгааг Дагданы эхнэр, охин Мядагмаа нарын бардам түрэмгий байдалтай жишин гаргажээ. Үүнийг Д. Нацагдорж: 
 гэж тэдний ариун сэтгэлийг гэрийн эздийн шоовдорлон доромжилж буйг Д.Нацагдорж зохиолын үйл явдлаар тодорхой зураглажээ. 

Нацагдоржийн өгүүллэгийн нилээд нь 1930-аад оны үеийн Монголын уран зохиолын нийтлэг шинжийг тусган илэрхийлж нийгэм хүмүүсийн ахуй байдал, үзэл санаа хуучин шинийн зөрчлийг тусган үзүүлдэг боловч тэдгээр нь дүр дүрслэл уран сайхны хувьд дахин давтагдашгүй чанарыг агуулж байдгаараа онцлог юм. “Цагаан сар ба хар нулимс” өгүүллэгийн байгалийн дүрслэл зохиолын баатрын сэтгэхүй дотоод сэтгэлийг нээн үзүүлэхэд чухал үүрэгтэй байгаа бол эд юмсын дүрслэл нь дүрийг тодруулах хэрэглүүр болж байна. “Цагаан сар ба хар нулимс” өгүүллэгт Дагдангийнхаар ихэмсэг дээрэнгүү баян хүмүүсийг, Цэрмаа Чүлтэм нараар ядуу амьдралын зовлон гунигийг тод томруунаар харуулсан. Шинэ цагийн ач буянаар Цэрмаа, Чүлтэм нар аз жаргалаа эдэлж чөлөөт амьдралын замд орж буйг эсрэг тэсрэг зүйлийг харьцуулах замаар өгүүлсэн. 

## Цахим холбоос 
* Бүрнээр нь унших

## Эх сурвалж 
* *«Д.Нацагдорж. Зохиолууд»* УБ., 1960. (244-248-р тал)  
* *«Монголын орчин үеийн өгүүллэг»* 3-р бүлэг
* “Монгол хэлний их тайлбар толь” 2015 он

Ангилал:Дашдоржийн Нацагдоржийн бүтээл
Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Өгүүллэг
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Долоон Уул

Долоон Уул- Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын төвөөс 25 км зайтай Бүрэн хаан (Мөнх сарьдаг) уулын хормой, Хөвсгөл нуурын эрэг дээрхи үзэсгэлэнт байгальд оршдог гэр бааз юм. Хөвсгөл нуур нь Монголын хамгийн цэнгэг устай нуур. Хөвсгөл нуур нь гадаад, дотоодын жуулчдын сонирхлыг ихээр татдаг Монголын үзэсгэлэнт газруудын нэг бөгөөд 9 төрлийн загастай, ховор эмийн ургамал ихтэй. Хөвсгөл нууранд оршдог "Долоон Уул" хагас арлын нэрээр гэр баазыг нэрлэж 2014 онд анх байгуулсан. "Долоон Уул" гэр баазаас Бүрэн хаан(Мөнх-сарьдаг)(3491м далайн түвшнээс дээш) уул өөд авирах 12 км тул 1 өдрийн хугацаанд оргилд гарч болох бөгөөд зам жим нь өгсөхөд хялбар болно. Мөн гэр баазаас холгүй орших Ногоон нуур, Шар нуур, Баян Уул, Хунт нуур, Их Хороо гол, 13-н овоо, Шувуун зах гэсэн нүд хужирлах газруудаар аялаж зугаалах боломжтой.

Монгол нүүдэлчний ахуй соёлтой танилцах, Монгол үндэсний хоол зооглох, бэлэг дурсгал, гэр музей, Монгол үндэсний тоглоом наадгай тоглох, сур харваа, үндэсний дээл хувцас өмсөж зураг авах,  урлагийн арга хэмжээг зохион байгуулдаг.   

Бүрэн хаан ууланд авирах, загасчлах, морин аялал, явган аялал, шувуу ажиглах аялал, бөө мөргөлийн аялалаар аялах боломжтой.

= Гадаад холбоос =

* https://www.facebook.com/khuvsguldoloonuul/

* http://www.doloonuul.ru/
* https://web.archive.org/web/20200724091057/https://khuvsgultravel.mn/khuvsgul/%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D1%83%D1%83%D0%BB-%D0%B6%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%87%D0%BD%D1%8B-%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D0%B7-doloon-uul-tourist-camp/
* https://vk.com/public113452859

Ангилал:Хөвсгөлийн амралтын газар
Ангилал:Монголын аялал жуулчлал
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн нуур
Ангилал:Хөвсгөл нуур
Ангилал:Аялал жуулчлал
Ангилал:Аялал жуулчлалын үзвэр
Cool Blue

**„Cool Blue“** нь 1990 оны АНУ-д романтик-инээдмийн кино юм.

Ангилал:1990 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хайр дурлалын кино
Ангилал:Инээдмийн кино
Рейкьявик

**Рейкьявик** (исл. Reykjavík) — нь Исландын нийслэл болон хамгийн том хот y, юм. Энэ нь Исландын баруун өмнөд хэсэгт, Факсафлойн булангийн өмнөд эрэгт байрладаг. 64°08' N өргөрөгт байрладгаараа дэлхийн хамгийн умард хэсэгт байрладаг нийслэл хот юм. 2021 оны байдлаар 134,010 орчим хүн амтай, Исландын соёл, эдийн засаг, засгийн газрын төв ба исландын аялал жуулчлалын төв юм.

## Түүх 
Исландад 9-р зууны сүүл ба 10-р зууны эхэн үед Норвеги, Кельт цагаачид суурьшжээ. Дундад зууны үеийн "Исландын суурьшлын ном"-нд (исл. Landnámabók) анхны Исландын суурьшсан иргэн Ингольф Арнарсон 874 онд одоогийн Рейкьявик байрладаг хойг дээр фермээ байгуулжээ. Халуун рашаанаас босч ирсэн уурын баганыг утаа гэж ойлгон суурьшсан хүмүүс энэ газрыг Рейкьявик ("Утаатай булан") гэж нэрлэжээ.

1262 онд арал дээр Норвегийн хааны засаглал тогтоосны дараа Рейкьявик нь алба гувчуур, татвар хураах төв төдийгүй Норвеги, Англи хоорондын худалдааны чухал төв болжээ. 1395 онд Исланд Данийн эзэмшил болсон үед түүний засаг захиргаа, худалдаа, эдийн засгийн ач холбогдол нэмэгджээ.

Рейкьявик сурин 1786 оны 8-р сарын 18-нд хотын статустай болжээ.  

1944 оны 6-р сарын 17-нд Исланд улс тусгаар тогтносон Бүгд найрамдах улс болж, Рейкьявик хотыг нийслэлээр нь албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн байна. 

## Цаг агаар 
Рейкьявик нь Атлантын далайн хойд хэсэгт байрладаг хэдий ч хотын уур амьсгал нь ижил өргөрөгт (64 °) байрладаг бусад олон бүс нутгуудаас хамаагүй илүү таатай байдаг. Өвлийн дундаж температур нь Нью-Йорк хотынхтой ижил байна. Исландын нийслэлд далайн "Гольфстрим" бүлээн урсгалын ачаар өвлийн улиралд агаарын температур -10 хэмээс доош буух нь ховор байдаг.

