open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
100-р анги

**100-р анги** (япон. 第百部隊 *дай-хякү бүтай*) — Японы Эзэн хааны армийн тусгай (Квантуны армийн бүрэлдэхүүн ) анги байв. Тус ангийн нууцалсан нэршил нь анх Дайнд ашиглах морьдыг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх анги гэдэг байжээ. Тус анги нь биологийн зэвсгийн судалгаа хийж, Японы цэргийн цагдаа болох Кэмпэйтайд шууд тайлагнадаг байв. 100-р ангийн гол бааз нь Синьжин хотоос өмнө зүгт 10 километрийн зайд Мэнжиатун хотод, өөр нэг бааз нь Чанчуны өмнөд хэсэгт орших Мокотан хотод байрладаг байжээ.

## Үйл ажиллагаа 
Квантуны армийн 100-р анги нь 731-р ангиас бага боловч ойролцоогоор 800 ажилтантай анги байсан. Тэдний зорилго нь жилд 1000 кг хүртэл боомын болон 500 кг булчирхайн нян, 100 кг пуччиниа нян үйлдвэрлэх байсан боловч тоног төхөөрөмж дутмаг байснаас лаборатори бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж чадаагүй юм.

Энэ ангийн гишүүд амьтдад байдаг эмгэг төрүүлэгчдийг судалжээ. Тэд морин цэргийг тухайн үед армиуд өргөнөөр ашиглаж байсан тул морьдыг өвчлүүлэхэд анхаарлаа хандуулж, Японы эзэн хааны арми Хятад, Монгол, Зөвлөлтийн морин цэргийг устгах, мөн хөдөө орон нутагт дайны амьтад, малын дунд өвчин тараах арга замыг олохоор төлөвлөж байжээ. Зарим гэрчийн хэлснээр тус анги нь 731 дүгээр ангитай адил хэмжээнд биш ч гэсэн хүн дээр туршилт хийж байсан гэдэг юм. 

Тус ангийн командлагч Вакамацү Юүжиро өөрийн харьяа ажилтан Хиразакүрад халдвартай үхрийн сүрэг Зөвлөлт, Монголын хил рүү гаргахыг тушааж байжээ. Төлөвлөгөө нь тэдэнд пестицид цацаж, улмаар үхлийн аюултай хороор халдварлуулах явдал байв. Хэрэв япончууд ЗХУ руу довтолбол хордсон үхэр тахал дэгдээж, Зөвлөлтийн бүх ургацыг сүйтгэнэ гэж найдаж байв. Эдгээр төлөвлөгөө хэзээ ч биелээгүй бөгөөд Зөвлөлт-Японы богино хугацааны дайн нь Японы цэргийн хүнлэг бус олон нийтийн туршилтын баримтыг нууж чадаагүй ажээ.
Израилын хаант улс

**Израилын хаант улс** (эрт. -евр. 𐤉𐤔𐤓𐤀𐤋‬ [jiɬ.raːˈʔil]; ивр. ממלכת ישראל‎ [mam.la.ˈχa jis.ʁaˈʔel]) — Еврейн эртний хаант улс. Библид тэмдэглэсэний дагуу зөнч Самуил болон Израилын анхны хаан Саул нар байгуулжээ. Хаант улс МЭӨ 11-р зууны хоёрдугааар хагаст байгуулагдсан байна Соломон хаан нас барсны дараа (МЭӨ 935-930 оны орчимд) энэ улс умард болон өмнөд хоёр хэсэгт хуваагдан задарчээ.
Атабаскэйт

**Атабаскэйт** нь зэсийн селенидийн эрдсүүдийн нэг бөгөөд бусад зэсийн селенидүүдтэй хамт үүсдэг. Уг эрдсийг анх 1949 онд С. Кайман Атбаска нуурын орчимд цацраг идэвхт материал судалж байхдаа нээсэн. Кайман нь Саскачеван мужийн Ураниум хотын ойролцоо судалгаа хийж байсан бөгөөд тэнд ураны уурхайнууд их хэмжээгээр оршиж байв. Тэрээр олдвороо тухайн үед магистрын оюутан байсан Ж.У.Ирлид шинжилгээнд илгээжээ. Микрозондын анализатор зохион бүтээгдсэний дараа Д.С.Харрис бараг судлагдаагүй энэ эрдсийг илүү нарийвчлан судлахыг оролдсон ч амжилт бага байв. Атабаскайт нь ихэвчлэн умангитийг дотроо агуулсан байдаг бөгөөд будсан карбонатын судалын материалыг нарийн судал, жижиг судал хэлбэрээр агуулдаг. Умангиттай хамт байх үедээ энэ эрдэс нь 20 × 50 микрометрийн дундаж хэмжээтэй, урт нарийхан, хавтгай хэлбэрийн мөхлөгүүдийг үүсгэдэг.Атабаскайт нь анх эргэн тойрны материалаасаа илүү нарийн ширхэгтэй харагддаг бөгөөд умангитаас бүрдсэн гол цөмтэй байдаг. Гол хэсэгт умангит оршиж байгаа тул атабаскайт үүсэх явцад умангит дахин талсжсан байж магадгүй гэж үздэг. Гематит доторх будсан карбонатын судлууд нь 300 микрометр хүртэлх диаметртэй томоохон хэсгүүдийг агуулдаг.

Ангилал:Селенийн нэгдэл
Ангилал:Орторомбын талст систем
Баякчулаят

Биччулит нь 2CaO·Al₂O₂·SiO₂·H₂O гэсэн төгс химийн томьёотой бөгөөд энэ нь синтетик гелленитийн (2CaO·Al₂O₃·SiO₂) гидротермаль нийлэгжилтээс гарган авсан байдаг. Мөн биччулит нь Японы уурхайнуудаас холбогдох бусад эрдсүүдийн хамт илэрсэн байна. Содалит төрлийн бүтцэтэй энэхүү биччулит нь хөнгөн цагаан ба цахиурын харьцаа ердийн бус байдаг тул бүтцийг нь тайлбарлахад хүндрэл учруулдаг.

Биччулитийн бүтэц нь нунтаглаг шинжтэй тул эрдсийн физик шинж чанарын талаар мэдээлэл авахад төвөгтэй байдаг. Гэсэн хэдий ч биччулитийн өнгө, нягт (хувийн жин), талстын хэмжээ нь тодорхойлогдсон байдаг. Хэдийгээр биччулит нь ойролцоогоор 40 жилийн өмнө л нээгдсэн ч технологи хурдацтай хөгжсөнөөр өнөөдөр хийж буй туршилтуудаас илүү нарийвчлалтай үр дүн гаргах боломж бүрдсэн.

Биччулит нь скарнд илэрдэг тул янз бүрийн хольц агуулдаг бөгөөд энэ нь абсолют химийн томьёо тогтоох боломжийг хязгаарладаг. Рентген нунтаг дифракцийн аргыг ашигласан ч биччулитийн нарийн найрлагыг бүрэн тодорхойлох боломжгүй хэвээр байна.
Билибинскит

**Билибинскит** () нь алт–зэс–хар тугалгын (Au–Cu–Pb) теллурид найрлагатай ховор эрдэс юм. Энэ эрдсийг ЗХУ-ын үед алтны ордуудын геологийг судалж байсан Зөвлөлтийн геологич Юрий Билибин (1901–1952)-ий нэрээр нэрлэсэн.

## Шинж чанар
Билибинскит нь металллаг эрдэс бөгөөд өнгө нь бүрхэг хүрэн-хүрэл өнгөөс цайвар бор эсвэл бор ягаанд хэлбэлздэг. Дэд металл гялбаатай, судлын өнгө нь бор бөгөөд хагарал (cleavage) үгүй. Талсжилт нь шоо системд (cubic system) явагддаг. Харьцангуй нягт нь 14.27 бөгөөд хатуулаг нь 4.5–5 байна. Мөн цацраг идэвхгүй эрдэс юм.

## Тархац
Билибинскит нь алтны теллуридын өгөршлийн бүсэд үүсдэг маш ховор эрдэс юм. Анхдагч олдворын байршил нь Оросын Алс Дорнод дахь Камчаткын хойг (Агинское алтны орд) бөгөөд 1978 онд нээгдсэн. Түүнчлэн Казахстан, Шиньжян, Тувагийн гипоген хүдэрт ч илэрсэн байдаг.

Ангилал:Эрдэс
Бёдантит

**Бёдантит** () нь олон металл агуулсан ордын исэлдсэн бүсэд үүсдэг хоёрдогч эрдэс юм. Энэ нь хар тугалга, төмөр, арсенат, сульфат агуулсан бөгөөд төгсгөлийн гишүүний химийн томьёо нь PbFe₃(OH)₆SO₄AsO₄ болно. Бёдантит нь алюнитын бүлгийн дэд бүлэгт хамаарах ба фосфатын коркит эрдэстэй арсенатын аналог юм. Мөн сегнитит болон плумбожарозиттой хатуу уусмалын цуваа (solid-solution) үүсгэдэг.

Энэ эрдэс нь тригональ талстын системд талсжиж, хавтгай хэлбэртэй, хурц ромбоэдр, хуурамч куб, хуурамч кубооктаэдр зэрэг олон янзын талст хэлбэрийг үзүүлдэг. Карминит, скородит, миметит, дуссертит, арсениосидерит, фармакосидерит, оливенит, байлдонит, дуфит, англезит, церуссит, азурит зэрэг эрдсүүдтэй хамт тохиолдоно.

