open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ямашина шувуу судлалын хүрээлэн

**Ямашина Шувуу Судлалын Хүрээлэн** (山階鳥類研究所, *Yamashina Chōruikenkyūsho*) нь Японд байршдаг ашгийн бус шинжлэх ухааны судалгааны байгууллага ба шувуу судлал чиглэлээр мэргэшсэн байна.

## Түүх 
Ямашина Шувуу Судлалын Хүрээлэнг Доктор Ёошимаро Ямашина Шибуяа дахь гэртээ өөрийн шувууны талаарх ном, төрөл зүйлийн цуглуулга болгон хувийн музей хэлбэрээр байгуулсан аж. Маркүйс Ямашина нь Ханхүү Ямашина Кикүмаро-гийн 2 дахь хүү болон мэндэлсэн ба 1942 онд тэрээр энэхүү музейг олон нийтэд нээсэн юм. Уг институтэд Ямашина шувууны хромосом дээр суурилсан таксономи дээр судалгаа явуулж, мөн шувуу судлалын талаар олон өгүүллүүд болон ном бичжээ.

Энэхүү институт 1984 онд одоогийн байршил болох Абико, Чиба дахь Токиогийн зүүн бүсээс ойролцоогоор 30км-ын зайд шилжин суурьшжээ. Институт нь Японы эзэн хааны гэр бүлтэй дотно харилцаатай байсаар ирсэн ба хаан ширээг залгамжлагч ханхүү Нарүхитогийн дүү ханхүү Акишино удирдагчийн албыг хашиж, тэдний охин дүү гүнж Саяако нь энэхүү хүрээлэнд 1992 оноос 2005 оны хооронд номин шогшир (Kingfisher)-ын судлалаар мэргэшсэн судлаачаар ажилласан байна.

## Хэвлэл, арга хэмжээ 
Ямашина институт нь өгүүлэл олон тайлан нийтэлдэг ба үүнд Ямашина Шувуу Судлалын Хүрээлэнгийн талаарх өгүүлэл, жил бүрийн Шувуудын Нүүдлийн Судалгааны Төвийн тайлан болон сар тутмын шувуудад дурлагсдад зориулсан сонин зэрэг багтана.  

Институт нь мөн шувуу судлалын талбарт эсвэл шувуу хамгааллын талбарт чухал хувь нэмэр оруулсан хувь хүн болоод хэсэг бүлэг хүмүүст олгодог, 2 жил тутам болдог Ямашина Ёошимарогийн нэрэмжит Шувуу Судлалын шагналыг ивээн тэтгэдэг юм.
Ангилал:Япон-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Дэлхий-Амьдралын шинжлэх ухааны хүрээлэн

**Дэлхий Судлалын Хүрээлэн** (ELSI) нь Японы Токио Технологийн Их сургууль (одоо Токио Шинжлэх ухааны институт) -ийн харьяалалтай, тогтсон бүтэцтэй, бие даасан, байнгын үйл ажиллагаа явуулдаг судалгааны хүрээлэн юм. ELSI нь астрофизикээс биологи хүртэлх салбараар 70 гаруй эрдэмтдийг ажиллуулдаг ба тэд гараг эрхэс, амьдралын гарал үүсэл болон тэдгээрийн хувьсал хоорондох өргөн холбоон дээр хамтын судалгаа явуулдаг.

## Түүх 
ELSI 2012 онд байгуулагдсан ба гараг ертөнц, амьдралын үүслийн хоорондох холбооны талаарх асуултын дагуу судлаачдыг нэгтгэн, Дэлхий болон Амьдрал-ын шинжлэх ухааныг хооронд нь холбох зорилготой байгуулагдаж байжээ. ELSI нь Эхимэ, Харвард их сургуулиуд болон Гүнзгийрүүлсэн Судлалын хүрээлэн-д салбар институттэй ба одоогийн байдлаар захирал Яасухито Сэкинэ болон дэд захиралууд Томоаки Мацуура, Жон Хернлүндийн удирдлаган дор байна.

## Санхүүжилтийн эх үүсвэр 
Институтийн санхүүжилтийн эх үүсвэрүүдэд Дэлхийн топ хэмжээний олон улсын судалгааны хүрээлэн байгуулах санаачилгын төсөв (ойролцоогоор $7сая/жил), ELSI Origins Network ($5.6сая/жил)-ийг байгуулахад зориулан тэтгэсэн Жон Темплтон сангийн тэтгэлэг, Японы Шинжлэх Ухааныг Дэмжих Нийгэмлэг (JSPS)-ээс төрөл бүрийн төслүүдийн санхүүжилт болон нууцлалтай хувийн хандивууд багтана.
Материалын судалгааны хүрээлэн

**Материалын Судалгааны Хүрээлэн** (金属材料研究所, *Kinzoku zairyō kenkyūsyo*), товчлолоор **IMR**, эсвэл **Kinken**(金研, *Kinken*) нь Япон дахь Тохоку Их сургуулийн Материал Шинжлэх Ухаан-ы судалгааны хүрээлэн юм. Материалын судалгааны чиглэлээр ISI иш таталтаар үргэлж дээгүүр бичигддэг. 2001 онд Филадельфи дахь Шинжлэх Ухааны мэдээллийн хүрээлэн (ISI) IMR-г материал судлалын салбарт нэгээр бичжээ (үүнийг 2007 оны 12-р сарын 28-нд Wayback Machine дээр архивласан).

## Тойм 
Энэ институт нь Тохокү Их сургуулийн 5 судалгааны хүрээлэн дундаа хамгийн эрт байгуулагдсан нь юм. 90 жилийн өмнө профессор Котаро Хонда-гийн KS гангийн судалгаанаас эхлэлтэй хүрээлэн билээ. 1987 онд одоогийнхоо үндэсний хамтарсан судалгааны хүрээлэн хувилбартаа шилжиж, материал шинжлэлээрээ Тэргүүний төв (COE)-өөр нэрлэгдсэн байна.

IMR-н судалгааны хүрээлэн нь металл гэх мэтчилэн өргөн материалуудыг хамардаг. Сүүлийн үеийн зарим бүтээлүүдэд нь шинэ төрлийн материалууд, үүнд цогц бүтэцтэй аморф шинжтэй хайлш болон түүнээс бүтсэн даац сайтай биерхэг металл шил гэх мэт өндөр үзүүлэлттэй, дээд зэргийн чанартай, олон үүрэгт материалууд багтаж байна. Энэхүү институт нь мөн олон бүрэлдэхүүн хэсэгтэй хайлшийн нэгдлүүд, квазиталстууд, оксидууд, керамикууд, нано бүтэцтэй боловсруулсан металлууд, хагас дамжуулагчид, нарны зай хураагуурын талстууд, биоматериалууд, органик материалууд, устөрөгч хадгалах хайлшууд болон хэлбэржсэн талстууд гэх мэтчилэн зүйлсэд мэргэшсэн.
Ангилал:Япон-хэл дээр текст агуулсан өгүүлэл
Жиовани Монтекорвино

**Жовани Монтекорвино** буюу **Монтекорвины Жиовани** (итал. *Giovanni da Montecorvino*; 1246 онд Италийн Кампаниа мужийн Монтекорвино-Ровелла хотод төрсөн— 1328 онд Бээжинд нас барсан) — Хятад, Энэтхэгт католик шашны эхлэлийг тавьсан Францискийн номлогч, аялагч. Бээжин дахь католик шашны анхны хамба лам.

## Намтар 
Италийн өмнөд нутгийн уугуул Фра Жованни түүхэнд анх 1272 онд VIII Майкл Палеологоос сүмүүдийг нэгтгэх хэлэлцээр хийхээр Пап лам X Григорий руу илгээсэн үед гардаг. 1272-1289 онд тэрээр Ойрхи Дорнодод, ялангуяа Ил Хааны удмын Монголчуудын Персийн ордонд номлолын ажил явуулахаар Пап ламаас даалгаж байсан юм.

1289 онд Пап лам IV Николас Раббан Саума агуу Хубилай хааны христийн шашинтнуудыг дэмжсэн гэдэгт итгүүлэн Жованнид агуу хаан, Ил Хаан, Татар Мурза, Арменийн хаан, Якобичуудын хамбад захидал илгээж, Марко Пологийн үед амьдарч байсан Юань улс руу нүүхийг тушаажээ. Түүнтэй хамт Доминиканы Николас Пистоя, худалдаачин Пьетро ди Лукалонго нар явжээ. 

Уйгагүй аялагч Франциск 1294 онд Их хааны нийслэл Ханбалиг (Бээжин) хотод далайгаар хүрч, тэнд Хубилай хаан дөнгөж нас барж, Төмөр хаан ширээнд суусныг мэдсэн байна. тэрээр Бээжингийн несторианчуудын эсэргүүцлийг үл харгалзан номлолын идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж, Хятадад анхны католик сүмийг (1299) бариад, зургаан жилийн дараа эзэн хааны ордны яг эсрэг талд дахин нэг сүмийг босгосон байна. 

Жованнигийн 1305 оны 1-р сарын 8-наас 1306 оны 2-р сарын 13-ны хооронд эх орон руугаа бичсэн захидлуудаас үзэхэд тэрээр Хятадад 12 жил амьдрахдаа нутгийн хэлийг судалж, Шинэ Гэрээ, Дуулал номыг хятад, монгол хэл рүү орчуулсан байна. 

