open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Халт олон улсын бизнесийн сургууль

**Халт олон улсын бизнесийн сургууль** () нь Лондон, Сан-Франциско, Дубай, Нью-Йорк, Кембриж(Массачусетс) зэрэг хотуудад байрладаг хувийн бизнесийн сургууль юм. Тус сургуулийг ивээн тэтгэгч Бертил Халтын нэрээр нэрлэгдсэн бөгөөд EF Education First Group-т харьяалагддаг. Халт бол 1964 онд Массачусетс мужийн Кембридж хотод байгуулагдсан Артур Д.Литтл менежментийн сургууль болон 1959 онд Английн Ашриж хотод байгуулагдсан Ашриж бизнесийн сургуулийн залгамжлагч юм. Энэ нь Ashridge Estate хотхонд байрлах Hult Ashridge-ээр дамжуулан бакалавр, магистр, MBA зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Тус сургууль нь Халтын шагнал хэмээх оюутны бизнес эрхлэгчдийн тэмцээнийг ивээн тэтгэдэг. Менежментийн сургуулийг 1964 онд Массачусетс мужийн Кембридж хотод Артур Дехон Литтл үүсгэн байгуулжээ. Гүйцэтгэх удирдлагын боловсролын хөтөлбөр хэлбэрээр анх боловсруулагдсан тус сургууль нь 1976 онд Шинэ Английн Сургууль, коллежуудын холбооноос бүрэн магадлан итгэмжлэл авсны дараа эрдмийн зэрэг олгож эхэлсэн. 1996 онд Артур Д.Литтл Удирдлагын сургууль нь багш, боловсон хүчний хүртээмжийг хуваалцах зорилгоор Бостоны коллежийн Кэррол менежментийн сургуультай түншлэл байгуулжээ.

Ангилал:Калифорнийн их сургууль
Ангилал:Массачусеттсын их сургууль
Ангилал:Нью-Йоркын их сургууль
Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмиратын их сургууль
Ангилал:Английн их сургууль
Ангилал:1964 онд байгуулагдсан
Урлагийн Академийн Их Сургууль

Урлагийн Академийн Их Сургууль (AAU, эсвэл ART U) нь өмнө нь Урлагийн Академийн Коллеж мөн Ричард Стивенс Урлагийн Академи хэмээх нэртэй байсан ба Калифорни мужийн Сан Францискод байрладаг хувийн, ашгийн төлөөх урлагийн сургууль. Энэ сургуулийг Ричард С. Стивенс Зар Сурталчилгааны Урлагийн Академи нэртэйгээр 1929 онд үүсгэн байгуулжээ. Тус сургууль нь хотын хамгийн том үл хөдлөх хөрөнгийн эзэмшигчдийн нэг бөгөөд сургуулийн үндсэн кампус нь Сан Франциско хотын Өмнөд Худалдааны дүүргийн Нью Монтгомери гудамжинд байрладаг. 2024 оны намар, сургууль 121 бүтэн цагийн багш, 485 хагас цагийн багш нарын бүрэлдэхүүн, 6320 оюутан суралцаж байв; энэ сургууль нь АНУ дахь хамгийн том хувийн урлаг, дизайны сургууль хэмээгддэг. 

1929 онд 215 Керни Гудамжид, Зар Сурталчилгааны Урлагийн Академи, зар сурталчилгааны урлагийн сургууль гэх нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Үүсгэн байгуулагч Sunset сэтгүүлийн зураач, редактор Ричард С.Стивенс нь түүний хүү 1951 онд, Ричард А. Стивенс-дээ сургуулийг хүлээлгэж өгөх хүртлээ удирдан авч явчээ. 1992 онд, Стивенсийг охин Элиза Стивенс нь орлохоор болжээ. Түүний удирдлага дор, 2011 он  гэхэд сурагчдын тоо 18000 болтлоо өссөн байна.

Урлагийн Академийн Их Сургуулийн Авто Машины Музей-г их сургууль эзэмшиж, ажиллуулдаг ба музей нь 1990-ээд оноос хойших 200 орчим хуучны машины цуглуулгатай. Энэ сургууль нь 2005 оноос хойш жилд 2 удаа Нью Йоркийн Загварын Долоо Хоногт оролцож ирсэн. Жил болгон их сургууль нь 75 салбарын оюутнуудын бүтээлийг онцлох хаврын үзэсгэлэн зохион байгуулдаг.
Отис урлаг дизайны коллеж

Отис урлаг дизайны коллеж

Отис урлаг дизайны коллеж бол АНУ-ын Калифорни мужийн Лос Анжелас дахь хувийн урлаг дизайны сургууль. 1918 онд байгуулагдсан бөгөөд энэ нь тус хотын анхны мэргэжлийн урлагийн сургууль байв. Төв буюу үндсэн кампус нь Лос Анжеласийн Westchester дүүрэг дэх хуучин IBM Аэроспэйс төв байрны хаян болох 9045 Линколн Воулеварт байрладаг.Сургуулийн хөтөлбөрүүд нь WSCUC болон үндэсний урлаг дизайны сургуулиудын холбооны магадлан итгэмжлэлтэй бөгөөд BFA болон MFA зэрэг олгодог. Отис бол дижитал медиа хөтөлбөрөөр  танин мэдэгдсэн. 2024 онд Animation Career Review уг сургуулийн анимацийн хөтөлбөрийг АНУд 22т , Калифорнид 8т жагсаажээ. 2023 онд бас Отисийн дүрслэх урлагийн хөтөлбөрөөр АНУд 13т , Калифорнид тоглоомын дизайн хөтөлбөрөөр 10т жагсаажээ. Отис нь мөн урлагын хөтөлбөрөөрөө танин мэдэгдсэн. 2023 онд Animation Career Review уг сургуулийн график дизайны хөтөлбөрөөр АНУд 21т, Калифорнид 4т жагсаасан. 2024 онд Animation Career Review бас зураглалын хөтөлбөрийг АНУ д 15т,Калифорнид 3т жагсаажээ
Татварын ачаалал

Татварын ачаалал
Эдийн засгийн ухаанд "татварын ачаалал" буюу "татварын дарамт" гэдэг нь тодорхой нэг төрлийн татвар эдийн засгийн сайн сайхан байдалд хэрхэн нөлөөлж байгааг илэрхийлдэг ойлголт юм. Эдийн засагчид татварын ачааллыг эцсийн дүнд хэн үүрч байгааг болон анх хэнд ноогдсон болохыг ялгаж үздэг. Татварын дарамт нь тухайн татварын бодит эдийн засгийн үр нөлөөг хэмждэг ба энэ нь татвар ногдуулсны өмнөх ба дараах бодит орлого, хэрэглээний утгын ялгаагаар хэмжигддэг. Мөн татварын улмаас үнийн өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг тооцдог.
Жишээлбэл, хэрэв цөцгийн тосны борлуулагчдад 10% татвар ногдуулсан ч зах зээл дээрх үнэ 8%-иар өсвөл, татварын ачааллын дийлэнх нь худалдан авагчдын дээр ноогдож байгаа хэрэг бөгөөд борлуулагчид биш юм.
Татварын ачааллын ойлголтыг анх Францын физиократууд, тэр дундаа Франсуа Кене эдийн засагчдын анхааралд оруулсан байдаг. Тэрээр бүх төрлийн татварын ачаалал эцсийн дүндээ газрын эзэмшигчид дээр бууж, газрын түрээсийн зардлыг нэмэгдүүлдэг гэж үздэг байв.
"Татварын ачаалал" нь татварыг эцсийн дүндээ үнэхээр хэн үүрч, хэн хохирч байгааг заадаг. Үндсэн ойлголт нь татварыг хэн төлж байгаа биш, харин эрэлт, нийлүүлэлтийн үнийн уян хатан байдал дээр үндэслэж, татварын дарамт хаана "унах"-ыг тодорхойлдог.
Татварын ачаалал хэмээх ойлголт нь шударга, ил тод байдал зэргийг хангадаг зохистой татварын тогтолцооны зарчмуудыг зөрчиж болохгүй. Энэ ойлголтыг улс төр судлал, социологийн хүрээнд орлогын түвшин бүрээс ямар хэмжээний нөөц авдаг болохыг судлахад ашигладаг. Ингэснээр татварын тогтолцооны шаталсан (progressive) байдал, босоо шударга байдлын зарчмыг ойлгоход тусалдаг.
---
Татварын ачааллын онолын бодит жишээ:
Жишээ нь, АНУ-д Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг ажилчин ба ажил олгогч хоёулаа тэнцүү (50/50) хэмжээгээр төлдөг. Гэхдээ зарим эдийн засагчид энэ татварын бүх ачааллыг ажилтан үүрч байна гэж үздэг. Учир нь ажил олгогч татварын нөлөөг ажилтны цалинг бууруулах байдлаар "дамжуулдаг". Иймээс татварын ачаалал ажилчин дээр "унана" гэж үздэг.
Гэсэн ч зарим тохиолдолд уг татварын ачаалал нь ажил олгогч дээр унаж байна гэж бас маргах боломжтой. Учир нь эрэлт ба нийлүүлэлтийн үнийн уян хатан байдлын аль аль нь энэ нөлөөнд оролцдог.
Түүнчлэн, зах зээлийн доод үнэ тогтоох (жишээлбэл, хамгийн бага цалин), эсвэл төрийн дэмжлэг, халамжийн татаас зэрэг бодлогын арга хэмжээнүүд татварын нөлөөллийг улам хүндрүүлдэг.
Цалингийн татвар