Бёдантитыг 1826 онд Германы Райнланд-Пфальц мужийн Вестервальд дахь Вид төмрийн хүдрийн дүүргийн Луизын уурхайгаас анх тодорхойлон бичиж тэмдэглэсэн. Энэхүү эрдсийг Францын эрдэс судлаач Франсуа Сюлпис Бёдан (1787–1850)-ы нэрээр, түүний анд Арман Леви нэрлэсэн байна.

Ангилал:Эрдэс
Израил улсын гадаад харилцааны яам

**Израил улсын Гадаад хэрилцааны яам** (еврей. משרד החוץ‎; араб. وزارة الخارجية‎; *Мисрад ха-Хуц*) — Израилын Засгийн газрын тэргүүлэх ач холбогдолтой яамдын нэг юм. Израилын Гадаад харилцааны яам нь тус улсын гадаад бодлого, түүний дотор гаднын орнуудтай эдийн засаг, соёл, шинжлэх ухааны харилцааг хөхиүлэн дэмждэг. 

2025 оны байдлаар Израил улс 159 оронтой дипломат харилцаатай бөгөөд 101 дипломат төлөөлөгчийн газартай. Үүнээс 77 Элчин сайдын яам, 19 ерөнхий консулын газар болон НҮБ-ын Нью-Йорк, Женев, Парис болон Вена хотод төлөөлөгчийн газар, мөн Брюссельд Европын Холбоонд төлөөлөгчийн газартай ажээ. 

## Яамны бүтэц 
* Консулын газар
* Ёслолын газар
* Яамны боловсон хүчний сургалт, хөгжлийн газар
* Хууль эрх зүй
* Африктай харилцах харилцаа
* Египеттэй харилцах харилцаа
* Шинжлэх ухаан, соёлын харилцаа
* Эдийн засгийн харилцаа
* Мэдээлэл, хэвлэл мэдээлэл
* MAШАВ: Үндэстэн хоорондын хамтын ажиллагааны агентлаг
* Хилийн чанад дахь еврейчүүдтэй харилцах харилцаа

## Үе үеийн сайд нар 
Ангилал:Израилын гадаад харилцаа
Биелит

**Биелит** () нь маш ховор эрдэс бөгөөд сурьма, хүнцэл агуулсан молибдат юм. Химийн томьёо нь (Sb,As)O₂MoO₄ байна. Энэхүү эрдэс нь Намибийн Цумебийн ордоос гаралтай.

Ангилал:Эрдэс
Гүдгэр олон өнцөгт

Convex polygon - Гүдгэр олон өнцөгт

Геометрт гүдгэр олон өнцөгт гэдэг нь гүдгэр олон өнцөгт хил хязгаар болох олон өнцөгт юм. Энэ нь олон өнцөгтийн хоёр цэгийн хоорондох шугамын хэсэг нь олон өнцөгтийн дотоод ба хилийн нэгдэлд агуулагддаг. Ялангуяа энэ нь энгийн олон өнцөгт (өөрөө огтлолцохгүй) . Үүнтэй адилаар, ямар ч ирмэг агуулаагүй шугам бүр олон өнцөгтийг хамгийн ихдээ хоёр цэгээр огтолж байвал олон өнцөгт нь гүдгэр байна.

Хатуу гүдгэр олон өнцөгт (Strictly convex polygon)

Хэрэв ямар ч шугам олон өнцөгтийн хоёроос дээш орой агуулаагүй бол гүдгэр олон өнцөгт нь хатуу гүдгэр байна. Гүдгэр олон өнцөгтийн бүх дотоод өнцөг нь 180 градусаас бага эсвэл тэнцүү байдаг бол хатуу гүдгэр олон өнцөгтийн бүх дотоод өнцөг нь 180 градусаас бага байна.

Шинж чанарууд (Properties)

Энгийн олон өнцөгтийн дараах шинж чанарууд нь бүгд гүдгэртэй тэнцүү байна:

1.Дотоод өнцөг бүр нь 180 градусаас бага буюу тэнцүү байх.

2.Олон өнцөгтийн хил дотор эсвэл хил дээрх хоёр цэгийн хоорондох шугамын хэсэг бүр дээрх цэг бүр хил дотор эсвэл хил дээр хэвээр байна.

3.Олон өнцөгт нь түүний ирмэг бүрээр тодорхойлогдсон хаалттай хагас хавтгайд бүрэн агуулагддаг.

4.Ирмэг бүрийн хувьд дотоод цэгүүд нь ирмэгийн тодорхойлсон шугамын нэг талд байдаг.

5.Орой бүрийн өнцөг нь түүний ирмэг ба дотор талын бусад бүх оройг агуулдаг.

6.Олон өнцөгт нь түүний ирмэгүүдийн гүдгэр бүрхүүл.
Албастр

**Албастр** бол гипсний нунтаг хийхэд хэрэглэдэг зөөлөн чулуу ба эрдэс юм. Археологичид, геологчид мөн чулууны үйлдвэрлэлийнхэн Албастрын талаар өөр өөр тодорхойлолт хэлдэг. Археологид, Албастр гэдэг нэр томъёог хоёр өөр эрдсээр хийгдсэн эд зүйл, олдворууд гэдэг. 1 дүгээрт: Нарийн ширхэгтэй, том гипс, 2 дугаарт: нарийн ширхэгтэй, туузан хэлбэртэй кальцит хэмээн хэлдэг. Химийн аргаар, гипс нь кальцийн усжсан сульфат боловч кальцийн шохойжсон карбонат гэж тайлбарладаг. Албастрын төрлүүд болох гипс, кальцит хоёрт цайвар өнгө, гэрэл нэвтрүүлэх чанар, сийлбэрлэж,  баримал хийхэд тохиромжтой зөөлөн чулуу зэрэг ижил төстэй шинж чанарууд байдаг. Ийм учраас түүхэнд албастрыг гоёл чимэглэлийн сийлбэр эдлэл, урлагийн бүтээлүүдийг үйлдвэрлэхэд өргөнөөр ашиглаж ирсэн гэдэг. Кальцит албастрыг судалт гартаам-гантиг, Египетийн албастр бас Дорнын албастр гэж ч нэрлэдэг бөгөөд эдгээр нэр томьёо нь ихэвчлэн туузан судалтай, Италийн цагаан өнгөтэй шохойн чулуу эсвэл цайвар шаргал ба бор өнгийн мушгиралдсан судалтай сталгмит гаралтай шохойн чулуугаар танигдсан гэдэг.

Ангилал:Олдвор
Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Чулуу
Аметрин

**Аметрин** (, **тристин, алтан аметист** гэж нэрлэгдэх нь бий. Мөн худалдааны нэрээрээ **боливианит** гэж дуудагддаг) нь кварцын нэг төрөл бөгөөд нил ягаан болон шар-улбар шар өнгө ээлжилсэн байдлаар нэг талст дотор байдаг. “Аметрин” гэдэг нэр нь аметист болон цитрин гэсэн хоёр үгийн нийлбэр юм. Хүмүүс ихэвчлэн аметринийг эдгээр хоёр кварцын хослол гэж үздэг ч зарим эх сурвалж үүнийг зөв биш гэж тайлбарладаг. Худалдаанд байдаг аметриний бараг бүгдийг Боливи улсаас олборлодог.

## Өнгө
Нэрнээсээ харахад аметрин нь нэг талст доторх аметист ба цитриний хослол гэж ихэнхдээ ойлгогддог. Гэхдээ судлаачид аметриний шар-улбар шар хэсгийг жинхэнэ цитрин гэж нэрлэж болох эсэх дээр санал нэгддэггүй. Аметистын нил ягаан өнгөний адил аметриний шар өнгө нь талст доторх бага хэмжээний төмрөөс үүсдэг. Өнгө өөр өөр байх шалтгаан нь төмөр нь өөр өөр исэлдэлтийн төлөвт оршдогтой холбоотой. Шар хэсгүүд нь дулаанд исэлдсэн, харин аметистын нил ягаан хэсэг нь исэлдээгүй байдаг. Зарим эх сурвалжид цитринийг зөвхөн хөнгөн цагаанаас үүссэн өнгөт төвтэй кварц гэж тодорхойлдог бөгөөд энэ нь утаат кварцтай төстэй. Ийм тодорхойлолтоор бол дулааны нөлөөгөөр исэлдсэн аметистыг цитрин гэж тооцохгүй. Тиймээс аметриний шар кварцыг жинхэнэ цитрин гэж үзэхгүй байж болно.

Ангилал:Кварц эрдэнийн чулуу
Дондогдоржийн Дашдондог

**Дондогдоржийн Дашдондог** (1932 онд Булган аймгийн Хишиг-Өндөр суманд төрж, 1982 онд нас барсан)- Монголын яруу найрагч, алдарт "Аяны шувууд" дууны үгийг зохиогч, орчуулагч бөгөөд хүүхдийн зохиолч.

Дондогдоржийн Дашдондог 1952 онд МУИС-ийн эдийн засгийн ангид элсэж ороод сурч байгаад өөрийгөө том найрагч хэмээн онгирч сахилга алдсан, архи уусан хэмээн 1956 онд хөөгдсөн. Тэрээр 1956 оны 1-р сарын 1-нд Улсын радио хороонд тоймчоор ажилд орсон, 1957 оны 8-р сарын 1-ний өдөр цэрэгт татагдсан байна. ЗХУ-д Нисэх техникийн дунд сургуулийг 1957-1960 онд суралцаж төгсчээ.