1328 онд Жованниг нас барсны дараа католик сүм Хятадад үндсэрхэг үзэлтэй, харийнхныг үзэн ядах үзэлтэй Улаан алчууртны бослого хүртэл 40 жилийн турш оршин тогтнож байжээ. 1336 онд Ромын Пап лам XII Бенедикт Авиньон хотод Их хаанаас Генусын элч нарыг нарыг хүлээн авчээ. Шинэ хамба ламтай болох хүсэлтийн хариуд Бенедикт 1338 онд Хятад руу 50 шашны зүтгэлтэн илгээсэн бөгөөд 1353 онд тэдний нэг болох Жованни Мариньоли Юань улсын эзэн хаанаас Пап VI Иннокентийд илгээсэн захидлыг авчирч Ром руу буцаж ирж байжээ.

### Эх сурвалж 
* *Lauren Arnold*. Princely Gifts and Papal Treasures: The Franciscan Mission to China and Its Influence on the Art of the West, 1250—1350. — Desiderata Press, 1999.
Oйдовын Бат-Очир

**Oйдовын Бат-Очир** (1923 онд Сэлэнгэ аймагт төрж, 1961 оны 1-р сарын 9-нд Польшид нас барсан) - 1956-1957 онд БНМАУ-ын Аж үйлдвэрийн сайд, 1959- 1961 онд БНМАУ-аас Польш улсад суусан анхны суурин Элчин сайд. 

1947-1956 онд БНМАУ-ын Төлөвлөгөөний комисст хэлтсийн дарга, орлогч дарга.

1959-1951 онд БНМАУ-аас БНПАУ-д суурин суугаа анхны Элчин сайд. 

БНМАУ-ын АИХ-ын депутат байсан.

Ангилал:Польш дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын аж үйлдвэрийн сайд
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:1961 онд өнгөрсөн
Олон улсын бага ангийн сургалтын хөтөлбөр (IPC)

**Олон улсын бага ангийн сургалтын хөтөлбөр** буюу англи хэлээр **International Primary Curriculum**  **(IPC)** нь 5-11 насны сурагчдад зориулсан бие даасан боловсролын хөтөлбөр юм. 

**IPC** нь дараах хөтөлбөрүүдтэй уялдаатай үргэлжлэл бүхий хөтөлбөр юм. Үүнд:

* **Олон улсын дунд ангийн хөтөлбөр** **буюу** англи хэлээр **The International Middle Years Curriculum** **(IMYC)**

Эдгээр нь олон улсын боловсролын өсөлтөд чухал нөлөө үзүүлж буй хөтөлбөрүүдийн нэг хэсэг гэж тооцогддог.

## Түүхэн тойм 
Энэхүү хөтөлбөрийг 1990-ээд оны сүүлээр олон улсын сургуулийн багш нарын баг Shell газрын тосны компанийн олон улсын боловсролын хэлтсийн дэмжлэгтэйгээр боловсруулж, 2000 онд бие даасан олон улсын хөтөлбөр болгон албан ёсоор нэвтрүүлсэн байна.
----

### Хөтөлбөрийн бүтэц, загварчлал 
2020 оны олон улсын бага ангийн хөтөлбөр IPC-ийн гарын авлагаас үзэхэд, хөтөлбөр нь 5-11 насны хүүхдүүдэд зориулсан боловсролын цогц хандлагатайгаар дараах 7 үндэс суурийг баримталдаг. Хүүхдүүдийг насны онцлогоос хамааран дараах 3 үе шат буюу “milepost”-оор ангилдаг. Үүнд:

* 5–6 нас (1-р үе шат)
* 7–9 нас (2-р үе шат)
* 10–11 нас (3-р үе шат)

**7 үндэс суурь нь дараах байдалтай байна:**

# Сурагч төвтэй хувь хүний, олон улсын болон хичээлийн суралцах зорилтууд
# Дэвшилтэт сургалтын арга зүй
# Бүх сурагчдад суралцах боломжийг олгох сургалтын үйл явц
# Дэлхийн иргэн болж төлөвших сурагчдыг төлөвшүүлэх
# Мэдлэг, ур чадвар, ойлголтыг ялгаж, өөр өөр аргаар заах, сурах ба үнэлэх
# Холбоотой (уялдаа бүхий) суралцах арга
# Суралцах үйл явцыг сайжруулах үнэлгээ

## Мөн үзэх 
Сургалтын хөтөлбөр

Сургалтын төлөвлөгөө
Маракана цэнгэлдэх хүрээлэн

**Маракана цэнгэлдэх хүрээлэн** (порт. *Estádio do Maracanã*; албан ёсны нэр — **«Жорналиста Мариу Филью»** (порт. *Estádio Jornalista Mário Filho*) —Бразилын хамгийн том багтаамжтай хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн. Өмнө Дэлхийн хамгийн их багтаамжтай цэнгэлдэх байсан. Рио-де-Жанейро хотод оршдог. 

"Фламенго", "Флуминенсе" клубууд, мөн бүх үеийн Бразилын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн гэрийн цэнгэлдэх хүрээлэн юм. 

Түүнчлэн, өмнө нь Маракана цэнгэлдэхэд "Жэрал" гэж нэрлэгддэг, хаалганы ард зогсож үздэг хэсэг байсан (энэ нь 200 мянга хүртэлх үзэгчийг багтаах боломжтой болгож байсан), хамгийн ядуу хөгжөөн дэмжигчид байрладаг, тасалбарын үнэ бэлгэдлийн шинж чанартай 1 доллар байсан бөгөөд энэ нь бараг бүх хүн дуртай багийнхаа тоглолтыг үзэх боломжийг олгодог байжээ. "Жэрал" нь Маракана дахь хамгийн ардчилсан газар гэж тооцогддог байсан бөгөөд Бразилын хөлбөмбөгийн соёлын нэг хэсэг болж хувирсан юм. 2014 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний сэргээн босголтын үеэр FIFA-гаас цэнгэлдэх хүрээлэнд зөвхөн дугаарласан суудал байх ёстой гэсэн шаардлагын дагуу "Жэрал"-ыг үгүй болгосон түүхтэй.

Цэнгэлдэх хүрээлэн нь 296 бие засах газар, 17 цахилгаан шат, 12 цахилгаан явган шат, 60 кафетай. Талбай, индэр дээр болж буй үйл явдлыг 396 гэрэлтүүлгээр гэрэлтүүлж, 360 видео камер бүртгэж авдаг. Сүүлийн эгнээнээс тус бүр нь 100 м2 талбайтай дөрвөн электрон дэлгэц дээр тоглогчдын ойрын дүрсийг харж болно.

Цэнгэлдэхийн ойролцоох жижиг голын нэрээр Маракана цэнгэлдэх хүрээлэнг барих ажил 1950 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний бэлтгэлийн хүрээнд 1948 онд эхэлсэн. Гэвч 1965 он хүртэл бүрэн дуусаагүй бөгөөд сүүлд Бразилийн үндэсний цэнгэлдэх хүрээлэн болжээ.

Албан ёсны нэр болох "Мариу Фильо" нь төслийг амьдралд хэрэгжүүлсэн Бразилын сэтгүүлчийг хүндэтгэн нэрлэжээ. Албан ёсны нээлт нь 1950 оны 6-р сард болсон бөгөөд Рио-де-Жанейро, Сан Пауло багуудын тоглолт энд болж, анхны гоолыг алдарт Диди буюу *Валдир Перейра* оруулсан юм.

Сэргээн босголтын дараа Маракана цэнгэлдэх Өмнөд Америкийн хамгийн том цэнгэлдэх хүрээлэн гэсэн алдраа алдаж, дэлхийн хамгийн том 50 цэнгэлдэх хүрээлэнд ч багтаагүй юм. 2014 оны байдлаар Мараканагийн багтаамж 78,838 үзэгчтэй байсан бол ДАШТ-д зориулж ФИФА-гийн шаардлагаар 2014 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний гол талбайн суудлын тоог 73,531 болгон бууруулсан. Мөн цэнгэлдэх хүрээлэн шинэ хуванцар дээвэртэй болсон нь үзэгчдийн суудлыг бараг бүгдийг нар борооноос хамгаалах боломжтой болсон. 2014 оны ДАШТ-д зориулан Маракана цэнгэлдэхийг сэргээн засварлах ажлыг FIFA-гийн шаардлагын дагуу хийж, 480 сая ам.доллар зарцуулсан байна.

Маракана цэнгэлдэх хүрээлэнд 2016 оны зуны Олимп, паралимпын наадмын нээлт, хаалтын ёслолыг зохион байгуулсан. Цэнгэлдэх хүрээлэнд мөн Олимпын хөлбөмбөгийн тэмцээний тоглолтууд болсон юм.
Тегераны метро

**Тегераны метро** (перс. متروی تهران‎) — Тегеран хотын метроны тогтолцоо бөгөөд Иран улсын цорын ганц метро юм. Тегераны метро 1999 онд нээгдсэн бөгөөд өнөө үед (2024) 292,1 км урт 160 өртөө бүхий 7 шугамаас бүрддэг байна. Метро нь Тегеран хотыг Караж гэх том дагуул хоттой холбодог байна. 