Цалингийн татвар (Payroll tax)
Цалингийн татвар нь ажил олгогч болон ажилтнуудад ногддог бөгөөд ихэвчлэн ажил олгогчийн ажилтандаа олгож буй цалингийн тодорхой хувь хэмжээгээр тооцогддог. Хуулийн дагуу зарим цалингийн татварыг ажилтан өөрөө, заримыг нь ажил олгогч хариуцах ёстой байдаг ч, бараг бүх эдийн засагчид эдгээрийн ялгаа нь бодит эдийн засгийн ачаалалд нөлөөлөхгүй гэж үздэг. Үнэн хэрэгтээ цалингийн татварын жинхэнэ дарамт нь ихэвчлэн, эсвэл бүрэн ажилтны дээр ногддог бөгөөд энэ нь цалинг бууруулах хэлбэрээр илэрдэг.
Цалингийн татвар зөвхөн цалингийн орлогод ногддог бөгөөд санхүүгийн эсвэл биет хөрөнгө оруулалтын өгөөжид хамаардаггүй учраас энэ төрлийн татвар нь хүний капиталд (жишээлбэл, дээд боловсрол зэрэг) хангалттай хөрөнгө оруулалт хийхэд саад болдог байж болзошгүй.
Үндэсний цалингийн татварын тогтолцоонууд
Австрали
Холбоотой сэдэв: Австралийн татварын тогтолцоо ба цалингийн татварууд
Австралийн холбооны засгийн газар (ATO – Австралийн татварын газар) хөдөлмөрийн орлогод “барьцаалан суутгах татвар” (цалингийн татварын анхны төрөл) ногдуулдаг бөгөөд энэ системийг “pay-as-you-go” (PAYG) буюу “төлөх тусам яв” гэж нэрлэдэг.
Харин тус улсын муж улс бүр цалингийн татварын хоёр дахь төрлийг (өөр өөр) ногдуулдаг.
Бараа, бүтээгдэхүүн

Бараа бүтээгдэхүүн
Эдийн засгийн ухаанд “commodity” буюу бараа бүтээгдэхүүн гэдэг нь эдийн засгийн үнэ цэнтэй, ихэвчлэн нөөц баялагт хамаарах зүйл бөгөөд бүрэн эсвэл бараг бүрэн солилцооны чадвартай байдаг. Өөрөөр хэлбэл, зах зээл дээр тухайн барааг хэн үйлдвэрлэснээс үл хамааран ижил зүйл мэтээр харьцдаг.
Бараа бүтээгдэхүүний үнэ нь нийт зах зээлийн нөхцөл байдлаас хамааран тогтдог. Зах зээл дээр баттай тогтсон бараа бүтээгдэхүүнүүд нь ихэнхдээ богино хугацааны (spot) болон дериватив зах зээлд идэвхтэй арилжаалагддаг. Бараа бүтээгдэхүүний өргөн хүртээмжтэй байдал нь ашгийн хэмжээ багасахад хүргэдэг бөгөөд брэндийн нэр зэрэг үнээс бусад хүчин зүйлсийн ач холбогдлыг бууруулдаг.
Ихэнх бараа бүтээгдэхүүнүүд нь түүхий эд, суурь нөөц, хөдөө аж ахуй эсвэл уул уурхайн бүтээгдэхүүнүүд байдаг. Жишээлбэл, төмрийн хүдэр, элсэн чихэр, будаа болон улаан буудай зэрэг үр тариа орно. Мөн химийн бодис, компьютерийн санах ой зэрэг олноор үйлдвэрлэдэг, тусгай зориулалтгүй бүтээгдэхүүнүүд ч бараа бүтээгдэхүүнд тооцогдоно. Нийтлэг түгээмэл бараа бүтээгдэхүүнд түүхий нефть, эрдэнэшиш, алт зэрэг орно.
Бусад тодорхойлолтоор “commodity” гэдэг нь ашигтай эсвэл үнэ цэнтэй зүйл, мөн зах зээл дээр худалдан авах боломжтой эдийн засгийн бараа, үйлчилгээ гэсэн утгатай байж болно. Альфред Маршалын Эдийн засгийн зарчмууд (1920) болон Леон Валрасын Цэвэр эдийн засгийн үндэс (1926 [1954])* зэрэг сонгодог бүтээлүүдэд “commodity” гэдэг нь эдийн засгийн бараа, үйлчилгээний ерөнхий нэр томьёо болон ашиглагддаг.
НьюСкүүл Архитектур, Дизайны Сургууль

НьюСкүүл Архитектур & Дизайны Сургууль (NewSchool эсвэл NSAD) бол Сан Диего дахь Ийст Виллиж-д байрладаг 300 гаруй сурагчтай ашгийн-төлөөх коллеж юм. НьюСкүүл нь 2 салбар сургуультай: Архитектур, Барилгын Удирдлагын Сургууль нь архитектур болон барилгын удирдлагын бакалавр, магистрын хөтөлбөрүүдийг багтаадаг бол Дизайны Сургууль нь дизайны бакалаврын зэрэг олгодог. 

НьюСкүүл-ийг Ambow Education Holding эзэмшдэг. Энэ сургууль нь Барууны Сургууль, Коллежуудын Холбооны Ахлах Коллеж, Их Сургуулийн Комиссоор (WSCUC) бүс нутгийн түвшинд магадлан итгэмжлэгдсэн байна. Ричард П.Уэлш  НьюСкүүл Архитектурын сургуулийг 1980 онд үүсгэн байгуулжээ. Сургуулийн анхны байршил нь Калифорни мужийн Чула Виста-д байв. 1988 онд НьюСкүүл байршлаа Сан Диего дахь Ийст Виллиж-рүү шилжүүлсэн. Жилийн дараа Bislin Education Corp. (Futures in Education, Inc.-ийн охин компани) НьюСкүүл-ийг худалдан авсан. 

НьюСкүүл голчлон архитектур болон барилгын удирдлагын бакалавр, магистрын хөтөлбөрүүдэд төвлөрдөг байсан. Коллежуудын Мэдээллийн Систэмээс мэдээллэснээр, НьюСкүүл-ийн төгсөлтийн түвшин нь 64% байна. Төгсөгчдийн дундаж орлого нь 54,000 ам.доллар. Төгсөлтийн дараах нийт дундаж өр нь 32,985 ам.доллар байдаг байна.
Санкт Петерийн Их сургууль

***Санкт Петерийн Их Сургууль*** нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Нью Жерси мужийн Жерси хотод байрлалтай Хувийн эзэмшлийн Езуит  (Езуит буюу Jesuit гэдэг нь Есүсийн Нийгэмлэгийн гишүүн хүнийг хэлнэ.) Их сургууль юм. Энэхүү сургууль нь 1872 онд Есүсийн Нийгэмлэгийн зүгээс Санкт Петерийн Коллеж нэртэйгээр байгуулагдсан бөгөөд одоогоор 60 гаруй бакалавр ба магистрын хөтөлбөрт 3600 гаруй программтайгаар 2000 гаруй төгсөгч суралцаж байна. Сургуулийн бэлэг тэмдэг (сахиус) нь тогос шувуу бөгөөд спортын багууд нь Атлантын Метро спортын холбоонд тоглодог бөгөөд үүсгэн байгуулагчдын нэг юм. Сургуулийн кампус нь 30 акр (0.12км квадрат) талбайтай юм. Энэхүү талбай нь Сэтгүүлийн талбайн урд хэсэгт  буюу Манхэттэнгээс баруун тийш 3.2км зайд байрладаг байна. Тус сургуулийн төгсөгчид дунд Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит Эрх чөлөөний одон болон Пулицерийн шагналын эзэд, АНУ-ын Сенатор, АНУ-ын Төлөөлөгчдийн Танхимийн гишүүд, холбооны шүүгчид, эрдэмтэд, эмч нар болон гүйцэтгэх захирлууд багтдаг байна. 2023 онд US News & World Report гэх мэдээллийн сурвалж нь уг сургуулийн бакалаврын элсэлтийг тодорхой зүйл дээр тулгуурлан элсэгчдээ сонгодог гэж үзсэн бөгөөд тэр нь "Ахлах сургуулийн дүнгийн дундаж" гэж нийтлэлдээ бичжээ. Үүгээр зогсохгүй уг сургуулийг хойд зүгийн нийт 181 сургуулиас 58-т боломжийн үнэ өртөгтэй сургууль гэх жагсаалтанд 6-д болон нийгмийн идэвхтэй сургуульд 11-т зэргээр  жагсаажээ.
Калифорниа Саутерн Их Сургууль

Калифорниа Саутерн Их Сургууль нь хувийн өмчит, ашгийн төлөө, онлайнаар сургалт явуулдаг их сургууль бөгөөд АНУ-ын Аризона мужийн Чандлер хотод байрладаг. Энэ сургууль нь American InterContinental University System-ийн нэг хэсэг юм. Тус сургууль нь холбооны зэргүүд болох туслах (associate), бакалавр, магистр, докторын түвшний хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.

