open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ванкувер Арлын Их Сургууль

Ванкувер Арлын Их Сургууль нь Канадын Ванкуверын арал болон Британийн Колумбийн эрэг орчмын бүсийг хамарсан олон нийтийн их сургууль юм. Маласпина Коллеж 1969 онд байгуулагдсан бөгөөд сургуулийн үндсэн хотхон нь Нанаймо хотод байрладаг бөгөөд бүс нутгийн салбарууд нь Дункан болон Пауэлл Ривер хотод байдаг. VIU-ийн Менежментийн факультет нь бизнесийн чиглэлээр төгссөн оюутнууд болон карьераа ахиулах, мэргэшсэн сургалт авах шаардлагатай хүмүүсийг татахуйц төгсөлтийн дараах хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. VIU-ийн Бизнесийн сургууль анх олон улсын ACBSP (Accreditation Council for Business Schools and Programs) магадлан итгэмжлэл авсан үедээ Канадын ердөө гурван бизнесийн сургуулийн нэг байв. 2020 оны тавдугаар сарын байдлаар нийт найман Канадын их сургууль ACBSP-ийн магадлан итгэмжлэлтэй болсон байна. VIU нь дэлхийн олон улсаас оюутнуудыг татдаг Бизнесийн удирдлагын магистрын (MBA) хөтөлбөрийг санал болгодог. 2015 онд Ванкувер Арлын Их Сургуулийн MBA нийгэмлэг Британийн Колумб мужийн анхны MBA наадмыг зохион байгуулсан бөгөөд энэ нь Канадын үндэсний MBA наадмаас санаа авсан өрсөлдөөн байв. BC даяар MBA оюутнууд спортын тэмцээн, асуудал шийдвэрлэх (case competition), багийн уралдаан зэрэг төрөл бүрийн сорилтуудад оролцсон. Ванкувер Арлын Их Сургуулийн MBA хөтөлбөрийн оюутнууд 2020 оны нэгдүгээр сарын 2-4-нд Торонто хотод зохиогдсон Канадын MBA наадамд дөрөвдүгээр байр эзэлж, Баруун Канадын их сургуулиудын дундаас хамгийн өндөр амжилт үзүүлсэн.
Йорк Их Сургууль

Йорк Их Сургууль (York University) нь Канадын Онтарио мужийн Торонто хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль бөгөөд тус улсын гурав дахь том их сургууль юм. Нийт 53,500 оюутан, 7,000 багш ажилтан, дэлхий даяар 375,000 гаруй төгсөгчтэй. Йорк Их Сургууль нь Лассондын Инженерийн Сургууль, Шулихийн Бизнесийн Сургууль, Осгүүдийн Хуулийн Сургууль, Глендоны Коллеж зэрэг 11 факультет, 32 судалгааны төвтэй. Йорк Их Сургууль нь 1959 онд Йорк Их Сургуулийн тухай хууль (York University Act)-ийн дагуу шашны хамааралгүй их сургууль болохоор байгуулагдаж, тухайн оны гуравдугаар сарын 26-нд Онтариогийн хууль тогтоох ассамблейн хааны зөвшөөрлөөр батлагдсан. Анхны хичээл нь 1960 оны есдүгээр сард Торонтогийн Их Сургуулийн Фалконер танхимд 76 оюутантай эхэлсэн. 1961 оны намар Йорк Глендоны танхим руу нүүж (одоогийн Глендоны коллеж) чөлөөт урлаг болон насанд хүрэгчдийн оройн сургалтад төвлөрсөн. 1965 онд Их сургууль Норт Йорк хотод одоо “Йорк Их Сургуулийн Дүүрэг” гэж нэрлэгддэг бүсэд Кийлийн хотхон (Keele Campus)-ийг нээсэн. Сүүлийн хорин жилийн хугацаанд Йорк их сургууль хөдөлмөрийн маргаантай холбоотойгоор хэд хэдэн удаа багш, ажилчдын ажил хаялттай нүүр тулсан бөгөөд 2018 онд Канадын түүхэн дэх хамгийн урт их сургуулийн ажил хаялт болсон юм.
Технологийн Дээд Сургууль (École de technologie supérieure)

1974 онд байгуулагдсан Технологийн Дээд Сургууль (ÉTS) нь Канадын Квебек мужийн Монреаль хотод байрлах олон нийтийн судалгааны их сургууль бөгөөд Université du Québec системийн гишүүн юм. Энэ сургууль нь инженерийн салбарт чиглэсэн хэрэглээний сургалт, судалгааг эрхэлж, өндөр технологийг компаниудад нэвтрүүлэхэд анхаардаг. Квебек мужид инженерийн зэрэг авсан оюутнуудын 25% нь ÉTS-ээс төгсдөг бөгөөд Канадын хэмжээнд инженерийн бакалаврын зэрэг олгох тоогоороо хоёрдугаарт бичигддэг. Бакалаврын бүх хөтөлбөр нь Канадын Инженерийн Магадлан Итгэмжлэлийн Зөвлөл (CEAB)-ийн баталгаажуулалттай бөгөөд хамтын ажиллагааны (co-op) сургалтаар дамжуулан оюутнууд бодит ажлын туршлага олж авдаг. Оюутнууд барилгын инженерчлэл, цахилгаан инженерчлэл, компьютерын инженерчлэл, программ хангамжийн инженерчлэл, механик инженерчлэл, үйлдвэрлэлийн инженерчлэл, аж үйлдвэрийн инженерчлэл зэрэг чиглэлээр мэргэших боломжтой. Их сургууль нь магистр болон докторын судалгааны хөтөлбөрүүдийг санал болгодог бөгөөд олон улсын оюутнууд нь Франц, Бразил, Мексик, Энэтхэг, Иран зэрэг дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирдэг.
Вилфрид Лориерийн их сургууль

Вилфрид Лориерийн нийтийн их сургууль нь Канадын Онтарио дахь улсын их сургууль бөгөөд Ватерлоо, Брантфорд, Милтон хотуудад байрладаг. Шинэ Брантфорд болон Милтон кампусууд нь анхны Ватерлоо кампусын дагуул кампус гэж тооцогддоггүй; оронд нь тус их сургууль өөрийгөө "олон кампустай олон нийтийн их сургууль" гэж тодорхойлдог. Их сургууль нь Китченер, Торонто, Йеллокайф зэрэг хотуудад оффистой. Энэ нь Канадын долоо дахь Ерөнхий сайд Сэр Вилфрид Лориерийн нэрэмжит болсон юм. Энэ их сургууль нь төрөл бүрийн чиглэлээр бакалаврын болон магистрын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог бөгөөд 2019 оны намрын байдлаар 17,000 гаруй бүтэн цагийн бакалаврын оюутан, 1000 гаруй төгсөлтийн оюутан, 4,000 орчим цагийн оюутан суралцдаг. Вилфрид Лориер Алтан Шонхрууд гэгддэг Лориерийн их сургуулийн багууд U Спортуудын харьяа Онтарио Их сургуулийн Атлетикийн Өрнөдийн хуралд өрсөлддөг. Тухайн их сургууль нь өдрийн болон хагас цагийн бакалаврын ангид 17,000 орчим оюутан, өдрийн болон цагийн ангид 1,500 гаруй төгсөх ангийн оюутан элсүүлж байна. Мөн 500 гаруй багш, ажилтантай. Лориер үндсэн бакалаврын их сургуулиас дунд түвшний судалгааны их сургууль руу шилжиж байгаа. 2022 оны Маклин сэтгүүлийн Канадын их дээд сургуулиудын судалгаанд Лориер тус сэтгүүлийн иж бүрэн их сургуулийн Канадын 15 их сургуулиас долдугаар ангилалд жагсжээ.
Софиа Их Сургууль

Софиа Их Сургууль “Ст. Климент Охридски” нь Болгарын нийслэл Софиа хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль бөгөөд Болгар дахь хамгийн эртний дээд боловсролын байгууллага юм. 1888 оны 10-р сарын 1-нд байгуулагдсан тус сургуулийн барилга 1924-1934 оны хооронд Евлоги Георгиев, Христо Георгиев нарын санхүүжилтээр баригдсан бөгөөд өнөөдөр тэдний хөшөө сургуулийн нүүрэн талд байрладаг. Их сургууль 18,624 м² талбайтай, нийт 324 танхимтай. Одоогоор 16 факультет, 3 тэнхимтэй бөгөөд 21,000 гаруй оюутан суралцдаг. Одоогийн ректор нь Георги Вълчев юм. Софиа Их Сургууль нь Болгар улсын чөлөөллөөс хойш 10 жилийн дараа, 1888 оны 10-р сарын 1-нд үндэсний гол дээд боловсролын байгууллага болох зорилготойгоор байгуулагдсан. Анх 4 үндсэн, 3 нэмэлт багш, 49 оюутантай үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн. Өндөр түвшний багш бэлтгэх курс байдлаар эхэлж, хэдэн сарын дараа дээд сургууль болж, 1904 онд их сургууль болсон. Анхны ректор нь Болгарын хэл шинжлэлийн эрдэмтэн Александр Теодоров-Балан байв. Сургуулийн эхний жилүүдэд түүх ба хэл шинжлэл (1888 оноос), математик ба физик (1889 оноос), хууль зүй (1892 оноос) гэсэн гурван факультеттай байсан бөгөөд түүх, газарзүй, славян хэл шинжлэл, философи ба педагогик, математик ба физик, хими, байгалийн ухаан, хууль зүйн чиглэлээр хичээл заадаг байв.
Шинэ Болгарын Их Сургууль

Шинэ Болгарын Их Сургууль нь Болгарын нийслэл Софи хотод байрладаг хувийн их сургууль юм. Тус сургуулийн гол кампус нь Витоша байгалийн цогцолборт газартай ойролцоо, хотын баруун дүүрэгт байрладаг. Үүнээс гадна улс даяар хэд хэдэн барилга, өөрийн хэвлэлийн газар, номын сантай.

Шинэ Болгарын Их Сургуулийн хүндэт доктор, хүндэт профессоруудын дунд Ричард Рорти, Томас Себёк, Вольфганг Изер, Терри Иглтон, Жулия Кристева, Жан-Пьер Вернан, Ральф Дарендорф, Стив Форбс, Геерт Хофстеде, Эннио Морриконе, Милчо Левиев, Райна Кабайванска, Александр Фол, Вера Мутафчиева, Георги Фотев нар багтдаг.

Шинэ Болгарын Их Сургуулийн эрхэм зорилго нь:

•   Оюутнуудыг бизнес эрхлэлт, хувь хүний хөгжлийн замналд дэмжих бие даасан академик байгууллага байх.

•   Боловсрол, судалгаа, бизнес эрхлэлтийн уялдаа холбоонд тулгуурласан чөлөөт сэтгэлгээтэй академик байгууллага байх.

•   Онолын судалгаа, практик мэдлэг дээр үндэслэсэн олон салбарын ерөнхий болон мэргэжлийн боловсрол олгох.
Техникийн Их Сургууль, Софиа

Софиагийн Техникийн Их Сургууль нь Болгарын хамгийн том, инженерийн чиглэлээр тэргүүлэгч дээд боловсролын байгууллага юм. Улсын өмчит бөгөөд академик бие даасан засаглалтай. 1945 оны 10-р сарын 15-нд Дээд Техникийн Сургуулийн нэг хэсэг болж байгуулагдсан бөгөөд хожим “Улсын Политехник” нэртэй болсон. 1953 онд Политехникийн сургуулийг дөрвөн бие даасан техникийн дээд сургууль болгон хуваахад тус сургууль нь Механик ба Цахилгааны Инженерийн Дээд Сургууль нэртэй болжээ. 1995 оны 7-р сарын 21-нд одоогийн нэрээрээ их сургууль болсон. Өнөөдөр Софиад төвтэй 14 үндсэн факультеттэй бөгөөд Пловдив, Сливен хотуудад салбартай. Мөн герман, англи, франц хэлээр хичээл явуулдаг 3 нэмэлт факультеттэй. 1945 оны 10-р сарын 24-нд Болгарын Үндэсний Ассамблейн 237 дугаар тогтоолоор “Улсын Политехник” нэртэй сургууль байгуулагдсан. Энэхүү сургуульд механик инженерийн факультет болон механик инженерчлэл, цахилгаан инженерчлэл, уул уурхай ба геологийн дөрвөн салбар багтсан. 1953 онд Улсын Политехникийн сургуулийг дөрвөн шинэ дээд сургууль болгон хуваасан бөгөөд тэдний нэг нь Механик ба Цахилгааны Инженерийн Дээд Сургууль болжээ. Энэ үед механик, цахилгааны гэсэн хоёр факультеттай байв.

2 жилийн дараа, 1955 онд, сургуулийн нэрэнд “Дээд” гэсэн тодотгол нэмж нэрийг нь өөрчилсөн.
Мод боловсруулах үйлдвэрлэл

Ой, агнуурын аж ахуй, мод бэлтгэж боловсруулах үйлдвэрлэлийн эх суурь 1924 оноос тавигдаж, ой модны нөөцийн ашиглалт хамгаалалтанд хяналт тавихын хамт ойгоос мод бэлтгэх, модон эдлэл хийх үйл ажиллагаа явуулдаг байсан бол 1975 оноос Сүхбаатар, Тосонцэнгэл, Улаанбаатарт мод боловсруулах комбинат, Батширээт, Бурэнхаан, Цагаанхайрханд модны үйлдвэр, Бугант, Шарын гол, Түнхэл, Сэлэнгийн мод бэлтгэх аж ахуй байгуулагдан жилд 2 саяа шоо метр мод бэлтгэн ашиглах хүчин чадлыг бүрдүүлж, барилгын хана, цонх, хаалга шал, албан байгууллага, гэр ахуйн мебель, модон эдлэл үйлдвэрлэж байв.

Зах зээлийн шилжилтийн үед үйлдвэрүүд хувьчлагдан задарч уналтад орсон юм. Монгол орны ой модны нөөцийн хомсдол, үйлдвэрүүд зогссонтой холбоотойгоор 1980 онтой харьцуулахад үйлдвэрлэл 3 дахин багасч, жилд 700 мянган орчим шоо метр мод бэлтгэж түлшинд хэрэглэж байна. Ой модны аж үйлдвэрийн техник технологийн шинжлэх ухааны бодлого нь ойн экологийн тогтолцоог хамгаалж, нөхөн сэргээхийн зэрэгцээ Монгол орны байгаль цаг уурын нөхцөлд тохирсон техник технологоор ойн нөөц баялгийг иж бүрэн зохистой ашиглах, нөхөн сэргээхэд чиглэнэ.
Бишопын Их Сургууль

Бишопын их сургууль нь Канадын Квебек мужийн Шербурк хотын Ленноксвиллд байрладаг англи хэл дээр заадаг жижиг либерал урлагийн их сургууль юм. Энэхүү байгууллагыг Квебекийн Англикан сүмийн дээд санваартан Жорж Маунтин удирддаг байсан бөгөөд тэрээр мөн Макгилийн их сургуулийн  анхны захирлаар ажиллаж байжээ. 

Бишопын их сухгууль нь Квебек муж дахь англи хэлээр голчлон заадаг гурван их сургуулиудын нэг бөгөөд нөгөө хоёр нь Монреаль хотын МакГилл их сургууль, Конкордина их сургууль юм. Мөн 1840-өөд онд Ленноксвилийн Классик сургууль дээрээс үндэслэн, Бишопын коллеж нэртэйгээр байгуулагдсан. Энэхүү коллеж нь 1843 онд албан ёсоор байгуулагдсан бөгөөд 1853 онд Виктория хатнаас хаант засгийн батламжийг авсан ба Канадын цөөн хэдэн анхдагч бакалаврын сургуулуудын нэг бөгөөд Америкийн либерал урлагийн коллежийн зарчмаар ажилладаг. 

Түүнчлэн Мэйпл Лигийн гурван  сургуулуудтай хамтран үйл ажиллагаа явуулдаг. 1843 онд Бишопын Коллеж нэрээр байгуулагдсан энэ их сургууль 1853 онд Оксфордын их сургуультай хамтран ажиллаж байсан бөгөөд Бишопын их сургуулийн олон профессорууд нь Оксфордоос томилогдож байжээ. Энэ сургууль 1947 он хүртэл Англикан сүмийн удирдлаган доор байсан ба түүнээс хойш их сургууль нь шашны хамааралгүй байгууллага болсон. Бишопын их сургууль 15 Роудис тэтгэлэгт төгсөгчдийг бэлтгэсэн.https://en.wikipedia.org/wiki/Bishop%27s_University
Политехник Монреаль

Политехник Монреаль нь Канадын Квебек мужиын Монреаль хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Тус сургууль нь бакалавр, магистр, докторын түвшинд суралцах боломжтой бөгөөд судалгааны чиглэлээр идэвхитэй ажилладаг. 

Уламжлал ёсоор, Монреалийн Политехникийн Инженерийн бакалаврын (B.Eng)  зэргээ хамгаалсан төгсөгчид Канадын “Инженерийн тангараг өргөх ёслол”-ын үеээр Төмөр бөгж гарддаг. 

Монреалийн Политехник нь идэвхтэй судалгаагаараа алдартай бөгөөд 2008-2009 оны хичээлийн жилд судалгааны санхүүжилт нь нийт төсвийнхөө 40 гаруй хувийг эзэлж (60.5 сая канад доллар) байв. Канадын шилдэг 15 их сургуулийн (U15) инженерийн танхим ба их сургуулиудын дунд Монреалийн Политехник нь судалгааны олон чиглэлээр тэргүүлдэг. Үүнд:

-Канадын Судалгааны Ширээ (Canada Research Chair)-ний тоогоор (№1)

-NSERC-ийн нийт тэтгэлээр (№1)

-Канадын инженерийн танхимуудын нийт хэвлэгдсэн эрдэм шинжилгээний бүтээлээр (№5)

-Аж үйлдвэртэй хамтран хэрэгжүүлдэг NSERC-ийн судалгааны тэтгэлээр (№1)

Тус сургуулийн 40 судалгааны нэгж нь Квебек мужийн их сургуулиудад олгогддог хэрэглээний шинжлэх ухааны судалгааны санхүүжилт, гэрээний 20 гаруй хувийг хүлээн авдаг.

