open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эсхил

**Эсхил** (, МЭӨ 525 - МЭӨ 456) нь Эртний Афины эмгэнэлт жүжгийн гурван оргилын нэг гэгддэг бөгөөд "Орестей" хэмээх бүтээлээрээ алдаршсан.

Афины орчимд язгууртны гэр бүлд мэндэлсэн тэрээр Марафоны тулалдаан, Саламисын тулалдаанд оролцож явжээ. Саламисын тулалдааны байдлыг өөрийн "Персүүд" жүжигтээ дүрслэн үзүүлсэн байдаг.

Дионист зориулсан баярын жүжгийн тэмцээнд 13 удаа түрүүлсэн.

Яст мэлхийг өндрөөс хад руу унагаж, хуягийг нь хагалан иддэг бүргэд түүний толгойг чулуутай андууран яст мэлхий унагаснаас болж нас барсан гэж ярьдаг.

## Бүтээлүүд 
Эсхил нь 90 гаруй жүжиг зохиосон гэдэг бөгөөд үүнээс 80 гаруйнх нь гарчиг одоогоор мэдэгдээд буй. Үүнээс бүтнээрээ олдсон 7 бүтээлийг доор дурьдав.
* Цовдлогдсон Прометей
* Персүүд
* Фивийн эсрэг долоон цэрэг
* Орестей - 3 хэсэгтэй:
** Агамемнон
** Гашуудаж буй эмэгтэйчүүд
** Энэрэлт дарь эхүүд
* Аврал хүссэн бүсгүйчүүд

## Мөн үзэх 
* Софокл
* Еврипид


Ангилал:Эртний Грекийн зохиолч
Ангилал:Эртний Грекийн утга зохиол
Ангилал:Эртний утга зохиол
Ангилал:Сицилийн хүн
Ангилал:Эртний Грекчүүд
Ангилал:МЭӨ 525 онд төрсөн
Ангилал:МЭӨ 456 онд өнгөрсөн
Шулуун (математик)

thumb|Хэрчим
[thumb|Шулууны [Хавтгайн координатын систем|хавтгайн координатын систем дээрх дүрслэл]]

**Шулуун шугам** эсвэл товчоор **шулуун** гэдэг нь геометрийн элемент  бөгөөд, төгсгөлгүй эгц үргэлжлэх, захын цэггүй, 0 өргөнтэй дүрс юм. Төгсгөлөг урт бүхий (2 захын цэг бүхий) шулууны хэсгийг **хэрчим**, нэг захын цэг бүхий шулууны хэсгийг **цацраг** гэдэг.

**Тодорхойлолт: ** Шулуун нь төгсгөлгүй урт, төгсгөлгүй нарийн болоод хоёр чиглэлдээ хязгаарлагдахгүй шугамыг шулуун гэж нэрлэнэ. Эхлэлтэй төгсгөлгүй шугамыг цацраг гэнэ. Эхлэл төгсгөлтэй шугамыг хэрчим гэнэ. Харин цэгийг тодорхойлолтгүй авч үздэг билээ.

## Ерөнхий ойлголт 
Евклидийн геометрт шулуун гэдэг нь тодорхойлолтгүй хэрэглэгддэг. Өөрөөр хэлбэл, "Шулуун гэж юу вэ?" гэсэн асуултад шууд хариулагдах тодорхойлолтыг ашигладаггүй, зөвхөн түүний шинж чанаруудыг дурьдсан теорем, аксиом, постулатуудыг ашиглан тодорхойлно.
# 2 ялгаатай цэгийг дайрсан шулуун цор ганц оршино.
# Нэг шулуун ба түүн дээр үл орших нэг цэг өгөгдвөл, өгөгдсөн цэгийг дайрсан, өгөгдсөн шулуунтай параллель шулуун цор ганцыг татаж болно.
Эдгээрээс "2 ялгаатай шулуун нь хамгийн ихдээ 1 цэгээр огтлолцоно" гэсэн шинж чанарыг хэлж чадна. Түүнчлэн 2 ялгаатай хавтгай нь хамгийн ихдээ 1 шулуунаар огтлолцдог.

Ерөнхий тохиолдолд шулуун ба хэрчим нь чиглэлгүй байдаг. Өөрөөр хэлбэл, *A* ба *B* цэгийг холбосон шулууныг *AB* гэж бичвэл, *AB* = *BA* болно. Эсрэгээр, хэрчимд чиглэл тогтоож болох бөгөөд тэр тохиолдолд *AB* ≠ *BA* гэж ойлгоно.

Евклидийн огторгуйд чиглэл бүхий хэрчмүүдийг, түүний эхлэлийн цэг ямар байхаас үл хамааран, чиглэл ба уртаар нь ангилсан ойлголтыг вектор гэдэг.

Евклидийн геометрт шулуун нь "эгц шулуун" үргэлжилсэн зүйл гэж тодорхойлолтгүйгээр ойлгодог ч яг үнэндээ тийм байх албагүй билээ. Муруй огторгуй дахь Евклидийн биш геометр дахь шулуун нь Евклидийн геометрт муруйж харагддаг.

