open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шосэ

**Шосэ** (манж хэл: , хятад хэл: 硕塞； 1629 - 1655) нь манжийн Чин гүрний Дээд эрдэмт хааны тавдугаар агь, **хошой чэнзэ чин ван** юм. 1655 онд түүний ван цолыг хошой жуан чин ван гэж өөрчлөн, үе улирах төмөр малгайт вангийн зэрэг болгосноор угсаа залгамжлахад хэргэмийг нь бууруулахгүй залгамжлуулах дархан эрхтэй болжээ.  

## Намтар 
Тэрбээр 1629 онд Дээд эрдэмт хааны Ехэ нара овгоос гаралтай татвар эмээс төрсөн. Мүгдэнгийн Чиннин ордонд Бомубогор, Фулинь нартай хамт өсжээ. 1644 онд Нара овгийн эмтэй хуримлаж, чэнзэ жүн вангийн хэргэм хүртэв. Тус жилийнхээ зун Додо чин вангийн удирдсан цэргийн бүлэгт багтаж, Ша-ань жоуг довтлон эзлэв. 1645 онд Додо чин вангийн удирдсан их цэрэг Хэнань мужийг эзлэн авахад түүний доор үүрэг гүйцэтгэхдээ Ли Зичэнгийн жанжин Жан Юсэн, Лю Фанлян нарын цэргийг довтлон бут цохижээ. Доргон ван нас барсны дараа Шосэд **хошой чэнзэ чин ван** (манжаар:, hošoi kesingge cin wang; хятадаар: **和硕承泽亲王**) цол соёрхов. 1655 оны 1 сард Шосэ чин ван нас барсны дараа түүний ууган хөвүүн Богудо угсаа залгамжлахдаа **хошой жуан чин ван** (манжаар: , hošoi ambalinggū cin wang; хятадаар: **和硕庄亲王**) болжээ. 

## Гэр бүл 
* Эцэг: Дээд эрдэмт хаан
* Эх: Ехэнара овгийн татвар эм (福晋叶赫那拉氏): Ехэнара овгийн бэйл Анабугийн охин. Түүний эгч нь Дайшань чин вангийн 3-р хатан болсон.
 
**Хатад, хүүхдүүд**

* Авааль хатан, Нара овгийн эм (元配福晋納喇氏). Төрийн сайд, шадар цэргийн түшмэл Фиянгугийн охин. 1644 онд хуримласан. 
** Хошой жуан чин ван Богудо. Ууган хөвүүн
** Хуэй жүн ван Боргуло. Дэд хөвүүн.
** Хошой Хэшүнь гүнж (1648-1692), хоёрдугаар охин. 1660 онд Шан Кэшигийн хөвүүн Шан Жилонгийн хатан болсон.
* Хоёрдугаар хатан, хорчин аймгийн боржигин овгийн эм (繼室福晋科爾沁博爾濟吉特氏). Хорчины зүүн гарын дунд хошууны хошой баатар чин ван Манзуширийн охин. 1713 онд нас барсан.
* Гуравдугаар хатан, хорчин аймгийн боржигин овгийн эм (側福晋科爾沁博爾濟吉特氏). Хорчины тайж Далайн охин. 1655 онд нас барсан.
* Татвар эм, угсаа гарал тодорхойгүй (庶福晋某氏). 
** Гутгаар зэргийн улсад  туслагч вэньши жанжин Энгэбу (1652-1681). Гутгаар хөвүүн.
* Татвар эм, ордос овгийн эм. Хуанцигийн охин. (庶福晋厄爾多蘇氏，歡齊之女)
** Сүйха (1654 - 1657). Дөтгөөр хөвүүн.

## Эшлэл 
Ангилал:1629 онд төрсөн
Ангилал:1655 онд өнгөрсөн
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Айсингиоро
Ангилал:Чин улсын жанжин
Дөрвөн ном

Күнзийн сургаалтны “**Дөрвөн ном**” () буюу “Шүүмжлэл өгvvлэл”, “Их суртахуй”, “Мэнзийн сургаал” болон “Хэв дундын ёсон” нь Күнзийн суртлын суурь үндэс болсон Хятадын сонгодог бүтээлүүд юм.

Ангилал:Күнзийн шашин
2023 он

**2023 он** (**MMXХIII**) буюу **Хоёр мянга хорин гурван он** нь Ням гарагаар эхэлсэн ердийн жил юм. Григорийн тоолол буюу Нийтийн тоолол ёсоор *Манай эрин*-ий 2023 дахь он бөгөөд 3 дахь мянган болон 21-р зууны 23 дахь он болно.

## Үйл явдал 
### Нэгдүгээр сар 
* 1 сарын 1 - Хорват улс Шенгений бүсэд орж, евро мөнгөн тэмдэгтэд шилжив. 
* 1 сарын 13-14-нд Чех улсад Ерөнхийлөгчийн сонгууль болно.
* 1 сарын 15-наас 4-р сарын 15-ны хооронд Буэнос-Айрес хотод Дэлхийн үзэсгэлэн 2023 (Expo 2023) болно. 

### Хоёрдугаар сар 
* 2 сарын 21 - "Төгс баясгалант" зурхайгаар монголчуудын уламжлалт цагаан сар буюу 17 дугаар жарны Үзэсгэлэнт болгогч хэмээх Харагчин туулай жилийн Шинийн нэгний өдөр
* Монгол, АНУ-ын хооронд шууд нислэг эхэлнэ.

### Гуравдугаар сар 
### Дөрөвдүгээр сар 
*4-р сарын 14-30 - Европын Холбооны сансрын агентлаг «JUICE» сансрын хөлөг хөөргөнө. 

### Тавдугаар сар 
* 5-р сарын 6 - Лондон хотын Вестминстерийн ордонд III Чарльз, Камилла нарыг Хаан ширээнд залах ёслол болно.

### Зургаадугаар сар 
*6-р сарын 18 - Туркийн Ерөнхийлөгчийн сонгууль болно.

## Цахим холбоос 

#
Дожоогийн Цэдэв

**Дожоогийн Цэдэв** (1940 онд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо суманд төрж, 2023 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн (2007 он), эрдэмтэн зохиолч.

## Намтар 
Тэрбээр Баянхонгор аймгийн Эрдэнэцогт сумын бага сургуульд сурч байхдаа 1952 онд анхны шүлэг нь орон нутгийн сонинд хэвлэгдсэнээс хойш тэрбээр яруу найраг, шүлэг, найраглал, сонет, дууны үг бичиж, мөн үргэлжилсэн үгийн чиглэлд тууж, өгүүллэг, аян замын тэмдэглэл, эссэ зэрэг бүтээж туурвиж байсан бол эрдэм шинжилгээний чиглэлд “Монголын нууц товчоо”, зохист аялгуу, намтар судлал, уран зохиолын уламжлал шинэчлэл, утга соёлын түүх судлал зэрэгт өөрийн оюун санаа, ухаан бодлыг тасралтгүй чилээсээр иржээ. 

1956-1958 онд Улаанбаатарт Багш нарыг бэлтгэх сургууль, 1958-1963 онд МУИС-д суралцан төгссөн. Хэл бичиг, утга зохиолын багш мэргэжилтэй.  

1963-1966 онд ШУА-ийн Тэргүүлэгчдийн газарт Аспиртантурын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, 1967 оноос ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, 1971 оноос эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга, 1974 оноос Улаанбаатар хотын соёл урлагийн байгууллагуудын намын хорооны нарийн бичгийн дарга,  

1977-1990 онд МЗЭ-ийн хорооны дарга, 1990 оноос Соёлын яамны Соёл урлагийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан,  

1992 оноос Японы Токиогийн их сургуульд зочин профессор, СУИС-ийн Соёл урлаг судлалын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан, 1998-2010 онд СУИС-ийн захирлаар ажилласан. 

2023 оны 1-р сарын 6-нд Улаанбаатар хотноо нас барсан. 

## Бүтээл 
Тэрээр 1971 онд “Монгол яруу найргийн уламжлал, шинэчлэл” сэдвээр дэд эрдэмтний зэрэг, 1977 онд “Монголын нууц товчооны билгэдэл зүй” сэдэвт зохиолоор шинжлэх ухааны доктор цол хамгаалсан.

Өгүүллэг яруу найргийн 8 ном гаргасан.

Зарим ном нь ОХУ, Болгар, Казакстан, Хятад зэрэг улсуудад хэвлэгджээ.

