open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Девин Бүүкер

**Девин "Армани" Бүүкер** (; 1996 оны аравдугаар сарын 30-нд төрсөн) Америкийн Үндэсний Сагсан бөмбөгийн Холбоо (NBA)-ны Финикс Санс багт харьяалагддаг мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин. 2015 оны NBA-гын драфтын 1р тойргын 13-р сонголоор сонгогсон. 2014 Макдональдсын Бүх Америкийн Тоглолтод оролцсон. Тэрээр нэг жил Кентаккийн Их Сургуульд суралцаж, коллежийн сагсан бөмбөгийн тэмцээнд оролцож байв. Түүний эцэг Мелвин Бүүкер НБА-гийн гурван өөр багт тоглож байсан.

## Мэргэжлийн тамирчны замнал
### 2016-17 оны улирал
НБА-гийн зуны лигт тэрээр Нью Орлеанс Пеликанс багийн эсрэг 31 оноо, 9 удаа самбараас бөмбөг авчээ. Үүнээс гадна мөн л Нью Орлеанс Пеликансын эсрэг 11 сарын 4-нд өөрийн замналынхаа дээд үзүүлэлт буюу 38 оноог авснаар баг нь нэмэлт цагт 112:111 харьцаатай хожиж байв. 2 өдрийн дараа Лос Анжелес Лэйкерсийн эсрэг тоглолтод 39 оноо авч, өмнөх амжилтаа ахиулсан. Мөн Девин Бүүкер 19 нас буюу хамгийн залуудаа 1000 оноонд хүрсэн дөрөв дэх "залуу тоглогч" болсон бөгөөд түүний өмнө нь Леброн Жеймс, Коби Брайант, Кевин Дюрант нар бичигддэг юм байна. 11 сарын 21-нд Вашингтон Визардсын эсрэг тоглолтод 30 оноо авсан. Энэ нь түүний замналын 9 дэх 30-аас дээш оноо авсан тохиолдол. Ингэснээр тэр 21 нас хүрэхээс өмнө 9 болон дээш тоглолтод 30+ оноо авсан, түүхэн дэх 7 дахь тоглогч болсон юм. Мөн 2004-05 оны улирлаас хойш замналынхаа эхний 90 тоглолтын дундаас 9-өөс олон тоглолтод 30+ оноо авсан тоглогч Дэвин Бүүкэрийг нэмээд 4 байдаг ба Кайри Ирвинг, Блэйк Гриффин, Стефен Карри нар юм. Мөн тэрээр 2017 оны 3-р сарын 26-ны өдөр Бостон Сэлтикс багийн эсрэг 70 оноо авч, хувийн дээд амжилтаа 39 байснаа шинэчилж тогтоов. Энэ нь НБА-гий түүхэнд 20 настайдаа 70 оноо авсан анхны тохиолдол болсон бөгөөд 70 оноо авсан ердөө 6-хан тоглогчдийн нэг болжээ. Сонирхолтой нь яг жилийн өмнөх 2016 оны 3-р сарын 26"ны өдөр Лос Анжелес Лэйкэрс багийн талбайд Финикс Санс баг зочлон тоглоход Коби Брайант түүнд өөрийн нэрийн пүүзэн дээрээ "Домог болоорой" гэсэн бичигтэй, гарын үсэгтэй пүүзээ бэлэглэж байжээ.

## Хувийн амьдрал 
Бүүкер нь Вероника Гутьеррес ба Мэлвин Бүүкер нарын хүү бөгөөд эцэг нь 1994 онд Миссурид онооны хамгаалагчаар тоглодог байхдаа оны шилдэг 8 тоглогчийн тоонд багтаж байсан. Вероникагийн төрөлх хот Мичиганы Гранд Рапидст байх, Континентал сагсан бөмбөгийн холбооны Гранд Радидс Хүүпс багт Мэлвин тоглож байх үед тэд танилцжээ. Аав нь олон улсын түвшинд мэргэжлийн сагсан бөмбөгчийн замналаа хөөж байх үед Бүүкерийг ээж нь Мичигандаа өсгөсөн юм. Тэр зуны улиралд байнга аав дээрээ очдог байв. Бүүкерийн сагсан бөмбөгийн IQ өндөр бөгөөд түүнд сагсан бөмбөг тоглох чадварыг аав нь зааж өгсөн байдаг.

## Сонирхолтой баримт 
Девин Бүүкэр болон түүний эцэг Мэлвин нар хоёул Коби Брайант, Кевин Гарнетт нарын эсрэг НБА-д тоглож байсан. 

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1996 онд төрсөн
Тат Луанг Их суварга

**Тат Луанг Их суварга** нь Лаосын үндэсний бэлгэдэл, лаос түмний их шүтээн болсон суварга бөгөөд 2000 гаруй жилийн тэртээ анхны шав нь тавигдаж, өдгөө Бурхан Буддагийн ариун чандрын хэсгийг хадгалж байгаа гэж үздэг.

Лан Сангийн хаан Сетатират 1563 онд жижиг тосгоныг нийслэлээ болгож, улмаар 1566 онд Тат Луанг Их суваргыг өнөөгийн хэлбэрээр нь босгосон гэж үздэг. Энэ ч үүднээс уг Их суваргын өмнө Сетатират хааны хөшөөг байгуулсан байдаг болно. Тухайн үеүүдэд Лаос орон хөрш улсуудын /1827 онд Сиамын армийн халдлага/ дайралтад удаа дараа өртөхөд Их суварга ихэд эвдэрч сүйрч байсан бөгөөд 20 дугаар зууны эхээр францууд 1900, 1930 онуудад сэргээн засварлах ажил хийсэн бөгөөд Тайландын Эрхэмсэг гүнж Сириндхорны ивээл дор 2003 онд дахин сэргээн засварлаж алтадсан байна.

Их суваргын баруун гар талд Тад Луанг сүм орших ба уг сүм нь Бурханы шашны төв сүм бөгөөд Лаосын Хамба ламтан залран суудаг тул төв сүм гэж ярьдаг болно. Жил бүрийн 11 дүгээр сард Лаосын цаг тооллын хуанлийн дагуу Тад Луанг Их суваргын баярыг тэмдэглэж, улс орны муж бүрийн хийдүүдээс лам хуврагууд залран ирж хурдаг бөгөөд, сүсэгтэн олон ирж мөргөл үйлддэг уламжлалтай.

Энэ суварга нь орчин үеийн Лаосын бэлгэ тэмдэг болж, өмнө тус улсын сүлд дээр байсан алх, хадуурыг авч оронд байрлуулсан байна.

Ангилал:Лаос
Бранденбургийн хаалга

**Бранденбургийн хаалга** нь XVIII зууны үед баригдсан, неоклассик хэв шинжийн уран барилга юм. Герман улсын нийслэл Берлин хотын Парисын талбайд оршдог. Бранденбургийн хаалга нь Герман улсын гол бэлгэдлийн нэг болсон түүхэн дурсгалд тооцогддог.  

Прусс улсын Фридрих Вильхелм II хааны зарлигаар 1788-1791 оны хооронд, уран барилгач Карл Готтхард Лангхансын зураг төслөөр баригдсан. Дэлхийн II дайны үеэр үлэмж их гэмтэж сүйрсэн бөгөөд 2000-2002 онд Берлиний Хөшөө Дурсгал Хамгаалах Сангийн дэмжлэгээр сэргээн засварласан. 

Бранденбургийн хаалга хүйтэн дайны үед Баруун, Зүүн Германыг тусгаарлаж байсан бөгөөд Берлиний хана нурах үед Германы эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг болж байсан.

Ангилал:Берлиний хөшөө дурсгал
Ангилал:Берлин дэх хаалга
Ангилал:Берлин-Митте
Ангилал:Германы үндэсний бэлгэ тэмдэг
Ангилал:Парисын талбай
Ангилал:Пруссийн архитектур
Ангилал:1790-ээд онд баригдсан
Ангилал:18-р зууны Берлиний түүх
Суфанувонг хунтайж

**Хунтайж Суфанувонг** (Suphanuvong) (1909 оны 7-р сарын 13-нд төрсөн-1995 оны 1-р сарын 9-нд нас барсан)- Лаосын улс төрийн зүтгэлтэн, Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсын анхны Ерөнхийлөгч. 

## Намтар 
Хунтайж Суфанувонг Луангпрабанг хотод 1909 оны 7-р сарын 13-нд Луангпрабангийн Хунтайж Бунхонгийн 22 дахь буюу отгон хүү болж төржээ. Суванна Фуматай эцэг нэгтэй юм. Вьетнамын Ханой хотод бага сургуульд сурч байгаад Франц Улс руу явсан. Гавр боомт хотод жил тойрон ажиллаж байхдаа марксист сургаальд автсан байдаг. Эцэг нэгт ахын адил Парисын иргэний инженерийн сургууль төгсөж, Францын ардын фронтын бослогын үйл ажиллагаанд оролцож байжээ.  

