open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Санах ойгоор чиглүүлэгдсэн оролт гаралт

**Санах ойгоор чиглүүлэгдсэн оролт гаралт** буюу **Memory-mapped I/O** аргыг ашиглан компьютерийн төв процессор болон дагалдах төхөөрөмж хоорондын оролт гаралтыг гүйцэтгэхдээ үндсэн санах ой, дагалдагчийн оролт гаралтыг ижихэн bus ашиглан хаягладаг.

Оролт болон гаралтын төхөөрөмж болгох өөрсдийн биелүүлэх заавар, коммандуудыг хадгалах болон өгөгдлийг дамжуулах коммандуудыг багтаах зориулалт бүхий регистерүүдтэй байдаг. Ихэнхдээ оролт болон гаралтын тусгай коммандууд нь өгөгдлийг энэхүү регистр болон системийн санах ой хоёрын хооронд холбогдох боломжыг олгодог. 

Оролт болон гаралтын төхөөрөмжтэй илүү сайн харьцах, төхөөрөмжүүдээс хандахад илүү амар хялбар болгох зорилгоор ихэнхи компютерийн архитектурт Санах ойгоор чиглүүлэгдсэн оролт болон гаралтын төхөөрөмжын арга техникийг олонтаа ашигладаг. Ингэснээр хэд хэдэн багц регистрүүд тухайн төхөөрөмж болгоных нь хувьд чиглүүлэгч байдлаар хадгалагдан байрлаж байдаг. Ингэснээр эдгээр санах ойгоос унших болон бичих үйлдэл хийгдэхэд тухайн төхөөрөмжөөс тухайн регистр нь дамжигдан ирдэг байна. Энэхүү арга нь хариу үйлдэл хурдан үзүүлдэг, хурдан хариулдаг төхөөрөмжүүдэд илүү тохиромжтой ажилладаг. 

Санах ойгоор чиглүүлэгдсэн оролт болон гаралтын арга нь мөн параллел болон сериал портуудаар модем принтер гэх мэт төхөөрөмжүүдийг компютертай холбоход ашиглах нь их байдаг. Төв процессорын байгууламжаас эдгээр төхөөрөмжүүд рүү унших болон бичих гэх мэт үйлдэл хийхдээ оролт болон гаралтын портуудыг ашигладаг байна. Урт тэмдэгтүүдийг санах ойгоор чиглүүлэгдсэн оролт болон гаралтын аргаар сериалаар төхөөрөмж рүү дамжуулахын тулд CPU нь өгөгдлийн регистр түүний нэг өгөгдлийн байтийг бичиж, удирдлагын регистрт тухайн байтийг илэрхийлсэн битийн дохиог дамжуулна.

## Ашигласан материал
**Operating System Concepts (Seventh edition)-Silberschatz Galvin Gagne*

Ангилал:Үйлдлийн систем
Хадай

Хадай нь Хархуцаг жононгийн удаах хүү , Адай хааны  дүү юм. Тэрээр 17 насандаа эцгийнхээ хэргэм зэрэг, ажил албыг өвлөн авч жонон сэнтийд заларсан. Хадай жонон нь баруун түмтийг захирдаг байсан бөгөөд 1424-1434 онд Ойрад Баруун Монголын дунд болсон дайнд ах Адай хааныхаа хамтаар эх орон газар нутгийнхаа төлөө,хамаг Монголынхаа төлөө өөрийн биеэ үл хайхран халуун амь ,бүлээн цусаа золиход ч бэлэн, мөр зэрэгцэн тулалдаж яваад 37 насандаа Мин улсад хорлогдон таалал төгссөн.

Ангилал:Боржигин
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Нуклон

**Нуклон** ( — цөм, , ) — протон ба нейтроны ерөнхий нэр.

Цахилгаан соронзон үйлчлэлийн талаас авч үзвэл, протон ба нейтрон нь ижил бус бөөмүүд. Учир нь, протон нь цэнэгтэй харин нейтрон нь саармаг. Атомын цөмийн хэмжээнд, тодорхойлох үүрэг гүйцэтгэх хүчтэй харилцан үйлчлэлийн хувьд эдгээр бөөмүүд нь ижил учир **нуклон** гэдэг ойлголтыг нэвтрүүлсэн. Үүнээс хойш протон ба нейтроныг, нуклоны, изотопын спиний проекцээрээ ялгаатай хоёр төлөв гэж үздэг болсон.  

Нуклон нь барионы бүлэгт багтана (N-барионы бүлэг). Нуклон нь мэдэгдэж буй барионуудын хамгийн жижиг нь юм.

## Нуклонуудын шинж чанар
Алдаанд тэсвэртэй систем

Fault tolerant(алдаанд тэсвэртэй систем)
Зарим системийн ажиллагаа нь хол газар эвдрэл багатай дамжуулагддаг үүнийг Fault Tolerant  гэж нэрлэдэг, яагаад гэвэл тэд ямар нэг алдааг тэсэж чаддаг ба үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлдэг. Алдаанд тэсвэртэй системийн тэмдэглэлд алдаа илрүүлэх төхөөрөмж шаарддаг, оношлодог бас хэрвээ боломжтой бол засдаг. HP NonStop систем (formerly Tandem) системийн зорилго нь техник хангамж программ хангамж хоёрийг хангах үйл ажиллагааний явцад гарсан алдааг үл хамааран үргэлжлүүлдэг.

Ангилал:Програмын алдаа
Цөмийн урвал

() ба дейтерий хоёр цөмийн урвалд орж, хүчтэй сэргээгдсэн завсрын бериллий-8() цөм  үүсгэж, тэр нь удалгуй хоёр альфа бөөм болон задарна. Протонуудыг улаан, нейтронуудыг цэнхэр бөмбөлгөөр тус тус үзүүлэв.]]

Цөмийн физик ба цөмийн химид, **цөмийн урвал** (, ) гэж, хоёр цөм, эсвэл цөм ба атомаас жижиг бөөм (уг цөмөөс гадна орших протон, нейтрон эсвэл өндөр энергитэй электрон) хоорондоо мөргөлдөн, анх процессыг эхлүүлсэн нуклидээс ялгаатай, нэг эсвэл түүнээс олон нуклидыг үүсгэх процессыг хэлнэ. Иймд цөмийн урвал нь хамгийн багадаа нэг нуклид нөгөөд шилжих хувиралт юм. Хэрвээ цөм нь өөр цөм эсвэл бөөмтэй харилцан үйлчлэлцсэн ч, цөм/цөмүүдийбиш харин ганзул юм.

Ер нь, цөмийн урвалд хоёроос олон бөөмүүд оролцож болох ч, гурав ба түүнээс олон бөөмүүд нэг цэгт уулзан мөргөлдөх магадлал маш бага юм. Энэ үзэгдэл тун ховор тохиолддог. Гурван биетийн цөмийн урвалын ойролцоо жишээ бол **triple alpha process** юм. Цөмийн урвал гэдэг ойлголт нуклидын хувиралтын үед хэрэглэдэг ба түүнийг цацраг идэвхт задралын аль ч төрөлд ашигладаггүй. Цацраг идэвхт задрал нь түүний тодорхойлолтын дагуу спонтан процесс юм.

Байгальд, цөмийн урвал нь сансрын туяа ба материйн хооронд явагдаж байдаг. Цөмийн урвалыг зохиомлоор явуулж цөмийн энергийг гарган авдаг ба урвалын хурдыг тохируулдаг.

## Бичиглэл ба тэмдэглэгээ 
Цөмийн урвалыг химийн тэгшитгэлтэй нэгэн адилаар харуулж болох ба түүний хоёр талын инвариант жин тэнцүү байхаас гадна, бөөмүүдийн хувиралт, зохих хадгалагдах хуулиудад захирагдана. Жишээ нь, цэнэг хадгалагдах хууль, барионы тоо хадгалагдах хууль (атомын нийт жингийн тоо). Цөмийн урвалын тэгшитгэлийг дараах байдлаар харуулна:

Дээр дурдсаны дагуу, урвалын хоёр талын инвариант жинг тэнцүүлэхэд, асуултын тэмдгийн оронд цэнэгийн тоо 2-той, жингийн тоо 4-тэй цөм байх ба энэ нь гелий-4 юм. Тэгвэл бүрэн тэгшитгэл: 

хялбарчилбал:

болно.