## Шулууны тэгшитгэл 
Тэгш өнцөгт координатын систем өгөгдсөн 2 хэмжээст Евклидийн огторгуй *E*2-гийн хувьд аливаа шулуун нь 1-зэргийн тэгшитгэлээр илэрхийлэгдэнэ.
:L=\{(x,y)\mid ax+by=c\}

Ангилал:Геометр
Ангилал:Муруйнууд
Криптограф

**Крифтограф** () нь мэдээллийг нууцлах, нууцыг тайлах талаар судалдаг онол юм.

## Гадаад холбоос 
* International Association for Cryptologic Research
* Монголын криптологийн сайт


Ангилал:Хэрэглээний математик
Ангилал:Санхүүгийн технологи
Ангилал:Хийсвэр шинжлэх ухаан
Эконометрик

**Эконометрик** нь эдийн засгийн ухааны онолд тулгуурлан эдийн засгийн загварыг бий болгон, түүнийгээ статистикийн аргаар судалдаг шинжлэх ухааны салбар юм. Үүнд:

* Статистикийн онол
* Магадлалын онол
* Математик статистик
* Экономикс

*
Максим Горький

**Максим Горький** (, 1868 оны 3 сарын 28-1936 оны 6 сарын 18) нь Оросын зохиолч юм. Жинхэнэ нэр нь **Алексей Максимович Пешков**. Социалист реализмын үндэслэгч гэгддэг. Дэлхий дахинаа алдартай оросын зохиолч, сэтгэгчийн нэг билээ.

Ангилал:1868 онд төрсөн
Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч
Ангилал:1936 онд өнгөрсөн
Луужин

**Луужин** (англи. *Compass*, герман. *Kómpass,* орос. *Компас*) нь анх өдрийн гэгээтэй үед ертөнцийн зүг чигийг тодорхойлон заах зориулалттай соронзон үйлчлэлийн багаж юм. Анх Эртний хятадын Хань улсын анхны луужингууд нь эзгүй цөл газар баримжаа авах зорилгоор байгалийн соронзлогдсон төмрийн хүдэр болох шавар чулуугаар хийгдсэн байдаг байсан. Үүнийг 1044 онд хятадын цэргийн арга зүйн эрдэмтэн Зэн Гунляны хэвлүүлсэн судар номонд (хят. уламж. 武經總要, хялбар. 武经总要, пиньинь *wǔ jīng zǒng yào*, үгчилбэл: «цэргийн гол аргуудын нэгтгэл») дурдсан байдаг. Сүүлд хятадын Сүн улсын үед 1088 онд Шэнь Куо (хятад: 沈括; 1031–1095, англи. Shen Kuo) гэгч хятад хүн зохиолдоо боловсронгуй болгосон луужингийнхаа тухай дэлгэрэнгүй бичиж үлдээжээ. 

Хуурай луужин Дундад зууны Европ болон Исламын ертөнцөд 1300 оны орчим гарч эхэлсэн. Үүнийг 20-р зууны эхээр шингэнээр дүүргэсэн соронзон луужин орлуулсан байна. 

Өнөөгийн байдлаар олон төрлийн луужин байдаг байна: соронзон луужин, гироскоп луужин, уулны луужин, астрономын буюу одон орны луужин.

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Байршил тогтоох төхөөрөмж
Ангилал:Нислэгийн навигац
Ангилал:Усан тээврийн байршил тогтоогч
Ангилал:Шумбалтын тоноглол
Ангилал:Зэвсэгт хүчний хэрэглэл
Ангилал:Outdoor
Зуун жилийн ганцаардал

"**Зуун жилийн ганцаардал**" (испани. *Cien años de soledad*, англи. *One Hundred Years of Solitude*) нь Колумбийн алдарт зохиолч, Нобелийн шагналтан Габриель Гарсиа Маркесын бичсэн роман юм. 1967 онд анх Буэнос-Айрес хотод 8000 хувь хэвлэгдсэн ном. 2020 оны байдлаар 30 сая ширхэг ном зарагдаж, 35 гадаад хэлээр орчуулагдаад байгаа ном юм. 

Габриель Маркесын хамгийн алдартай бүтээл бөгөөд дэлхийн олон оронд бестселлер болж, чухам түүний нөлөөгөөр Латин америкийн уран зохиол дэлхийд дэлгэрсэн гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Маркес уг бүтээлээрээ 1982 онд Нобелийн шагнал хүртсэн бөгөөд 2002 онд Норвегийн Номын клуб "*Зуун жилийн ганцаардал*" романыг "Дэлхийн шилдэг 100 зохиол"-ын нэгээр нэрлэжээ.

"Зуун жилийн ганцаардал" зохиолыг Гарсиа Маркес 1965-1966 оны хооронд 18 сарын турш Мехико хотод бичжээ. Энэхүү бүтээлийн анхны санаа нь 1952 онд зохиолч өөрийн төрсөн Аракатака тосгонд эхийнхээ хамт очих үед гарсан гэдэг. Гарсиа Маркес анх шинэ романаа "Гэр" гэж нэрлэхээр төлөвлөж байжээ.