Их сургууль нь NASDAQ хөрөнгийн бирж дээр PRDO нэрийн дор арилжаалагддаг Perdoceo Education Corporation (хуучнаар Career Education Corporation буюу CEC) нэртэй ашгийн төлөө компанийн эзэмшилд байдаг.

Энэхүү их сургууль нь анх 1978 оны 12-р сарын 27-нд Калифорни мужид Дональд Хэчт хэмээх хүний санаачилгаар уламжлалт захидлаар харилцах сургуулийн хэлбэрээр байгуулагдсан. Калифорни мужийн Боловсролын газраас зэргийн хөтөлбөрүүд явуулах анхны зөвшөөрлөө авч байсан.

Эхэндээ туслах зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог байсан бол цаашид бакалавр, магистр, докторын хөтөлбөрүүд нэмэгдсэн. 1990-ээд онуудад бизнес, сэтгэл судлал, хуулийн чиглэлээр зайн сургалт бүхий хөтөлбөрүүдийг нэвтрүүлсэн. Одоо тус сургууль нь онлайн сургалт явуулдаг зэргийн сургалтын байгууллага гэж хүлээн зөвшөөрөгддөг болсон.

2007 оны 6-р сар хүртэл, тус сургууль нь Өрнөдийн Мэргэжлийн Судлалын Өмнөд Калифорнийн Их Сургууль (Southern California University for Professional Studies, SCUPS) нэртэйгээр Калифорни мужийн Анахайм хотод байрлаж байсан.
Калифорни мужийн политехникийн их сургууль, Хумьболдт

Калифорни мужийн политехникийн их сургууль,Хумболдт нь Калифорни мужийн Арката хотод байрладаг улсын их сургууль юм. Энэ сургууль нь Калифорнийн Улсын Их Сургуулиудын системийн гурван политехникийн сургуулийн нэг бөгөөд тус систем дэх сургуулиуд дундаас хамгийн хойд хэсэгт оршдог кампус юм. Үндсэн кампус нь далайн эргийн улаан модны ойтой хил залгаа толгод дээр байрладаг бөгөөд Арката хот, Хумболдтын булангын ихэнх хэсэг болон Номхон далайг тольдон харах боломжтой. Хойд Калифорнийн эрэгт байлах энэхүү коллеж нь Эврека хотоос 8 миль (13 км), Сан Францискогоос 279 миль (449 км), Лос Анжелес хотоос 654 миль (1053 км) зайд оршдог ба унаган байгалийн үзэсгэлэнгээрээ нэртэй. Энэ сургууль нь АНУ-ын хамгийн баруун хэсэгт байрлах 4 жилийн хугацаатай их сургууль юм. Хумболдт нь испани хэлт оюутнуудад үйлчлэх дээд боловсролын байгууллага (HSI) хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдсөн. Сургуулийн бүтэц нь гурван коллежоос бүрддэг: Урлагын коллеж, хүмүүнлэг болон нийгмийн шинжлэх ухааны болон байгалийн нөөц, шинжлэх ухааны коллеж, Мэргэжлийн судалгааны коллеж. Тус сургууль нь 58 бакалаврын хөтөлбөр, 14 магистрын хөтөлбөр, 76 дагалдах мэргэжил, 4 багшлах эрх олгох хөтөлбөрийг багтаасан. Кал Поли Хумболдт нь докторын зэрэг олгодоггүй.
Калифорнийн Доминиканы их сургууль

Калифорнийн Доминиканы их сургууль нь Калифорниа мужийн Сан Рафаэль хотын хувийн их сургууль юм. Энэ нь 1890 онд Доминикан коллеж нэртэйгээр Сан Рафаэлийн Доминикан эгч дүүсээр үүсгэн байгуулагдсан. Мөн Калифорнийн хамгийн эртний их сургуулиудын нэг юм. Доминикан нь Барууны сургууль, коллежуудын холбооноос (WASC) магадлан итгэмжлэгдсэн. 60 гаруй эрдэм шинжилгээний мэргэжлээр, насанд хүрээгүй, төвлөрөл, түүний дотор 11 төгсөлтийн хөтөлбөрийг дунджаар 16 ангитай санал болгож байна. 2020 оны намар Доминикан улсад бакалаврын 1374 оюутан суралцаж, үүний 354 нь шилжин суралцаж байжээ. Оюутнуудын 91 хувь нь Калифорниас, 6% нь бусад мужаас, 3% нь бусад үндэстнээс байдаг. 2020 оны намар нэгдүгээр дамжааны оюутнуудын 100 хувь нь санхүүгийн тусламж авч, 68 хувь нь угсаатны хувьд ялгаатай, 23 хувь нь гэр бүлээрээ коллежид элсэн орсон анхны оюутнууд байна. 2019 онд Калифорнийн Доминиканы Их Сургууль 2020 оны намраас эхлэн элсэлтийн өргөдөл гаргаж буй нэгдүгээр курсын оюутнуудад SAT эсвэл ACT оноо өгөх сонголттой болох боломжийг олгосон тестийн сонголттой бодлогыг нэвтрүүлсэн. Тус их сургууль нь NCAA-ийн II хэлтсийн гишүүн бөгөөд Номхон далайн баруун бүсийн чуулганд оролцдог. Шинжлэх ухааны чиглэлээр энэхүү их сургууль нь бакалаврын оюутнуудыг нарийн төвөгтэй судалгааны төслүүдэд татан оролцуулж, оюутнуудыг үндэсний эрдэм шинжилгээний бага хуралд илтгэл тавихыг дэмжиж, хянан шалгасан сэтгүүлд нийтлүүлдэг.
Сетон Халлын Их Сургууль

**Сетон** **Халлын** **Их** **Сургууль** (СХИС) нь АНУ-ын Нью Жерси мужийн Саут Оранж хотод байрлах хувийн эзэмшлийн "Ромын Католик Судалгааны Их Сургууль" юм. Энэхүү сургуулийг анх Хамба лам Жэймс Рузвельт Бэйли үүсгэн байгуулж өөрийн нагац эгчийн нэрээр нэрлэсэн байдаг. Түүний нагац эгчийг Элизабет Энн Сетон гэх ба түүний нэрээр нэрлэсэн энэхүү сургууль нь АНУ-ын хамгийн эртний епархия(Эпархия нь бүс нутгийн шашны үйл ажиллагааг удирдах олон хүнтэй байгууллага) сургууль юм. Сетон Халл нь нийт 9 сургууль коллежоос бүрдэх ба 5800 орчим бакалаврын оюутантай үүнээс гадна 4400 орчим бакалавраас дээш зэргээр (магистр,доктор) сурж буй оюутнуудаас бүрддэг. "*R2: Докторын зэрэг олгодог,өндөр судалгааны идэвхтэй"* их сургуулиудын ангилалд багтдаг байна. Эрэгтэйчүүдийн сагсны багаараа алдартай бөгөөд энэхүү баг нь 1989 онд Үндэсний Коллежийн Атлетикийн Холбооноос ҮКАХ зохион байгуулсан сагсан бөмбөгийн аваргын тоглолтын финалд шалгарсан ч Мичиганы багт нэмэлт цаг дээр 79-80 буюу 1 онооны зөрүүтэй ялагдаж үүнээс хойш нийт 13 удаа ҮКАХ-д оролцсон байдаг. Үүний ачаар энэхүү сургууль нь улс даяар телевиз гарч, элссэн суралцах хүсэлтэй оюутнуудын тоо эрс нэмэгджээ. Сетон Халл нь 70 гаруй чиглэлээр бакалавр болон магистрын зэргийг олгодог байна. 2025 оны байдлаар Сетон Халл Их Сургууль нь US News & World Report мэдээллийн сайтын Үндэсний Их Сургуулиуд хэмээх жагсаалтанд 165-д эрэмбэлэв. 2022 онд Сетон Халлын Хууль Зүйн сургууль АНУ-ын шилдэг 70 хууль зүйн сургуульд зүй ёсоор багтжээ.
Нью-Йорк Улсын Их Сургууль Байгаль орчны шинжлэх ухаан, ойн коллеж

Нью-Йорк Улсын Их Сургууль Байгаль орчны шинжлэх ухаан, ойн коллеж (ESF) нь байгаль орчин, байгалийн нөөцийн чиглэлээр сургадаг ба Нью-Йоркийн Сиракуз дахь олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулийн (SUNY) системийн нэг хэсэг юм. ESF нь өөрийн үүсгэн байгуулагдсан сан Сиракузийн их сургуультай шууд зэргэлдээ оршдог ба тус сургуультай онцгой харилцаатай байдаг. Энэ нь "Р2: Докторын их сургуулиуд - Судалгааны өндөр идэвхжил"-ийн ангилалд багтдаг. ESF нь Адирондак цэцэрлэгт хүрээлэнд (Ванакена дахь байгаль хамгаалагчийн сургуулийг мөн багтдаг), Мянган арлууд, Төв Нью-Йоркийн бусад газруудаар, Коста Рика дахь боловсрол, судалгааны байгууламжуудыг удирддаг. Коллежийн сургалтын хөтөлбөр нь байгаль орчин, байгалийн нөөцийн талаарх ойлголт, менежмент, тогтвортой байдалд анхаарлаа төвлөрүүлдэг.

ESF-ийн зорилго нь "байгаль болон орчныг удирдахад шаардлагатай мэдлэг, ур чадварыг дээшлүүлж, манлайллыг сурталчлах  юм. ESF нь Нью-Йорк Улсын Их Сургуулийн "мэргэжлийн байгууллага" бөгөөд сургалтын хөтөлбөр нь чухалчлан нэг чиглэлээр, коллеж нь байгаль орчны менежмент, менежментийн чиглэлээр төвлөрдөг юм.
Нью-Йорк Улсын Их Сургуулийн хараа судлалын коллеж

Нью-Йорк Улсын Их Сургуулийн нүд судлалын коллеж (SUNY optometry) нь Нью Йорк хотын улсын Нью-Йорк Улсын Их Сургуулийн хараа судлалын сургууль юм. SUNY Optometry нь улсдаа хамгийн том оптометрийн байгууламжуудын нэг бөгөөд дэлхийн хараа зүйн боловсрол, хараа судалгааны төвүүдийн нэг гэдгээрээ танигдсан юм. Тус коллеж нь 1971 онд захирагч Нельсон Рокфеллер байгуулсан ба АНУ-ын хамгийн том цогц их сургуулийн систем болох Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулийн системийн нэг хэсэг юм. SUNY optometry нь Нью-Йоркийн гурван муж дахь хараа судлалын цорын ганц сургууль бөгөөд Америкийн хамгийн их хүн амтай хот буюу Нью Йоркийн 100 милийн зайд орших цорын ганц хараа судлалын сургууль юм.

Нью Йоркийн Мужийн Их Сургуулийн Хараа судлалын коллеж нь Нью Йорк Мужийн Их Сургуулийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлөөс зөвшөөрөл авсан бөгөөд тус коллеж нь Дундад Улсын Дээд Боловсролын Комиссоос (MSCHE) бүс нутгийн хэмжээнд магадлан итгэмжлэгдсэн. Энэ нь мэргэжлийн болон анагаахын боловсролын хөтөлбөрүүдийг хараа судлалын боловсролын  итгэмжлэлийн зөвлөл магадлан итгэмжлүүлдэг.
Паттений Их Сургууль

Паттений боловсролын сан нь 1944 онд Бебе Паттенээр үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд анх Библийн коллеж хэлбэрээр байгуулагдсан. Тус сургууль өөрийн түүхийн явцад хэд хэдэн үе шатыг туулж, янз бүрийн нэрээр нэрлэгдэж байв. Үүнд: **Оакландын Библийн Хүрээлэн** [эх сурвалж хэрэгтэй], **Паттений Библийн Хүрээлэн**, **Паттений Коллеж**, дараа нь **Паттений Их Сургууль** болж өөрчлөгджээ. Тус сургууль нь **Холын зайн боловсролын магадлан итгэмжлэлийн комисс**-оор (DEAC) магадлан итгэмжлэгдсэн.

1944 онд Бебе Паттенээр үүсгэн байгуулагдсан **Оакландын Библийн Хүрээлэн** нь итгэлд суурилсан сургалтыг онцлон үзэж, оюутнуудад өргөн цар хүрээтэй академик болон мэргэжлийн чиглэлийн хөтөлбөрүүдийг санал болгодог байв.

**Оакландын Библийн Хүрээлэн** гэх нэр нь Паттентэй холбоотой шашны бүх байгууллагууд, тухайлбал Паттений коллеж болон семинарыг хамарч хэрэглэгддэг байжээ.

**2012 оны 12-р сард**, Паттен нь ашгийн төлөө бус, шашны чиглэлтэй байгууллагаас **ашгийн төлөө, шашны бус** байгууллага болж, **UniversityNow** нэртэй толгой компанийн харьяанд орж эхэлжээ.

**2018 онд**, Паттений Их Сургуулийн ашигладаг онлайн сургалтын платформыг **Үндэсний Их Сургуулийн Систем** хэмээх шашны бус, ашгийн төлөө бус байгууллага худалдан авсан байна.

Паттений Их Сургууль нь **Батлан Хамгаалах Худалдан Авалтын Их Сургуультай (DAU)** хамтын ажиллагаатай байдаг.
Калифорниийн их сургууль санта круз

Калифорнийн Их сургууль, Санта Круз

Калифорнийн Их сургууль, Санта Круз (UC Santa Cruz буюу UCSC) бол АНУ-ын Калифорни мужийн Санта Круз хотод байрлах нийтийн эзэмшлийн газар дээр байгуулагдсан судалгааны их сургууль юм. Энэ нь Калифорнийн Их сургуулийн системийн 10 сургуулийн нэг юм. Монтерей булангийн эрэг дээр, 2,001 акр (810 га) газар нутгийг хамарсан үндсэн кампустай.

Санта Крузын үндсэн кампус нь уулархаг, ой модтой газар дээр байрладаг бөгөөд 2023 оны намар 17,500 гаруй оюутан, үүнээс 2,952 нь магистрын болон докторын зэрэгт суралцагчид байв.

UCSC-ийн бусад байрлалуудад Санта Крузын эргийн шинжлэх ухааны кампус, Санта Клара дахь Силикон хөндийн төв, Диабло нурууны ойролцоо орших Сан Хосегийн Лик одон орон судлалын төв, Хавай дахь Мауна Кеа уулан дээр байрлах Кек одон орон судлалын төвийн хамтын ажиллагаа зэрэг багтдаг.

Санта Круз нь шинэлэг сургалтын арга барил, олон салбарыг хамарсан ухааныг онцлон харуулах зорилгоор байгуулагдсан бөгөөд сургуулийн бүтцэд 10 жижиг коллеж багтсан байдаг. Энэ бүтэц нь Оксфордын их сургуулийн коллежийн системийн өөр хувилбар юм.

Сургуулийн багш ажилтнуудын дунд Нобелийн шагналтнууд, Фулбрайтын судлаачид, Шинжлэх ухааны Breakthrough Prize шагналтнууд, Үндэсний ШУА-ийн 26 гишүүн, Урлаг, ШУ-ны Үндэсний Академийн 20 гишүүн, ШУ-ны Дэвшлийн Америкийн Нийгэмлэгийн 40 гишүүн бий.
Стоуни брук их сургууль

Стоуни Брук их сургууль (Stony Brook University, SBU) нь Америкийн Нью-Йорк мужийн Лонг Айсланд дахь Стоуни Брук хотод байрладаг улсын судалгааны их сургууль бөгөөд албан ёсны нэр нь Нью-Йорк мужийн Стоуни Брукийн улсын их сургууль (State University of New York at Stony Brook) юм. Энэхүү сургууль нь Нью-Йорк мужийн их сургуулийн систем (SUNY)-ийн хоёр тэргүүлэх сургуулийн нэг бөгөөд нөгөө нь Баффалогийн их сургууль (University at Buffalo) юм. Сургуулийн хотхонд нийт 213 барилга байдаг бөгөөд 1,454 акр буюу 588 га талбай эзэлдэг бөгөөд Нью-Йорк муж дахь хамгийн том нийтийн их сургуульд тооцогддог. Сургуулийг 1957 онд Лонг Айсландад “State University College on Long Island” нэрээр анх байгуулсан бөгөөд 1962 онд өнөөгийн байрлал болох Стоуни Брук руу нүүж ирсэн. SBU нь маш өндөр судалгааны үйл ажиллагаа явуулдаг сургуулиудын ангилалд багтдаг бөгөөд “R1: Doctoral Universities– Very high research activity” гэх ангилалд ордог. Мөн энэхүү сургууль нь Battelle байгууллагатай хамтран АНУ-ын Эрчим хүчний яамны харьяа үндэсний лаборатори болох Брукхейвений үндэсний лаборатори (Brookhaven National Laboratory)-ийг хамтран удирддаг. 2004 онд сургуулийн гол хотхоны ойролцоо судалгаа хөгжүүлэлтийн зориулалттай газар худалдан авч, бүс нутгийн хэмжээнд 4 бизнес инкубатор (шинэ бизнесийг дэмжих төв)-той болсон. Одоогоор тус сургуульд 25,500 орчим оюутан суралцаж байгаа бөгөөд нийт ажилтны тоо 15,000 гаруй, багш нар нь 2,850 гаруй байгаа бөгөөд энэ нь Стоуни Брукийн бүс нутагт хамгийн олон ажилтан бүхий байгууллагын нэг юм.
Оюуны өмчийн эрх БНХАУ-д

Оюуны өмчийн эрх БНХАУ-д

 Оюуны өмчийн эрхийг Хятадад 1980 оноос хойш хүлээн зөвшөөрч, хамгаалсаар ирсэн. Хятад улс оюуны өмчийн эрхийг хамгаалах олон улсын томоохон конвенцид нэгдэн орсон.  Дотоодын хувьд оюуны өмчийн эрх зүйн хамгаалалтыг мөн барааны тэмдэг, зохиогчийн эрх, патентын чиглэлээр засгийн газрын хууль тогтоомж, захиргааны зохицуулалт, тогтоолоор тогтоосон байдаг.
 Боксерын протоколыг дагаж мөрдсөн хоёр талт гэрээний нэг хэсэг болгон Чин гүрнийг гадаадын улс орнууд хүчээр хүлээн зөвшөөрснөөр Хятад улс гадаадын IP үзэл баримтлалыг хүлээн авч эхэлсэн.  Эртний БНМАУ нь Хятадын үндсэрхэг үзэлтэй засгийн газраас гаргасан хууль тогтоомжийг хүчингүй болгож, зохиогчийн эрх, барааны тэмдэг, патентын асуудалд ЗХУ-ын загвартай илүү нийцсэн арга барилыг баримталсан.  Хятадын бодлого боловсруулагчид 1970-аад онд засгийн газар илүү их технологи импортлохыг эрмэлзэж байсан тул дэлхийн оюуны өмчийн тогтолцоонд нэгдэх сонирхолтой болсон.
 1980-аад оноос Хятад улс оюуны өмчийн асуудлаарх олон улсын гэрээнд нэгдэж эхэлсэн.  2001 онд Дэлхийн Худалдааны Байгууллагад элссэнийхээ дараа ТРИПС-ийн гэрээний дагуу IP-ийн үүрэг хүлээсэн бөгөөд дотоодын хууль тогтоомжоо TRIPS стандартад нийцүүлэн шинэчилсэн.  Олон улсын хэмжээнд Хятад улс Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллага (WIPO) нь оюуны өмчийн хууль тогтоох олон улсын анхдагч форум байх ёстой гэж үзэж байна.  Ерөнхийдөө Хятад улс олон улсын хэмжээнд TRIPS стандартыг хэвээр хадгалахыг сурталчлах, заримдаа хөгжиж буй бусад орнуудтай нэгдэж, TRIPS-ээс давсан үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлэхийг эсэргүүцдэг.
БНХАУ-ын гадаад хөрөнгө оруулалтын хууль

Гадаад хөрөнгө оруулалтын тухай хууль нь БНХАУ-д гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг зохицуулдаг.  2019 оны 3-р сарын 15-ны өдөр Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлаар шинэчлэн баталж, 2020 оны 1-р сарын 1-ний өдрөөс эхлэн мөрдөгдөж эхэлсэн бөгөөд БНХАУ-ын Хятад, гадаадын хамтарсан компанийн тухай хууль, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын 100 хувь гадаадын өмчит аж ахуйн нэгжийн тухай хууль, БНХАУ-ын Ардын хоршоодын тухай хуулийг орлож байгаа юм.

## Түүх
Хятад улс шинэчлэл, нээлттэй болсны дараа удалгүй тус улс 1979 онд хувь нийлүүлсэн компанийн тухай анхны хуулиа баталж, 1980-аад онд гадаадын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, хоршооны хамтарсан үйлдвэрийн тухай хуулиудыг баталжээ.  Өнгөрсөн арван жилийн хугацаанд тэд гадаадын пүүсүүдэд хууль эрх зүйн баталгаа гаргаж, Хятадад гадаадын хөрөнгө оруулалт, хамтын ажиллагааг ахиулсан.  Хятад улс 2018 оны эцэс гэхэд 960 мянга орчим гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, 2.1 их наяд гаруй ам.долларын ГШХО-ыг хуримтлуулж, гадаадын шууд шууд хөрөнгө оруулалтыг дэлхийн шилдэг хүлээн авагчдын нэг болж байгаа тул цаашид шинэчлэл, нээлттэй байдлыг хангах үүднээс гадаадын хөрөнгө оруулалтын хууль эрх зүйн орчныг шинэчлэх шаардлагатай байна.
 2019 оны 3 дугаар сарын 15-ны өдрийн 13 дахь удаагийн Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын II чуулганаар хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй гурван хуулийг орлох Гадаадын хөрөнгө оруулалтын нэгдсэн хуулийг баталж, 2020 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс мөрдөж эхэлсэн.

## Гол заалтууд
Гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай хуульд газрын тос, байгалийн хийн хайгуул, цөмийн түлшний үйлдвэрлэл, санхүүгийн салбарын зарим хэсэг зэрэг Хятадын гол салбаруудад гадаадын өмчлөлийн дээд хязгаарыг аажмаар арилгахыг шаарддаг.
 Хуулийн гол заалтууд нь дараах байдалтай байна:[1]
 • Үүнд "гадаадын хөрөнгө оруулалт" гэж гадаадын иргэн, аж ахуйн нэгж, бусад байгууллагын шууд болон шууд бусаар явуулж буй хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаа, тэр дундаа БНХАУ-д гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж байгуулахыг хэлнэ;  орон нутгийн аж ахуйн нэгжийн хувьцаа, өмч, эд хөрөнгийн хувьцаа болон бусад ижил төстэй эрх, ашиг сонирхлыг олж авах;  бие даан болон бусад хөрөнгө оруулагчтай хамтран шинэ төсөл эхлүүлэх хөрөнгө оруулалт хийх;  хууль тогтоомжид заасан бусад хэлбэрээр хөрөнгө оруулалт хийх.
Ангилал: Хууль
Бингамтоны их сургууль

Бингамтоны Их Сургууль (Binghamton University, албан ёсны нэр нь The State University of New York at Binghamton) нь АНУ-ын Нью-Йорк мужийн Грэйтер Бингамтон хотод байрладаг төрийн өмчит судалгааны их сургууль бөгөөд 1946 онд жижиг либерал урлагийн коллежоор байгуулагдаж, одоо бол State University of New York (SUNY) системийн дөрвөн их сургуулийн төвийн нэг бөгөөд АНУ-ын R1: Doctoral Universities – Very high research activity гэсэн хамгийн өндөр судалгааны ангилалд орсон 146 ихсургуулийн нэг бөгөөд спортын баг нь “Bearcats” нэртэй бөгөөд NCAA (National Collegiate Athletic Association)-ийн Division I-д өрсөлддөг бөгөөд America East Conference-ийн гишүүн бөгөөд тус сургууль нь 130 гаруй бакалаврын мэргэжил, дэд мэргэжил, гэрчилгээ, чиглэл, төвлөрөл, онцлох хэсэг, замнал, тусгай хөтөлбөрүүд, 60 гаруй магистрын зэрэг, 30 докторын зэрэг, мөн бакалавр ба магистрын зэрэг хосолсон 50 хурдавчилсан хөтөлбөр (accelerated degrees) санал болгодог ба дээд болон бакалаврын түвшинд тусгайлан өөрийн сонирхолд нийцүүлэн боловсруулж болох хосолмол сургалтын хөтөлбөрүүд ч бий.
Поль Азар

**Поль Гюстав Мари Камиль Азар** (франц. *Paul Hazard*; 1878 оны 4-р сарын 30-нд О-де-Франс -д төрсөн — 1944 оны 4-р сарын 13-нд Парис хотод нас барсан) — францын үзэл санаа, уран зохиолын түүхийн эрдэмтэн, философ, сурган хүмүүжүүлэгч, Сорбонны их сургуулийн профессор, шинжлэх ухааны доктор. Францын академийн гишүүн.

## Намтар 
Поль Азар удам дамжсан сурган хүмүүжүүлэгч байсан, түүний эцэг болон өвөг эцэг нар Францын Фландерст багшилж байсан. 1902 онд тэрээр Парисын Дээд Сургуулийг төгссөн. 1910 онд Сорбонны их сургуульд докторын зэрэг хамгаалжээ. 1911-1919 онд тэрээр Лионы их сургуульд харьцуулсан уран зохиолын хичээл зааж, дараа нь Парисын их сургуульд шилжин суурьшсан (1919-1925). 1925 онд тэрээр Парис дахь Францын коллежийн харьцуулсан уран зохиолын тэнхимийн эрхлэгчээр ажилласан.

1921 онд Ф.Балданспергертэй хамтран "Revue de littérature comparée" /Харьцуулсан уран зохиол/ сэтгүүлийг үүсгэн байгуулж, редактораар ажиллаж байсан. 

1920-1930-аад онд П.Азар Америкийн янз бүрийн сургуулиудад лекц уншдаг байсан. Үүний дотор 1932-1940 онд Нью-Йорк дахь Колумбийн их сургуульд зочин профессороор лекц уншсан. 1939 онд Францын академид сонгогджээ.