Цөмийн урвалыг дээрхээс гадна хялбаршуулсан бичиглэлээр илэрхийлдэг. Жишээ нь, A(b,c)D гэдэг нь A + b → c + D. Ерөнхий хэрэглэгддэг бөөмүүдийг дараах байдлаар товчилдог: p - протон, n - нейтрон, d - дейтерон, α - альфа-бөөм буюу гелий-4, β - бета бөөм буюу электрон, γ - гамма квант буюу фотон, г.м.. Тэгшитгэлээр үзүүлсэн цөмийн урвалыг товчилсон хэлбэрээр, Li-6(d,α)α гэж бичнэ.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Цөмийн физик
Хоббит - Санаандгүй Аялал

1937 онд хэвлэгдсэн Ж.Р.Р.Толкейний үлгэрийн зохиол "Хоббит" номоор 2012 онд найруулагч Питер Жаксон гурван цуврал киноны эхний хэсэг болох "Хоббит - Санаандгүй Аялал" үлгэрийн киног бүтээжээ. Энэ киноны 2-р анги "Смогийн Сүйрэл" 2013 онд, 3-р анги "Дахин Ирсэн нь" нэртэйгээр 2014 онд гарах болно. Эдгээр кинонууд Жаксоны өмнө гаргасан "Бөгжний Эзэн" киноны өмнөтгөл болох юм. Киноны үйл явдал нь Бөгжний Эзэн үлгэрийн үйл явдлаас 60 жилийн өмнө Дунд Тивд өрнөж байгаагаар эхлэнэ. Гандалф мэргэн Билбо Баггинсийг ятгаж 13 одойг даган Дунд Тивийн Ганцаардлын уулыг Смог луунаас эргүүлэн эзлэн авах тухай үйл явдал өрнөнө. Кино Шинэ Зеландад 2012 оны 11 сарын 28-нд эхэлж гарч олон улсад 2012 оны 12 сарын 12-нд гарсан юм. 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:2012 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Британийн кино
Ангилал:Шинэ Зеландын кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Ангилал:Адал явдалт кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Жон Толкин
Ангилал:Тулаант кино
Массив

**Массив** буюу **Хүснэгт** нь олон элементийг өөртөө агуулах, элементүүд нь тус бүр индексээр илэрхийлэгдэх энгийн өгөгдлийн бүтэц юм. Тм

Ангилал:Өгөгдлийн бүтэц
Чуй Гуан-хёнь

**Чуй Гуан-хёнь** (дуудлага нь [чуэ-гуанъ хёонь], латин үсгээр Choi Gwang-Hyeon) — жүдо барилдааны 60 кг жингийн Ази тивийн хошой (2011, 2012) аварга, Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Сергей Лим

**Сергей Лим** (1987 оны 11 сарын 26-нд төрсөн) — жүдо барилдааны 66 кг жингийн Ази тивийн аварга (2012), Казахстан улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:Казахстаны жүдоч
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Дильшод Чориев

**Дильшод Чориев** (латин үсгээр Dilshod Choriev) — жүдо барилдааны 90 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл медальт (2009), Ази тивийн аварга (2012), ААШТ-ий хошой мөнгө (2009-2010), нэг хүрэл медальтай [[Узбекистан] улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:1985 онд төрсөн
Ангилал:Узбекистаны жүдоч
Ангилал:Узбекчүүд
Рамзиддин Саидов

**Рамзиддин Саидов** (латин үсгээр Ramziddin Sayidov) — жүдо барилдааны 81, 100 кг жингийн Ази тивийн гурван удаагийн аварга (2004, 2011, 2012), Азийн наадмын хошой (2006, 2010) хүрэл медальтай Узбекистаны жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Рамзиддин Саидов 

Ангилал:Узбекистаны жүдоч
Ангилал:Жүдогийн азийн аварга
Ангилал:Узбекчүүд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Мөнхбатын Уранцэцэг

**Мөнхбатын Уранцэцэг** — жүдо барилдааны 48 кг жингийн Дэлхийн аварга (2013), ДАШТ-ий мөнгө (2017), хошой хүрэл медальт, Ази тивийн аварга (2012), ААШТ-ий хошой хүрэл медальт (2009, 2013), Токиогийн олимпын хүрэл медальт (2021) Монгол улсын эмэгтэй жүдоч.

## Намтар
М.Уранцэцэг Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо суманд төрж өсчээ. Эцэг Мөнхбат нь сумандаа үндэсний бөхөөр барилдаж түрүүлж байсан бөхийн удамтай Уранцэцэг багаасаа барилдаж өсчээ. 2006 онд "Женко" клубын тамирчин болсон, энэ үеэр Уранцэцэг өсвөрийн шатны тэмцээнүүдэд ордог байв. 2008 онд жүдогийн насанд хүрэгчдийн улсын аваргад оролцож түрүүлээд алтан медаль авсан. 2009 онд үндэсний шигшээ багийн тамирчин болсон. Эх Цэрмаа нь түүнийг жингээ барих хоолоо зохицуулахад нь голчлон оролцож дасгалжуулдаг байна. 

## Жүдогийн хичээлэлт
Дасгалжуулагч Х.Эрдэнэт-Од Уранцэцэгийг сүүлийн жилүүдэд дасгалжуулсан.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Мөнхбатын Уранцэцэг 

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Самбын дэлхийн аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн аварга
Ангилал:Монголын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Монголын жүдогийн улсын аварга
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2020 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Баян-Овоогийн (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Нишида Юка

**Нишида Юка** (японоор 西田 優香 - nishida yuka, англи мэтийн латин үсгээр Yuka Nishida) — жүдо барилдааны 52 кг жингийн ДАШТ-ий алт (2010), мөнгө (2011), хүрэл (2007) медальт, Япон улсын эмэгтэй жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Нишида Юка 

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн аварга
Ангилал:Кагошима мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Анхдугаар 5 жилийн төлөвлөгөө

Дайн дууссаны дараа улс орныхоо Тусгаар тогтнолыг хамгаалахын тулд, хөгжүүлэх гэж тав таван жилээр төлөвлөж эхэлсэн.
Сөрөг тал:
Ардын аж ахуйтны мал өсгөх сонирхолыг бууруулж,малчдыг үгүйрүүлэн хоосруул,ялтай малаас салахыг эрмэлзэж байсан
Эерэг тал:
1949 онд оросын Наушка өртөөнөөс 400 гаруй km төмөр зам байгуулав.
1951 онд Багшийн их сургуулийг байгуулав.
1950 онд БНМАУ-ын төрийн дуулалтай болов.
Шинээр цэцэрлэг,сургууль,эмнэлэг байгуулагдав.
Ихэнх аймгийн төвийг цахилгаанжуулж,аймгуудийг Нийслэл Улаанбаатартай,нилээд сумыг аймгийн төвтэй телефон харилцаатай болгов.
Аймаг бүрт авто бааз байгуулав.
Аймгуудын хөгжилд театр чуулга байгуулав.
Аймаг дундын эмнэлэг байгуулав.
Бүх төрлийн эмийг 5 жилд 50 хувиар буулгуулав.
Ардын аж ахуйтныг үүсгэсэн

Ангилал:БНМАУ-ын түүх
Ангилал:Социализм
Эбинүма Масаши

**Эбинүма Масаши** (1990 онд төрсөн) — Японы **жүдочин**. Дэлхийн гурван удаагийн аварга.

## Тамирчин 
Эбинүма Масаши жүдо барилдааны 66 кг жингийн дэлхийн гурван удаагийн аварга (2011, 2013, 2014) юм. 

Мөн 2012, 2016 оны олимпын хүрэл медальтай. Лаша Шавдатуашвили, Ань Ба-үль нар түүнийг зогсоож байв.

## Хувь хүн 
Эбинүма Масаши 1990 оны 2 сарын 15-нд Япон улсын Точиги аймгийн Ояма хотод төрсөн. Ахыгаа дагаж 5 настайгаасаа жүдогоор хичээллэсэн. Аймгийнхаа Ночи дэвжээнд Такато Наохисагийн хамтаар бэлтгэгджээ. Мэйжи их сургуулийг төгссөн. 2014 онд гэрлэсэн. 