## Зохиолын тухай 
Хосе Аркадио Буэндиа ба Макондо тосгон болон түүний удмынхны 100 жилийн амьдралыг харуулсан зохиол юм. Үхэл ба амьдрал, хүсэл мөрөөдөл зэргийг зохиолдоо чадмаг хослуулж, Буэндиагийн гэр бүлийнхний ганцаардмал хувь заяаг дүрслэн үзүүлжээ. Буэндиaгийнхний зургаан үеийн амьдрал ид шид, уран зөгнөл, шашны эрс тэс уур амьсгал, хэрүүл тэмцэл, ололт амжилт зэрэг амьдрал дээр байж болох бүхий л зүйлсийг энэ зохиолд тусгасан болно. Энэ удмынхны эхнийх нь модонд хүлүүлж, эцсийнх нь шоргоолжинд идүүлж үхэх эмгэнэлт хувь тавилан хүлээж байна. Хайр харуусал хүний амьдралын тааж боломгүй хувь заяаг харуулна.

### Зохиолын баатрууд 
* Макондо сууринг үндсэлэгч **Хосе Аркадио Буэндиа** (модон дор олон жил ганцаараа өнгөрүүлсэн);
* **Урсула Игуаран** (хөгшрөөд хараагүй болж ганцаардсан);
* **Хосе Аркадио** болон **Ребека** (гэр бүлээ гутамшигт автуулахгүйн тулд хоёулаа тусдаа амьдрахаар явсан);
* **Амаранта** (насаараа гэрлээгүй ганцаараа амьдарсан);
* **Геринельдо Маркес** (Амарантагийн хайр болон тэтгэвэр хүлээсээр насаа барсан);
* **Пьетро Креспи** (Амарантагийн хайрыг аваагүй амиа хорлогч);
* **II Хосе Аркадио** (буудуулан алуулахыг хараад хэзээ ч хэнтэй ч харьцаанд оролгүй сүүлийн жилүүдээ өрөөнд түгжээстэй өнгөрөөсөн);
* **Фернанда дель Карпио** (12 настайдаа хатан хаан болохоор гэрээ орхиж явсан);
* **Рената Ремедиос «Меме» Буэндиа** (хүчээр эсэргүүцэлгүй, дуугүй сүмд амьдарсан);
* **Аурелиано Вавилонья** (хурандаа Аурелиано Буэндиагийн өрөөнд өөрийгөө түгжиж амьдарсан).

Эцэст нь ганцаардал бүх үеийнхэнд илэрч байсан гэж хэлж болно. Амиа хорлолт, хайр дурлал, үзэн ядалт, урвалт, эрх чөлөө, зовлон зүдгүүр, хориотой зүйлд тэмүүлэх зэрэг нь романы туршид олон зүйлийн талаарх бидний үзэл бодлыг өөрчилж, энэ ертөнцөд ганцаараа амьдарч, үхэхийг тодорхой харуулсан сэдэв юм.

## Монгол орчуулга 
Орчуулагч Г.Аким монгол хэл рүү орчуулан, уншигчдын хүртээл болгосон.

Ангилал:Колумбийн утга зохиол
Ангилал:Испани хэлээрх утга зохиол
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Роман
Ангилал:Габриель Гарсиа Маркесын бүтээл
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Функц (математик)

**Функц** нь юмс, үзэгдлийн хоорондын хамаарлыг илэрхийлсэн, математикийн ойлголт юм. Нэг буюу хэд хэдэн хувьсагчаас хамаарч, функцийн утга шийдэгдэнэ.

Байгаль нийгмийн юмс, үзэгдэл цөм хоорондоо уялдаа холбоотой бөгөөд нэг нь нөгөөгөөсөө хамаарч үргэлж хувьсан өөрчлөгдөж байдаг. Үүнииг математикт хийсвэрлэн илэрхийлсэн нь функц юм. Х-ямар нэгэн тоон олонлог, х  Х тоо бүрт ганц у тоо харгалзуулах f дүрэм өгөгдсөн байг. Тэгвэл Х тодорхойлогдох мужтай у=f(x) функц өгөгдлөө гэдэг. Энэ тохиолдолд у=f(x), х  Х буюу товчоор у=f(x) гэж бичдэг. Цаашид функцийн тодорхойлогдох мужийг D(f) гэж тэмдэглэх болно. у=f(x) байх ядаж нэг х  Х оршин байх тийм у-үүдийн олонлогийг функцийн утгын муж гэж нэрлээд E(х) гэж тэмдэглэнэ. Х-ийн өгөгдсөн утганд харгалзах у-ийн утгыг функцийн утга гэнэ. Функц өгөх хэд хэдэн аргатай танилцъя:

1. Функцийг томъёогоор өгч болно. Жишээ нь, 
у=5х+1 томъёо нь х-ийн өгсөн утгыг 5-аар үржүүлж нэгийг нэмэхэд у гарна гэсэн үг юм. Ингэж функцийг томъёогоор өгөх аргыг аналитик арга гэдэг.

2. Функцийг хүснэгтээр өгч болно. Жишээ нь,

гэж өгч болно. Энэ хүснэгтээс харахад х=2 гэсэн утганд у=5 гэсэн утга, х=4 гэсэн утганд у=9 гэсэн утга гэх мэт харгалзаж байна. Ингэж функцийг тодорхойлохыг хүснэгтийн арга гэнэ.

3. х ба у-ийн хоорондох хамаарлыг графикаар үзүүлсэн байвал функцийг графикаар өгөдлөө гэж ярьдаг. Өгсөн графикаас х-ийн тодорхой х=х0 утганд харгалзах у-ийг олохдоо: абсцисс тэнхлэгийн х0 цэгийг дайруулан энэ тэнхлэгт перпендикуляр шулуун татаж, өгсөн функцийн графиктай энэ перпендикуляр шулууны огтлолцлын цэгийг олж, энэхүү цэгийн ординатыг авахад энэ нь у-ийн утга болно.