Түүний туурвисан “Тавын даваа буюу ухаа хамбан зодогт”, “Орчлонгийн хүрд” туужууд, “Шөнийн гэрэл”, “Хөндий тоосорч байна”, “Уурга”, “Дангийн даавуун майхан”, “Айргийн амт” өгүүллэгүүд, “Сэвтээ нь үгүй сэтгэл”, ”Оюутан цаг насны баясгалан”, ”Алтан намар”, ”Энх улирал”, ”Анхны хайр” дууны шүлэг, ”Зүрхний айзам” бэсрэг найраглал нь өдгөө нэгэнт Монголын их утга зохиолын алтан сан хөмрөгт хүндтэй байр суурийг эзэлсэн юм. 100 гаруй дууны үг бичсэн.  

Ц.Дамдинсүрэнгийн нэрэмжит утга зохиолын шагналт.

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Баян-Овоогийн (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Ангилал:2023 онд өнгөрсөн
Гомбын Золжаргал

**Гомбын Золжаргал** - Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, телевизийн сэтгүүлч, баримтат кино найруулагч. Алдарт найруулагч Чимидийн Гомбын хүү юм. 

## Намтар 
1959 оны 8-р сарын 12-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. 

### Боловсрол 
* 1977 онд 33-р дунд сургууль-ийн 10г ангийг төгссөн
* 1983 онд ЗХУ-ын Ждановын нэрэмжит Эрхүүгийн Их сургууль төгссөн, сэтгүүлч мэргэжилтэй.
* 1989 онд Удирдлагын хөгжлийн институт төгссөн. “Намуун Зэт” продакшн, МҮОНРТВ-д редактор. 

## Шагнал
*Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн- 2007 он
*Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлээс “Оны шилдэг телевизийн сэтгүүлч” -2010 он
*Биеийн тамир спортын тэргүүний ажилтан- 2005 он
*Алтан гадас одон- 2002 он
*Хэвлэлийн эрх чөлөөний одон- 2001 он
*Монголын сэтгүүлчдийн холбооны “Ган үзэгтэн”- 2001 он
*Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан- 2000 он
*“Гоо марал” шагнал- 1997 он
*Радио телевизийн тэргүүний ажилтан -1996 он

## Уран бүтээл 
”Амарбатын нэг өдөр”, “Ууланд зуссан эмээ”, “Юндэндоржийн Оюун”, “Гарын таван хуруу”, “Эр хүний нулимс”, “Адаг дулааны дайн”, “Хувь тавилан”, “Үнэний мөрөөр”, “Гэртээ л нэг сайхан харихсан”, “Мэс засал”, “Шастин эмчийн сувилагч”, “Өвгөн зураачийн өчил” гэх зэрэг 65 орчим баримтат кино хийсэн. Мөн өдөр тутмын хэвлэлд 30 гаруй нийтлэл, өгүүлэл бичиж, 1700 орчим нэвтрүүлэг, нийтлэл бэлтгэсэн.

Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Мюллер

Доорхоос тохирох хуудсыг сонгоно уу:
* Герд Мюллер
* Николай Мюллер
* Томас Мюллер
Мухтар Тлеуберди

**Мухтар Бескенулы Тлеуберди (Тлеубердин)** (казах. *Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді*; ЗХУ-ын БНКазах улсад 1968 оны 6-р сарын 30-нд төрсөн) Казахстаны төрийн зүтгэлтэн. 2019 оны 9-р сарын 18-наас БНКазУ-ын Гадаад хэргийн сайдаар томилогдон ажиллаж байна. 

## Намтар 
1968 оны 6-р сарын 30-нд ЗСБНКазах Улсын Чимкент мужийн Аксу тосгонд төрсөн.

1990 онд Алма-Ата дахь С.Кировын нэрэмжит Казах Улсын Их Сургуулийн Философийн факультетыг төгссөн. 

1993 оноос Казахстаны ГХЯ-ны Азийн орнуудын газрын атташе, гуравдугаар нарийн бичгийн дарга.

1996 оноос Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас БНСУ-д суугаа Элчин сайдын яамны гурав, хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга.

1999 оноос ГХЯ-ны Ази, Ойрх Дорнод, Африкийн газрын нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, хоёр талын хамтын ажиллагааны газрын дарга, БНКазУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын Олон улсын асуудал хариуцсан зөвлөх.

2001 оноос Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Израил улсад суугаа Элчин сайдын яамны зөвлөх.

2003 оноос Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн дэд сайд.

2004 оноос Казахстанаас Малайз дахь Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд.

2005 оноос Бүгд Найрамдах Индонези Улс, Бруней Даруссалам, Бүгд Найрамдах Филиппин Улсад Казахстаны Элчин сайдаар хавсран суусан.

2009 оноос Казахстан улсаас Швейцар дахь Элчин сайд, Бүгд Найрамдах Казахстан Улсаас Лихтенштайны Хант улс, Ватикан Улс дахь Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар нэгэн зэрэг ажиллаж байв.

2016 оноос Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн нэгдүгээр орлогч сайд.

2019 оны 9-р сараас Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн сайд.

2022 оноос хойш Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Шадар сайд бөгөөд Гадаад хэргийн сайд.

Ангилал:Казахстаны дипломатч
Ангилал:Казахстаны гадаад хэргийн сайд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Нишапур

**Нишапур** (перс. نیشابور‎ — *Neyšâbur*) -Ираны зүүн умар хэсэгт байх Хорасан-Резави мужийн хот. Хүн ам нь 276 089 (2011).  Нийслэл Тегеран хотоос зүүн зүгт 670 км зайд оршдог. Алдарт эрдэмтэн зохиолч Омар Хаяамын төрсөн хот гэдгээрээ алдартай.

Ангилал:Ираны суурин
Qantas Airways

**Qantas Airways Limited** (монгол. *«Квантас Эйрвэйс» гэж дуудна*) -Австралийн хамгийн том нисэх онгоцны компани. Заримдаа «Нисдэг Имж» («The Flying Kangaroo») нэрэлдэг байна. Энэ нисэх компани 1920 онд байгуулагдсан бөгөөд төв байр нь Сидней хот орчмын Маскот-од байралдаг байна. Qantas компаний хувьцаа Австралийн Хөрөнгийн бирж (ASX) дээр арилжаалдаг нээлттэй олон нийтийн компани юм.

Сидней -Лондонгийн чиглэлийн нислэгийг "*Kangaroo Route*" гэж мөн нэрлэдэг байна.  

«*QANTAS*» хэмээх нэр «*Queensland And Northern Territory Aerial Services*» буюу «Квийнслэнд болон Умард нутгийн агаарын тээврийн үйлчилгээ» гэсэн үгний товчлолоос үүдэлтэй. 

## Түүх  
"Qantas" компани 1920 оны 11-р сарын 16-нд Австралийн Квийнслэнд мужийн Уинтон (англи. *Winton*) хотод анх байгуулагдсан түүхтэй. Тус компанийн анхны онгоц нь 1425 Австрали фунтээр худалдаж авсан "Avro 504K" маркийн онгоц байжээ.  Уг онгоц 105 км/цаг дундаж хурдтай бөгөөд нисгэгчээс гадна хоёр зорчигч багтаах боломжтой байжээ. Эхний нисэх тасалбарыг 84 настай Австралийн тэтгэврт гарсан Александр Кеннеди худалдан авч байсан ажээ. Агаарын тээврийн компани нь Засгийн газрын татаасаар агаарын шуудангийн үйлчилгээг эрхэлж, төмөр замын эцсийн буудлуудыг холбодог байв.

1934 онд Qantas болон Британийн агаарын тээврийн Imperial Airways хамтран Qantas Empire Airways Ltd (QEA) хэмээх хамтарсан компани байгуулжэ Сингапураар дамжин Австрали, Их Британийн хооронд агаарын шуудан тээвэрлэх зориулалттай байжээ.

1947 онд Qantas засгийн газрын өмчит болж Австралийн үндсэн агаарын тээвэрлэгч компани болжээ. Энэ үеэр "L749 Constellation" онгоцтой болж Сингапурт бууж цэнгэлдэг Сидней-Лондон чиглэлийн (Kangaroo Route) байнгын нислэг үйлдэх болжээ. 1949 онд "Douglas C-54", " Skymaster" онгоцнуудтай болж Хонконг руу нислэг үйлдэж эхэлсэн байна. Тэр жилдээ дотоод нислэгүүдийг "Trans-Australia Airlines" компанид шилжүүлсэн байна. 1950 онд Япон руу, 1952 онд Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах улс руу, 1953 онд Умар Америкийн Сан-Франциско болон Ванкувер хот руу нисэж эхэлсэн байна. 