1939 онд Вьетнамд буцаж ирээд Вьетнамын төв бүсийн Нячанг хотын нийгмийн ажлын хэлтэст ажилсан байна. Энэ үед тэрээр зөвхөн Вьетнамтай хамтдаа тэмцэж тусгаар тогтнолоо олж авна гэж хатуу ойлголттой болсон бөгөөд Хо Ши Миний сургаалийг дагагч, Энэтхэг-Хятадын Коммунист намтай нэгдэн хөдөлгөөнд орсон байна. 

1945 онд Лаост эргэн ирж “Лао Иссара” /Эрх чөлөөт Лаос/ хөдөлгөөнийхөнтэй холбоо тогтоожээ. 1945 оны 10 дугаар сард Суфановонг Лаосын Батлан хамгаалах, чөлөөлөх армийн удирдагчаар томилогдсон. 1946 онд Лаосын арми Францын корпуст ялагдаж, Хунтайж Суфановонг шархадаж Меконг мөрнийг гаталж Тайландад орогнож байхдаа “Эрх чөлөөт Лаосын” түр Засгийн газрын Гадаад хэргийн болон Батлан хамгаалахын сайд байсан. 

1949 онд Тайландын эрх баригчид лаосын босогчдыг бэлтгэх төвүүдийг хаасан бөгөөд “Эрх чөлөөт Лаос” хөдөлгөөн таран, удирдагчид эх орон руугаа буцан ирж үйл ажиллагаагаа явуулах болсон. Энэ үеэс түүнийг “Улаан хунтайж” хэмээх хоч түүнийг дагалдах болсон. “Лао Иссара” хөдөлгөөнийг олон жил удирдан ажилсан. 

1975 оны 12 дугаар сараас 1991 оны 8 дугаар сар хүртэл БНАЛАУ-ын Ерөнхийлөгч, Ардын Ассамблейн даргаар ажилсан. Энэ хугацаанд ерөнхийдөө төвийг сахих бодлого баримталж байсан. 1991 оноос хойш ЛАХН-ын Төв Хорооны зөвлөхөөр ажиллаж байгаад 86 насандаа 1995 оны 1-р сарын 9-нд таалал төгссөн. 

Түүнийг нас барахад Лаос даяар 5 хоног гашуудал зарласан байдаг байна. 

Жич: 1980 оны 10-р сард БНМАУ-д айлчилж байсан. 

Ангилал:1909 онд төрсөн
Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Ангилал:Лаосын улс төрч
Керала

**Керала** (лат-га. *Kerala*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнө өмнөд биед оршдог **муж**.

38 мянган км² газар нутаг, 33 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь малаялам хэл|малаялам.

## Газар зүй 
thumb|left|160px|Физик газрын зураг
Керала нутаг Энэтхэгийн хойгийн өрнөд өмнөд үзүүрт оршдог. 

Лаккадивын тэнгис Өрнө Гат уулын нуруу хоёрын завсарт тогтсон. 

590 км, 11-120 км өргөн урт сунасан хэлбэртэй. Эргийн нам доор газар оршдог.

Нутгийн Анамуди уул (2695) нь Энэтхэгийн өмнөд хэсгийн хамгийн өндөр уул юм. 

Эрэг дагуу байгалийн сувагтай, 44 гол мөрөнтэй. Энэтхэгийн гадаргын усны 8% энд байна. 

Жилийн дундаж хур тунадас — 2923 мм. Дундаж температур — 19.8 °C — 36.7 °C.

Ургамал амьтнаар баян. Аянга, цунами гэх мэт байгалийн гамшиг тохиолддог. 

## Хүн ам зүй 
Керала газар нутаг бага, улсын дундажаас гурав дахин илүү шигүү хүн суурьшсан нутаг юм. 

2011 оны байдлаар хүн амын 93.9% бичиг үсэгт тайлагдсан. Хүний хөгжлийн илтгэлцүүр 0.790 байгаагаараа улсын хэмжээнд тэргүүн байр эзэлдэг. Ядуурлын түвшин ихээр буурсан. «Керала загвар» гэсэн үлгэр жишээ бий. 

Нутгийн хүн амын 96% нь мужийн албан ёсны хэл болох малаялам хэлээр хэлэлцэнэ. тамил, каннада хэлтэн мөн бий. 

Хүн амын 55% хиндү, 26% лал, 18% христ шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Тируванантапурам – 957,730 хүнтэй,
* Кочи – 677,381,
* Коёкор – 609,224.

## Түүх 
Керала нутаг эрт цагаас худалдааны боомт хавийн газар байсан. Чинжүү, халуун ногооны худалдаа явагддаг байв. 

Венад, Коёкорын вант улс оршин байсны дараа Португалын далайчид ирж колоничлон суусан. Дараа нь Франц, Нидерланд, Британийн мэдэлд шилжсэн. 

1947 онд Энэтхэг улс тусгаар тогтноход Траванкор, Кочин гэсэн хоёр вант улс Энэтхэгийн холбоонд нэгдэж Траванкор-Кочин муж үүсэн байгуулагдав. 1956 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар Мадрас мужаас Малабар тойргийг салган тус Траванкор-Кочинтой нэгтгэж Керала муж болгожээ. 

## Зураг 

Kerala backwaters, Houseboats 2, India.jpg
Kerala backwaters, Communism in Kerala, India.jpg
Kochi, Fishing, Fishermen, Kerala, India.jpg
Wonderla_Bangalore_BNC.jpg
High_Court_of_Kerala_Building.jpg
ThrissurPooram-Kuda.jpg

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Австрийн төрийн далбаа

**Австри улсын төрийн далбаа** нь улаан, цагаан, улаан өнгө бүхий хөндлөн байрлалтай ижил гурван хэсгээс бүрдэнэ. Одоогийн ашиглаж буй далбааг 18-р зуунаас эхлэн ашиглаж эхэлсэн ч 1918 онд албан ёсоор Австри улсын төрийн далбаа болжээ. Далбааны гол хэсэг буюу цагаан өнгөтэй хэсэгт Тэнгисийн цэргийн сүлд байрлана.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Төрийн далбаа
Тамил Наду

**Тамил Наду** (лат-га. *Tamil Nadu*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорно өмнөд биед оршдог **муж**.

130 мянган км² газар нутаг, 77 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь тамил.

## Газар зүй 
thumb|left|160px|Физик газрын зураг
Тамил нутаг Энэтхэгийн хойгийн дорно өмнөд үзүүрт оршдог. 

Керала, Карнатака, Андра Прадеш муж, Пүдүчерри нутагтай хиллэдэг. 

Дорнод талаараа Бенгалын буланд тулдаг. Эргийн урт 1076 км. 

Полк, Маннарын хоолойгоор Шри Ланкааас тусгаарлагдана.

Энэтхэгийн хойгийн өмнөд үзүүр Канякумари хушуу Тамилнаду нутагт байна.

Нутгийн өмнө, өрнөд, умард хязгаар уулархаг. Өрнө Гат, Дорно Гат, Нилгирийн нуруу сунайна.

Нутгийн төв хэсэг харьцангуй хуурай, тэгш өндөрлөг. Дорно хэсэг нам доор, үржил шимтэй. 

Нутгийн дундуур Кавери мөрөн урсдаг. Ургамал амьтнаар баян. Жилийн хур тунадас - 922 мм. 

## Хүн ам зүй 
Тамил Наду газар нутаг харьцангуй том мужуудыг харьцуулахад хотжилтын хувь 50% байгаагаар 1-р байранд ордог. 

2011 оны байдлаар хүн амын 80.3% бичиг үсэгт тайлагдсан. 

Хүний хөгжлийн илтгэлцүүрээр улсдаа 6-р байрт буюу 0.736 нэгж байна.

Нутгийн хүн амын 88% нь мужийн албан ёсны хэл болох тамил хэлээр хэлэлцэнэ. Тэлүгү (8%), каннада (2%), урдү (2%) хэлтэн мөн бий. 

Хүн амын 88% хиндү, 6% лал, 6% христ шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Ченнай – 7,088,000 хүнтэй,
* Коймбатур – 1,601,438,
* Мадурай – 1,561,129,
* Тиручирапалли – 916,674,
* Тируппур – 877,778.

## Түүх 
Тамил хэл эртнээс эдүгээ хүртэл өөрчлөгдөлгүй хадгалагдан үлдсэн хэл юм. 

Тамилнаду нутагт Чера, Чола, Пандя зэрэг хаант засагт улсууд оршин байв. 

9-р зуунаас Чола улс хүчирхэгжин хол ойрыг нэгтгэсэн гүрэн болсон. 14-р зуунаас Вижаянагар улсын харьяанд оров. 

18-р зуунаас Франц, Британийн колоничлол Тамилнадуд нэвтэрсэн. 

1947 онд Энэтхэг тусгаар тогтноход Мадрас муж болон өөрчлөн байгуулагдсан. 

1956 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар зарим нутгийг зэргэлдээх мужид шилжүүлсэн.

1969 онд мужийн нэрийг Тамилнаду (нутгийн хэлээр «тамил орон» гэсэн утга) болгон өөрчлөв.