Ангилал:Математикийн функц
Ангилал:Олонлогийн онол
Ангилал:Математикийн үндсэн нэр томъёо
Бүдүүн гэдэс

right | thumb | Бүдүүн гэдэс

Бүдүүн гэдэс нь хоол боловсруулах замын сүүлчийн хэсэг юм. Хоол тэжээлийн хольц бүдүүн гэдэс дундуур явах замдаа ус болон электролитүүд нь аажмаар шимэгдэн өтгөн ялгадас үүсдэг. Бүдүүн гэдэс 1,2-1,5 м урт ба голч нь мухар олгойн орчим 7,5 см ба цааш улам нарийсна. 
## Мухар гэдэс (Intestinum caecum) 
Бүдүүн гэдэсний хамгийн өргөн хэсэг. Аарцагны баруун хонхорт байна. 
### Өтөн унжлага (Appendix vermiformis) 
Өтөн унжлага нь мухар гэдэсний унжлага ба хүнд үлдэц эрхтэн юм. Салслаг бүрхүүл дор тунгалагийн зангилаа агуулдаг. Үүнээс үндэслэн мухар олгой үүсдэгийг хялбар ойлгож болно. “Хэвлийн бүйлсэн булчирхай” гэж ч нэрлэдэг. 
## Бүдүүн гэдэс (Colon) 
Бүдүүн гэдэс нарийн гэдэснээс дараахь анатомийн шинжүүдээр ялгагдана. 
* Бүдүүн гэдэсний шугам (Taeniae coli)
** Чацархайн шугам (Taenia mesocolica) 
** Сэмжний шугам (Taenia omentalis)
** Чөлөөт шугам (Taenia libera)
* Бүдүүн гэдэсний цүлхэн(Haustra coli)- цагираг болон дагуу ширхэгт булчингуудын үйл ажиллагааны үр дүнд үүснэ. Тиймээс байрлал болон хэмжээ нь байнга солигдож байдаг. 
* Бүдүүн гэдэсний өөхөн унжлага (Appendices epiploicae)
* Cаран хэлбэрийн хуниас(Plicae semilunares)
### Өгсөх бүдүүн гэдэс (Мамба) 
Мухар гэдэснээс элэгний баруун доод тал хүртэл. Өөрөөр хэлбэл бүдүүн гэдэсний баруун нугарал (flexura coli dextra)хүртэл. 
### Хөндлөн бүдүүн гэдэс (Colon transversum) 
Дэлүү хүртэл. Өөрөөр хэлбэл бүдүүн гэдэсний зүүн нугалаа(flexura coli sinistra)хүртэл.
### Уруудах бүдүүн гэдэс (Colon descendens) 
Өгсөн, хөндлөн, уруудах бүдүүн гэдэсийн ерөнхийд нь хүрээ жааз гэдэс гэж ч нэрлэж болно. 
### S хэлбэрийн (Colon sigmoideum) 
## Шулуун гэдэс (Rectum) 
12-16 см урт, 4 орчим см голчтой. Бага аарцагийн хөндийд байрлана.

Ангилал:Анатоми
Ангилал:Эрхтэн
Словак

**Бүгд Найрамдах Словак Улс** (словак. *Slovenská republika*) нь далайд гарцгүй, төв Европын улс юм. Баруун хилээрээ Бүгд найрамдах Чех улс болон Австри улсуудтай, хойд хөрш нь Польш, Унгар улстай урд талаараа, Украинтай зүүн талаараа тус тус хиллэнэ. Нийслэл - Братислав.   

Европын холбоо, НАТО, НҮБ-ийн гишүүн орон. 

Хүн ам нь 5 443 120 (2017 сар), газар нутаг -48 845 км². 

Албан ёсны хэл нь-словак хэл. Мөнгөн тэмдэгт нь-евро. 

Словак нь хэдийгээр хэл болон соёлоороо Чехтэй төстэй боловч түүхийн талаасаа хоорондоо ялгаатай. 10-р зуунд Их Моравийн уналтын дараа Словакууд Чехүүдээс ялгаатай нь бие даасан улс үүсгээгүй. 10-р зуунаас 1918 он хүртэл одоогийн Словакийн газар нутаг Унгарын вант улсын харъяалалд байсан. 19-р зууны үед Чех болон Словакийн сэхээтнүүдийн дунд "нэг ард түмний хоёр салаа" хэмээх үзэл дэлгэрч, улмаар нэгдэж 1918 оны 10 сарын 18-нд Чехословак улс бий болсон. 1993 оны 1 сарын 1-нд Словакууд өөрийн түүхэндээ анх удаа тусгаар тогтносон улс байгуулжээ.

## Төрийн байгуулалт 
Бүгд найрамдах Словак улсын төрийн тэргүүн нь бүх нийтийн шууд санал хураалтаар 5 жилийн хугацаатай сонгогддог ерөнхийлөгч юм. Гүйцэтгэх эрх мэдлийн дийлэнх нь Засгийн газрын тэргүүн буюу Ерөнхий сайдад байдаг юм. Түүнийг ихэвчлэн парламентын сонгуульд олонхи болсон нам буюу эвслийн удирдагч байдаг бөгөөд ерөнхийлөгч томилогддог юм. Гүйцэтгэх засаглал нь Бүгд Найрамдах Словак Улсын Засгийн газар юм. Засгийн газрын танхимын гишүүдийг Ерөнхий сайдын санал болгосноор Ерөнхийлөгч томилдог байна.