"Зөвлөлтөд АН-2 онгоцны техникчийн сургууль төгссөн, хаана ч юм бэ эдийн засгийн сургуулийг улаан дипломтой дүүргэж, Сангийн яамны валютын хэлтэс, Эдийн засгийн дээд сургуульд багшилж байгаад бага сага балгаж алба алдсаны учир нутаг заагдан манай сургуульд цагийн багшаар ирсэн юм гэнэ. Зөвлөлтөөс онц сурлагатны улаан диплом, орос авгай хоёртой эх орондоо буцаж ирсэн тэрбээр юм юмны захтай, хэр баргийн хүнд гар баригдахааргүй эрдэм авьяас нэгэн биед заяасан, тухайн цагтаа Монголд хэрэгтэй том сэхээтэн байсан" гэж яруу найрагч Б.Догмид дурссан байдаг.

1948-1965 онд “Пионерын үнэн”, “Залгамжлагч”, “Пионер”, “Оюун түлхүүр” зэрэг хүүхдийн сонин сэтгүүлд их бичсэн. “Уран зохиолын цоморлиг”, “Яруу найргийн цоморлиг”-т 10 гаруй, “Цог” сэтгүүл, “Соёл, утга зохиол”, “Утга зохиол, урлаг” сонинд нэлээд шүлэг байна. “Залуучуудын үнэн”, “Хөдөлмөр” сонинд тус бүрд нь 10 гаруй шүлэг, найруулал, сурвалжилга, тэмдэглэл, мэдээ, “Үнэн” сонинд шүлэг, орчуулсан шүлэг бий.

"“Аяны шувууд”-аа аялан дуулж яваарай..." нэртэй ном 2024 онд уншигчдын гар дээр очсон.

Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:Хишиг-Өндөрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1932 онд төрсөн
Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Хунчир

**Хунчир** нь (латин:*Astragalus*) Дорно дахины анагаах ухаанд өргөн хэрэглэдэг эмийн ургамал юм. 

## Түүхэн тойм 
Монголчууд 900 орчим жилийн өмнөөс зэрлэг байгалиас хунчирыг түүж, биеийн тамир тэнхээг нэмэгдүүлэх, шарх, үрэвслийг анагаахад хэрэглэсээр ирсэн түүхтэй билээ. Хожим сүүлийн 200 жил зэрлэг байгалиас нь үлэмж ихээр сүйдлэн, устан үгүйрсэний улмаас Улаан ном-д бичигджээ.

Astragalus буюу Хунчирыг өрнийн шинжлэх ухаанд судалж үзээд эмчилгээндээ ашиглаж эхэлжээ. Дэлхий дахинд дэгдсэн Ковид 19 цар тахлын эмчилгээнд ашиглаж, халдварын үед ч эерэг нөлөөтэй байгаа талаар эрдэмтэд онцолж байсан юм.

Хунчир нь хүний бие махбодын дархлаа тогтолцоог дэмжихэд онцгой ач тустай. Дархлааны тогтолцоо нь гаднын хорт бодисоос хүний биеийг хамгаалж биеийг хоргүйжгүйжүүлэх үүргийг гүйцэтгэдэг юм. Хунчир нь хөгшрөлт, үрэвслийн эсрэг үйлдэл үзүүлэхээс гадна элэг, мэдрэлийн тогтолцоо, бөөр, уушги, зүрх зэрэг эд эрхтний үйл ажиллагааг дэмждэг болох нь судалгаагаар нотлогдсон. 

## Хэрэглээ 
Дэлхийн олон улсын эрдэмтэд хунчирын ач тусыг судлан тогтоож хортой, хоргүй Хавдар, Зүрх судас, Чихрийн шижин зэрэг хүнд өвчний үед уух, урьдчилан сэргийлж хэрэглэх олон төрлийн эм, эмийн бүтээгдэхүүний гол түүхий эд болгон ашигласаар байгаа юм. 

### Тариалалт 
Хунчир нь Монгол нутагт тарьж ургуулсан, 100 хувь байгалийн цэвэр эмийн ургамлын үндэс юм. Хунчир нь A, С, Е амин дэм болон Селен, Алкалойд, Салонин. Флаөоноид, Полисахарид зэрэг биологийн өндөр идэвхт эрдэс бодис агуулдаг.

Хунчирын эмчилгээний чанар нь шинжлэх ухааны олон жилийн судалгаагаар нотлогдсон бөгөөд Уламжлалт  анагаах ухаанд өргөн хэрэглэгддэг. Хунчир нь хоол, цайнд онцгой амттай орц байхаас гадна хүний биед үзүүлэх эмчилгээний шинж чанараараа Солонгосын Хүн орхоодойгоос хавьгүй илүүг Монголын болон олон улсын нэрт эрдэмтэд хэдийн судалж тогтоосон.

### **Ашиг тус** 
* Холестерин бууруулна.
* Дархлаа сэргээнэ.
* Чихрийн шижинг илаарьшуулна.
* Хавдрын өсөлтийг саатуулна.
* Харшлыг намжаана.
* Шархыг түргэн эдгээнэ.
* Хоол боловсруулалтыг сайжруулна.
* Цус шингэлнэ.
* Биеэс хор зайлуулна.
* Залуужуулна.

### **Хэрэглэх заавар** 
**Хандалж уух:**  Хунчирыг сайтар угааж цэвэрлэн, 50-100 граммыг 2-3 литр усанд 5 минут буцалгасны дараа зөөлөн гал дээр үргэлжлүүлэн 10 минут буцалгаж хандаа бэлтгэнэ. Бэлтгэсэн хандыг өдрийн турш цай болон бусад уух зүйлсийнхээ оронд ууж хэрэглэнэ. Хандыг сэрүүн газар хадгалж, 24 цагийн дотор хэрэглэвэл зохимжтой.  Үндсийг 3-4 удаа дахин хандалж болно. Хандалсан үндсийг хуурай, сэрүүн газар /0-5 градус/-т хадгална.  Хунчирын хандыг 10 хоног уусны дараа 10 хоног завсарлана.

**Шөлөнд хэрэглэх:  **Угааж  цэвэрлэсэн хунчирыг шөлөнд буцалгаж хэрэглэвэл, таатай сайхан амт оруулж, алжаал ядаргааг тайлна.

**Махтай чанах:** Угааж цэвэрлэсэн хунчирыг махтай хамт чанаж хэрэглэж болно.

## Төрөл зүйл 
## Мөн үзэх 
Дүүжигнүүр Хунчир

## Гадаад холбоос 
Хунчирын эмчилгээний чанарыг судалсан тойм

Хунчир хэрэглэх аргууд

Өдөр бүр хунчир уух нь аюулгүй юу?

Хунчирын ханд

Сарьслаг Хунчир

Сарьслаг Хунчир: эмийн ургамал
Ангилал:Эмийн ургамал
Ангилал:Ургамал судлал
Ангилал:Ургамал
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__
Биллиетит

**Биллиетит** () нь бари агуулсан ураны ховор эрдэс юм. Биллиетитийн химийн томьёо нь: Ba(UO2)6O4(OH)6•8H20. Биллиетит нь ихэвчлэн шар өнгийн орторомбик талст хэлбэртэй байдаг. Биллиетитийг Бельги улсийн Гент хотын Гент их сургуулийн талст судлаач Валере Луис Биллиетийн нэрээр нэрлэсэн. Биллиетит Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын Дээд Катанга мужийн Шинколобве ураны уурхайгаас анх олдож байсан.

Ангилал:Эрдэс
Бистрит

**Бистрит** () нь (Na,K)7Ca(Si6Al6)O24S4.5•(H2O) томьёотой силикат эрдэс бөгөөд канкринит эрдсийн бүлгийн гишүүн юм. Энэ нь 3м цэгэн бүлэгтэй зургаан өнцөгт талст юм. Энэхүү эрдсийг Оросын Малая Быстрая ордын нэрээр нэрлэсэн байж магадгүй бөгөөд тэндээс олдсон байж магадгүй юм.

## Бүтэц
Бистрит нь канкринит эрдэс бөгөөд бусад канкринитуудтай ижил төстэй физик шинж чанар, найрлага, бүтэцтэй байдаг. Бистрит нь канкринит бүлгийн олон эрдсүүдтэй ижил бүтэцтэй. Энэ нь 3м цэгэн бүлэгтэй зургаан өнцөгт талст бүтэцтэй. Бистрит нь мөн P31c орон зайн бүлэгтэй. Бистритийн бүтцийг эрдэс бодис нь хүчтэй псевдо-хувиргалттай тул амархан олох боломжгүй байсан учраас эрдэс судлаачид бистрит эрдсийн дотоод бүтцийг олох загвар гаргасан бөгөөд энэ санаа нь канкринит эрдсийн тетраэдр хүрээг шинжлэхэд суурилсан бөгөөд энэ нь эрдсийн бүтцийг урьдчилан таамаглахад үнэн зөв үр дүнг өгсөн (Болотина нар).

## Геологийн тархац
Энэ эрдэс бодисын хамгийн их судлагдсан дээжийг Оросын Малая Быстрая ордоос олжээ. Бистрит нь лазурит ордод байдаг бөгөөд ихэвчлэн лазурит, кальцит, диопсидтой хамт байдаг.

