open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ

**Нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ** (ННҮ) нь дэд бүтцийн төслүүд болон хөгжлийн бусад арга хэмжээний нийгэмд үзүүлэх нөлөөг шалгах аргачлал юм. ННҮ нь ихэвчлэн төлөвлөгдсөн арга хэмжээнд ашиглагддаг боловч, байгалийн гамшиг, хүн амын өөрчлөлт, халдварт өвчин гэх мэт  нийгмийн нөлөөллийн төлөвлөгдөөгүй үйл ажиллагаанд нийгэмд үзүүлэх нөлөөллийг үнэлэхэд ижил аргаар ашиглагддаг. ННҮ нь хэрэглээний антропологийн шинжлэх ухаанд чухал нөлөөтэй бөгөөд үүний гол зорилго нь нийгэмд эерэг нөлөөллийг хүргэх, мөн боломжит урт хугацааны сөрөг үр дагаврыг арилгах явдал юм. 

## Ерөнхий тойм 
ННҮ-ий гарал үүсэл нь 1970-аад онд АНУ-д анх бий болсон “Байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ” (БОНҮ)-ий загвараас ихээхэн үүсэлтэй. АНУ-д “Байгаль орчны бодлогын тухай хуулийн дагуу”: Нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээг эрх олгосон холбооны журмын дагуу “Байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ”-тэй хамт гүйцэтгэдэг. ННҮ-г томоохон бүтээн байгуулалтууд, хүн ам, бүлгийн суурин газарт хэрхэн нөлөөлж болохыг ангилж, үнэлүүлэхийн тулд хэд хэдэн улс орны албан ёсны төлөвлөлт, зөвшөөрлийн үйл явцад орохыг баталсан. Нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ нь Байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээнд харьяалагддаггүй хэмээн үзээд удаж байгаа хэдий ч, Байгаль орчны нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээ (БОННҮ) зэрэг шинэ загварууд нь нийгэм болон байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээнд ижил ач холбогдол өгдөг нэгдсэн арга барилыг ашигладаг. 

Нийгмийн нөлөөллийн үнэлгээг хүлээн зөвшөөрч, арга зүй болгон ашигладаг ч, салбарын төслүүдэд нийгмийн нөлөөллийг хянан үзэхэд мөн хэрэглэдэг. ННҮ гэдэг нэр томъёо нь Европын ихэнх орнуудад илүү өргөн тархсан байдаг бол, харин Хойд Америкт “Соёлын нөлөөлөл” гэсэн нэр томъёо илүү өргөн хэрэглэгддэг.
ДНХ хуулбарлах

**ДНХ  хуулбарлах** 

ДНХ-ийн хуулбар бол давхар хэлхээтэй ДНХ молекулыг хуулбарлах үйл явц. Хоёр утас нь эсрэг талын хэлхээг хуулбарлах загвар болж өгдөг. Энэ үйл явц нь заримдаа "хагас консерватив хуулбар" үүсгэдэг. Учир нь шинээр үүссэн ДНХ эх хэлхээснээс үүссэний хагас нь эх ДНХ-гээс гаралтай харин нөгөө хагас нь шинэ нийлэгжилтнээс үүссэн ДНХ байдаг. 

Энэ үйл явц нь ДНХ-ийн бүхий л амьдралын хэлбэрт тохиолддог. Прокариот ба эукариот организмд ДНХ-ийн хуулбарлан хянахад бага зэрэг  ялгаа байдаг. 

Эсэд ДНХ-ийн хуулбар нь геномын гарал үүсэл гэж нэрлэгддэг тодорхой байршилуудаас эхэлдэг. ДНХ задарч, ДНХ-ийн геликаза нь ДНХ-ийн давхар спираль бүтцийг задлахад шинэ хэлхээний нийлэгжилт нь хуулбарлах салаа дээр үүсдэг. ДНХ полимеразаас гадна, салаа дахь бусад ферментүүд нь ДНХ-ийн нийлэгжилтийг эхлүүлэх, үргэлжлүүлэхэд тусалдаг. 

ДНХ-ийн полимераз 

ДНХ-ийн полимеразууд бол ДНХ-ийн хуулбарлах бүх хэлбэрийг гүйцэтгэдэг ферментийн бүлэг. Гэхдээ ДНХ полимераз нь зөвхөн загвар хэлхээтэй хослуулан одоо байгаа ДНХ-ийн хэлхээг сунгаж чаддаг ч шинэ хэлхээний нийлэгжилтийг  эхлүүлж чадахгүй. Нийлэгжилтийг эхлүүлэхийн тулд 'primer' гэж нэрлэгддэг ДНХ эсвэл РНХ-ийн богино хэсэгчлэлийг үүсгэж, загвар ДНХ-ийн хэлхээтэй хослуулдаг.
Загварын онол

Математик логикийн хувьд загварын онол нь албан ёсны онолуудын хоорондын хамаарлыг судалдаг (Математикийн бүтцийн мэдэгдлийг илэрхийлсэн албан ёсны хэл дээрх өгүүлбэрүүдийн цуглуулга),бас тэдний загварууд (онолын мэдэгдлүүд багтсан тэдгээр бүтэц).Онолын загваруудын тоо хэмжээ, өөр өөр загваруудын харилцан хамаарал тэдгээрийн албан ёсны хэлтэй харилцан үйлчлэл зэргийг судалсан асуудлууд орно. Тухайлбал, загварын онолч нь онолын загварт тодорхойлж болох олонлогууд болон тэдгээр тодорхойлогдох олонлогуудын хоорондын хамаарлыг мөн судалдаг. Загварын онол нь тусдаа шинжлэх ухаан болохын хувьд 1954 онд хэвлэгдсэн "Загварын онол" гэсэн нэр томьёог анх ашигласан Альфред Тарскид буцаж ирдэг. 1970-аад оноос хойш энэ сэдвийг Сахарон Шелагийн тогтвортой байдлын онол шийдэмгий байдлаар боловсруулж ирсэн.

Баталгаажуулах онол гэх мэт математик логикийн бусад салбаруудтай харьцуулахад загварын онол нь албан ёсны хатуу ширүүнд бага анхаарал хандуулж, нотлох баримттай математиктай илүү ойр байдаг. Энэ нь "Хэрэв нотлох онол нь ариун байдлын тухай юм бол загварын онол нь бузар зүйлийн тухай" гэсэн тайлбарыг хийхэд хүргэсэн. Загварын онолыг алгебр болон диофантийн геометрт хэрэглэх нь сонгодог математиктай ойр байгааг илтгэдэг, учир нь тэдгээр нь ихэвчлэн алгебрийн болон загварын онолын үр дүн, арга техникийг нэгтгэдэг. Иймээс нотлох онол нь синтакс шинж чанартай байдаг ба семантик шинж чанартай загварын онолоос ялгаатай.

Загварын онолын салбар дахь хамгийн алдартай эрдэм шинжилгээний байгууллага бол Симболик логикийн холбоо юм.
Дасан зохицох аялалын удирдлага

Дасан зохицох аялалын удирдлага

Дасан зохицох аялалын удирдлага нь урд талын тээврийн хэрэгсэлээс аюулгүй зайг хадгалахын тулд тээврийн хэрэгслийн хурдыг автоматаар тохируулдаг зам тээврийн хэрэгсэлд зориулсан жолоочийн туслах дэвшилтэт системийн нэг төрөл юм. 2019 оны байдлаар үүний үндсэн функцийг тодорхойлон 20 өвөрмөц нэрээр нэрлэгдсэн байдаг. Үүнийг мөн [динамик аялалын удирдлага] гэж нэрлэдэг. 

Удирдлага нь самбар дээрээс авсан мэдрэгчийн мэдээлэл дээр суурилдаг. Ийм системүүд нь радар, лазер мэдрэгч эсвэл камерын суурилуулалтыг ашиглаж, машин урд нь өөр машин ойртож байгааг илрүүлэх үед тоормослох, дараа нь замын хөдөлгөөн зөвшөөрвөл хурдасгах боломжтой. 

ACC технологийг ирээдүй хойч үеийн ухаалаг автомашины гол бүрэлдэхүүн хэсэг гэж үздэг. Энэхүү технологи нь зорчигчдын аюулгүй байдал, тав тухыг сайжруулж, тээврийн хэрэгслийн хоорондын зайг оновчтой байлгаж, жолоочийн алдааг багасгаснаар замын нэвтрүүлэх чадварыг нэмэгдүүлдэг. Автономит аялалын удирдлагатай тээврийн хэрэгслийг SAE International-аас тодорхойлсон 1-р түвшний бие даасан машин гэж үздэг. Замын төвлөрөл гэх мэт жолоочийн туслах функцтэй хослуулсан бол уг машиныг 2-р түвшний бие даасан машин гэж үзнэ. 

Дасан зохицох аялалын удирдлага нь бүрэн бие даасан байдлыг хангадаггүй: систем нь жолоочид зөвхөн тодорхой хэмжээний тусламж үзүүлдэг боловч машиныг өөрөө жолооддоггүй.