Словакийн хууль тогтоох дээд байгууллага нь 150 суудалтай нэг танхимтай Бүгд Найрамдах Словак улсын Үндэсний Зөвлөл юм. Үндэсний Зөвлөлийн төлөөлөгчдийг нэг тойргоор пропорциональ хэлбэрээр 4 жилийн хугацаатай сонгодог.

Парламентын гишүүдийн тавны гурав нь дэмжсэн тохиолдолд Ерөнхийлөгчийг огцруулах боломжтой байдаг ажээ. Ерөнхийлөгч сонгогдсоны дараа Засгийн газрын бодлогын мэдэгдлийг 1 сарын дотор гурван удаа батлахгүй бол парламентыг тараах эрхтэй байдаг. 

## Нутгийн Засаг захиргаа 
Бүгд Найрамдах Словак улс 8 мужид хуваагддаг байна. Үүнд:

# Братиславын муж (словак. *Bratislavský kraj*),
# Трнавын муж (словак. *Trnavský kraj*),
# Тренчины муж (словак. *Trenčiansky kraj*) ,
# Нитрианы муж (словацк. *Nitriansky kraj*),
# Жилины муж (словак. *Žilinský kraj*),
# Банскобистрицк муж (словак. *Banskobystrický kraj*) ,
# Прешов муж (словак. *Prešovský kraj*),
# Кошицкий муж(словак. *Košický kraj*).

Мужууд нь 79 дүүрэгт (2022 оны байдлаар) хуваагддаг байна. 

* Засгийн газрын албан ёсны цахим хуудас
* Аялал жуулчлалын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Далайд гарцгүй орон
Ангилал:Европын орон
Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн
Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Чад нуур

**Чад нуур** () нь Чад, Нижер, Нигери, Камерун улсуудын нутагт орших, Африк тивийн төв хэсгийн нуур юм.

Харамсалтай нь ган болон цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас талбай нь багасч буй.

## Ерөнхий ойлголт 
Тун гүехэн устай тус нуурын хамгийн гүн хэсэг нь дөнгөж 7м байдаг. Иймээс борооны улирал, халууны улиралд нуурын талбайн хэмжээ 2 дахин ялгаатай болдог.

Чад нууранд Шари зэрэг голууд цутгана.

## Ширгэж буй Чад нуур 
Европчууд тус нуурыг 1823 онд анх судалсан байна. Тэр үед дэлхийн хэмжээний том нуур байсан боловч сүүлийн 40 жилд талбай нь эрс багасч буй. 1960-аад онд 26,000км&sup2; гаруй талбайтай байсан бол 1990-ээд онд 45%-иар буурчээ. Түүнээс гадна 1908, 1984 онуудад бүр ширгэж алга болж байсан удаатай. Энэ янзаараа бол 21-р зуунд ширгэж алга болно гэж үзэж буй.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Африкийн нуур
Ангилал:Чадын нуур
Ангилал:Камеруны нуур
Ангилал:Нижерийн нуур
Ангилал:Нигерийн нуур
Ангилал:Чадын нуурын усны систем
Ангилал:Өндөрлөг Умард бүс (Камерун)
Газын зурвас

**Газын зурвас-**  (Араб хэлээр:- قطاع غزّة [qɪˈtˤɑːʕ ˈɣazza], еврей хэлээр- רצוצת עזה,  англи. Sector Gaza)- Газар дундын тэнгисийн зүүн эрэг дэх, хэсэгчлэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн Арабын Палестин улсын нутгийн тусдаа хоёр хэсэг нутгийн нэг юм (Иордан голын баруун эргийн нутаг дэвсгэрийн хамт). Газын зурвас нь ойролцоогоор 40 км урт, өргөн нь 6-12 км. Нийт талбай нь 360 км² орчим бөгөөд хамгийн том хот нь Газа юм.  

Зүүн ба хойд талаараа энэ нутаг нь Израил улстай хиллэдэг бөгөөд хяналтын цэгүүдтэй тусгаарлах хашаагаар тусгаарлагддаг. Харин баруун өмнөд хэсгээрээ Египеттэй хиллэдэг бөгөөд тэндээсээ бетонон ханагаар тусгаарлагддаг ажээ.  

НҮБ-ын 1947 оны Палестины газар нутгийг араб болон еврей гэсэн хоёр улсад хуваах Төлөвлөгөөний дагуу "Газын зурвас" нь Арабын улс байгуулахад зориулсан нутаг юм.  Энэхүү НҮБ-ын шийдвэрийг арабчууд эсэргүүцэж Араб-Израилын 1948-1949 оны дайн болсон юм.    

Энэ нутаг 1948-1967 онуудад Египетийн хяналт дор байсан.  

1967 онд болсон "Зургаан хоногийн дайн"-ы үр дүнд Газын зурвас нутаг 2005 он хүртэл Израилын хяналтад байсан.  

2005 онд Израил тус нутгаас цэрэг, оршин суугч иргэдээ гаргаж, 2007 оноос эхлэн ХАМАС исламын хөдөлгөөнийхөн тус нутгийг хяналтдаа авчээ.  