Метроны вагонууд нь хятадад үйлдвэрлэсэн байдаг ажээ.
Харлагтайн сарьдаг уул

**Харлагтайн сарьдаг уул** - Хангайн нурууны салбар уулын нэг, далайн түвшнээс дээш дунджаар 2414 метр байдаг. Архангай аймгийн хамгийн өндөр цэг болох оргил нь 3539 метр өндөртэй, Ихтамир сумын нутагт байна.
Шаргын цагаан нуур

**Шаргын цагаан нуур** - Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын нутагт далайн түвшнээс дээш 964 метрийн өндөрт орших, 15 орчим километр квадрат талбайтай нуур. 

Ангилал:Говь-Алтай аймгийн нуур
Гомбосүрэнгийн Чинбат

**Гомбосүрэнгийн Чинбат** -Говь-Алтай аймгийн засаг дарга. Говь-Алтай аймгийн Ардчилсан намын дарга.

## Намтар 
* 1983-1984 онд Бугат сумын 8 жилийн ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн багш.
* 1984-1987 онд БНМАУ-ын Ардын армийн 096-р ангид цэргийн алба хаасан.
* 1987-1990 онд Төргөг сумын 10 жилийн ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн багш.
* 1990-1992 онд Бугат сумын 8 жилийн ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн багш.
* 1992-2002 онд "Дэлгэрэх" хоршооны захирал
* 2002-2012 онд "Аксу Алтай" ХХК-ийн захирал
* 2013-2016 онд "Алтай Улиастай Эрчим хүчний систем" ТӨХК-ний захирал.
* 2017-2019 онд "Аксу Алтай" ХХК-ийн зөвлөх.
* 2020-2024 онд -Говь-Алтай аймгийн засаг даргын орлогч.
* 2024 оны 11-р сарын 11-ний өдрийн Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 110 дугаар захирамжаар Гомбосүрэнгийн Чинбатыг Говь-Алтай аймгийн Засаг даргаар томилсон.
Солонготын даваа

**Солонготын даваа**- Завхан болон Архангай аймгийн заагт Улаанбаатар хотоос 733 гаруй км зайд орших өндөр уулын даваа.  Ууг даваагаар ихэвчлэн Увс, Завхан аймгийг зорсон иргэд зорчдог бөгөөд тэдний нийслэлд хүрэх ганц зам нь юм. 

А0603 дугаартай Олон улс, улсын чанартай авто замын Цэцэрлэг-Тосонцэнгэл-Нөмрөг чиглэлд байдаг даваа юм.

Айдас дагуулсан уг даваа “үхлийн” даваа гэх нэртэй болсон байсан. 

Солонготын давааны 12.8 км шороон замыг улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хатуу хучилттай болгох замын барилгын ажил 2025 оны 6-р сард эхэлсэн байна. 

Тус давааны орой дээр амралтын зогсоолтой ба 10000 метрийн урттай туузан хашлага бүхий хатуу хучилттай авто зам тавихаар төлөвлөсөн байна. Солонготын даваа нь цэвдэгтэй бүсэд оршдог бөгөөд хатуу хучилттай авто замыг цэвдэгт тэсвэртэй асфальтаар хучих ажээ. Улсын чанартай томоохон давааг хатуу хучилттай болгосноор иргэд цаг хугацаа хэмнэх, тухтай зорчих, авто машины эвдрэл гэмтэл бага байх боломж бүрдэх юм байна. Тус автозамд 3 ширхэг төмөр бетон гүүр, ус зайлуулах бетон хоолой 24 цэгт хийгдэх ажээ.

Солонготын давааг хатуу хучилттай болгосноор Завхан, Увс, Баян-Өлгий, Ховд, Хөвсгөл зэрэг аймгийн иргэд ая тухтай зорчих боломж бүрдэх юм.
Усалгааны систем (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Усалгааны систем нь өндөр эсвэл бага үр ашигтай ба их буюу бага сөрөг нөлөөтэй байдаг. Усалгаа
шаардлагатай газар органик тариаланчид нь усны эх үүсвэрийг хэтрүүлэн ашиглахгүй, хөрсийг
бохирдуулахгүй, ургамлын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй системийг сонгох хэрэгтэй.
Нэг боломжит сонголт бол дуслын усалгааны систем юм. Төв усны савнаас усыг цоолсон хоолойгоор
тариалангийн талбайд ургамал болгонд дусахаар хуваарилдаг. Тасралтгүй дусдаг боловч маш бага
хэмжээгээр дусдаг тул ургамлын үндсийг чийглэх хангалттай хугацаа өгөгддөг. Энэ усалгааны
системийн тусламжтай бага хэмжээний усыг ашигтай хэрэглэн бас хөрсөнд сөрөг нөлөө байхгүй.
Дуслын усалгааны системийг байрлуулах нь өртөг өндөртэй байх болно. Зарим тариаланчид орон
нутагт байгаа материалаас хямд өртөгтэй дуслын усалгааны систем хийгээд авдаг. Тариаланч ямар
ч усалгааны системийг сонгоход хөрсний бүтэц, хөрсний усны тогтвортой байдлыг хангах арга
хэмжээг хослуулан хэрэглэвэл илүү өндөр үр өгөөжтэй болно.

**Усны сав**

Ихэнх хүнсний ногоо тариалагчид усны сав ашгилан өдөр бүр усалгаа хийдэг. Ургамалд
тохиромжтой хэмжээг нь өөрсдөө тааруулж тохируулан усалгаа хийдэг юм.
Усалгаагаа тохируулахын тулд хөрсний ажиглалт болон навчны байдлыг харж тохируулж болдог.
Усалгааг, ургамлын хэрэгцээнд тохируулан нийцүүлэн
өөрчлөх шаардлагатай. Маш их хэмжээгээр усалгаа
хийгдвэл ургамалд мөөгөнцрийн өвчин тархдаг. Усны
сайн менежмент нь ургамлыг хэд хэдэн халдвараас
сэргийлэх сайн арга юм.
Хүнсний ногооны үйлдвэрлэлд усны менежментийг сайжруулах практик зөвлөмж (Органик хүнсний ногоо тариалах)

- Үндэсний системийг бэхжүүлэхийн тулд хөгжлийн үе шатанд тарихдаа услах хэрэгтэй.

- Услахдаа ургамлын навчин дээр биш ишний ёроолд хийнэ

- Ургамлыг гэмтээж болох хүйтэн эсвэл хэт халуун усыг хэрэглэхээс зайлсхийх, орчны дулаантай
  таарсан ус илүү тохиромжтой

- Ургамлын усны хүртээмжийг дээшлүүлэхийн тулд хөрсийг сийрүүлэх

- Усалгааг зөвхөн тодорхой нэг хүн хийвэл мартагдах болон усалгаа давтагдах зүйл гарахгүй

- Усалгааг ууршилт болон усны алдагдал үүсэхээс зайлсхийхийн тулд температур нь хэтэрхий
  өндөр биш өглөө эрт эсвэл орой услах хэрэгтэй.

Тариалалт хийх үрслэгээ бэлдэх нь газар тариалангийн хүвьд хөрс боловсруулалтын дараа ордог,
2 дахь чухал ажил юм. Ургамлын хөгжлийн үе шатын эхлэл болох тариалалтыг анхааралтай хийх
нь ургац авахад нөлөө үзүүлдэг юм.

**Тариалалт хийхдээ шууд үрээр тарих болон үрслэгээ бэлдэн шилжүүлэн суулгаж** болдог.

**Шууд үрээр тариалах** нь: Хүлэмжинд болон ил талбайд байж болдог, богино болцтой болон
хүйтэнд тэсвэртэй ургамлыг тариална. Нарны эрчим хүчээр ажилладаг хүлэмжинд 4 сард навчит
ногоо болон бусад хүйтэнд тэсвэртэй ногоог тариалж болдог.

**Үрслэгээгээр тариалалт хийх** нь: Дулаанд дуртай болон ургалтын хугацаа урттай ургамлыг цаг
хугацаа хожих талаас хавар эрт дулаахан орчинд хоовон, бортого бас халуун, хагас дарлаганд
үрслүүлэн талбайд шилжүүлэх арга юм.
Тариалалт хийх дараалал (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Үр дэвтээх**: Ердийн тайван байдалд байгаа үрийн чийг 14-16% байдаг. Ийм үед ургах чадваргүй
байдаг. Иймээс үрийг 42-45%-ийн чийгтэй болгоход үр ургах чадвартай болдог. Дэвтээлтэнд
13-16°C-ийн температуртай усыг хэрэглэнэ. Дэвтээх хугацаа 12-48 цаг байна. Марганцын
уусмалаар ариутгаж өгсөнөөр өвчин гарахаас сэргийлдэг юм.Үрийг дэвтээх нь соёлолтын хугацааг
хурдасгадаг давуу талтай.

**Хөрс бэлдэх**: Ургамал чийгшил болон шим тэжээлийг авахын тулд, ус болон агаар хөрсний
дотор чөлөөтэй байхаар хөрсний бүтэцтэй байх хэрэгтэй.Соёололт болон үндэсний систем сайн
хөгжихэд тохиромжтой хөрсий хольц: элс 25%, хар хөрс 10%, биоялзамаг 10%, хүлэрлэг хөрс 55%
байна.

**Хамгийн тохиромжтой хөрсний шинж**:

- сийрэг

- ус даасан

- органик бодисоор баялаг (хар өнгөтэй).