## Рейкьявик хотын бүтэц 
Нийслэл хот 10 захиргааны дүүрэгтэй:

# Вестюрбайр (*Vesturbær*)
# Мидборг (*Miðborg*)
# Хлидар (*Hlíðar*)
# Лёйгардалюр (*Laugardalur*)
# Хауалейти ог Бустадир (*Háaleiti og Bústaðir*)
# Брейдхольт (*Breiðholt*)
# Аурбайр (*Árbær*)
# Граварвогюр (*Grafarvogur*)
# Кьяларнес (*Kjalarnes*)
# Гравархольт ог Ульварсаурдалюр (*Grafarholt og Úlfarsárdalur*)

## Эшлэл 
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Ангилал:Исландын суурин

Ангилал:Исландын коммун
П. И. Филимонов

**П. И. Филимонов** (, ; 1975 оны 3 сарын 4-нд төрсөн) нь Эстонийн орос хэлээр ярьдаг зохиолч, яруу найрагч. Жинхэнэ нэр нь **Роман Фокин** (, ). Яруу найргаас гадна тэр зохиол, жүжиг, эссэ бичсэн байдаг. 

Таллин хотын 26 дугаар дунд сургуулиа төгсөөд Филимонов Таллины их сургуулийн англи филологи чиглэлээр үргэлжлүүлэн суралцжээ.

Филимонов Таллины үйлчилгээнийн сургуульд англи хэлний багшаар ажилладаг.

## Бүтээлүүд 
### Орос хэлээр
* 2007 "Зона неевклидовой геометрии" (роман)
* 2007 "Мантры третьего порядка" (шүлгийн түүвэр)
* 2009 "Боги Безрыбья" (шүлгийн түүвэр)

### Эстони хэлээр
* 2010 "Mitteeukleidilise geomeetria tsoon" (Орос хэлнээс орчуулсан Ааре Пилв, роман)
* 2011 "Väärastuste käsiraamat" (Орос хэлнээс орчуулсан Катрин Вяли, Маарья Кангро, Игорь Котюх ба Каяр Пруул, шүлгийн түүвэр)
* 2013 "Thalassa! Thalassa!" (Орос хэлнээс орчуулсан Ингрид Велбаум-Стауб, роман)
* 2013 "Nekroloogide kirjutamise oskus" (Орос хэлнээс орчуулсан Катрин Вяли, П. И. Филимонов ба Каяр Пруул, өгүүллэгийн түүвэр)
* 2016 "Laulis, kuni kõik lõppes" (Орос хэлнээс орчуулсан Ингрид Велбаум-Стауб, роман)
* 2017 "Hariton Naganovi surm ja ajatus. Libabiograafia" (Орос хэлнээс орчуулсан Вероника Эйнберг, роман)

## Шагнал 
* 2007 Зохиолын зорилтот сангийн орос хэлээр ярьдаг зохиогчийн шагнал ("Мантры третьего порядка" шүлгийн түүврийн төлөө)
* 2012 Соёлын яамны нэгтгэх хэлтсийн медиа тэтгэлэг (Игорь Котюхийн хамтаар "Sõnaline vitraaž" радио нэвтрүүлгийн төлөө)
* 2020 Фридеберт Тугласын уран зохиолын шагнал ("Sebastian Rüütli tõehetk" өгүүллэгийн төлөө)
 
## Гадны холбоосууд
*П. И. Филимоновын шүлгүүд (эстони хэл дээр), Epifanio nr 13

Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Эстонийн зохиолч
Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Эстонийн яруу найрагч
Ангилал:Англи хэлнээс орчуулагч
Ангилал:Таллины хүн
Ангилал:Эстоничууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Бадралын Мөнхдөл

**Бонтой овогт Бадралын Мөнхдөл** нь 1983 оны 12-р сарын 4-нд Улаанбаатар хотод төрсөн, зах зээлийн шинжээч, улс төрч, Хөдөлмөрийн Үндэсний Намын Залуу ХҮН клубийн ерөнхий зохицуулагч.

Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:1983 онд төрсөн
Хакер

Компьютерийн **хакер** (англи. hacker, *to hack* - цавчих, тасдах, эвдэх) гэдэг бол аливаа нэг тооцолон бодох технологи болон програм зохион бүтээх салбарын олон утгатай ойлголт юм. "Хакер" нь эхэн үедээ чадварлаг компьютер програм зохион бүтээгчийг хэлдэг байсан. Энэ нэр томъёо нь " аюулгүй байдлын хакер ", техникийн мэдлэгээрээ ашиглаж аль нэгэн компьютерийн системд орж дураараа ашиглаж чаддаг хүмүүсийг хэлнэ. Програмд ороод устгах, өгөгдсөн өгөгдлийн санд өөрчлөлт оруулж чаддаг хүнийг хэлнэ.  

## Тодорхойлолтууд 
### Ерөнхий тодорхойлолт 
Хакерыг ерөнхий 2 төрөлд хуваадаг байна: 

# технологи, програмчлалын дэд соёлыг баримталдаг; хакерын соёлтой
# компьютерийн аюулгүй байдлыг орлох чадвартай хүн. Хэрэв хор хөнөөлтэй зорилгоор үүнийг хийвэл тухайн хүнийг хакер гэж нэрлэж болно.  
Ангилал:Програмчлал
Ангилал:Хакерын соёл
Ангилал:Хакердалт (компьютерын аюулгүй байдал)
Өрөмчийн метро

**Өрөмчийн метро** (, ) нь 2020 оны байдлаар 1 шугам, 21 өртөөтэй. 2018 оны 10 сарын 25-нд нээгдсэн.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Метроны систем
Метро
Ангилал:Хятадын метро
Нэймеген

**Нэймеген** ( [] ) нь Нидерландын зүүн урд зүгт орших 187,011 хүн амтай Гелдерланд мужийн хот юм.

## Нэр 
*Нэймеген* гэх нэр нь латины *Новиомагус* гэх нэршлээс үүсэлтэй ба латин хэлний новус (*novus* - нидерландаар nieuw, монголоор шинэ) ба магус (*magus* - нидерландаар markt, монголоор худалдаа буюу худалдааны зах) үгнүүд юм. Үүгээр Нэймеген нь анхандаа *шинэ худалдааны зах* гэсэн нэр байв. Цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр тус нэр янз бүрээр бичигдэж байсны жишээг дурдвал *Novimagus*, *Novomagus*, *Neomagus*, *Noviomagi* болно. Их Карл хааны үед тус хотын нэрийг *Нумага* (Numaga) гэх нэртэй байгаад энэ нь цааш явсаар *Nieumeghen*, *Nimmegen* болжээ.

## Газар зүй 
Нэймеген нь Арнем хотоос өмнө зүгт 15 километрийн зайтай оршдог.
### Хотын засаг захиргааны гишүүд 
Хот нийт есөн дүүрэг хуваагдана:

### Хөрш суурингууд 
## Зургийн цомог 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас 

## Эшлэл 

Ангилал:Гелдерландын коммун
Ангилал:Гелдерландын суурин
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр
Ангилал:Нидерландын их сургуулийн хот
Ангилал:Нидерландын хот
Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот
Ангилал:Ханзе хот
Өмнөд Дани

**Өмнөд Дани** мужид Ютландын өмнөд хэсэг, Фюн арал ба түүний өмнүүр орших жижиг арлууд хамаарна. Энэхүү мужийн засаг захиргааны төв нь Вайлэ хот. 2007 онд засаг захиргааны бүтцийн өөрчлөлт хийн шинээр бий болгосон таван мужийн нэг юм. 