Өнөөгийн байдлаар АНУ-ын Тагнуулын төв газрын мэдээлж буйгаар 1,9 сая орчим хүн Газын зурваст оршин сууж байгаа ажээ.     

Газын зурваст усан боомт байдаггүй тул зөвхөн Египет, Израил хоёроос хуурай замаар тээвэр хийдэг байна.   

Ямар ч улс албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөөгүй боловч Палестины эрх баригчид Палестины нутаг дэвсгэр хэмээн 2006 онд зарлаад байгаа.

Газын зурвас нь 2007 онд болсон мөргөлдөөний үеэр Палестины үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн (ФАТХ) хагас цэрэгжсэн байгууллагын талынхныг түлхэн унагасан исламист ХАМАС бүлэглэлийн хяналтад ороод байгаа юм.

ХАМАС бүлэглэлийг АНУ, Их Британи, Европын Холбоо болон Иордан, Египет зэрэг хэд хэдэн улс террорист бүлэглэлд тооцдог. ХАМАС бүлэглэлийн дайчид Израильтай хэд хэдэн удаа дайтаж байв.

Газын зурвасын хүн амын 80 гаруй хувь нь ядуу амьдардаг гэсэн судалгаа байдаг. 2022 онд ажилгүйдлийн түвшин 45 хувь болж, дэлхийн хамгийн өндөр үзүүлэлтүүдийн нэг болжээ. НҮБ-аас болон бусад хүмүүнлэгийн байгууллагууд хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлж ирсэн. 

Залуучуудын ажилгүйдэл маш өндөр байгаа бөгөөд 19-29 насны ахлах болон коллежийн дипломтой хүмүүсийн бараг 74 хувь нь ажил олж чадахгүй байна.

2023 оны 10-р сарын 7-нд ХАМАС-ын зэвсэгт хүчин Израиль руу довтолж 5000 гаруй цэнэгт хошуу пуужин харвасан байна. ХАМАС-ын хуурай замын цэрэг Газын зурвасын хилийг давж, хэд хэдэн сууринг эзэлж, 150 гаруй хүнийг олзлон авчээ. Израиль Газын зурвас руу хариу цохилт өгсний дараа Тель-Авив руу 150 гаруй цэнэгт хошуу харважээ. Энэ үеэр нийт нас барсан хүний ​​тоо 600 гаруй байна. 10-р сарын 8-ны өглөө хойд чиглэлд Газын төлөөх тулаан эхэлсэн. Үүний дараа Израилийн Ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяху Газын зрвасын оршин суугчдыг нүүхийг уриалжээ. Тэрээр:- “Бид Хамас бүлэглэлийн нуугдаж буй хотын бүх газрыг балгас болгоно. Израилийн арми бүх хүчээ дайчилж байна. Газын оршин суугчид, яаралтай гарцгаа" гэжээ.
Пагва лам

thumb|right|Пагва лам
**Пагва лам** **Лодойжанцан** (Төвд хэл: *འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པ་*, Gro mgon Chos rgyal 'Phags pa, 1235 оны 3 сарын 6 - 1280 оны 11 сарын 22) нь Төвөдийн Буддын шашны Сахъяа урсгалын 5 дахь хамба лам юм. Юань улсын хаан Хубилай түүнийг улсын их багш цолоор өргөмжилж байв.

Хубилай хааны зарлигаар монгол, хань хэлнүүдийг тэмдэглэх боломж бүхий үсэг бичих зохиох болж, 1269 онд төвөд цагаан толгойд үндэслэсэн дөрвөлжин бичгийг зохиожээ.

Дөрвөлжин бичиг нь Юань гүрний сэргэн мандлын үеийн соёлын салшгүй нэг хэсэг байсан төдийгүй шарын шашин байр сууриа олон бэхжихэд түлхэц болсон юм.

Пагва ламын 1271 оны өдрийн тэмдэглэлд Хубилай хааны гадаад танилын тухай бичсэн байдаг. Тэрээр Венецийн худалдаачдын нэг Марко Поло байж болох байсан ч Пагва лам түүний нэрийг дурдаагүй байна.

Эзэн хааны ордны болон Пагва ламын хоорондох холбоо нь хүчирхэг холбоог бий болгосон. Сажагийн төв хийд Данса (гДан-са) Төвдийн нийслэл болжээ. Сажагийн сургаалийн засаглал 14-р зууны дунд үе хүртэл үргэлжилсэн юм.
Ангилал:Төвөдийн түүх
Ангилал:Төвөдүүд
Ангилал:1235 онд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Гүш хаан

17-р зууны эхэнд Хошуудын ноён **Төрбайх** (1582 - 1654) ардаа дагуулан Далай ламыг хамгаалан **Гүш хаан** цол өргөмжлөгдөн Хөх нуурын газар хаан сууж байв. Тэр Дөрвөн Ойрадын Хошууд аймгийн Ханай ноёны Ахай хатнаас 1582 онд мэндэлжээ.

## Түүх 
17-р зууны эхэн гэхэд Төвөдийн Буддын шашны урсгал, ноёдын тэмцэл өрнөж байлаа. Тэр үед ихэнх Монголчууд Шарын шашинг (Гэлүгваа, Буяны ёс) дагадаг болсон байв. Харин Цогт хунтайж улааны шашиныг (Гармаагийн ёс) баримтлагч байсан ба Зан дахь улааны шашны ноёрхогч Цогттой холбоолж, Лхас дахь 5-р Далай ламын доройтуулахаар тохиролцсоноор Цогт түмэн цэрэгтэй Төвөдөд иржээ. Энэ үед Далай ламын төлөөлөгч Содном Равдан Дөрвөн Ойрадоос тусламж гуйснаар Хошуудын Төрбайх Хошууд, Ойрадоос бүрдсэн цэрэг дагуулан очиж Далай ламын талыг хамгаалан 1637 онд Хөх нуурын орчим Цогтын цэргийг дийлж, Далай ламаас **"шашныг баригч номын хаан"** гэх утгатай "Данзан Чойжил" гэх цолоор шагнуулсанаар хожим "мууг зайлуулагч" гэх утгатай **Гүш** нэрээр алдаршжээ. Дараагийн 3 жилд Гүш хааны цэрэг улааны шашны эрхтнийг зайлуулах байлдааныг өрнүүлж, бүх Төвөдийг эзэлсэн бөгөөд 1642 онд 5-р далай ламд эрхийг шилжүүлэн, өөрөө Амду (одоогийн Хөхнуур муж) орчмыг эзэн мэдэж, тэр үеэс хойш 90 орчим жил буюу 1723 он хүртэл тогтсон Хошуудын хаант улсын үндэслэгч болжээ. Тэр 1654 онд 73 насандаа таалал төгсчээ.

## Ач гавъяа 
Гүш хаан Төвөдийн түүх, шарын шашины түүхэнд сайнаар нөлөөлжээ. Түүний ачаар Төвөд оронд шарын шашин бусад урсгалаас давамгайлан дэлгэрч, Төвөдийн улс төрийн тэргүүн нь шашны тэргүүн Далай лам байх хожмын ёс тогтож орчин цагтай золгосон. 5-р Далай лам зарим хэлээрх түүхэнд мөн **Агуу Тавдугаар** гэж тэмдэглэгддэг.

## Үр хойчис 
Гүш хаан 10 хүү, Аминдара гэх охинтой байсан. Аминдараг Эрдэнэбаатар хунтайжд 1637 онд хатан болгож өгсөн.

# Даян Очир хаан
# Бумба Сэцэн дайчин
# Далантай тайж
# Баян абугай Аюуш гүүш
# Илдэчи
# Дорж Далай баатар
# Хуримаш
# Сангаржа илдэн
# Гомбоцагаан
# Дашбаатар

Түүний хаан ширээг хүү Даян тайж нь залгамжилж, 10 хүүгийнх нь 8 хүү Амду дахь Хөх нуур орчмын газрыг эзлэн сууж Хошуудын хаант улсыг 1723 он хүртэл  байсан.  Тэдний үр хойчист Төвөдийн соёл нэлээд туссан боловч бусад Монголчуудаасаа дутахгүй өвөрмөц соёлоо хадгалан сууж байгаа. Тэднийг одоо Хошууд яст Монголчууд гэхээс гадна газар зүйн байршлаар Хөх нуурын Монголчууд, далайн түвшнээс дээш 4000 орчим метрийн өндөрлөг газарт байгаа учир Дээд Монгол гэж нэрлэдэг. Одоогоор 90,000 орчим Монголчууд Хөхнуурт бий.

## Эх үүсвэр 
Ангилал:17-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Азийн ноёрхогч
Ангилал:Монгол хан
Ангилал:Төвөдийн түүх
Ангилал:1582 онд төрсөн
Ангилал:1655 онд өнгөрсөн
ЮНЕСКО

**Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын байгууллага** буюу **ЮНЕСКО** нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Эдийн засаг нийгмийн зөвлөлийн удирдлаган дор байдаг, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёлын салбарыг хөгжүүлэх зорилгоор 1945 оны 11 сард батлагдсан дүрмийн дагуу 1946 онд байгуулагдсан НҮБ-ын төрөлжсөн байгууллага юм.

## Ерөнхий танилцуулга, түүх 
Англи нэр болох **United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization**-ын эхний үсгүүд болох **UNESCO** буюу **ЮНЕСКО** гэдэг нэрээрээ дуудагдах нь элбэг. Францын нийслэл Парист төв нь байрлана. Одоогийн тэргүүн нь Францын иргэн Одри Азулай юм.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа НҮБ байгуулагдаж, дайны аюулыг хүн төрөлхтөн дахиж амсахгүй байх үүднээс ЮНЕСКО-гийн дүрмийг баталсан байдаг. Үүний өмнөх үгэнд "Дайн нь хүний сэтгэл санаанд бий болдог учраас хүний сэтгэл санаанд энхтайвны үрийг тарих ёстой" гэж байдаг бөгөөд энэ нь ЮНЕСКО-г байгуулах зорилго, үйл ажиллагааны чиглэл болж, үүнийгээ соёл, боловсрол, шинжлэх ухааныг хөгжүүлэн дэмжиж дэлгэрүүлэх замаар хэрэгжүүлэх бодлоготой байгууллага юм.
Ерөнхийдөө "бүх нийтийн анхан шатны боловсрол", "өвөрмөц соёлыг хамгаалах, соёл иргэншлүүдийн харилцан ойлголцол бүхий хөгжил" зэргийг үйл ажиллагааныхаа зорилт болгодог.
2006 оны 7 сарын байдлаар дэлхийн 191 орон тус байгууллагын гишүүн бөгөөд ажиглагч гишүүний статустай 6 орон бий. Монгол улс нь тус байгууллагын жинхэнэ гишүүн юм.