1967 оны 8-р сард компанийн албан ёсны нэр нь "*Qantas Airways Limited*" болжээ. 1960-аад оны сүүлээр тус компани "Боинг 747" онгоцоор шинэчилж эхэлсэн нь 1970-аад оны эхээр Австралийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхийн тулд тус улсын засгийн газар агаарын тээврийн үнийг бууруулахыг шаардсан байна. 1972 онд Лондон-Сидней хүрэх нислэгийн үнэ 276 фунт стерлингээс 169 фунт стерлинг болж буурч, бусад хотуудаас Австрали руу нисэх онгоцны үнэ мөн буурсан байна. 

1992 онд Qantas компанийн хувьчлал эхэлсэн юм. *British Airways* 1992 оны сүүлээр 25%-ийг эзэмшиж, үлдсэн 75%-ийг 1995 онд Австралийн хөрөнгийн биржид байрлуулсан байна. 1998 онд тус компани "Oneworld" холбоог үүсгэн байгуулжээ. 2001 онд Jetstar хэмээх төсвийн охин компанитай болсон байна.

## Үзүүлэлтүүд 
2021 оны 7-р сарын байдлаар Qantas 13,5 дундаж наслалтай 133 нисэх онгоцтой байжээ. Тус компани нь "хамгийн аюулгүй агаарын тээврийн компани" нэр эзэмшдэг байна.

2019 онд компани $18 тэрбум ам.долларын ашиг олсоноос цэвэр ашиг $890 сая байжээ.
Ангилал:1920 онд байгуулагдсан
Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын авиа компани
Ангилал:Австралийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Сидней
Вильянди

**Вильянди** (Viljandi) — Эстони улсын Ида-Виру хошууны 17,525 хүнтэй хот.

## Зүүлт
Ангилал:Эстонийн хот
British Airways

**British Airways** ([ˈbrɪtɪʃ ˈɛəweɪz]; монголоор «Бри́тиш Э́йрвэйс» гэж уншина; *Британий агаарын тээвэр*) -Их Британий хамгийн том нисэх онгоцны компани бөгөөд үндэсний агаарын тээвэрлэгч юм. Мөн Европ дахь хамгийн том үндэсний агаарын тээвэрлэгчийн нэг. British Airways  "А" зэргийн лицензтэй буюу 20 ба түүнээс дээш зорчигчийн суудалтай онгоцоор зорчигч, ачаа, шуудан тээвэрлэх эрхтэй гэсэн үг юм.

Гол төвүүд нь Хитроу, Гатвик юм.

2010 оны 4-р сарын 8-ны өдрөөс эхлэн British Airways компани International Airlines Group-ын "Iberia"-тай нэгдсэн.

2021 оны 7-р сарын байдлаар *British Airways*  13,3 насжилттай 263 нисэх онгоцтой байсан ажээ.

## Түүх 
1924 оны 3-р сарын 31-нд Их Британий "Instone Air Line", "Handley Page Transport", "Daimler Airways", "British Air Marine Navigation" зэрэг 4 том агаарын тээврийн компаниуд нэгдэж — "Imperial Airways" болоод Британийн эзэнт гүрний төв болон Австрали, Африк зэрэг алс холын эзэмшил, колониудын хооронд агаарын холбоог хөгжүүлэх санаатай байжээ. 

Засгийн газрын шийдвэрээр "Imperial Airways" болон хувийн "British Airways Ltd" компанийг 1939 онд үндэсний болгож, British Overseas Airways Corporation (BOAC) хэмээх шинэ компани байгуулжээ.

Европ тивийн болон дотоодын нислэгийн чиглэлд шинээр үндэсний тээвэрлэгч болгосон "British European Airways" (BEA) компани үйлчилж байсан бөгөөд тэр үед байсан Британийн бие даасан агаарын тээврийн компаниудын чиглэлийг өөртөө хүлээн авсан байна.

1972 онд BOAC болон BEA-г шинээр байгуулагдсан Британий Агаарын тээврийн Удирдах зөвлөлд нэгтгэж, 1974 он гэхэд Дэвид Николсоны засаглалын үед "British Airways"-ийг үүсгэн байгуулжээ. British Airways компани францын Air France-ын хамт 1976 оны 1-р сард дуунд үеэс хурдан зорчигч тээврийн Конкорд (Concorde) онгоцоор арилжааны нислэг үйлдэж эхэлсэн.

Үндэсний агаарын тээврийн компанийг хувьчилж, 1987 оны хоёрдугаар сард хувьцаа нь Лондоны хөрөнгийн бирж дээр арилжаалагдаж эхэлсэн. Дуудлага худалдааны үр дүнд анхны санал 11 дахин нэмэгдсэн байна. 1988 оны 4-р сард British Airways компани "Британийн Каледон" (British Caledonian)-ыг залгиж 1992 онд Гатвикт байрладаг Британийн өөр нэг агаарын тээврийн "Дан-Эйр" компанийг өөртөө шингээсэн байна.

## Ашиглаж байсан онгоцны загварууд 
* 1974 — BAC One-Eleven
* 1974 — Boeing 747—100
* 1974 — Hawker Siddeley Trident
* 1974 — Vickers VC10
* 1974 — Lockheed Tristar
* 1976 — Concorde
* 1977 — Boeing 747—200
* 1980 — Boeing 737—200
* 1980 — Lockheed Tristar
* 1983 — Boeing 757—200
* 1988 — Douglas DC-10
* 1988 — Airbus A320-100
* 1989 — Boeing 747-400
* 1990 — Boeing 767—300
* 1991 — Boeing 737—400
* 1997 — Boeing 777—200
* 1999 — Airbus A319

* 2000 — Boeing 737—500
* 2001 — Boeing 737—300
* 2002 — Airbus A320-200
* 2004 — Airbus A321
* 2010 — Boeing 777—300ER
* 2014 — Airbus A380
* 2016 — Boeing 787
* 2020 — Airbus A350-1000

Ангилал:Их Британийн агаарын тээвэр
Ангилал:1974 онд байгуулагдсан
Ангилал:Европын авиа компани
Ангилал:Их Британийн аж ахуйн нэгж
Ангилал:Лондоны аж ахуйн нэгж
Хунжоу

**Хунжоу** (манж: , галиг: hungjeo) (1712 оны 1 сарын 5 – 1770 оны 9 сарын 2) нь манжийн Чин гүрний Найралт төв хааны агь, хошой хэ чин ван юм. 

## Товч тойм 
Тэрбээр Чин гүрний айсингиоро овгийн Найралт төв хааны  Гэн овогтой Чүньцюэ хуангүйфэй хатнаас 5-р агь болж мэндэлсэн. Түүний эх нь дотоод хэргийг бүгд шийтгэх яамны () сайд Гэн Дэжингийн охин. 1733 онд Шяожиншянь хатан өргөмөл хүүгээ болгож авсны дараа, хошой хэ чин ван (манжаар: ; хятадаар: 和碩和親王) цол хүртсэн.   

## Гэр бүл 
Авааль хатан: Хэгон чин вангийн хатан, Ужаку овогтон (和恭亲王福晋 烏扎庫氏). 6 агь 1 охин төрүүлсэн. 

* 1-р агь Ёнин  (永瑛; 1731 – 1732),
* 2-р агь Хэчинь чин ван Ёнби (和勤親王 永璧; 1733 – 1772)
* 1-р гэгэ Хэвань хошой гүнж (和碩和婉公主; 1734 – 1760): 1751 онд баарин хошууны Дэлэг тайжтай хуримласан.
* 4-р агь Ёнбин, улсын түшээ жанжин (鎮國將軍 永瑸; 1735 – 1799)
* 5-р агь (1739 оны 1 сарын 14 – 1739 оны 6 сарын 20)
* 7-р агь Ёнкүнь, найман хувьд оруулсангүй улсад туслагч гүн (不入八分輔國公 永琨; 1743 – 1803)
* 8-р агт Ёнзэн (永璔; 1745 – 1768)

Хоёрдугаар хатан, Жангия овогтон  (側福晉 章佳氏), 1 агь төрүүлсэн.