## Суурингууд 
* Ассенс (Assens)
* Биллун (Billund)
* Вайен (Vejen)
* Вайлэ (Vejle)
* Варде (Varde)
* Кертеминне (Kerteminde)
* Коллинг (Kolding)
* Лангелан (Langeland)
* Мидделфарт (Middelfart)
* Норфюнс (Nordfyns)
* Нюборг (Nyborg)
* Обенро (Aabenraa)
* Оденсе (Odense)
* Свенборг (Svendborg)
* Сөнерборг (Sønderborg)
* Төнер (Tønder)
* Фанө (Fanø)
* Фоборг-Митфюн (Faaborg-Midtfyn)
* Фредериси (Fredericia)
* Хадерслев (Haderslev)
* Эрө (Ærø)
* Эсбьерг (Esbjerg)

## Цахим холбоос 
* Өмнөд Дани албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Данийн муж
Ангилал:Фюн
Ангилал:Ютланд
Ангилал:Альс
Ангилал:Лангелан
Ангилал:Эрө коммун
Ангилал:2007 онд байгуулагдсан
Ховедстаден

**Ховедстаден** буюу **Данийн нийслэл муж** () нь Зеландын зүүн хойд хэсэг улсын нийслэл Копенхаген хотын хамтаар болон Борнхолм арлын нутаг дэвсгэрийг хамаарна. Мужийн засаг захиргааны төв нь Хиллерөд хот. 2007 онд засаг захиргааны бүтцийн өөрчлөлт хийн шинээр бий болгосон таван мужийн нэг юм. 

## Суурингууд 
* Аллерөд (Allerød)
* Альбертслун (Albertslund)
* Баллеруп (Ballerup)
* Борнхолм (Bornholm)
* Брөннбю (Brøndby)
* Валленсбек (Vallensbæk)
* Видовре (Hvidovre)
* Гентофте (Gentofte)
* Гладсаксе (Gladsaxe)
* Глоструп (Glostrup)
* Грибсков (Gribskov)
* Драгөр (Dragør)
* Исхой (Ishøj)
* Копенхаген (København)
* Люнгбю-Торбек (Lyngby-Taarbæk)
* Рөдовре (Rødovre)
* Рудерсдаль (Rudersdal)
* Торнбю (Tårnby)
* Фреденсборг (Fredensborg)
* Фредериксберг (Frederiksberg)
* Фредерикссун (Frederikssund)
* Фуресө (Furesø)
* Халснес (Halsnæs)
* Хөе-Тострупп (Høje-Taastrup)
* Хелсингөр (Helsingør)
* Херлев (Herlev)
* Хөрсхолм (Hørsholm)
* Хиллерөд (Hillerød)
* Эгедаль (Egedal)

## Цахим холбоос 
* Ховенстаден албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Данийн муж
Ангилал:Зеландын газар зүй
Ангилал:2007 онд байгуулагдсан
Гуаннин чөлгөө

**Гуаннин чөлгөө** буюу **Гуаннинфу чөлгөө** (хятадаар:广寧路, пиньинь:Guǎng níng lù; хятадаар:广宁府路, пиньинь:guǎng níng fǔ lù) бол Юань улсын Ляоян син жун шу шэний доторх нэгэн жижиг чөлгөө юм. Алтан улсын үед Гуаннин фу, Мин улсын үед Гуаннин харуул гэсэн нэртэй байлаа. Гуаннин бол Чингис хааны дүү Билгүүтэй ноёнд шагнал болгож өгсөн эзэмшил бөгөөд, түүний удмын ноёд Гуаннин ван цолоор өргөмжлөгдсөн. 1278 онд Гуаннин чөлгөөг байгуулж, нийтийн даргын ордоныг байгуулжээ. Ивулу уулнаас хойд зүгт 20 ли буюу 10 км газарт төв хот нь байжээ. Тугтөмөр хааны үед хийсэн хүн ам, өрхийн тооллогод мөнгөний урчууд, тариачин өрх нийт 4595 бүртгэгджээ. 

Лүян сянь, Шэньпин сянь гэсэн 2 сяньтай байсан. Энэ нь одоогийн Лууха голын баруун, Фүшинь хот, Жан У сянь-ий өмнөд хэсэг, Ивулу уулын зүүн хэсгийн нутаг юм. Мин улсад эзлэгдсний дараа Ляодунгийн хойгийн есөн харуулын нэгд багтаж байсан. XVI-XVII зуунд Монголын Даян хаан, Түмэн засагт хаан, Лигдэн хутагт хааны цэргийн довтолгоонд байнга өртөж, Лигдэн хааны сүүл үе 1620-иод онд Гуаннин харуулыг Манжийн Нурхач хааны цэрэгтэй булаацалдаж байлдаж байсан юм.

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян нутгийн син жун шу шэн
* Лигдэн хутагт хаан

Ангилал:Юань улс
Ангилал:Ляонины газар зүй
Ангилал:1278 он
Лхасүрэнгийн Цэвээн

**Лхасүрэнгийн Цэвээн** нь Увс аймгийн Тэс сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Гэрэлт чимэд

**Гэрэлт чимэд** ( [upalaḥ] «чулуу» хэмээх үгнээс гаралтай бөгөөд уг хэлнээс — *опаллиос* ба — *опалус* гэх үгнүүдээр шилжин орсон гэдэг) нь оксид ба гидроксидын эрдсийн ангилалд харьяалагдах олдоц ихтэй эрдэс юм. Гэрэлт чимэдийг зөвхөн гоёлын чулуу болгон ашигладаг.

## Цахим холбоос 
* David Barthelmy: Opal Mineral Data. webmineral.com  цахим хуудаст

## Эшлэл 

Ангилал:Гоёлын чулуу
Ангилал:Оксид ба гидроксид
Ангилал:Цахиурын эрдэс
Ангилал:Эрдэс
Лүндэгийн Бадарч

**Лүндэгийн Бадарч** нь Төв аймгийн Баянцагаан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх.

## Амжилт
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Кайюань чөлгөө (Юань улс)

**Кайюань чөлгөө** (хятадаар:开元路; пиньинь:Kāiyuán lù) бол Юань улсын үеийн Ляоян син жун шу шэний нэгэн чөлгөө юм. Анх Жи Юаний 4-р онд (1267 он) Ляодун фу нэртэй байгуулаад, 1286 онд нэрийг нь Кайюань чөлгөө хэмээн сольсон билээ. Төв нь Хуаньлун фу (одоогийн Жилинь мужийн Нунань сянь) байсан. Энэхүү чөлгөө нь газар зүйн талаар Манжуур, Солонгосын хойг хоёрыг холбох уулвар нутаг болдог учраас байгалийн баялаг, худалдаа арилжаа, цэрэг стратегийн  чухал түшиц болж байв. 
## Түүх
Мин улс 1387 онд Кайюань чөлгөөнд байрлаж байсан Урианхайн Нагачу вангийн цэргийн хүчийг ялсны дараа тус нутаг нь Мин улсад эзлэгдснээр, Төгстөмөр хаан тэргүүтэй Монголын Юань улсын зүүн гарын цэргийн хүчнээс нь салгаж, Корё улстай харилцаж байсан гол замыг нь шууд таслан хааснаар Мин улсыг хавчиж байлдах арга нь бүтэлгүйтсэн байдаг. 