2007 онд тус сургуульд 3929 бакалаврын оюутан, 1615 магистр, докторын түвшний 1716 оюутан байсан байна.https://en.wikipedia.org/wiki/Polytechnique_Montr%C3%A9al
Канадын анхны үндэсний их сургууль

Канадын Саскачеван мужид байрладаг Канадын анхны үндэсний их сургууль (FNUniv) нь Регина их сургуулийн дараах дунд сургууль, нэгдсэн коллеж юм.

Канадын анхны үндэсний их сургууль нь Саскачеван мужийн Принс Альберт, Режина, Саскатун хотуудад гурван кампустайгаар үйл ажиллагаа явуулдаг. Энэхүү их сургууль нь бизнес, хүмүүнлэгийн ухаан, нийгмийн ухаан, байгалийн шинжлэх ухаан зэрэг чиглэлээр хөтөлбөрөө явуулдаг бөгөөд үндэсний соёл, уламжлалтай холбоотой хөтөлбөрүүдийг мөн санал болгодог.

Тус сургуулийн үндэс нь 1976 оны 5-р сард Саскачеваны Энэтхэгийн Холбооны Үндэстнүүд болон Режинагийн Их Сургуулийн хооронд байгуулсан гэрээний хүрээнд үүссэн Саскачеваны Энэтхэгийн Холбооны Коллеж юм. 2003 оны 6-р сард тус коллежийг Канадын анхны үндэсний их сургууль болгон нэрийг нь өөрчилсөн бөгөөд шинэ Режина кампус нь мөн тэр жилдээ нээгдсэн.

Хэдийгээр Саскачеваны засгийн газраас Канадын анхны үндэсний их сургууль гэж хүлээн зөвшөөрөгддөг ч Режинагийн Их Сургуулийн харьяа коллеж хэвээр бөгөөд сургуулийн төгсөгчдийн дипломыг Режинагийн Их Сургууль олгодог. Тус сургуулийн үйл ажиллагаа нь Режинагийн Их Сургуулийн Тухай Хуулиар зохицуулагддаг.

Канадын анхны үндэсний их сургууль нь олон үндэстний, бүх улс үндэстний оюутнуудад нээлттэй бөгөөд зөвхөн Канад улсыг үндэстний оюутнуудаар хязгаарлагддаггүй. https://en.wikipedia.org/wiki/First_Nations_University_of_Canada
Фредериктоны Их Сургууль

Фредериктоны Их Сургууль нь 2005 онд Канадын Нью-Брансуик мужийн Фредериктон хотод байгуулагдсан, хувийн болон ашгийн төлөөх онлайн их сургууль юм. Тус сургуулийн анхны албан ёсны диплом зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг 2007 оноос эхлэн хэрэгжүүлжээв

Сандермоены Бизнесийн Сургуулиар дамжуулан Бизнесийн Удирдлагын Магистр (MBA), Гүйцэтгэх Бизнесийн Удирдлагын Магистр (EMBA), Магистрын гэрчилгээ зэрэг хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Мэргэжлийн Эрүүл Мэнд, Аюулгүй Байдлын Сургуулиар дамжуулан ажлын байрны сэтгэлзүйн эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын чиглэлээр диплом, гэрчилгээний хөтөлбөрүүдийг мөн явуулдаг.

Фредериктоны Их Сургууль нь зайны сургалтын хэлбэрээр, шууд онлайн ангиудаар дамжуулан сургалтаа явуулдаг. Тус сургуулийн бизнесийн хөтөлбөрүүд нь Канадын Нью-Брансуик мужийн “Зэрэг олгох акт” хуулийн 3-р хэсгийн дагуу баталгаажсан бөгөөд 2007 оны 4-р сарын 10-нд албан ёсны зөвшөөрлөө авчээ.

2023 оны 6-р сарын 13-нд Фредериктоны Их Сургуулийг IU групп худалдан авсан бөгөөд тус групп нь IU Олон улсын хэрэглээний шинжлэх ухааны их сургуулийн эзэмшигч байгууллага юм.

Фредериктоны Их Сургууль дараах чиглэлүүдээр Бизнесийн Удирдлагын Магистр зэрэг олгодог:

-Олон улсын удирдлага

-Инновацийн удирдлага

-Нийгмийн аж ахуйн удирдлага 

-Үл хөдлөх хөрөнгийн удирдлага

-Эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын удирдлага 

-Хүний нөөцийн удирдлага

-Бизнесийн өгөгдлийн шинжилгээний удирдлага

-Мэргэжлийн борлуулалт ба удирдлага
Ниагара Фоллсын Их Сургууль

Ниагара Фоллсын Их Сургууль (UNF) нь Канадын Онтарио мужийн Ниагара Фоллс хотын төвд байрладаг хувийн, ашгийн төлөө их сургууль юм.

Энэхүү их сургуулийг Канадын дэлхийн их сургуулийн систем 2022 оны 10-р сард албан ёсоор зарлаж, 2024 онд байгуулагджээ. Ниагара Фоллсын Их Сургууль нь биоанагаахын шинжлэх ухаан, бизнес, өгөгдлийн шинжилгээ, менежмент, дижитал медиа зэрэг бакалавр, магистрын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.

Ниагара Фоллс хотын засаг захиргаа тус хотын эдийн засгийн хөгжилд дэмжлэг үзүүлэхийн тулд хотын төвд дээд боловсролын кампус байгуулахыг идэвхтэй эрэлхийлж ирсэн. 2013 онд хотын захиргаа бизнес төлөвлөгөө, газрын ашиглалтын хүчин чадлын баримт бичгийг боловсруулж, их сургуулийн кампус татах стратегийг хэрэгжүүлсэн.

2022 оны 10-р сард Жилл Данлоп  Ниагара Фоллсын Их Сургуулийн байгуулагдах зөвшөөрөл болон эхний хөтөлбөрүүдийг зарласан. Мөн их сургууль нь 4342 Queen Street хаягт байрладаг.

2024 оны 4-р сард тус их сургууль анхны элсэлтээ авч, хоёр магистрын хөтөлбөрт нийт 60 оюутан суралцаж эхэлсэн.

2024 оны 9-р сард албан ёсоор нээлтээ хийсэн бөгөөд дараа сарын байдлаар бакалаврын хоёр, магистрын гурван хөтөлбөрөөр нийт 1,000 гаруй оюутан суралцаж байжээ.https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Niagra_Falls_Canada
Маунт Роял Их Сургууль

Маунт Роял Их Сургууль нь Канадын Альберта мужийн Калгари хотод байрладаг улсын их сургууль юм.

Энэхүү сургууль нь 1910 оны 12-р сарын 16-нд Артур Сифтины засгийн газрын дагуу Альберта мужийн дүрмээр байгуулагдаж, 1911 оны 9 сарын 8-нд албан ёсоор нээгдэв. Анх “Маунт Роял Коллеж” нэртэй байсан бөгөөд уг санаачилгыг Калгарийн номлогч Жорж В. Керби (1860–1944) гаргаж, хөдөө орон нутгийн залуусыг дээд боловсролтой болгох зорилготой байв.

Тус сургууль байгуулагдах үед Р.Б. Беннет хууль тогтоомж боловсруулж, уг хуулийн төсөл нь “Bill 48, Калгарийн Коллежийн тухай хууль” нэртэй байсан боловч Ерөнхий сайд Сифтон, Керби болон бусад удирдлагууд шинэ коллежийн нэрэнд “Калгари” гэдэг нэрийг оруулахаас татгалзжээ.

1931 онд Маунт Роял дунд сургуулиас дээд боловсролын байгууллага болж, Маунт Роял Жуниор Коллеж нэртэйгээр Альбертагийн Их Сургууль буюу хожим нь Калгарийн Их Сургууль  руу шилжин дамжин суралцах хөтөлбөрүүдийг санал болгодог болсон.

1972 онд тус сургууль Калгарийн төвд байрлаж байсан хэд хэдэн барилгуудаас нүүн, өмнө нь агаарын цэргийн бааз байсан Линкольн Парк дүүрэгт шинэ кампустай болжээ.

Маунт Роял Их Сургууль нь Канадын Зэвсэгт хүчинд сайн дураар элссэн тус сургуулийн төгсөгчдөд зориулсан дайны дурсгалын самбартай.

2009 онд Альберта мужийн засгийн газар Маунт Роял Коллежид их сургуулийн статус олгож, улмаар албан ёсоор Маунт Роял Их Сургууль болсон.https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_Royal_University
Кингс Их Сургууль

Кингс Их Сургууль нь Канадын Альберта мужийн Эдмонтон хотод байрлах христийн шашны суурьтай их сургууль бөгөөд урлаг, хүмүүнлэгийн ухаан, хөгжим, нийгмийн ухаан, байгалийн шинжлэх ухаан, бизнес, боловсрол зэрэг чиглэлээр бакалаврын зэрэг олгодог.