Ангилал: удирдлага
Биологийн мембран

Биологийн мембран, биомембран эсвэл эсийн мембран нь эсийн доторх хэсгийг гадаад орчноос тусгаарладаг эсвэл эсийн нэг хэсэг ба нөгөө хэсгийн хоорондох хилийн үүргий  гүйцэтгэх замаар эсийн доторх тасалгаа үүсгэдэг сонгомол нэвчилт-тэй мембран юм. Эукариот эсийн мембран хэлбэрийн биологийн мембранууд нь химийн бодис, ионуудын холбоо, тээвэрлэлтэнд ашиглагддаг агуулагдсан, салшгүй болон захын уураг бүхий фосфолипидын хоёр давхаргаас бүрдэнэ. Эсийн мембран дахь липидийн дийлэнх хэсэг нь физиологийн үйл ажиллагаанд зориулж уурагуудыг эргүүлэх, хажуу тийш тархах шингэн матрицыг бүрдүүлдэг. Уургууд нь мембраны уургийн гадаргуутай нягт холбогдсон липидийн молекулуудаас бүрдэх цагираг хэлбэрийн липидийн бүрхүүлтэй липидийн давхар давхаргын өндөр мембраны шингэн орчинд дасан зохицдог. Эсийн мембран нь салст бүрхэвч, суурийн мембран, сероз мембран гэх мэт эсийн давхаргаас үүссэн тусгаарлах эдээс ялгаатай.
Цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэр

**Цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэр** 

Цахилгаан эрчим хүчний салбар нь өсөн нэмэгдэж буй эдийн засаг, аюулгүй байдлын асуудлуудыг үйлдвэрлэх, дамжуулах, түгээх, борлуулах үйл ажиллагааг хамардаг. Нэгэн цагт хамгийн их хүн ам шигүү суурьшсан бүс нутагт найдвартай, хэмнэлттэй цахилгаан эрчим хүч нь үнэтэй шинэлэг зүйл байсан бөгөөд өндөр хөгжилтэй орнуудын эдийн засгийн бүх элементүүдийн хэвийн үйл ажиллагаанд зайлшгүй шаардлагатай зүйл болжээ.

20-р зууны дунд үе гэхэд цахилгаан эрчим хүчийг **"байгалийн монополь"** гэж үздэг байсан бөгөөд зах зээлд хязгаарлагдмал тооны байгууллага оролцсон тохиолдолд л үр ашигтай; Зарим бүс нутагт босоо нэгдсэн компаниуд үеэс эхлэн жижиглэн худалдаалах хүртэлх бүх үе шатыг хангадаг бөгөөд өгөөжийн хувь хэмжээ, зардлын бүтцийг зөвхөн засгийн газрын хяналтаар зохицуулдаг. 1990-ээд оноос хойш олон бүс нутаг цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх, түгээх ажлыг эвдсэн. Ийм зах зээлийг урвуулан ашиглаж, улмаар хэрэглэгчдэд үнэ, найдвартай байдалд сөргөөр нөлөөлж болох ч ерөнхийдөө цахилгаан эрчим хүчний өрсөлдөхүйц үйлдвэрлэл нь үр ашгийг үнэ цэнэтэй сайжруулахад хүргэдэг. Гэсэн хэдий ч хөрөнгө оруулалтын өгөөжийг олоход тийм ч хялбар биш тул дамжуулах, түгээх нь илүү хэцүү асуудал юм.

[Ангилал: Цахилгаан эрчим хүч]
Нэгдсэн хэлхээ

Микрочип, компьютерийн чип эсвэл энгийн чип гэж нэрлэгддэг нэгдсэн хэлхээ (IC - integrated circuit) нь транзистор, резистор, конденсатор зэрэг хоорондоо холбогдсон олон электрон бүрэлдэхүүн хэсгүүдээс бүрдсэн жижиг электрон төхөөрөмж юм. Эдгээр бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг хагас дамжуулагч материал, ихэвчлэн цахиурын жижиг хэсэг дээр сийлсэн байдаг. Нэгдсэн хэлхээг компьютер, ухаалаг гар утас, телевиз зэрэг өргөн  хүрээний электрон төхөөрөмжүүдэд мэдээлэл боловсруулах,хадгалах зэрэг янз бүрийн функцийг гүйцэтгэхэд ашигладаг. Эдгээр нь төхөөрөмжийг жижигрүүлэх, сайжруулсан ажиллагааг идэвхжүүлснээр электроникийн салбарт ихээхэн нөлөөлсөн.

Нэгдсэн хэлхээнүүд нь салангид бүрэлдэхүүн хэсгүүдээс бүтсэнээс бага хэмжээтэй, хурдан бөгөөд хямд бөгөөд транзисторыг их хэмжээгээр тоолох боломжийг олгодог.
IC-ийн бөөнөөр үйлдвэрлэх чадвар, найдвартай байдал, нэгдсэн хэлхээний загварт барилгын блокийн арга барил нь салангид транзистор ашигладаг дизайны оронд стандартчилагдсан IC-ийг хурдан нэвтрүүлэх боломжийг олгосон. IC нь одоо бараг бүх электрон төхөөрөмжид ашиглагдаж байгаа бөгөөд электроникийн ертөнцөд хувьсгал хийсэн. Компьютер, гар утас болон бусад гэр ахуйн цахилгаан хэрэгсэл нь орчин үеийн компьютерийн процессор, микроконтроллер зэрэг жижиг хэмжээтэй, хямд өртөгтэй IC-ийн ачаар боломжтой болсон орчин үеийн нийгмийн бүтцийн чухал хэсэг юм.
Иван Котляровский

**Иван Петрович Котляровский** *(*украин*. Іван Петрович Котляревський,* эрт.орос. *Ива́нъ Петро́вичъ Котляре́вскій,* 1769 оны 8-р сарын 29-нд Полтава-д төрсөн —1838 оны 10-р сарын 29-нд Полтавад нас барсан) *—* Украины зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч бөгөөд соён гэгээрүүлэгч. Орчин үеийн украин уран зохиолын хэлийг үндэслэгч.
Мембран уураг

## Мембран уураг
Мембраны уураг нь эсийн мембран эсвэл органеллд наалдсан эсвэл түүнтэй холбоотой уургийн молекул юм.

Геномын бүх генийн 20-30% нь мембраны уургийг кодлодог. Эдгээр нь орчин үеийн бүх эмийн 50 гаруй хувийг эзэлдэг.

Мембран уураг нь түгээмэл байдаг бөгөөд анагаах ухаанд чухал ач холбогдолтой - хүний ​​​​бүх уургийн гуравны нэг орчим нь мембраны уураг бөгөөд эдгээр нь бүх эмийн талаас илүү хувийг эзэлдэг. Гэсэн хэдий ч бусад төрлийн уургуудтай харьцуулахад мембраны уургийн бүтцийг тодорхойлох нь уургийн зөв (уугуул) хэлбэрийг эх орчноос нь тусгаарлаж хадгалах туршилтын нөхцлийг бүрдүүлэхэд бэрхшээлтэй байдаг тул ихээхэн бэрхшээлтэй хэвээр байна.

## функц
Мембран уураг нь организмын оршин тогтноход чухал ач холбогдолтой олон төрлийн үүргийг гүйцэтгэдэг:

Мембран рецепторын уургууд нь эсийн дотоод болон гадаад орчны хооронд дохио дамжуулдаг. 

Мембран зөөвөрлөх уургууд нь молекулууд болон ионуудыг мембранаар дамжуулдаг.

Мембран ферментүүд олон үйл ажиллагаатай байдаг. 

Эсийн наалдамхай молекулууд нь эсүүд бие биенээ таньж, харилцан үйлчлэх боломжийг олгодог. Жишээлбэл, дархлааны хариу урвалд оролцдог уураг.
Вакуум хоолой

Вакуум хоолой,цахилгаан хоолой,цорго(Англи хэрэглээ),эсвэл гуурс (Хойд амерки),Энэ нь цахилгаан потенциалын зөрүүг ашиглсан электроодуудын хоорондох өндөр вакуум дахь цахилгаан гүйдэлийн урсгалыг хянадаг төхөөрөмж юм.

Термион хоолой эсвэл термион хавхлага нь дохиог өсгөх гүйдлийг засах зэрэг үндсэн электрон функцүүдэд халуун катадос электроонуудын термион ялгаралтыг ашигалдаг гэдгээрэй танигдсан.Термион биш төрөл жишээ нь вакуум фото элемент,гэсэн хэдийч фотоэлектрик эффектээр дамжуулан электрон ялгаруулалтад хүрнэ бас гэрлийн эрчим хүчийг нээн илэрүүлэх зорилгоор ашигалдаг.Хоёр төрөлд электроонууд ванн дахь цахилгаан талбайн тусламжтайгаар катадоос анод хүртэл хурдасдаг.