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян нутгийн син жун шу шэн
* Чөлгөө

Ангилал:Юань улс
Ангилал:Монголын түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Хятадын урьдын засаг захиргааны нэгж
Ляоян чөлгөө

**Ляоян чөлгөө** (хятадаар:辽阳路, пиньинь:Liáoyáng lù) бол Юань гүрний үеийн Ляоян син шэний доторх нэгэн чөлгөө юм. Тус чөлгөөг байгуулах болсон түүх нь 1287 онд Наян вангийн бослого гарч, дарагдсаны  дараа Хубилай хааны шийдвэрээр, Чингис хааны дүү ноёдын зүүн гарын вангуудын харьяатын нутагт хятадын уламжлалт тогтолцоотой засаг захиргааг байгуулах нь зүйтэй гэж үзснээр, Жи Юаний 25-р онд (1288 он) хуучин Киданы Ляо улс, Зүрчиний Алтан улсын үе дэхь Ляоян фу гэсэн засаг захиргааны байгууламжид тулгуурлаж байгуулагдсан юм.  

## Дотоод бүтэц
Энэ чөлгөөд Ляоян сянь, Гайжөү, Ижөү, Лууха голын адаг, Тайзи гол, Ляодунгийн хойгийн ихэнх газрыг багтааж, баруун талдаа Данин чөлгөө, баруун өмнө талдаа Гуаннин фу чөлгөө, баруун хойд талдаа Нинчан чөлгөө, зүүн болон зүүн хойд талдаа Кайюань чөлгөө, өмнө талаараа Бохайн тэнгис, Гуулин улстай хиллэж байв. Эдгээр нь одоогийн БНХАУ-ын Ляонин мужийн Ляоян сянь, Фүшинь хот, Жан-у сянь, Синьмин сянь гэсэн газруудыг багтааж байв.
Үүнээс гадна 5 мянгатын ноёд, 2 түмтийн ноёд цэрэг албатын хамт Ляоян чөлгөөнд оршин сууж байсан.

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян син жун шу шэн

Ангилал:Юань улс
Ангилал:Ляонины газар зүй
Ангилал:1288 он
Ангилал:1371 он
Данин чөлгөө

**Данин чөлгөө** (хятадаар:大寧路, пиньинь:Dà níng lù) бол Юань улсын Ляоян син шэний баруун хэсэгт байсан засаг захиргааны нэгж юм. Жи Юаний 7-р онд (1270 он) Алтан улсын үеийн Бэйжин чөлгөөний нэрийг сольж **Данин чөлгөө** болгосон. Төв нь Данин сянь. Одоогийн Өвөр Монголын Лууха голын баруун хэсэг, Найман хошууны өмнөд хэсэг, Ляонин мужийн Ивулу уул, Далин голын баруун хэсэг, Хэбэй мужийн Луань голын зүүн хэсэг, Цагаан хэрмийн хойд хэсгийн газар нутгийг хамарч байв. 1380 онд Мин улсад эзлэгдэж, Данин фу гэх болсон. 1387 онд Урианхайн Нагачу ноёны захирсан түмтийг эзлэсний дараа Монгол цэргийн довтолгооноос сэргийлэхийн тулд Данин харуул болгож өөрчлөн, 1403 онд Данин харуулыг татан буулгав.

## Дотоод бүтэц
Дараах 7 сянь буюу хошуутай байсан. 
Үүнд:
# Гаожөү 高州
# Чуаньжөү 川州
# Ижөү 义州
# Жиньжөү 锦州
# Хуэйжөү 惠州
# Рүйжөү 瑞州
# Синжунжөү 兴中州 нар болно.

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян син жун шу шэн

Ангилал:Юань улс
Ангилал:1270 он
Ангилал:1380 он
Шэньян чөлгөө (Юань улс)

**Шэньян чөлгөө** (хятадаар:沈阳路; пиньинь галиг:Shěnyáng lù) бол Юань улсын Ляоян нутгийн син шэний нэг чөлгөө юм.
Өлзийт хааны Юаньжэнгийн 2-р онд (1296 онд) Шэньжоугийн нэрийг Шэньян чөлгөө болгож өөрчлөв. Төв захиргаа нь Лэжяо хот (одоогийн Ляонин мужийн Шэньян хот). Энэ чөлгөө нь одоогийн Ляонин мужийн Шэньян хот, Шиньмин сянь, Ляоян хотын өмнөд хэсэг, Кайюань хотын хойд хэсгийн газрыг багтааж байв. 1387 онд Мин улс эзлэж аваад Шэньяны дунд харуулыг нэмж байгуулсан. 1621 онд хожуу Алтан улс эзлэсний дараа Шэньян хот, Шэньяний дунд харуулыг нэгтгэсэн.

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улс
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян нутгийн син жун шу шэн

Ангилал:Юань улс
Дуннин чөлгөө

**Дуннин чөлгөө** (хятадаар:東寧路; пиньинь галиг:Dōng níng lu) нь 1269-1290 оны хооронд Юань улсад харьяалагдаж явсан Курё улсын баруун хойд нутаг юм.   

1269 оны 10 сард Курё улсын баруун нийслэл хотын захирагч Цүй Тан, Ли Янлинь нар 50 гаруй хотоо авч Юань улсад дагаар оржээ. 1271 онд Хубилай хааны зарлигаар Ляоян син шэнд харьяалуулж, Дуннин фу гэж нэрлэв. Мөн жилд Курёгийн баруун нийслэлийн нэрийг Жиүси фу хэмээж, Дуннин фу-гийн төв болгов. 1276 онд Дуннин фуг **Дуннин чөлгөө** гэж өөрчлөн нэрлэсэн. 1290 онд Курёгийн ван Чүньрёл вангийн гуйлтаар, Курё улсад буцааж өгсөн гэж Гуулин улсын сударт тэмдэглэжээ.    

## Холбоотой тэмдэглэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Ляоян нутгийн син жун шу шэн
* Курё улс

Ангилал:Юань улс
Ангилал:Солонгосын түүх
Илань жоу

**Илань жоу** (хятадаар:益蘭州; пиньинь:yì lánzhōu) бол Юань улсын Давааны арын төлөөний мужийн баруун хойд зүгт, одоогийн Тува улс, Алтайн БНУ хавийн газрыг хамарч байсан засаг захиргааны нэгж. Илань гэдгийг түрэг хэлээр могой гэсэн үг бол жоу гэдэг нь хятадын уламжлалт нутаг дэвсгэрийн хуваарь нэгж бөгөөд энэ нь монголоор хошуу, сумтай ойролцоо гэж болно. 

Иланьжоуг Буянт хааны үед Давааны арын мужид байгуулжээ. Төв суурин нь одоогийн Кызыл хотоос баруун өмнө зүгт байсан гэж үздэг. Уг газар нь 1207 онд Их Монгол Улсад дагаар орсон ч, олон удаа бослого гаргаж байсан ч тухай бүрт нь монгол цэргийн хүчинд дарагдаж байв. 1270 оноос Хубилай хаан өөрийн хятад зөвлөхийн зааснаар Киргиз, Ангар, Хэм Хэмчигүд, Иланьжоу, Ханхан зэргийн таван нутагт заргачийн газрыг байгуулж, заргач, замч, хамгаалах цэрэг томилжээ. 1276 оноос Киргиз аймагт нутаглаж байсан Мөнх хааны удмын Ширэхи, Сарбан, Тугтөмөр нарын залуу ноёд Хайду ханы эсрэг дайтахаар явах замдаа умрыг түвшитгэгч ван Номуган, чинсан Антун нарыг баривчлан Хайду ханд тушааж, Хубилай хааны захиргааг эсэргүүцэн бослого гаргажээ. Энэ үеэс хойш 1293 онд баяд аймгийн Тутуха жанжин кипчак, асудаас бүрдсэн их цэрэг эзлэн түвшитгэх хүртэл Хайду ханы Өгэдэйн хант улс, Хубилайн Юань улс хоёрын дунд холбирч байсан. Тутуха ноён албан хүчээр Киргиз, Кем Кемчигүд, Иланьжоу, Ангар мөрний газрын урвамтгай ардыг Ляояны Доянь харуул, Дайду, Шаньдун болон бусад газарт цөлж суулгасан байдаг. Үүнээс хойш Иланьжоуд 1362 онд Янзай ван Арухунтөмөр ван бослого гаргах хүртэл томоохон үймээн гарсангүй юм. 