Ангилал:Эрдэс
Биллвайсит

**Биллвайсит** () нь Пакистаны Гилгит-Балтистаны Тогла тосгоноос хэдэн зуун ярдын зайд байрлах "Стак Нала"-гийн тун ховор пегматитаас олддог ислийн эрдэс юм. Биллвайсит нь зөвхөн лепидолитийн нэгэн талстыг бүрсэн байдлаар олдсон байдаг. Тухайн Биллвайситыг агуулсан ганц чулуу Эзэн Хааны Онтариогийн музейд, каталогын дугаар M5595-д хадгалагддаг. Биллвайсит нь сурьма, ниоби, тантал ба вольфрам гэх дөрвөн ховор элементийг агуулдаг. Биллвайситийг Санта Барбара дахь Калифорнийн их сургуулийн эрдэс судлаач Виллиам Вайсын нэрээр нэрлэсэн.

Анх олон улсын геологичдын бүлэг олж, улмаар 2010 онд Олон Улсын Эрдэс Зүйн Холбоо хүлээн зөвшөөрсөн. Энэхүү нээлтийг анх 2011 оны "Минералогик сэтгүүл" дээр зарлаж байсан ба 2012 онд Хавтрон нар "Канадын минералогист" сэтгүүлд дэлгэрэнгүй тайлбарласан.

Ангилал:Эрдэс
Барбертонит

**Барбертонит** () нь Mg6Cr2(OH)16CO3·4H2O томьёотой магнийн хром карбонатын эрдэс юм. Энэ нь стихтит эрдэстэй полиморф бөгөөд стихтиттэй хамт серпентинит дэх хромитын өөрчлөлтийн бүтээгдэхүүн юм. Барбертонит нь стихтит, хромит, антигориттой нягт холбоотой байдаг (Тэйлор, 1973). Миллс нар (2011) барбертонитыг стихтитийн политип бөгөөд эрдэс зүйл гэж үзэх ёсгүй гэсэн нотолгоог үзүүлсэн.

## Бүтэц
Барбертонитын бүтэц нь бруцит төст давхаргуудтай ээлжлэн давхаргатай байдаг. Хөрш зэргэлдээ бруцит давхаргууд нь гидроксил ионууд (OH−) бие биеийнхээ дээр шууд байрлахаар давхарлагдсан байдаг (Тэйлор, 1973). Бруцит давхаргуудын хооронд CO2−3 ион ба H2O молекулуудыг агуулсан давхаргууд байдаг (Тэйлор, 1973). Хүчилтөрөгчийн атомууд нь зэргэлдээ бруцит давхаргуудын гидроксил ионуудаар дамжин өнгөрөх тэнхлэгүүдийн ойролцоо тархсан нэг багц цэгүүдэд байрладаг (Тэйлор, 1973). Бруцит төст давхаргуудын хооронд CO2−3 ион ба H2O молекул агуулсан давхаргууд ээлжлэн байрлана (Тэйлор, 1973). Хүчилтөрөгчийн атомууд нь зэргэлдээ бруцит давхаргын гидроксил ионоор дамжин өнгөрөх тэнхлэгүүдийн ойролцоо тархсан нэг багц хэсэгт байрладаг (Тэйлор, 1973).

## Геологийн тархац
Барбертонитыг анх Өмнөд Африкийн Трансваал мужийн Барбертон тойргоос олжээ. Үүнийг мөн Австралийн Тасмани мужийн Думас дахь Ag-Pb уурхайгаас олж болно (Антони нар, 2003).

Ангилал:Эрдэс
Минковскийн огторгуй

Физикийн хувьд **Минковскийн огторгуй** (эсвэл **Минковскийн огторгуй цаг хугацаа**) гэж, таталцлын хүч байхгүй үеийн огторгуй цаг хугацааны гол математик тодорхойлолт юм. Энэ нь инерцийн огторгуй ба цаг хугацааны олонлогийг дөрвөн хэмжээст загварт нэгтгэдэг.

Энэхүү загвар нь аливаа хоёр үйл явдлын хоорондох огторгуй цаг хугацааны интервал нь тэдгээрийг бүртгэсэн инерцийн лавлагааны хүрээнээс хэрхэн хамааралгүй болохыг харуулахад тусалдаг. Математикч Херманн Минковский үүнийг Хендрик Лоренц, Анри Пуанкарэ болон бусад хүмүүсийн бүтээлээс боловсруулж "туршилтын физик үндэслэлээр ургуулсан" гэж хэлсэн байдаг.

Минковскийн огторгуй нь Эйнштейний харьцангуйн тусгай онол ба харьцангуйн ерөнхий онолуудтай нягт холбоотой бөгөөд харьцангуйн тусгай онолуудыг албан ёсоор тодорхойлдог хамгийн түгээмэл математик бүтэц юм. Евклидийн огторгуй ба цаг хугацааны бие даасан бүрэлдэхүүн хэсгүүд нь уртын агшилт болон цаг хугацааны тэлэлтээс шалтгаалан өөр байж болох ч Минковскийн огторгуй цаг хугацаанд бүх лавлагааны хүрээ нь үйл явдлууд хоорондох орон зайн цаг хугацааны нийт интервал дээр тохирч болно. Минковскийн огторгуй нь цаг хугацааг гурван орон зайн хэмжээсээс өөрөөр авч үздэгээрээ дөрвөн хэмжээст Евклидийн орон зайгаас ялгаатай.

3 хэмжээст Евклидийн огторгуйд изометрийн бүлэг (Евклидийн ердийн зайг хадгалсан газрын зураг) нь Евклидийн бүлэг юм. Энэ нь эргэлт, тусгал болон параллель зөөлтөөр үүсдэг.
Бериллонит

**Бериллонит** () нь NaBePO₄ химийн томьёотой, ховор тохиолддог фосфатын эрдэс юм. Түүний хавтгайгаас призм хэлбэртэй, моноклин талстууд нь өнгөгүй, цагаан эсвэл цайвар шаргал өнгөтэй байж болох ба шилэн гялалзсан, тунгалаг шинжтэй. Ихэнхдээ ихэржилт (twinning) үүсдэг бөгөөд хэд хэдэн хэлбэрээр тохиолддог. Нэг чиглэлд төгс хуваагдалтай. Хатуулаг нь 5.5–6, харин нягт (онцгой жин) нь 2.8 байна. Гэрэл хугаралтын үзүүлэлтүүд нь nα = 1.552, nβ = 1.558, nγ = 1.561 юм.

Зарим талстыг засаж, өнгөлж үнэт чулуу хэлбэрт оруулсан байдаг боловч гэрэл хугаралтын индекс нь кварцынхаас өндөр биш тул тийм ч их гялалзсан үнэт чулуу болдоггүй. Бериллонит нь боржинлог болон шүлтлэг пегматитад хоёрдогч бериллийн эрдэс байдлаар үүсдэг. Анх Мэн мужийн Оксфорд тойргийн Стоунхэм дахь боржин судлын задарсан материалаас, нийлмэл талст болон хагархай хэлбэрээр олдсон бөгөөд хээрийн жонш, утаат кварц, берилл, колумбит зэрэг эрдсүүдтэй хамт тохиолддог. Үүнийг 1888 онд Жэймс Дуайт Дана нээж, найрлага дахь бериллийн агуулгаар нь бериллонит хэмээн нэрлэсэн.

Ангилал:Эрдэс
Бромеллит

**Бромеллит** () гэдэг нэр нь Шведийн химич Магнус фон Бромелл (1670-1731)-ийн нэрээс гаралтай бөгөөд энэ нь цагаан өнгөтэй ислийн эрдэс юм. Бериллийн ислийн эрдэс болох энэ бодис нь марганц төмрийн нийлбэр пегматит ордоос олддог боловч ихэвчлэн зохиомол буюу синтетик аргаар гаргаж авдаг. Энэхүү бодис нь байгальд ховорхон олддог эрдэс боловч синтетик аргаар үйлдвэрлээд 40 гаруй жил болж байна.

## Хэрэглээ
Берилли агуулсан эрдсийн хувьд бромеллит нь хэд хэдэн зориулалтаар ашиглагддаг. Аж үйлдвэрийн салбарт байгалийн дээжүүд нь бериллийн хүдэр болгон ашиглагддаг. Мөн бромеллит нь хиймэл маргад эрдэнийг үйлдвэрлэхэд ашигладаг эрдсүүдийн нэг юм. Нэмэлт бодис болгон ашиглахад бромеллит нь механик бат бөх чанарыг сайжруулж, маш өндөр дулаан дамжилтыг тэсвэрлэдэг.

Цөмийн реакторт нейтроны сааруулагч болгон ашигладаг. Бромеллит агуулсан керамик эд хогшил болон мөн уран, торийн хайлуулах саванд хийж ашигладаг.

Байгалийн болон синтетик бромеллитийг эрдэнийн чулуу болон цуглуулгуудад ашигладаг. Эрдэнийн чулууны хувьд бромеллит нь маш ховортоо тооцогддог. Одоогийн байдлаар том хэмжээний талст гарган авахад ашиглагдсан хангалттай том хэмжээтэй ганцхан талст олдсон байдаг. 2000 онд Шри Ланка улсын Ратнапурагийн иргэн Дунил Панита Гунасекара 17.77 карат жинтэй өнгөгүй, боловсруулагдаагүй талст худалдаж авч байжээ.

Ангилал:Эрдэс
Брейтауптаят

Брейтауптит нь NiSb гэсэн энгийн химийн томьёотой, никелийн антимонидын эрдэс юм.
Брейтауптит нь металллаг, нэвт гэрэл нэвтрэхгүй, зэс-улаан өнгөтэй бөгөөд гексагональ (дигексагональ дипирамидаль) талстын системд талсжина. Ихэвчлэн массив хэлбэртэй эсвэл бөөрөнхий (reniform) бүтэцтэй байдаг ч зарим тохиолдолд хавтгай маягийн (tabular) талст хэлбэрээр ажиглагдана. Мосын хатуулаг нь 3.5–4, нягтрал (онц жин) нь 8.23. Энэ эрдэс нь кобальт–никель–мөнгөний хүдрүүдтэй хамт орших гидротермаль кальцитын судлуудад тохиолдоно.
Брейтауптитыг анх 1840 онд Германы Доод Саксоны Харцын нуруунаас тодорхойлсон бөгөөд 1845 онд Канадын Онтарио мужийн Кобальт болон Тандер-Бэй дүүргүүдэд орших тархалтыг тайлбарласан байна. Уг эрдсийг саксон гаралтай эрдэс судлаач Иоханн Фридрих Август Брейтаупт (1791–1873)-ын нэрээр нэрлэжээ.
Брюстерят

Брюстерит нь цеолитын бүлэгт хамаарах текто-силикат эрдсүүдийн цувралын нэр юм. 1997 оноос өмнө брюстеритийг бие даасан эрдэс зүйл (species) гэж хүлээн зөвшөөрдөг байсан боловч 1997 онд Олон улсын Эрдэс Судлалын Холбоо (IMA)-ноос хийсэн ангиллын шинэчлэлээр үүнийг цувралын нэр болгон өөрчилжээ. Үүний үр дүнд тухайн эрдэс зүйлүүдийг брюстерит-Sr болон брюстерит-Ba гэж нэрлэх болсон.

Эдгээрээс хамгийн түгээмэл нь болох брюстерит-Sr нь ус агуулсан стронци ба хөнгөн цагааны силикат бөгөөд химийн найрлага нь
(Sr,Ba)₂Al₄Si₁₂O₃₂·10H₂O юм. Ихэнх тохиолдолд бага хэмжээний бари нь стронцийн оронд орлон байрласан байдаг. Тухайн эрдсийг ямар зүйлд (species) хамааруулах нь давамгайлж буй элементээс хамаарна.

Эдгээр эрдсүүд нь гадаад төрхөөрөө ялгагдах боломжгүй тул химийн шинжилгээ хийгдээгүй тохиолдолд “брюстерит” гэсэн цувралын нэрийг хэвээр ашигласаар байдаг.
Антозонаят

Антозонит (түүхэндээ stinkspat, stinkfluss, stinkstein, stinkspat болон fetid fluorite гэж нэрлэгдэж байсан) нь флюоритын цацраг идэвхт бодисын нэгэн төрөл ба анх 1841 онд Германы Бавари мужийн Вайзендорфоос олдож, 1862 онд нэрлэгдсэн. 

Антозонит нь өөр ямар нэгэн элементтэй нэгдээгүй  элэмент фтор олон тоогоор агуулж байдгаараа онцлогтой. Талстуудыг бутлах эсвэл хагалах үед элемент фтор ялгарч гардаг. Уранаас ялгарч буй бета цацраг нь кальцийн фторидыг тасралтгүй задалж, кальци болон фторын атомуудыг үүсгэдэг гэж таамагласан байдаг. Фторын атомууд нийлж дифторидын анионууд үүсгэх ба талст бүтцийн дефект үед илүүдэл электроноо алдсанаар фтор үүсдэг. Үүссэн фтор нь агаар дахь хүчилтөрөгч болон усны ууртай урвалд орж  озон үүсгэдэг (энэ нь өвөрмөц эвгүй үнэртэй бөгөөд анх антозон хэмээх  бодис гэж андуурч байжээ. Энэ андуурал нь энэхүү эрдсийн нэрийн үндэс болсон) мөн устөрөгчийн фторид үүсгэдэг
Квантын тоо

Квантын тоо (Quantum numbers)

Квантын физик ба химид квантын тоо гэдэг нь системийн боломжит төлөвүүдийг тодорхойлох хэмжигдэхүүнүүдийг хэлнэ. Устөрөгчийн атом дахь электроны төлөвийг бүрэн тодорхойлоход дөрвөн квантын тоо шаардлагатай байдаг. Уламжлалт квантын тоонууд нь үндсэн (principal), азимуталь, соронзон, болон спин квантын тоо юм.

Бусад системийг тайлбарлахын тулд өөр төрлийн квантын тоо хэрэгтэй болдог. Жишээлбэл, дэд атомын бөөмсийн хувьд сонгодог физикт харгалзах ойлголтгүй шинэ квантын тоонуудыг (тухайлбал кваркуудын “амт” /flavour/) нэвтрүүлэх шаардлагатай.

Квантын тоонууд нь ажиглагдах хэмжигдэхүүнүүдийн өөрийн утгуудтай (eigenvalue) нягт холбоотой. Хэрэв тухайн ажиглагдах хэмжигдэхүүн нь системийн Гамильтониантай солбицож (commute) байвал уг квантын тоог “сайн” квантын тоо гэж нэрлэж, квантын динамикт хөдөлгөөний тогтмол байдлаар үйлчилнэ.

**Түүх**

**Электроны квантын тоо**

Хуучин квантын онолын үед, Макс Планк хар биеийн цацралын загварт квант ойлголтыг дэвшүүлснээс (1900), Альберт Эйнштейн уг ойлголтыг фотоцахилгаан эффект-ийг тайлбарлахад ашигласнаас (1905), улмаар Эрвин Шрёдингер 1926 онд өөрийн өөрийн функцийн (eigenfunction) тэгшитгэлийг нийтлэх хүртэлх хугацаанд квантын тооны суурь ойлголт нь атомын спектроскопи болон сонгодог механикийн онолуудыг нэмэлт, тусгай хязгаарлалтаар баяжуулсан хэлбэрээр хөгжиж ирсэн юм.
Баялинит

## Баялинит 
Баялинит (Fe2+Fe23+(SO4)4•22H2O) нь төмрийн сульфатийн эрдэс юм. Энэ нь усан дахь исэлдэлтийн бүтээгдхүүн юм. Баялинит нь 3-аас бага pH агуулсан хүчиллэг эрдэс бөгөөд хүчиллэг чулуунаас гарсан үед ойр хавийн орчинд хортой. Баялинит нь анх Чех улсийн Билина хотийн дэргэд олдлож байсан учраас баялинит гэж нэрлэсэн байдаг. Энэ эрдэс нь Ангараг гариг дээр байх магадлалтай. Баялиниттай холбоотой эрдэсүүдэд жарозит агуулагддаг ба энэ нь төмөр сульфат давс, лепидокроцит, швертманнит, фериикопиапит ба копиапитэ юм. 

## Онцгой шинж чанарууд 
Чулуун горхи нь Калифорнийн Шаста хотын төмөр уулын горхи юм. Уг горхи Сакраменто гол болон Франциско эрэгийн уснуудлуу урсдаг. Уг горхийн ус нь уул уурхайн ажлуудаас болж гүнийн ус болон гадаргуун горхи нийлснээс болж бохирдсон байдаг. Усан дахь илсэлдэлтээс болж pH нь бага ба хүчиллэг байдаг. Энэ нь сульфадийн илсэлт болон баялинитийн бүтэл болдог.
Хөдөлгөөний тэгшитгэл

Хөдөлгөөний тэгшитгэл (Equations of motion)

Физикт хөдөлгөөний тэгшитгэл гэдэг нь физик системийн зан төлөвийг цаг хугацааны явц дахь хөдөлгөөнөөр нь илэрхийлж тайлбарлах тэгшитгэлүүдийг хэлнэ. Илүү нарийвчлан хэлбэл, хөдөлгөөний тэгшитгэлүүд нь физик системийн зан төлөвийг динамик хувьсагчдаар илэрхийлсэн математик функцуудын цогц хэлбэрээр тодорхойлдог.

Эдгээр хувьсагчид нь ихэвчлэн орон зайн координатууд ба цаг хугацаа байдаг ч импульсийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг ч багтааж болно. Хамгийн ерөнхий сонголт нь ерөнхийлсөн координатууд бөгөөд эдгээр нь тухайн физик системийн онцлогт тохирсон ямар ч тохиромжтой хувьсагч байж чадна.

Сонгодог механикт эдгээр функцууд нь Евклидийн орон зайд тодорхойлогддог бол харьцангуйн онолд муруй орон зайгаар солигддог. Хэрэв системийн динамик нь мэдэгдэж байвал, хөдөлгөөний тэгшитгэлүүд нь тухайн динамикийг илэрхийлсэн дифференциал тэгшитгэлүүдийн шийдүүд болно.

**Төрөл**

Хөдөлгөөнийг тайлбарлах хоёр үндсэн хандлага байдаг: динамик ба кинематик.

* Динамик нь илүү ерөнхий ойлголт бөгөөд бөөмсийн импульс, үйлчлэх хүч, энерги зэргийг харгалзан үздэг.
* Энэ утгаар заримдаа динамик гэдэг нэр томьёо нь систем дагаж мөрдөх дифференциал тэгшитгэлүүдийг (жишээлбэл, Ньютоны хоёрдугаар хууль, эсвэл Эйлер–Лагранжийн тэгшитгэлүүд) илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг.
* Зарим тохиолдолд уг нэр томьёо нь эдгээр тэгшитгэлүүдийн шийдлүүдийг хэлэхэд ч ашиглагддаг.
Dark souls

Dark Souls бол Хидетака Миязаки болон FromSoftware компанийн бүтээсэн экшн RPG тоглоом юм. Энэ нь **Demon’s Souls** тоглоомын үргэлжлэл болно.

Тоглоом нь өмнөх бүтээлтэйгээ маш төстэй боловч олон өөрчлөлт хийгдсэн.

**Dark Souls**-д тоглогч үхэх бүрд эрүүл мэндийн зурвас (health bar) багасдаггүй. Мөн тоглогчийн статистик үзүүлэлтийг бууруулдаг дайснууд байхгүй.

**Demon’s Souls**-д тоглогч эрүүл мэндээ сэргээх эд зүйлсийг тоглоомын ертөнцөөс олж авах шаардлагатай бөгөөд тэдгээрийг хязгааргүйгээр авч явах боломжтой. Харин **Dark Souls**-д тоглогч зөвхөн тодорхой тооны **Estus Flask** (тоглоомын үндсэн эдгээх зүйл) авч явж чадна, гэхдээ Bonfire дээр амрах бүрд тэд автоматаар дүүрдэг. Харин **Humanity** гэх, тоглогчийн эрүүл мэндийг бүрэн дүүргэдэг эд зүйлс нь маш ховор олддог.

**Dark Souls**-ын тоглоомын ертөнц нь **Demon’s Souls**-оос илүү нээлттэй. Эхэндээ хол мэт харагдах зарим бүсүүдийг дараа нь товчлол, түлхүүрүүдийг олсноор хооронд нь холбож болдог. Харин **Demon’s Souls**-д зарим бүсийг дурын дарааллаар тоглож болдог ч ихэнх хэсгүүдийг илүү хатуу дарааллаар судлах шаардлагатай.

**Dark Souls**-д **Bonfire** хэмээх чухал байршлууд байдаг. Хэрэв тоглогч Bonfire дээр амарвал эрүүл мэнд болон Estus Flask-ууд нь дүүрдэг, гэхдээ ихэнх дайснууд дахин амилна. Мөн тоглогч үхэх үедээ хамгийн сүүлд амарсан Bonfire дээрээ дахин төрнө.

Тоглогч **Humanity** болон **Hollow** гэсэн хоёр хэлбэртэй байдаг. Хэрэв тоглогч **Humanity** хэлбэртэй байхдаа үхвэл **Hollow** хэлбэрт орно, энэ нь тоглогчийн зомби мэт хувилбар юм. **Hollow** болсноор тоглогч бусад тоглогчдыг өөрийн тоглоомд дуудах, бусдын тоглоомд нэгдэх, эсвэл бусад тоглогчдыг дайрах боломжгүй болно. Гэхдээ үүний хариуд бусад тоглогчид ч түүнийг дайрах боломжгүй. Дахин **Humanity** хэлбэрт орохын тулд тоглогч Bonfire дээр **Humanity** оноо зарцуулах ёстой бөгөөд ингэснээр дээр дурдсан боломжуудыг дахин ашиглаж чадна.

**Dark Souls** амжилт олсны дараа FromSoftware хоёр үргэлжлэл болон гурван сүнслэг залгамжлагч тоглоом болох **Bloodborne**, **Sekiro**, **Elden Ring**-ийг бүтээсэн. Тоглоом асар их алдартай болсноор бусад видео тоглоомын компаниуд ч Dark Souls-той төстэй, өндөр хэцүүтэй экшн RPG тоглоомуудыг бүтээж эхэлсэн.
Хлоритын бүлэг

Хлоритын бүлэг 

 Хлорит нь бага зэргийн хувиралд орсон чулуулгууд болон өөрчлөгдсөн магмын чулуулгуудад элбэг тохиолддог навчит силикат эрдсүүдийн нэг бүлэг юм. Базальт болон цахиурын агууламж багатай галт уулын чулуулгууд хувирах үед үүсдэг ногоон занар ихэвчлэн хлорит их хэмжээгээр агуулдаг.Хлоритын эрдсүүдийн химийн найрлага ихээхэн ялгаатай байдаг. Талст бүтцэд нь магни, төмөр, хөнгөн цагаан, цахиур хоорондоо солигдон орших боломжтой. Хамгийн түгээмэл хоёр төрөл нь магни ихтэй клинохлор болон төмөр ихтэй шамозит бөгөөд эдгээрийн хооронд бүрэн уусалтын цуваа бий. Мөн манган, цайр, литий, кальци агуулсан хлоритын төрөл ч байдаг. Найрлага нь олон янз байдаг тул хлоритын физик, оптик болон рентген шинж чанар ихээхэн өөрчлөгддөг. Иймээс хлорит нь температур, даралтын өөр өөр нөхцөлд үүсч чаддаг бөгөөд бага болон дунд температурын хувирмал чулуулгууд, зарим магмын чулуулгууд, гидротермаль гаралтай чулуулгууд болон гүнд хуримтлагдсан тунамал хурдсанд түгээмэл тархсан байдаг.“Хлорит” гэдэг нэр нь өнгийг нь илэрхийлсэн, грек хэлний “chloros” буюу “ногоон” гэсэн үгнээс гаралтай.
Babingtone

**Бабингтон** нь кальци, төмөр, манган агуулсан инозиликат эрдэс бөгөөд химийн томьёо нь **Ca₂(Fe,Mn)FeSi₅O₁₄(OH)** юм. Энэ эрдэс нь силикат эрдсүүдэд түгээмэл байдаг хөнгөн цагааныг төмөр(III) бүрэн орлодгоороо онцлог. Babingtonite нь маш бараан ногооноос хар өнгөтэй, нимгэн талст эсвэл хэлтэрхий байдлаар бол хагас тунгалаг харагддаг. Триклин системд талсжих ба ихэвчлэн радиаль хэлбэртэй богино призмэн бөөгнөрөл, мөн druzy (жижиг талстуудаар бүрхэгдсэн) бүрхүүл хэлбэрээр тохиолдоно. Энэ эрдэс нь галт уулын чулуулгийн хөндийд цеолитын бүлгийн эрдсүүдтэй хамт үүсдэг.

Babingtonite нь төмөр(II) болон төмөр(III)-ийг хоёуланг нь агуулдаг бөгөөд сул соронзон шинжтэй. Моосын хатуулаг нь 5.5–6, харин нягт (specific gravity) нь ойролцоогоор 3.3 байдаг.

Энэ эрдсийг анх 1824 онд Норвегийн Ауст-Агдер мужийн Арендал хотоос олдсон дээж дээр үндэслэн тодорхойлсон бөгөөд уг газар нь түүний **төрөлх байршил (type locality)** юм. Babingtonite гэдэг нэрийг Ирландын эмч, эрдэс судлаач Уильям Бабингтон (1757–1833)-ы нэрээр өгсөн.

Babingtonite нь АНУ-ын Массачусетс мужийн албан ёсны эрдэс (mineral emblem) юм. Массачусетс дахь babingtonite-ийн талаар хэвлэгдсэн анхны тайланг 1844 онд Фрэнсис Алжер гаргасан бөгөөд тэрээр энэхүү эрдсийг Чарлстаун (одоогийн Сомервилл)-д нээсэн гэж Томас Натталлыг нэрлэсэн. Олдсон байршил нь тухайн үед Milk Row quarry гэж нэрлэгдэж байсан, одоогийн Granite Street карьер юм.
Борнят

Борнит, мөн "тогосны хүдэр" гэж нэрлэдэг, нь зэсийн сульфидийн ашигт малтмал юм. Түүний химийн томъёо нь Cu5FeS4 бөгөөд орторомб системд талстждаг (гэхдээ заримдаа куб хэлбэртэй мэт харагддаг). Борнит нь зэсийн өндөр агууламжтай тул зэс олборлоход чухал хүдэр гэж тооцогддог.

Энэ ашигт малтмал нь ихэвчлэн гидротермаль судал, эсвэл контакт метаморф чулуулагт үүсдэг бөгөөд ихэвчлэн халькопирит, кальцит зэрэг бусад зэсийн ашигт малтмалтай хамт байдаг. 
----Борнит нь зэсийн чухал хүдэр эрдэс бөгөөд порфирын зэсийн ордуудад илүү түгээмэл тохиолдох халькопириттай хамт өргөн тархсан байдаг. Халькопирит ба борнит нь зэсийн ордын суперген баяжуулалтын бүсэд ихэвчлэн халькозин болон ковеллиноор солигддог. Борнит нь мөн мафик магмын чулуулгуудад тархмал байдлаар, контактын метаморфизмын скарн ордуудад, пегматитуудад болон зэс агуулсан тунамал занарт тохиолдоно. Массынхаа ойролцоогоор 63 хувийг зэс эзэлдэг тул борнит нь чухал зэсийн хүдэрт тооцогддог.

228 °C (442 °F)-аас дээш температурт борнитын талст бүтэц нь изометр (куб) хэлбэртэй бөгөөд нэгж эсийн ирмэгийн урт нь ойролцоогоор 5.50 Å байна. Энэхүү бүтэц нь куб ойр багцалсан хүхрийн атомуудад суурилсан бөгөөд кубын октантуудад байрлах найман тетраэдр завсрын байрлалаас зургаад нь зэс ба төмрийн атомууд санамсаргүй байдлаар тархсан байдаг. Хөрөх үед Fe ба Cu атомууд эмх цэгцтэй болж, бүх найман тетраэдр байрлал дүүрсэн 5.5 Å хэмжээтэй дэд эсүүд нь зөвхөн дөрвөн тетраэдр байрлал дүүрсэн дэд эсүүдтэй ээлжилж байрласнаар симметр нь багасч, бүтэц нь орторомб хэлбэрт шилжинэ.
----
Боталлакят

----Боталлацкит (химийн томьёо: Cu₂(OH)₃Cl) нь хоёрдогч зэсийн эрдэс бөгөөд Английн Корнуолл мужийн Сэнт-Жаст-ин-Пенвит тосгонд байрлах Боталлацкийн уурхайгаас анх тодорхойлогдсон тул ийнхүү нэрлэгдсэн. Энэ нь атакмит, паратакамит болон клиноатакамиттай полиморф (ижил химийн найрлагатай боловч өөр талст бүтэцтэй) харилцаатай эрдэс юм.