Анхан шатны триодын вакуум хоолой ба ердийн тогтмол гүйдлийн үйл ажиллагааны потенциалын туйлшралыг харуулсан дүрслэл.Эсэргүүцэлийг харуулагүй болно (эсэргүүцэгч эсвэл индуктор) энэ нь C болон B хүчдэлийн их үүсвэрүүдийг оролцуулсан цуврал.Хамгийн энгийн вакуим хоолой диод (i.e.флеминг хавхлага)1904 онд Жон Амбрөз Флеминг зохион бүтээсэн.Энэ нь зөвхөн халаасан электрон ялгаргуулах катод ба анод.Хоолойн дотор нэг буюу хэд хэдэн хяналтын сүлжээг нэмснээр катод ба анодын хоорондох гүйдлийг сүлжээн дэх хүчдэлээр хянах боломжтой.
Хурдны хязгаарлалт

Ихэнх улс орнуудад ашигладаг замын хөдөлгөөний хурдны хязгаарлалт нь тухайн замын хэсэгт тээврийн хэрэгслийн зорчих дээд хурдыг тогтоодог.  Хурдны хязгаарыг ерөнхийдөө цаг тутамд (MP / H)  тэмдэглэнэ.  Хурдны хязгаарыг ихэвчлэн үндэсний болон мужийн засгийн газрын хууль тогтоох байгууллага тогтоож, үндэсний болон бүс нутгийн цагдаа болон шүүхийн эрх баригчид дагаж мөрддөг.  Хурдны хязгаарлалт нь мөн зарим газарт байхгүй байж болно, тухайлбал, Герман дахь ихэнх 

Автомашины хамгийн анхны тоон хурд нь 1861 онд Их Британид 10 миль/цаг (16 км/ц)-ын хязгаар байсан.

2018 оны байдлаар дэлхийн хамгийн өндөр хурдны хязгаар нь 160 км км / H (99 миль) UAE-д байрлуулна.  Арабын Нэгдсэн Эмират улсад, ялангуяа Абу Даби-Дубай хурдны замд хурдны хязгаарлалт болон аюулгүйн зайг тааруу мөрддөг бөгөөд энэ нь осол гарах магадлалыг нэмэгдүүлдэг гэж Францын засгийн газрын аялал жуулчлалын зөвлөмжид дурджээ.Нэмж дурдахад, АНУ-ын Төрийн департаментаас гаргасан аялал жуулчлалын зөвлөмжийн дагуу "жолооч нар ихэвчлэн өндөр хурдтай машин жолооддог  ялангуяа хот хоорондын хурдны замд тиймээс хурдны зам дээр хурт хэтрүүлэлгүй анхаарал болгоомжтой зорчих   . Хурдны зам дээр тэмдэглэгээгүй хурд сааруулагч болон урсах элс зэрэг нь нэмэлт аюулыг бий болгодог
Саграда Фамилия

thumb|Саграда Фамилия
Basílica i Expiatori de la Sagrada Família сүм, буюу Саграда Фамилия нь Испанийн, Барcелона хотын Эйксампл дүүрэгт баригдаж буй Католик шашны хамгийн том сүм юм. Каталонц архитектор Антони Гауди(1852–1926) загварыг гаргасан бөгөөд 2005 онд түүнийг энэ бүтээлийн нь төлөө түүний Саграда Фамилия гэх дээрх бүтээлийг өнөө үеийн (1984) ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн "Антони Гаудигийн бүтээлүүд"-д нэмсэн.
2010 оны 11-р сарын 7-нд Ромын хамба лам XVI Бенедикт сүмийг ариусгаж, түүнийг бага Базилика хэмээн тунхаглав. 

1882 оны 3-р сарын 19-нд архитектор Франциско де Паула дель Вильярын удирдлага дор Саграда Фамилиа барилгын ажил эхэлсэн. 1883 онд Вилльяр огцрох үед Гауди ерөнхий архитектороор ажиллаж, готик болон муруйн шугаман Art Nouveau хэлбэрийг хослуулан өөрийн архитектур, инженерийн хэв маягаараа төслийг өөрчилжээ. Гауди амьдралынхаа үлдсэн хугацааг уг төсөлд зориулсан бөгөөд түүнийг сүмийн оршуулгын газарт оршуулав. 1926 онд түүнийг нас барах үед төслийн дөрөвний нэг хүрэхгүй хувь нь дууссан байв.
Ангилал:Уран барилга
Эрхтэн

Эсийн биологийн хувьд органелл   боловсронгуй эс үйлчилгээ бүхий тусгай дэд нэгж боловсруулан эс зориг үйлчилгээ хүжилдээ  гол төлөв махи эс Органелл гэдэг нэр нь эдгээр бүтэц нь бие махбодын эрхтнүүдийн хувьд эсийн нэг хэсэг гэсэн санаанаас гаралтай, иймээс organelle буюу -элле дагавар нь жижигрүүлэх шинж чанартай байдаг.  Органеллууд нь липидийн давхар давхаргад (мембранаар хязгаарлагдмал органеллууд гэж нэрлэдэг) тус тусад нь оршдог эсвэл эргэн тойрон дахь липидийн давхар давхаргагүй (мембранаар хязгаарлагдахгүй органеллууд) орон зайн хувьд ялгаатай функциональ нэгжүүд юм.  Хэдийгээр ихэнх органеллууд нь эсийн доторх функциональ нэгж боловч эсийн гадна байрлах зарим функциональ нэгжийг ихэвчлэн цилиа, далбаа, археллум, трихоцист гэх мэт органелл гэж нэрлэдэг (эдгээрийг хавсаргасан утгаараа мембранаар холбогдсон гэж нэрлэж болно).  мембран руу (эсвэл холбогдсон)).Органеллуудыг микроскопоор тодорхойлох ба эсийг хуваах замаар мөн цэвэрлэж болно.  Олон төрлийн органелл, ялангуяа эукариот эсүүдэд байдаг.  Эдгээрт дотоод мембраны системийг бүрдүүлдэг бүтэц (цөмийн бүрхүүл, эндоплазмын тор, Голжийн аппарат гэх мэт) болон митохондри, пластид зэрэг бусад бүтэц орно.  Прокариотууд эукариот органеллгүй ч зарим нь уураг бүрхэвчтэй бактерийн бичил хэсгүүдийг агуулдаг бөгөөд тэдгээр нь анхдагч прокариот органеллуудын үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үздэг мөн бусад мембранаар хүрээлэгдсэн бүтцийн нотолгоо байдаг. Мөн эсийн гадна талд цухуйсан прокариот туг, түүний мотор, мөн эсээс гадуурх үүрийг ихэвчлэн органелл гэж нэрлэдэг.
Антони Гауди

thumb|Антони Гауди
Антони Гауди и Корнет[3] (/ɡaʊˈdi/ gow-DEE, /ˈɡaʊdi/ GOW-dee, каталан: [ənˈtɔni ɣəwˈði];[4] 1852 оны 6-р сарын 25 - 1926 оны 6-р сарын 10) нь Испанийн алдарт архитектур, дизайнер. Каталоны модернизмын хамгийн том төлөөлөгч. Гаудигийн бүтээлүүд нь маш хувь хүний ​​онцлог шинж чанарыг харуулсан байдаг. Ихэнх нь Барселонад байрладаг бөгөөд түүний гол ажил болох Саграда Фамилия сүм багтдаг.

Гаудигийн уран бүтээлд түүний амьдралын хүсэл тэмүүлэл: архитектур, байгаль, шашин шүтлэг нөлөөлсөн. Тэрээр керамик, будсан шил, төмөр хийц, мужаан зэрэг архитектурын гар урлалдаа нэгтгэсэн бүтээлийнхээ нарийн ширийн зүйлийг анхаарч үздэг байв. Тэрээр мөн хаягдал керамик хэсгүүдийг ашигладаг тренкади гэх мэт материалыг боловсруулах шинэ техникийг нэвтрүүлсэн.

Нео-готик урлаг, дорно дахины арга техникүүдийн нөлөөгөөр Гауди 19-р зууны сүүл ба 20-р зууны эхэн үед дээд цэгтээ хүрч байсан Модернистуудын хөдөлгөөний нэг хэсэг болжээ. Түүний бүтээл нь модернизмын үндсэн урсгалыг давж, байгалийн хэлбэрээс өдөөгдсөн органик хэв маягаар төгсөв. Гауди бүтээлийнхээ нарийвчилсан төлөвлөгөөг ховор зурдаг байсан бөгөөд харин тэдгээрийг гурван хэмжээст масштабтай загвар болгон бүтээхийг илүүд үздэг байсан бөгөөд тэдгээрийг төлөвлөхдөө нарийн ширийн зүйлийг хэвлэдэг байв.

Гаудигийн бүтээлүүд дэлхий даяар алдартай бөгөөд архитекторуудын гайхшрал, судалгааг үргэлжилсээр байна. Түүний гайхамшигт бүтээл, одоог хүртэл дуусаагүй байгаа Саграда Фамилия нь Испанид хамгийн их зочилдог дурсгалт газар юм. 1984-2005 оны хооронд түүний долоон бүтээлийг ЮНЕСКО-гоос Дэлхийн өвд бүртгэжээ.

Гаудигийн католик шашин амьдралынхаа туршид эрчимжиж, шашны дүр төрх түүний олон бүтээлд гардаг. Энэ нь түүнд "Бурханы архитектор" гэсэн хочийн өгсөн.
Нимгэн хальсан транзистор

**Нимгэн хальсан транзистор** нь  нимгэн хальсан тунадасаар хийгдсэн оронлог нөлөөлөлттэй транзисторын нэг төрөл юм. Нимгэн хальсан транзистор нь шил гэх мэт дэмжих субстрат (гэхдээ дамжуулдаггүй) дээр ургадаг. Энэ нь ердийн задгай металлын ислээрээ хээрийн транзистороос ялгаатай бөгөөд хагас дамжуулагч материал нь ихэвчлэн цахиур хавтан гэх мэт субстрат болдог. Нимгэн хальсан транзисторын уламжлалт хэрэглээ нь шингэн болор дэлгэц юм. 

## Загвар ба Үйлдвэрлэл 
Нимгэн хальсан транзисторыг хэд хэдэн угсарсан хагас дамжуулагч материалаас гаргаж авч болно. Учир нь энэ нь байгалийн элбэг, замбараагүй, поликристалл, хагас дамжуулагч давхарга бүхий цахиурыг ашигладаг байсан (одоо ч ашигладаг).  Гэсэн хэдий ч, том төхөөрөмжөөс төхөөрөмжид угсарсан, поликристалл цахиурын замбараагүй, уян хатан бус чанараас болж, бусад материалуудыг нимгэн хальсан транзисторт ашигладаг.  Эдгээрт кадми селенид, металлын исэл, тухайлбал индий галлийн цайрын исэл эсвэл цайрын исэл, органик хагас дамжуулагч, нүүрстөрөгчийн нано хоолой, эсвэл металл галидын перовскит орно.

Учир нь нимгэн хальсан транзистор нь хавтангаас илүү идэвхгүй субстрат дээр ургадаг тул хагас дамжуулагчийг зориулалтын газарт хадгалах ёстой. Хагас дамжуулагчийг нимгэн хальсан транзисторт хадгалахад янз бүрийн арга техникийг ашигладаг.
Хагас талст цахиур

Хагас талст цахиур нь нарны эрчим хүчийг хувиргах систем болон электроникийн салбарын түүхий эд болгон ашигладаг цахиурын цэвэр, хагас талст хэлбэр юм. 

Хагас талст цахиур нь металлын цахиураас химийн цэвэршилтийн процессоор үүсдэг. Үүнийг Сименсийн процесс гэж нэрлэдэг. Энэ үйл явц нь тогтворгүй цахиур нийлэгжилтийг ялган, өндөр температурт цахиур болон задрахыг хэлнэ. Шинээр гарч ирж буй, альтернатив сайжруулах үйл явц нь шингэрүүлсэн орны реакторыг ашигладаг. Электроникийн үйлдвэрлэлд зориулан үйлдвэрлэхэд хагас талст цахиур нь нэг тэрбумын нэг хувиас бага цэвэршилтийн түвшинг агуулдаг бол хагас талст нарны ангийн цахиур (SoG-Si) нь ерөнхийдөө цэвэр биш байдаг. Хятад, Герман, Япон, Солонгос болон АНУ-ын GCL-Poly, Wacker Chemie, Tokuyama, OCI, Hemlock Semiconductor зэрэг цөөн хэдэн компаниуд, түүнчлэн Норвегийн төв REC зэрэг компаниуд 2013 онд дэлхий даяар 230,000 орчим тонн үйлдвэрлэлийн ихэнхийг эзэлжээ.

Нэг буль хагас талст цахиурыг гарган авахын тулд шууд олон талст инготуудад хаях эсвэл дахин бүтээх үйл явцад явуулдаг.
Фотовольтын үйлчлэл

Фотовольтын үйлчлэл гэдэг нь материал гэрэлд өртөх үед хүчдэлийн болон цахилгааны гүйдэл үүсгэх явцыг хэлнэ. Энэ нь физикийн үзэгдэл юм.

Фотовольтын үйлчлэл нь фото цахилгаан үйлчлэлтэй нягт холбоотой. Энэ хоёр үзэгдэл нь гэрлийг шингээж , электрон эсвэл бусад цэнэг түгээгчийг илүү өндөр энергитэй төлөвт хүргэх өдөөлт хийж өгдөг. Гол ялгаа нь электрон материалаас түлхэгдэн гарах үед (ихэвчлэн вакуум руу) фото цахилгаан үйлчлэлийг голдуу ашигладаг бөгөөд өдөөгдсөн цэнэг түгээгч материалд агуулагдаж байгаа үед фотовольтын үйлчлэлийг ашигладаг. Аль ч тохиолдолд цэнэгийг салгаснаар цахилгаан хүчин чадал (эсвэл хүчдэл) үүсдэг бөгөөд гэрэл нь өдөөлтийн төлөө боломжит саадыг даван туулах хангалттай энергитэй байх ёстой. Физик мөн чанарын ялгаа нь ихэнх үед фото цахилгаан ялгаралт цэнэгийг баллистик дамжуулалтаар салгадаг, харин фотовольтын ялгаралт нь тархалтын аргаар салгадаг боловч зарим фотовольтын "халуун зөөгч" төхөөрөмжүүд нь энэ ялгааг танихад хэцүү болгодог.

## Түүх 
1839 онд Эдмон Беккерел фотовольтын үйлчлэлийн анхны нээлтийн үзүүлэнг электрохимийн эсийг ашиглан хийсэн. Тэрээр өөрийн нээлтээ “Comptes rendus de l'Académie des Sciences” гэх номонд тайлбарлахдаа “Хоёр ялтас цагаан эсвэл энгийн алтыг хүчил, саармаг, шүлтийн уусмалд дүрж нарны цацрагт жигд бусаар ил гаргах үед цахилгаан гүйдэл үүсдэг.” хэмээн дурдсан байдаг.
Тээврийн инженерчлэл

**Тээврийн инженерчлэл** эсвэл тээвэрлэлтийн инженерчлэл бол технологийн төхөөрөмж ба шинжлэх ухааны гол төлөвлөлт, үйл ажиллагааны дизайн, үйлдэл ба байгууламжуудын зохицуулалт тээврийн төрлийг дарааллан хангана аюулгүй, маш их үр дүн, хурдан, тухтай, таарамжтай, хэмнэлттэй, бас орчны тохиромжтой хүмүүсийн хөдөлгөөн ба бараа тээвэр.
      Онол.
     Тээврийн инженерийн төлөвлөлтийн гол хэсгүүд хотын төлөвлөлтийн хэсгүүдтэй холбоотой ба технологийн ирээдүйн шийдэл бас улс төрийн хүчин зүйлүүдийг нэгтгэдэг.  Зорчигч аялалын
технологийн урьдчилал нь ихэвчлэн хотын тээврийн төлөвлөлтийн загвар, аялалын үеийн шаардлагатай төлбөр, аялалын хуваарилалт, төрөл шийдэл, бас даалгаврын төрөл. Илүү хөгжсөн урьдчилсан мэдээ аялагчын шийдвэрийг бусад хэсгүүдийг нэгтгэж чадна, авто эзэмшигчдийн нийлүүлж, аялалын хэлхээ ба орон сууц эсвэл бизнес байршилын сонголт .Аялагчдын 
аялал бол тээврийн инженерчлэлийн гол төлөв учир нь тэд ихэвчлэн шаардлагатай дээд хэмжээг ямар ч тээврийн систем төлөөлдөг.
    Дурангын үр дүнгийн тайлбарын хэсэг үзүүлэлтүүд харуулах зуур байгууламж төлөвлөлт ба дизайн үргэлжилж тээвэрлэлт инженерчлэлийн гол талбай, жишээ нь газрууд төлөвлөлтийн үйлдэл, тээвэрлэлт, интернет судалгаа, санхүүжилт, бас аюулгүй байдлын анализ нар нь бас чухал, ялангуяа тэд төв зам болон хотын тээвэрлэлтэд ажилладаг.Шалгуулагчдын үндэсний төлөөлөгч инженерчлэл ба ойроос харахад зорийлсан онлаян жагсаалт аюулгүйн протоколууд, геометр дизайн шаардлагууд, бас цагийн алдаа.
Конформацын өөрчлөлт

thumb|300px|Комплекс уургийн алхалт 

Биохимид, нийцүүлэх өөрчлөлт (conformational change) нь ихэвчлэн хүрээлэн буй орчин хүчин зүйлсээр өдөөгдөх макромолекулын хэлбэрийн өөрчлөлтийг хэлнэ.Макромолекул нь ихэвчлэн уян хатан, динамик (эрч хүчтэй) байдаг. Түүний хэлбэр нь хүрээлэн буй орчны нөлөөгөөр эсвэл өөр хүчин зүйлсүүдээр өөрчлөгдөж чаддаг. Боломжит хэлбэр бүрийг конформаци гэж нэрлэдэг бөгөөд тэдгээрийн хоорондын шилжилтийг конформаци өөрчлөлт гэж нэрлэдэг байна. 

Энэхүү өөрчлөлтийг өдөөдөг хүчин зүйлсүүдэд температур, рН, хүчдэл, хромофор дахь гэрэл, ионы концентраци, фосфоржилт эсвэл лигандын холболт зэрэг ордог байна. Эддгээр төлөвүүд хоорондын шилжилт нь янз бүрийн уртын хуваарь болон цагийн хуваариар явагддаг ба аллостерийн дохиолол, ферментийн катализ зэрэг функциональ хамааралтай үзэгдлүүдтэй холбоотой байдаг байна.