## Зураг 

Bull and Elephant statue at Thanjavur Airavatesvara Temple..JPG
Beautiful_view_of_Podhigai.JPG
A_building_in_Chennai.JPG
Chennai Central interior.jpg

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Цаас

**Цаас** нь Хятад улсаас үүсэлтэй гэж үздэг.  НТӨ II зуунд Хятадын хааны зөвлөх Цай Лунь хаандаа цаас хийх аргыг үзүүлжээ. Цай Лунь модны холтос, хуучин даавуу, хуучин загасны тор зэрэг олон төрлийн түүхий эдийг хольж усанд буцалгаад, холимог шингэнээ нарийн хулсын чийрсэн дээр жигдхэн тарааж хатаах замаар нимгэн цаасыг  гаргажээ. Ийм төрлийн цаас нь үсэг бичихэд тохиромжтой ба өртөг бага учир нийтийн хэрэгцээнд нийцжээ. Тиймээс Хятадын Аньхуй мужийн Сюань Жоуд хийсэн торгон цаас нь дээд зэргийн чанартай. Цаас нь Цай Лун хаандаа үзүүлэхээс өмнөх үеийн цаас олдсон.

## Он цагийн хэлхээр 
* НТ 105 онд — Хятад улсад Цай Лунь цаас бүтээв. 
* НТ 600 онд — Солонгос улсад цаас хийжээ. 
* НТ 625 онд — Японд улсад цаас хийсэн байна.

## Дахин боловсруулалт 
Цаас дахин боловсруулахын тулд холигч бутлагч, ижил хэмжээтэй хоёр жааз, цэвэрлэгээний бамбалзуур, хүндрүүлэгч хэрэглэнэ. 

# Хэрэглэсэн, хаягдал цаасаа цэвэр хадгал
# Хаягдал цаасаа угаана (хувцас даавуу угааж байгаа юм шиг угаана)
# Угаасан цаасаа сайтар дэвтээнэ (8-12 цаг буюу шөнөжин хонуулж болно)
# Дэвтээсэн цаасаа жижиглэж ур (нэрийн хуудас шиг хэмжээтэй байж болно)
# Урсан цаасаа гал тогооны холигчинд устай хамт хийж бутал (зутан шөл шиг болгоно)
# Нэг жаазандаа сийрэг тааран даавуу тат. 
# Даавуугаар бүрээгүй жаазаа доошоо харуулна.
# Даавуугаар бүрсэн жаазаа дээшээ харуулна. 
# Хоёр жаазаа нүүрээр нь нийлүүлнэ. 
# Томхон устай сав бэлтгэнэ. (жааз хангалттай хэмжээнд багтахаар байна)
# Хоёр нийлүүлсэн жаазандаа цаасны зутангаа жигд хийж тараана. (усандаа нааш цааш хөдөлгөж эвтэйхэн тараана)
# Хоёр жаазаа давхарлаад хүндрүүлэгчээр дар. 
# Цэвэрлэгээний бамбалзуураар илүүдэл усыг шингээж ав. 
# Сайтар хатаагаад шинэхэн муутуу шиг цаастай болно. 
Н.Хулан, A Year to remember, 2019 оны хоёр дахь хэвлэл, 52 долоо хоногийн турш шинэ зүйлс суралцсан тэмдэглэл бүхий номны Тав дахь долоо хоногийн туршилт дээрээс "Цаас дахин боловсруулсан нь" хэсгээс цаас хэрхэн дахин боловсруулах тухай дэлгэрүүлж уншиж, гар зургийг харж болно. 

## Гадаад холбоос 
Цаас, бар, ном бий болсон нь

Цаас хийх арга

Цаас дахин боловсруулсан нь

Модоор цаас хэрхэн хийх вэ?

## Цахим холбоос 

Ангилал:Цаасны үйлдвэрлэл
Ангилал:Хэвлэлийн материал
Ангилал:Номын хэвлэл
Ангилал:Албаны өрөөний материал
Ангилал:Муутуу
Гоа

**Гоа** (лат-га. *Goa*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнөд биед оршдог **муж**.

3702 км² газар нутаг, 1.5 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь конкан.

## Газар зүй 
thumb|left|140px|Нутгийн хуваарь
Гоа нутаг бол Энэтхэг дотроо харьцуулахад нутаг дэвсгэр бага муж юм. 

Энэтхэгийн хойгийн өрнөд хэсэг, Арабын тэнгисийн эрэгт оршдог. 

Эргийн урт - 101 км. Нутгийн бие өмнөөс умарш 105 км урт, баруунаас зүүнш 65 км өргөн. 

Энэтхэгийн Махараштра, Карнатака хоёр мужтай хиллэдэг. 

Гоа нутаг дотроо өмнөд, умард хоёр тойрогт хувагдана. 

Энэтхэгийн өрнөд хэсгийн Конкан хэмээх эрэг газрын нэгэн багахан зай Гоад хамаарагддаг. 

Тэнгисийн эрэг, Өрнө Гатын нуруу, Декканы тэгш өндөрлөг гэж гурван янз тогтоцтой.  

Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Сонсогор уул (1167 м). Мандави, Зувари мэтийн гол горхитой. 

## Хүн ам зүй 
Гоа хүн амын тооны цөөнөөр Сикким, Мизорам, Аруначалпрадеш мужийн дараа 4-р байрт бичигддэг. 

62% нь хот газар оршин суудгаар мужуудын хотжилтын эрэмбээр 1-р байрт ордог.

1987 оны хууль ёсоор конкан хэл албан ёсны ганц хэл юм. Гэвч марати хэлийг хэрэглэх хэрэг гардаг. 

Хүн амын төрөлх хэлийг үндэслэвэл: 61% конкан, 19% марати, 7% каннада, 5% хинди хэлтэй. 

Хүн амын 66% хиндү, 26% христ, 8% лалын шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Гол хот (2011 оны байдлаар):
* Васко-да-Гама
* Панажи

## Түүх 
Гоа нутаг Дели, Вижанагар, Гулбарга, Бижапурийн эзний мэдэлд орж явсаар 1510 онд Португалын мэдэлд орж, Португалийн Энэтхэг дэх колонийн төв болжээ. 

1947 онд Энэтхэг улс тусгаар тогтнож Энэтхэгийн хойг дахь Португалын колонийг Энэтхэг улсад шилжүүлэн өгөхийг шаардахад Португал зөвшөөрөхгүй Энэтхэг дэх  салангид байгаа хэд хэдэн колони сууринаа цэргээр сахин хамгаалжээ. 

1961 онд Энэтхэгийн цэрэг Португалын колони Гоа, Даман, Диуг зэрэг дайран эзэлж авсан ба улсаас шууд захирах холбооны нутаг гэсэн нутаг болгожээ. 

1974 онд Португалын төр засгаас Гоаг харьяалах Энэтхэгийн бүрэн эрхийг хүлээн зөвшөөрсөн.

1987 онд Гоа холбооны нутаг гэсэн засаг захиргааны нэгжээ больж муж гэсэн нэгж бүхий нутаг болов.

## Зураг 

Terekhol, Goa, Palms in typical Goan landscape.jpg
Old Goa, Se Cathedral 2.jpg
Mandrem Beach and Mandrem River, Mandrem, Goa, India.jpg
Morjim Beach, Goa, India, Arabian Sea.jpg
Anjuna, Goa, India, Holy Hindu cows.jpg
Sunset at the Querim Beach, sun in the sky and trees, Goa, India.jpg
Goa_Braun_Hogenberg.jpg
Sé de Santa Catarina.jpg
India Goa Women planting.jpg
Margao railwaystation.JPG

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Португалын Энэтхэг дэх колоничлолын түүх
Чхаттисгарх

**Чхаттисгарх** (лат-га. *Chhattisgarh* ) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн төвд оршдог **муж**.

135 мянган км² газар нутаг, 28 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь хинди.

## Газар зүй 
thumb|left|180px|Мужийн сүлд мод
Чхаттисгарх нутаг Энэтхэгийн хойгийн төв хэсэгт оршдог. 

Мадяпрадеш, Махараштра, Телангана, Орисса, Жарканд, Уттар Прадеш мужтай хиллэдэг.

Нутгийн өмнөд, умард хэсэг уултай, өндөрлөг, төв хэсэг үржил шимт тал байна. Умард зах Инд-Гангын нам доор газрын хэсэг болно. Нутгийн 40% ой модоор хучигдсан.

Риханд, Маханади, Индравади зэрэг гол мөрөн, Читракот, Амритдара хүрхрээтэй.

Зундаа 30 °C - 45 °C, өвөлдөө  0 - 25 °C халуун байна.

## Хүн ам зүй 
Чхаттисгарх хүний хөгжлийн илтгэлцүүр 0.358 байгаагаараа улсдаа сүүл мушгиж буй муж юм.

Хүн амын 71.0% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 81.4%, эмэгтэйд 60.6% байна. 

Хотын хүн амын эзлэх хувь 20% буюу харьцангуй бага байна.  

Нутгийнхан хинди хэлний чаттисгар аялгуугаар хэлэлцэнэ. Ори, тэлүгү, марати хэлтэн мөн бий.

Хүн амын 93% хиндү, 3% сарна, 2% лал, 1% христийн шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Райпур – 1,010,087 хүнтэй,
* Билай – 625,697,
* Корба – 363,210.

## Түүх 
Эртний Рамаяна гэх мэт сурвалжид энэ хавийг Дакшинакосала гэж тэмдэглэжээ. 

11-р зуунд Чола улсын мэдэлд оров. 16-18-р зуунд Марат улсын мэдэлд байв. 

1847 онд Британийн Энэтхэгийн Төв мужийн Чаттисгар тойрог гэгдэж байсан. 

Энэтхэг улс тусгаар тогтносны дараа 1956 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар Мадяпрадеш мужийн нутаг болжээ. 

Чхаттисгарх мужийг салангид байлгахын төлөө 1920 оноос эхлэн тэмцэл хөдөлгөөн өрнөж байсан. 

2000 онд амжилтанд хүрч Мадяпрадеш мужаас 16 тойрог салган Чаттисгар муж үүсэн байгуулагджээ.

## Зураг 

Temple_Carvings_in_Malhar_Bilaspur_Chhattisgarh_2009.jpg
Swami_Vivekananda_Airport_Raipur.JPG
Healing_Flora_of_Kabirdham_District.jpg
Girls_students,_Chhattisgarh,_India.jpg

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Кейсон Фомвихан

**Кейсон Фомвихан** буюу **Кайсон Пхомвихан** (, 1920-1992) нь Лаосын улс төрийн зүтгэлтэн, 1975-1992 онуудад Лаосын удирдагч. 

1975-1992 онуудад Бүгд Найрамдах Ардчилсан Лаос Ард Улсыг удирдаж байсан тэрээр вьетнам эцэг, лаос эхтэй байсан. Анх **Нгуен Кай Сонг** (вьетнам хэлээр Nguyen Cai Song) гэдэг вьетнам нэртэй байсан тэрээр Вьетнамд дунд сургууль төгсөөд, Ханой хотод дээд сургуульд үргэлжлүүлэн сурсан. 

1942 онд –Хо Ши Миний байгуулсан “Энэтхэг-Хятадын Коммунист Нам”-д элсэж, Японы эзлэн түрэмгийлэгчид болон Францын колончлолын эсрэг тэмцэж эхэлсэн. 1947 онд Лаосын Зүүн Умард нутагт Ардын цэргийн хүчинг нэгтгэн байгуулж өөрөө удирдсан байна. 1950 оноос Лаосын Бослогчдын Засгийн газарт Батлан хамгаалахын сайдаар ажилласан байна.  

1955 оны 3 дугаар сарын 22-ноос, дөнгөж байгуулагдсан Лаосын Ардын Хувьсгалт Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон. Мөн оноос Лаосын Эх орончдын фронтыг зохион байгуулагч, удирдагчдын нэг байсан. Хэдэн жилийн хугацаанд "Улаан хунтайж" гэж алдаршсан Суфанувонг-ийн сүүдэрт байж "Патет Лао" хөдөлгөөний хүн байжээ. Сүүлд нь коммунистуудыг удирдаж Хаант Лаос болон АНУ-ын эсэрг дайныг удирдсан байна.  

1975 оны 12 дугаар сарын 8-нд коммунист дэглэм Лаост эрх барих үеэс БНАЛАУ-ын Ерөнхий сайд, 1982 оноос Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, ЛАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажилласан. К.Фомвихан улс орноо төвийг сахих замаар социализм бүтээн байгуулах зам руу хөтөлж, нэгдэлжих хөдөлгөөн өрнүүлж, аж үйлдвэржилт эхлүүлсэн.  Гэвч 1986 оноос шинэ эдийн засгийн механизмд шилжих болж цаашдын хөгжил нь Вьетнамын Дой Мой, БНХАУ дахь Дэн Сяопины шинэчлэлтэй төстэй болж ирсэн. 1990 онд анхны чөлөөт эдийн засгийн бүс бий болж, БНАЛАУ сүлднээсээ алх хадуурын зургийг авсан байдаг. 

1991 онд К.Фомвихан ЛАХН-ын дарга, Улсын Ерөнхийлөгч болсон бөгөөд 1992 оны 11 дүгээр сарын 21-нд нас барсан. 

Лаосын нийслэл Вьентьян хотноо тусгайлан барьсан музей-бунханд оршуулсан. Их удирдагч хэмээн лаосын ард түмэн хүндлэн үздэг байна.

Ангилал:Лаосын ерөнхийлөгч
Ангилал:Лаосын ерөнхий сайд
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:Хувьсгалч
Ангилал:Лаосчууд
Ангилал:1920 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Ксантат

**Ксантат** эсвэл **ксантогенат** гэдэг нэрийг  (R = alkyl; M+ = Na+, K+) томъёо бүхий давсуудыг илэрхийлэхэд ашигладаг. IUPAC эдгээр нэгдлүүдийг дитиокарбонат гэж нэрлэхийг зөвлөсөн. Ксантат гэдэг нэр нь Эртний Грекийн  *xanthos* буюу шаргал, алтан гэсэн үгнээс гаралтай, учир нь, дийлэнхи ксантатын давсууд шар өнгөтэй байдаг. 1823 онд Данийн химич Вильям Кристофер Цайс нээсэн. Эдгээр хүхэрт органик  нэгдлүүд нь хоёр салбарт чухал ач холбогдолтой. Эхнийх нь, целлофаны үйлдвэрлэл ба целлюлозоос полимер үйлдвэрлэхэд, хоёр дахь нь уул уурхайн салбарт зарим хүдрүүдийг ялгахад.  Ксантатууд нь органик синтезийн олон талын туухий эд болдог. Ксантат гэдэг ойлголтод мөн ксантатлаг хүчлийн эфирүүд хамаарна. Эдгээр эфирүүд ROC(=S)SR' бүтэцэй байдаг.

## Гарган авах ба бүтэц
Ксантатын давсыг зохих спирт, натрийн эсвэл калийн гидроксид, нүүрстөрөгчийн дисульфид зэргийн урвалаар үүсгэдэг:
 
:ROH + CS2 + KOH → ROCS2K + H2O

Урвал нь алкоксидийн давсны идэвхжилийг агуулдаг. Жишээ нь, натрийн этоксид нь натрийн этилксантатыг үүсгэнэ. Олонхи спиртүүд энэ урвалд ашиглагдаж болно. Техникийн зэрэглэлийн ксантат нь 90-95 хувийн цэвэршилттэй байдаг. Шүлтийн металлын сульфидүүд, сульфатууд, тритиокарбонатууд, тиосульфатууд, сульфитүүд, эсвэл карбонатуудаас гадна, түүхий эдийн үлдэгдэл болох спирт ба шүлтийн гидроксидийг хольц байдлаар агуулдаг.

Зарим худалдааны ач холбогдол бүхий ксантатууд:
*натрийн этилксантат,  CH3CH2OCS2Na
*калийн этилксантат, CH3CH2OCS2K
*натрийн изопропилксантат
*натрийн изобутилксантат
*калийн амилксантат

OCS2 нь ксантатын давсны цөм ба эфир нь хавтгай шинжтэй. Төв нүүрстөрөгч нь sp2-гибрид байдаг.

## Эх сурвалж
**Жич:** *This article has been based largely on a biography of William Christopher Zeise, written in Danish by Carl Frederik Brica, in the first edition of the Dansk Biografisk Lexikon (Danish Biographical Lexicon), Volume XIX (1887-1905). The text in this article, therefore, has mostly been translated from the Danish original. The original work is in the Public Domain and is available through the Projekt Runeberg server. Where no other reference is provided the text of this article derives from this source.*

Ангилал:Бодисын бүлэг
Ангилал:Давс
Родриго Дутерте

**Родриго "Роди" Роа Дутерте** (*Rodrigo Roa Duterte*, 1945 оны 3-р сарын 28-нд төрсөн) нь Филиппин улсын төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2016 оны 6-р сарын 30-наас 2022 оны 6-р сарын 30-ны өдөр хүртэл Филиппиний 16 дахь Ерөнхийлөгч байсан.

Тэрээр өмнө нь 1986 оноос хойш Минданао бүсийн Давао хотын даргаар долоон удаа сонгогдож, нийтдээ 22 гаруй жил ажилласан.

2025 оны 3-р сарын 11-нд Р.Дутерте Хонконгоос ирэхэд Манилагийн нисэх онгоцны буудал дээр баривчлагджээ. Олон Улсын Эрүүгийн шүүхээс хар тамхины наймаатай тэмцэх үеэрээ хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг үйлдсэн хэргээр баривчлах тушаал гаргасан байна.

Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:Филиппиний ерөнхийлөгч
Ангилал:Филиппинчүүд
Мора

**Мора** нь Монгол Улсад 2016 онд бүтээгдсэн 3 хэмжээст хүүхэлдэйн кино.

## Агуулга
Нийт 22 дүр 28 объекттой тус киноны үйл явдал нь өнөөгийн Улаанбаатар хотод өрнөнө. 

Өөрөөсөө өөр хүнийг хайрлаж хүндэтгэдэггүй, Тэргэл хэмээх зохион бүтээгч залуу "Мора" гэдэг нисдэг робот бүтээнэ. Гэтэл бизнесмэн Томоо өөрийн роботдоо хийхээр тэр төхөөрөмжийн үйлдлийн системийг авахыг санаархаж эхэлнэ. Харин Тэргэл Шүрээ хэмээх бүсгүйд сэтгэлтэй болно. Гэвч гэнэт Морагийн үйлдлийн систем алдагдаж, Шүрээ сураггүй алга болж, Томоо байшингийнхаа тагтан дээрээс унаж гэмтнэ. Энэ хэрэгт өмнөх найз бүсгүй нь бас сураггүй алга болж байсан гэсэн шалтгаанаар Тэргэлийг сэжиглэнэ. Энэ бүхэн ээдрээт хэрэг чухам яаж өрнөж төгсөх тухай энэ кинонд өгүүлнэ.

## Кино бүтээлт
## Зах зээлд гаргалт
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Хөдөлгөөнт дүрс
Дэд олонлог

]]
Математик, тэр дундаа олонлогийн онолд *А* олонлог нь *В* олонлогийн дотор агуулагддаг, өөрөөр хэлбэл, *А* олонлогийн бүх элемент нь *В* олонлогт харьяалагдаж байвал *А*-г *В*-ийн **дэд олонлог** гэж нэрлэдэг.

Ангилал:Олонлогийн онол
Хоосон олонлог

Математик, тэр дундаа олонлогийн онолд ганц ч элементийг агуулаагүй олонлогийг **хоосон олонлог** гэж нэрлэдэг. Хоосон олонлогийн хэмжээ буюу кардинал нь тэгтэй тэнцүү.

## Тэмдэглэгээ
Хоосон олонлогийг "\{\}", "∅", эсвэл "\emptyset" гэж тэмдэглэдэг.

Ангилал:Олонлогийн онол
Найки

**Найки, Инк.** (америкийн англиар буюу албан ёсоор Nike Inc. []; грекийн νίκη nike [], монг. "ялалт" буюу Найкэ, ялалтын бурхан үгээс гаралтай) нь 1964 болон 1971 онуудад үүсгэн байгуулагдсан, олон улсад үйл ажиллагаа эрхэлдэг америкийн спортын бараа үйлдвэрлэгч компани Юм. Компанийн төв нь АНУ-ын Орегон муж улсын Бивертонд байрладаг. Найки нь 1989 оноос хойш спортын бараагаар дэлхийд тэргүүлэх болсон. 2018 оны дундуур Найкигийн зах зээлийн үнэлгээ нь 110 сая тэрбум америк долларт хүрсэн бөгөөд үүгээр тус компани нь дэлхийн хамгийн үнэ цэнэтэй 100 компанийн нэгд тооцогдох болжээ..

## Түүх 
Южин дахь Орегон их сургуулийн тамирчин байсан Билл Бовермэн ба Фил Найт нар хамтран 1964 оны зургаадугаар сард *Блю Риббон Спортс* гэх нэртэй аж ахуйн нэгжийг байгуулжээ. Тус компани эхэндээ *Оницука Тигер* (өнөөгийн Asics) маркийн спорт гутал үйлдвэрлэж байгаад 1971 оноос Найки нэрийн дор өөрийн хээтэй ултай хөнгөн гутал үйлдвэрлэж эхэлсэн нь тухайн үедээ америкт шинэ гутлын үйлдвэрлэлийн нэгэн хийц байв. 1972 онд тэдний анхны өөрсдөө үйлдвэрлэсэн гутлын цуглуулга худалдаанд гарчээ.

Найки гутлаа тамирчидтай холбож чадсан нь тэдний борлуулалтын тоог нэмэгдүүлэв. Тус компани нь Мюнхенд зохиогдсон 1972 оны зуны олимпын наадмын 5000&nbsp;метрт гүйн дөрөвт орсон Стив Префонтейны гутлыг бэлтгэн өгсөн нь бусад гүйлтийн тамирчдад үнэндээ сурталчилгаа болсон байна. Найки 1978 оноос эхлэн европод гутлаа борлуулж эхэлжээ.

1984 онд найки тухайн үедээ сагсан бөмбөгийн шинэхэн мэргэжлийн тоглогч байсан Майкл Жордантай гэрээ хийв. Тэд хамтдаа нэлээд хэдэн загварыг гарган нэлээд цуглуулгатай болов. Хамтын ажиллагаа эхэлсэн эхний жилдээ Найки Эйр Жордан маркаар 130 сая долларын орлоготой ажиллав. Жордан тус компанид нийт 2,6 тэрбум долларын орлого оруулсан хэмээн үздэг байна.

1989 онд Найки дэлхийн спортын бараа үйлдвэрлэгчдийн жагсаалтыг тэргүүлэх болсон ба өнөө ч энэ хэвээрээ байна. Өнөөдөр „Найкигийн дэгээ“ нь дэлхий даяар хамгийн сайн маркийн нэрнүүдийн нэг юм.

## Бүтээгдэхүүн 
## Тамирчдын ивээн тэтгэгч 
Найки нь төрөл бүрийн спортын тамирчдыг ивээн тэтгэдэг ба үүний жишээнд:
* сагсан бөмбөгчин Леброн Жеймс, Коби Брайант, Кевин Дюрант, Майкл Жордан, Кайри Ирвинг
* хөлбөмбөгчин Кристиано Рональдо, Фрэнк Рибери, Роберт Левандовский, Марио Гёце
* гольфчин Тайгер Вүдс
* теннисчин Мария Юрьевна Шарапова, Рафаэл Надал
* холын зайн гүйгч Кенениса Бекеле гэх мэтийг нэрлэж болно.

## Цахим холбоос 
* *Найки, Инк.*, албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж

Ангилал:Орегоны аж ахуйн нэгж
Ангилал:Спорт бараа үйлдвэрлэгч
Ангилал:Нэхмэл хувцас үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:Нэхмэл хувцасны худалдаа эрхлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:АНУ-ын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Ангилал:Гутал үйлдвэрлэгч
Ангилал:Гутлын марк
Ангилал:1964 онд байгуулагдсан
Натрийн этилксантат

**Натрийн этилксантат** эсвэл **натрийн этилксантогенат** () нь CH3CH2OCS2Na томъёо бүхий хүхэрт органик  нэгдэл. Эвгүй үнэртэй бүтээгдэхүүнийг ялгаруулан гидролизод (задардаг) ордог бараан-шар өнгөтэй нунтаг. НЭК нь ихэвчлэн уул уурхайн салбарт флотацийн агент байдлаар ашиглагддаг.

## Үйлдвэрлэл
Нүүрстөрөгчийн дисульфидийг металлын алкоксидоор үйлчлэн ксантатуудыг гарган авдаг: 
:CH3CH2ONa  +  CS2   →  CH3CH2OCS2Na

## Шинж чанар
Натрийн этилксантат нь шар өнгийн нунтаг юм. НЭК нь өндөр рН-д харьцангуй тогтвортой, рНa 1.6-тай коньюгат суурь ба коньюгат суурийн p*K*b нь 12.4 гэж тооцоологдсон. НЭК нь хатуу сульфидүүдийн гадаргуу дээр хялбар абсорбчлогддог. 

### Усанд задрах нь
НЭК-ийн усан дахь задрал нь рН буурах ба температур өсөх тусам нэмэгддэг. Энэ нь гурван аргаар яваггддаг:

**A.** Эхлээд ксантатлаг хүчил, дараа нь нүүрсхүчлийн дисульфид ба спирт болон диссоциацлагдана.
:C2H5OCS2Na + H2O → C2H5OCS2H + NaOH
:C2H5OCS2H → CS2 + C2H5OH

**Б.** Диксантоген болон исэлдэнэ. 
:2 C2H5OCS2− + H2O + 1/2O2 → (C2H5OCS2)2 + 2 OH−

**В.** Гидролитик задрал
:6 C2H5OCS2− + 3 H2O → 6 C2H5OH + CO32− + 3 CS2 + 2 CS32−

А ба Б урвалууд нь бага тохиолдох ба хүчиллэг орчныг шаарддаг. В урвал саармаг эсвэл шүлтлэг орчинд явагдах ба өөрөө хурдсагч юм. Учир нь, урвалаас үүсэх спирт нь урвалын хурдасгагч (катализатор) болдог. Энэ урвалын задралын зэрэг урвалжуудын концентраци ба температур өсөхөд нэмэгдэнэ. Жишээ нь, 10 хувийн pH=10 уусмалын хувьд 20 °C-д 1.1%/хоног байснаа 40 °C-д 4.6%/хоног болж өснө. рН 10-с 6,5 болон буурахад задралын зэрэг 1.1%/хоног-с 16%/хоног болон өснө. Зэс, төмөр, хар тугалга, цайр зэрэг металлууд урвалыг мөн хурдасгана (катализатор болдог). НЭК нь усны амьралд онцгой хортой тул түүний устгал өндөр хяналттай байдаг. Дундаж үхлийн тун (эр цагаан хулгана, амаар, 10% уусмал, pH~11) нь 730 mg/kg биеийн жин. Үхэл эхний хоногт тохиолддог ба мэдрэлийн систем, элэг ба дэлүү илүүтэй өртсөн байсан.