Боталлацкит нь моноклин талст системд талсжина. Өнгө нь уулын ногоон туяатайгаас ногоон өнгөтэй хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд нэг чиглэлд тод илэрхийлэгдсэн, сайн задрал (cleavage)-тай байдаг.
----Боталлацкит нь 1865 онд Английн Корнуолл муж дахь Боталлацкийн уурхайд илэрсэн тохиолдлоор анх тодорхойлогдож, тухайн хэв шинжийн байршлын нэрээр нэрлэгдсэн байна.

Боталлацкит нь өгөршилд өртсөн, далайн давст устай харилцан үйлчилж буй зэсийн ордуудад үүсдэг. Анхдагч сульфидын эрдсүүд далайн устай урвалд орсны үр дүнд далайн ёроолын “хар утаат яндан” (black smoker) ордуудад илэрдэг гэж тэмдэглэгдсэн байдаг. Мөн далайн усанд ил гарсан зэс агуулсан шаар (slag) дээр үүсдэг. Боталлацкиттай хамт тохиолдох эрдсүүдэд атакмит, паратакамит, брохантид, коннеллит болон гипс орно.
Ботрёжин

Ботрёген (Botryogen) нь ус агуулсан магнийн сульфатын эрдэс бөгөөд химийн томьёо нь MgFe³⁺(SO₄)₂(OH)·7H₂O юм. Мөн **кветенит (quetenite)** нэрээр ч танигдсан байдаг.

Энэ эрдэс нь **моноклин призмэн талст системд** талсжих ба ихэвчлэн шилэн гялалзсан, тод шар-улаан өнгөтэй, усан үзмийн бөөгнөрөл шиг (ботриоидаль) эсвэл бөөр хэлбэртэй (рениформ) масс болон цацран байрласан призмэн талстууд хэлбэрээр тохиолддог. Нягт (хувийн жин) нь ойролцоогоор **2–2.1**, Моосын хатуулаг нь **2–2.5** байна.

Ботрёген нь **хуурай, цөлийн уур амьсгалтай бүс нутагт** пирит агуулсан ордуудын хоёрдогч хувирлын (alteration) бүтээгдэхүүн байдлаар үүсдэг.

Энэ эрдсийг анх **1828 онд** Шведийн Даларна мужийн Фалун хотын орчмын **Фалу уурхайгаас** тодорхойлсон. Нэршил нь түүний усан үзмийн бөөгнөрөл мэт гадаад төрхөөс улбаалан, грек хэлний *botrys* (“усан үзмийн бөөгнөрөл”) болон *genos* (“төрүүлэх, бий болгох”) гэсэн үгнээс гаралтай.
Буланжерит

Буланжерит (Boulangerite), мөн **антимон-плэйбленд** (antimonbleiblende) гэж нэрлэгддэг, харьцангуй ховор тохиолдох **сульфосальт эрдэс** бөгөөд хар тугалга–сурьмын сульфидын найрлагатай. Химийн томьёо нь **Pb₅Sb₄S₁₁**. Энэ эрдэс нь моноклин–орторомбын талст бүтцийн шинжтэй. 1837 онд Францын уул уурхайн инженер **Шарль Буланжер** (1810–1849)-ийн нэрэмжит болгон нэрлэсэн бөгөөд Олон улсын Эрдэс Судлалын Холбоо (IMA) байгуулагдахаас өмнө аль хэдийнэ хүчинтэй зүйл (species) гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн байсан. 1959 оноос өмнө анх тодорхойлогдсон тул одоо “өвлөгдөн баталгаажсан” (grandfathered) статустай эрдэс юм.

Анхандаа буланжеритийг маш ховор эрдэс гэж үздэг байсан боловч хожим нь олон тооны хүдэржилт бүхий ордуудаас илэрснээр өнөө үед **ховор биш боловч түгээмэл бус** эрдэс гэж ангилагддаг. Зах зээлийн хувьд харьцангуй хямд үнэтэй. Өнгө нь **цайвар хөхөөс хар, саарал** хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд нунтаг (тоос) нь **хар өнгөтэй**. Псевдо-зургаан өнцөгт хэлбэр түгээмэл тохиолддог ба ховор тохиолдолд цагираг маягийн бүтэц үүсгэнэ.Буланжерит нь **лопаткаитын гомеотип** (ижил төрлийн бүтцийн хэв шинжтэй) эрдэс юм. Хүчтэй дэд эсийн бүтэц нь орторомб хэлбэртэй бөгөөд *c* тэнхлэг нь хагасласан байдаг. Ихэвчлэн жижиг, сунасан призмэн эсвэл маш нарийн, зүү мэт талстууд үүсгэдэг. Нэг талстын урт хэдэн сантиметрт хүрч болох боловч тэдгээрийг хооронд нь ялгаж танихад томруулсан зураг эсвэл микроскоп шаардлагатай, учир нь үсний ширхэг шиг маш нимгэн байдаг.

Буланжеритын онцгой шинж чанаруудын нэг нь **сунасан чиглэлтэйгээ зэрэгцээ байрласан ширхэглэг бүтэц** юм. Мөн ширхэглэг-цацрагт болон өдөн маягийн бөөгнөрөл хэлбэрүүд нэлээд түгээмэл ажиглагддаг.
Берилий

**Берилий** (/ˈbɛrəl/ *BERR-əl*) нь берилий–хөнгөн цагааны силикат ангилалд хамаарах эрдэс бөгөөд химийн найрлага нь Be₃Al₂Si₆O₁₈ болно. Берилийн өргөн тархсан болон мэдэгдсэн хувилбарууд нь маргад (emerald) болон аквамарин (aquamarine) багтана. Берилий нь ихэвчлэн байгальд зургаан талт нь системд талстжиж үүсдэг бөгөөд зарим тохиолдолд хэдэн метр хүртэл хэмжээтэй байж чадна гэвч оргил хэсэг нь бүрэн хөгжсөн (terminated) талстууд харьцангуй ховор тохиолдоно. Цэвэр берилий нь өнгөгүй байдаг ч ихэвчлэн хольцын нөлөөгөөр өнгө илэрдэг, боломжит өнгө нь ногоон, цэнхэр, шар, ягаан, улаан ордог бөгөөд эдгээрээс улаан берилий нь хамгийн ховор юм. Берилий нь берилли элемент гарган авах үйлдвэрлэлийн гол хүдэр болдог.“**Берилий**” гэсэн нэр томьёо нь дундад Англи хэлний *beril* гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд энэ нь хуучин Франц хэлний *beryl*, улмаар латин-хэлний *beryllus* гэдэг үгээр дамжин эртний грекийн *βήρυλλος (bḗryllos)* буюу “цэнхэр-ногоон" өнгийн янз бүрийн чулууг нэрлэж байсан үгнээс улбаатай. Уг нэр нь цаашлаад пракрит хэлний *veruliya*, *veluriya* (“берилий”) гэдэг үгтэй холбоотой бөгөөд эцсийн гарал нь дравид хэлний аймагт хамаарах байж болзошгүй. Судлаачид үүнийг Энэтхэгийн өмнөд хэсэгт орших Карнатака мужийн Белур эсвэл Велур хотын нэртэй холбон тайлбарладаг. Хожим энэхүү нэр томьёо нь берилий эрдэст тусгайлан хамаарах нэршил болон тогтжээ. 13-р зуунд Италид анхны харааны шил үйлдвэрлэгдэх үед линзийг берилий эсвэл уулын болроор (quartz) хийдэг байсан юм учир нь тухайн үед үйлдвэрлэж байсан шилэн материал хангалттай тунгалаг биш байв. Үүний үр дүнд нүдний шилийг Герман хэлээр *Brille* (Нидерланд хэлээр *bril*, Дани хэлээр *briller*) гэж нэрлэх болсон байна.
Браунмилерят

thumb|Браунмилерят

### Браунмилерят
Браунмилерят бол химийн Ca₂(Al, Fe)₂O₅ (кальци, алиниум, төмөр болон хүчилтөрөгчийг агуулсан холимог оксид) томьёотой, ховор тохиолддог оксидын эрдэс юм. Энэ нь Пенсильвани а мужийн Истоны Альфа Портланд цементийн компанийн ерөнхий химич байсан Лоррин Томас Браунмиллер (1902–1990)-ийн нэрээр нэрлэгдсэн юм. Тус химийн нэгдэл нь 1932 онд анх танигдсан бөгөөд түүнийг тодорхойлсон химичийн нэрээр нэрлэгдсэн юм. Энэхүү нэгдлийн байгалийн гаралтай эрдэс хэлбэр нь 1964 онд анх тогтоогдсон бөгөөд Германы Майен-Кобленц мужийн Эттринген хотын ойролцоох Беллерберг галт уулд илэрч байгаагаар нь танигдсан. Төрөлжсөн (эх) орд газартаа энэхүү эрдэс нь галт уулын урсгалд агуулагдсан шохойн чулууны блокуудын дотор илэрдэг. Шохойн чулууны блокуудад дулааны метаморфизмд байдаг. Мөн уг эрдэс Изралийн Хатруримын төлөвшилд дулааны нөлөөгөөр хувирсан давхаргад илэрдэг. Майенийн орд газарт браунмиллериттэй хамт тохиолддог эрдсүүдэд кальцит, эттрингит, волластонит, ларнит, майенит, геленит, диопсид, пирротин, гроссуляр, шпинель, афвиллит, женнит, портландит болон жасмундит орно. Австрийн Клохийн ойролцоох ордод мелилит, майенат, волластонит, калсилит болон корундум илэрдэг. Харин Хатруримын бүс нутагт спуррит, ларнит, майенит зэрэг эрдсүүд хамт илэрдэг.

Ангилал:Эрдэс
Бабеффит

Бабеффит 
Бабеффит нь BaBe(PO4)(F,OH) гэсэн томъёотой ховор фосфатлаг эрдэс юм. Нэрийг нь түүний найрлага (Ba нь бари, Be нь берилли, F нь фтор, P нь фосфор)- аар нэрлэсэн. Бабеффит нь тетрагональ буюу талст судлалын хувьд хоёр хэвтээ, харилцан сольж хэрэглэж болдог тэнцүү тэнхлэг (a1 болон a2) ба нэг уртааш тэнхлэгтэй (c) гэсэн үг юм. Энэ нь 4/m 2/m 2/m цэгийн бүлэгт хамаардаг буюу энэ нь хоёр талт тэгш хэмийн дөрвөн хэвтээ тэнхлэгтэй бөгөөд хоёр нь талст судлалын тэнхлэгүүдтэй (a1) ба (a2) давхцаж, үлдсэн хоёр нь (a1) ба (a2)-тай 45°-ын өнцөг үүсгэдэг гэсэн үг юм. Бабеффит нь чиглэлээсээ шалтгаалж шинж чанар нь өөрчлөгддөг ( анизотропик) эрдэс бөгөөд гэрлийн хурд нь дамжин өнгөрөх чиглэлээс хамаарч өөр байна гэсэн үг. Канадын бальзамтай харьцуулж хэмжихэд бага зэргийн эерэг рельеф харуулах болно. Рельеф нь эрдсийн хугарлын илтгэгчийг өөр материалын хугарлын илтгэгчтэй харьцуулахад харагдах шинж чанар юм. Эерэг рельеф нь гэрэл эрдэс рүү чиглэж байгааг илэрхийлдэг.
Аксинайт

Аксинайт 
Аксинайт нь ягаан хүрэн, эсвэл улаан хүрэн өнгиөтэй, кальци, хөнгөн цагаан, борын силикатаас тогтсон эрдэсийн бүлэг юм. (Ca, Fe, Mn)3Al2BO3Si4O12OH томьёотой. Аксинайт нь пироэлектрик( темтпературын өөрчлөлтөд цахилгаан гүйдэл үүсгэдэг) болон пьезоэлектрик (далат өгөхөд цахилгаан гүйдэл үүсгэдэг)  шинж чанартай.
Браусят

thumb|Брусят

thumb|Немалит

### Брусят
Брусят нь магнийн гидроксидын эрдэс хэлбэр бөгөөд химийн томьёо нь Mg(OH)₂ юм. Энэ нь гантиг дахь магнийн исэлийн түгээмэл хувиралтын бүтээгдэхүүн бөгөөд хувирмал шохойн чулуу, хлоритын талст занарт бага температурын гидротермаль судсын эрдэс байдлаар илэрдэг; мөн дуниутийн серпентинжилтийн явцад үүсдэг. Брусят нь ихэвчлэн серпентин, кальцит, арагонит, доломит, магнезит, гидромагнезит, артинит, тальк болон хризотил зэрэг эрдсүүдтэй хамт олддог. Энэ нь давхарга хооронд устөрөгчийн холбоо бүхий CdI₂-тэй төстэй давхарга бүтэцтэй байдаг. Брусятийг анх 1824 онд Франсуа Сюльпис Бёдан тодорхойлж бичсэн бөгөөд нээсэн хүн болох Америкийн эрдэс судлаач Арчибалд Брюс (1777–1818)-ийн нэрээр нэрлэсэн. Брусятийн ширхэглэг төрөл зүйлийг немалит гэж нэрлэдэг. Энэ нь мяндаслаг эсвэл нарийхан урт модон хэлбэрээр илэрдэг бөгөөд ихэвчлэн [10̅10] чиглэл дагуу сунасан байдаг, заримдаа [11̅20] талстжих чиглэл дагуу ч сунадаг. АНУ-д байрлах онцлох олдворын нэг нь Пенсильвани мужийн Ланкастер дахь Вудсын Хромын уурхай, Сидар Хилл карьер юм. Шар, цагаан, цэнхэр өнгийн, салаалсан хэлбэрийн брусятийг Пакистаны Балучистан мужийн Кила Сайфуллах дүүрэгт илрүүлсэн байна.

Ангилал: Эрдэс
Ангилал: талст
Адамантин спар

Адамантин спар
Адамантин спар нь корунд эрдэс (Хөнгөнцагааны оксид агуулсан хатуу эрдэс)-ийн хүрэн өнгөтэй төрөл юм. Моссын хатуулагийн шатлал(Mohs scale-эрдэсийн хатуулагийг харуулах шатлал)-аар  9-т хатуулагтай.
Азопроит

Азопроит 
Азопроит нь (Mg,Fe2+)2(Fe3+,Ti,Mg)(BO3)O2 гэсэн химийн томъёотой ховор манган ( Mg)-ы  борат эрдэс юм. Хамгийн анх Оросын Байгал нуурын ойролцоогоос олдсон. Энэ нь Францаар Association pour l'Etude Géologique des Zones Profondes de l'Ecorce Terrestre-ийн нэрээр нэрлэгдсэн бөгөөд франц товчилбол AZOPRO юм.
Бисмайт

Бисмайт
Бисмайт нь висмут исэл эрдэс( bismuth oxide mineral) , висмутын триоксид( bismuth trioxide) буюу Bi2O3 юм. Энэ нь моноклин эрдэс боловч нийтлэг хэлбэр нь том бөгөөд макроскоп талст (mscroscopic crystals)-гүй шаварлаг байдаг. Өнгө нь ногооноос шар хүртэл өөр өөр байдаг. Моссын шатлалаар хатуулаг нь 4-5, тодорхой жин нь 8.5-9.5 бөгөөд энэ нь металл бус эрдэсийн хувьд өндөр үзүүлэлт юм. Бисмайт нь анхдагч висмут эрдэсээс үүсдэг хоёрдогч исэлдэлтийн бүсийн эрдэс юм. Анх 1868 онд Невада мужийн Голдфилдээс, дараа нь Германы Саксони мужийн Оре уулсын Шнееберг дүүргээс тодорхойлогдсон.
Висмутанаят

Висмутанаят 
Висмутанаят нь висмутын сульфид (Bi2S3) -ээс тогтдог эрдэс юм. Энэ нь висмутын чухал хүдэр юм. Талстууд нь ган саарал өнгөтэй, бага зэргийн цайвар ,металл шиг гялалздаг. Энэ нь хумсаар маажихад хангалттай зөөлөн бөгөөд харьцангуй нягт юм. Висмутанаят нь, зэс, висмутын айкинит (PbCuBiS3) эрдэстэй цуврал болж үүсдэг. Энэ нь гидротермаль судлуудад турмалин агуулсан зэсийн судлууд боржин чулуутай холбогдож, өндөр температурт алтны судлуудад, мөн сүүлийн үеийн галт уулын хийн ялгаралын хуримтлалд хадгалагдана.Дагалдах эрдэсүүдэд ун висмут, айкинит, арсенопирит, станнит, галена, пирит, халькопирит, турмалин, вольфрамит, касситерит, кварц орно.
Bentonite

Бентонят
Бентонят нь ихэвчлэн На-монтмориллонит эсвэл Са-монтмориллонит байж болох ба монтмориллонит (смектитийн төрөл) бүрдсэн шингээгч  шавар юм.На-монтмориллонит нь Са-монтмориллонитоос илүү хавагнах чадвартай юм.Бентонят нь ихэвчлэн далайн усанд болон галт уулын элэгдэл эсвэл галт уулын үнсний давхаргын сүвэрхэг чанараар дамжин гидротермаль эргэлтээр үүснэ энэ нь үнсэнд агуулагдах галт уулын шил болох (обсидиан,риолит,дацит) шаварлаг эрдэс болгон хувиргадаг (девитрификаци) буюу ашигт малтмал юм.Ашигт малтмал өөрчлөлтийн процесст аморф цахиурын ихээхэн хэсэг нь (40-50 жин) уусан,шүүрэгдэж бентонитийн хуримтлалыг байрандаа үлдээдэг байна.Бентонит давхаргууд нь шинэхэн ил гарсан үедээ өнгө нь цагаан эсвэл цайвар цагаан эсвэл ногоон,цөцгий өнгөтэй (Fe2 буурах ул мөр) дараа нь ил гарсан тохиолдолд шар,улаан эсвэл хүрэн энэ нь ( Fe3 исэлдсэн ул мөр) өнгөтэй болдог.Бентонит нь шавар уёраас их хэмжээний ус шингээх чадвартай байдаг ба энэ түүний эзэлхүүнийг найм дахин нэмэгдүүлдэг юм.Бентонит нь барилга байгууламж,зам барихад тохиромжгүй болгодог юм.