Цагадайн хэл

**Цагадайн хэл** нь (өөрийн нэршил нь  ''* [Жагатāй] эсвэл  *Turkī* [Түркий]) зүүн түрэгийн хэл байсан бөгөөд өнөөдөр төв азид узбек болон уйгур хэл болон цаашаа хэрэглэгдэж яваа хэл юм. Энэхүү хэл нь 15-р зууны эхнээс 20-р зууны эхэн хүртэл төв азийн исламчуудын орчуулга- болон уран зохиолд томоохон байр суурийг эзэлж байснаас гадна евразийн нэлээд хэсэгт өргөн тарxсан хэл байжээ. Цагадайн хэл гэдэгт Цагадайн Улсын хэл гэж ойлгож болох ба 15-р зууны дунд үеэс ойролцоогоор 1600 он хүртэл Төмөрийн улс болон түүний дараа оршин тогтнож байсан улсуудад хэрэглэж иржээ.

## Хэлний гарал үүсэл
*Цагадайн хэл* ( [t͡ʃaɣataj tili] *Чағатай тили*) гэдэг нь Чингис хааны хоёрдугаар хүү Цагадайн нэрнээс гаралтай юм. Монголчууд 13-р зууны эхээр дундад азийг эзлэн Алтайн нуруунаас Арал тэнгис хүртэлх газар нутаг нь Цагаадайн улсыг үүсгэн байгуулаад, байгуулсан улсдаа Цагадай хаан шинээр бичгийн хэлийг бий болгон хөгжүүлжээ.

## Ном зохиол 
* András J. E. Bodrogligeti: *A Grammar of Chagatay*. – München : Lincom Europa, 2001 (Languages of the world : Materials ; 155). – ISBN 3-89586-563-X.
* Hendrik Boeschoten, Marc Vandamme: *Chaghatay*, in: *The Turkic languages*. Ed. by Lars Johanson et al. – London [u. a.] : Routledge, 1998. – (Routledge language family descriptions) – S. 166–178. - ISBN 0-415-08200-5.
* Carl Brockelmann: *Osttürkische Grammatik der islamischen Literatursprachen Mittelasiens*. - Leiden : Brill, 1954.
* Abel Pavet de Courteille: *El-Lugat ül-Neva'iye. Dictionnaire Turk-Oriental*. Paris : Imprimerie Impériale, 1870. pdf-Version
* Gerhard Doerfer: *Chaghatay Language and Literature*, in: *Encyclopaedia Iranica*. Ed. by Ehsan Yarshater. - Vol. 5 : Carpets - Coffee. - Costa Mesa, Calif. : Mazda, 1992. - S. 339–343. - ISBN 0-939214-79-2.
* János Eckmann: *Chagatay manual*. - Richmond : Curzon Press, 1966 (Indiana University Uralic and Altaic series ; 60). - Reprint. Richmond : Curzon Press, 1997. - ISBN 0-7007-0380-2.
* János Eckmann: *Das Tschagataische*, in: *Philologiae Turcicae Fundamenta* : Bd. I. Ed. Jean Deny et al. - Wiesbaden 1959. - S. 138–160.
* János Eckmann: *Zur Charakteristik der islamischen mittelasiatisch-türkischen Literatursprache*, in: *Studia altaica* : Festschrift für Nikolaus Poppe zum 60. Geburtstag am 8. August 1957. - Wiesbaden : Harrassowitz, 1957. - (Ural-altaische Bibliothek ; 5) - S. 51–59.
* *The encyclopaedia of Islam = Encyclopédie de l'Islam*. Prepared by a number of leading orientalists. - New ed. - Vol. 10 : T - U. Ed. by P. J. Bearman et al. - Leiden : Brill, 2000. - s.v. *Turks*, S. 686–736. - ISBN 90-04-11211-1.
* Aftandil Erkinov: *Persian-Chaghatay Bilingualism in the Intellectual Circles of Central Asia during the 15th-18th Centuries (the case of poetical anthologies, bayāz)*. In: *International Journal of Central Asian Studies*, Vol.12, 2008, S. 57-82. pdf-Version
* Martin Hartmann: *Čaghataisches, Die Grammatik ussi lisāni turkī des Mehemed Sadiq*, in: *Materialien zu einer Geschichte der Sprachen und Litteraturen des Vorderen Orients*, Heft 2, Heidelberg, 1902. pdf-Version
* *Metzler Lexikon Sprache''. Hrsg. von Helmut Glück. 3., neubearb. Aufl. Stuttgart [u.a.]: Metzler, 2005. ISBN 3-476-02056-8.
* https://vtvestnik.kz/languages.html

## Эшлэл

Ангилал:Төв Азийн түүх
Хэл
Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Корпус хэл