## Лабораторийн шинжилгээ 
Макромолекулын конформацийн өөрчлөлтийг судлахын тулд кристаллографи, NMR, спин шошгоны техник, дугуй дихризм (CD), устөрөгчийн солилцоо, FRET зэрэг биофизикийн олон аргыг ашиглаж болдог байна. Хос туйлшралын интерферометр нь биомолекул дахь конформацийн өөрчлөлтийн талаар мэдээлэл өгөх чадвартай техник юм.
Дээд түвшний жолооч-туслагч систем

Дээд түвшний жолооч - туслагч систем 
    Дээд түвшний - туслагч систем бол технологуудын жолоочдод туслах машины аюулгүйн үйлдэл юм. хүн-машинаар дамжин холбогдож, АДАС машин болон замын аюулгүй байдлыг нэмдэг. АДАС автомат технологид хэрэглэдэг,  жишээ нь мэдрэгчид болон камерууд, ойр буй саад эсвэл жолоочийн асуудал илрүүлдэг, бас хурдан хариулдаг. АДАС чөлөөтэй жолоочдын зарим түвшнүүдэд бололцоо өгдөг. 
   Ихэнх замын ослууд хүмүүсийн алдаанаас болдог, АДАС бол автомат, тааруулах, ба машины технологийн аюулгүй байдлыг нэмэхэд илүү дээр жолоодоход хөгжүүлэгдсэн. АДАС бол хүний буруутай замын үхлүүдийг багасгахад хангагдсан. Аюулгүй байдлын хэсгүүд бол осол ба мөргөлдөөнөөс зайлсхийхийн тулд зохиогдсон. АДАС хурд баригч , мөргөлдөхөөс зайлсхийхэд туслах, боломжтой сааданд анхааруулга өгөх, замаасаа гарах анхааруулга, чиглэлээ голлоход туслах, хиймэл дагуулын чиглэл, замын асуудлуудыг хангах , чиглэл заах туслагч утсаар дамжуулан хангана, автомат гэрэл хангах эсвэл бусад нөхцөлүүдийг хангадаг.
Цахилгаан гэрэл

Цахилгаан гэрэл
Цахилгаан гэрэл, ламп буюу гэрлийн чийдэн гэдэг нь гэрэл үүсгэдэг цахилгаан бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Энэ нь хиймэл гэрэлтүүлгийн хамгийн түгээмэл хэлбэр юм. Ламп нь ихэвчлэн керамик, металл, шил, хуванцар материалаар хийгдсэн суурьтай бөгөөд энэ нь гэрлийн тоног төхөөрөмжийн залгуурт лампыг тогтоодог. Гэрлийн тоног төхөөрөмжийг ихэвчлэн "ламп" гэж нэрлэдэг. Залгуур руу цахилгаан холболт нь эрэгт суурилсан суурь, хоёр металл зүү, хоёр металл малгай эсвэл хажуугийн суурилуулалтаар хийгдэж болно.
Цахилгаан гэрлийн гурван үндсэн ангилал нь цахилгаан гүйдлээр халж цагаан халуун болдог утас ашиглан гэрэл гаргадаг улайсдаг чийдэн, флюоресцент ламп зэрэг хий дамжин цахилгаан нум үүсгэн гэрэл гаргадаг хий ялгаруулдаг ламп, мөн хагас дамжуулагчийн завсрын зайгаар цахилгаан урсгал дамжин гэрэл гаргадаг LED ламп юм.
Цахилгаан гэрэлтүүлгийн эрчим хүчний үр ашиг нь 19-р зууны цахилгаан нумын чийдэн ба улайсдаг чийдэнг анх үзүүлснээс хойш эрс сайжирсан. Орчин үеийн цахилгаан гэрэлтүүлгийн эх үүсвэрүүд олон төрлийн хэмжээтэй бөгөөд олон төрлийн хэрэглээнд тохиромжтой байдаг. Орчин үеийн ихэнх цахилгаан гэрэлтүүлгийг төвлөрсөн цахилгаан эх үүсвэрээр тэжээдэг ч гэрэлтүүлгийг хөдөлгөөнт буюу нөөц цахилгаан генератор эсвэл батарейны системээр ч тэжээж болно. Батарейгаар тэжээгддэг гэрлийг ихэвчлэн тогтмол гэрэл унтарсан үед болон хаана хэрэгтэй байгаагаас хамаарч ашигладаг бөгөөд энэ нь ихэвчлэн гар чийдэн эсвэл цахилгаан дэнлүү, мөн тээврийн хэрэгсэлд ашиглагддаг.
Цахилгаанд цохиулах

**Цахилгааны гэмтэл** эсвэл **цахилгаан цочрол** нь цахилгаан гүйдэлд шууд хүрэлцэх үед арьс, дотоод эрхтнүүдэд гэмтэл учруулсан гэмтэл юм.

Гэмтэл нь гүйдлийн нягт, эдийн эсэргүүцэл, хүрэлцэх хугацаа зэргээс шалтгаална. Маш жижиг гүйдэл нь үл мэдэгдэх эсвэл зөвхөн хөнгөн хорссон мэдрэмжийг үүсгэдэг. Гэсэн хэдий ч бага, өөр ямар ч хор хөнөөлгүй гүйдлийн улмаас үүссэн цочрол нь хүнийг цочроож, ганхах, унах зэрэгт гэмтэл учруулж болзошгүй юм. Хүчтэй цахилгаан цочрол нь ихэвчлэн үе мөчийг мулталж, ясыг хугалахад хүргэдэг өвдөлттэй булчингийн агшилтыг үүсгэдэг. Булчингийн хяналт алдагдах нь хүн цахилгааны эх үүсвэрээс өөрийгөө чөлөөлж чадахгүй байх шалтгаан болдог; Хэрэв энэ нь цахилгааны шугамын өндөрт тохиолдвол тэд шидэж болно. Илүү их гүйдэл нь эд эсийг гэмтээж, ховдолын фибрилляци эсвэл зүрхний зогсолтыг өдөөж болно. Хэрэв цахилгаан цочролын улмаас нас барсан бол үхлийн шалтгааныг ерөнхийд нь цахилгаан цочрол гэж нэрлэдэг.

Цахилгаан гэмтэл нь хүний ​​эд эсээр хангалттай гүйдэл дамжуулахад хүргэдэг цахилгаан гүйдэлд биеийн хэсэг хүрэлцэх үед үүсдэг. Эрчим хүч авсан утас эсвэл төхөөрөмжтэй холбоо барих нь хамгийн түгээмэл шалтгаан юм. Цахилгаан дамжуулах цамхаг гэх мэт өндөр хүчдэлд өртөх тохиолдолд хүчдэл нь цахилгаан төхөөрөмж рүү агаарын цоорхойг "үсрэх" тул шууд холбоо барих шаардлагагүй болно.

## Эшлэл
Ангилал:Цахилгаан
Ангилал:Гэмтэл
Ангилал:Үхлийн шалтгаан
Аммонийн уусмал

**Аммонийн уусмал** өөрөөр **аммонийн ус**, **аммонийн гидроксид**, **аммоникал уусмал**, **аммониа уусмал**, **акуа аммони**, **усан дахь аммони** аль эсвэл **тодорхой бус аммони** гэдэг нь усан дахь аммонийн уусмал юм. Энэ нь NH3(aq) гэж тэмдэглэгдэнэ. Хэдийгээр аммонийн гидроксид гэх нэр нь [NH+4][OH-] найрлагатай давс, мөн NH4OH сорьцыг тусгаарлах боломжгүй байдаг. NH+4 ба OH- ионууд хэт шингэрүүлсэн уусмалд агуулагдах аммонийн нийт хэмжээний багагүй хувийг эзэлдэггүй.

Ийм шийдлийн концентрац Баумэ жин (нягт) гэсэн нэгжээр хэмжих ба 26 градусын Баумэ (аммонийн 30% орчим жин нь 15.5 целсийн градус эсвэл 59.9 фарангейтын градус байна) энгийн өндөр конденсац бүхий арилжааны бүтээгдэхүүн байна.

## Усан дахь аммонийн валентын чанар
Усан уусмалд аммони усны бага хувийн протоныг ангижруулж аммони болон гидроксид дараах тэнцэтгэлийн дагуу 
NH3+H2O=NH+4+OH-
1 моль аммонийн шийдэлд аммонийн 0.42% дахин засран, pH=11.63-тай тэнцүү. Учир нь [NH+4]= 0.0042 M, [NH3]= 0.9958 M, pH=14 + log10[OH-]= 11.62

Ангилал:Аммонийн нэгдэл
Ангилал:Гидроксид
Ангилал:Фото зургийн бодис
Хийн гэрэл

хийн гэрэл

Хийн гэрлүүд нь ионжуулсан хийгээр цахилгаан урсгалыг гарган гэрэл гаргах хиймэл гэрэл үүсгэх аргын гэрэлтүүлгийн төрөл юм. Ийм гэрлүүд ихэвчлэн эрдэс хий (аргон, неон, криптон, ксенон) эсвэл эдгээр хийнүүдийн хольцыг ашигладаг. Зарим нь мөнгөн ус, натри, металл галид зэрэг нэмэлт бодисуудыг агуулдаг бөгөөд эхлүүлэх үед ууршиж, хий хольцын нэг хэсэг болдог. Нэг төгсгөлийн өөрөө эхэлдэг гэрлүүдийг гялтгануур дискээр тусгаарлаж, боросиликат шилэн хийн урсгалт хоолойд (нуман хоолойд) болон металл тагтаар багтаана. Эдгээр нь гудамжны гэрэлтүүлэгт хэрэглэдэг натрийн уурын гэрлийг багтаана.
Ажиллаж байх үед зарим электронууд нь анодын ойролцоох хийн атомуудаас гарч цахилгаан орны нөлөөгөөр иончлогддог бөгөөд эдгээр атомууд нь эерэг цэнэгтэй болж үлддэг. Ийнхүү гарсан чөлөөт электронууд анод руу урсдаг бол иончлогдсон катионууд нь цахилгаан орны нөлөөгөөр катод руу хурдлан урсдаг. Ионууд ихэвчлэн төвийг сахисан хийн атомуудтай мөргөлдтөл богинохон зайг л туулдаг бөгөөд энэ үед ионууд нь электронуудаа олж авдаг. Мөргөлдөөний үед электроноо алдсан атомууд иончлогдож, катод руу хурдлан урсдаг бол мөргөлдөөний үеэр электроноо олж авсан ионууд доод энергийн төлөвт шилжин, энергиэ фотон хэлбэрээр ялгаруулдаг.
Туршилтын сэтгэл судлал

**Туршилтын сэтгэл судлал** гэдэг нь сэтгэл судлал болон үндсэн үйл явцат туршилтын аргыг хэрэгжүүлдэг хүмүүсийн хийдэг ажлыг хэлнэ. Туршилтын сэтгэл судлаачид мэдрэмж, ойлголт, ой тогтоолт, танин мэдэхүй, суралцахуй, сэдэл, сэтгэл хөдлөл, хөгжлийн үйл явц, нийгмийн сэтгэл зүй, энэ бүгдийн мэдрэлийн субстрат зэрэг олон сэдвийг судлахын тулд хүн болон амьтанг туршилтандаа оролцуулдаг.