Кингс Их Сургууль нь Альберта мужийн 26 улсын санхүүжилттэй дээд боловсролын байгууллагуудын нэг юм. Тус сургуульд Канад болон бусад 16 гаруй орны 900 гаруй оюутан суралцдаг. Оюутнууд 37 чиглэлээр 650 гаруй хичээлийн сонголттой.

Сургалтын хөтөлбөрүүд

- 3 болон 4 жилийн Бакалаврын зэрэг: Урлаг, хүмүүнлэгийн ухаан, нийгмийн ухаан,    байгалийн шинжлэх ухаан, худалдаа

- 2 жилийн Боловсролын бакалаврын дараах шатны зэрэг

Онцлох хөтөлбөрүүд:

-Байгаль орчны судлал 

-Улс төр-Түүх-Эдийн засгийн хосолсон мэргэжил

Одоогоор 900 гаруй оюутан Урлагийн бакалавр (BA), Шинжлэх ухааны бакалавр (BSc), Хөгжмийн бакалавр (BMus), Худалдааны бакалавр (BCom), Боловсролын бакалавр (BEd) зэрэг хөтөлбөрүүдэд суралцаж байна.

Кингс Их Сургууль нь шашин шүтлэг харгалзахгүй, шаардлага хангасан бүх оюутныг хүлээн авдаг. Лаборатори, хээрийн судалгаа, уран зохиолын судалгаа зэрэг судалгааны чиглэлээр оюутнуудыг идэвхтэй хамруулдаг. Мөн олон их сургууль, төрийн бус байгууллага, олон улсын түншүүдтэй хамтарсан судалгааны төслүүдийг хэрэгжүүлдэг.https://en.wikipedia.org/wiki/King%27s_University_(Canada)
Томпсон Риверс Их Сургууль

Томпсон Риверс Их Сургууль (TRU) нь Канадын Бритиш Колумбийн Камлупс хотод байрладаг улсын судалгааны их сургууль юм. Сургуулийн нэр нь тус хотод нийлэх Хойд Томпсон, Өмнөд Томпсон хоёр голын нэрнээс үүсэлтэй.

Тус их сургууль нь таван эрдэм шинжилгээний танхимтай бөгөөд хамгийн жижиг нь хууль зүйн танхим, хамгийн том нь шинжлэх ухааны танхим бөгөөд Боб Гаглардигийн бизнес, эдийн засгийн сургууль, Сувилахуйн сургууль, Худалдаа, технологийн сургууль гэсэн гурван суурьтай. Үндсэн кампусаасаа гадна тус их сургууль нь Уильямс нуурт хиймэл дагуулын кампус, Томпсон Риверс Их Сургууль-Нээлттэй сургалт хэмээх зайны боловсролын хэсэгтэй.

Томпсон Риверс Их Сургууль дээд боловсрол, ур чадварын сургалтын яамаар дамжуулан Бритиш Колумби мужаас санхүүжүүлдэг олон нийтийн дунд боловсролын сургууль юм.

Тус мужаас Томпсон Риверсийн Их Сургуулийн тухай хуульд заасанчлан их сургуулийн зорилго нь бакалаврын болон магистрын зэрэг олгох, дунд боловсролын дараах болон насанд хүрэгчдийн суурь боловсрол, сургалтыг санал болгох, судалгаа, эрдэм шинжилгээний үйл ажиллагаа явуулах, хадгалах, оюутнуудад нээлттэй сургалтын боловсролын зээлийн банкаар хангах явдал юм.https://en.wikipedia.org/wiki/Thompson_Rivers_University
Тринити Вестерн Их Сургууль

Тринити Вестерн Их Сургууль нь Канадын Бритиш Колумбийн Лэнгли (Langley), Ричмонд (Richmond) хотуудад кампустай, хувийн христийн шашны чөлөөт урлагийн их сургууль юм. Тус сургууль Канадын их дээд сургуулиуд байгууллагын гишүүн юм.

1962 онд байгуулагдсан Тринити Вестерн Их Сургууль нь 157 акр (64 га) талбай бүхий Лэнгли хотын захын-орон нутгийн холимог кампустай бөгөөд ойролцоогоор 5,000 оюутан суралцдаг.

Тринити Вестерн бол либерал урлаг, шинжлэх ухаан, мэргэжлийн сургалтын хөтөлбөр бүхий Канадын хамгийн том хувийн хөрөнгө оруулалттай Христийн шашны их сургууль бөгөөд бакалаврын 45 мэргэжил, 17 төгсөлтийн болон дараах хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Анги танхимд Тринити Вестерн их сургууль нь 16:1 оюутан-багшийн харьцаатай, эхний жилийн ангийн дундаж тоо 37, ангийн нийт дундаж тоо 15. Тринити Вестерн бол Канадын Хатан хааны нийгэмлэгийн гишүүн юм. Спартанчууд гэгддэг түүний их сургуулийн багууд U Sports-ийн гишүүд юм. Канадын их дээд сургууль, коллежийг төлөөлдөг ашгийн бус үндэсний байгууллага болох Канадын Их Сургуулийн мэдээлснээ Тринити Вестерн их сургуулийн дотоодын сургалтын төлбөр нь Канадын аль ч их сургуулиас хамгийн үнэтэй нь юм.

Тринити Вестерн Их Сургууль нь либерал урлагийн боловсролыг санал болгодог бие даасан, хувийн дэмжлэгтэй байгууллага бөгөөд 1962 онд байгуулагдсан цагаасаа христийн шашны сургуулийн хувиар үйл ажиллагаа явуулж ирсэн. Гэхдээ ямар нэгэн сүм, шашны байгууллагын удирдлагад харьяалагддаггүй, бие даасан их сургууль юм.https://en.wikipedia.org/wiki/Trinity_Western_University
Виннипегийн Их Сургууль

Виннипегийн Их Сургууль нь Канадын Манитоба мужийн Виннипег хотод байрлах олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Энэ нь урлаг, бизнес, эдийн засаг, боловсрол, шинжлэх ухаан, хэрэглээний эрүүл мэндийн чиглэлээр бакалаврын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог ба төгсөлтийн дараах хөтөлбөрүүдтэй. Виннипегийн их сургуулийн үүсэл нь Манитоба Коллеж болон Уэсли Коллежоос улбаатай бөгөөд эдгээр нь 1938 онд нэгдэж Нэгдсэн Коллеж (United College) болсон. 1967 онд Нэгдсэн Коллеж өөрийн их сургуулийн статустай болж Виннипегийн Их Сургууль нэрийг авчээ. Тус сургуулийн удирдлагын бүтэц нь 1906 оны Торонтогийн Их Сургуулийн тухай хуулийн загварт үндэслэгдсэн бөгөөд академик бодлогыг удирдах сенат, санхүүгийн бодлогыг хариуцах захирлуудын зөвлөл гэсэн хоёр танхимт тогтолцоотой. Их сургууль нь Канадын Их Сургуулиудын Холбоо (AUCC), Британийн Хамтын Нийгэмлэгийн Их Сургуулиудын Холбоо (ACU), Канадын Их Сургуулиудын мэтгэлцээний нийгэмлэг (CUSID) болон U Sports-ийн гишүүн юм. Судалгааны санхүүжилт нь 2015-16 онд 6 сая ам.доллар байсан бол 2019-20 онд 12 сая ам.доллар болж өссөн нь тус сургуулийн судалгааны нэр хүнд өсөн нэмэгдэж буйг харуулж байна.
Манитобагийн их сургууль

Манитобагийн их сургууль нь Канад улсын Манитоба мужийн Виннипег хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. 1877 онд байгуулагдсан уг сургууль нь Баруун Канадын анхны их сургууль юм. Оюутны нийт элсэлтийн тоо болон оюутны хотхоны талбайн хувьд Манитоба их сургууль нь мужийнхаа хамгийн том их сургууль юм. Түүний гол кампус нь Виннипег хотын Форт Гарри хороололд байрладаг бөгөөд хотын бусад кампусууд: Баннатейн кампус, Жеймс В. Бернс боловсролын төв, Уильям Норри төв болон Сентнивард дахь Сент-Бонифасегийн франц хэлний Université de Saint-Boniface төвүүд орно. 

Уг сургуулийн судалгаа нь 1970-аад онд канола тосыг бий болгоход чухал хувь нэмэр оруулсан байдаг. Үүний нэгэн адил Манитобагийн их сургуулийн төгсөгчдийн дунд Нобелийн шагналтнууд, Академийн шагналтнууд, олимпийн медальтнууд багтдаг байна. 2019 оны байдлаар Манитобагийн их сургуулиас 99 Родосын тэтгэлэгт хамрагдсан нь Канадын баруун хэсгийн бусад их сургуулиас илүү үзүүлэлттэй байв. 