НЭК-тай ажиллах тохиолдолд рискийн R15 R21 R22 R29 R36 R38, аюулгүй байдлын S3 S9 S35 S36 S37 S38 S39 S16 S23 S51 фразуудыг хэрэгжүүлж/баримтлахыг шаардана.

## Эх сурвалж
## Библиограф
*Priority existing chemical Report No. 5 Sodium Ethyl Xanthate, National Industrial Chemicals Notification and Assessment Scheme, Dep. of Health and Ageing, Australian Government (1995) ISBN 0-644-35283-3
*Priority Existing Chemical. Secondary Notification Assessment Report No. 5S Sodium Ethyl Xanthate, National Industrial Chemicals Notification and Assessment Scheme, Dep. of Health and Ageing, Australian Government,  (February 2000) ISBN 0-642-42198-6

Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Залгих тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Идэмхий бодис
Ангилал:Натрийн нэгдэл
Ангилал:Хорт бодис
Ангилал:Хүхэрт органик нэгдэл
Ангилал:Тиокарбонатын нэгдэл
Ангилал:Эрхтнийг гэмтээх магадлалтай бодис
Зэсийн (II) сульфат

**Зэсийн(II) сульфат** нь CuSO4 химийн томъёо бүхий органик бус нэгдэл. Түүний эртний нэр нь **зэсийн байван** буюу  **vitriol of copper** ба **Roman vitriol** юм.

## Хортой нөлөөлөл 
Зэсийн сульфат цочруулагч. Хүн голдуу  нүд ба арьсаараа зэсийн сульфатын хордуулах нөлөөнд өртөх боломжтой. Үүнээс гадна түүний нунтаг болон тоосоор амьсгалах замаар хордож болно. Арьсанд хүрсэн тохиолдолд цочроолт эсвэл экземийг дагуулж болно. Нүдэнд орсон тохиолдолд конъюктивит, зовхины дотор талын үрэвсэл, эвэрлэгийн шархлаа, цагаа унах зэргийг дагуулах боломжтой.

Зэсийн сульфат амаар дундаж хордлогыг үзүүлдэг. Түүний цочроогч чанар нь хоол боловсруулах замын эрхтнүүдэд нөлөөлж, өөрийн эхргүй (автомат дохиололоор) огих үйлдэл явагддаг. Хэрвээ, зэсийн сульфат ходоодонд үлдвэл ноцтой шинж тэмдгүүд илэрнэ. 1–12&nbsp;грамм зэсийн сульфат залгихад, хордлогын дараах шинж тэмдгүүд илэрнэ: аманд металлын амт амтагдах, цээж давчдан өвдөх, дотор муухайрах, гүйлгэх, огих, толгой өвдөх, шээс зогсож, улмаар арьсны өнгө шарлана. Зэсийн сульфатын хордлого нь тархи, ходоод, элэг эсвэл бөөрийг гэмтээх боломжтой. Судлагаанаас үзэхэд, зэсийн сульфат нь голдуу хөрсний гадаргууд агуулагдах ба органик нэгдэл рүү холбогдох хандлагатай байдаг. Хөрс хүчиллэг байх тусам холболт бага явагдана.

## Эх сурвалж
## Библиограф
*

## Гадаад холбоос
*
*
*National Pollutant Inventory – Copper and compounds fact sheet

Ангилал:ATC-V03
Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис

Ангилал:Хатаагч бодис
Ангилал:Цочроогч бодис
Ангилал:Эметикүм
Ангилал:Эрүүл мэндэд хортой бодис
Натрийн дитиофосфат

**Натрийн дитиофосфат** нь Na3PS2O2 томъёо бүхий дитиофосфорын хүчлийн натрийн давс бөгөөд хатуу (хуурай) үедээ гидрат хэлбэртэй. Өөр тиофосфатуудын хамт усан уусмал байдалтайгаар мөн нийлүүлэгддэг. Цэвэр НДТФ нь өнгөгүй нэгдэл боловч худалдааных нь агуулж буй хольцоосоо хамаарч бараан байж болно. НДТФ нь молибденийг түүний хүдрээс ялгахад ашиглагддаг.

## Мөн үзэх
* Диэтил дитиофосфорын хүчил
* Цайрын дитиофосфат

## Эх сурвалж
## Цахим холбоос 
Ангилал:Натрийн нэгдэл
Ангилал:Фосфорын нэгдэл
Ангилал:Хүхрийн нэгдэл
Ангилал:Хүчилтөрөгчийн нэгдэл
Одиша

**Одиша**  (лат-га. *Odisha*;  *Orissa*-**Орисса** 2011 он хүртэл) — Энэтхэг улсын  дорнод хэсэгт далайн эрэг дагуу оршдог **муж**.

155 мянган км² газар нутаг, 42 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь ори.

## Газар зүй 
thumb|left|180px|Нутгийн хуваарь
Одиша нутаг Энэтхэгийн хойгийн төв дорнод хэсэг, Бенгалын булангийн эрэгт оршдог. 

Эргийн урт - 480 км. Өрнөд Бенгал, Жарканд, Чаттисгар, Андра Прадеш мужтай хиллэдэг.

Нутгийн дорнод хэсэг нам доор газар, бусад талаараа уулархаг. 31% ой.

Эрэг дагуу 1100 км² талбайт Чилика нуур тогтжээ. 

Субарнарека, Рушикуля, Маханади зэрэг гол мөрөн урсдаг. 

Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Дорно Гат нурууны Деомали (1672 м) юм.

Зундаа 25 °C - 36 °C, өвөлдөө  15 °C - 28 °C халуун байна. 6-10-р сард хур ихтэй.

## Хүн ам зүй 
Одиша мужийн хүн амын 81% төрөлхийн ориа хэлтэй. Бенгал, хинди, урдү, тэлүгү хэлтэн бас бий. 

Хүн амын 73.0% бичиг үсэгт тайлагдсан үүнээс эрэгтэй- 82%, эмэгтэй- 64% байна. ХХИ нь 0.442 байгаа. 

93.6% хиндү, 2.8% христ, 2.2% лал, бусад хэсэг сарна гэх мэт  шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Бубанешвар – 837,737 хүнтэй,
* Каттак – 606,007,
* Рауркела – 552,970.

## Түүх 
Эрт үед энэ нутгийг Калинга гэж нэрийдэж байсан. НТӨ 261 онд Маврын Ашока хаан Калингаг эзлэн авсан тухай дурджээ. 

Дундад зуунд Дорно Ганга, Гажапати, Их Могол, Бенгал зэрэг улсын харьяанд орж явав. 

18-р зуунд Британийн колоничлолын мэдэлд орж, Бенгал муж, Мадрас мужид салангид хамаарч байв. 1903 оноос ориа хэлтний өөрийн гэх муж байгуулах хөдөлгөөн өрнөсөн. 1912 онд Бихар-Орисса муж үүсэн байгуулагдсаны дараа хоёр хуваагдаж 1936 онд ориа хэлтний Орисса муж дангаараа байгуулагджээ. 

1947 онд Одиша муж тусгаар тогтносон Энэтхэгийн муж болсон.

## Зураг 

Hathigumpha.JPG
Irrawaddy dolphin-Orcaella brevirostris by 2eight.jpg
Kalinga_battlefield_daya_river_dhauli_hills.jpg
Rath_Yatra_Puri_07-11027.jpg

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Болай тайш

**Болай тайш** （?－1465），бол 15-р зууны дунд үеийн Монголын улс төр дахь нөлөө бүхий ноён байсан юм. Болай нь 1454-1455 оны орчимд Эсэн тайшийн өсийг авах нэрийдлээр Баатуудын Алагтөмөр тайшийг хороож, Тайсун хааны хүү Махагүргисийг хаан ширээнд залжээ. Ингээд түүний Монголын түүхэнд товойж, Харчин аймгийг захиран гарч ирснээр **Харчины Болай тайш** алдаршсан билээ. 1465 онд Хорчины Муулихай унд хороогдох хүртлээ өнөөгийн Өвөр Монголын баруун хэсгийн Ордосын бор тохойн газрыг захирч байсан.