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: *Masashi Ebinuma* 

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Жүдогийн универсиадын аварга
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Точиги мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Хөхнуур муж

**Хөхнуур** (хятадаар 青海 - Чинхай, монгол бичгээр хүхэнагур, англиар Qinghai) — БНХАУ-ын муж. 721,000 км² (4/33) газар нутагт нь 2010 онд 5,626,722 хүн (30/33) амьдарч байсан. Хүн амын 54%-ийг Хятад үндэстэн, 21%-ийг Төвөд үндэстэн, 16%-ийг Хотон үндэстэн, 4% - Монгор ястан, үлдсэн 5%-ийг бус ард түмэн бүрдүүлж байдаг. Мужийн хүн амын 1.8%-ийг эзлэн 2005 оны байдлаар 86 мянга орчим Монгол үндэстэн амьдарч байгаа. Тэднээс Хэнаний гэх гучаад мянга нь монгол хэлээ гээсэн, Хөх нуурын  баруун тал, Цайдамд байгаа (Дээд Монголчууд ч гэж бас хэлдэг) үлдсэн хэсэг нь монгол хэлээ гээгээгүй, голцуу мал малладаг. Төв нь Шинин хот.

## Түүх 
## Засаг захиргааны хуваарь 
Хөхнуур муж дотроо аймгийн энтэй 2 зүйлийн 8 нутаг болж хуваагдана.

## Эх сурвалж
## Гадаад холбоос
* Хөхнуур мужийн засгийн явдлын сүлжээ


Ангилал:Хятадын муж
Нишияма Дайки

**Нишияма Дайки** (японоор 海老沼 匡 - ebinuma masashi, англи мэтийн латин үсгээр Daiki Nishiyama - Дайки Нишияма) — жүдо барилдааны 90 кг жингийн ДАШТ-ий хошой мөнгөн (2010, 2011) медальт, Япон улсын эрэгтэй жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Нишияма Дайки 

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Хирошима мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Тэсийн гол

**Тэсийн гол** нь Хөвсгөл аймгийн нутаг Булнайн нуруунаас эх аван 550 км урссаар Увс нуурт цутгадаг манай орны томоохон голуудын нэг бөгөөд ганц эх оронч гол юм. Учир нь тэсийн гол нь ОХУ-ын нутаг руу урсч гараад эргээд Монгол нутагт орж ирээд усаа Увс нуурт цутгадаг онцлогтой. Тэсийн гол нь адаг орчимдоо хэсэг хэсэг салаалж, тэр дагуудаа намаг, нуга, хужир, мараа, усан арал, бургасан шугуй бүхий өвөрмөц үзэсгэлэнтэй газар юм. Тэсийн гол нь эхэн ба дээд хэсэгтээ ой модтой уулын дундуур, доод ба адгийн хэсэгтээ хээр цөлөрхөг газраар урсана. Голын өргөн нь 120м, гүн нь 2.5 м, хурд 1.5 м/с хүрнэ. Тэсийн голын олон салаалсан хэсэгт улиасан төгөл, бургасан шугуй, тэмээн харганы ширэнгэ бүхий баруун Монголын хэв шинжийн алаг өвст үетэнт, улалжит нуга, алаг цоог төгөл бий.

Талбайн хэмжээ: 101000 га.

## Уур амьсгал 
Увс нуурын жилийн дундаж температур -40-аас –4.90С хүртэл, жилийн хур тунадас 100-200 мм ордог байна. Өвөлдөө хүйтэн, зундаа халуун хуурай учир эрс тэс уур амьсгалтай.

## Амьтан 
Тэсийн гол нь олон улсын ач холбогдол бүхий усны шувуудын өндөглөн зусдаг гол газар нутаг бөгөөд монгол улсын улаан номонд орсон ховор болон нэн ховор хотон, халбаган хошуут, хар өрөвтас, ямаан сүүлт нугас, гангар ба хуруут хун, релик цахлай, цасч дэглий, хээрийн галуу, тоодог, жороо тоодог, уран шувуу, усны цагаан сүлт бүргэд, хошуу галуу зэрэг оолон зүйлийн шувуудтай. Тэсийн голын шугуйд улаан номонд орсон ховордож байгаа зэгсний гахай, азийн минж, эрээн хүрнэ, усны булга, сибирийн гүлмэр, зэрлэг гахай, бор гөрөөс, буга, ойн солонго, ширх хөхтөн амьдардаг.

## Ой мод, ургамал 
Тэсийн голийн хөндий ой мод, ан амьтан байгалын онгон зэрлэг байдал хосолсон газар юм.Уг голын дагуу 32 зүйлийн бургас, улиас, хүс ургадаг. Манай орны чацарганы нөөц газар бөгөөд дэлхийн чацарганы 60 орчим хувийг бүрдүүлдэг.  Тошлой, хад, мойл, улаалзгана, нохойн хошуу зэрэг олон төрлийн жимс, жимсгэнэтэй. 

## Соёлын онцлог 
Халх, Баяд, эртний Киргизүүдийн үлдсэн омогууд ястанууд амьдардаг. Тэсийн голын дагуу омог отгоороо модон овоо бий болгон тахиж шүтэж ирсэн уламжлалтай. Мөн давсны орд, буулт ихтэй. Хурдан хүлэг хүчит бөхчүүдийн өлгий нутаг юм.

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын гол мөрөн
Ангилал:Завхан аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Тува орны гол мөрөн
Ангилал:Увс аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Увс нуурын усны систем
Чан Сон-ху

**Чан Сон-ху** (дуудлага нь [чанъ-сонъ  хуу], латин үсгээр Jang Sung-Ho) — жүдо барилдааны 100 кг жингийн олимпын наадмын мөнгө (2004), ДАШТ-ий мөнгө (1999), хүрэл (2001), Азийн наадмын алт (2006), мөнгөн (2002) медальт, Ази тивийн хошой (1999, 2005) аварга, Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:1978 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Нөмрөг гол

**Нөмрөг гол** ― Монгол орны нутаг дэвсгэрийн хамгийн зүүн цэг нь болох Соёлз уулын салбар Зараа Орч, Баянхээр зэрэг уулсаас авсан Бүрийн гол, Галтастайн гол, Болийн гол нийлэн Гурван голын бэлчир хэмээх үзэсгэлэнт газрыг бий болгох бөгөөд үүнээс цааш улам өргөсөн урсах гол. Энэ гол нийт 38 орчим км урсаад Халхын голтой нийлнэ. Халх, Нөмрөгийн сав газрын гол онцлог нь энэ газар нутаг байгалийн маш үзэсгэлэнт, онцлог шинжтэй тул энэ орчмын газрын унаган төрийг хадгалан хамгаалах, судлан шинжлэн зорилгоор Нөмрөгийн дархан цаазат газрыг байгуулсан байна. Дархан цаазат газрын нийт нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 312 мянган га бөгөөд энд жинхэнэ Амар мөрөн, Манжуурын гаралтай амьтан ургамлын төрөл зүйл тархсан байдаг.

## Цаашид үзэх
* Нөмрөгийн дархан цаазат газар

Ангилал:Дорнод аймгийн газар зүй
Ангилал:Монголын гол мөрөн
И Вонь-хи

**И Вонь-хи́** (дуудлага нь [и-вонь хий], латин үсгээр Lee Won-Hee) — жүдо барилдааны 73 кг жингийн олимп (2004), дэлхий (2003), Азийн наадам (2006), Ази тивийн (2003) аварга, Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ван Ги-чүнь

**Ван Ги-чүнь** (солонгосоор 왕기춘, дуудлага нь [ванъ-ги чүүнь], латин үсэгт хэвшсэн нь Wang Ki-Chun - үүнээс **Ван Ки-Чүн** гэх нь байдаг) — жүдо барилдааны 73 кг жингийн олимпын мөнгөн медальт (2008), дэлхийн хошой (2007, 2009) аварга, Азийн наадам (2010) болон Ази тивийн (2011, 2012) аварга, Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч. Ван Ги-чүнь 2007 онд Эльнур Мамедли, 2009 онд Ким Чол-сү хоёрыг дийлж дэлхийн аварга болжээ. Харин 2008 оны олимпод нөгөө Мамедлиг баралгүй мөнгөн медаль авсан. 2010 оны ДАШТ-ийн хагас шигшээд Акимото Хироюкид дийлдэж хүрэл медаль хүртсэнээс хойш дэлхий, олимпоос медальгүй буцсан. Энэ хооронд Азийн наадамд (2010) түрүүлж, ААШТ-ээс хоёр жил алтан медаль шүүжээ.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Ван Ги-чүнь 

Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн аварга
Ангилал:Жүдогийн универсиадын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Юнь Хёнь

**Юнь Хёнь** (солонгосоор 윤현, дуудлага нь [юнь хёонь], латин үсэгт хэвшсэн нь Yoon Hyun) — жүдо барилдааны 60 кг жингийн олимпын мөнгөн медальт (1992), ДАШТ-ий мөнгө (1989), хүрэл (1991) медальт, Ази тивийн аварга, Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.