Түүнчлэн Манитобагийн их сургууль нь Канад болон Канадын их дээд сургуулиудын U15 судалгааны идэвхтэй их сургуулиудын нэг гишүүн бөгөөд дэлхийн хэмжээнд Олон улсын их сургуулиудын холбоо, Хамтын нөхөрлөлийн их сургуулиудын холбоонд багтдаг.
Ридимер Их Сургууль

**Ридимер Их Сургууль** нь Канадын Онтарио мужийн Хамилтон хотын Анкастер дүүрэгт байрлах хувийн Христийн шашинт чөлөөт урлаг, шинжлэх ухааны их сургууль юм. 1982 онд "Ридимер Коллеж" нэртэйгээр Реформацийн уламжлалд тулгуурлан байгуулагдсан энэхүү их сургууль нь Урлагийн бакалавр (BA), Боловсролын бакалавр (BEd), Бизнесийн удирдлагын бакалавр (BBA), Кинезиологийн бакалавр (BK) болон Шинжлэх ухааны бакалавр (BSc) зэрэг мэргэжлийн хөтөлбөрүүдийг санал болгодог байв. Анх 1982 онд Хамилтон хотын Боловсролын зөвлөлөөс түрээсэлсэн байранд 97 бүрэн цагийн, 63 хагас цагийн оюутнуудтай үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн тус сургууль 1985-1986 оны хичээлийн жилд 250 оюутантай болж тэлсэн. 1985 онд Анкастерт 78 акр (32 га) талбай худалдан авч, 1986 оны 8-р сард шинэ кампус руу нүүж, 9-р сард 279 бүрэн цагийн оюутнуудтай үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсэн бөгөөд тухайн жилийн 11-р сард анхны 40 төгсөгчөө гаргажээ. Их сургууль нь Альберт М. Вольтерсийн Христийн Эрдэм Шинжилгээний Төвд Паскаль Төв (шинжлэх ухаан ба шашны судалгаа) болон Дуйеверд Төв (Христийн гүн ухаан) гэх хоёр судалгааны хүрээлэнг багтаадаг бөгөөд жил бүр "Дэлхий ба Бидний Дуудлага" гэх лекцийг зохион байгуулдаг билээ.
Адольф Фредрикийн хөгжмийн сургууль

## Адольф Фредрикийн хөгжмийн сургууль 
Адольф Фредрикийн нэрэмжит хөгжмийн сургууль нь Шведийн Стокгольм хотын ерөнхий боловсролын дунд сургууль бөгөөд найрал дууны хөгжимд голлон анхаардаг бөгөөд дуулах болон хөгжмийн ур чадварын шалгалтанд үндэслэн өндөр өрсөлдөөнтэй элсэлт авдаг. Тус сургууль нь олон улсын стандартад нийцсэн хоёр кампус, гурван залуу найрал дуутай. Олон мэргэжлийн хөгжимчид төгсөгчид байдаг.

## Найрал дуу 
Адольф Фредрикийн залуучуудын найрал дуу нь Адольф Фредрикийн сүмийн нэг хэсэг бөгөөд зөвхөн нэрээрээ л сургуультай ижил төстэй байдаг. Адольф Фредрикс Мадригалкор өмнө нь сүмтэй холбоотой байсан бол одоо сүм болон сургуулиас хараат бус болжээ.

## Үүсэл, зорилго 
Тус сургууль нь 1939 онд Хюго Хаммарстрём (1891-1974)-ийн санаачилгаар үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд Английн Кингс коллеж, Кэмбриджийн сургууль, Дие Штэдтише Сингсчуле, Германы Аугсбург, Дани улсын Копенгагены хөвгүүдийн найрал дуу зэрэг загвар өмсөгчдөд тулгуурлан Шведэд хөгжмийн анхны хичээлүүдийг явуулж байжээ. Үүний зорилго нь хөгжимд дуртай сурагчдад дуулах, санаа алдах, найрал дууны дуулах гэх мэт нэмэлт сургалт явуулах явдал байв. Хаммарстрём хөгжмийн сургууль дахь ажлаа үргэлжлүүлжээ
Зүтгүүр

**Зүтгүүр** буюу **Локомотив** - төмөр замаар галт тэрэг болон тусдаа вагонуудыг чирэх зориулалттай төмөр замын зүтгүүрийн хөдлөх бүрэлдэхүүн юм.

Локомотив гэх үг нь франц болон англи хэлний *locomotive*, латин. *loco moveo* «байрнаас хөдөлгөх» гэх үгнээс гаралтай.

## Зүтгүүрийн үндсэн төрлүүд 
* **Уурын зүтгүүр** нь бие даасан зүтгүүр бөгөөд үндсэн хөдөлгөгч нь түлшний шаталтаас эрчим хүч авдаг уурын хөдөлгүүр бөгөөд хос дугуйг шууд жолооддог. 20-р зууны хоёрдугаар хагаст дэлхийн төмөр замын дийлэнх хэсэгт уурын зүтгүүрийг ердийн үйлчилгээнээс татан буулгаж өөр төрлийн зүтгүүрээр сольсон бөгөөд 21-р зуунд тэдгээрийг ихэвчлэн музей болон чамин аялалын галт тэрэг татахад ашигладаг байв.
* **Дизель зүтгүүр** буюу дотоод шаталтат хөдөлгүүрт зүтгүүр нь бие даасан бөгөөд ихэвчлэн дизель хөдөлгүүртэй байдаг юм. 2022 оны байдлаар дэлхий даяар цахилгаанжуулаагүй төмөр замд зориулсан хамгийн түгээмэл зүтгүүрийн төрөл.
* **Цахилгаан зүтгүүр** цахилгаан мотороор хөдөлдөг, зүтгүүрийн дэд станцууд болон контактын сүлжээгээр дамжуулан гадаад эрчим хүчний системээс эрчим хүч авдаг, эсвэл өртөөн дээр цэнэглэдэг хураагууртай бие даасан бус зүтгүүр юм. Дэлхий даяар цахилгаанжуулсан төмөр замд зориулсан цорын ганц нийтлэг зүтгүүр юм.
Савитиа Анагаах Ухаан ба Техникийн Шинжлэх Ухааны Институт

Савитиа Инженерийн Коллеж нь Анна Их Сургуульд харьяалагддаг байгууллага юм. Элсэлт нь Энэтхэгийн 12-р ангийн төгсөлтийн шалгалтын дүнгээр явагддаг. Савитиа Шүдний Анагаахын Коллеж 1988 онд байгуулагдсан бөгөөд 2005 онд их сургуулийн статустай болж "Савитиа Анагаах Ухаан ба Техникийн Шинжлэх Ухааны Институт" гэж нэрлэгдэх болсон. Үндэсний Байгууллагын Чансааны Жагсаалт (NIRF)-ын 2024 оны үнэлгээгээр Савитиа Анагаах Ухаан ба Техникийн Шинжлэх Ухааны Институт Энэтхэгийн их сургуулиудын дунд 11-р байр, нийт байгууллагуудын дунд 22-р байранд орсон. Шүдний анагаах ухааны чиглэлд тэргүүлэх 1-р байр, анагаах ухааны чиглэлд 12-р байр эзэлсэн. 2023 онд энэхүү институт өөрийн ажилтнуудын бичсэн бүтээлд хэт их "өөртөө дурдах" (self-citation) арга хэрэглэн, оюутнуудын бичсэн өгүүллэгүүдийг ашиглан ишлэлийн тоог зүй бусаар өсгөсөн хэмээн шүүмжлэгдсэн. 2024 онд коллежийн судлаачид AI-гийн тусламжтай бичсэн тайлбаруудад бусад Савитиа судлаачдын бүтээлийг өргөн дурдаж, ишлэлийн тоог дахин зохиомлоор нэмэгдүүлсэн хэмээн буруутгалууд гарсан.
Летбрижийн их сургууль

Летбрижийн их сургууль нь Канадын Алберта мужийн Летбридж хотод байрладаг, мөн Альберта мужийн Калгари хотод хоёр дахь кампус нь байдаг, олон нийтийн цогц судалгааны их сургууль юм.

Либерал урлагийн уламжлалаар байгуулагдсан тус их сургууль нь урлаг, шинжлэх ухаан, менежмент, боловсрол, эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан, дүрслэх урлагийн чиглэлээр 150 гаруй бакалаврын зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Түүнчлэн, тус их сургууль нь 50 гаруй магистр, докторын зэргийн хөтөлбөртэй байна.