## Холбоотой мэдээлэл
* Махагүргис хаан
* Харчин аймаг
* Муулихай ван
* Тайш

Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:1465 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монгол ноён
Их Юань улсын тайш нар

Уг өгүүлэлд Монголын Юань улсын үеийн **тайш** цолтон нарын жагсаалтыг багтаасан бөгөөд 1271-1368 оныг хамруулсан. Юань улсын үеийн тайш цол нь эзэн хааны хажууд байж зааж, зөвлөх үүрэгтэй байсан. Энэ бол тэр цагт нэр нөлөөтэй нэгэн хүний хүртэж байсан цол байсан. Тэдгээр хүмүүс нь Боржигин овгоос бусад овгийн Монгол, Түрэг угсааны хүмүүс томилогдож байсан. 

# Үүшиний Ючичар тайш (1300-1311), Борохулын ач хүү
# Арбөх тайш
# Үүшиний Турчиан тайш, Ючичарын 3-р хүү (1308-1311) 
# Мэргидийн Антун тайш
# Тэмүдэр тайш (1315-1318). (1320-1322)
# Буху тайш 
# Алтанчу тайш
# Кипчакын Элтөмөр (1328-1333)
# Мэргидийн Мажардай тайш 
# Мэргидийн Тогтох чинсан, Мажардайн хүү. (1352-1355)

## Холбоотой мэдээлэл
* Монгол ноёдын цол хэргэм
* Тайш
* Их Юань улс

Ангилал:Цол
24K Magic (цомог)

Бруно Марсын 3 дахь студийн цомог **24К Magic** нь 2016 оны 11 сарын 18-нд гарсан бөгөөд 9 дуунаас бүрдсэн.
 
## Цомгийн дуунууд
*24K Magic
*Chunky
*Perm
*That's What I Like
*Versace on The Floor
*Straight Up & Down
*Calling All My Lovelies
*Finesse
*Too Good to Say Goodbye
Баруун Бенгал

**Өрнө Бенгал** (анг. *West Bengal*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод биед оршдог **муж**.

88 мянган км² газар нутаг, 91 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь бенгал.

## Газар зүй 
thumb|left|180px|Гол мөрний газрын зураг
Өрнө Бенгал нутаг Энэтхэг орны дорнод хэсэгт оршдог. 

Орисса, Жарканд, Бихар, Сикким, Ассам муж, Балба, Бутан, Бангладеш улстай хил залгадаг. Бангладеш буюу Дорно Бенгалын хамтаар эртнээс Бенгал гэж хэлэгдэж ирсэн.

Энэтхэг улсын дорнод үзүүрийн мужуудыг их биетэй холбосон нарийн хоолой газар энэ мужийнх байна. Тэр уулархаг нутаг нь Хималайн нурууны Даржаалин хэсэг болно. 

Нутгийн өмнө зүгт Бенгалын булан байх ба Ганга мөрөн садран цутгана.

Ганга мөрний нам доор газарт хамаарна. Үржил шимт хөрс шороотой. 

Нутгийн 18.93%-ийг ой эзлэдэг. Ургамал, амьтнаар баян.

## Хүн ам зүй 
Өрнө Бенгал муж хүн амын олноор (91 сая) Энэтхэг улсын мужийн дунд 4-р байр эзэлнэ. 

Хүн ард шигүү (971 хүн/км²) суудаг. Хотжилтын хувь - 28%.

Бичиг үсэгт тайлагдсан хувь - 77.1%.

Хүн амын олонх нь бенгал хэлээр хэлэлцэнэ. 

Төвөд, ширваа зэрэг өөр хэл угсаатан болон нутгийн овог аймгийнхан бий. 

Хүн ардын 70.5% хиндү, 27.0% лал шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Галигдаа – 4,496,694 хүнтэй,
* Хаура – 1,072,161,
* Дургапур – 566,937.

## Түүх 
Өрнө Бенгал нутаг эрт дээр үеэс хойш Мавр, Гупта зэрэг олон улсын харьяанд орж явав. 

18-р зуунд Британийн Энэтхэгийн мэдэлд орсон. Галигдаа Британийн Энэтхэгийн нийслэл, гол хот болжээ. 

1947 онд колоничлолоос гарахад шашин шүтлэгийн байдлаар Бенгал нутаг хоёр хуваагдахад Өрнө Бенгал нь Энэтхэг улсын харьяанд оров. Хилээр тусгаарлагдахад лал шашин голлосон Дорно Бенгал (өнөөгийн Бангладеш) болон хиндү шашин голлосон Өрнө Бенгалын хооронд ард иргэдийн харилцан нүүдэл явагджээ.

## Зураг 

Darjeeling_Himalayan_Railway.jpg|Даржаалингийн төмөр зам
Panthera_tigris_tigris.jpg|Бенгал бар
Rabindranath_Tagore_in_1909.jpg|Рабиндранат Таагүр
Rivers Southern India 88.74820E 21.89536N.jpg|Ганга мөрний адаг

## Тайлбар 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Сикким

**Сикким** (лат-га. *Sikkim*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорно умард биед оршдог **муж**.

7 мянган км² газар нутаг, 600 мянган хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн ардын 11 янз хэл бий.

## Газар зүй 
thumb|left|200px|Канченжунга оргил
Сикким нутаг Энэтхэг орны дорно умард хэсэгт оршдог. Газар нутаг бага. 

Өрнөд Бенгал муж, Балба, Бутан, Хятад улстай хиллэдэг.

Үндсэндээ уулархаг. Далайн түвшнээс дээш 280-8586 м өргөгдсөн газар нутагтай. 

Дэлхийн гуравдугаар өндөр уул Канченжунга Сикким-Балбын хилийн зурваст сүндэрлэсэн. 28 өндөр оргил, 80 мөсөн гол, 5 рашаан, 100 гаруй уулын гол горхитой. 

Нутгийн гуравны хоёр нь ой. Уул хад их, газар тариаланд тохиромжгүй.

Төвөд, Бутан, Балба руу гарсан 8 даваа харгуйтай.

## Хүн ам зүй 
Сикким муж хүн амын тооны цөөн, сийрэг нягтшилаар Энэтхэгийн мужуудыг тэргүүлдэг.

Хотын хүн амын эзлэх хувь - 11%. 

Олон хэлтний нутаг. Балба, сикким, жонха, гурум, линху зэрэг 11 хэлийг албан ёсоор баталжээ. 

Үүнээс хүн амын 68%-ийн төрөлх хэл нь балба, 7% сикким, 6.6% хинди, 6.5% лепча хэлтэй.

Хүн ардын 57.8% хиндү, 27.3% будда, 9.9% христийн шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Ганток – 98,658 хүнтэй.

## Түүх 
Сиккимийн эрт үеийн түүх сурвалж бичигт ховор тэмдэглэгдсэн.

Төвөдөөс ирсэн Пунцагнамжил 1642 онд улс байгуулан эзэн суужээ. 

Британийн Энэтхэг-Манж Чин хоёрын хооронд завсрын улс байн оршин тогтнов. 

Энэтхэг тусгаар тогтносны дараа Сикким Энэтхэгийн ивээлийн орон (проктерат) болсон.

Хиндү шашинт балба хэлтэн олонхын тэмцэл, Энэтхэгийн дэмжлэгээр 1975 онд хаант ёсыг халж Энэтхэгийн муж болжээ.

## Зураг 

The_Old_Silk_Route,_East_Sikkim.jpg|Зулукийн үзэсгэлэнт зам
Terraced_rice_fields_of_Sikkim_India.jpg|Тутрагийн талбай
Flickr_-_Sukanto_Debnath_-_A_little_girl_from_Kaluk_Bazaar.jpg|Нутгийн охин
MG_Marg.jpg|Ганток хотын гудамж

## Эшлэл 

Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Төвөдийн өндөрлөг
Ангилал:Британийн Энэтхэг дэх колоничлолын түүх
Ангилал:1975 онд байгуулагдсан
Дерматит

thumb|200px|
**Дерматит** эсвэл **экзем** () нь арьсны тууралтуудын нэг бөгөөд ихэвчлэн бага насны болон нялх хүүхэд өвчилдөг. 

Өргөн утгаараа дерматит бол химийн, биологийн болон физик хүчин зүйлийн нөлөөнөөс болж ихэвчлэн тохиолддог арьсны үрэвсэл юм. Өвчин нь улайлт, үрэвсэл, загатнах, шатах, цэврүүтэх, өртсөн хэсгийн температур нэмэгдэх зэргээр тодорхойлогддог. Шинж тэмдгийн эрч хүч нь өвчний хүнд байдал, төрлөөс хамаарна. 

## Шинж тэмдэг 
Халуурах, тууралт гарах, бөөлжих гэх мэт хордлогын шинжүүд илэрнэ.

Энэхүү өвчин нь биеийн нугалаа үүсдэг газар илэрдэг.

## Тэмдэглэл 
Ангилал:Арьсны өвчин
Аруначал Прадеш

**Аруначал Прадеш** (лат-га. *Arunachal Pradesh*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорно умард хязгаарын **муж**.

83 мянган км² газар нутаг, 1.3 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Tawang_Monastery_(Tibetan_Buddhist).jpg|Таван сүм
Nyokum_festival_Nyishi.JPG|Ниши ястан
Parsuram.jpg|Байгаль ба байгууламж

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Аруначал Прадеш мужийн албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Төвөдийн өндөрлөг
Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Манипур

**Манипур** (лат-га. *Manipur*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод хязгаарын **муж**.

22 мянган км² газар нутаг, 2.8 сая хүн амтай. 