1941 онд тэрээр Германд эзлэгдсэн Францад буцаж ирээд Лион, Парист үргэлжлүүлэн багшилжээ. Тэрээр Парисын их сургуулийн ректороор сонгогдсон боловч эзлэн түрэмгийлэгч эрх баригчдын эсэргүүцлийн улмаас ректорын албан тушаалд очсонгүй.

Тэрээр 1944 оны 4-р сард Парисыг чөлөөлөхийн өмнөхөн нас барсан.

## Бүтээлүүд 
* La Révolution française et les lettres italiennes, 1789—1815 (1910)
* Giacomo Leopardi (1913)
* Un examen de conscience de l’Allemagne : d’après les papiers de prisonniers de guerre Allemands. Paris : Bloud et Gay, 1915
* La ville envahie (1916)
* L’Italie vivante (1923)
* Histoire illustrée de la littérature française (avec Joseph Bédier, 2 vol., 1923-24)
* Lamartine (1925)
* La Vie de Stendhal (1928)
* Avec Victor Hugo en exil (1930)
* Don Quichotte de Cervantès : étude et analyse (1931)
* La Crise de la conscience européenne : 1680—1715 (1935)
* Le Visage de l’enfance (1938)
* Quatre études. Baudelaire. Romantiques. Sur un cycle poétique. L’Homme de sentiment (1940)
* La Pensée européenne au XVIIIe siècle, de Montesquieu à Lessing (1946).
* Les Livres, les enfants et les hommes (1949)

Ангилал:1878 онд төрсөн
Ангилал:1944 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францын түүхч
Ангилал:Парисын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Коламбиа их сургуулийн багш
Ангилал:Парисын их сургуулийн багш
Ангилал:Францын Академийн гишүүн
Ангилал:Францын зохиолч
Францын академи

**Францын академи** (франц. *Académie française*, [a.ka.de.mi fʁɑ̃.sɛz]) — Франц хэл, уран зохиолыг судлах, франц хэлний хэл шинжлэл, утга зохиолын хэм хэмжээг зохицуулах зорилготой Францын шинжлэх ухааны байгууллага юм. Энэ нь Франц судлалын хүрээлэнгийн нэг хэсэг юм. Тус академи жил бүр 60 орчим утга зохиолын шагнал гардуулдаг байна.
Франц судлалын хүрээлэн

**Франц судлалын хүрээлэн** (франц. *Institut de France*) — Үндэсний таван академийг нэгтгэсэн Францын албан ёсны шинжлэх ухааны гол байгууллага юм. Үүнд:

Францын Академи (франц. *Académie française*) Франц хэл, уран зохиолыг сайжруулах зорилгоор 1635 онд Кардинал Ришельегийн санаачилгаар байгуулагдсан бөгөөд 40 гишүүнээс («*immortels*» -"үхэшгүй мөнх") бүрддэг.

Францын Бичээс ба уран үгний Академи (франц. Académie des inscriptions et belles-lettres) 1663 оны 2-р сард Жан-Батист Колберт үүсгэн байгуулсан нь анх XIV Луи хааны дурсгалд зориулж хөшөө дурсгал, медалийн бичээсүүдийг зохиож, хожим нь түүх, хүмүүнлэгийн шинжлэх ухаан, археологийн салбар дахь эрдэмтдийг нэгтгэсэн; 1701 оноос хойш академийн албан ёсны статус авсан; Францын 55, гадаадын 40 гишүүн, түүнчлэн Францын 50, гадаадын 50 сурвалжлагч гишүүнтэй.

Францын Шинжлэх Ухааны Академи (франц. Académie des Sciences) нь 1666 онд Жан Батист Кольбертийн санал болгосноор XIV Луи хаан математик, байгалийн ухаан, анагаах ухааны чиглэлээр үүсгэн байгуулсан. 

Францын дүрслэх урлагийн Академи (франц. Académie des Beaux-Arts) нь 1803 онд Францын Уран зураг, уран баримлын академи (1648 онд үүсгэн байгуулагдсан, 1793 онд татан буугдсан), Францын хөгжмийн академи (1669 онд байгуулагдсан), Францын Ардын академи (Францын Ардын академи), 1671); 1816 оноос хойш академийн албан ёсны статус; одоогоор кино урлаг, гэрэл зургийн хэсгүүд нэмэгдсэн; 57 суудал, үүнээс 2010 оны нэгдүгээр сарын 1-ний байдлаар 48 суудал эзэлжээ.

Францын Ёс суртахуун, улс төрийн шинжлэх ухааны академи (франц. Académie des sciences morales et politiques), 1795 онд байгуулагдсан, 1803 онд татан буугдсан, 1832 онд дахин сэргээн байгуулагдсан; одоогоор дараах хэсгүүдтэй байна: философи; ёс суртахууны шинжлэх ухаан, социологи; хууль тогтоомж, нийтийн эрх зүй, хууль зүй; улс төрийн эдийн засаг, статистик, санхүү, түүх, газарзүй.
Рован их сургууль

## Рован их сургууль
Рован их сургууль нь Нью Жерси мужийн Гласборо хотод байрладаг улсын судалгааны их сургууль бөгөөд Стратфорд хотод анагаах ухааны кампус, Кэмден хотод анагаах болон академик кампустай. Уг сургууль 1923 онд Гласборо Нормал Сургууль нэртэйгээр, 107 оршин суугчийн хандивласан 10 гектар талбайд байгуулагдсан. 1958–1992 оны хооронд Glassboro State College, 1992–1997 оны хооронд Rowan College of New Jersey нэртэй байжээ.

Өдгөө тус сургууль нь 14 коллеж, сургуулийг багтаасан бөгөөд нийт элсэгчдийн тоо 19,600 орчим байна. Рован нь бакалавр, магистр, доктор, мэргэжлийн зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Судалгааны идэвх өндөртэй ангилалд багтдаг.

2017 оны намар элссэн оюутнуудын тоо 15,401 бакалавр, 2,045 магистр байжээ. Эдгээр оюутнууд нь АНУ-ын 38 муж болон 34 улсаас ирсэн байна. Сургуулийн нийт элсэлтийн түвшин 53.0% байна.

2017 оны статистик мэдээлэлд үндэслэвэл SAT-ийн уншлага хэсгийн оноо 25%-д багтсан оюутнууд 530 оноо, 75%-д багтсан оюутнууд 630 оноо авч байсан бол SAT-ийн математик хэсгийн хувьд 25%-д багтсан нь 510, 75%-д багтсан нь 620 оноотой байжээ. Харин 2016 оны намар элссэн оюутнуудын дундаж GPA 3.46 байсан.
Үл хөдлөх хөрөнгийн шилжүүлгийн татвар

Мөнхийн өмч хөрөнгийг тухайн нутаг дэвсгэрт шилжүүлэх эрхийн үндсэн дээр муж, аймаг, эсвэл орон нутгийн засаг захиргаанаас ногдуулж болох татварыг үл хөдлөх хөрөнгийн шилжүүлгийн татвар гэж нэрлэнэ.

**Хувь хэмжээ**

**АНУ-д нийт шилжүүлгийн татварууд маш бага (жишээлбэл, Колорадо мужид 0.01%)-аас нэлээд өндөр (Питтсбург хотод 4%) хүртэл хэлбэлздэг.**

АНУ-ын зарим мужид худалдан авагчийн төлөв байдал эсвэл орлогын түвшнээс шалтгаалан тодорхой төрлийн худалдан авагчдад зориулсан тусгай хөнгөлөлтүүдийг багтаасан төрөл бүрийн шилжүүлгийн татварын хуультай байдаг. Жишээлбэл, Мэрилэнд мужид тодорхой "анхны худалдан авагчдыг" нийт татварын тодорхой хувиас чөлөөлдөг эсвэл үл хөдлөх хөрөнгийн борлуулалтын үнийн тодорхой хэсгийг бүрэн чөлөөлдөг.

Зарим АНУ-ын захиргааны нэгжүүд илүү өндөр үнэтэй үл хөдлөх хөрөнгийн борлуулалтад ногдуулах шилжүүлгийн татварыг нэмэгдүүлэх замаар орон гэргүйдэл зэрэг асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор шилжүүлгийн татварыг нэмэгдүүлэхийг эрмэлзэж байгаа нь маргаантай сэдэв болоод байна. 2022 оны Чикагогийн "Bring Chicago Home" санаачилга нь 1 сая ам.долларын үнийн дүнтэй хэлцлүүдэд ногдуулах шилжүүлгийн татварыг **253%-иар нэмэгдүүлэх**, өөрөөр хэлбэл **2.65% буюу нэг сая ам.доллар тутамд 26,500 ам.доллар** болгохыг зорьж байна. Энэ нь орон сууц болон арилжааны үл хөдлөх хөрөнгүүдэд хоёуланд нь хамаарна.