## Түүх 
**Вилхелм Вундт**

Туршилтын сэтгэл судлал 19-р зуунд Вильгельм Вундт энэ салбарт математикийн болон туршилтын арга барилыг нэвтрүүлсэнээр орчин үеийн эрдэм шинжилгээний сахилга бат болон гарч ирсэн. Вундт анхны сэтгэл судлалын газрыг Германы Лайпциг хотоос олсон. ***Херманн Эббингхаус, Эдвард Титченер*** зэрэг бусад туршилтын сэтгэл судлаачид судалгаа хийх аргыг туршилтдаа ашигладаг байсан.

**Чарлес Бэлл** 

Чарлес Бэлл нь анагаах ухаан болон шинжлэх ухаанд мэдрэлийн судалгаагаараа өндөр хувь нэмэр оруулсан Британийн сэтгэл судлаач байсан. Тэрээр туулайн талаарх судалгааныхаа товхимол хураангуйг бичсэн байна. Түүний судалгаагаар мэдрэхүйн мэдрэл нугасны индүүдэгч (dorsal) үндэс рүү орж, моторт мэдрэлийн эсүүд нугасны антериор (ventral) үндсээс гарч ирдэг гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн байна. 11 жилийн дараа Францын  сэтгэл судлаач ***Франсуа Маженди*** нь яг ижил зүйлийг Бэллийн судалгааг мэдэлгүй нийтэлжээ.
Посфолипид

Фосфолипид

Фосфолипид нь гидрофил бүлэг болон хоёр гидрофоб өөхний хүчилтэй гидрофоб бүлгээс бүрддэг липидын нэг төрөл юм. Тэдний нэг хэсэг нь гидрофил толгойгоос бүрдэх ба этаноламин, серин зэрэг молекулуудаас бүрддэг. Фосфолипид нь эсийн мембраны гол бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд амфипатик шинж чанартай. Эукариотын эсийн мембраныг үүсгэдэг өөр нэг анги нь стерол бөгөөд фосфолипидтэй хамт эсийн мембраныг бүрдүүлдэг.Https://en.wikipedia.org/wiki/Phospholopid

Фосфолипидийн молекул нь 1847 онд Францын химич Теодор Николас Гоблейнээр өндөгний шар хэсгээс анх удаа илрүүлсэн.
Химийн үйлдвэрлэл

## Химийн үйлдвэрлэл 
Химийн үйлдвэрлэл нь аж үйлдвэрийн, мэргэжлийн, ба бусад химийн бодисуудыг хөгжүүлж, бүтээдэг компани ба бусад байгууллагуудыг багтаана. Орчин үеийн эдийн засгийн төв, энэ нь түүхий эдийг (тос, байгалын хий, агаар, ус, металл болон эрдэс) үйлдвэрлэл болон хэрэглэгчдийн бүтээгдэхүүний өргөн хэрэглээний химийн бодис болгож хувиргадаг. Үүнд хуванцарын полимер болон нийлэг ширхэг гэх мэт нефтийн химийн, хүчил ба шүлт гэх мэт органик бус хими, бордоо, шавжны хор болон гербицид гэх мэт хөдөө аж ахуйн хими, үйлдвэрийн хий, мэргэжлийн химийн бодис, эмийн гэх мэт бусад төрлийн үйлдвэрүүд багтана.

Химийн инженер, химич, лабораторийн техникч мэтийн маш олон мэргэжилтэнгүүд нь химийн үйлдвэрлэлд багтсан байдаг.

## Түүх 
Химийн элементүүд нь түүхийн турш бүтээгдэж, ашиглагдаж байсан боловч, хүнд химийн (олон төрлийн зориулалттай, их хэмжээгээр бүтээгдсэн химийн бодис) үйлдвэрлэлийн эхлэл нь үйлдвэрлэлийн хувьсгалын эхлэлтэй давхцдаг. 

## Үйлдвэрлэлийн хувьсгал 
Хамгийн түрүүнд үйлдвэрлэлийн процессоор их хэмжээгээр үйлдвэрлэгдсэн химийн бодис хүхрийн хүчил байв. 1736 онд эм зүйч Жошуа Вард бүтээгдэхүүндээ хүхрийг давсны цаасаар халааж, хүхрийг исэлдэж, устай холилдох боломжтой болох үйл явцыг сайжруулжээ. Энэ нь их хэмжээний хүхрийн хүчлийн хамгийн эхний бүтээгдэхүүн байсан юм.
Тээврийн сүлжээний шинжилгээ

Тээврийн сүлжээ буюу тээвэрлэлт гэдэг нь газарзүйн орон зайн хөдөлгөөн, урсгалыг зөвшөөрч, хязгаарлаж буй дэд бүтцийг дүрсэлсэн сүлжээ буюу график юм. Тухайлбал авто замын сүлжээ, төмөр зам, агаарын зам, дамжуулах хоолой усны суваг, цахилгаан дамжуулах суваг шугамууд орно. Эдгээр сүлжээнүүд дижитал дүрслэл, тэдгээрийн дүн шинжилгээ хийх аргууд нь орон зайн шинжилгээ, газарзүйн мэдээллийн систем, нийтийн аж ахуй, тээврийн инженерчлэлийн үндсэн байдлын шинжилгээний хэлбэр юм.

Түүх

Графикын онолыг газарзүйн үзэгдэлд хэрэглэх боломжтой гэдгийг эрт дээр үеэс хүлээн зөвшөөрсөн юм. График онолчдын гаргасан олон тооны асуудал онолууд нь 1736 онд Леонхард Эйлер графын онолын анхны үндэс суурь болсон Кенигсбергийн долоон гүүр гэх мэт газарзүйн нөхцөл байдлаас сэдэвлэсэн. 

1970-аад онд газарзүйн мэдээллийн системийн анхны хөгжүүлэгчид холболтыг сэргээж, олон өнцөгтүүдийн топологийн өгөгдлийн бүтцэд (Энэ нь энэд хамааралгүй) бөгөөд тээврийн сүлжээний шинжилгээнд ашигласан. Tinkler (1977) зэрэг анхны бүтээлүүд нь голчлон энгийн бүдүүвч сүлжээн дээр төвлөрч байсан нь ихээхэн хэмжээний шугаман өгөгдлийн хомсдол, олон алгоритмуудын тооцооллын нарийн төвөгтэй байдлаас шалтгаалсан байх магадлалтай.
Биологийн хөгжил

**Хөгжлийн биологи**

Хөгжлийн биологи бол организмыг хэрхэн өсч хөгждөг болохыг судалдаг. Орчин үеийн хөгжлийн биологи нь эсийн өсөлт, ялгарал, морфогенезийн генетикийн хяналтыг судалдаг. Эдгээр нь зиготыг насанд хүрсэн амьтан болгон хувиргах үйл явц юм.

Ангилал: Биологи
Ангилал: Амьд бие
Наноэлектроник

**Наноэлектроник** гэдэг нь электрон эд ангиудад нанотехнологийг ашиглахыг хэлдэг. Энэ нь олон төрлийн төхөөрөмж, материалыг хамаарлаг бөгөөд нийтлэг шинж нь маш жижиг тул атом хоорондын харилцан үйлчлэл, квант механик шинж чанарыг сайтар судлах шаардлагатай болдог. Эдгээрээс заримууд нь: хослосон молекул/ хагас дамжуулагч электроник, нэг хэмжээст нано хоолой / нано утас (жишээлбэл, силикон нано утас эсвэл карбон нано хоолой ) эсвэл дэвшилтэт молекул электроник.

Наноэлектроник төхөөрөмжүүд нь 1 нм -ээс 100 &nbsp;nmхүртэлх хэмжээтэй чухал хэмжигдэхүүнтэй байдаг.  Сүүлийн үеийн силикон MOSFET (металл-оксид-хагас дамжуулагч талбарт нөлөөллийн транзистор, эсвэл MOS транзистор) технологийн үеүүд энэ горимд аль хэдийн орсон бөгөөд үүнд 22 нанометр CMOS (нэмэлт MOS) зангилаа, дараалсан 14 нм, 10 нм, 7 нм FinFET (сэрвээ талбарт нөлөөлийн транзистор) үеүүд. Одоогийн нэршил нь уламжлалт транзисторуудаас эрс ялгаатай тул наноэлектроникийг заримдаа эвдэрсэн технологи гэж үздэг.