## Зураг 

The_Dzukou_Valley.JPG
Lai_haraoba_manipur.JPG

## Эшлэл

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Мизорам

**Мизорам** (лат-га. *Mizoram*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод хязгаарын **муж**.

21 мянган км² газар нутаг, 1.1 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Champhai,_Mizoram,_from_south,_with_Zotlang_in_the_foreground.jpg
Serchhip_Zawlpui.jpg
SHSS_building.jpg

## Эшлэл

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Мегхалая

**Мегхалая** (лат-га. *Meghalaya*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод биед оршдог **муж**.

22 мянган км² газар нутаг, 3.2 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Meghalaya_Abode_of_the_Clouds_India_Nature_in_Laitmawsiang_Landscape.jpg
Church_of_Shillong.JPG
Aerial view of Shillong Meghalaya India.jpg

## Эшлэл

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Уттаракханд

**Уттаракханд** (хин. उत्तराखण्ड *Уттаракханд* []) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн умард биед оршдог **муж**.

53 мянган км² газар нутаг, 10 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Nanda_devi.jpg|Нандадеви оргил
Dehradun_Airport_Terminal.jpg|Дерадуны нисэх буудал
Tungnath idol being taken up to the temple, Uttarakhand.jpg|Ард иргэд

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ассам

**Ассам** (лат-га. *Assam*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорно умард биед оршдог **муж**.

78 мянган км² газар нутаг, 31 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь ассам.

## Газар зүй 
thumb|left|180px|Ассам нутгийг дээрээс нь
Ассам нутаг Энэтхэг орны дорно умард хэсэгт оршдог.

Аруначалпрадеш, Нагаланд, Манипур, Мизорам, Трипура, Мегалая мужуудын хамтаар Энэтхэгийн дорно умард хязгаар болно. Өрнөд Бенгал мужийн «тахианы хүзүү» Силигурийн нарийн зурвас нутгаар Энэтхэгийн үндсэн биетэй холбогддог. Мөн Бутан, Бангладеш улсын нутагтай хил залгана. 

Нутгийн голоор Брамапутра мөрөн урсана. Үржил шимт, нам доор хөндий болно.

## Хүн ам зүй 
Ассамын хүн амын 73.18% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 78.81%, эмэгтэйд 67.27%.

Хотын хүн амын эзлэх хувь - 13%. 

Олон хэл угсаатны нутаг. Нийт хүн амын 48.8% ассам, 27.5% бенгал, 5.9% хинди, 4.8% бодо, 2.1% балба хэлтэй.

Үүнээс хүн амын 68%-ийн төрөлх хэл нь балба, 7% сикким, 6.6% хинди, 6.5% лепча хэлтэй.

Хүн ардын 61% хиндү, 35% лал, 4% христийн шашин шүтлэгтэй.

### Хот суурин 
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
* Гувахати – 963,429 хүнтэй.

## Түүх 
Түүхийн түрүү үед нутгийн вант улсууд оршин байв. Гупта улсын үед хязгаар байв.

Ахом, Сутя, Коч улсын мэдэлд, дараа нь Качарын, дараа нь Моголын мэдэлд байж байв.

Британийн колонийн харьяа Бенгал мужид харьяалагдсан. Салж нийлж байгаад 1912 онд Бенгалаас дангаар байгуулагдсан. 

1947 онд Ассам Энэтхэг улс тусгаар тогтноход муж хэвээр нэгдсэн. 1970 онд Нагаландыг Ассамаас салган үүсгэжээ. 

## Зураг 

Madan_kamdev_ruins.JPG|Эртний булш бунхан
Guwahati , Assam - Richard Barman.jpg|Гувахати хот
Kamakhya Temple - Richard Barman.jpg|Сүмийн гадна
Paddy_cultivation_in_Nagaon.jpg|Тутаргын талбайд

## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
* Ассам мужийн албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ражастхан

**Ражастхан** (лат-га. *Rajasthan*  - «вангийн нутаг») — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнөд хэсэгт оршдог **муж**.

342 мянган км² газар нутаг, 74 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Thar_desert_Rajasthan_India.jpg|Тар цөл
Road_Tunnel_in_Jaipur_Rajasthan.jpg|Хонгил зам
Children_performing_for_Independence_Day,_Alwar_district,_Rajasthan,_India.jpg|Хүүхэд багачууд

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Гужарат

**Гужарат** (лат-га. *Gujarat*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнөд захад оршдог **муж**.

196 мянган км² газар нутаг, 60 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Taranga_Jain_temples.jpg|Жайны сүм
India_Gujarat_physical.svg|Физик газрын зураг
Ahmedabad_BRTS.jpg|Ахмедабад хот

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Жамму-Кашмир

**Жамму-Кашмир** (анг. *Jammu and Kashmir*) — Энэтхэг улсын харьяа, умард захад оршдог байсан хуучин **муж** юм.

222 мянган км² газар нутаг, 12 сая хүн амтай.

## Зураг 

Kashmir_region_2004.jpg|Газрын зураг
Kashmir_top.jpg|Физик газрын зураг
Khanqah, Srinagar, Jammu and Kashmir, India.jpg|Шринагарын сүм дотор

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Жамму-Кашмир мужийн албан ёсны цахим хуудас
* Department of Tourism


Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Гималай
Ангилал:Төвөдийн өндөрлөг
Химачал Прадеш

**Химачалпрадеш** (лат-га. *Himachal Pradesh*) — Энэтхэг улсын харьяа, умард биед оршдог **муж**.

55 мянган км² газар нутаг, 6 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Himalayas_from_Kullu_Valley,_Himachal_Pradesh.jpg|Хималайн нуруу
Kalpa_2015.jpg|Калпа суурин
Himachal_Pradesh_State_Library_-_Ridge_-_Shimla_2014-05-07_0974.JPG|Шимла хотын номын сан

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Ангилал:Төвөдийн өндөрлөг
Нагаланд

**Нагаланд** (лат-га. *Nagaland*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод хязгаарын **муж**.

16 мянган км² газар нутаг, 1.9 сая хүн амтай. 

## Зураг 

KOHIMA_CATHEDRAL.jpg|Христийн сүм
Hornbil_Festival,_Kohima_6.jpg|Кохима дахь наадам
Kohima_Nagaland_India.jpg|Кохима хот

## Эшлэл 

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Харяна

**Харяна** (лат-га. *Haryana*) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнөд биед оршдог **муж**.

44 мянган км² газар нутаг, 27 сая хүн амтай. 

## Зураг 

Delhi-Gurgaon_Airport_Expressway,_2007.jpg|Хурдны зам
GurgaonChildren.jpg|Хүүхэд багачууд
YamunaRiver.jpg|Гол мөрөн

## Эшлэл

Ангилал:Энэтхэгийн муж улс
Энэтхэгийн хотын жагсаалт

Энэ хуудсанд Энэтхэг улсын 1 саяас дээш хүн амтай **хот**ын нэрийг жагсаан бичив. 

## Жагсаалт 
## Лавлах бичиг 

Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт, 2016–2020

2016 оны УИХ-ын сонгуулийн үр дүнд сонгогдсон, Улсын Их Хурлын гишүүдийн жагсаалт.

## Тойрог 
## Эшлэл
жагсаалт
Ажай тайж

**Ажай тайж** нь (Ачай тайж, 1400－14??)， Хиад боржигин Элбэг хааны хүү **Харгучуг Дүүрэнтөмөр хунтайж**ийн хатан **Өлзийтгуа гообэйж**ээс төрсөн. 

## Намтар
Ажай тайжийн төрсөн тухай түүх домог 17-р зууны эхээр бичигдсэн монголын түүхийн шастир бичигт тодорхой тэмдэглэжээ. 1399 оны туулай жилийн өвөл Чоросын Хуухай Даюугийн хов үгээр Элбэг хаан  өөрийн дүү Харгучуг дүүрэнтөмөр хунтайжийн хатан Өлзийт хунбэйжийн  үзэсгэлэн гоод тачаадаж, дүүгээ алж "гурван сартай жирэмсэн"гэж хэлээд Ойрад нутгаас Монголын зүг зугтаалгаж байгаагаар дүрсэлдэг. Харин Лу.Алтан товч, Хураангуй Алтан товч, Асрагч нэртийн түүх зэрэг зарим сурвалжид энэ тухай байдаггүй. Ажай тайжийг монголд ирж Адай хааны дэргэд ирснээс хойш түүний мэдээ баримт ер гардаггүй бөгөөд түүний гурван хүү Тогтобух, Агваржин, Мандуул нар Монголын их хааны тамгыг атгаж байсан юм. 

## Холбоотой мэдээлэл
*Тайсун хаан
*Агваржин хаан
*Мандуул хаан

## Эшлэл
Ангилал:1399 онд төрсөн
Ангилал:15-р зуунд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин