Барокко хөгжим

Өрнийн хөгжмийн түүхэнд барокко үеийг 1600-1750 оны үеэр багцаалж тоолдог. Барокко хөгжим нь сэргэн мандалтын төгсгөл үед эхэлж классицизмын эхлэлийг тавьж өгсөн юм. Чухамдаа бол барокко гэдэг нь португал хэлний «perola barroca» буюу сувд, далайн хясаанаас олборлосон өвөрмөц хэлбэр бүхий сувдыг хэлдэг ажээ. Өөрөөр хэлбэл өмнөхөн хугацаанд үнэ хүргэн хэрэглэж байсан өөгүй цэвэр бөөрөнхий хэлбэртэй бус харин эсрэгээрээ зуувандуу, өөтэй сувднаас үүдэн ийнхүү нэрийдэх болжээ. 

Чухамдаа бол энэ үеийн дүрслэх урлаг, уран барилга нь хэт чамин хийцээрээ, хэлбэр дүрсээрээ онцгой билээ. Хожимдоо дээрх “барокко” хэмээх нэрийг хөгжмийн урлагт хэрэглэх болсон билээ. Туурвих, тоглох арга барилын хувьд энэхүү барокко үед хөгжмийн урлаг нь онцгой тансаг хэрэглээ болж эхэлсэн байдаг. Бароккогийн үед Иоганн Себастъян Бахын фуга, Г.Ф.Генделийн “Мессия” ораторийн “Аллилуя” найрал дуу, Антонио Вивальдийн “Дөрвөн улирал”, Клаудио Монтевердийн “Үдэш” зэрэг гайхамшигтай бүтээлүүд бий болсон юм. Хөгжмийн чимэглэл өргөн хэрэглэгдэх болохын хэрээр хөгжмийн тэмдэглэгээ хурдтай шинэчлэгдэн сайжрах болсон бол тэр хэрээрээ хөгжимдөх арга барил, ур чадвар сайжрах болжээ. Хөгжмийн төрөл зүйлүүд олширч хөгжимдөхөд хүндрэл гэж болох ур чадвар шаардсан бүтээлүүд олноор зохиогдох болсноор үл барам ОПЕРА хэмээх хөгжмийн театрын томоохон төрөл зүйл бий болсон нь хөгжмийн урлагт чухал байр суурийг эзэлж байдаг юм. Бароккогийн үеийн шинэ тутам бий болж байсан хөгжмийн хэллэг, нэр, тэмдэглэлүүд өнөөг хүрэл хэрэглэгдсээр байна. 

Барокко хөгжмийн урлаг нь сэргэн мандалтын үеийнхнээс олон хоолойн ухаан, контрапунктыг уламжлуулан залгамжилж авсан юм. 1600-д оны үед дэвсгэр хөг гэж юу болох тухай тодорхой дүрэм байсангүй. Жишээ нь, мадригалын төгсгөлд дэвсгэр хөгийн өөрчлөлт идэвхжиж байсан бол арай эрт үеийн моноди бичлэгт тэр нь бүдэг, бадаг төдий байв. Энэ үед жигдрүүлсэн хөгийн тухай онолын сэтгэлгээ төдий л хөгжиж амжаагүй байжээ. 

Сэргэн мандалтын төгсгөл үед барокко хөгжим гарч ирсэн бөгөөд энэ нь хөгжмийн урлаг дахь классицизмын хөгжмөөс өмнөх цаг үед хамаарна. "Барокко" гэдэг үг нь Португалын "perola barroca" буюу хачин хэлбэртэй сувд эсвэл далайн хясаа гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг. Үнэн хэрэгтээ энэ үеийн дүрслэх урлаг, архитектур нь маш уран хийц хэлбэр, нарийн төвөгтэй дүрслэл, сүр жавхлан, дотоод эрч хүчээрээ тодорхойлогддог байв. Хожим нь дээрх үгийг тухайн үеийнхээ хөгжмийн урлагт хэрэглэж эхэлсэн юм.

Барокко үеийн зохиож бичих, хөгжимдөх, дуулах арга барил нь дараа үеийн классицизм буюу сонгодог дэгийн салшгүй чухал хэсэг болсон юм. Барокко үеийн бүтээлүүдийг хүн төрөлхтний түүхийн аль ч үед өргөнөөр тоглож, судалж байдаг юм. 

Төрөл зүйлийн хүрээ өргөжиж, хөгжмийн зохиомжийн илэрхийлэх арга барил улам өргөжин хөгжсөн бол ОПЕРА хэмээх дуулаачийн урлагийн хамгийн том төрөл бий болсон юм. Опера буюу дуурь нь хөгжим, үг, тайзны жүжиг, дүрслэх урлаг зэрэг урлагийн олон төрлийг нэгтгэсэн нийлмэл урлаг юм. Дуурийн урлагт хөгжим голлохын зэрэгцээ нөгөө нэг чухал тал нь цомнол (либретто) байдаг. Цомнол нь шууд дуурьт зориулсан эх зохиол байхаас гадна ямар нэг өөр зохиол дээр сэдэвлэсэн цомнол байдаг[1].   

Опера буюу хөгжимт жүжгийн бүтээл нь театрт тоглогдохоор зориулагдсан байх ба жүжгийн дүрүүд нь найрал хөгжмийн хамтаар дуулна. Дуурь эхлэн бий болохдоо эртний грекийн эмгэнэлт жүжгийг дахин сэргээх үүднээс бий болсон ба түүнийгээ “drama per musica”(хөгжимтэй жүжиг) гэж нэрлэж байсан бол хожим опера гэж нэрлэжээ. Энэ төрлийн анхны бүтээлүүд бол Якоб Перийн “Дафна”(1597), “Эвридика”(1600) жүжгүүд байсан хэдий боловч тэдгээр нь дуурийн үндсэн хэлбэр төдий л биш байв. Харин К.Монтевердийн 1607 онд бичсэн “Орфей ба Эвридика” жүжгээ тавьсан нь өрнүүлгийн хувьд ч, мөн хөгжмийн илэрхийлэмжийн хувьд ч нэлээд баялаг дуугаралттай дуурь болж чаджээ. 1639 оны үеэс л ийм бүтэц зохиомжтой зохиолыг OPERA хэмээн нэрлэх болсон байна. 

Дуурийн урлагийн нэгэн томоохон шинэчлэгч бол К.Глюк бөгөөд тэрээр өөрийнхөө бүтээлүүддээ (“Орфей ба Эвридика”, “Альцеста”, “Ифигения Тавридад”) италийн болон францын эмгэнэлт жүжгийн давуу талуудыг нэгтгэн үзүүлж чаджээ. 

Урлагийн энэ төрөлд хамгийн онцгой бүтээлээр В.Моцартын дууриудыг хүн төрөлхтөн хүлээн зөвшөөрчээ. Моцартын дуурийн уран бүтээлээр энэхүү төрөл зүйл цэцэглэн хөгжихдөө өмнөх үеийнхээ ололт амжилтуудыг үндэсний дэг соёлтой нэгтгэн гаргаж тавьсан юм. Тэрээр өөрийн гэсэн зан төлөвтэй, сэтгэл зүйтэй, хурц илэрхийлэл бүхий тайзны дүрүүдийг бүтээж элдэв янзын зөрчилдөөн, адал явдлыг хөгжмөөр илэрхийлж чаджээ. Жишээ нь “Фигарогийн хурим” италийн опера-буффа маягаар бичигдсэн бол “Дон Жуан” дуурь нь хошигнолыг эмгэнэлт гоо зүйтэй нэгтгэн үзүүлж чадсан сонгодог бүтээл болсон юм. 

Хийл хөгжмийн анхны урлаачид Италийн хойд нутгаар ажиллаж амьдарч байжээ. Өнөөдрийн хийл хөгжмийн загварыг үндэслэгчийг Брешээс гаралтай Гаспаро да Сало(…-1609) болон Кремоны Андреа Амати нарыг гэж үздэг. Аматигийн гэр бүлийн үйлдвэрлэлийн нэр хүнд нь XVI-XVII зууны Кремоныг Европ дахинаа алдаршуулсан юм. Түүний шавь нар болох Антонио Страдивари, Андреа Гварнери нар Аматигийн хөгжмийн зэмсэгийн хэлбэр хийцийг үргэлжлүүлэн, шинэчлэн сайжруулснаар өөрсдийн загварыг ч мөн бий болгосон эдүгээ дэлхий дахинаа үнэлж баршгүй ховор зүйлс болжээ. Мөн Миланы урлаач Тесторе, Кремоны урлаач Бергонци зэрэг урлаачид XVIII зуунд нэрээ гарган хийл хөгжмийнхөө хийцийг мандуулж байжээ. 
----[1] Жишээ нь Ж.Вердийн “Риголетто” дуурийн цомнолыг Франческо Мария Пьяве бичихдээ Виктор  тухайн үедээ хориотой байсан “Хааны дураар ааш” жүжгийн сэдэв дээр үндэслэн 1832 онд бичжээ.