## Эшлэл 
Ангилал:Нанотехнологи
Кодоны доройтол

Кодоны доройтол эсвэл илүүдэл нь амин хүчлийг тодорхойлдог гурван үндсэн хос кодоны нэгдлүүдийн олон талт байдлаар илэрдэг генетикийн кодын илүүдэл юм. Генетик кодын доройтол нь ижил утгатай мутаци үүсэх шалтгаан болдог.

## Суурь 
Генетик кодын доройтлыг ***Лагерквист*** тодорхойлсон. Жишээлбэл, GAA ба GAG кодонууд хоёулаа глютамины хүчлийг тодорхойлж, илүүдлийг харуулдаг гэвч аль нь ч өөр ямар ч амин хүчлийг зааж өгдөггүй тул хоёрдмол утгагүй эсвэл хоёрдмол утгатай байдаггүй.

Нэг амин хүчлийг кодлодог кодонууд нь гурван байрлалын аль нэгэнд нь ялгаатай байж болно. Гэсэн хэдий ч ихэнхдээ энэ ялгаа нь хоёр, гурав дахь байрлалд байдаг. Жишээлбэл, амин хүчлийн глютамины хүчлийг GAA ба GAG кодоноор тодорхойлдог (гурав дахь байрлалын ялгаа); амин хүчлийн лейцин нь UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG кодонуудаар тодорхойлогддог (эхний эсвэл гурав дахь байрлалын ялгаа); болон амин хүчлийн серинийг UCA, UCG, UCC, UCU, AGU, AGC (эхний, хоёр, гурав дахь байрлалын ялгаа) тодорхойлсон.

Кодлогддог амин хүчлүүдээс илүү олон кодон байдаг тул доройтол үүсдэг. Жишээлбэл, хэрэв кодон бүрт хоёр суурь байсан бол зөвхөн 16 амин хүчлийг (4²=16) кодлох боломжтой. Доод тал нь 21 код шаардлагатай (20 амин хүчлийг нэмээд зогсох) ба дараагийн хамгийн олон тооны суурь нь гурав байх тул 4³ нь 64 боломжит кодоныг өгдөг бөгөөд энэ нь зарим доройтол байх ёстой гэсэн үг юм.
Эсийн ялгарал

ийн төрөл бүрийн амьтны эд эсийн ялгарал]]

**Эсийн ялгарал** нь үүдэл эс нэг төрлөөс ялгагдах үйл явц юм. Ихэвчлэн эс нь илүү нарийн мэргэшсэн төрөл болж хувирдаг. Ялгаварлалт олон эст организм энгийн зигот эсээс нарийн төвөгтэй эд, эсийн төрлүүдтэй систем болж хөгжих явцад олон удаа тохиолддог. Насанд хүрэгчдийн үүдэл эсүүд эд эсийн нөхөн сэргэлтийн явцад болон эсийн хэвийн эргэлтийн үед хуваагдаж, бүрэн ялгарсан охин эсийг бий болгодог тул ялграл нь насанд хүрсэн үед үргэлжилдэг. Зарим ялгаа нь эсрэгтөрөгчийн нөлөөлөлд хариу үйлдэл үзүүлэхэд тохиолддог. Ялгарал нь эсийн хэмжээ, хэлбэр, мембраны потенциал, бодисын солилцооны үйл ажиллагаа, дохионы хариу урвалыг эрс өөрчилдөг. Эдгээр өөрчлөлтүүд нь ихэвчлэн гений илэрхийллийн өндөр хяналттай өөрчлөлтөөс шалтгаалдаг бөгөөд энэ нь эпигенетикийн судалгааны нэг хэсэг юм. Зарим тохиолдлыг эс тооцвол эсийн ялгаварлалт нь ДНХ-ийн дарааллын өөрчлөлтийг бараг хэзээ ч хамардаггүй. Гэхдээ үүдэл эсүүд их хэмжээгээр ханаагүй бүтэц бүхий метаболитуудтай бөгөөд ялгаварлалын явцад эдгээрийн түвшин эрс буурдаг тул бодисын солилцооны найрлага ихээхэн өөрчлөгддөг. Иймээс өөр өөр эсүүд ижил геномтой байсан ч тэдгээр нь маш өөр физик шинж чанартай байж болно.

Сээр нуруутан амьтдын мэдрэлийн систем, судалтай булчин, эпидерми, гэдэс зэрэг зарим эд эсэд төгсгөлийн ялгарал гэж нэрлэгддэг тусгай төрлийн ялгарал чухал юм. Төгсгөлийн ялгаралын үед өмнө нь эсийг хуваах чадвартай урьдал эс нь эсийн мөчлөгийг бүрмөсөн орхиж, эсийн мөчлөгийн механизмыг задалж, эсийн эцсийн үйл ажиллагааны онцлог шинж чанартай олон генийг (жишээ нь, булчингийн эсийн миозин ба актин) илэрхийлдэг. Хэрэв эсийн хүчин чадал, үйл ажиллагаа цаашид өөрчлөгдвөл төгсгөлийн ялгаралын дараа ялгарал үргэлжилж болно.

## Эшлэл 
Ангилал:Эсийн үйл явц
Ангилал:Хөгжлийн биологи
Долгион ба биетийн давхарлал

## Долгион ба биетийн давхарлал 
Долгион ба биетийн давхарлал нь квантын нэгжүүд биетийг эсвэл долгионы өмчийг туршилтын нөхцлийн дагуу ил гаргах квантын механикийн ойлголт юм. Энэ нь долгион ба биетийн сонгодог ойлголтын квантын биесийн авирыг бүрэн тайлбарлах чадварын дутагдлыг илтгэнэ. 19өөс 20 зууны эхэн үеэр гэрэл нь долгион шиг аашилдаг гэх ойлголттой байсан ч дараа нь тоосонцор төлөвтэйг нь олж нээжээ. Харин электронууд нь эхэн үеийн туршилтуудад биес шиг аашилж байсан боловч дараа нь долгион шиг төлөвтэй болох нь илрүүлэгджээ. Давхарлалын ойлголт нь энэхүү зөрчилдөөнүүдийг нэрлэхийн тулд үүсжээ.

## Түүх 
Гэрлийн долгион ба биетийн давхарлал 17 дугаар зууны сүүл үеэр Исаак Ньютон гэрэл нь биес юм гэж өмгөөлж байсан боловч Кристиан Хьюганс эсрэг долгионы арга барилыг баримталж байжээ. Томас Яангийн 1801 оны хөндлөнгийн оролцооны туршилт мөн Францүис Арагогийн 1819 оны хорт цэгийн илрүүлэг нар нь Хьюганы долгионы моделуудыг баталгаажуулж байв. Гэсэн ч долгионы моделуудыг нь 1901 онд Планкийн хар-биеийн радиацын хуулиар сорилтонд оров. Макс Планк хар биеийн радиацыг агуулсан хөндий дэх таамагласан цахилгаан цэнэгтэй осциллятор нь зөвхөн энергиэ хамгийн бага өсөлтөөр буюу E, өөрийнхөө холбогдсон электро соронзон долгионы давтамжтай пропорциональ байх үед өөрчилж чадахыг таамаглан, ажиглагдсан спектрийн томъёог өөрийн туршлага дээр үндэслэн гарган авжээ.

Эрчим хүч Технологи  Физик
Биомолекулын олон төлөвт загварчлал

**Биомолекулын олон төлөвт загварчлал** гэдэг нь биологийн молекулууд байдлыг тооцоолох, төсөөлөх эсвэл олон тооны боломжит функциональ хүлээн авах боломжтой цогцолборуудын ашигладаг цуврал техникийг хэлдэг.

Биологийн дохиоллын систем нь ихэвчлэн харилцан нийцтэй функциональ ач холбогдолтой хэд хэдэн өөрчлөлтийг хийх боломжтой биологийн макромолекулуудын цогцолбор дээр тулгуурладаг. Ингэж л тэдгээр маш олон тооны функциональ өөр өөр мужуудад байдаг байна. Олон төлөвт системийг загварчлах нь хоёр асуудал үүсгэдэг: Олон төлөвт системийг хэрхэн тодорхойлох, тодорхойлох асуудал ("тодорхойлолтын асуудал") болон системийн явцыг цаг хугацааны явцад загварчлахад компьютерийг хэрхэн ашиглах тухай асуудал ( "тооцооллын асуудал"). Тодорхой асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд загвар зохиогчид  сүүлийн жилүүдэд бүл боломжтой хэсгүүдийг тодорхойлохоос татгалзаж, &#x3BA; -тооцоо,  BioNetGen,   .    Allosteric Network Compiler  болон бусад  зэрэг далд загварын тодорхойлолтыг зөвшөөрдөг дүрэмд суурилсан загварчлал руу шилжсэн. Тооцооллын асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд  энгийн дифференциал тэгшитгэл, хэсэгчилсэн дифференциал тэгшитгэл эсвэл Гиллеспи стохастик симуляцийн алгоритм дээр суурилсан популяцид аргуудаас илүү үр дүнтэй болох нь олон тохиолдолд батлагдсан тул тоосонцор дээр суурилсан аргууд руу шилжсэн.  Одоогийн тооцооллын технологийг харгалзвал бөөмс дээр суурилсан аргууд нь заримдаа цорын ганц боломжит хувилбар юм. Бөөмд суурилсан симуляторуудыг хоёр ангилалд хуваадаг: StochSim,  DYNSTOC,  RuleMonkey,   болон NFSim  зэрэг орон зайн бус симуляторууд,  Meredys,  зэрэг орон зайн симуляторууд.  SRSim   болон MCell.    Тиймээс загвар зохиогчид тухайн асуудлаас хамаарч янз бүрийн хэрэгслүүдээс хамгийн сайн сонголтыг сонгох боломжтой. Илүү хурдан бөгөөд илүү хүчирхэг аргуудыг хөгжүүлэх ажил үргэлжилж байгаа бөгөөд энэ нь ирээдүйд улам бүр хэцүү дохиоллын процессыг дуурайлган хийх боломжтойг батлаж байна.
Хүлээн авалтын параметрүүд

## Хүлээн авалтын параметрүүд 
Орох параметрүүд буюу Y-параметрүүд (орох матриц эсвэл Y-матрицын элементүүд) нь цахилгаан инженерийн олон салбарт, жишээлбэл, хүчдэл, электроник, харилцаа холбоо гэх мэт газарт ашиглагддаг шинж чанарууд юм. Эдгээр параметрүүд нь шугаман цахилгаан сүлжээнүүдийн цахилгаан зан үйл байдлыг тодорхойлоход ашиглагддаг. Мөн тэдгээр нь шугаман бус сүлжээнүүдийн жижиг дохионы (шугаманчилсан) хариу үйлдлийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг. Y-параметрүүд нь мөн богино холболттой орох параметрүүд гэж танигддаг. Эдгээр нь электроникийн инженерийн бусад ижил параметрийн гэр бүлд хамаардаг бөгөөд бусад жишээнүүд нь: S-параметрүүд, Z-параметрүүд, H-параметрүүд, T-параметрүүд эсвэл ABCD-параметрүүд юм.

### Y-параметрийн матриц 
Y-параметрийн матриц нь ямар ч шугаман цахилгаан сүлжээг хар хайрцаг гэж үзэх боломжтой байдалтайгаар тодорхойлдог бөгөөд энэ нь хэд хэдэн порт бүхий сүлжээ юм. Энд портууд нь сүлжээгээр орж, гарах эсрэг чиглэлтэй тэнцүү гүйдэл үүрэгтэй цахилгаан терминалуудын хосыг илэрхийлдэг бөгөөд тэдгээрийн хооронд тодорхой хэмжээний хүчдэлийг агуулдаг. Y-матриц нь гүйдлүүд ямар ч порт дээр тэнцвэртэй биш үед (хэрвээ боломжтой бол) сүлжээн дээрх зан үйлд талаар мэдээлэл өгдөггүй, мөн ижил портод хамаарахгүй терминалуудын хоорондох хүчдэлийн талаар мэдээлэл өгдөггүй. Ерөнхийдөө сүлжээнд гадаад холболт бүр нь зөвхөн нэг портын терминалуудын хооронд байх нь тохиромжтой гэж үздэг бөгөөд эдгээр хязгаарлалт нь тохиромжтой байдаг.
Үр хөврөлийн хөгжил

**Үр хөврөлийн хөгжил**

Хүний үр хөврөлийн эхний үе шатууд.

Үр хөврөл  үүсэх нь бордооны дараах амьдралын мөчлөгийн үе шат юм - үр хөврөлийн хөгжил, зиготоос (бордсон өндөг) эхэлдэг. Организмууд үр хөврөлийн хувьд эрс ялгаатай байж болно ялангуяа өөр өөр филид хамаарах үед хөгждөг.
Ангилал:Биологи
Ангилал:Үр хөврөл
Өсөлт

**Өсөлт**

Өсөлт гэдэг нь эд болон организмын томролт юм. Өсөлт нь үр хөврөлийн үе шат дууссаны дараа үргэлжилж, эсийн хуваагдал , эсийн томрол эсвэл эсийн гаднах материалын хуримтлалаар явагддаг. Ургамлын өсөлтийн үр дүнд үр хөврөлөөс эрс ялгаатай насанд хүрсэн организм үүсдэг. Хуваах эсүүд нь ялгаатай эсүүдээс ялгаатай байдаг.

Ангилал:Биологи
Ангилал:Өсөлт
Устөрөгч-дейтерийн солилцоо

**Устөрөгч-дейтерийн солилцоо** (мөн H-D эсвэл H/D солилцоо гэж нэрлэдэг) нь ковалентаар холбогдсон устөрөгчийн атом химийн урвал дотор дейтерийн атомоор сольдог байнав. Энэ ямар ч катализаторгүйгээр маш амархан протонууд ба дэйтерүүд солилцох болмжтой ийм хувиргалт нь тохиромжтой дейтерийн их үүсвэр байгаа тохиолдолд болно. . Энэ нь ихэвчлэн пердеутерацийг үүсгэдэг: молекул дахь бүх солигддоггүй устөрөгчийн атомуудын устөрөгч-дейтерийн солилцоо.

Ийм байдлаар ихэвчлэн судалдаг солилцооны протонуудын жишээ бол  уургийн нуруунд байдаг амидуудын протонууд юм.    Энэ арга нь молекулын янз бүрийн хэсгүүдийн уусгагч хүртээмж, улмаар уургийн гуравдагч бүтцийн талаархи мэдээллийг өгдөг. Уургийн устөрөгчийн солилцоог ойлгох онолын хүрээг анх Каж Улрик Линдерстрем-Ланг тайлбарласан бөгөөд тэрээр уураг судлахын тулд H/D солилцоог анх хэрэглэсэн. 

## ***урвалын солилцоо*** 
Протик уусмал дахь гидроксил эсвэл амин бүлэгт байгаа протонууд нь уусгагчтай протон солилцдог. Хэрэв D 2 O нь уусгагч бол эдгээр байрлалд нь дейтеронууд орно. Солилцооны урвалыг янз бүрийн арга ашиглан хийж болно.  Энэ солилцоо нь тэнцвэрийн урвал учраас дейтерийн молийн хэмжээ нь субстратын солилцооны протонтой харьцуулахад өндөр байх ёстой. Жишээлбэл, H 2 O уусмалыг D 2 O (жишээ нь арав дахин) шингэлэх замаар дейтерийг H 2 O дахь уураг руу нэмнэ. Солилцоо нь ихэвчлэн физиологийн рН (7.0-8.0) дээр явагддаг бөгөөд уургууд нь хамгийн уугуул конформацийн төлөв байдалд байдаг.   
Ангилал:Спектроскоп
Ангилал:Уургийн бүтэц
Ангилал:Химийн урвал
Сарнилын параметрүүд

Сарнилын параметрүүд буюу **S-параметрүүд** (сарнилын матриц буюу S-матрицийн элементүүд) нь шугаман цахилгаан сүлжээнүүдийн тогтсон байдалд цахилгаан дохионы янз бүрийн түлхэц хийх үед цахилгаан үйл явцыг тодорхойлдог.

Эдгээр параметрүүд нь цахилгаан инженерчлэлийн хэд хэдэн салбарт, үүнд электроник, холбооны системийн дизайн, ялангуяа микро долгионы инженерчлэлд ашиг тустай.

S-параметрүүд нь Y-параметрүүд, Z-параметрүүд, H-параметрүүд, T-параметрүүд эсвэл **ABCD-параметрүүд зэрэг төстэй параметрүүдийн нэг хэсэг юм.** Тэдгээр нь эдгээрээс ялгаатай нь S-параметрүүд шугаман цахилгаан хэлхээг тодорхойлоход нээлттэй эсвэл богино холболтын нөхцлүүдийг ашигладаггүй; харин тохирсон ачааллуудыг ашигладаг. Эдгээр төгсгөлүүд нь өндөр дохионы давтамж дээр нээлттэй болон богино холболтын төгсгөлүүдээс илүү хялбар ашиглагддаг. Өргөн тархсан итгэл үнэмшлээс ялгаатай нь эдгээр тоо хэмжээ нь хүчний хувьд хэмжигддэггүй (одоо-хоцрогдсон зургаан портын сүлжээний анализаторуудаас бусад тохиолдолд). Орчин үеийн вектор сүлжээний анализаторууд нь үндсэндээ дижитал модуляцтай утасгүй дохионы демодуляцид ашигладаг хэлхээтэй адилхан хэлхээг ашиглан хүчдэлийн долгионы фазоруудын далайц ба фазыг хэмждэг.

Бүрэлдэхүүн хэсэг (индукц, конденсатор, цахилгаан эсэргүүцэл) сүлжээний олон цахилгаан шинж чанарыг S-параметрүүд ашиглан илэрхийлж болно, үүнд өсгөлт, буцах алдагдал, хүчдэлийн байнгын долгионы харьцаа (**VSWR**), тусгалын коэффициент, болон өсгөгчийн тогтвортой байдал орно.
Ангилал:параметрүүд
Ангилал:фаз
Ангилал:далайц
Ангилал:вектор сүлжээний