**Хоовон, бортого болон хайрцганд** хийх: Зориулалтын саванд тарьснаар үрсэлгээний үндэс
сайн хөгждөг ба дараа нь талбайд шилжүүлэн суулгахдаа асуудалгүй зөөвөрлөх болон үндэсний
системийг гэмтээхүй суулгах боломжтой. Үр тарих гүн нь ургамал болгоны үрийн хэмжээ өөр
өөр болохоор үрийн хэмжээнээс 2 дахин их хэмжээний гүнд тарина. Нэг бортого эсвэл нэг нүхэнд
баталгаатай соёолуулахын тулд 2-3 үр хийж соёолсны дараа нэгийг үлдээж цөөлөлт хийнэ.

**Соёололт**: Хөрсний болон агаарын
тохиромжтой дулаан чийгшилтийг
бүрдүүлж бас гэрэлтэй (нарны эрчим)
газар байлгаснаар хугацаандаа соёолох
боломж бүрдэнэ.
Шарга нуур

**Шарга нуур** - Булган аймгийн Баян-Агт сумын нутагт орших уулс хоорондын хөндийд тогтсон үзэсгэлэнт нуур. 

Шарга нуурын хойд талд нарийн зурвас арлаар тусгаарлагдсан жижигхэн нуур байх ба эндээ усны ургамал, замаг сайтай. Нуурын баруун захаар олон жижиг нуур, тогтоолууд, мөн булан тохойнуудтай. Нуурын өмнөд талд өндөр эрэгтэй. Нуурын эргэн тойрон уулын хээрийн бүлгэмдэл зонхилно. Олон улсын хэмжээнд ховордсон шувуудаас цагаан тогоруу, хошуу галуу, идлэг шонхор, зээрд шонхор, усны нөмрөгбүргэд тогтмол тохиолдоно. Халтар шунгуур, алаг шунгаач, ногоохон нугас, улаанхүзүү шумбуур хамгийн элбэг.

Ангилал:Булган аймгийн нуур
The MongolZ

**The MongolZ** нь Монголын цахим спортын баг. Одоогоор Counter-Strike баг байгаа бөгөөд 2013-аас 2018 оны хооронд Dota 2 тоглоомын багтай байсан.

## Түүх 
The MongolZ цахим спортын баг нь 2013 оны 8-р сарын 20-нд байгуулагдсан. The Mongolz багийг Лхагвасүрэнгийн Түвшинбилэг 2013 оны наймдугаар сард үүсгэн байгуулж, сүүлдээ Хятадын нэгэн байгууллагад зарагдсан. 

## Dota 2 
2014 оны 2-р сарын 1-нд 976, Storm, Masquerade, SANKE, jees-ээс бүрдсэн Dota 2-ын тоглогчид EIZO Cup №11 тэмцээнд оролцов. 

2017 онд Монголчууд "Infinite Sky League" тэмцээнд 9-12 дугаар байр эзэлж шагнал гэж 500 ам.доллар авч байсан. Удалгүй тэр жилдээ баг нь тарсан. 3 жилийн хугацаанд нийт олсон тэмцээний шагнал нь ойролцоогоор 2000 доллар байв.

## Counter-Strike 
### 2015-2018 
2015 онд CS:GO zilkenberg, maaRaa, fRost, nuka, болон tsogoo нар ESL One: Cologne 2015 тэмцээнд оролцох эрх авахын төлөөх Азийн сонгон шалгаруулалтад оролцож 7-8-р байр эзэлсэн.

2016 онд IEM Taipei-д тэргүүлж MLG Columbus Major 2016-д оролцох эрхээ авсан ч визний асуудлаас болоод оролцож чадаагүй юм.

### 2019 
The MongolZ 5-р сарын 5-нд Machinegun, maaRaa, neuz, temk4wow, Annihilation-тай StarLadder Berlin Major 2019 тэмцээний сонгон шалгаруулалтад оролцсон ч тоглогчид насанд хүрээгүй тул баг хасагдсан.

### 2025 
АНУ-ын Техас мужийн Остин хотод болсон Counter-Strike Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 2-р байр эзэлсэн нь Ази тивд ийм амжилт гаргасан анхны баг болов.

Малта улсад болсон BLAST Bounty Fall 2025 тэмцээнд 2-р байр эзэлсэн.

Саудын Араб улсад 2024 оноос хойш жил болгон зохиогдож ирсэн Esports World Cup тэмцээний Counter-Strike 2 төрөлд орж 1-р байр эзэлж сүүлийн 15 жилд анх удаагаа Ази Тивийн баг S-Tier тэмцээний аварга болов.

### Багийн бүрэлдэхүүн 
### Хуучин бүрэлдэхүүнд байсан гишүүд 
## Эшлэл
Үрслэгээг шилжүүлэн суулгах дараалал (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Үрслэгээг шилжүүлэн суулгах хугацаа**: Ургамал болгоны ургалтын хугацаа өөр өөр болохоор
шилжүүлэн суулгах хугацаа нь янз бүр байдаг. Үрсэлгээг шилжүүлэн суулгах болсон гэдгийг
навчаар нь, өндрөөр нь бас ургалтын хугацаагаар нь мэдэж болдог. Хугацаа болсон үед зөвхөн навч
биш ургамлын үндэсний систем сайн хөгжсөн эсэхийг анхаарах хэрэгтэй. Үндэсний системийн
хөгжил сайтай ургамал шилжүүлэн суулгалт сайн даадаг.

**Шилжүүлэн суулгах талбайгаа бэлдэх**: Үрсэлгээгээ
шилжүүлэн суулгахаас нэг өдрийн өмнө хөрсөө бэлдэж
(сийрүүлэх, тогоо үүсгэх) хонуулсан бүлээн усаар сайн
усалж өгнө.Тогоо үүсгэхдээ ямар ногоо тариалахаас
шалтгаална хоорондох зайг мөрдөх хэрэгтэй.

**Шилжүүлэн суулгах үрслэгээг бэлдэх**: Ургамал
шилжүүлэн суулгалтын үеэр түүнд цочрол илэрч
болдог. Ягаад гэвэл дасан зохицоход хугацаа хэрэгтэй
байдаг. Шилжүүлэн суулгасны дараа ургамлын үндэс
түр хугацаанд ус чийг авах эрчмээ алддаг ба энэ үед
навчаар чийгээ алдаж байдаг нь ургамлыг цочиролд ордог. Цочиролд оруулахгүйн тулд үрсэлгээг
шилжүүлэхээс нэг өдрийн өмнө сайн усалж өгөх хэрэгтэй. Эсвэл үрсэлгээгээ шилжүүлэхдээ тэр
өдрийн цаг агаарын байдлыг анхаарх нь чухал, ургамлаа шилжүүлэхдээ орой эсвэл үүлтэй өдөр
байх нь ургамлын транспираци (хөлөрч) явагдаж чийгээ алдахаас сэргийлнэ.

**Үрсэлгээг шилжүүлэх явц**: Бэлдсэн тогоондоо үрсэлгээгээ хийж, тогоог дүүртэл нь шороо хийнэ.
Дараа нь хийсэн шороогоо дээрээс нь сайн дарж үрэлгээний хөрс болон тогооны хөрсийг хооронд
нь холбож өгнө. Хамгийн сүүлд бүлээн усаар сайн усална.

**Суналттай үрсэлгээг шилжүүлэх арга**: Зарим ургамлын үрсэлгээний иш хэт суналттай болон
үндэсний систем нь сайн хөгжөөгүй үе тааралддаг. Энэ үед ургамлын ишийг хөрсөнд хазгай
(хэвтээ) байдлаар суулгаж өгнө.

**Анхаарах зүйл**: Үрсэлгээг шилжүүлэн суулгасны дараа нэг доор их хэмжээний усаар услах нь
хөрсөнд агаар дутагдах болно. Үрсэлгээг бага хэмжээгээр ойр ойр услах нь ургамлыг стресдүүлэхгүй
ба хөрсний агаарыг алдагдуулахгүй.
Өвчин хортонтой тэмцэх арга (Органик хүнсний ногоо тариалах)

1) **Органик газар тариалан**:

Органик газар тариалан нь сэлгэн тариалалт, амьтан, ургамлын гаралтай бордоо хэрэглэх,
биологийн аргаар өвчин хортонтой тэмцэх арга юм. Органик газар тариалан нь хүн, хүрээлэн
буй орчин, хөрсийг эрүүл байлгахад чиглэсэн үйлдвэрлэлийн тогтолцоо юм. Дэлхийн нийт газар
тариалангийн зориулалттай талбайн 0.9 хувь нь органик аргаар зохион байгуулагдсан бөгөөд энэ
нь ойролцоогоор 37 000 000 га болж байгаа юм.

2) **Өвчин хортноос урьдчилан сэргийлэх**:

**Тариалалт**:
Ээлжлэн тариалах системийг баримтлах.
Үрийг ариутгах, өвчинд тэсвэртэй үрээр тариалалт хийх.
Ургамлын мөр хоорондох болон үр хоорондох зайг баримтлах.

**Таналт**:
Ургамлын муудаж ялзарсан навчыг хүлэмжнээс гаргаж, эрүүл
ургамалд халдварлахаас сэргийлэх
Хөрсөнд хүрч байгаа ургамлын навчыг цэвэрлэх эс бөгөөд
өвчлөл үүснэ.
Таналтыг зөв хийснээр ургамалд хүрэх агаарын сэлгээ сайн
явагдаж өвчин үүсэх магадлал багасна.

**Сойлт**:
Өндөр ургадаг ургамлыг сойж
ургуулснаар агаарын солилцоо
сайн явагдаж, өвчин үүсэх
магадлал багасна, сойлтын
уяаг дараа жил дахин хэрэглэх
нь өвчин үүсгэх эрсдэлийг
нэмэгдүүлнэ.

**Усалгаа**:
Хөрсний чийг болон хүлэмжний агаарын чийг усалгаатай хамааралтай бөгөөд эдгээр нь илүүдэх
эсвэл багадах үед өвчлөл үүсдэг юм.

**Агааржуулалт**:
Хүлэмжний агааржуулалтыг хавар, зун ба намрын үед тэр үеийн цаг агаарын байдлаас хамаарч
янз бүрээр хийнэ. Хүлэмжин доторх хэмийг барихын тулд агааржуулалтыг дээврийн цонх, урд
салхивч болон хаалга, цонхны тусламжтайгаар зохицуулна.

 3)**Түгээмэл тохиолддог өвчин хортонтой тэмцэх** аргуудыг судлаж, зохих зааврыг дагуу хэрэглэх.
Хогийн ургамлын ангилал (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Таримал ургамлын талбайд түүнтэй хамт ургаж, тариаланчдад ихээхэн хохирол учруулдаг зэрлэг
ургамлыг хог ургамал гэнэ. Мөн нэг зүйлийн таримал ургамлын талбайд өөр зүйлийн таримал
ургасан байвал тэр нь хог ургамал болно. Эдгээрээс гадна аль нэг сортын талбайд өөр сортын
ургамал ургасан байвал мөн хог ургамал болно.

Энэхүү ангилал нь хог ургамалтай тэмцэх аргыг боловсруулахад суурь үндэс болно.
Ургамлын ангиллын гол зарчим нь ботаникын шинжүүд байдаг боловч тэмцэх аргыг боловсруулах
үүднээс хог ургамлыг гол төлөв биологийн онцлог, үржих арга, амьдрах хугацаа зэрэг шинжүүдээр
бүлэглэх нь ашигтай. Хог ургамлыг доорх байдлаар ангилна.

**Цөөн наст хог ургамал**:

1. Эртэч/ түр зуурын

2. Эртийн зусах

3. Оройн зусах

4. Өвөлжигч

5. Өвөлжих

6. Хоёр наст 

**Олон наст хог ургамал**:

А. Вегетативаар бага, үрээр голдуу үржинэ:

1. Сахлаг үндэстэй

2. Голлосон үндэстэй

Б. Үрээр бага, вегетативаар голдуу үржинэ:

1. Сонгинолог ба булцуулаг

2. Мөлхөө үндэст

3. Үндэслэг ишээр

4. Үндсээр үрждэг

**Шимэгч хог ургамал**:

1. Шимэгч

• Ишний

• Үндэсний

2. Хагас шимэгч

• Үндэсний
Шимэгч хог ургамал (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Шимэгч ургамал гэдэг нь ургамлын бэлэн нүүрс усыг сорж амьдардаг ургамлыг хэлнэ.
Шимэгч ургамлыг дотор нь бүрэн болон хагас шимэгч гэж ангилна. Бүрэн шимэгчийг нь үндэсний
болон ишний, хагас шимэгчийг үндэсний шимэгч гэнэ.

Энэ бүлэгт багтдаг ургамлын төрөл зүйл цөөхөн бөгөөд тархалтын хүрээгээр бага юм. Дэлхийд
хамгийн их тархсан шимэгч хог ургамал бол наранцэцгийн гувшаахай юм. Энэ нь наранцэцэг
тарьдаг бүс нутгуудад тархсан бөгөөд манайд одоогоор тэмдэглэгдээгүй байна. Манай оронд
ургадаг шимэгч ургамлын гол төлөөлөгч нь ороонго юм.

**Хошоонгорын ороонго /ишний шимэгч/- Cuscutatrifolii**

Ороонгын овог. Иш нь маш нарийхан,навч нь дүрс хувирсан жижиг хайрс юм.
Үрээр үржих бөгөөд 5 жил хүртэл амьдрах чадвартай. Хошоонгор, царгас
зэрэг буурцагт болон бусад таримлыг хогтуулна. Хаа сайгүй тархана. Эзэн
ургамлынхаа ишийг ороогоод дээш авирч ургадаг. Зэвхийдүү шаргал юмуу
цайвар хүрэн өнгийн утаслаг ишээрээ сордог ургамлаа олон дахин ороож,
багласан байдаг. Эзэн ургамлынхаа ишэнд шүргэж буй хэсэгт өргөс маягийн
соруул үүсч түүгээрээ шим тэжээлийн бодисыг нь сорж хооллодог. Манай
орны Дорнод хэсэгт голдуу тааралддаг, 5-7 сард цэцэглэдэг, 6-9 сард үр нь
боловсордог. Одоогоор манайд хөвөн, буурцагт ургамал тариалдаггүй учраас зөвхөн бэлчээрийн
буурцагт ургамлаар тархалт нь хязгаарлагдаж байна.

**Хонхолдой /хагас шимэгч/- Aleclorolophus major**

Хагас шимэгч хог ургамал нь эзэн ургамал нь үхсэн тохиолдолд биеэ
дааж амьдраад, үрээ өгөх чадвартай. Энэ ургамал нь үндэсний шимэгч
бөгөөд голдуу хиаг мэтийн үет ургамлын үндэснээс шим тэжээлээ сорж
амьдардаг байна. Хонхолдойн үндэснээс гарсан соруул хиагны үндсэнд
нэвтрэн орж, бэлэн болсон нүүрс усыг нь сорж амьдардаг байна. Ойролцоо
ургаж байгаа хонхолдой болон хиагийг гаднаас нь харахад нэг нь нөгөөгөө
сорж амьдардгийг мэдэх аргагүй. Гэхдээ хөрсийг 12-14 см гүнд ухаж үзвэл
хонхолдойн үндэсний соруул хиагны үндсэнд шивсэн байдаг.
Хог ургамалтай тэмцэх (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Хог ургамлаас урьдчилан сэргийлэхийн үндсэн зорилго нь хог ургамлын үрийг таримал
ургамал ургах талбайд тархаахгуй байх болон тарах замуудыг таслан хаах ажлыг зохион байгуулахад
чиглэнэ. Хог ургамалтай тэмцэхдээ нөхцлийг харгалзан урьдчилан сэргийлэх ба устгах арга хэмжээг
авна. Доор урьдчилан сэргийлэх аргыг орууллаа:

• Таримлын үрийг хог ургамлын үрээс цэвэрлэх

• Үрийг хадгалах, агуулах, тээвэрлэхмашин болон сав, шуудай зэргийг цэвэр байлгах

• Тариалалтын хугацаа, норм зэргийг хамгийн тохиромжтойгоор хэрэгжүүлэх

• Хураалтын болон тарих техникийн ажиллагааг нарийн тохируулж, ялангуяа хураалтын
машиныг хог ургамлын үр ялгарах боломжтойгоор тохируулах

• Хэрэв малын тэжээл бол сайн буталсан, уураар ариутгасан хэлбэрээр хэрэглэхийг чармайх

• Хог ургамал ихээр ургадаг талбайн зах, хоорондын зурвас зэргийг хадах буюу цэвэрлэх

• ХАА-н таримлын нэр төрлийг зөв сонгож, тариалах

• Бууц болон багсармал бордоог сайн ялзруулж, зөв бордож хэрэглэх

• Хог ургамлын үр талбайд тархах замуудыг хаах

• Нэг талбайд дараалан нэг овгийн ургамал тариалахаас зайлсхийх /ээлжлэн тариалах
системийг баримтлах/

• Зарим төрлийн үнэрт ногоог ургамлын хоорондуур болон захаар тарих

• Аж ахуйн дотоодын болон гадаадын хорио цээрийн журмыг нарийн баримтлах

Хог ургамалтай тэмцэх биологийн арга: Хог ургамлын хор хөнөөлийг багасгах зорилгоор амьд
организмуудыг ашиглан устгахыг биологийн арга гэнэ. Жишээ нь фитомын ялаа наранцэцгийн
гувшаахайг идэж устгадаг байна. Мөн хүлэмжинд ургамлын хоорондуур болон захаар хилэн цэцэг
тарьснаар өвөрмөц үнэр ялгаран, шавьжнаас хамгаалдаг байна.

Хог ургамалтай тэмцэх агротехникийн арга: Хог ургамлыг хөрс боловсруулалт хийж устгах нь
тариаланчдын хэрэглэж заншсан хамгийн эртний арга бөгөөд одоо хүртэл зонхилон хэрэглэгдсээр
байна. Энэ нь хөрсөнд соёолох чадвартай үр болон үржлийн эрхтэнг устгах арга дээр тулгуурлана.
Үрийн үйлдвэрлэл (Органик хүнсний ногоо тариалах)

Үр нь тариалангийн аж ахуйн хамгийн анхны орц юм. Тариаланчдын ашиглаж буй үрийн
чанар нь тариаланчдын хэр туршлагтай гэдгийн тодорхойлдог. Органик тариалангийн үрийг
үйлдвэрлэхийн тулд органик таримал ургамлыг сонгох хэрэгтэй.
Үрийн үйлдвэрлэл гэдэг нь төрөл бүрийн сортын үр үржүүлэх үйл явц юм. Үр үржүүлэх нь нэг
үрнээс олон тооны үр гаргаж авах. Тиймээс өндөр чанарын үрийг үйлдвэрлэхийн тулд генетик ба
бие махбодийн хувьд цэвэр, эрүүл г.м газарт үйлдвэрлэх хэрэгтэй.

Үрийн үйлдвэрлэлийн гол ашиг сонирхол нь боломжийн цаг хугацаанд газар дээр нь маш
бага зардлаар үрээс үрийг их хэмжээгээр авах явдал юм. Тариаланч үр үржүүлэх сонирхолтой бол
тэрийгээ зах зээлийн хэрэгцээнд нийцсэн үр үйлдвэрлэн худалдаалж ашиг олж болдог. Үр гаргаж
авах нь тариаланчдын бие даасан байдал ба үрийн зардалд дэм болох чухал арга юм. Энэ нь тухайн
үрийг хүрээлэн буй орчинд илүү дасан зохицох боломжийг олгодог. Үрийн үйлдвэрлэл нь ургац,
үйлдвэрлэлийн чанарыг нэмэгдүүлэх боломжийг олгоно.

Үнэн хэрэгтээ, тогтвортой өсөлт, хэвийн хөгжил, элбэг дэлбэг цэцэглэлт, хамгийн их үр
жимс, эрүүл мэнд төгс байх нөхцлийг бүрдүүлсэн ургамлын үрийг авч үйлдвэрлэнэ.

Энэ хэсэг нь хүнсний ногооны үр үйлдвэрлэлд анхаарлаа төвлөрүүлэх болно. Хадгалалт ба
цэвэрлэгээ хийх нь маш чухал ач холбогдолтой ажил юм. Учир нь сайн хадгалаагүй тохиолдолд
үрийн чанар алдагдана бас сайн цэвэрлээгүй тохиолдолд өвчин үлдэх магадлалтай.

**Улаан лооль болон өргөст хэмх**

Сайн хөгжилтэй ургамал сонгох нь ургац өгөх хүртлээ өвчин тусахгүй. Улаан лоолийг дундуур нь
хэрчиж доторх үрийг гаргаж авна. Дараа нь шилэн саванд гаргаж тавина.
Үрээс нь улаан лоолийн доторх зөөлөн эдийг арилгахын тулд шилэн саванд ус хийнэ. Дараа нь
үрийг нь хадгалахын тулд шүүгч ашиглана, усыг зайлуулахын тулд шингээгч цаас дээр хийнэ.
Хатаасны дараа гэрэл, орчны температурын чийглэгээс хамгаалсан цаасан дугтуй буюу шилэн
саванд хийнэ. Савлахдаа он сар өдрөө болон ямар төрлийн үр гэдгийг тодорхой бичээрэй.
Өргөст хэмхийн хүвьд ялгаагүй адилхан дарааллаар явна.

**Амтат чинжүү/ халуун чинжүү**

Гол зүйл бол ургац бүрэн гүйцэд бас эрүүл байх ёстой. Чинжүүгээ дундуур
нь хувааж доторх үрийг авч улаан лоолийн үр авах дараалалтай адилхан
явагдна.

**Салат навч**

Салат навчны нэгийг цэцэглүүлж үлдээнэ. Ерөнхийдээ цэцэглэлт даах чадвартай
болон хожуу цэцэглэдэг ургамлыг сонгох хэрэгтэй. Ургамал цэцэглээд 50-70%
тоос хүртэж байх үед үрийг арилгаж цаасан дээр хийнэ. Хатсаны дараа үрийг
авах. Бүх төрлийн үрийг үйлдвэрлэхэд бүх тоосыг хадгалахын өмнө зайлуулах,
өвчингүй үрийг авах нь маш чухал юм.Үрийг нь соёололтоос зайлсхийхийн
тулд маш богино хугацаанд хатаах хэрэгтэй.
Өргөст хэмх тариалах (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Тариалалтын хугацаа**: 70-90 хоног
соёололтын тохиромжтой

**Температур**: 25*C (өдөр болон
шөнийн цагт)

**Ургахад тохиромжтой температур**:
20*C

**Хөрс**: Өргөст хэмхийн тариалалтад
шаварлаг хөрс тохиромжтой байдаг.
5,5-7 хүртэлх pH-тэй органик бодисоор
баялаг сул хөрс

**Нарны гэрлийн хэрэгцээ**: өндөр

**Ургамлын нягтрал**: 2,5 суулгац/м2

**Ургамлын өндөр**: 2 метр

**Сэлгэн тариалалт**: Ижил овгийн
ургамлыг давтан тариалахгүй, хулууны
төрлийн таримлууд.

**Үрслүүлэх ба шууд үрээр тарих**

Хэрэв хожуу тариалалт хийх бол (5-р сараас хойш):

- Жижиг саванд (5x5 cм) талбай бүхий 2,5 cм гүнд үр суулгана.

- Үр суулгаснаас хойш долоо хоногийн дараа талбайд шилжүүлэн
суулгана (энэ үед 3-4 жинхэнэ хос навч ургасан байна).

- Шууд үрээр тариалах: талбайд 2,5 cм гүн суулгана.

- Сул, чийглэг бөгөөд дулаан хөрс нь суулгацын ургалтанд чухал байдаг.

**Тариалалтын үйл явц**

**Бордох** : хөрснөөс хамааран бордоно (дундаж: гүйцэт боловсорсон бордоо
4кг/м2)

**Хучих** : хөрсний нягтрахаас сэргийлж хөрсийг сүрлээр хучна.

**Сойлт хийх**: тариалалтын дараа ургамлын дундуур уяагаар ороож дээш
сойно(уяагаа жимстэй ишний доогуур оруулах), долоо хоногт 1 удаа

**Таналт**: Гол иш болон навч хооронд ургасан завсрын салаа ишийг тайрна.

**Навч цэвэрлэх**: Хөрсөнд хүрсэн навч болон мөөгөнцрийн толбо үүссэн эсвэл
шарлаж/харлаж эхэлсэн навчсыг тайрч авна.

**Усалгаа**: Суулгацын ургалтын үе шат болон хөрсний шинж чанарт тохируулах
ёстой. (боловсрох хугацаанд илүү их усалгаа шаардлагатай)
Сүрлэн ба зориулалтын хар хучлага: Ургамлын мөрөн дээр бүрхэх нь хөрс
нягтрахаас хамгаалах, хогийн ургамал үржих боломжгүй, хөрсний микро
организмууд идэвхжиж ургалтад сайнаар нөлөөлнө.

**Ургац хураах** : 8-12 кг/м2 ургац хураана

**Урьдчилан сэргийлэлт**

• 3 гол үзүүлэлтүүд: температур (20-25*C) - чийгшил (~50 %) - ypгамлын
нягтрал.
Эдгээр үзүүлэлтүүдийг сайн хянах нь нэн тэргүүнд өвчнөөс урьдчилан
сэргийлэх ач холбогдолтой юм.

**Эрдэс бодисуудын дутагдлыг органик аргаар нөхөж өгөх арга**.

Үнсэн эрдэс ба багсармал бордоогоор бордох . Аргал, хомоол, модны үнс нь элбэг олдох бөгөөд
ач холбогдол сайтай эрдэс бордоонд ордог (чулуун нүүрсний үнс ашиглахгүй). Үүнд кали, кальци,
магни, төмөр, фосфор, хүхэр гэх мэт маш олон бодис агуулагдана. Үнсийг эрдэс бордоо болгож
хэрэглэхэд 10 м2 талбайд 2-4 кг-г цацна. Мөн ургамал суулгах үүрэнд, үр тарих эгнээнд гэх мэтээр
хийж болно. Үнсийг хуурайгаар нь хадгална.
Яншуй тариалах (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Ургалтын хугaцаа** : 70 – 80 хоног

**Ургах нөхцөл**: Яншуйг услахдаа
бүлээн усаар услаарай. Яншуй нь
хүйтэн ба хэт хуурай байдалд хурдан
үхдэг ногоо ба сүүдэртэй газар сайн
ургадаг. Яншуйг хүлэмжний буланд
таривал сайн байдаг.

**Соёололтын тохиромжтой дулаан**:
10-25*C

**Хүйтэнд тэсвэрлэх чадвар**: -1*C

**Нягтрашил**: 1-3 см х 15-20 см

**Холимог тариалалт**: Яншуй нь бусад**Bold text**
ногоотой хослуулан тарихад бага зэрэг
эмзэг байдаг ч гэлээ улаан лоольтой
тарьж болдог. Харин салад навч,
вандуй 2-той хэзээ ч хослуулан тарьж
болохгүй.

**Зөвлөмж**:

Яншуй ургаж эхэлж байх үед нь өвс
шороо дарахаас болгоомжилж анхаарал
тавих хэрэгтэй.

**Хадгалалт**:

Яншуйг сүүдэртэй газар хатааж
хадгалж болдог. Гэхдээ хатаахаар амт
болон тэжээллэг байдал алдагддаг муу
талтай.

**Хөрс боловсруулалт**:

Хөрсөө хар шороотой эсвэл био ялзмагтай холино. Эсвэл хар шороо, хөрс
зэргийг тус тусад нв тарьж болох юм. Яншуй нь их чулуутай газар л биш бол
ямар ч хөрсөнд ургаж чаддаг ногоо юм.