Өөр нэгэн хэлбэлзэл нь энэ төрлийн татварыг талууд **хууль ёсоор хувааж төлөх шаардлага** эсвэл **орон нутгийн заншил** болох явдал юм. Жишээлбэл, **Вашингтон, D.C.-д 2.2%-ийн шилжүүлгийн татварыг ерөнхийдөө худалдагч ба худалдан авагч нар хувааж төлдөг.**
Импьютэд (тооцоот) түрээс

**Импьютэд түрээс (Imputed rent)** гэдэг нь хувь хүн өөрийн эзэмшиж буй хөрөнгийнхөө төлөө төлөх байсан түрээсийн үнэ юм. Энэ ойлголт нь аливаа хөрөнгө (капитал бараа)-д хамаарах боломжтой ч, хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг салбар нь орон сууцны зах зээл бөгөөд үүнд өмчлөгч тухайн өөрийн эзэмшиж буйтай адил орон сууцанд амьдрахын тулд төлөх байсан түрээсийн үнийг хэмжихэд хэрэглэгддэг. Орон сууцны импьютэд түрээсийг тооцоолох нь үндэсний тооцооны системд эдийн засгийн идэвхжилтийг хэмжихэд зайлшгүй шаардлагатай. Хөрөнгийн эзэд бодит түрээс төлдөггүй тул тэдний импьютэд түрээсийг шууд бус аргаар хэмжих хэрэгтэй болдог.

Импьютэд орон сууцны түрээс гэдэг нь эдийн засгийн **"импьютейшн" (тооцооллын)** онолыг үл хөдлөх хөрөнгөд хэрэглэж буй хэлбэр бөгөөд энэ нь тухайн зүйлийн үнэлгээ нь уг зүйлийг бүтээхэд зарцуулсан зардлаас илүүтэйгээр **худалдан авагч ямар үнэ төлөхөд бэлэн байгаагаар** тодорхойлогдоно гэсэн санаанд тулгуурладаг. Энэ тохиолдолд зах зээлийн түрээсийн үнийг ашиглан тухайн өмчлөгчид ногдох өгөөжийг (үнэ цэнэ) тооцоолдог. Иймээс, импьютэд түрээс нь байшин түрээслэгч болон өмчлөгч хоёрын эдийн засгийн шийдвэрийг харьцуулах боломжийг олгодог.

Албан ёсоор авч үзвэл, **эзэмшигч нь өөрөө оршин суугч байх** үед түрээслүүлэгч–түрээслэгч гэсэн харилцаа тасалддаг (богиносдог). Жишээ болгон дараах загварыг авч үзье: А болон В гэсэн хоёр хүн байг, тэд тус бүр нэг үл хөдлөх хөрөнгөтэй. Хэрэв А нь В-гийн байранд амьдарч, В нь А-гийн байранд амьдарч байвал хоёр санхүүгийн гүйлгээ явагдана — тэд харилцан бие биедээ түрээс төлнө. Гэтэл хэрэв А ба В хоёулаа өөрийн байранд амьдарч байвал бодит мөнгө солилцохгүй боловч эдийн засгийн хувьд яг ижил харилцаа хадгалагдана: хоёр эзэмшигч, хоёр оршин суугч байна, харин эдгээрийн хоорондын харилцаа зах зээлээр дамжихгүй болсон байна. Хэрэв өмчлөгч болон оршин суугч хоёр тусдаа хүмүүс байсан бол төлөгдөх байсан түрээсийн мөнгийг **импьютэд түрээс** гэж нэрлэнэ.

Импьютэд түрээсийг өөрөөр ойлгох нэг арга нь тухайн хөрөнгөнд хийгдсэн хөрөнгө оруулалтын өгөөж гэж үзэх явдал юм. Энэ үндэслэлээр, импьютэд түрээсийг зарим тохиолдолд **нөөцийн орлогын тооцоонд** оруулж болох бөгөөд энэ нь **өрхийн орлогын тэгш бус байдлын үзүүлэлтүүдийг** тооцоолоход хэрэглэгддэг.
Женесейо дахь Нью-Йоркийн Улсын Их Сургууль

**State University of New York College at Geneseo** нь Нью-Йорк мужийн Женесейо хотод байрлах улсын шинжлэх ухаан, хүмүүнлэгийн чиглэлтэй (liberal arts) коллеж юм. Энэ нь Нью-Йорк мужийн **төрийн хүндэт коллеж** бөгөөд Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулиудын (SUNY) системийн нэг хэсэг юм. Тус коллеж нь 1867 онд **"Wadsworth Normal and Training School"** нэртэйгээр багш бэлтгэх сургууль хэлбэрээр байгуулагдсан бөгөөд 1948 онд Нью-Йоркийн Улсын Их Сургуулийн шинэ системийн нэг хэсэг болж, **төрийн шинжлэх ухаан, хүмүүнлэгийн чиглэлтэй коллеж** болон өөрчлөгджээ.SUNY Geneseo-ийн анхны өвөг болох сургууль нь 1867 онд Нью-Йорк мужийн хууль тогтоох байгууллагын шийдвэрээр **"Wadsworth Normal and Training School"** нэртэйгээр байгуулагдсан. Гэвч нээлтээс нь өмнө, тухайн хууль тогтоогчид шинэ коллежийн нэрийг өөрчилж, **"Geneseo Normal and Training School"** болгон 1871 оны 9-р сарын 13-нд албан ёсоор нээжээ.

1962 онд сургууль нь өнөөгийн нэр болох **"State University of New York College at Geneseo"**-г авсан. Түүнээс хоёр жилийн дараа буюу 1964 онд тус сургууль боловсролоос өөр чиглэлийн **дүрмийн дөрвөн жилийн бакалаврын зэрэгтэй** хөтөлбөрүүдийг санал болгож эхэлсэн байна.**Geneseo** бол улсын шинжлэх ухаан, хүмүүнлэгийн чиглэлтэй коллеж бөгөөд 61 бакалаврын мэргэжил, 5 магистрын хөтөлбөр, 67 салбар хоорондын туслах мэргэжил (minor)-тэй.

Хамгийн түгээмэл мэргэжлүүдийг нэрлэвэл (ихээс бага руу дарааллаар):

**боловсрол**, **бизнес**, **нийгмийн ухаан**, **биологи**, **сэтгэл судлал** юм.
Брүклин коллеж

##### Брүклин коллеж Брүклин коллеж нь АНУ-ын Нью-Йорк хотын Бруклин дахь улсын их сургууль юм. Энэ нь Нью-Йорк хотын их сургуулийн системийн нэг хэсэг бөгөөд 2023 оны намрын байдлаар Брүклины Мидвуд болон Флатбуш хэсэгт байрлах 35 акр (14 га) кампус дээр 14,000 орчим оюутан элсүүлдэг. Нью Йорк хотын анхны олон нийтийн хамтарсан боловсролын либерал урлагийн коллеж ба‚ энэхүү коллежийг 1930 онд эмэгтэйчүүдийн коллеж байсан Хантер коллежийн Брүклин салбар, эрэгтэйчүүдийн коллеж байсан Нью-Йорк хотын коллежийн Бруклин салбарууд нэгдэж байгуулсан.  Нэгэнт төлбөргүй болсон хотын 1975 оны төсвийн хямралын улмаас үнэ төлбөргүй сургалтын бодлогыг зогсоосон. Тус коллеж мөн үндсэн кампусдаа нэгдсэн. Брүклин коллежийн нэр хүндтэй төгсөгчдийн дунд АНУ-ын сенаторууд, холбооны шүүгчид, АНУ-ын санхүүгийн дарга нар, олимпчид, гүйцэтгэх захирлууд, Академийн шагнал, Эмми шагнал, Пулитцерын шагнал, Нобелийн шагналтнууд багтдаг. US News & World Report-аас тус сургуулийг 2021 оны байдлаар Бүс нутгийн коллеж (Хойд бүс)-ээр 62-р байранд, "Нийгмийн хөдөлгөөнт байдлын шилдэг гүйцэтгэл"-ээр 6-р байранд, "Улсын шилдэг сургуулиуд"-аар 15-т, "Ахмад дайчдын шилдэг коллеж"-оор 33-т тус тус тэнцсэн байна.
Импэйр Мужийн их сургууль

Импэйр мужийн Их Сургууль (SUNY Empire) нь Нью-Йорк хотын Саратога Спрингс мужид төвтэй, олон нийтийн их сургууль юм. Энэ нь Нью-Йорк хотын их сургуулийн (SUNY) системд харьяалагддаг. Импэйр Их Сургууль нь олон цэгт сургалт явуулдаг байгууллага бөгөөд холын зайнаас суралцах төлөвлөгөөг зайны сургалтын төвөөр дамжуулан дэлхий даяар мэргэжлийн бакалавр, магистр, докторын зэрэг, түүнчлэн холбогдох бусад зэрэг олгодог. Их сургуульд ойролцоогоор 12,000 бакалаврын оюутан суралцаж, хүлээн авалтын хувь 51% байдаг. Энэхүү их сургууль нь Дунд боловсролын  улсын дээд комиссоор гэрчилгээжсэн. Түүнчлэн Сургалтын Дээд Сургууль нь магистрын зэрэг олгодог. Импэйр Стейт Их сургуулийн Олон Улсын Хөтөлбөрийн Төв нь Ливан, Америкийн  шинжлэх ухаан‚ технологийн их сургууль‚ Чех, Грек зэрэг орнуудад тусгай хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. 2005-2010 онд Импэйр Стейт Их сургууль Туркийн Анадолу их сургуультай хамтран MBA хөтөлбөрийг санал болгож байсан. Мөн энэ их сургууль нь UAW-ford их сургууль‚ Америкийн нэгдсэн ган үйлдвэрлэгчид, корпорацийн зээлгүй сургалт‚ тэнгисийн цэргийн коллежийн хөтөлбөр‚  мөн олон улсын цахилгааны ажилчдын ахан дүүс зэрэг байгууллагуудтай хамтран сургалтын боломжийг зохион байгуулдаг. Импэйр Стейт Их сургуулийн захиргааны газрууд Нью-Йорк мужийн Саратога Спрингс хотод байрладаг.
Анри Маршаль

