Хуванцар эдлэлийн үйлдвэр

Хуванцар бий болсноор аж үйлдвэрийн олон асуудлыг хөнгөвчилж, бидний бүтээсэн томоохон инновацуудын нэг болж чадсан. Тиймдээ ч бид хуванцрын хэрэглээндээ донтож, сүүлийн 30 жилд хэрэглээгээ дөрөв дахин нэмэгдүүлэн 460 сая тоннд хүргэжээ.

Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагаас гаргасан таамаглалын дагуу дэлхий нийтийн хуванцар үйлдвэрлэл, хэрэглээ цаашид жилд дунджаар 2.58 хувиар тасралтгүй өсөх ба тооцоолж үзвэл 2022 онтой харьцуулахад 2060 онд 2.6 дахин өсөх төлөвтэй байгаа юм.

Дэлхийн хог хаягдлын тайланд нэг хүнд ногдох хуванцар хог хаягдал хамгийн ихээр үүсгэдэг улсуудын жагсаалтыг Микронези, Бермуд, Палау тэргүүлсэн бол Монгол Улс 9 дүгээрт эрэмбэлэгдэж байна.

Өнөөдөр хуванцар хаягдлыг дахин боловсруулж буй 24 үйлдвэр бүртгэлтэйгээс,18 үйлдвэрүүд нь нийлээд 2021 оны байдлаар нийт хүчин чадлынхаа 52.4 хувийг ашиглажээ. Хүчин чадал гэдэг нь 18500 тоннтой тэнцэх юм.Тэдний хамгийн түгээмэл үйлдвэрлэдэг эцсийн бүтээгдэхүүн нь хогны уут бөгөөд нийт импортоор авдаг хогны уутны  0.5 % хүрэхгүй мөнгөн дүнтэй хогны уутыг дотооддоо үйлдвэрлэжээ.  Гэтэл хогны уутны хэрэгцээг дотоодын зах зээлээ хангах бүрэн боломжтой байна. Мөн цахилгааны хамгаалалтын хоолой, цэвэр, бохир усны хоолой үйлдвэрлэдэг тус бүр гурван үйлдвэр байгаа нь импортыг орлох боломжтойг харуулж байна.
 
 Дотоодын 18 үйлдвэрүүд бүгд Улаанбаатар хотод бүтээгдэхүүнээ борлуулдаг бөгөөд цор ганц нь экспортоор гаргадаг. Харин 14 нь буюу 77.8 хувь нь хөдөө, орон нутагт борлуулалт хийж байна. Тэд цаашид бүтээгдэхүүний нэр төрлөө нэмэгдүүлж, дотоодын хэрэгцээгээ хангахуйц үйлдвэрлэл явуулах хүсэлтэй байгаа ба 38.9 хувь нь тоног төхөөрөмжөө шинэчилж, үйлдвэрийн хүчин чадлаа сайжруулах шаардлагатай хэмээн үзсэн бол 22.2 % нь дахивар боловсруулах үйлдвэрлэлийн нийлүүлэлтийг тогтвортой явуулахын тулд түүхий эдийн чанар, тасралтгүй бэлэн байдал чухал гэдгийг онцолжээ.

Шинээр үйлдвэрлэх бүтээгдэхүүний тухайд – Үйлдвэрлэгчид үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж, хүчин чадлаа сайжруулж, төрөл бүрийн шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх загвар, хэвтэй болох шаардлагатай байна. Жишээ нь, төрөл бүрийн хуванцар хоолойн импорт нь 2019 оны нийт импортын 8.61 хувийг эзэлж, 30.6 тэрбум төгрөгийн суурь үнэлгээтэй байсныг хуванцар дахин боловсруулах дотоодын зах зээлийн нийт борлуулалт болох 19.2 тэрбум төгрөгтэй харьцуулахад 1.6 дахин их байгаа юм. Энэ нь нөгөө талаас дотоодын үйлдвэрлэгчид бүгд хуванцар хоолой үйлдвэрлэн одоогийн үйлдвэрлэлийг 1.6 дахин нэмэгдүүлсэн ч шингээх зах зээлийн багтаамж байгааг илтгэж буй.

**Метропласт ХХК** нь 2011 онд дотоодын 100%-н хөрөнгө оруулалттайгаар үүсгэн байгуулагдаж , одоогоор 23 ажилтантайгаар, хуванцарын үйлдвэрлэл чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг үндэсний үйлдвэрлэгч компани юм. Одоогийн байдлаар дотоодын зах зээлд:

-Монгол улсын чанар стандарт MNS 5874: 2008-г хангасан гадна цонх болон тагтны хаалтанд зориулагдсан PROFECTION брэндийн бүтээгдэхүүн нь 70-н сери /70*63 , 70*79/ , 60-н сери /60*60, 60*70/ гэсэн хэмжээсээр үйлдвэрлэгдэж байна.

- MNS ISO 4427 : 2007 өндөр даралтат цэвэр усны  HDPE хоолойг 20-450мм диаметрээр SDR11, SDR13.6, SDR17. SDR21, SDR27.6 даралтаар  үйлдвэрлэн нийлүүлж байна.
 
- MNS 5544 : 2005 стандартаар бохир ус зайлуулах, сувагчлал, худаг ус, агааржуулалт, усны хаялагат зориулан PVC хоолой үйлдвэрлэн дотоодын зах зээлд нийлүүлж байна.

-MNS 5352:2004 стандартыг хангасан дулаан дамжуулах хоолойн дулаан тусгаарлалтын хөөсөн полиуретан бүрхүүлийг 40кг/м3-125кг/м3 нягттайгаар үйлдвэрлэж байна.
 
**TML Plastic ХХК** нь 2023 оны 02-р сараас эхлэн “аюулгүй хог хаягдал цуглуулах” чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулахаар Эс И Эс Эс Cмарт Солюшн ХХК охин компаниа байгуулан одоогоор 70 гаран шууд ажлын байр, 3000 гаран шууд бус ажлын байрыг бий болгон үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн ажиллаж байна:

- Монгол улсад өдөр тутам үүсэж буй PET1 төрлийн ус, ундааны хуванцар хог хаягдлыг эх үүсвэр дээр нь ангилах зөв дадлыг бий болгох, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, хог хаягдлын тогтвортой менежментийг бий болгох.

- TML Plastic үйлдвэр нь европ технологиор өдөрт 75 тонн, жилд 27000 тонн PET тэмдэглэгээтэй ус, ундааны хуванцар савыг дахин боловсруулах хүчин чадалтай ба Монгол Улсын хэмжээнд 1 жилд үүсэх ус, ундааны хуванцар савыг 100% дахин боловсруулах боломжтой.

-Бидний үйлдвэрлэж буй мөхлөг (rPET) нь АНУ-ын FDA, ОУ-ын GRS, ISO 9001, ISO 14001, FSSC 22000 болон Европын холбооны EFSA чанарын стандартуудын дагуу хүний эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдал, бүтээгдэхүүний чанарыг дээд зэргээр хангадаг нь батлагдсан.