**Үрслэгээ**

**Хоовонд үрслүүлэх**: шууд тариалдаг учраас нэг их хоовонд тариалдаггүй.

**Талбайд шууд тарих**: Яншуйг үрслүүлэхдээ ил талбайд мөр хоорондын зай
нь 25-30 см байх бөгөөд үрээ цацах болон ирмэг хэсгээр нь суулгах байдлаар
тарина.

**Соёололт**: температураас шалтгаалаад 12-25 өдрийн дараа соёолдог.

**Шилжүүлэн суулгах**: 8-10 см болсон үед талбайд мөр хоорондох болон өөр
хоорондох зайг сайн тааруулж шилжүүлэх хэрэгтэй.

**Өвчлөл ба гэмтэл**: Яншуй нь бусад ногоог бодвол харьцангуй өвчин бага тусдаг. Хэрвээ навч нь
хэт их чийгтэй бол хөгцрөх аюултай ба хөгцөрсөн навчийг тасдах хэрэгтэй.
Яншуй нь нялцгай биетийг өөртөө ихээр татдаг болохоор тэднийг урьдчилан
сэргийлэхийн тулд ургамалаа тойруулан модны үртэс тавьж болно.
Чинжүү тариалах (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Ургалтын хугацаа** : 140—160 хоног

**Соёололт**: 22-30*С

Хүйтэнд тэсвэрлэх доод хэм 10*С

**Хөрс**: Сийрэг, тэжээллэг бодисоор
баялаг сайн элбэгшүүлсэн

**Гэрэл шаардах байдал**: Нарны гэрэл
бүхэл өдрийн нартай байх ил газар
тарих

**Тарих схем**: Ургамал хооронд, мөр
хооронд 50-60 см

**Усалгаа**: 1 ургамалд 4-5л ус
зарцуулахаар бодож усалгаа
үргэлжлүүлнэ.

**Ургах орчин дулаан**: 24*С хэмээс
дээш цэцэглэлт түрэгсч энэ үед тоос
хүртээлтийг сайжруулахын ургамлыг
өдөр бүр хөнгөн доргиох. Халуун өдөр
дулааныг 26-30*С д барих нь ургамлын
хөгжилд хэвийн сайн нөлөөлнө.

**Үрсэлгээ ургуулах**: Нарны хуримтлал бүхий хүлэмж ба өвлийн хүлэмж
ажиллуулж байгаа үед үрслэгээ бойжуулах цаг хугацааны хувьд зөрүүтэй
бойжуулах ажлууд байдаг. Дээрх 2 нөхцөлөөр эрт чанартай ургац авах
мөн үнэтэй борлуулах боломжууд байдаг тул үрслэгээг цаг хугацаагаар
дараалуулж ургуулах боломжтой. Үүнд 3-р сарын дундуур үрслэг хүлэмжинд
шилжүүлэхдээ шөнөдөө дотуур хучлагатай хонуулах үеийн үрслэгээг 2-р
сарын 01-с хэтрэхгүй орон сууц байшингийн цонхон дээр үрслэг тарьж эхлэх
нь чухал. 2 дахь эрт ургац авах арга нь 3 р сарын 01-с хүлэмжинд халуун
дарлаганд үрслэг эхлэх ажлуудыг хийнэ. Цаг хугацааны хувьд ялгаатай
хэдий ч амтат болон гашуун чинжүүний соёололтийн үе дэх хөрсний болон
агаарын дулаан шаардах байдал тогтмол 22-30*С байх.

Үрслүүлж буй үрийн хэвтрийг 1 үр
тутамд 25 см² талбай оногдохоор 1
ш үр 1см гүнд суулгана.

**Хоовонд үрслүүлэх**: 1 хоовонд 1
үрийг 1 см гүн нүхэнд суулгана.
Үрслүүлснээс хойш 10-15
хоногийн дараа соёолно.
Үрслэг ургалтын хугацаа 60-70
хоног 3-4 хос навчтай болмогц
хүлэмжинд шилжүүлэн суулгана.

**Ургалтын нөхцөл**

**Таатай**:
• Тогтмол услах, нарны гэрэлд ил байлгах

• 18 - 22 хэмд байлгах -> Зуны улиралд өвлийн хүлэмжинд тарьж байгаа
тохиолдолд хүлэмжний агааржуулалтыг сайн хийж байх хэрэгтэй.
Агааржуулалт муугаас болж мөөгөнцөртөж, ургац муу өгөх талтай.

**Таагүй**:

• Хүйтэн нөхцөл ( 10-12 хэмээс доош)

• Усалгаа ихдэх эсвэл хэт хуурайших

**Тариалалтын үйл явц**

Чинжүү нь хуурайшилтанд мэдрэмтгий ургамал учир тогтмол услах хэргтэй боловч
үндэс нь ус илүүдсэн үед гэмтэх талтай (астфиксия) байдаг. Чинжүүг ургуулах явцад
хөрс хэзээ ч хатах ёсгүй бөгөөд чийгийг байнга хадгалж байх ёстой. Иймээс, чийгшилийг
хадгалж хөрсийг элэгдэлээс хамгаалах болон услалтын тоог багасгахын тулд хөрсийг
хучих нь чухал ач холбогдолтой үйл ажиллагаа юм.

Чинжүүг шаардлагатай шим тэжээлт бодисоор хангахын тулд био ялзмаг болон бусад
органик бордоогоор хөрсийг зайлшгүй бордох шаардлагатай .

Ургамлыг сойх болон танах нь чинжүүний ургац болон жимсний хэмжээг сайжруулах
чухал алхам юм. Том, сайн чанарын чинжүү хурааж авахын тулд нэг ургамалд хамгийн
ихдээ 15 жимс үлдээнэ.

**Ургац хураалт**

Чинжүү нь ургаж байх хугацаандаа өнгөө хувиргадаг ба бүрэн боловсрохоос өмнө бүгд
ногоон өнгөтэй байна.

Сортоос хамаарч улаан, шар өнгөтэй болохоор нь эсвэл өмнө нь (ногоон байхад нь
борлуулалтанд) хурааж авч болно
Монголчуудын Гүрж рүү хийсэн аян дайн

**Монголчуудын Гүрж рүү хийсэн аян дайн** (гүрж: მონღოლთა ლაშქრობები საქართველოში, галиг: *mongholta lashkrobebi sakartveloshi;* Mongol invasions of Georgia) гэж, 1220-1222, 1236-1239 онд Монголын эзэнт гүрний арми хоёр удаагийн аян дайнаар Гүрж болон өмнөд Кавказын орнуудыг бут цохин, тэдгээр улсуудыг 1239 онд дагаар оруулсан аян дайныг хэлэх бөгөөд үүний үр дүнд Монголын ноёрхол 160 гаруй жил үргэлжилсэн. 1220 онд Зэв, Сүбэдэй баатрын удирдсан 20000 цэрэг Хорезмын султан Мухаммедыг нэхэж явсаар, Кавказын нуруугаар дамжин хойд зүгт Кипчакийн нутаг руу явах замдаа өмнөд Кавказын нутаг дахь Гүржийн 4-р Георгий Лаша хааны удирдсан армитай Кунанид болсон байлдаанд тулалдаж ялснаар, Монгол-Гүржийн цэрэг дайны түүх эхэлдэг. 1236-1239 оны хооронд Чормаган хорчийн удирдсан аян дайнд Монголын арми ялалт байгуулж, 1239 онд Гүржийн тал бууж өгөх гэрээ хэлэлцээр байгуулсан.  

Ангилал:Монголчуудын дайн
Ангилал:Гүржийн түүх
Ангилал:Их Монгол Улсын дайн
Ангилал:Монгол-Гүржийн харилцаа
Ангилал:13-р зууны дайн
Шар хулуу (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Ургалтын хугацаа** : 100-120 хоног

**Ургах нөхцөл**: Шар хулуу нь дулаан
хөрс, нарлаг орчинд сайн ургадаг. Энэ
ногоо сайн ургахад хамгийн доод тал
нь 12*C байх ёстой. Тохиромжтой хэм
нь 15 - 20*C юм.

**Соёололтын тохиромжтой дулаан**:
20-25*C

**Хүйтэнд тэсвэрлэх чадвар**: 8*C

**Нягтрaшил**: 80см х 100-120см

**Арчилгаа**:
Хулуу бол тарихад хялбар бөгөөд үр
шимтэй ногооны нэг юм. Хэрэв хөрс нь
үржил шим сайтай, чийглэг бол зуны
турш нэг өрхийн хэрэгцээнд 2 хулууны
мод л хангалттай! Хулуу сайн ургахад
ногоо хоорондын зайг сайн анхаарах
хэрэгтэй. Тариалалтын эхэн үед ойр
ойрхон сайн услах хэрэгтэй бөгөөд
навчыг нь хэт норгохоос зайлсхий.

**Зөвлөмж**:
Ер нь бол тоосонцор үүсгэхийг шавьж
хариуцдаг. Гэвч тоосонцрыг тэтгэх хэд
хэдэн аргууд бий. Хүлэмжинд ашигтай
шавж татдаг цэцгүүдийг тарьж өгөх.
Гараараа тоосонцор үүсгэж болно:
Эр цэцэгт хурсан тоосонцрыг аваад,
эм цэцэгний дотор талд нь тараана.
Хулууны эр цэцгүүд өглөө маш эрт
дэлбээгээ нээж хэдэн цагийн дараа
хумидаг. Тиймээс сонор мэдрэмжтэй
байж, яг тохирсон үед нь тоосонцрыг
цуглуулж, цэцгэндээ хүртээх хэрэгтэй.

**Хөрс боловсруулалт**

Талбайн хөрсийг урд жил нь 1 кв.м талбайд 8-9 кг-аар тооцож бүрэн ялзарсан
бууцаар бордоод 25-30 см хагалж өвөлжүүлнэ. Хавар цэнэг усалгаа хийсний
дараа хөрсийг сайн тэгшилж чулуу хогийг түүж аваад дахин сийрүүлэлт
хийсний дараа талбайгаа бэлтгэнэ. Шар хулуу нь хөрсөө маш сайн бордсон,
органик бодис ихтэй байхыг шаарддаг.

**Үрслэгээ**

**Хоовонд үрслүүлэх**: 3 см-н гүнд бортого бүрт 3 үр

**Талбайд үрслүүлэх**: 3 см гүнтэй нүхэнд 2-3 үр суулгах, 2
нүхний хооронд 10 см

**Соёололт**: температураас шалтгаалаад үр суулгаснаас
хойш 9-12 өдөрт соёолдог.

**Шилжүүлэн суулгах**: үрслэгээ 5-6 навчтай ба 8-12 см
болох үед шилжүүлж болно. Шилжүүлэн суулгахаас
өмнө хоорондох зайг сайн хэмжээд талбайд тогоо үүсгэх
хэрэгтэй, нэг хоногийн өмнө услаад бэлдэнэ.

**Таналт**: Ургамал сайн ургаж, чанартай жимс авахын тулд шар хулуунд
таналт хийхийг зөвлөж байна.

**Ургац хураах**:

Тариалсны дараагаас 4-5сарын дараа хурааж авч болдог. Хурааж авахдаа шар хулууг гэмтээхгүй байх хэрэгтэй. Хэдийгээр
хулууны хальс хатуу ч гэлээ, гэмтээвэл мөөгөнцөр, хөөс тархаж хурдан муудах эрсдэлтэй
Бусдаар бол энэ ногоог тохиромжтой хэмд 1-2сар хадгалах боломжтой.
Улаан лууван (Органик хүнсний ногоо тариалах)

**Хамт тариалж болох ургамлууд**:
Шар лууван, навчит ногоо, сонгино.

**Сэлгээ буюу ээлжлэн тариалалт**:
Тоонолжин цэцэгтний овгийн
ургамлын дараа тариалж болохгүй.

**Жишээ** нь: Олон төрлийн байцаа, шар
манжин, рапс.

**Ургалтын хугацаа**: 35-45 хоног

**Хүйтэн тэсвэрлэх**: чадвар -1*С

**Соёолох хэм**: 7-18*С

**Хөрс**: Шавранцар, сийрэг хөрс

**Нарны гэрэл шаардах байдал**: маш
их шаардлагатай

**Нягтаршил**: Ургамал хооронд 2 см,
мөр хооронд 15 см

**Үрийг суулгах ба тариалалтын ажиллагаа**

Ургацаа байнга хурааж авч байхын тулд, үрээ бага багаар тогтмол суулгаж
байх хэрэгтэй (2 юм уу 3 долоо хоног тутамд). Үрийг 1 см гүн нүхэнд, үр
хооронд 2 см, мөр хоорондын зай 15 см байхаар суулгана. Улаан лууван
нь хүйтэнд тэсвэртэй ургамал (-1 хэм) ба нарны гэрэл их үзэх тусмаа сайн
ургадаг.

Хөрсийг нягтруулж болохгүй, үндэсний ургалтыг дэмжих зорилгоор
бордоогоор хангалттай бордож үндэсний чийгийг хадгалж байх хэрэгтэй.
Хоосон үндэс үр ургадаг нь (Хуурамч жимслэлт) ургамлын огцом гандалт ус
дутагдсантай холбоотой байдаг. Ургамал гандалтын байдал олон давтагдахад
хуурамч буюу хоосон үндэс үүсдэг.

Улаан луувангийн ургацыг 2 өдөр тутамд хурааж байх хэрэгтэй. Уг ургамлын
боловсрох хугацаа богино байдаг тул үр ургаснаас хойш 25-30 хоногт
хураалтыг шинэ амт чанартай байдлаар хийж байх нь чухал.
Энэхүү ногоо нь хөрсийг бүрхэн маш хурдан ургадаг тул хогийн ургамалд
дарагдахгүй сайн ургадаг хурдан болцтой ногоо юм.

Улаан лууван ба шар луувангийн холимог тариалалт (Шар луувангийн
талаарх мэдээллийг харна уу).

Тариалалтын үеэр улаан лууван, шар луувангийн үрийг зэрэг суулгаж
болно. Ургалтын богино хугацаанд ургадаг ногоо бөгөөд хурдан хугацаанд
соёолж хурдан ургадаг ба мөрөөр тариалахад танихад хялбар байдаг. Улаан
луувангийн навч шар луувангийн үрийг соёолоход сүүдэрлүүлж хөрсний
чийгшлийг хадгалан хуурайшуулахаас сэргийлдэг тул хамт тариалахад
тохиромжтой.
Эрдэм шинжилгээний ном зохиол гэж юу вэ?

Шинэ санаа, мэдээлэл, шинэ баримт, концепц, арга зүй, онол, тайлбартай бичвэрийг эрдэм шинжилгээний гэж хэлж болно. Тэрхүү бичигдсэн зүйл нь дахин шалгаж, сорьж, ажиглаж, шинжлэхэд нээлттэй, боломжтой байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, тухайн судалгаа, туршилтыг бусад хүн давтан хийхэд ижил үр дүн гарах ёстой гэсэн үг. Хэрэв тийм биш бол няцаагдана. Мөн уг судалгаа хэвлэгдэхийн тулд тухайн судалгааны салбарын 2-7 мэргэжилтнээр хөндлөнгийн үнэлгээ хийлгэсэн байх ёстой. Тиймээс эрдэм шинжилгээний ажил нь тодорхой сэдвээр нарийн мэдээлэл өгдөг, нэг үндсэн санаан тулгуурлан, нэг зүйлээ олон давтахгүй, сэдвээс хазайгаагүй байх ёстой болно. Бичвэрийн хэсэг бүр нь гол санааг бататгах аргумент, мэдээлэл агуулж, үнэн зөв, оновчтой үгсийг сонгон бичсэн байвал сайн. Судалгааны өгүүллийг тухайн салбарт мэргэшсэн судлаачид бичдэг. Өгүүлэлд салбарын бусад мэргэжилтэн хөндлөнгийн үнэлгээ өгч, хянана. Бичлэгийн хэлбэр нь албан; тухайн салбарт нийтлэг хэрэглэгддэг үг, хэллэгийг ашиглана. Ашигласан материалын жагсаалтын заавал хавсаргана. Шинжлэх ухааны ном зохиол гэж байгалийн болон нийгмийн шинжлэх ухааны салбарт хийсэн онолын судалгааны ажлыг нийтлэн хэвлэсэн хэлнэ. Судалгааны бүтээлийг хэвлэн нийтэлснээр судлаачийн хийсэн судалгааны үр дүнг нийтэд хүргэдэг тулд хөндлөнгийн үнэлгээ заавал хийх шаардлагатай. Шинжлэх ухааны сэтгүүлд анх удаа хэвлэгдсэн оригинал судалгааг (оriginal research) анхдагч сурвалж гэж нэрлэдэг. Хоёрдогч сурвалжид шүүмжийн өгүүлэл, ном зэрэг багтана. Судалгааны бүтээлийн шүүмж гэж тухайн судалгаа үнэхээр шинжлэх ухаан хувь нэмэр оруулж буй эсэхийг, гол санаа нь батлагдаж буй эсэхийг, шинэ тутам мэдлэг бүтээж буй эсэхийг гэх мэт эрдэм шинжилгээний судалгаанд зайлшгүй байх ёстой шалгуурыг давах эсэхийг үнэлж буй үнэлгээ гэж болно. Жишээ нь, миний ээж “Трой, чиний өгүүлэл чинь хэт их онол, тоон баримттай хэр нь түүх, хүүрнэлээр дутмаг болж. Чи уул нь сонирхолтой түүх бичдэг дээ, сая яагаа вэ? Дахиад нэг үз дээ” гэж хэллээ гэдэг эрдэм шинжилгээний шүүмжид орохгүй. Гэвч энэ шүүмжид тодорхой үнэ цэн байгаа гэвэл бий. Магадгүй ихэнх хүн “...судалгааны бүтээл бичих бол уйтгартай зүйл... Хэт их мэдээлэлтэй хэр нь түүх, хүүрнэл багатай... Сонин эсвэл TikTok шиг анхаарал татсан биш... Ойлгомжгүй, чамин үг олонтой...” гэх мэтээр шүүмжилдэг. Харин судлаачид өөрсдийн ажлаа “...Судалгааны зохиол мэдлэг тэлдэг...

Шинэ түүх бус, шинэ мэдээлэл өгдөг... Мэдлэг бий болгодог болохоос зугаацуулах албагүй... Мэргэжилтэн, шинжээч гээд тодорхой уншигчдад зориулан бичдэг... Нийгмийг ирээдүй рүү хөтөлдөг...” гэх зэргээр өмгөөлдөг.