Ангилал:1966 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
И Гё-вонь

**И Гё-во́нь** (солонгосоор 이규원, дуудлага нь [и-гё воонь], латин үсэгт хэвшсэн нь Lee Kyu-Won) — жүдо барилдааны 90 кг жингийн дэлхийн аварга (2009), Азийн аварга (2011), Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: И Гё-вонь 

Ангилал:1989 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ким Ми-жон

**Ким Ми-жо́н** (солонгосоор 김미정, дуудлага нь [ким-ми жоонъ], латин үсэгт хэвшсэн нь Kim Mi-Jung) — жүдо барилдааны 72 кг жингийн олимпын аварга (1992), ДАШТ-ий алт (1991), хүрэл (1993) медальт, Азийн наадмын аварга (1994), Өмнөд Солонгос улсын эмэгтэй жүдоч.

Ангилал:1971 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Чонь Ги-ён

**Чонь Ги-ён** (солонгосоор 전기영, дуудлага нь [чонь-ги ёонъ], латин үсэгт хэвшсэн нь Jeon Ki-Young) — эрэгтэй жүдо барилдаанаар 1993 оны ДАШТ-д 78 кг жинд, 1995, 1997 оны ДАШТ болон1996 оны олимпод 86 кг жинд аваргын алтан медаль хүртсэн Өмнөд Солонгос улсын жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Чонь Ги-ён 

Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Жүдогийн азийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
У Жинь-хёг

**У Жинь-хёг** (солонгосоор 오진혁, дуудлага нь [уу-жинь хёог], латин үсэгт хэвшсэн нь Oh Jin-Hyek) — 1981 онд улсынхаа Нуньсань хотноо төрсөн, 2012 оны олимпод хувийн харваанд алт, багийн харваанд Им Дун-хёнь, Ким Боб-минь хоёрын хамтаар хүрэл медаль хүртсэн Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй байт харваач. Тэрээр улсынхаа эрэгтэй харваачдаас олимпын наадмын хувийн харваанд түрүүлсэн анхны тамирчин юмсанжээ. 

## Эх сурвалж
* 2012 оны олимпод оролцогчдын танилцуулга: У Жинь-хёк 

Ангилал:Байт харвааны олимпын аварга
Ангилал:Байт харвааны дэлхийн аварга
Ангилал:Байт харвааны азийн наадмын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын байт харваач
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Фүрүкава Такахарү

**Фүрүкава Такахарү** (японоор 古川 高晴, дуудлага нь [фүрүкава такахарү], латин үсгээр Takaharu Furukawa, оросоор Такахару Фурукава) — 1984 онд Япон улсын Аомори аймагт төрсөн, 2012 оны олимпод хувийн харваанд У Жинь-хёкт шүүлгэж мөнгөн медаль зүүсэн Японы эрэгтэй байт харваач.

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Японы байт харваач
Ангилал:Японы олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:Байт харвааны азийн аварга
Ангилал:Япончууд
Виктор Рубан

**Ви́ктор Ру́бан** (украинаар Віктор Геннадійович Рубан, оросоор Ви́ктор Геннадьевич Ру́бан, латин үсгээр Viktor Ruban) — 1981 онд Зөвлөлт Украины Харьков хотноо төрсөн, 2008 оны олимпын хувийн харваанд Пак Гён-му, Баир Бадёнов нараас илүү ончтой байж алт, 2004 оны олимпод  багийн харваанд хүрэл медаль хүртсэн Украин улсын эрэгтэй байт харваач.

Ангилал:Украины олимпын оролцогч
Ангилал:Украины байт харваач
Ангилал:Украины олимпын аварга
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Байт харвааны олимпын аварга
Ангилал:Байт харвааны европын наадмын аварга
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Олександр Усик

**Александр Александрович Усик** (украинаар Олександр Олександрович Усик, дуудлага нь [олексаандр олексаандрович уусик], латин үсгээр Oleksandr Usyk) — 1987 онд Зөвлөлт Украины Симферополь хотноо төрсөн, 91 кг жингийн олимп (2012), дэлхийн (2011) аварга, Украин улсын эрэгтэй боксчин.

Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:Боксын европын аварга
Ангилал:Украины олимпын аварга
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Украины олимпын оролцогч
Ангилал:Украины боксчин
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Атомын жингийн нэгж

**Атомын жингийн нэгж буюу дальтон** (, ) — молекул, атом, цөм ба бөөмүүдийн жинг тодорхойлоход хэрэглэгддэг, жинг хэмжих системийн бус нэгж. **А.ж.н.** эсвэл **Da** гэж тэмдэглэдэг. Атомын жингийн нэгж (а.ж.н.) нь нүүрстөрөгчийн нуклидын жингээр илэрхийлэгддэг ба  нуклидын жингийн -тэй тэнцүү.

1960 онд ИЮПАП ба 1961 онд ИЮПАК албан ёсоор, англи хэлээр *atomic mass unit (a.m.u.)* эсвэл илүү тодорхой, *unified atomic mass unit (u.a.m.u.)* гэсэн томъёололыг нэвтрүүлсэн.

1997 онд ИЮПАК нэр томъёоны тайлбар толийн 2-р хэвлэлд а.ж.н.-ийн тоон утгыг дараах байдлаар тогтоосон:

1 а.ж.н. = 1,660 540 2(10) кг = 1,660 540 2(10) г

Граммаар илэрхийлсэн 1 а.ж.н.-ийн тоон утга нь Авогадрогийн тоотой урвуу харьцаатай, ө.х. 1/NA, молиор илэрхийлэгдвэл моль−1. Тухайн элементийн грамм/моль-оор илэрхийлэгдсэн моль массын тоон утга нь уг элементийн а.ж.н.-ээр илэрхийлсэн молекулын жингийн тоон утгатай ижил байдаг.

Бөөмсийн жин нь электрон-вольтоор  хэмжигддэг ба электрон-вольт ба а.ж.н. хёорыг хооронд нь шилжүүлэх коэффициентыг  дор үзүүлэв:

: 1 а. ж. н. = 0,931 494 028(23) ГэВ/*c*²;
: 1 ГэВ/*c*² = 1,073 544 188(27) а. ж. н.

Үүнд, *c* — гэрлийн хурд.

## Эх сурвалж
Ангилал:СИ-системтэй ашиглахыг зөвшөөрсөн нэгж
Ангилал:Цөмийн хими
Ангилал:Химийн нэгж
Ангилал:Хүндийн хэмжүүр
Ангилал:Атомын физик
Феликс Савон

**Феликс Савон** (испаниар Félix Savón Fabre, дуудлага нь [фээликс савоон], оросоор Фе́ликс Саво́н Фа́бре) — боксын 91 кг жингийн олимпын гурав (1992, 1996, 2000), дэлхийн зургаан (1986, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997) удаагийн аварга, нэг удаагийн ДАШТ-ий мөнгөн медальт (1999), боксын түүхэнд домог болж үлдсэн Куба улсын хүнд жингийн  эрэгтэй боксчин.