## Холбоотой мэдээлэл
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо
* Тува

Ангилал:Юань улс
Ангилал:Тува
Моломын Мижиддорж

**Моломын Мижиддорж** нь Увс аймгийн Завхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Цэргийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Завханы хүн
Ёндонгийн Өлзийхутаг

**Ёндонгийн Өлзийхутаг** нь (1950 онд төрсөн) Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналт, алтан гадас одонт, төрийн шагналт , зотон хөрөг зургийн мастер зураач юм.

## Намтар 
Ё.Өлзийхутаг нь 1950 онд Дундговь аймагт төржээ. 1977 онд И.Е.Репиний нэрэмжит уран зургийн академийг төгссөн юм.

1982 онд 160Х160 см хэмжээтэй зотон тосон "Талын эзэд" уран зургаа бүтээсэн юм.

"Талын эзэд" бүтээлдээ Монголын эр зоригт, эрэлхэг хүчит дайчин эрсийн үргэлжлэл болсон хөдөө нутгийн адуучин залуусыг зохиомжийн төвд бүтнээр нь дүрслэжээ. Залуусын дүрийг зохиомжлохдоо уурга, эмээл, бүрх малгай зэргийг шигтгэж, уургыг зохиомжийн налуу болон босоо чиглэлтэй дүрсэлжээ. Хамар цагаан моринд нэгэн залуу мордсон бөгөөд бүрх малгайн дор гүн сүүдэр буужээ. Живэр сахалтай булчинлаг залуу, эмээл барьсан эгэл залуус дөрвөн хөлөндөө цагаан эмнэг хангалын өмнө зогсох агшныг уран сайхнаар дүрсэлжээ.

## Гавьяа шагнал 
* МУЭ-ийн нэрэмжит шагналт
* Алтан гадас одон 
* Төрийн шагналт зураач 

Ангилал:Монголын зураач
Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:1950 онд төрсөн
Довдонгийн Дашжамц

**Довдонгийн Дашжамц** (1954 оны 7 сарын 11-нд төрж, 2018 онд нас барсан) нь Өвөрхангай аймгийн Өлзийт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.

## Намтар
Дашжамц 1972 онд хугацаат цэрэгт татагдаж, Дорнод аймгийн хилийн цэргийн 032-р ангид алба хаажээ. 1975 оноос "Хүч" нийгэмлэгийн тамирчин болж, улмаар тус нийгэмлэгт самбо, жүдо, үндэсний бөхийн дасгалжуулагчийн ажил эрхэлж байв.
1980 онд Москвагийн олимпын жүдо бөхийн төрөлд хүч үзэж байсан түүхтэй. 1998 оноос "Хилчин" спорт хорооны дарга, дасгалжуулагчаар ажиллаж, 2003 онд Монгол улсын гавьяат дасгалжуулагч цол хүртжээ.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:1954 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол улсын гавьяат дасгалжуулагч
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Өлзийтийн (Өвөрхангай) хүн
Хэвлэл мэдээллийн зөвлөл

**Монголын Хэвлэл Мэдээллийн Зөвлөл** (МХМЗ) нь 2015 онд байгуулагдсан нийгэмд үйлчлэх төрийн бус байгууллага (НҮТББ) юм. МХМЗ-ийн хороод нь хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчим, сэтгүүлчийн мэргэжлийн хэм хэмжээг сахиулах замаар сэтгүүл зүйн салбарт ёс зүйг төлөвшүүлэх үндсэн чиг үүрэгтэй. Ингэснээр сэтгүүл зүйн салбарын үйл ажиллагааг "ёс зүйгүй" гэж хатуу шүүж, маргаж мэтгэдэг асуудлыг мэргэжлийн өндөр түвшинд хянан шийдвэрлэх, сэтгүүл зүйн бүтээлтэй холбоотой гомдол хүлээн авч барагдуулж байна. 

## Үндсэн үйл ажиллагаа 
МХМЗ нь сэтгүүл зүйн ёс зүйн хэм хэмжээг хэрэгжүүлэх, сахиулах хүрээнд дараах хоёр үндсэн үйл ажиллагаа явуулдаг. 

# “Хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчим”-ыг батлах, сайжруулж, боловсронгуй болгох
#  "Гомдол хүлээж авах, барагдуулах журам”-ыг мөрдөж ажиллах
# Хэвлэл мэдээллийн салбар дахь Өөрийн зохицуулалтын тогтолцоог төлөвшүүлэх

## Ёс зүйн хороод 
# Сонин сэтгүүл, сайтын ёс зүйн хороо
# Радио, телевизийн ёс зүйн хороо

Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн гишүүдийн ёс зүй

МХМЗ нь 2015 оны зургаадугаар сарын 24-нд баталсан "Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн гишүүдийн ёс зүйн дүрэм" баримталж ажилладаг. 

## Гомдол мэдүүлэлт 
“Хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчим”-ыг зөрчсөн гэж үзсэн аливаа этгээд Хэвлэл Мэдээллийн Зөвлөлд гомдол гаргаж болдог. 

Гомдлыг МХМЗ-ийн Ажлын алба хүлээн авч бүртгэдэг. 

## Гомдол шийдвэрлэлт 
Гомдол хүлээж авах, барагдуулах журам баримталж ажилладаг. 

Гомдлыг үнэ төлбөргүй шийдвэрлэдэг байна.

## Гадаад холбоос 
* Хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчим

* Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн гишүүдийн ёс зүйн дүрэм

* Гомдол хүлээж авах, барагдуулах журам

Ангилал:2015 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага
Ангилал:Монголын хэвлэл мэдээлэл
Далайцэрэнгийн Лхагва-Очир

**Далайцэрэнгийн Лхагва-Очир** (1952 онд төрсөн) нь Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх.

## Амжилт
### Улсын наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн
Ангилал:1952 онд төрсөн
Лхагвын Цэдэвсүрэн

**Лхагвын Цэдэвсүрэн**  бол 2020 оны долоодугаар сараас 2021 оны нэгдүгээр сар хүртэл Боловсрол, шинжлэх ухааны сайдаар ажиллаж байсан Монголын улс төрч юм. 
## Эрхэлж байсан ажил, албан тушаал
*1985-1987 онд Хотын барилга засварын нэгдсэн трестэд засал чимэглэлчин
*1994-1996 онд Соёлын яаманд сайдын туслах
*1996-1997 онд Гэгээрлийн яаманд хуулийн зөвлөх
*1997-2000 онд Гэгээрлийн яаманд хуулийн зөвлөх, мэргэжилтэн
*2000-2004 онд Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яаманд Хуулийн хэлтсийн дарга
*2004-2016 онд Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яаманд Төрийн захиргааны удирдлагын газрын дарга
*2017-2019 онд Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яаманд Хуулийн хэлтсийн дарга
*2020 оны 1-7 сард Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга
*2020 оны 7 сарын 8-ны Монгол Улсын Ерөнхий Сайдын 10-р захирамжаар МУ-ын Боловсрол, Шинжлэх Ухааны Яамны сайдаар томилсон.
*2021 оны 2 сарын 19-нөөс 10 сарын 20-нд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх
*2021 оны 10 сарын 20-ноос Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга

## Ашигласан материал 
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:Монголын боловсрол, шинжлэх ухааны сайд
Однайн Бахыт

**Однайн Бахыт** (1954 оны 2 сарын 24-нд төрсөн) нь Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх. Тэрээр 1980 оны Зуны Олимпод чөлөөт бөхийн +100 кг-ийн жингийн ангилалд оролцсон.

## Амжилт
### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын харцага
Ангилал:Цэнгэлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:1954 онд төрсөн
Спортын сэтгүүл зүй

**Спортын сэтгүүл зүй** гэдэг биеийн тамир спортын сэдэвт болон спортын үйл ажиллагаа, тэмцээн уралдааны тухай бичиж, нийтэлдэг сэтгүүл зүйг хэлнэ.  

## Түүх 
Спортын сэтгүүл зүйг 1800-аад оноос үүсэлтэй гэж үздэг. Спортын сэтгүүл зүй анхандаа морин уралдаан болон боксийн тэмцээний тухай мэдээ нийтлэл гаргаж байв. XX зууны эхэн үед Нью-Йорк Хералд сонин орчин үеийн спортын мэдээ нийтлэлийг хэвлэж байсан гэж үздэг. Тус сонины газар 1883 он гэхэд бүтэн цагийн спортын мэдээний албатай болсон байв.

Спортын мэдээ нийтлэл 1880 онд сонин хэвлэлийн мэдээний ердөө дөрөвхөн хувийг эзэлдэг байжээ. Үүнээс хойш 20-иод жилд буюу 1880-1920 он гэхэд  спортын мэдээ нийтлэл маш өргөн хүрээнд гардаг болж сонины нийтлэлийн 20 хувийг эзлэх болжээ. 

## Монгол улсад 
Монгол Улсад спортын сэтгүүлч мэргэжлээр Монгол Улсын Боловсролын Их Сургуулийн Биеийн Тамирын Сургуульд бэлтгэж байна. Спортын сэтгүүлчээр суралцагч нь Биеийн тамирын сургууль дээр бодитоор спортын уралдаан тэмцээнийг үзэж, харах, судлах, сурвалжлах нөхцөл боломжоор хангагдсан байдаг.

### Спортын төрөлжсөн хэвлэл мэдээлэл 
Монголын спортын анхны төрөлжсөн хэвлэл Таван цагариг сонин 1995 оны 4 сарын 22-нд анхны дугаараа гаргаж байв. 

Монголын спортын анхны төрөлжсөн суваг «Одод телевиз» 1996 онд байгуулагджээ. 

Доктор С.Амартүвшин "Спортыг сурвалжлахад баримтлах ёс зүйн зарим асуудал" өгүүлэл, "Сэтгүүлч" сэтгүүл, 2005 он

sps tv 

## Цахим холбоос 
Спортын сэтгүүлзүй эерэг урсгал, танин мэдэхүй, алжаал тайлах хандлагатай

СПОРТЫН СЭТГҮҮЛЧДИЙН “БААЗ“
Боловсролын яам (Монгол)

**Монгол Улсын Боловсролын яам** (хуучнаар: Боловсрол, шинжлэх ухааны яам) нь Монгол Улсын боловсрол, шинжлэх ухааны салбарт үндэсний хэмжээнд бодлого боловсруулах үүрэгтэй төрийн захиргааны төв байгууллага юм. Тус яам нь боловсролын түвшин тогтоох, хичээлийн жилийн хуваарийг гаргах, дунд боловсролын сурах бичгийг батлах, улсын элсэлтийн шалгалтыг зохион байгуулах, бүс нутгийн боловсролын байгууллагуудад дэмжлэг үзүүлэх, дээд боловсролын байгууллагыг байгуулах тусгай зөвшөөрөл олгох зэрэг үйл ажиллагаа явуулдаг. Яамны хяналтад нийт 84 алба, байгууллага байдаг.

## Боловсролын сайд нар 
* Боловсролын сайд Н.Уртнасан, 
* Шинжлэх ухаан, Боловсролын сайд Санжбэгзийн Төмөр-Очир, 
* Гэгээрлийн сайд Ч.Лхагважав, Авирмэдийн Баттөр, 
* Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд А.Цанжид, Ө.Энхтүвшин, Н.Болормаа,
* Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын сайд Ж.Батсуурь, Г.Чулуунбаатар, Цэдэнбалын Цогзолмаа, Боловсрол, шинжлэх ухааны сайд Л.Цэдэвсүрэн, Лувсанцэрэнгийн Энх-Амгалан нар ажиллаж байв.  
* Боловсролын сайд Пүрэвсүрэнгийн Наранбаяр  

## Ашигласан материал 
## Цахим холбоос 
* Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яамны албан ёсны вэбсайт (монгол хэлээр). 

Боловсрол, Шинжлэх ухаан
Ангилал:Боловсролын яам
Ангилал:Шинжлэх ухааны яам
Атлантын Луар (департамент)

**Атлантын Луар** ( [] , бретоноор: *Liger-Atlantel*) нь Францын өрнө зүгт орших Пеи де ла Луар мужийн таван департаментын нэг юм.

## Газар зүй 
Хөрш департаментууд нь Морбиан, Иль-е-Вилен, Майен, Мэн-е-Луар, Вандэя.

Францаас Атлантын далай руу цутгах цутгалуудын хамгийн том нь болох Луар мөрөн энэ департаментын Сен-Назер хотоор дамжин тус далайд цутгадаг.

## Түүх 
Атлантын Луар департамент нь 1790 оны гуравдугаар сарын 4-нд байгуулагджээ.

Атлантын Луар нь түүхэндээ хуучны Бретань мужид хамаарсаар ирсэн боловч одооны Бретань мужид хамаардаггүй нь 1982 онд бий болгосон мужуудыг байгуулахдаа урьдны түүхийг харгалзан үзээгүйтэй холбоотой аж. Өнөөдөр хүн амын дийлэнх нь Бретаньд эргэн харьяалагдах хүсэлтэй байдаг байна.

## Зургийн цомог 

Зураг:Saint-Nazaire le pont puis le chantier naval.JPG|Луар мөрний Атлантын далайд цутгах хэсэг
Зураг:Hôtel de préfecture de la Loire-Atlantique (colonnes) - Nantes.jpg|Зочид буудал
Зураг:Feydeau Nantes 2.JPG|Нант

## Цахим холбоос 
* Атлантын Луар департамент 

## Эшлэл 

Луар #Атлантын
Ангилал:Пеи де ла Луарын засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:1790 онд байгуулагдсан
Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбоо

**Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбоо** нь 1924 онд **«Бүсгүйчүүдийг боловсруулах тасаг»** нэртэйгээр байгуулагдаж байжээ. Энэ нь Азийн анхны эмэгтэйчүүдийн байгууллага болж байсан түүхтэй юм. Анхны даргаар нь Монголын шинэ цагийн утга зохиолыг үндэслэгч Д.Нацагдоржийн гэргий Д.Пагмадулам ажиллаж байв.

## Үйл ажиллагаа 
Эмэгтэйчүүдийн (эхчүүд, охид, бүсгүйчүүд, ахмад настан эмэгтэйчүүд) эрхийг хамгаалах зорилгын хүрээнд ажилладаг.  Монгол Улсын 21 аймаг тус бүрт салбар зөвлөлтэй үйл ажиллагаа явуулж байна. 

Монгол улсад 1920 онд анх 20 хүнтэй эмэгтэйчүүдийн бичиг үсгийн дугуйлан байгуулж байсан бол 1931 онд 2000 эмэгтэй бичигтэн болж, 1963 онд 509 мянган эмэгтэйчүүдийн 90 хувь нь бичигтэн болсон тоо баримт байдаг. 1931 оны 7 дугаар сард хуралдсан Монголын Эмэгтэйчүүдийн I их хуралд хөдөөнөөс ирсэн төлөөлөгч эмэгтэйчүүд хувцас хунар муутай, харц ядуу бүсгүйчүүд байжээ. Иймд юуны өмнө улсаас эмэгтэйчүүдийг хувцаслаж, бүгдэд ижил ногоон дээл оёулж, савхин гутал олгосон байна. Хурлын дараа зарим эмэгтэйчүүдийг шууд бичиг үсгийн бүлгэмд суулган анхан шатны сургалтанд хамруулаад, сайн суралцсан болон хүсэл сонирхолтой эмэгтэйчүүдийг сувилагч, багшийн сургалт дамжаанд шилжүүлсэн түүхтэй.

* 1940 онд их дээд сургуулийн оюутны 38,0 хувь нь эмэгтэйчүүд болсон.
* 1980 онд их дээд сургуулийн оюутны 56,4 хувь нь эмэгтэйчүүд болж өсчээ.
* 1940 онд улсын хэмжээнд хүүхдийн 6 цэцэрлэгт 140 хүүхэд хүмүүжиж байжээ.
* 1980 онд улсын хэмжээнд хүүхдийн 617 цэцэрлэгт 50 мянга орчим хүүхэд, яслийн тоо 400 болж 20-иод мянган хүүхдийг асарч, сургаж байв.
* 1965 онд хүний их эмч нарын 42,2 хувь нь эмэгтэйчүүд байжээ.
* 1980 онд хүний их эмч нарын 61,2 хувь нь эмэгтэйчүүд болж өссөн байна.

### Орчин үеийн үйл ажиллагаа 
* 2019 онд “Хүчирхийллийн эсрэг хүн бүрийн оролцоо” буюу бага насны хүүхдийн эсрэг үйлдэгдэж байгаа бэлгийн хүчирхийллийн эсрэг үйл ажиллагаа
* 2020 онд архины эсрэг “Архитай биш, тархитай тэмцье” үйл ажиллагаа
* 2021 онд “Хаалга” буюу хаалганы цаана үйлдэгддэг гэр бүлийн хүчирхийллийг хөндөх гэмт хэргийн эсрэг үйл ажиллагаа

## Хэвлэл 
* Монголын эмэгтэйчүүд сэтгүүл
* Гоо марал сэтгүүл
* Монголжингоо сонин
* Монголын эмэгтэйчүүд сэтгүүл

## Үе үеийн удирдлага, ерөнхийлөгч нар 
*1924-1925 онд Дамдины Пагмадулам
*1925-1926, 1936-1938, 1940-1949 онд Нэмэндэйн Янжмаа
*1949-1954 онд Сономын Удвал
*1956-1962 онд Нэмэндэйн Янжмаа
*1962-1982 онд Сономын Удвал
*1982-1990 онд Лувсанчүлтэмийн  Пагмадулам
*1990-1992 онд Доржийн Мөнхөө
*1992-1993 онд Гончигийн Дашаа
*1993-2000 онд Нансалжавын Гэрэлсүрэн
*2000-2018 онд Жамбалдоржийн Эрдэнэчимэг
*2018 оноос Батнасангийн Оюунгэрэл

## Цахим холбоос 
* Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны цахим хуудас

Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо
Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн эрхийн байгууллага
Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн байгууллага
Ангилал:Улаанбаатарын клуб
Ангилал:Феминизм
Ангилал:1924 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага
Ангилал:Төрийн бус байгууллага
__FORCETOC__
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Финистер (департамент)

**Финистер** ( [], бретоноор: *Penn-ar-Bed* []) нь Францын баруун хойд зүгт орших Бретань мужийн дөрвөн департаментын нэг юм. Финистер нь бретонийн хойгийн үзүүрт орших байршлаасаа шалтгаалан бүр Ромын эзэнт гүрний үед *Finis Terrae* (Дэлхийн Төгсгөл) гэх нэртэй байсан аж. Харин бретон хэлний Пен-ар-Бед гэх үг нь дэлхийн эхлэл, дэлхийн үзүүр эсвэл дэлхийн тэргүүн гэх утгатай.

## Газар зүй 
Финистер нь 6730,7 км² нутаг дэвсгэртэй, өмнө талаараа сунайн тогтсон элсэн эрэгтэй, умард талдаа олон жижиг булантай, өрнө талаараа тал хээрийн болон хадат эрэгтэй.

## Түүх 
Финистер департаментыг Бретань аймгийн баруун талаас таслан, 1790 оны гуравдугаар сарын 4-нд байгуулжээ.

## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* Département Finistère 

## Эшлэл 

Ангилал:Францын департамент
Ангилал:Бретанийн засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:1790 онд байгуулагдсан
Монголын сэтгүүлчдийн эвлэл

**Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэл** нь 1951 оны 1 дүгээр сарын 16-нд байгуулагджээ. 

Гэгээрлийн ажилтны Үйлдвэрчний эвлэлийн төв хорооны дэргэд “Сэтгүүлч нарын секц” байгуулах шийдвэр гарснаар  Монголын сэтгүүлчдийн мэргэжлийн төв байгууллагын суурь тавигдсан түүхтэй. Монголын Сэтгүүлчдийн Холбоо байгуулагдаж,  даргаар нь тухайн үед “Үнэн” сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан О.Пунцаг томилогджээ.  

## Түүх 
1963 оны 11 дүгээр сарын 27-нд Монголын  сэтгүүлчдийн Анхдугаар Их хурал Засгийн газрын ордонд хуралдав. 

1970 оны үед Монголын сэтгүүлчдийн байгууллага зохион байгуулалтын хувьд бэхжиж, сонин, сэтгүүл, мэдээлэл, радио  телевиз, хэвлэлийн газрын ажилтан 500 гаруй сэтгүүлчдийг  эгнээндээ нэгтгэсэн  30  гаруй салбартай болов. 

1970 онд Монголын сэтгүүлчдийн II Их хурал болсон байна.   

1976 оны 12 дугаар сарын 7-нд  III Их хурал Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Соёлын төв ордонд болжээ.

1992 онд  Монголын  сэтгүүлчдийн байгууллага нь Монголын Сэтгүүлчдийн Холбоо (МСХ),  Монголын Чөлөөт Ардчилсан Сэтгүүлчдийн Эвлэл  (МЧАСЭ) гэсэн хоёр байгууллага болж, тус тусдаа үйл ажиллагаа явуулав. 

2002 оны 4 дүгээр сарын 02-ны өдөр Монголын сэтгүүлчдийн Холбоо, Монголын Чөлөөт Ардчилсан Сэтгүүлчдийн Эвлэл  тус тусдаа хуралдаж, үйл ажиллагаагаа зогсоох шийдвэр гаргажээ. Тэрхүү өдрөө хоёр байгууллагын нэгдсэн Их хурал болж, МСХ, МЧАСЭ хоёрыг нэгтгэж  Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэл] гэж нэрлэхээр тогтов. Монголын Сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн Ерөнхийлөгчөөр “Их Монгол” дээд сургуулийн захирал С.Батмөнхийг сонгож байжээ.

2018 оны 2 дугаар сарын 08-ны Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэлийн XVII Их хурал Нийслэлийн иргэний танхимд болжээ. 

## Үе үеийн удирдлагууд 
**Монголын Сэтгүүлчдийн Холбооны (МСХ) даргаар**

* 1951-1953 онд   О.Пунцаг
* 1953-1957 онд       Ж.Зундуй
* 1957-1962 онд       Г.Дэлэг
* 1962-1963 онд     Г.Очирбат
* 1963-1984 онд     Ц.Намсрай
* 1984-1990 онд     Л.Түдэв
* 1990-1993  онд  Ц.Мөнхжаргал

**Монголын Сэтгүүлчдийн Холбооны (МСХ) Ерөнхийлөгчөөр**

* 1993-1996  онд   С.Цэрэндорж
* 1996-2002  онд   Ц.Бат-Орших
* 2002 онд             Ц.Дашдондов
* 2002-2006  онд  До.Цэнджав
* 2006-2009  онд  Д.Сарангэрэл
* 2009-2011  онд  Т.Баасансүрэн
* 2011-2018  онд  Б.Галаарид
* 2018 оноос Х.Мандахбаяр   

## Дэд Ерөнхийлөгч нар 
МСНЭ нь найман дэд ерөнхийлөгчтэй байна. Үүнд: 

# Телевиз
# Радио
# Сонин
# Цахим бодлого
# Сургалт судалгаа
# Орон нутаг
# Мэргэжлийн ёс зүй
# Төсөл хөтөлбөр

## Шүүмжлэл 
Х.Наранжаргал: Хэвлэлийн эзэд удирддаг Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэл нь "Олон улсын сэтгүүлчдийн холбооны  гишүүн байх эрхгүй" гэлээ. 

## Цахим холбоос 
Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэл

Ангилал:Монголын үйлдвэрчний эвлэл
Ангилал:Монголын сэтгүүл зүй
Ангилал:Ёс зүйн кодекс
Ангилал:Улаанбаатарын клуб
Ангилал:Сэтгүүлчдийн холбоо
Ангилал:1951 онд байгуулагдсан
Самуэл Тэйлор Колериж

**Самуэл Тэйлор Колериж** ( [koʊlərɪdʒ]; 1772 оны аравдугаар сарын 21 - 1834 оны долоодугаар сарын 25) нь Английн яруу найрагч, утга зохиол судлаач, гүн ухаантан, теологич юм. Тэрээр өөрийн эрхэм анд Виллиам Вордсворттой хамт Английн Романтизм хөдөлгөөнийг үндэслэж, Чарльз Ламб, Роберт Саути, Чарльз Ллойд нартай хамтарсан бүтээл туурвиж, хэд хэдэн боть хэвлүүлж байжээ.  

*Эртний Маринер* ба *Хубилай Хаан* шүлгүүд, *Biographia Literaria* хэмээх үргэлжилсэн үгийн зохиол нь дэлхийн утга зохиолын салбарт жинтэй байр суурь эзэлдэг. Колерижийн утга зохиолын шүүмж бүтээлүүд, тэр тусмаа Виллиам Шекспир-ийн бүтээлүүдэд хийсэн шүүмж нь утга зохиолын салбарт ихээхэн нөлөө үзүүлжээ.  

Самуэл Т. Колерижийг англи хэлтний соёл иргэншилд Германы идеалист философийг нэвтрүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан хэмээн судлаачид хүлээн зөвшөөрдөг байна. Түүнчлэн тэрээр алдарт зохиолч Ральф Валдо Эмерсон болон Америкийн трансцендентализмд маш том нөлөө үзүүлсэн ажээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:Зохиолч
Ангилал:Яруу найрагч
Ангилал:Романтизмын утга зохиол
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:Шашны гүн ухаантан
Ангилал:Соёлын гүн ухаантан
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1772 онд төрсөн
Ангилал:1834 онд өнгөрсөн
Мэдээллийн дүрсжүүлэлт

ажиллагааг WWW нэг минутын хугацаан дахийг дүрсээр үзүүлсэн байдал.]]

**Мэдээллийн дүрсжүүлэлт** буюу **Мэдээллийн харахуйчлал** нь хүний танин мэдэхүйд мэдээллийг ойлгож бататгахад хийсвэр мэдээллийг дүрсжүүлж үзүүлэх ойлголт юм. Тэрхүү хийсвэр мэдээлэл нь тоон ба тоон бус өгөгдөл-мэдээллийн сан буюу газар зүйн болоод бичвэр байж болно. Ямарваа ойлгоход бэрх, төөрөлдөхүйц мэдээллийг дэд салбарт задалж нэрлэнэ. Нэг хүлээн зөвшөөрөгдсөн тодорхойлолт бол мэдээллийн дүрсжүүлэлт нь сонгосон мэдээллийг орон зайтай дэлгэн үзүүлэх, тэгэхдээ энэ нь шинжлэх ухааны дүрсжүүлэлтийг орон зайд дэлгэж үзүүлж өгдөг. 

## Тойм мэдээлэл 
Мэдээллийн дүрсжүүлэлт, харанхуйчлал нь  хүн-компьютерийн харилцан үйлчлэл, компьютерийн шинжлэх ухаан, зураасан зургууд, дүрсийн дизайн, сэтгэл судлал, бас бизнесийн арга барил зэрэгт гарч ирсэн. Энэ нь шинжлэх ухааны судалгаа, дижитал номын сан, мэдээллийн сан-өгөгдлийн уурхай, санхүүгийн мэдээллийн сангийн задлан шинжилгээ, зах зээлийн судалгаанууд, гар үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүний хяналт, болон эм шинээр нээх зэрэг чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болж хэрэглэх нь өсөн нэмэгдсэн.

Ангилал:Сэтгүүл зүй
Ангилал:Мэдээлэл
Ангилал:Мэдээлэл дамжуулалтын стандарт
Ёндонпэрэнлэйн Баатарбилэг

**Ёндонпэрэнлэйн Баатарбилэг** (1975 онд төрсөн) нь Монголын улс төрч. Түүхч, археологич-антропологич мэргэжилтэй. Монгол улсын УИХ-ын гишүүнээр 2016 оноос хойш ажиллаж байна.

### Төгссөн сургууль, мэргэжил 
*1991 онд Цэцэрлэг хотын 8 жилийн дунд сургууль
*1993 онд Цэцэрлэг хотын 2-р дунд сургууль
*2002 онд МУИС-ийн нийгмийн факультетыг түүхч археологич-антропологич мэргэжлээр бакалавр зэрэгтэй
*2004 онд МУИС-ийн Нийгмийн шинжлэх ухааны сургуулийг магистр

### Ажилласан байдал 
*2002-2009 онд Ерөнхийлөгчийн тамгын газарт референт, ахлах референт, Ерөнхийлөгчийн шадар туслах
*2009-2010 онд ХХААХҮЯ-ны сайдын зөвлөх
*2010-2012 онд Архангай аймгийн Засаг дарга
*2012-2016 онд Архангай аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгч
*2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
*2017-2020 Монгол Улсын Их Хурлын Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монголын боловсрол, шинжлэх ухааны сайд