Maclean сэтгүүлээс гаргасан Канадын бакалаврын зэрэгтэй шилдэг их сургуулиудын нэгээр шалгарсан тус их сургууль нь мужийн эдийн засагтаа 2.0 тэрбум долларын нөлөө үзүүлдэг ба энэ нь Летбриж хотын хоёр дахь хамгийн том ажил олгогч бөгөөд 1000 гаруй ажилтан, түүний дотор 600 эрдэм шинжилгээний ажилтантай. Нийт оюутны тоо 2022 оны байдлаар 7,528 бакалавр, 735 магистрийн зэргийн оюутнуудаас бүрддэг. Түүнчлэн дэлхий даяар 50,000 гаруй төгсөгчидтэй. Летбрижийн их сургууль нь бакалаврын болон магистрийн зэрэг олгох 4 салбар хэсэг болон 3 сургуулиас бүрддэг байна.
Манипалын Дээд Боловсролын Академи

Манипалын Дээд Боловсролын Академи (MAHE) нь Энэтхэгийн Карнатака мужын Удупи дүүрэгт байрлах хувийн их сургууль юм. Энэхүү сургууль нь Энэтхэг дотор Мангалор, Бангалор, Жамшедпур хотуудад, мөн олон улсын хэмжээнд Дубай, Малайз улсуудад кампустай. Түүний охин их сургуулиуд нь Манипалын Их Сургууль Жайпур ба Сикким Манипалын Их Сургууль бөгөөд бүгдийг Манипалын Боловсрол ба Анагаах Ухааны Бүлэг (MEMG) удирддаг. Судалгааны зорилгоор хөрөнгө оруулалтын төсвийн тусгай хуваарилалтаар амьтны байгууламж, хэрэглээний материал, тоног төхөөрөмж зэргийн зардлыг санхүүжүүлдэг. 2008-2009 онд Манипалын Технологийн Институтод инновацид зориулж ₹15 сая (170,000 ам.доллар) хөрөнгө оруулалт хийсэн. Манипалын Эм судлалын коллеж (MCOPS) нь хоёрдугаар курсын магистрантуудаа бүх Энэтхэгт байрлах R&D төвүүдэд хамтарсан судалгааны хөтөлбөрт илгээдэг. Тэдний хийсэн судалгаа ихэвчлэн компанийн оюуны өмчийн хэсэг болдог. Манипалын Амьдралын Шинжлэх Ухааны Төв (MLSC) нь судалгааны багтай бөгөөд DBT, DST зэрэг байгууллагуудаас санхүүжүүлсэн хэд хэдэн судалгааны төсөл хэрэгжүүлж байна. MLSC нь Филадельфи дахь Вистар Институт, Квинслендын Их Сургууль зэрэг олон улсын судалгааны байгууллагуудтай хамтын ажиллагаатай.
Алигархын Исламын Их Сургууль

**Алигархын Исламын Их Сургууль** нь Энэтхэгийн Уттар Прадеш мужын Алигарх хотод байрлах коллеж, төв, судалгааны их сургууль юм. Энэхүү их сургуулийг анх 1875 онд Сэр Сайед Ахмад Хан Мухаммедан Англи-Ориентал Коллеж нэртэйгээр байгуулсан. 1920 онд Алигархын Исламын Их Сургуулийн Хуулийн дагуу Мухаммедан Англи-Ориентал Коллеж Алигархын Исламын Их Сургууль болон өөрчлөгдсөн. Их сургууль нь уламжлалт болон орчин үеийн боловсролын 300 гаруй төрлийн хичээлийг санал болгодог. Энэхүү их сургууль нь Үндэсний Ач холбогдолтой Институт бөгөөд Энэтхэгийн Үндсэн Хуулийн Долоодугаар Хуваарийн Холбооны Жагсаалтад бүртгэгдсэн. Алигархын Исламын Их Сургууль нь 300 гаруй төрлийн зэрэг дэвших хөтөлбөртэй бөгөөд 12 факультетаар зохион байгуулагдсан бөгөөд техник, мэргэжлийн болон шинжлэх ухааны олон төрлийн хичээлүүдийг санал болгодог. 2011 онд их сургууль нь MBA ба Нэгдсэн Хуулийн сургалтын хөтөлбөрийг судлах зорилгоор Баруун Бенгал ба Керала мужуудад шинэ төвүүд нээсэн. Их сургуульд ойролцоогоор 28,000 оюутан суралцаж, 1,500 орчим багш ажиллагсадтай. Их сургуулийн оюутнууд Энэтхэгийн бүх мужуудаас болон олон улсаас ирдэг бөгөөд ихэнх олон улсын оюутнууд нь Африк, Баруун Ази, Зүүн Өмнөд Ази орнуудаас ирдэг. Их сургуульд элсэлт нь шалгалтанд суурилдаг. Олон улсын хэмжээнд 2023 оны QS World University Rankings-д Алигархын Исламын Их Сургууль дэлхийд 1001-1200-р байр, Азид 271-280-р байранд орсон.


Ангилал:1875 онд байгуулагдсан
Макмастер их сургууль

**Макмастер их сургууль** () нь Канадын Онтарио мужийн Хамилтон хотод байрладаг, олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. МакМастерын гол кампус нь Рояал Ботаникийн цэцэрлэгт хүрээлэнгийн зэргэлдээх Эйнсли Вүүд болон Вестдэйлийн ойролцоох 121 га талбайд оршдог. Уг сургууль нь ДеГрүт бизнесийн сургууль, инженерчлэл, эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан, хүмүүнлэгийн ухаан, нийгмийн ухаан, шинжлэх ухаан гэсэн зургаан эрдэм шинжилгээний салбаруудтай. Мөн Канадын судалгаа шинжилгээгээрээ нэрт 15 их сургуулийн U15 бүлгийн гишүүн юм.

Тус их сургууль нь Канадын нэрт сенатор, банкир Уильям Макмастерын нэрээр нэрлэгдсэн бөгөөд үүнийг үүсгэн байгуулахдаа 900,000 канад долларыг сургуульдаа гэрээслэн үлдээсэн байна. 1887 онд Онтарио мужийн хууль тогтоох ассамблейн шийдвэрээр Торонтогийн Баптист коллеж болон Вудсток коллеж нарыг нэгтгэн байгуулсан юм. Тийнхүү 1890 онд Торонто хотод байгуулагдсан. Хамилтон дахь барилга байгууламж хангалтгүй газар олгосон нь 1930 онд сургуулийг нүүлгэн шилжүүлэхэд хүргэсэн. Онтарио, Квебекийн Баптистуудын конвенц нь тус их сургуулийг 1957 онд хувийн хэвшлийн, төрөөс санхүүжүүлсэн шашны бус байгууллага болох хүртэл удирдлагадаа байлгаж байв.

2024 оны байдлаар МакМастер их сургууль нь 32,000 гаруй бакалавр, 5,000 гаруй магистрын хөтөлбөрийн оюутантай байна. Сургуулийн төгсөгчид нь Канад даяар болон 143 улсаас харьяат аж. Тус сургуулийн спортын багууд нь Marauders (Дээрэмчид) гэгддэг бөгөөд U Sports-ийн гишүүд юм.

Ангилал:Канадын их сургууль
Энэтхэгийн Анагаах Ухааны Бүх Институт, Шинэ Дели

Энэтхэгийн Анагаах Ухааны Бүх Институт, Шинэ Дели (AIIMS Шинэ Дели) нь Энэтхэгийн Шинэ Дели хотод байрлах нийтийн анагаах ухааны судалгааны их сургууль ба эмнэлэг юм. Энэхүү институтыг 1956 оны AIIMS хуулиар зохицуулдаг бөгөөд Эрүүл Мэндийн ба Гэр Бүлийн Өсөлтийн Яамны дор бие даан үйл ажиллагаа явуулдаг. AIIMS (Шинэ Дели) анх судалгаа болон тусгай мэргэжлийн сургалтын байгууллагад онцгой анхаарч, дээд зэрэглэлийн тусгай мэргэшсэн эмнэлгийн төв болгон байгуулагдсан. Бакалаврын түвшинд MBBS нь үндсэн анагаах ухааны сургалтын хөтөлбөр юм. Үүний дараа магистрын түвшинд ерөнхий мэс засал, ерөнхий эмгэг судлал, хүүхдийн эмгэг судлал болон бусад чиглэлээр мэргэшлийн сургалт явагддаг. Дээд мэргэшлийн чиглэлүүд нь тусгай гэрчилгээ шаарддаг эрүүл мэндийн салбарууд бөгөөд судасны мэс засал, ревматологи, мэдрэл судлал, хүүхдийн мэдрэл судлал зэрэг чиглэлүүд орно. AIIMS (Шинэ Дели)-д магистрын дээд түвшинд дор хаяж 45 дээд мэргэшлийн чиглэл байдаг. AIIMS нь мөн MSc ба PhD түвшний судалгааны хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. AIIMS (Шинэ Дели)-д дөчин хоёр төрлийн мэргэшлийн ахлах түвшний сургалт явагддаг. Элсэлт нь зургаан сар тутамд зохиогддог INI-CET нэртэй үндэсний хэмжээний өрсөлдөөнт шалгалтаар явагддаг.
Хойд Бритиш Колумбын их сургууль

Хойд Бритиш Колумбын Их Сургууль (UNBC) нь Канадын Бритиш Колумбын мужийн хойд бүсэд үйл ажиллагаагаа явуулдаг их сургууль юм. Гол кампус нь Принс Жорж хотод байрладаг бөгөөд нэмэлт кампусууд нь Принс Руперт, Террас, Квеснел, Форт Сент Жон зэрэгт байрладаг. Хойд өргөрөгийн хувьд UNBC нь Арктикийн их сургуулуудийн нэг юм. 2020-21 оны хичээлийн жилд UNBC-д 4253 оюутан элсэн оржээ. 2022 онд Maclean's сэтгүүл UNBC-ийг Канадын нэгдүгээр бакалаврын хөтөлбөртэй сургуулуудиас хамгийн том хэмжээтэй их сургуулиар шалгаруулжээ. UNBC нь мөн 2015, 2016 онуудад чансаагаараа нэгдүгээр байрыг эзэлж, төрөлдөө эхний гуравт тогтмол орсоор иржээ. 2023 онд UNBC чансаагаараа хоёрдугаарт орсон байна. 2007 онд тус их сургууль нь "Канадын Ногоон Их Сургууль"-ийн 

хүндэт тэмдгийг авсан. 1990 оны 6-р сарын 22-нд Бритиш Колумбын Хууль тогтоох Ассемблейн Дотоодын Их Сургуулийн Нийгэмлэгийн удирдсан үндэстний хөдөлгөөний хариуд тус их сургуулийг үүсгэн байгуулжээ. 1992, 1993 онуудад түрээсийн оффисуудад хязгаарлагдмал тооны хичээлүүд ордон байсан бол 1994 оны 8-р сарын 17-нд Канадын хатан хаан II Елизабетийн зарлигаар анх албан ёсоор үыл ажиллагаагаа эхэлсэн. Тэр жилдээ 1500 орчим оюутан элссэн бөгөөд хоёр жилийн барилгын ажил дуусч, Ханхүү Жоржийн нэрэмжит оюутны кампус нээгдсэн.
Оттавагийн их сургууль

Оттавагийн их сургууль нь Канадын Онтарио мужийн Оттава хотод байрладаг хос хэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг олон нийтийн судалгааны их сургууль юм. Гол кампус нь Оттава хотын төвөөс зүүн хойд зүгт, Сэнди Хилл орчмын Ридо сувгийн хажуугаар 42.5 га (105 акр) талбайд байрладаг. Оттавагийн их сургуулийг анх 1848 онд Оттавагийн Католик сүмийн хамба лам Жозеф-Бруно Гигуэс Битауны коллеж нэртэйгээр байгуулжээ. 1861 онд Гэгээн Марийн Облатсийн удирдлаган дор Оттавагийн коллеж гэж нэрлэгдэж, таван жилийн дараа хааны зарлигаар их сургуулийн статустай болжээ. 1889 оны 2-р сарын 5-нд Ромын Пап лам XIII Лео тус их сургуульд пап ламын эрх, дүрэм олгосноор тус сургуулийг ламын их сургууль болгон өргөмжилжээ. Тус их сургууль нь 1965 оны 7-р сарын 1-нд гадны ямар ч байгууллага, ямар нэг шашны байгууллагаас хараат бус корпораци хэлбэрээр өөрчлөн байгуулагджээ. Үүний үр дүнд иргэний болон пап ламын дүрэм тус их сургуультай нэгтгэсэн шинээр байгуулагдсан Сент Полын их сургуульд хадгалагдах болов.

Үлдсэн иргэний факультетуудыг өөрчлөн, өөр дахин зохион байгуулалтад орсон их сургуульд үлдэх болсон. Оттавагийн их сургууль нь дэлхийн хамгийн том англи-франц хос хэлтэй их сургууль юм.

Тус их сургууль нь Урлаг, Боловсрол, Инженерчлэл, Эрүүл мэндийн шинжлэх ухаан, Хууль зүй, Анагаах ухаан, Шинжлэх ухаан, Нийгмийн шинжлэх ухаан, Телферийн Удирдлагын сургууль гэсэн арван факультетээр удирддаг олон төрлийн эрдэм шинжилгээний хөтөлбөрүүдийг санал болгодог.
Инжгүй хүүхэн (жүжиг)

**Инжгүй хүүхэн** (орос. *Бесприда́нница*) — Оросын алдарт жүжгийн зохиолч Александр Островскийн 1874-1878 онд бичсэн жүжиг. "Инжгүй хүүхэн" жүжгийн анхны тоглолт 1878 оны намар болсон бөгөөд үзэгчид болон театр шүүмжлэгчдийн ихээхэн эсэргүүцэлтэй тулгарсан. Зохиолчийг нас барсны дараа уг жүжиг амжилтад хүрсэн байдаг. Монгол Улсын Ардын жүжигчин, зохиолч, орчуулагч Эрдэнэбатын Оюун тус жүжгийг монгол хэл рүү орчуулж Монголын театрын тайзнаа тавьж байсан бөгөөд Ардын жүжигчин Намсрайн Сувд Ларисагийн дүрд тоглож байсан түүхтэй.

## Дүрүүд 
* **Харита Игнатьевна Огудалова**, дунд насны бэлэвсэн эмэгтэй; донжтой, насандаа таарааагүй хэтэрхий зоригтой хувцасладаг.
* **Лариса Дмитриевна**, түүний залуу охин; үнэтэй боловч даруухан хувцасладаг. 
* **Мокий Пармёныч Кнуров**, маш их хөрөнгөтэй настай хүн. 
* **Василий Данилыч Вожеватов**, европ маягаар хувцасладаг баян худалдааны пүүсийн төлөөлөл болсон залуу. 
* **Юлий Капитоныч Карандышев**, баян бус албан хаагч залуу. 
* **Сергей Сергеич Паратов**, 30 гаруй насны усан онгоцны эзэн, язгууртан гаралтай. 
* **Робинзон**.
* **Илья**, цыган.
* **Ефросинья Потаповна**, Карандышевын нагац эгч.
* **Гаврило**, уушийн газрын эзэн.
* **Иван**, уушийн газрын зөөгч-үйлчлэгч.
* **Огудаловагийн зарц** 
* **Цыганууд**.
Суматра арал

**Суматра арал** (индонез. *Sumatra,* малай: *Sumatera*, ачех. *Ruja, Sumatra*) -Малайн арлуудын баруун хэсэгт, Их Сунда арлуудын бүлэгт багтдаг Индонезийн газар нутагт ордог арал юм. Энэ бол дэлхийн зургаа дахь том арал, Энэтхэгийн далай дахь хоёр дахь том арал бөгөөд Индонезийн бүрэн эзэмшдэг арлуудын хамгийн том нь юм. 2020 оны байдлаар тус аралын хүн ам нь 58.6 сая хүн байсан буюу Индонезийн нийт хүн амын 21.68% эзэлдэг байна. 

## Газар зүйн байрлал 
Суматра нь дэлхийн бөмбөрцгийн хоёр хэсэгт байрладаг бөгөөд экватороор бараг тэнцүү хэсэгт хуваагддаг. Арлын талбай нь 473 мянган км² бөгөөд энэ нь Индонезийн нийт нутаг дэвсгэрийн 24.6 хувийг эзэлдэг байна.

Арал нь баруун хойноос зүүн урагшаа 1.8 мянган км сунаж үргэлжилдэг бөгөөд өргөн нь 435 км хүрдэг. Суматра бол Индонезийн арлуудын хамгийн баруун хэсэгт оршдог юм.

## Хүн ам 
Гол хотууд нь Медан (хамгийн том хот), Палембанг, Паданг юм. Хүн амын нягтрал 116 хүн/км². Суматра бол олон үндэстэн ястны өлгий нутаг бөгөөд тэдний 90 орчим хувь нь лалын шашинтнууд юм.
Индонез хэл

**Индонез** **хэл** (өөрсдөө — *Bahasa Indonesia*) — австронез хэлнүүдийн нэг хэл. 1945 оноос Индонез улсын албан ёсны хэл бөгөөд үндэстэн хоорондын хэлцдэг хэл юм. Мөн Зүүн Тимор улсын ажлын хэл статустай ажээ. 

Янз бүрийн тооцооллоор 30-50 сая хүн уг хэлийг өдөр тутмын харилцаанд ашигладаг байна. Тус хэлээр янз бүрийн түвшинд ярьдаг хүмүүсийн нийт тоо 200 сая орчим байдаг.

Индонез хэл нь 20-р зууны эхний хагаст Голландын Зүүн Энэтхэгт үүссэн бөгөөд энэ бүс нутагт уламжлалт хэл болж байсан малай хэлний утга зохиолын хувилбар болжээ. "Индонез хэл" гэсэн нэрийг 1928 онд Залуучуудын их хурлаар баталж, аажмаар "Малай хэл" гэсэн нэрийг сольсон.

Индонез хэл нь латин цагаан толгой дээр суурилсан 26 үсэгтэй. Үүнд:  Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz.
Малай хэл

**Мала́й** **хэл** (өөрсдөө: *Bahasa Melayu / بهاس ملايو*) — австронез хэлнүүдийн нэг хэл (малай-полинезийн салаа хэл). 1970—1990 онуудад Малайз улсад **малайз** **хэл** гэдэг байсан.

Энэ хэл нь Суматра арал, Малакка, Калимантан арлын эрэг орчмын бүс нутаг, түүнчлэн хэд хэдэн жижиг арлууд дээр тархсан байдаг юм.

Малайз улсад латин цагаан толгойг хэрэглэдэг бол Бруней улсад араб үсгийг (Jawi) ашигладаг байна.

Дундад зууны эхэн үеэс малай хэл нь Малайзын "эрэг орчмын соёл иргэншлийн" бүх нутаг дэвсгэрт үндэстэн хоорондын харилцаа, улс хоорондын харилцааны хэл болгон ашиглагдаж ирсэн. Малай хэл нь Ислам ба Христийн шашин дэлгэрүүлсэн хэл байсан юм. Малай хэл нь орон нутгийн болон орчуулгын аль алинд нь төрөл бүрийн жанрын баялаг уран зохиолтой.

Малай хэл нь Малайз, Бруней (албан ёсоор Бруней- малай гэгддэг), Сингапур (Сингапурт Англи, Мандарин, Тамил хэлтэй хамт), Индонез зэрэг улсад албан ёсны хэл бөгөөд үүнийг "Бахаса Индонез" гэж нэрлэдэг бөгөөд Малайз дахь хэлнээс зарим нэг багавтар ялгаатай байдаг. 1972 онд латин үсэгт суурилсан бичгийн нэгдсэн системийг нэвтрүүлж, зөв ​​бичгийн дүрмийг нэгдмэл болгосон.

Индонез, Малай хэл нь гарал үүсэл нэг болов ч хоорондоо олон ялгаа байдаг.

Орчин үеийн Малай болон Индонез хэлний зөв бичгийн дүрмийн ялгаа нь өчүүхэн бөгөөд 20-р зууны хоёрдугаар хагаст Индонез хэлний зөв бичгийн дүрмийн шинэчлэл нь Малай хэл рүү ойртуулсан. Жишээ нь "мөнгө" гэдэг үгийг малай хэлээр  "*wang"*  гэж бичдэг бол индонез хэлээр "uang" гэж бичнэ. Дуудлага дахь ялгаа нь илүү чухал. Гэсэн хэдий ч дуудлага нь хоёр улсыг тусгааралдаг улсын хилээс илүү бүс нутгаас хамаардаг байна.


Ангилал:Брунейн хэл
Ангилал:Индонезийн хэл
Ангилал:Малайзын хэл
Ангилал:Тайландын хэл
Ангилал:Сингапурын хэл
Оскар Де Ла Хойяа

**Оскар Де Ла Хойяа** (англи. *Oscar De La Hoya*; 1973 оны 2-р сарын 4-нд АНУ-ын Калифорни мужийн Монтебелло хотод төрсөн) — америкийн мэргэжлийн боксчин, 6 жинд дэлхийн аварга болсон тамирчин. Янз бүрийн жинд түрүүлсэн цолныхоо тоогоор тэрээр Мэнни Пакьяогийн дараа ордог. *The Ring* сэтгүүл жингийн ангилалаас үл хамааран "шилдэг боксчин" (1997-1999) гэж нэрлэгдсэн. Мөн боксын алдарт сурталчлагч гэгддэг.

Тэрээр "Алтан хүү" (Golden Boy) хочтой байсан. 2009 оны 4-р сарын 15-нд Лос-Анжелес хотноо болсон хэвлэлийн бага хурал дээр тэрээр мэргэжлийн боксоос зодог тайлж буйгаа зарласан. Түүний тулааныг кабелийн телевизийн томоохон компаниуд 696,000,000 доллараар худалдан авч байжээ.
Хэвлэлийн үйлдвэрлэл

Монголчууд XII-XIII зууны үеэс ном барлан хэвлэж ирсэн бөгөөд ном хэвлэх ажиллагааг урлагийн бүтээл болгож алт, мөнгө зэрэг есөн эрдэнээр бүтээж байсны илрэл нь “Сундуйн жүд”, “Доржзодов”, “Жадамба”, “Алтан Данжуур, Гажуур” зэрэг бүтээл юм. Тухайн үед хулсан үзэг, бийрээр судар ном бүтээдэг байв.

1912 онд “Монголын хэвлэлийн хороо” хэмээх хэвлэх үйлдвэрийг тугалган үсэг өрж хэвлэдэг 1 гар машин, 3 ажилтантайгаар байгуулснаар орчин цагийн хэвлэлийн салбарын үндэс суурь тавигдсан байна. Энэ үеэс анхны сэтгүүл “Шинэ толь”, “Нийслэл хүрээний сонин бичиг” сонинуудыг хэвлэхээс гадна “Цаасан шувууны үлгэр”, “Оюун түлхүүр”, “Бага хөвгүүдийн сургуулийн сурах бичиг” зэрэг номуудыг хэвлэж байжээ.

1921 онд  “Монгол үсгийн хэвлэлийн хороо” байгуулагдаж, монгол ном хэвлэх боломж   нээгдэж, нэг номын хэвлэх хувь өсөж, орос хэлнээс ном орчуулан хэвлэх болжээ.

1941 он хүртэл улсын хэмжээнд ганц үйлдвэр (Улсын хэвлэлийн комбинат) ажиллаж байсан бол 1940-1950-иад онуудад бүх аймагт хэвлэлийн үйлдвэр байгуулагдаж, зарим албан байгууллага өөрийн хэвлэх үйлдвэртэй болж, гараар үсэг өрөхөөс машинаар үсэг өрөх зэрэг дэвшил гарсан юм.

1990-ээд оноос хойш олон жижиг хэвлэх үйлдвэр байгуулагдаж, орчин үеийн шинэ технологи нэвтэрч, технологийн шат дамжлага цөөрч, хэвлэх ажиллагаа хялбарчлагдсантай холбоотойгоор ном болон хэвлэлийн бусад бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл жилээс жилд өсөж, хөнгөн үйлдвэрийн салбарт хэвлэлийн үйлдвэрлэл хамгийн эрчимтэй хөгжиж байгаа салбар бөгөөд 2012 онд 100 жилийнхээ ойг тэмдэглэв.
Копенхагены их сургууль

**Копенхагены их сургууль** (дани. *Københavns Universitet,* англи. *The University of Copenhagen*) - Дани улсын хамгийн ууган их сургуулиудын нэг бөгөөд хамгийн том сургалт, судалгааны байгууллага юм. 1479 онд I Кристиан хаан үүсгэн байгуулсан байна. Эхэндээ зөвхөн шашин судлалын анги ажиллаж байв. 1736 онд Хууль зүйн анги байгуулагдсан (1848 онд өргөжин тэлж, Төр, хуулийн анги гэсэн нэр авсан). 1788 онд философи, анагаах ухааны ангиууд, 1850 онд байгалийн ухаан, математикийн ангиуд байгуулагдсан. Копенхагены их сургууль нь бүх нийтийн Ромын католик сүмийн нэг хэсэг байв.

Их сургуулийн зургаан факультет нь оюутнуудад хүмүүнлэг, хууль зүй, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, теологи зэрэг 200 төрлийн сургалтын хөтөлбөр санал болгож хэрэгжүүлдэг байна. 

Копенхагены их сургууль нь олон төрлийн чиглэлээр эрдмийн зэрэг олгох сургалт явуулдаг.

## Алдарт оюутан багш нар 
* Карл Фердинанд Аллен — түүхч, археологич.
* Арни Магнуссон — түүхч, Умард Европт анх хүн амын тооллог явуулсан.
* Петр Георг Банг — хуульч, төрийн зүтгэлтэн.
* Нильс Бор — физикч, квантын механик үүсгэн байгуулагчдын нэг.
* Вигго Брёндаль — данийн хэл зүйч.
* Петер-Олуф Брэндштед — данийн археологич, ректор.
* Эрих Христиан Верлауф — түүхч, ректор.
* Нильс Геммингсен — философич.
* Могенс Глиструп — улс төрч, өмгөөлөгч.
* Карл Гоос — улс төрч, хуулийн профессор права, ректор.
* Ганс Кристиан Грам — бактериологич, бактери будах аргыг нэвтрүүлэгч.
* Карл Адольф Гьеллеруп — Нобелийн уран зохиолын шагналтан (1917).
* Христиан Георг Натан Давид — эдийн засагч; Данийн сангийн сайд.
* Карл Вернер — хэл судлаач.
* Сёрен Кьеркегор — философич, зохиолч, протестант шашин судлаач.
* Карл Георг Ланге — физиологич, сэтгэл судлаач, философич, анатомийн профессор.
* Йохан Николай Мадвиг — хэл судлаач, төрийн зүтгэлтэн.
* Кирстин Мейер — данийн анхны физикийн доктор.
* Петер Людвиг Панум — эмч, физиологич, ректор.
* Юлиус Петерсен — математикч.
* Георг Свердруп — хэл судлаач.
* Йенс Скоу — химич, Нобелийн шагналтан-Na+-K+-АТФазы нээлт хийсэн.
* Кай Стрэнд — одон орон судлаач.
* Петер Фридерик Сум — орчуулагч.
* Хелле Торнинг-Шмитт — төрийн зүтгэлтэн Данийн ерөнхий сайд (2011—2015).
* Метте Фредериксен —төрийн зүтгэлтэн Данийн ерөнхий сайд (2019—өнөө хүртэл).
* Йоханнес Карстен Хаух (1790—1872) — зохиолч, амьтан судлалын доктор.
* Пит Хейн — эрдэмтэн, зохиолч, зохион бүтээгч, инженер.
* Генрих Шарлинг (1836—1920) — шашин судлаач бөгөөд зохиолч.
* Ханс Эрберг (1920— 2010) — латин хэл судлаач.
* Кристиан Эрслев — эрдэмтэн, түүхч, ректор.