## Зураг

Зураг:Boxing at the 1987 Pan American Games.JPEG|1987 оны Пан-Америкийн наадмын дэвжээнээ
Зураг:Bundesarchiv Bild 183-1987-0328-005, Maik Heydeck, Felix Savon.jpg|1987 онд Германы боксчинтой нудрага зөрүүлж байгаа нь

Ангилал:Кубын боксчин
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:Боксын панамерикийн наадмын аварга
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Кубын олимпын оролцогч
Ангилал:Кубын олимпын аварга
Ангилал:Кубын боксын улсын аварга
Ангилал:Кубачууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Номүра Тадахиро

**Номүра Тадахиро** (японоор 野村 忠宏, дуудлага нь [номүра тадахиро], латин үсэгт хэвшсэн нь Tadahiro Nomura, оросоор **Тадахиро Номура**) — 1974 онд төрсөн, эрэгтэй жүдо барилдааны 60 кг жингийн олимпын гурав (1996, 2000, 2004), дэлхийн нэг (1997) удаагийн аварга Япон улсын жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Номүра Тадахиро 

Ангилал:Японы жүдоч
Ангилал:Японы олимпын аварга
Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Японы олимпын оролцогч
Ангилал:Нара мужийн хүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Сунь Тэ-жинь

**Сунь Тэ-жи́нь** (солонгосоор 손태진, дуудлага нь [сунь-тэ жийнь], латин үсэгт хэвшсэн нь Son Tae-Jin) — 1988 онд Кёнсань хотод төрсөн, 2008 оны олимпын 68 кг жингийн аварга Өмнө Солонгос улсын эрэгтэй тэквондоч. 

## Эх сурвалж
* Тэквондогийн дүн бүртгэл: Сунь Тэ-жинь 

Ангилал:Тэквондогийн олимпын аварга
Ангилал:Тэквондогийн азийн аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тэквондочин
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Гильермо Перес

**Гильермо Перес** (испаниар Guillermo Pérez Sandoval, оросоор Гильермо Перес Сандоваль) — 1979 онд улсынхаа Уруапан хотод төрсөн, 2008 оны олимпын 58 кг жингийн аварга Мексик улсын эрэгтэй тэквоньдуч. 

## Эх сурвалж
* Тэквоньдугийн дүн бүртгэл: Гильермо Перес 

Ангилал:1979 онд төрсөн
Ангилал:Мексикийн тэквоньдучид
2011 оны Азийн Жүдогийн АШТ

Жүдо бөхийн Ази тивийн аварга шалгаруулах 18 дугаар удаагийн тэмцээн 2012 оны 4-р сарын 5-наас 7-ны өдрүүдэд АНЭУ-ын Абу-Даби хотноо явагдсан. Алтан медалийн тоогоор Өмнөд Солонгос, Япон, медалийн тоогоор Өмнөд Солонгос тэргүүлжээ.

## Медаль хүртсэн тамирчид
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
## Медаль цуглуулсан орнууд
## Эх сурвалж
*Эрэгтэйн дүн
*Эмэгтэйн дүн

Ангилал:Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн
2010 оны Азийн наадмын жүдо барилдаан

2010 оны Азийн наадмын хүрээн дэх жүдо барилдааны аварга шалгаруулах тэмцээн 11-р сарын 13-наас 16-ны өдрүүдэд Гуанжоу хотын «Хуагун» тамирын ордонд явагдсан. 

## Медалийн хүртвэр
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
## Медальт орнууд
## Эх сурвалж
*Тэмцээний дүн

жүдо
Ангилал:Жүдо барилдааны тивийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд
Хуан Хи-тэ

**Хуан Хи-тэ** (солонгосоор 황희태, дуудлага нь [хуанъ-хи тээ], латин үсэгт хэвшсэн нь Hwang Hee-Tae) — 1978 онд Өмнө Чолла аймгийн Шиньань хошуунд төрсөн, эрэгтэй жүдо барилдааны 2003 оны дэлхийн аварга (-90 кг), 2006 (-90 кг), 2010 оны (-100 кг) Азийн наадмын аварга, Азийн АШТ-ий хошой (2009, 2011) мөнгөн медальт Өмнө Солонгос улсын жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Хуан Хи-тэ 

Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Ачааллыг тэнцвэржүүлэх

**Ачааллыг тэнцвэржүүлэх** (**load balancing**) нь компьютерын сүлжээний арга замд ажлын ачаалал хуваарилах, тууш олон тооны компьютерууд буюу компьютерын кластер, сүлжээний холбоосууд, боловсруулах төв нэгж, диск дривэрүүд болон бусад нөөцүүд,  оновчтой нөөцөд хүрч ачааллах, дээд зэргээр нэвтрүүлэх чадвар, маш бага хариу үзүүлэх хугацаа бас хэт ачаалахыг цуцлах юм. Ачааллыг тэнцвэржүүлэх нь зөвхөн нэг бүрэлдэхүүн хэсгийг ашиглахын оронд олон бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг ашиглаж найдвартай байдлыг нэмэгдүүлнэ.

Ангилал:Компьютерын сүлжээ
Ангилал:Сервер
Ангилал:Сүлжээний техник
Максим Раков

**Максим Раков** — 1986 онд Зөвлөлт Казахстаны Караганда хотод төрсөн, эрэгтэй жүдо барилдааны ДАШТ-ий 100 кг жингийн алт (2009), мөнгөн (2011) медальт, Азийн наадмын мөнгө хүрэл медальт, Ази тивийн аварга (2009), Казахстан улсын спортын гавьяат мастер жүдоч.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Максим Раков 

Ангилал:Казахстаны жүдоч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Киокушинкай

**Киокушинкай** () гэдэг нь японоор "Бодит үнэнийг эрэгчдийн нэгдэл" гэсэн утгатай бөгөөд босоогоор тулалддаг, бүрэн контакттай каратэгийн нэг төрөл юм.

Ангилал:Каратэгийн төрөл
Ангилал:Каратэгийн холбоо
Даваадоржийн Төмөрхүлэг

**Даваадоржийн Төмөрхүлэг** (1990 оны 9-р сарын 29-нд Өвөрхангай аймагт төрсөн) — Жудо барилдааны ААШТ-ээс алт (2013 онд 66 кг), мөнгөн (2011 онд 60 кг) медаль хүртсэн Монгол улсын эрэгтэй жүдоч. Монгол Улсын гавьяат тамирчин. 

## Намтар 
Түүний эцэг Чогжинмүнсэлийн Даваадорж нь Монгол улсын харцага цолтой, уран барилдаантай бөх хүн байсан. Тэрээр Лондон - 2012 олимпын их наадамд -60 кг-ын жинд, Рио Де Жанейро - 2016 олимпын их наадамд -66 кг-ын жинд эх орноо төлөөлөн оролцож байсан. 2014 онд БНСУ-ын Инчон хотод зохиогдсон Азийн зуны спортын 17-р наадамд -66 кг-ын жинд алтан медаль хүртсэн. 2015 оны Самбо бөхийн ДАШТ-ий алтан медаль.

2021 оны 11-р сарын 11-нд Монгол Улсын Гавьяат тамирчин цол хүртжээ.

Тэрээр Үндэсний бөхийн "Сумын заан" цолтой

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн талаар: Төмөрхүлэг, Даваадоржийн 

Ангилал:1990 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Марио Гёце

**Марио Гёце** (, 1992 оны зургаадугаар сарын 3-нд Мемминген хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Бавари Мюнхен болон Германы шигшээд тоглодог. Тэр 2014 оны  ДАШТ-ий шувтаргад Аргентины хаалганд 113 дахь минутанд хожлын цор ганц гоолыг оруулсан билээ.
## Замнал
Дортмундад 8 настайгаасаа хичээллэсэн Гёце Бундеслигийн анхны тоглолтоо 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Майнцтай хуурай тэнцэхэд Якуб Блашчиковскиг сэлгэн 88 дахь минутанд хийж байв. Дортмунд 2011-2012 онд Бундеслигт аваргалахад тэр тодорсон юм.

2013 оны дөрөвдүгээр сарын 23-нд Гёцег Бавари Мюнхен 37 сая еврогоор элсүүлсэнээ зарлав.
## Шигшээ
2010 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Германы шигшээд Шведтэй тоглоход сэлгээгээр гараалсан бол анхны гоолоо 2011 оны наймдугаар сарын 11-нд Бразилтай тоглоход 19 нас 68 хоногтойдоо оруулан шигшээн түүхэнд хамгийн залуу гоолдогчоор бичигдэв.

2014 оны ДАШТ-ий сонгонд дөрөв гоолдсон Гёце тэмцээний хэсэгт Португали (**4**:0), Ганатай (2:2) тоглоход нээлтийн гоолуудыг хийжээ. Улмаар шувтарганд Аргентинтай нэмэлт цаг сунгахад гоёмсог гоолыг оруулан шигшээн дөрөв дэх түрүүг авахад тусалсан юм.
### Шигшээн гоолууд
### Амжилт
;Боруссиа Дортмунд 
* Германы аварга (**2**): 2011, 2012
* Германы цомын эзэн (**1**): 2012
* **Нийт: 3 цом**
;Бавари
* Германы аварга (**1**): 2014
* Германы цомын эзэн (**1**): 2013/2014
* Германы супер цомын эзэн (**1**): 2013
* Клубүүдийн дэлхийн аварга (**1**): 2013
* Telekom-Cup тэмцээний аварга (**1**): 2013
***Нийт: 5 цом**
;Герман
* Европын аварга (17 насны ангилал): 2009
* 2012 ЕАШТ-ий хүрэл медаль
* 2014 оны ДАШТ-ий алтан медаль
;Хувийн
* Фриц Вальтерийн нэрэмжит медаль:2009
* Фриц Вальтерийн нэрэмжит медаль:2010
* Бундеслигийн нээлтийн гоол: 2010/2011
* Бундеслигийн бэлгэдлийн гарааны тоглогч: 2010/2011
* Алтан жаал шагналын эзэн: 2011
## Хувийн амьдрал
Гёце Германы Бавари мужийн Мемминген хотод төрсөн. Түүний аав Юрген Гёце нь Дортмундын Технологийн Их сургуулийн алдартай профессор хүн бол ах Фабиан Гёце Бохумд тоглодог. 
## Эшлэл
## Холбоос
*  
* 
* 
* 
* 

Ангилал:1992 онд төрсөн
Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч
Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч
Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч
Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Германчууд
2012 оны Азийн Жүдогийн АШТ

Жүдо бөхийн Ази тивийн аварга шалгаруулах 19 дугаар удаагийн тэмцээн 2012 оны 4-р сарын 27-ноос 29-ны өдрүүдэд Узбекистан улсын Ташкент хотноо тохиож өнгөрчээ. Тус тэмцээнд 26 орны 185 тамирчин цуглаж эрэгтэй, эмэгтэй тус бүр 7 жин болон багийн барилдаан төрлөөр бүгд 16 хос медалийн төлөө өрсөлдсөн. Өмнө Солонгосын баг 5 алтан медаль, Японы баг 15 медаль хүртснээрээ манлайлсан түүхтэй. Монгол улсаас 14 тамирчин оролцож 2 алт, 3 мөнгө, 5 хүрэл, бүгд 10 медаль түүж байв.

## Медалийн хүртвэр
### Эрэгтэй
### Эмэгтэй
## Медальт орнууд
## Эх сурвалж
* Тэмцээний дүн
* Тэмцээний дүн (багийн барилдаан)

Ангилал:Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Асхат Житкеев

**Асхат Житкеев**  — 1981 онд Зөвлөлт Казахстаны Талды-Курган хотод төрсөн, эрэгтэй жүдо барилдааны 100 кг жингийн олимпын мөнгө (2008), ДАШТ-ий хүрэл (2001) медальт, тивийн хэмжээний 3 алт, 1 мөнгө, 3 хүрэл медальт, Казахстан улсын спортын гавьяат мастер жүдоч, 2004 оны олимпын тугч, татар хүн.

## Эх сурвалж
* Жүдо бөхийн танилцуулга, дүн мэдээний сан: Асхат Житкеев 
* ЖИТКЕЕВ Асхат Расулович (орос.)
* Житкеев Асхат Расулович (орос.)

Ангилал:Казахстаны жүдоч
Ангилал:Казахстаны олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Татарууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Руслан Түмөнбаев

**Руслан Түмөнбаев** (, ) — 1986 онд Зөвлөлт Киргизийн Фрунзе (өнөөгийнхөөр Бишкек) хотод төрсөн, эрэгтэй сонгомол барилдааны 60 кг жингийн олимпын хүрэл (2008) медальт, Ази тивийн аварга (2008), Азийн наадмын хүрэл медальт, Киргиз улсын бөх.

Ангилал:Бөхийн азийн аварга
Ангилал:Киргизийн бөх
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Киргизийн олимпын оролцогч
Ангилал:Бишкекийн тамирчин
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Киргизүүд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Данияр Көбөнөв

**Данияр Көбөнөв** (, ) — 1982 онд Зөвлөлт Киргизийн Ысыккөл мужийн Саруу сууринд төрсөн, эрэгтэй сонгомол барилдааны 74 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл (2010), Азийн наадмын алт (2010), мөнгө (2006), хүрэл (2002), Ази тивийн хошой (2005, 2007) аварга, 2000, 2012 оны хоёр олимпод оролцсон Киргиз улсын бөх.

Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга
Ангилал:Бөхийн азийн аварга
Ангилал:Киргизийн бөх
Ангилал:Киргизүүд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Археологийн соёл

**Археологийн соёл** гэдэг нь зөвхөн нэг газраас олдсон эсвэл нилээдгүй хэмжээний нутагт хэсэг хэсгээрээ тархсан, нэг цаг үед хамаарагддаг, шинж төрхийн хувьд хоорондоо ижил төстэй, бусад газраас илэрсэн эд өлгийн олдворуудаас ялгарах онцлог шинжтэй эртний түүхийн цогц дурсгал юм. Тодорхой нэг газраас буюу /уулнаас, уулын хөндийгөөс г.м/ олдсон археологийн соёлын тоонд Ноён уулын булш ордог ба харин Ноён уулын соёл нь өөрөө Хүннүгийн археологийн соёлд багтдаг. Чулуун зэвсгийн үеийн Мойлтын амны соёл нь мөн ийм хэсэгхэн газарт олдсон соёлын жишээ болдог. Орчин үеийн үндэстэн угсаатан үүсээгүй байх үеийн чулуун зэвсгийн соёл хэдийгээр хоорондоо холбоогүй мэт шинжтэй, олдсон газрынхаа нэрээр нэрлэгдсэн байх боловч ойролцоо газруудаас буюу нэг орноос олдсон соёлуудыг ажин үзэхэд ижил төстэй шинж байх тул энэ нь нэг угсаа гаралтай буюу нэг газар бөөгнөрөн амьдарч байсан хүмүүс аажим аажимаар тархан суурьшихдаа өөрсдийнхөө соёлыг очсон газар бүртээ үлдээж байсны гэрч болдог. Ийнхүү өргөн уудам нутагт тархсан археологийн соёл бол дөрвөлжин булшны соёл бөгөөд чулуун зэвсгийн сүүл, хүрэл зэвсгийн үед угсаатны ялгаа улам илүү тодрон ялгарч орчин үеийн үндэстэн угсаатнуудын өвөг угсаатнууд задарч олон тооны бие даасан үндэстнүүдийг үүсгэж үүнийг дагаад олон тооны археологийн соёл үүссэн нь тухайн угсаатны таних тэмдэг болж өгчээ. Тухайлбал Алтайн өвөг угсаатан одоогоос хэдэн 1 000 жилийн үед задарснаар Монгол, Түрэг, Манж-Тунгус гурван угсаатан үүсч тус тусыг онцлог соёлыг үүсгэсэн ба Монголчууд сонгодог нүүдлийн мал аж ахуйг эрхэлж Манж-Тунгусууд хагас нүүдлийн ба ан агнуурын аж ахуйг эрхлэх болсон нь археологийн судалгаагаар батлагддаг. Археологийн соёл нь эртний хүмүүсийн амьдрал ахуй, эртний улс, овог аймгуудын үүсэл хөгжил, мандан бууралт, үндэстэн угсаатнуудын гарал үүсэл, нүүдэл суудал, тархалтийг тогтоох болон бичгийн сурвалжид тэмдэглэгдсэн зүйлсийг батлах, тэмдэглэгдээгүй буюу товчхон тэмдэглэгдсэнийг хайж олох, тодруулахад чухал ач холбогдолтой юм.

Ангилал:Археологийн мэргэжлийн нэр томьёо
Алексей Крупняков

**Алексей Крупняков** (оросоор Алексей Игоревич Крупняков, латин үсэгт хэвшсэн нь Aleksey Krupnyakov) — 1978 онд Зөвлөлт Оросын Калининград хотод төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 96 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл (2005), Азийн наадмын мөнгө (2002), хүрэл (2006) медальт, Ази тивийн аварга (2007), Киргиз улсын бөх.

Ангилал:Бөхийн азийн аварга
Ангилал:Киргизийн бөх
Ангилал:Киргизүүд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Дильшод Мансуров

**Дильшод Мансуров** — 1983 онд Зөвлөлт Узбекистаны Ташкент хотод төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 55, 63 дэлхийн хошой (2003, 2005) аварга, бас нэг хүрэл (2009) медаль зүүж чадсан, Азийн наадмын гурван удаагийн (2002, 2006, 2010) болон Ази тивийн (2005) аварга, Узбекистан улсын бөх.

Ангилал:Узбекистаны бөх
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Узбекистаны олимпын оролцогч
Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Узбекчүүд
Програмчлагдсан оролт гаралт

thumb|right|Санах ойн энгийн бүтэц
**Програмчлагдсан оролт гаралт** буюу **Programmed input/output**, **PIO** нь холбогдсон төхөөрөмж болон төв процессорын байгууламжийн хооронд өгөгдөл болон мэдээлэл дамжуулах хэрэглэгдэнэ. Програмчлагдсан оролт гаралтын төхөөрөмж нь төв процессорын байгууламжийн програм хангамжийг өгөгдөл дамжуулахад бэлэн болгож оролт гаралтын хаяглалтыг өгдөг. Үүнийг Direct Access Memory буюу DMA буюу санах ойн чиглүүлсэн хандалт гэж нэрлэнэ.
Хүмүүсийн хамгийн сайн мэдэх програмчлагдсан оролт гаралтын хэрэглээ бол энгийн ширээний компьютерийн ATA интерфейс юм. Хэд хэдэн DMA загварын тусламжтайгаар ATA интерфейсийн загвар тодорхойлогдоно.

Энгийн компьютерт хэрэглэгддэг хуучин төхөөрөмжүүд нь мөн PIO-г хэрэглэдэг бөгөөд үүнд хуучин цуваа портууд, PS/2 гар болон хулганы портууд, хэрэглээнд нилээн дээр үеэс нэвтэрсэн MIDI портууд, завсарлагын хугацаа болон өөр бусад олон сүлжээний интерфейсүүд багтана.

## ATA интерфейс дахь PIO загвар
DMA –ийн бүтэц, зохион байгуулалт үүсэх хүртэл PIO зөвхөн боломжит л арга барил төдий байсан. Олон тооны электрон сигнал нь загварын хувьд өөр боловч адилхан төстэй тал байдаг. Төв процессорын байгууламж ийн өгөгдөлийг хүлээн авах, өгөгдөлийг шилжүүлэх зэргийг PIO л гүйцэтгэнэ.

Ангилал: Үйлдлийн систем
Механик Процесс

**Механик Процесс** нь үйлдлийн системийн удирдлага доор компьютерийн нөөцөөр (санах ой,хугацаа гэх мэт)тусгайлан хангагдсан процесст гүйцэтгэх ажлыг хэлнэ. Процессын төлөв өнөөдөр хэрэглэгдэж буй компьютерууд дийлэнх нь IBM загварын архитектуртай, multiprogramming, multitasking горимд ажилладаг Microsoft компаний Windows төрлийн үйлдлийн системийг ашиглаж байна. Multitasking (multiprocessing) буюу олон процессын горимд процесс нь дараах гурван байдлын аль нэгээс нөгөөд үргэлж шилжин байдаг.-ИДВЭХТЭЙ ТӨЛӨВ, -ХҮЛЭЭЛТИЙН ТӨЛӨВ, -БЭЛЭН ТӨЛӨВ.Процессд  шаардлагатай  нөөц,  орчин  бүгд байгаа боловч төв процессорыг өөр процесс эзэмшсэн байгаа байдал. Нэг цөмт процессорын архитектурын хувьд mухайн нэг агшинд ИДВЭХТЭЙ байдалд ганцхан процесс байх боломжтой бол ХҮЛЭЭЛТИЙН, БЭЛЭН байдлуудад хэд хэдэн процесс жагсаалт үүсгэн байралдаг. Процесс нь ямар нэгэн програм эсвэл програмын нэг хэсэг байж болно. Цаг хугацаа, компьютерийн нөөцийг бүрэн ашиглах, түүнчлэн олон хэрэглэгчийн олон даалгаварыг нэг процессорт зэрэг гүйцэтгэх зорилгоор multiprograming болон multitasking горимуудыг нэвтрүүлжээ.
Реваз Миндорашвили

**Реваз Миндорашвили** (гүржээр რევაზ მინდორაშვილი, оросоор Реваз Миндорашвили, латин үсэгт хэвшсэн нь Revaz Mindorashvili) — 1976 онд Зөвлөлт Гүржийн Гуржаани хотод төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 84 кг жингийн олимп (2008), дэлхий (2005), Европын (2003) аварга, ДАШТ-ий мөнгө (2006), хүрэл (2003) медальт, Гүрж улсын бөх.

Ангилал:1976 онд төрсөн
Ангилал:Гүржийн бөх
Ангилал:Гүржийн олимпын аварга
Ангилал:Гүржүүд
Шариф Шарифов

**Шариф Шарифов** (азер. Шәриф Шәрифов) — 1988 онд Зөвлөлт Оросын Дагестан орны Гунух гацаанд төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 84 кг жингийн олимп (2012), дэлхийн (2011) аварга, ДАШТ-ий хүрэл (2009) медальт, Азербайжан улсын бөх, авар хүн.

Ангилал:Азербайжаны бөх
Ангилал:Бөхийн олимпын аварга
Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Азербайжаны олимпын аварга
Ангилал:Азербайжаны олимпын оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2020 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Азербайжанчууд
Ангилал:1988 онд төрсөн
Билял Махов

**Биля́л Ма́хов** (дуудлага нь [биляал маахов], оросоор Билял Валерьевич Махов, латин үсэгт хэвшсэн нь Bilyal Makhov) — 1987 онд Зөвлөлт Оросын Кабардино-Балкар орны Нальчик хотод төрсөн кабард хүн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 120 кг жингийн олимпын (2012) хүрэл медальт, дэлхийн гурван удаагийн  аварга (2007, 2009, 2010), Европын аварга (2010), Орос улсын бөх.

Ангилал:Бөхийн олимпын аварга
Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Бөхийн европын аварга
Ангилал:Оросын бөх
Ангилал:Оросын олимпын аварга
Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Буган чулуун хөшөө

хотын ойр орших Буган хөшөө.]]

**Буган чулуу** нь Хүрэл зэвсгийн үед бичиг үсэггүй байх үед босгосон чулуун хөшөө бөгөөд ихэнх нь Монголд, бусад нь Төв Азийн баруун хэсгээр байдаг. Өндөр нь 1.5-7.5 м байх ба голчлон зүүн зүгт хандсан нь нарыг шүтэх үзэлтэй холбоотой. Дээр нь тамгатай төстэй тэмдгүүд бий. Гонзгой чулууг засч ихэнхдээ сүрлэг бугыг уран гоёмсгоор, загварчлан дүрсэлдэг учраас "буган хөшөө" хэмээн нэрлэдэг.

2023 оны 9-р сард ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн хорооны 45-р ээлжит чуулган болж Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дэх Буган чулуун хөшөөг дэлхийн өвд бүртгэхээр шийдвэрлэсэн болно.

## Буган чулуун хөшөөний ангилал 
### Монгол дахь сонгодог загварт буган чулуу
Хөшөөн дээрх буга зэрэг амьтныг илүү гоёмсог, өвөрмөц маягаар дүрсэлснээрээ бусад төрлөөсөө ялгардаг ба бугыг нисэж буйгаар дүрсэлдэг юм.

### Скиф-Баруун Евразийн
Дундуураа 2 зураастай, мөн дугариг хүрээнүүдийг сийлсэн байдаг.

### Саян-Алтайн
Саян-Алтайн загвартай буган чулуун хөшөөн дээрх амьтдын хөл нугараагүй шулуун байдаг, бугын дүрсийг өөрчлөлгүйгээр бодитоор дүрсэлдэг зэрэг олон шинжээрээ Баруун Евразийн буган чулуутай төстэй. Бар, гахай, буга, шувуу, мэлхий зэрэг амьтныг дүрсэлсэн байдаг

## Гарал үүсэл 
Одоогоос 3000 жилийн өмнө киммерийчүүд анх босгосон, эсвэл 1500 орчим буган чулууны ихэнх нь буюу 1341 нь Монголд байдаг тул Монголд үүссэн гэсэн 2 хувилбар байдаг.

Мөн буган чулуу дөрвөлжин булштай биш хиргисүүрийн соёлд хамаарагдах ба буган чулуу босгох заншил баруун зүгээс Монголд нэвтэрсэн гэсэн өөр нэг онол бий. Буган чулууг гол төлөв дөрвөлжин булшны баруун урд буланд босгосон байдаг. Монгол нутгийн төв, баруун хойд, зүүн өмнөд хэсэгт өргөн тархсан байдаг.

Монгол орны буган чулуун хөшөөний олонх нь Архангай, Булган, Хөвсгөл, Баянхонгор, Завхан аймгуудын нутагт тохиолддог. Монгол улсын нутгаас бугын дүрс сийлсэн чулуун хөшөө 550 гаруй олджээ. Энэ хөшөө нь баатар дайчин эрэгтэйчүүдэд зориулсан дурсгал бөгөөд түүнийг өвч бүрэн зэвсэгтэй нь дүрсэлсэн байдаг. Зарим хөшөөний дээд хэсэгт нар сар байдаг. Ер нь нар сар гал гурван дүрс нь нүүдэлчдээс суурьшмал Нанхиад зэрэгт дэлгэрсэн гэж түүх сударт байдаг бөгөөд Төв Азийн унаган гаралтай дүрслэл зүйл юм.   

## Нэмж унших
*Археологийн соёл
*Дөрвөлжин булшны соёл
*Монголчуудын гарал үүсэл
*Хүрэл зэвсгийн үе

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
*Буган чулуун хөшөө  Sonin.MN
*МОНГОЛЫН БУГАН ЧУЛУУН ХӨШӨӨН ДЭХ ЗАРИМ ДҮРСЛЭЛИЙН УТГЫН ТУХАЙ 

Ангилал:Буга урлагт
Ангилал:Монголын археологи
Ангилал:Менгир
Ангилал:Хүрэл зэвсгийн үе
Ангилал:Шинжаан
Ангилал:Хүрэл зэвсгийн үеийн археологийн соёл
Төр гэрэлт

**Төр гэрэлт ** (1782–1850; 68 насалсан) – 1820–1850 онд төр барьсан Чин улсын наймдугаар **хаан**, манж хүн байв.

## Бага нас 
1782 онд манж Чин улсын нийслэл Бээжин дэх хааны ордон Бор хотод хожмын Сайшаалт ерөөлт хааны хитара овгийн манж хатнаас (хожмоо Шяошуруй хатан) Мяньнин (хожим Миньнин гэсэн) хэмээх хүү төрсөн нь Төр гэрэлт хаан байв. Хааны хоёрдугаар хүү боловч насанд хүрсэн ахмад хүү нь байжээ. Мяньнин 9 настайдаа буга агнаж Тэнгэрийн тэтгэсэн хаан өвгөө гайхшруулж, 1813 онд Бор хотод халдсан Цагаан лянхуа бүлгийн алуурчдыг зогсоож нэр хүндээ өсгөсөн.

thumb|Гэр бүлийн хамт
thumb|Цэрэг дайчдын хамт

## Эзэн хаан 
Сайшаалт ерөөлт хаан 1820 онд зуурдаар өөд болоход 38 настай Мяньнин агь Төр гэрэлт хаан болсон. Түүний эл нэрийг манжаар *Доро элдэнгэ*, хятадаар *Даогуан* (*Daoguang*) гэдэг. 1850 онд нас бартлаа 30 жил хаанчилсан.

1820 оноос Шиньжянгийн баруун тал руу Кокандын Жахангир хожа довтолсоор 1826 онд Кашгар, Яркенд, Хотан хот босогчдын мэдэлд орсон. Дараа жил нь түүнийг урвагч нь барьж Бээжинд хүргэснээр бослогыг дарж авчээ.

1822 онд Шаньдун, 1830-1832 онд Гуандун, Хайнань, 1833 онд Сычуань, Хүбэй, 1835 онд Шаньси мужид бослого дэгдэж байсан бол 1832 оны Хүнаньд гарсан яо ардын, 1830-1833 оны Тайваний бослогыг дарах гэж зүдэрч байлаа.

Төр гэрэлтийн жилүүдэд хар тамхинаас болж Британийн худалдаачидтай зөрчилдөн Хар тамхины дайн дэгдэж 1842 онд Хонконгийн жаахан газрыг алдаж төгссөн ба Энэтхэгээс сикүүд Төвөдийн баруун тал руу амжилтгүй халдсан.

Өрнөдийн шаардлагыг дагасан гэрээ хийгдэж, улсын санхүү хямарчээ. 1850 онд  Түгээмэл элбэгт хаан ор залгасан.

## Гэр бүл 
* Эцэг  — Сайшаалт ерөөлт хаан — айсингиоро овогт
* Эх  — Шяошуруй хатан (1760–1797) — хитара овогт

### Хатан 
* Шяомучөн их хатан (?–1808) — ниохуру овогт
* Шяошэньчөн их хатан (?–1833)  — тунгия овогт
* Шяочуаньчөн их хатан (1808–1840) — ниохуру овогт
* Шяожинчөн их хатан (1812–1855)  — боржигин овогт
* Жуаншунь хатан (?–1867) — уяа овогт
* Тун хатан (? – 1877)  — сумуру овогт 
* Нара Овогт Хө татвар. (?–1881

### Хүүхэд 
;Агь 
# Ивэй (1808–1831, 23 насалсан) — нара овогт Хө хатнаас төрсөн
# Икан (1826–1827, 1 насалсан) — Шяожинчөн их хатны хүү
# Ичи (1829–1830, 1 насалсан) — Шяожинчөн их хатны хүү
# Ичу (1831–1861, 30 насалсан)  — Шяочуаньчөн их хатны хүү, хожмын Түгээмэл элбэгт хаан
# Ицун (1831–1889, 58 насалсан) — ниохуру овогт Шян хатнаас төрсөн, хожмын Тун ван
# Ишинь (1833–1898, 65 насалсан) — Шяожинчөн их хатны хүү, Гун ван
# Ишюань (1840–1891, 51 насалсан) — Жуаншунь эрхэм хатны хүү, Чунь ван. Бадаргуулт төр хааны эцэг
;Гүнж
# Туаньминь улсын гүнж (1813–1819, 6 насласан)
# (1825, 1 насласан)
# Дуаньшуань улсын гүнж (1825–1835, 10 насласан)
# Шоуань улсын гүнж (1826–1860, 34 насласан)
# Шоузан дэд зэргийн гүнж (1829–1856, 27 насласан)
# Шоуэнь улсын гүнж (1830–1859, 29 насласан) гэх мэт

Ангилал:1782 онд төрсөн
Ангилал:1850 онд өнгөрсөн
Ангилал:Чин улсын хаан
Ангилал:Манж үндэстэн
Ангилал:Айсингиоро
Махач Муртазалиев

**Махач Муртазалиев** (оросоор Махач Далгатович Муртазалиев, латин үсэгт хэвшсэн нь Makhach Murtazaliev) — 1984 онд Зөвлөлт Оросын Дагестан орны Кеди суманд төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 66, 74 кг жинд барилдаж олимпын хүрэл (2004) медаль зүүж, дэлхийн хошой (2005, 2007), Европын дөрвөн удаагийн аварга (2004, 2006, 2007, 2008) болсон, Орос улсын бөх, авар хүн.

Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Бөхийн европын аварга
Ангилал:Оросын бөх
Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1984 онд төрсөн