**Анри Маршаль** (франц. *Henri Marchal*; 1876 оны 6-р сарын 24-нд Парис хотод төрсөн —1970 оны 4-р сарын 10-нд Сием Реап хотод нас барсан) — францын уран барималч бөгөөд төрийн албан хаагч. Тэрээр амьдралынхаа ихэнх хугацааг Камбожийн урлаг, археологийн судалгаа, түүнчлэн Камбожийн Ангкор бүс дэх археологийн дурсгалт газруудын кхмерийн дурсгалуудыг хамгаалах, сэргээн засварлахад зориулжээ.

## Намтар 
1895 онд бакалаврын зэрэг хамгаалсны дараа Анри Маршал архитектурын чиглэлээр  École des Beaux-Arts сургуульд элсэн орж, Гастон Редоны семинарт сууж байсан ажээ.

1905 онд тэрээр Камбожийн иргэний барилгуудын байцаагчаар томилогдсон. 1910 онд тэрээр кхмер хэлээр лиценз авч, Пномпень дахь Францын Алс Дорнодын хүрээлэнгийн (EFEO) музейн туслах эрхлэгчээр томилогдсон. 1912 онд түүнийг Сайгон руу Кочин бүс нутгийн иргэний барилгын ажлын байцаагчаар илгээжээ.

1916 онд түүнийг музейн дэргэдэх ажлыг удирдахаар Ангкор руу илгээсэн байна. Тэрээр Ангкор Ватыг цэвэрлэж, Ангкор Том хотын төв дэх гол дурсгалт газруудын малтлагын ажлыг үргэлжлүүлсэн юм. 

1948-1953 онд тэрээр Бапхуон (1948), Бантай Кдей, Преах Хан, Томманон (1950) зэрэг  Ангкор Ватын баруун хурдны замын дагуух барилгуудыг сэргээн засварлах ажлыг удирдаж байсан. 1954-1957 онд шинээр байгуулагдсан Лаосын вант улсын Түүхийн дурсгалт газруудын техникийн зөвлөх, нийтийн ажил хариуцсан захирлаар томилогдсон.

1957 онд тэтгэвэрт гарсны дараа Маршаль Сием Реап хотод суурьшсан бөгөөд 1970 онд нас барах хүртлээ тэнд амьдарсан.
Уильям Рамзай

Сэр **Уильям Рамзай** (англи. *Sir William Ramsay*; 1852 оны 10-р сарын 2-нд төрсөн – 1916 оны 7-р сарын 23-нд нас барсан) - 1904 онд химийн салбарт Нобелийн шагнал хүртсэн Шотландын химич, физикч. Тэрээр неон, аргон, криптон, ксеноныг нээсэн бөгөөд тэдгээр нь гелий, радонтой хамт шинэ элементүүдийн тусдаа бүлэг болох үнэт хий үүсгэдэг болохыг харуулсан.

## Намтар 
Уильям Рамзай 1852 оны 10-р сарын 2-нд Глазго хотод төрсөн.

Уильям Рамзайгийн өвөг эцэг нь химич, будагчдад зориулсан төрөл бүрийн химийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, тухайлбал, модны спирт, Тернбуллийн хөх гэх мэт үйлдвэрт ажилладаг байсан ба практик судалгаа хийж, калийн бихроматыг анхлан ашигласан хүмүүсийн нэг юм. Тэрээр Глазго хотод анхны химийн нийгэмлэг байгуулж, ерөнхийлөгч нь болж байсан. Тэрээр үеэл Элизабет Кромбитэй гэрлэж, дөрвөн хүүхэдтэй болжээ.

Уильям Рамзайгийн эцэг Глазгогийн их сургуулийг төгссөн бөгөөд төмөр замын инженерээр ажиллаж байжээ. Тэрээр Кэтрин Робертсонтой гэрлэжээ.

Уильям Рамзайгийн авга ах нь алдарт геологич Сэр Эндрю Рамзай юм.

Уильям Рамзай арван нас хүртлээ бэлтгэл сургуульд суралцаж, англи, франц, латин хэл, арифметикийн чиглэлээр суралцжээ. Мөн тэрээр залуу насандаа хөгжим сурч, хөлбөмбөгт маш их дуртай байсан ажээ. 1862 оноос Рамзай Глазгогийн академид суралцаж, дөрвөн жилийн дараа Их сургуульд элсэн орсон байна.

Уильям хүү Грахамын номыг уншсаны дараа химийн хичээлд сонирхолтой болсон. Аав нь Рамзайд калийн хлорат, фосфор, хүхрийн хүчил, химийн шилэн эдлэлүүдийг бага хэмжээгээр өгч, ирээдүйн эрдэмтэн анхны туршилтаа гэрийн лабораторид хийж, хүчилтөрөгч, устөрөгч зэрэг энгийн бодисуудыг гаргаж авч, энгийн шилэн савыг үлээж сурсан байна.

16 настайдаа Уильям Рамзай эцэст нь химич мэргэжлийг сонгосон. 1869 онд тэрээр профессор Т.Андерсон, Д.Фергюсон нарын химийн лекцэнд хамрагдаж, Р.Тетлокийн лабораторид нэгэн зэрэг ажиллаж, чанарын болон тоон шинжилгээний курст суралцжээ. 1870 оны сүүлээр Рамсей Герман руу явсан бөгөөд Р.Бунсений лабораторид ажиллаж эхэлсэн боловч Франц-Пруссын дайн түүнийг нутаг буцахад хүргэв. 1870 оны 11-р сарын 7-ноос тэрээр Уильям Томсоны (Лорд Келвин) байгалийн философийн лекцэнд хамрагдаж эхлэв.

Эрдэмтэн химийн хичээлээс гадна Норвеги, Итали, Латин зэрэг хэлийг судлахад маш их цаг зарцуулсан.

1881 оны 8-р сард тэрээр Маргарет Бьюкенантай гэрлэжээ.

1910 оны 3-р сард Рамзай Их сургуулийн коллежоос огцорсон боловч өөрийн лабораторид шинжлэх ухааны судалгаагаа үргэлжлүүлэв.

Туршилтын явцад эрдэмтэн удаа дараа цацраг туяанд өртөж, улмаар хорт хавдар туссан байна. 1915 оны сүүлээр Рамзай хагалгаанд орсон ч тайвширсангүй. Уильям Рамзай 1916 оны 7-р сарын 23-нд нас баржээ.

Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Буффало улсын их сургууль

**State University of New York Buffalo State University** нь Нью-Йорк мужийн Буффало хотод байрлах улсын их сургууль юм. Энэ нь **State University of New York (SUNY)** системийн нэг хэсэг юм. Buffalo State University нь 1871 онд багш нарыг бэлтгэх зорилгоор Buffalo Normal School нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Одоо тус сургууль 79 төрлийн бакалаврын мэргэжлийн чиглэл, 11 төрлийн хүндэт дипломын сонголт, 11 төрлийн бакалаврын дараах багшийн гэрчилгээний хөтөлбөр, мөн 64 төрлийн магистрын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.

Buffalo State их сургууль нь 79 төрлийн бакалаврын мэргэжлийн чиглэл, 11 төрлийн хүндэт дипломын сонголт болон 64 төрлийн магистрын хөтөлбөр, үүнд 11 багшийн гэрчилгээ олгох хөтөлбөрийг санал болгодог. 51 багш нь SUNY-ийн Захиралын Шилдэг Багшийн шагнал авсан бол 7 багшийг SUNY-ийн Онцгой Багшийн профессорын албан тушаалаар шагнасан байна.

Buffalo State-ийн хичээлийн 80-аас дээш хувь нь 40-аас бага оюутантай явагддаг. Бакалаврын голчлон судлах мэргэжлийн хичээлүүдийн бүлгийн хэмжээ ихэвчлэн 12-15 оюутнаас бүрддэг. 2016 оны байдлаар 49 багш нь SUNY-ийн Захиралын Шилдэг Багшийн шагнал авсан байна.

Buffalo State их сургуулийг АНУ-ын U.S. News & World Report-ын “Best Colleges 2012” жагсаалтын **Хойд бүсийн шилдэг улсын их сургууль (regional universities – north)** ангилалд 31-д ranked (эрэмбэлэгдсэн) байв.