* 3-р агь  (1734  – 1734)

Гуравдугаар хатан, Цүй овогтон (側福晉 崔氏)

* 6-р агь Ёнхуань, улсын түшээ жанжин (鎮國將軍 永瑍; 1740 – 1783)

## Эшлэл 
Ангилал:1770 онд өнгөрсөн
Ангилал:1712 онд төрсөн
Ангилал:Айсингиоро
Ангилал:Чин улсын улс төрч
Бабрак Кармаль

**Бабрак Кармаль** (пушту.  ببرک کارمل‎;, англи. *Babrak Karmal***,** 1929 оны 1-р сарын 6-нд Афганистаны хаант улсын Кабул хотод төрсөн- 1996 оны 12-р сарын 3-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан)- Афганы улс төрийн зүтгэлтэн. Афганистаны Ардчилсан Ардын намын үүсгэн байгуулагчдын нэг.
Афганистанд ЗХУ-ын цэрэг байрлах үеэр Афганистаны Ардчилсан Ардын намын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, 1979-1986 онд БНААфУ-ын Хувьсгалт Зөвлөлийн дарга (Төрийн тэргүүн), 1979-1981 онд БНААфУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга. 

## Намтар 
Тэрээр Кабулын их сургуульд суралцаж, марксист үзэл санаатай анх танилцсан байна. Тэрээр шоронд хоригдож, суллагдсаныхаа дараа цэрэгт алба хаасан байна. Эрх зүйч мэргэжлээ дүүргэхийн тулд их сургуульд буцаж орсон ажээ. 

1965-1973 онд тэрээр Афганистаны Үндэсний Ассамблейн гишүүн байв. 1978 онд тэрээр Шадар сайдын албан тушаалыг хүлээн авч удалгүй Чехословак улсад Элчин сайдаар томилогдсон. Афганистанд Зөвлөлтийн цэргүүд 1979 онд довтолж орсоны дараа тэрээр тус улсын ерөнхийлөгч болсон. 1986 оны арваннэгдүгээр сард Кармаль эрүүл мэндийн байдал нь муудсаны улмаас албан үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй гэж мэдэгдэн албан тушаалаасаа огцорчээ. Удалгүй 1987 онд тэр Москва руу нүүсэн бөгөөд тэндээ 1996 онд нас барсан юм.

Тэрээр Афганистаны төрийн тэргүүний хувьд 1983 оны зун Монгол улсад албан ёсны айлчлал хийж байсан.
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Ангилал:Афганистаны ерөнхийлөгч
Ангилал:Афганчууд
Ангилал:1929 онд төрсөн
Георгий Данелия

**Георгий Николаевич Данелия** (гүрж. გიორგი ნიკოლოზის ძე დანელია; 1930 оны 8-р сарын 25-нд Зөвлөлт Гүрж улсын Тифлис хотод төрсөн- 2019 оны 4-р сарын 4-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) -Зөвлөлтийн гүрж,  оросын кино найруулагч, кино зохиолч; ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1989), ЗХУ-ын Төрийн шагналтан (1978), ОХУ-ын Төрийн шагналтан (1997).

Алдарт "Би Москвагаар алхаж байна", "Мимино", "Афоня", "Намрын уралдаан/ Осенний марафон" зэрэг олон киног бүтээсэн найруулагч юм. 

Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Ангилал:Гүржүүд
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Тбилисийн хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн кино найруулагч
Ангилал:Гүржийн кино найруулагч
Ангилал:Зөвлөлтийн кино зохиолч
Ангилал:Гүржийн кино зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:21-р зууны зохиолч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ОХУ)
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Тбилисийн хүндэт иргэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Дэлэгжунайн Балжинням

**Дэлэгжунайн Балжинням** (1913 онд Засагт хан аймгийн Эрдэнэ дүүрэгч вангийн хошуу, одоогийн Завхан аймгийн Баянтэс сумын нутагт төрж, 2008 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - БНМАУ-ын АИХ-ын орлогч дарга, Мал аж ахуйн яамны сайд, Элчин сайд, дипломат.  

## Намтар 
Тэрбээр 1913 онд Засагт хан аймгийн Эрдэнэ дүүрэгч вангийн хошуу, одоогийн Завхан аймгийн Баянтэс сумын нутагт төрсөн. Дэлэгжунайн Данжинжав нэртэй байсан.

1924 онд Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын дунд сургуульд ороход Балжинням гэх хүүхдийн оронд нэрээ сольсон түүхтэй. 

Онц, сайн сурсан тул Улаанбаатарын 1-р сургуульд үргэлжлүүлэн сурч, улмаар Хамтрал хоршооны техникумд хуваарилагдан суралцаж нягтлан бодох бүртгэлийн мэргэжил эзэмшсэн байна. 1932-1937 онд Хөвсгөл аймгийн ХЗЭ-ийн хорооны хэлтсийн эрхлэгч, Сэлэнгэ аймгийн ХЗЭ-ийн хорооны дарга, 1937-1938 онд Улаанбаатар хотын ХЗЭ-ийн хорооны дарга, 1938-1939 онд Увс аймгийн ХЗЭ-ийн хорооны дарга, 1939-1942 онд Завхан аймгийн МАХН-ын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, 1942-1944 онд Өмнөговь аймгийн Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга, 1947-1949 онд Дорнод аймгийн намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдон ажилласан байна. 

1949 оны 2 дугаар сарын 21-нээс 1957 оны 6 дугаар сарын 24 хүртэл БНМАУ-ын Мал аж ахуйн яамны сайд, 1957-1960 онд МҮЭ-ийн Төв Зөвлөлийн дарга, 1958 оны 3 дугаар сарын 28-наас 1962 оны 3 дугаар сарын 9 хүртэл Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн Орлогч дарга /хавсран/. 

1960 оны 7 дугаар сарын 4-нөөс 1962 оны 1 дүгээр сарын 29 хүртэл МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга.

1962-1966 онд Монгол Улсаас БНПАУ-д суух Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд, 

1963-1969 онд Монгол Улсаас ИБУИНВУ-д суух анхны Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд, 

1966-1970 онд БНБАУ-д суух Онц бөгөөд бүрэн эрхт Элчин сайд, 

1970 оны 7 дугаар сараас 1984 он хүртэл Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Шашны хэрэг эрхлэх зөвлөлийн даргаар тус тус ажиллаж байжээ.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монголын мал аж ахуйн сайд
Ангилал:Польш дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Их Британи дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Болгар дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Баянтэсийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1913 онд төрсөн
Ангилал:2008 онд өнгөрсөн
Содномдоржийн Дамбадаржаа

**Содномдоржийн Дамбадаржаа** (Монгол улсын Төв аймийн Баянцогт сумын нутагт 1921 онд төрж, 2016 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол улсын төрийн зүтгэлтэн, Гадаад Явдлын яамны орлогч сайд, Элчин сайд, дипломатч.

## Намтар 
1921 онд ядуу олон хүүхэдтэй малчин Содномдоржийн хүү болж төржээ. Бага насандаа бичиг үсэгтэй болсон хэдий ч амьдралын эрхээр 16 ч хүрээгүй байхдаа 1937 онд Аж үйлдвэрийн комбинатын заводод ажилчнаар орж байжээ. Угийн бичиг үсэгт дуртай, гайгүй сурч байсан учраас аж үйлдвэрийн санхүүд данс хөтлөгч, дараа нь нягтлан бодогч болсон байна. 

1955 онд ЗХУКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Намын дээд сургууль төгссөн.

1963-1966 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын Академид сурч төгссөн.

1970-1974 онд БНМАУ-аас Их Британи Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсад Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд.

1974-1978 онд БНМАУ-аас Япон улсад Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд,

1978-1982 онд БНМАУ-ын Гадаад явдлын яамны орлогч сайд,

1982-1988 онд БНМАУ-аас АБНЕгипет улсад Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд.

## Гэр бүл 
Эхнэр: Дуламсүрэн. 5 хүүхэдтэй. 

## Шагнал 
Түүний ажил хөдөлмөрийг үнэлж "Хөдөлмөрийн гавъяаны одон" хоёр, "Алтан гадас одон", Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайдын цол мөн 1997 онд Япон улсын “Мандах нар” одонгийн “Алт,мөнгөн од” зэрэглэлийн одонгоор шагнуулсан байна.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Их Британи дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Япон дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Египет дэх Монголын элчин сайд
Ангилал:Баянцогтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Алексей Евсиков

**Алексей Евсиков** (орос. *Алексе́й Никола́евич Е́всиков,* 1961 оны 7- сарын 30-нд төрсөн) - Оросын дипломат, 2023 оноос ОХУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд.

## Намтар 
ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын дорно хэлний сургалттай дунд сургууль 1978 онд төгссөн.

А.Евсиков 1984 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль (МГИМО) дүүргээд ЗХУ-ын ГХЯ-нд ажилд оржээ.  

1986-2000 оны хооронд Бээжингийн Их сургуульд сурсан бөгөөд БНХАУ дахь ЗХУ дараа нь ОХУ-ын ЭСЯ-нд хоёр удаа 1987–1993, 1996–2000 онуудад томилогдон ажиллаж байсан. 

2004-2010 онд БНХАУ-д суугаа ОХУ-ын Элчин сайдын яамны худалдаа-эдийн засаг, эрчим хүч, хөрөнгө оруулалтын асуудал эрхэлсэн ахлах зөвлөх,

2010-2015 онд Оросын Гадаад хэргийн яамны Азийн нэгдүгээр газрын дэд захирал.

2015-2019 онд Шанхай (БНХАУ) дахь ОХУ-ын Ерөнхий консул.

2019-2023 онд ОХУ-ын Гадаад хэргийн яамны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд.

2023 оны 1-р сарын 18-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин ОХУ-аас Монгол Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар томилох Зарлигт гарын үсэг зурсаны дараа 2023 оны 4-р сард Монгол Улсын ерөнхийлөгчид Итгэмжлэх жуух бичгээ барьж албан ёсоор Элчин сайдын үүрэгт ажилдаа орсон байна.  

Англи, хятад хэлтэй.

### Дипломат цол 
-Хоёрдугаар зэргийн Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин (2012.05.11),

-Нэгдүгээр зэргийн Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин (2018.06.29),

-Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд (2023.10.02).

## Гэр бүл 
Эхнэр, дөрвөн хүүхэдтэй.

Ангилал:Оросын дипломатч
Ангилал:Монгол дахь Оросын элчин сайд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Жиованни Поджи

Жиованни Поджи (итал. *Giovanni Poggi*) (1880 оны 2 сарын 11 - 1961 оны 3 сарын 26) нь Италийн түүхч, Уффици галлерейн (итал. Galleria Uffizi) эхрлэгч байв. Тэрээр хулгайлагдсан Мона Лизаг олсон, Нацистуудаас Италийн уран бүтээлүүдийг хамгаалсан зэргээр Урлагт олон гавъяа байгуулсан нэгэн юм. 

### Амьдрал 
Флоренц хотод Луижи (*Luigi*), Ассунта Папини (*Assunta Panini*) нарын гэр бүлд төрсөн тэрээр 1902 онд Фирензегийн дээд сургуульд уран зохиолын чиглэлээр суралцаж, архивын судалгаа, урлаг судлалын ажилд амьдралаа зориулжээ. 1904 оноос Флоренц дахь Режи галерейд (англ. *Regie Gallery*) онц байцаагчаар (англ. *inspector extraordinary*) ажиллаж байжээ. 1912 оноос Уффицигийн эрхлэгчээр томилогдов. 

### Мона Лиза 
1913 онд тэрээр Лувраас хулгайлагдаад хоёр жил болж байсан Мона Лизаг олж авч чаджээ. Зургийг хулгайлсан Перуджиа өөртэй нь холбоо тогтоон зургийг зарах санал тавьсан ба Поджи тэр дор нь Флоренцын зургийн худалдаачин Альфредо Геритэй (*Alfredo Geri*) холбогдож бүтээлийн жинхэнэ эсэхийг шалгуулсан байна. 

### Урлаг хамгаалагч 
Итали Дэлхийн хоёрдугаар дайнд 1940 онд ороход Поджи Флоренцын урлагийн бүтээлүүдийг хэрхэн хамгаалах, объектуудыг хаана нуух, улмаар бөмбөгдөлтөд өртөж, нацистуудын дээрэм тонуулд өртөхгүй байхад анхаарал ихэд тавьжээ.

Ангилал:1880 онд төрсөн
Ангилал:1961 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Флоренцын хүн
Ангилал:Италийн түүхч
Ангилал:20-р зууны түүхч
Винченцо Перуджа

Винченцо Перуджиа (итал. *Vincenzo Peruggia*) (1881 оны 10 сарын 8 – 1925 оны 10 сарын 8) нь Итали музейн ажилтан, зураач, хулгайч бөгөөд 1911 оны 8 сарын 21-нд Парисын Луврын музейгээс Мона Лизаг хулгайлсан гэдгээрээ алдартай. Перуджиа нь Мона Лизаг алдаршуулахад хамгийн чухал нөлөө үзүүлсэн нэгэн.

Ангилал:1881 онд төрсөн
Ангилал:1925 онд өнгөрсөн
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Кремонагийн хүн
Ангилал:20-р зууны уран зураач
Ангилал:Хулгайч
Ангилал:Урлагийн тонуул
Белгородын туг

**Белгородын туг** нь ОХУ-ын Белгород мужийн Белгород хотын албан ёсны бэлгэдлийн нэг (сүлдтэй хамт) юм. Тус туг нь хотын оршин суугчдын эв нэгдэл, харилцан үйлчлэлийн бэлгэдэл юм.

Одоогийн туг нь 1999 оны 7-р сарын 22-ны өдөр Белгород хотын депутатуудын зөвлөлийн 321 тоот шийдвэрээр батлагдсан бөгөөд 2002 онд 978 регистрийн дугаараар ОХУ-ын Төрийн сүлд улсын бүртгэлд орсон.

## Тугийн тайлбар 
Белгород хотын туг (доод талд нь цагаан судалтай цэнхэр зотон) дээр цагаан бүргэд дэгдээж буй шар арслан хойд хөл дээрээ зогсож байгааг дүрсэлсэн байдаг. Хотын бэлгэдэл нь 300 гаруй жилийн настай бөгөөд I Пётрын үед гарч ирсэн. Оросын хаан Полтавагийн тулалдаанд (1709) шведүүдийг ялсны баярыг тохиолдуулан Белгородчуудад төрийн сүлдээ бэлэглэжээ. 1712 онд дайсныг ялсан Белгородын дэглэмийн туган дээр сүлдийг дүрсэлсэн бөгөөд 1727 онд шинээр байгуулагдсан мужийн бэлгэ тэмдэг болжээ.

## Холбоос 
Ангилал:Белгород
Ангилал:Далбаа хэрэглээгээр
Ангилал:Оросын төрийн далбаа
Ач Анагаах Ухааны Их Сургууль

**Ач Анагаах Ухааны Их Сургууль** 1998 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдөр 5 багш, 54 оюутантайгаар үйл ажиллагаагаа эхлэж байсан бол 2022 оны байдлаар “Ач” АУИС нь өөрийн өмчийн хичээлийн I, II, III байр, 18 мянган гаруй ном бүхий номын сан, спортын заал, фитнес төвтэй 120 хүний багтаамжтай оюутны соёлын танхим, 60 гаруй суудалтай багш, оюутны цайны газар, 200 гаруй ортой оюутны дотуур байр зэрэг сургалт, эрдэм шинжилгээ, үйлчилгээний байгууламж, аж ахуйн хангамжтайгаар өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа явуулж байна.  Мөн хамтын ажиллагааны гэрээний үндсэн дээр нийслэлд байршилтай II, III шатлалын 20 шахам эмнэлэг болон 80-120 гаруй Өрхийн эрүүл мэндийн төв дээр оюутны эмнэлзүйн хичээлийн дадлагыг явуулж байгаагаас гадна хөдөө орон нутгийн аймгийн нэгдсэн эмнэлгүүдэд оюутны зуны дадлагыг зохион байгуулж байна.

Тус сургууль нь Анагаах ухааны сургууль, Нүүр ам судлалын сургууль, Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны сургууль гэсэн 3 салбар сургууль, захиргааны үүрэг чиглэлтэй 5 алба, сургалтыг зохион байгуулах 15 мэргэжлийн тэнхимтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

## Бүрэлдэхүүн 
"Ач" АУИС-ийн Захиралаар Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын эмч, Академич Н.Баасанжав.          

-Боловсрол эрхэлсэн дэд захирлаар АУ-ны доктор, профессор Д.Отгонбаяр 

-Эрдэм шинжилгээ эрхэлсэн дэд захирлаар Академич, Ш.Болд 

-Удирдах зөвлөлийн гишүүн, Анагаахын сургуулийн захирал, Төмөр замын төв эмнэлгийн дарга Анагаах ухааны доктор, профессор Б.Батболд 

-Захиргаа санхүү аж ахуйн албаны дарга, Боловсролын ухааны доктор, дэд профессор  Б.Баттулга 

-Өрхийн анагаах ухааны тэнхмийн эрхлэгч, Эрүүлийг хамгаалахын гавъяат ажилтан, Анагаахын  шинжлэх ухааны доктор, профессор Б.Оргил 

* Дотрын тэнхимийн эрхлэгч ШУ-ны Доктор, профессор Б.Цэрэндаш

* Мэс заслын тэнхмийн эрхлэгч төрийн шагналт, Ардын эмч,  шинжлэх ухааны доктор профессор, Академич А.Нота

* Чих хамар хоолойн тэнхмийн эрхлэгч,ЭМЖЖ эмнэлэгийн захирал Шинжлэх     ухааны доктор профессор, хүний гавъяат эмч Б.Эрдэнэчулуун 

* Нүдний тэнхимийн эрхлэгч, Хүний гавьяат эмч, АУ-ны доктор, профессор     Э.Санжаа 

* НАС-ийн салбар сургуулийн эрхлэгч, Хүний гавьяат эмч, АУ-ны доктор,     профессор Ц.Норовпил 

* Эмгэг судлалын тэнхмийн эрхлэгч, МУ-н хүний  гавъяат багш, АУ-ны доктор, профессор Л.Галцог 

* Морфологийн тэнхмийн эрхлэгч, шинжлэх ухааны доктор, профессор     Б.Дагданбазар 

* Нөхөн үржихүйн тэнхмийн эрхлэгч Анагаах Ухааны доктор, профессор     Ж.Лхагвасүрэн 

* Физиологи, молекул биологийн тэнхмийн эрхлэгч АУ-ны доктор, дэд     профессор Ц.Туул 

* Микробиолгийн тэнхимийн эрхлэгч, АУ-ны магистр, дэд профессор     Ц.Дагвадорж 

* Хүүхдийн тэнхимийн эрхлэгч, АУ-ны магистр, дэд профессор Ж.Сарантуяа 

* Сувилахуйн тэнхмийн эрхлэгч, сувилахуйн ухааны магистр Б.Булганцэцэг зэрэг эрдэмтэн багш нар ажиллаж байна.

## Гадаад холбоос
* 

Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын их сургууль
Ангилал:Улаанбаатарын их сургууль
Могол

Перс хэлээр дамжиж "Монгол" гэсэн үгийн "н" нь гээгдэж Мугал, Могол, Могул гэх мэт хувирсан байдаг.

## Түүхэн
* Могол (угсаатан) - Их Монгол Улсын үеийн Монгол цэргүүдийн угсааны, Афганистан дахь хүмүүс.
* Могол хэл - Дээрх угсаатны хэрэглэх хэл.
* Их Могол Улс - өнөөгийн Энэтхэг улсын нутаг дэвсгэрт 16-19-р зууны үед ноёрхож байсан эзэнт гүрэн. Тухайн үедээ *Төмөрийн улс* эсвэл *Гүркани* () гэсэн нэртэй байсан.

## Бусад
* Могул - компьютерын брэнд.

## Эшлэл
Милош Земан

**Милош Земан** (чех. *Miloš Zeman* ; 1944 оны 9-р сарын 28-нд Бохем ба Моравийн Колин хотод төрсөн) -чехийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 2013 оны 3-р сарын 8-наас хойш  Чех улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байна. 

## Намтар 
1944 онд шуудангийн ажилтан болон багш хоёрын гэрт төрсөн. Милошийг төрсөний дараахан эцэг эх хоёр нь салж Милош эхийнхээ гар дээр өссөн байна. 

Тэрээр Колинд 1950-1959 онд бага сургууль, 1959-1963 онд эдийн засгийн дунд сургуульд сураад 1963-1967 онд барилга дээр ажилласан байна. 

1965 онд дээд сургуульд сурах зөвшөөрөл авч Праг хотын Эдийн засгийн дээд сургуульд эчнээ сурч эхэлсэн байна. 1967 онд өдрийн ангид орж 1969 онд дипломоо онц дүнтэй хамгаалжээ. Дээд сургуулиа дүүргээд төгссөн сургуульдаа хоёр жил багшилжээ. 

1968 онд Чехийн Коммунист намд элсээд 1970 онд тэрс үзэл гаргасан гэж намаасаа хөөгдсөн байна. 

1971-1984 ондуудад «Noctua», «Technosport», «Sportpropag» компаниудад ажиллаж байсан. 1985-1989 онд судалгааны ажил эрхэлсэн байна. 1990-1992 онд парламентын гишүүн бөгөөд Чехословакийн ШУА-ийн прогноз судалгааны хүрээлэнгийн ажилтан. 

1993 оны 2-р сараас 2001 оны 4-р сар хүртэл Чехийн Социал-Демократ намын дарга. 1996-1998 онуудад Чехийн парламентын гишүүдийн Танхимын дарга.  1998 оны 7-р сараас 2002 оны 7-р сарын хооронд Чехийн Засгийн газрыг тэргүүлсэн байсан. 

2003 онд Чехийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшсэн ч өөрийн нам доторх санал зөрчилдөөний улмаас Вацлав Клауст ялагдсан. Дараа нь 2007 онд намын шинэ удирдлагатай мөн зөрчилдөж Социал демократ намын эгнээнээс гарсан байна.

## Ерөнхийлөгч 
2013 оны 1-р сард болсон ерөнхийлөгчийн сонгуульд Чех улсын түүхэн дэх анхны шууд ерөнхийлөгчийн сонгуульд тэрээр эхний шатанд 24.21 хувийн санал авч тэргүүн байр эзэлжээ. Тэрээр Карел Шварценбергтэй хамт хоёрдугаар шатанд шалгарч, 54,8 хувийн санал авч ялалт байгуулж 2013 оны гуравдугаар сарын 8-нд Прага хотноо Бүгд Найрамдах Чех Улсын Ерөнхийлөгчийн үүрэгт ажлаа албан ёсоор хүлээн авсан.

Тэрээр 2018 онд Бүгд Найрамдах Чех Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд дахин нэр дэвшиж 51.36 хувийн санал авч дахин сонгогдсон. Тэрээр 2018 оны гуравдугаар сарын 8-нд албан тушаалдаа орсон байна.

Ангилал:1944 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Чехүүд
Ангилал:Чехословакчууд
Ангилал:Чехийн ерөнхий сайд
Ангилал:Чехийн ерөнхийлөгч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:21-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмайн тусгай зэрэглэл)
Ангилал:Чехийн хүндэт иргэн
Ангилал:Чехословакийн Коммунист Намын гишүүн
Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн
Тэнгэрийн сүм

**Тэнгэрийн сүм**  (хятад уламж. 天壇, хялбар. 天坛, пиньинь *Tiāntán*, *Тианьтань,* англи. *Beijing Temple of Heaven*) Хятадын нийслэл Бээжин хотын төвд байх Хориотой хотын зүүн-өмнөд хэсэгт оршдог түүхэн дурсгалт Күнзийн сүмийн цогцолбор юм. 

* «Баялаг ургацын төлөө залбиралын сүм» (хятад. 祈年殿, дуудлага. *Циняньдянь*) 1420 онд барьсан;
* «Тэнгэрийн танхим» (хятад. 皇穹宇, дуудлага. *Хуанцюнъюй*) 1530 онд барьсан;
* «Тэнгэрийн тахилын ширээ» (хятад. 圜丘, дуудлага. *Хуаньцю*) 1530 онд барьсан.

## Түүх 
1403 онд эзэн хааны ордныг Наньжин хотоос Бээжин рүү нүүлгэхэд Жу Ди Дундад улсын шинэ төвд томоохон хэмжээний барилга буюу Хориотой хот барих шийдвэр гарч байжээ. Хотын статус нь нутаг дэвсгэрийг сайжруулах, улс орны хувьд чухал уламжлалыг хадгалахын тулд олон барилгууд барьж эхэлжээ. 

Тиантаныг /сүмийн анхны нэр/ 1420 онд барьж дуусгасан. Дараа нь энэ нь хоёр зүйлд зориулагдсан хэвээр байсан бөгөөд зөвхөн 110 жилийн дараа одоогийн Тэнгэрийн сүм нэрийг авсан. Энэ үед Тэнгэрийн тахилын ширээ ба Эзэн хааны Тэнгэрийн танхим нэмэгдсэн тул сүм хийдийн анхны дүр төрх өөрчлөгдсөн байжээ. Үүний зэрэгцээ, Хятадын удирдагчдын нэрс, мөн гайхалтай шивнэн хэрэм бүхий зургууд гарч ирэв. 

1752 онд Цанлун Эзэн хааны буудалладаг танхимд өөрчлөлт оруулж, өнөөгийн хэлбэрт оруулсан байна. Ургацын залбирлын танхим 1889 онд гарсан галын улмаас ноцтой эвдэрч сүйджээ. Ариун сүмийн энэ хэсэгт аянга бууж байсан тул энэ танхим бүрэн сэргээгдэх хүртлээ хэдэн жилийн турш хаагдсан байв.

Хятадын Ерөнхийлөгч Юань Шикай 1914 онд сүм хийдийн залбирлыг сэргээхийг оролдсон бөгөөд 4 жилийн дараа уг барилгыг олон нийтийн газар болгохоор шийджээ. 1988 онд Тэнгэрийн сүм ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн. 

## Хэлбэр 
Тэнгэрийн сүм буюу Тиантан нь дугуй хэлбэртэй бөгөөд тэнгэрийг бэлгэддэг. Хөрш зэргэлдээ цэцэрлэг бүхий цогцолбор нь нийт 3 квадрат км талбай бүхий газрыг эзлэн оршино. Гэрлийн чиглэлд байрлах дөрвөн хаалганы аль нэгээр сүмд орж болно. Ариун сүмийн чухал, сонирхолтой барилгууд бол "Ургац хураах залбирлын танхим"-ууд ба "Эзэн хааны тэнгэр, түүнчлэн Тэнгэрийн тахилын ширээ" юм.
Ангилал:Хятадын хийд
Ангилал:1406 онд байгуулагдсан
Ангилал:Бээжингийн барилга байгууламж
Хятадын үндэсний музей

**Хятадын үндэсний музей**  (хятад. 中國國家博物館, пиньинь *Zhōngguó guójiā bówùguǎn*,  *Чжунго гоцзя боугуань*) -Бээжин хотын Тяньанмэний талбайн зүүн хэсэгт байрладаг 1912 онд байгуулагдсан БНХАУ-ын хамгийн том (70 000 м2) музей юм. 

## Түүх 
Өмнө үед умард хэсэгт Хятадын хувьсгалын мүзей, өмнөд хэсэгт хятадын түүхийн мүзей байсныг 2003 онд нэгтгэж нэг мүзей болгосон байна. Тус хоёр музей 1959 онд БНХАУ байгуулагдсаны 10 жилийн ойгоор тусдаа өөрийн гэсэн барилгатай болсон түүхтэй. Барилгын урт нь 313 метр, өргөн нь 149 метр, 40 метр өндөртэй (4 давхар), нүүрэн хэсэгтээ 11 багантай юм. 

2007 оны гуравдугаар сараас тус музейд өргөтгөл хийж, 2011 онд нээлтээ хийсэн байна. Ингэснээр тус музей 200 мянган ам метр талбайтай болж, урьдынхаасаа дөрөв дахин томосч, дэлхийн хамгийн том талбайтай музей болжээ. Үзэсгэлэнгийн 48 танхимтай тус музейд нэг сая гаруй соёлын өв хадгалагдаж буй аж. Музейг үнэгүй үзэх боломжтой бөгөөд даваа гаригт амардаг ажээ. 
Ангилал:Хятадын музей
Ангилал:1959 онд байгуулагдсан
Ангилал:2003 онд байгуулагдсан
Ангилал:Бээжингийн барилга байгууламж
Эмиль Литтре

**Эмиль Литтре** , бүтэн нэр нь -**Эмиль Максимильен Поль Литтре** (франц. *Émile Maximilien Paul Littré*; 1801 оны 2-р сарын 1-нд Парис хотод төрсөн- 1881 оны 6-р сарын 2-нд Парис хотод нас барсан) - францын түүхч, гүн ухаантан, филологч, толь бичиг зохиогч; алдарт «Франц хэлний толь бичиг» (*Dictionnaire de la langue française*) зохион бүрдүүлэч, мөн «Литтрегийн толь бичиг» (*Dictionnaire Littré*) гэгддэг.

## Намтар 
Тэнгисийн цэргийн их буучны хүү тэрээр анагаахын сургууль төгссөн боловч аавыгаа нас барсны дараа гэр бүлдээ дэмжиж амь залгуулахын тулд залуугаасаа латин, грек хэлний хичээл зааж эхэлсэн байна. 

Тэрээр 1830 оны францын 7-р сарын хувьсгалд оролцож байв. Мөн өдөр тутмын «Le National» сонин болон либерал үзэлтэй «Revue des Deux Mondes» сэтгүүлд ажиллаж байжээ. 

1863 оноос Литтре франц хэлний том толь бичгээ бүрдүүлж эхэлжээ, энэ ажилд нь хэл зүйч, арга зүйч багш Марсель Бернар Жюльен туслаж хамтран ажилласан байна. 1873 онд Литтрегийн толь бичиг үндсэндээ бэлэн болжээ.

Ангилал:1801 онд төрсөн
Ангилал:1881 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:Парисын хүн
Ангилал:Францын гүн ухаантан
Ангилал:Францын зохиолч
Ангилал:19-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:19-р зууны зохиолч
Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:Францын Академийн гишүүн
Ангилал:Бичээс ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн
Ангилал:Баварийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Францын чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Дашдоржийн Баярхүү

**Дашдоржийн Баярхүү** (1956 оны 5-р сарын 4-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын Онц Бөгөөд бүрэн эрхт Элчин цолтой ахмад дипломатч. Олон улсын харилцааны судлаач, профессор, нийтлэлч. 

Тэрээр олон улсын харилцаа, геополитик, улс төрийн сэдвээр 20 орчим ном, олон арван эрдэм шинжилгээний өгүүлэл туурвисан. Зарим бүтээл нь Орос, Хятад, АНУ, Энэтхэг, Японд хэвлэгдсэн. 

## Намтар 
Монголын баримтат киноны ахмад зүтгэлтэн, кино найруулагч Дашдоржийн ууган хүү юм. Эх нь Монголын хамгийн анхны эмэгтэй гэрэл зурагчин хүн.  

1964-1974 онд Нийслэлийн 1-р дунд сургуульд сурч төгссөн.

1974 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Монгол хэл, уран зохиолын ангид элсэж ороод, 3-р ангиасаа Хятад судлалын ангид шилжээд гурван жил суралцсан 1979 онд төгссөн. 

1980-1984 онд БНМАУ-ын НАХЯ-ны ажилтан.

1984-1986 онд Бээжин дэх БНМАУ-ын Элчин Сайдын Яаманд дадлагажигч ажилтнаар томилогдон ажилласан. 

1986-1990 онд МОНЦАМЭ-д ажилласан. 

1990 онд Зөвлөлт Холбоот улсын Коммунист Намын дээд сургуульд суралцаж эхэлсэн. Дараа нь тухайн үеийн Зөвлөлтийн Гадаад яамны дэргэдэх Дипломатын академид 1991 онд элсэж суралцаад 1993 онд төгссөн. 

1993-2005 онд МУИС-ын Олон улсын харилцааны дээд сургуульд багш, профессор болсон. 

1996-1998 онд ГХЯ-нд Нэгдсэн бодлогын газрын улс төрийн асуудал хариуцсан дэд захирлаар томилогдож дипломат албанд шилжсэн. 

1998-2001 онд Монгол Улсаас БНЭУ-д суугаа ЭСЯ-нд зөвлөхөөр томилогдож ажилласан. 

2001-2008 онд ГХЯ-нд Бодлого төлөвлөлт, мэдээлэл, үнэлгээний газрын зөвлөхөөр ажилласан.

2008-2012 онд Монгол улсаас Арабын Бүгд Найрамдах Египет Улсад суугаа Элчин сайдаар ажилласан. Саудын Араб, Иран, Ливан, Иордан, Ливи, Сири зэрэг оронд хавсран суугаа Элчин сайд.

2011 онд Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин дипломат цолоор шагнуулсан.

2012-2016 онд Тусгай үүрэгт Элчин сайд.

## Бүтээлүүд 
# Олон улсын харилцаа ХХ зуунд (1994).
# Олон улсын харилцаа, дэлхийн шинэ дэг журам (2000).
# Монгол Улс: Коммунизмаас Капитализм руу (2004).
# XXI зуун: Таамаглал, төсөөлөл (2007).
# Би: Миний амьдралын тойрог (2009).
# Аварзэдээс Бат-Очир хүртэл: дипломатчийн эгэл бус замнал.
# Тахрирын Хувьсгал: дипломатчийн тэмдэглэл (2013)
# Тахрирын хоёрдугаар хувьсгал (2013).
# Бид ингэхэд хэн юм бэ?
# Жамбын Бөтмөнх ().
# Судлаачийн үг (2017).                                                
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Египет дэх Монголын элчин сайд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:1956 онд төрсөн
Луврын ордон

**Луврын ордон** (франц. Palais du Louvre) өөрөөр Лувр нь Парисын Сена мөрний баруун эрэгт, Тюйлрийн цэцэрлэгт хүрээлэнгээс Сен-Жермен л'Осерруагийн сүм хоорондох өргөн уудам газар нутгийг эзэлдэг, Луврын музей байрладаг Францын алдарт ордон юм. Дундад зуунд цэргийн бэхлэлт байсан ч 14-р зуунаас эхлэн хааны ордон, хувийн сууц зэрэг засаг төртэй холбоотой олон чиг үүргийг гүйцэтгэж байв. 1793 онд буюу Францын хувьсгалын үеэс эхлэн уг ордныг музейн зориулалтаар ашиглаж эхэлсэн боловч Тюйлрийн ордныг хувьсгалын дараагаар ч төрийн үйл хэрэгт ашигласаар иржээ.

Өнөөгийн Луврын байрлах цэгт хэдэн мянган жилийн турш хүмүүс оршин суудаг байсан ч Луврын түүх нь 1190 онд, II Филипп Августин хааны босгосон хананы баруун урд хэсгийг хамгаалах зориулалтай цайз боссоноор эхэлдэг. Одоогоор Луврын хамгийн эртний хэсэг болох Лескотын жигүүр нь 1540-өөд онд харьяалагдана. Уг жигүүрийг Италийн сэргэн мандалтын архитектурын шийдлээр барьсан ба I Францис хаан тухайн үедээ орчин үеийн цайзтай болох гэсэн нь энэ аж. Харин барилгын үлдсэн хэсгүүдийн ихэнх нь 17-19-р зуунд баригдсан. 

Гурван зуу гаруй жилийн турш Луврын түүх нь Тюйлрийн ордонтой нягт холбоотой байсаар иржээ. 1564 онд Медичи овгийн Кэтрин хатан Луврын ордноос бага зэрэг зайтай өөрийн хувийн сууц бариулсан нь Тюйлрийн ордон байлаа. Түүхийн явцад Лувр, Тюйрли хоёр ордон урт галлерейгээр холбогдож нүсэр хааны ордныг цогцлоосон нь өнөөгийн Луврын дүр төрх билээ. Францын хаант улсын үед Луврыг засгийн газрын зориулалтаар, харин Тюйлрийг хааны сууц байдлаар ашиглаж байв. Тэднийг холбосон урт галлерейд Францын хаад уран зургийн цуглуулгаа хадгалдаг байсан ба тэдгээр бүтээлүүдийг нь одоо ч үзэх боломжтой. Францын хувьсгалын дараа төрхийн эрхэнд гарсан хаад болох I Наполеон, XVIII Луи, X Чарльз, Луи-Филипп, III Наполеон нар бүгд Тюйлрийн ордонд суудаг байжээ. Харамсалтай нь уг Тюйлрийн ордон бидэнд хадгалагдаж үлдээгүй. 1871 оны 5-р сарын 23-нд Парисын Коммун ордныг галдан шатаасан ба уг гал 48 цаг үргэлжилжээ.

Ангилал:Парисын барилга байгууламж
Ангилал:Харш (ордон)
Ангилал:Парисын түүх
Гжегож Лато

**Гжегож Болеслав Лато** (польш. *Grzegorz Bolesław Lato*; 1950 оны 4-р сарын 8-нд Бүгд Найрамдах Польш Ард улсын Мальборг хотод төрсөн) - Польшийн хөлөмбөгийн шигшээ багийн түүхэн дахь шилдэг тоглогчдын нэг. 

1974, 1982 онуудын Дэлхийн аврагын хүрэл медальт, 1978 оны ДАШТ-д оролцогч, 1972 оны Олимпын аварга, 1976 оны Олимпын мөнгөн медальт, Польшийн хоёр удаагийн аварга тамирчин. 

Хөлбөмбөг тоглож дуусаад польшийн хэд хэдэн багийн дасгалжуулагч хийгээд сүүлдээ улс төрийн зүтгэлтэн болсон. 2001-2005 онд Польшийн Сенатын гишүүн,  2008-2012 онуудад Польшийн Хөлбөмбөгийн Холбооны Ерөнхийлөгч байсан.

Ангилал:1950 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:Померан мужийн хүн
Ангилал:Польшийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Польшийн сенатч
Ангилал:Польшийн олимпын оролцогч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Польшийн олимпын аварга
Ангилал:Польшийн олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Хөлбөмбөгийн олимпын аварга
Ангилал:Польшийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Бельгийн лигийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Локерен багийн тоглогч
Ангилал:Польшийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Хорлоогийн Аюурзана

Монгол улсын малын гавьяат эмч
Мал эмнэлгийн ухааны доктор (Ph.D.), Доцент

Хэнтий аймгийн Баянхутаг суманд 1923 онд төрсөн. 1982 онд Улаанбаатарт нас барсан. 

Боловсрол:

1939-1943       Эрхүү хотын ХАА-н техникум

1943-1949       МУИС-ийг малын их эмч мэргэжлээр төгсөж

1952-1956       Москва хотын К.И. Скрябины нэрэмжит мал эмнэлгийн академийн 

аспирантурт суралцаж төгссөн байна. 

Ажилласан байдал:

1949-1952       МУИС-д багш

1956-1958       МУИС-д багш 

1958-1959       ХААДС-ийн микробиологийн тэнхимд ахлах багш, тэнхимийн эрхлэгч

1959-1963       Биокомбинат ТӨҮГ-т ерөнхий эмч

1963-1973       Биокомбинат ТӨҮГ-т штаммын тасгийн эрхлэгч

1973-1983       Мал эмнэлгийн био бэлдмэлийг шалгах улсын нэгдсэн лабораторийн 

захирлаар ажиллаж байсан болно.

Ажил, мэргэжлийн туршлага:

Тэрээр  1956 оны 6-р сард “Боомын нянд харш үйлдэлтэй микробууд ба антибиотикийн үзүүлэх нөлөөлөл” гэдэг сэдвээр Москвагийн мал эмнэлгийн академид дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан. 

Х.Аюурзана агсан 1949-1982 онуудад тасралтгүй 33 жил мал эмнэлгийн сургалт, эрдэм инжилгээ, үйлдвэрлэлд өөрийн авьяас билгээ зориулан ажилласнаас 23 жилийн нөр их хөдөлмөрөө мал эмнэлгийн био бэлдмэлийн үйлдвэрлэл, шалгалтын ажилд зориулжээ. Түүний санаачилж, үүсгэн байгуулсан МЭБШУНЛаборатори нь зохион байгуулалтын хувьд бэхжиж, био үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний чанар сайжрах, хүмүүсийн хариуцлага дээшлүүлэхэд чухал түлхэц болсон байна. 

Малын халдварт бичил амь-судлалын нарийн мэргэжил эзэмшсэн эрдэмтний хувьд Х.Аюурзана агсан нь Монгол улсын нутаг дэвсгэрт гадаг малын гоц халдварт өвчнийг оношлох, тэмцэх арга хэмжээ авах, ялангуяа орон нутагт хэрэглэсний үр нөлөөг дээшлүүлэх үйл хэрэгт үнэхээр гавьяа байгуулан хөдөлмөрлөсөн юм.

Х.Аюурзана агсан нь үхрийн цээж өвчнийг оношлох, урьдчилан сэргийлэх бэлдмэлүүдийн идэвхт чанар, хэрэглэх арга барилыг өөрчлөн сайжруулж, улмаар тус улсын нутагт уг өвчнийг бүрэн устгах ажилд зохих хувь нэмэр оруулсан юм. 

Төр засгаас түүний хөдөлмөрийн үр бүтээлийг өндрөөр үнэлж, “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”, “Алтан гадас одон”, Ардын хувьсгалын 40, 50 жилийн ойн медаль зэргээр шагнагдсанаас гадна 1959 онд доцент, 1978 онд БНМАУ-н “Малын гавьяат эмч” цолоор тус тус шагнагджээ.

Эрдмийн зэрэг, хамгаалсан бүтээл:

1956 онд “Боомын нянд харш үйлдэлтэй микробууд ба антибиотикийн үзүүлэх нөлөөлөл” сэдвээр мал эмнэлгийн академид дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалжээ.

Шагнал урамшуулал:

# 1957 онд дэд профессор цол
# 1978 онд Монгол улсын малын гавьяат     эмч цолоор тус тус шагнажээ.

Ангилал:Баянхутагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Малын эмч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн