Монголын боловсрол

**Монголын боловсролын тогтолцоо** нь 20-р зуунд асар их өөрчлөлтийг туулсан. Коммунист засаглалын үеийн боловсролын шинэчлэл нь ихэвчлэн шашны шинж чанартай уламжлалт боловсролоос эрс ялгаатай байв. Эдгээр шинэчлэлүүд нь Зөвлөлтийн боловсролын тогтолцооны загвараар хийгдсэн бөгөөд Монголын иргэдийн боловсрол эзэмших боломжийг эрс нэмэгдүүлсэн. Өөрчлөлтүүдийн дунд 1941-1946 онд уламжлалт монгол бичгээс кирилл цагаан толгой руу шилжсэн явдал байсан. Хүн амын дийлэнх нь үнэ төлбөргүй бага сургуульд хамрагдах боломжтой болсон тул бичиг үсэг тайлагдалтын түвшин эрс нэмэгдсэн. Гэсэн хэдий ч 1990-ээд онд ардчилал, чөлөөт зах зээлд шилжсэн нь Монголын боловсролд зарим сөрөг нөлөө гарсан ч эдийн засаг өсөлт, бодлогын шинэчлэл хийснээр эдгээр ухралтууд тодорхой хэмжээгээр буурсан. Өнөөдөр Монголын боловсролыг Боловсролын яам хариуцдаг.

2020 онд Боловсролын яам дунд боловсролыг олон улсын стандартад нийцүүлэн шинэчлэхийн тулд Cambridge Assessment International Education-тай хамтран ажиллахаа зарласан.

## Сургуулийн өмнөх боловсрол 
Монгол улс нь улсын төсвөөс санхүүждэг өргөн хүрээтэй сургуулийн өмнөх боловсролын тогтолцоотой. Улсын болон хувийн 700 гаруй цэцэрлэг байдаг. Социализмын үед сум бүр дор хаяж нэг ясли, цэцэрлэгтэй байсан. Одоогоор цэцэрлэгт зөвхөн 3-аас дээш насны хүүхдүүдийг бүртгэдэг. Улаанбаатарт хувийн өмчит цэцэрлэг, цэцэрлэгүүд байдаг бөгөөд олонх нь хэлний сургалт, жишээлбэл, орос хэлний сургалт явуулдаг.

## Бага болон дунд боловсрол
Монголын доод шатны боловсролын систем нь коммунист засаглалын үед ашиглаж байсан системтэй төстэй ч засгийн газар үүнийг өргөжүүлэх шинэчлэл хийж эхэлсэн. Анхны тогтолцоонд дөрвөн жилийн бага боловсрол, дараа нь дөрвөн жил заавал бага дунд боловсрол эзэмшдэг байсан. Тухайн үед мэргэжлийн, техникийн эсвэл ерөнхий боловсролын чиглэлээр хоёр жилийн заавал бус бүрэн дунд боловсрол байсан. Өргөжилт нь 2004 онд албан ёсоор сургуульд элсэх насыг 8-аас 7 нас болгон бууруулснаар эхэлсэн. 2008 онд бага ангид элсэх нас дахин нэг жилээр буурч 6 нас хүрсэн. Бага, дунд боловсролын 12 жилийн 6-4-2 тогтолцоотой болох зорилготой байсан.

2024 оны байдлаар 797,900 орчим сурагч, 37,770 багштай 885 ерөнхий боловсролын сургууль байна. 40,900 сурагч, 2,140 гаруй багштай 70 мэргэжлийн болон техникийн сургалтын төв байсан.
Ерөнхий боловсрол 6 наснаас эхэлдэг. 2015 онд Монгол хүүхдүүд зургаан настайдаа сургуульд элсэж, 12 жилийн (5-4-3) боловсрол эзэмшдэг болсон.

## Сургуулиуд 
ын сургуулийн сурагч]]
Социализмын дараах олон орны нэгэн адил Монголын сургуулийн тогтолцоо өмнө нь арван жилийн сургуульд суурилсан байсан бөгөөд арван хоёр жилийн боловсрол руу шилжиж байна. 2008 оноос эхлэн сургуульд элсэх албан ёсны насыг зургаа болгон бууруулсан. Заавал эзэмших боловсрол нь есөн жил. Хичээлийн жил 9 сарын 1-нд эхэлдэг.

Сумын төвүүдийн сургуулиуд ихэвчлэн хөдөөгийн сурагчдад зориулсан дотуур байртай байдаг. Эдгээр сумын сургуулиудын олонх нь зөвхөн есөн жилийн сургуулиуд юм. Дунд сургууль төгсөхийг хүссэн сурагчид аймгийн төвүүдийн сургуульд суралцах шаардлагатай болдог.

Улаанбаатар болон Эрдэнэт зэрэг хотуудад хувийн сургуулиуд байдаг ч чанар нь холимог байдаг. Мөн Улаанбаатар хотод орос, хятад, турк, англи, герман зэрэг гадаад хэлний сургалттай улсын сургуулиуд байдаг.

Боловсролын яам нь Cambridge Assessment International Education-той хамтран олон улсын стандартад нийцүүлэхийн тулд боловсролын томоохон шинэчлэл хийсэн. Үүний үр дүнд олон тооны улсын болон хувийн сургуулиуд байгуулагдаж, Cambridge Pathway (Бага, Чекпойнт, IGCSE, AS and A levels)-ийг санал болгож байна. Одоогийн байдлаар Кембрижийн хөтөлбөртэй гурван улсын сургууль байгаа бөгөөд улс орон даяар сурагчдад шинэчлэлийг туршиж, хэрэгжүүлэхийн зэрэгцээ олон улсын боловсрол эзэмших боломжийг олгож байна.

Монголын ахлах сургуулиудын их сургуулийн элсэлтийн шалгалтын дүнгээр гаргасан чансааг харахад арван сургуулийн ес нь хувийн (төлбөртэй), гурав нь Турк сургууль байжээ.
Улаанбаатар хотод англи, монгол хэл дээр сургалт явуулдаг хэд хэдэн хувийн дунд сургууль байдаг бөгөөд зөвхөн англи хэл дээр сургалт явуулдаг цөөхөн хэд нь л байдаг.

## Эшлэл 
## Цаашид унших, холбоос
*Choijoo, Altangerel. "Mongolia Teacher Training Survey."  Global Strategic Planning Meeting on Teacher Training in Human Rights Education, June 2005. Accessed from the University of Minnesota Human Rights Library, 9 July 2008.
*Mongolia Dossiers. UNESCO International Bureau of Education. Retrieved 3 July 2008.
*Developing the Mongolia Education Sector Strategy 2000-2005.  John C. Weidman, 2001. Current Issues in Comparative Education.  Retrieved 3 July 2008.
*Education in Mongolia. World Education News and Reviews, 2003.  Retrieved 3 July 2008.
*Higher Education Systems. International Association of Universities online database. Retrieved 3 July 2008.
*Mongolia. Okhidoi Otgonjargal, 2003. The International Comparative Higher Education Finance and Accessibility Project.  Retrieved 3 July 2008.
*Mongolian Higher Education in Transition. John. C. Weidman, 1999. International Higher Education.  Retrieved 3 July 2008.
*The Changing Structure of Higher Education in Mongolia. World Education News and Reviews, July 2003. Retrieved 3 July 2008.
*Mongolia entry in World Data on Education website: International Bureau of Education – United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization (IBE-UNESCO).  Retrieved 3 July 2008.
*Robinson, B. (1995). Mongolia in transition: a role for distance education. Open Learning, 10, 3-14. Retrieved 7 July 2008.
*Krätli, Saverio.  Education Provision to Nomadic Pastoralists: A Literature Review. Brighton, U.K.: Institute of Development Studies, 2001. 84 p.  Retrieved 5 July 2008.
*"Education for All." Asian Development Bank. Adb.org, 2008. Retrieved 21 May 2013.
*Steiner-Khamsi and Stolpe (2005). Non-Traveling "Best Practices" for a Traveling Population: The Case of Nomadic Education in Mongolia. European Educational Research Journal. Retrieved 9 July 2008.

## Гадаад холбоос
* Боловролсын яамны албан ёсны вэб сайт
* Монгол Улсын Боловсролын Их Сургуулийн албан ёсны вэб сайт
*https://web.archive.org/web/20080917201408/http://www.wes.org/ewenr/03july/Practical.htm
*  http://www.vsointernational.org/Images/mongolian-education-sector_tcm76-32635.pdf
*  https://web.archive.org/web/20240613014128/https://www.un-mongolia.mn/web/news300611mon.html
*  https://web.archive.org/web/20250119154521/http://www.undp.mn/news300611.html
*Боловсролын Магадлан Итгэмжлэх Үндэсний Зөвлөлийн вэб сайт.  Татаж авсан: 2025-10-26.
*Mongolian embassy to the U.S. Education website.  Татаж авсан: 2025-10-26.
*Education USA Mongolia Centers. Татаж авсан: 2025-10-26.
*UNESCO in Mongolia