## Холбоотой 
* Дэлхийн өв
* ЮНИСЕФ (НҮБ-ын Хүүхдийн сан)

## Цахим холбоос 
* UNESCO: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization


Ангилал:НҮБ-ын хөтөлбөр
Ангилал:НҮБ-ын тусгай агентлаг
Ангилал:Соёлын байгууллага
Ангилал:Олон улсын эрх зүйн байгууллага
Ангилал:Парис дахь олон улсын байгууллага
Ангилал:Хүүхдийн эрх
Ангилал:Товчилсон үг
Ангилал:1945 онд байгуулагдсан
Боржигин

**Боржигин** () нь Их Монгол Улсын нэгэн овог аймаг юм.

12-р зууны үед Монголын тал хээрийн зүүн хойд хэсгээр нутаглаж байсан монгол аймгуудын нэг хүчирхэг овог нь Бодончар үүдэлтэй, Боржигин овог байсан юм. Тэдний дундаас Хамаг Монголын хан Хабул зэрэг алдартай хүмүүс төрөн гарч, Монгол аймгуудыг захирч ирсэн аж. Улмаар Боржигин овгийн Чингис хаан монгол угсаатнуудыг нэгтгэж, Их Монгол Улсыг байгуулсан юм. 

Боржигин гэдэг үгийн язгуур нь “бор, бүри, бөртэ” гэх мэт чоныг заасан үг, “жигин” гэдэг нь “тигин” хэмээх үгийн хувилбар, Боржигины дээдэс чоно онгонтой байсан тул ийнхүү нэрлэв гэж үздэг. Бас зарим бичигт бор буюу цэнхэр бор нүдтэй гэсэн үг хэмээн тайлбарласан байдаг.

## Боржигин овгийн үүсэл 
, "Чингисийн алтан ургийн үгийн бичиг ба гэрийн үеийн бичмэл", xуудас 720, 2003, ISBN 99929-5-552-X]]
Монголын нууц товчоонд бичигдсэнээр,  Бөртэ чоно, гэргий Гуа маралын хамт тэнгис далайг гатлан ирж, Онон голын орчимд нутаглах болсон бөгөөд түүний 11 дэх үеийн удам Добу мэргэний бэлэвсэн гэргий Алун Гуа нөхрөө нас барсны дараа тэнгэрийн тааллаар 3 хүүтэй болсны бага нь Бодончар мунхаг бөгөөд тэр Боржигин овгийн өвөг болсон юм. Тиймээс Боржигин овог нь эртний сурвалжит **Барга,** **Чонос** овгоос салбарлан үүссэн овог болох нь батлагдана. Ийнхүү Монголын нууц товчоонд Боржигин овгийг тэнгэр язгууртай хэмээн дүрсэлсэн байдаг.

Боржигин овгийн Хабул хаан монголчуудыг захирч байсан үед тэд хүчирхэгжиж байсан боловч түүний дараа хаан болсон, Хабулын хаяал Амбагай татаруудад баригдан Алтан улсад хүргэгдэн цаазлагдах зэргээр хөрш улс, овог аймгуудын түрэмгийлэлд өртөж байжээ. Хожим Хабул хааны үр сад Хиад Боржигин гэгдэх болж, Онон голын эхээр нутаглах болсон бол Амбагай хааны үр сад нь Тайчууд гэгдэх болжээ.

## Их Монгол улсаас хойших үед 
Их Монгол Улсад Чингис хаан болон түүний 3 дүү болох Хасар, Хачиун, Тэмүгэ Отчигин нарын үр удам нь "Алтан ураг" хэмээн нэрлэгдэж байв.

Ер нь XVIII-XX зууны эхэн хүртэл бүх Монголын эрх мэдэл Чингис хааны үр удмын Боржигин тайж нарын гарт байсан юм.

Юань гүрэн мөхөж, монголчууд умард нутаг руугаа шахагдсаны дараа нэг хэсэг Боржигин овгийнхны эрх мэдэл суларч ирсэн ч Даян хааны үед Боржигинчуудын удирдлаган дор Монгол үндэстэн дахин нэгдэж, тэр үеэс хойш 20-р зууны эхэн хүртэл, Манжийн эрхшээлд байх үед ч Боржигин овогтнууд төрд чухал үүрэг гүйцэтгэсээр иржээ.

## Боржигин овгийн ургийн хэлхээ 
## Орчин үед 
Монгол улсад социализмын үед хэрэглэгдэхээ больсон овгийн нэрийг ардчилал ялсны дараа сэргээх хөдөлгөөн өрнөж, иргэний үнэмлэхт овгийн нэрийг бичдэг болсон. Тэр үед Боржигин овогтой хэмээн зохиомлоор бүртгүүлсэн хүн маш олон гарчээ. Боржигин овгийнхон 1000-аад жил монголын гол овог буюу ноёрхох овог байсан ба хүн ам олонтой байсан байна. Одоогийн Монгол улс Өвөр Монголын олон ястны дунд түгээмэл тархаж байна.


Ангилал:Монгол овог аймаг
Христофер Колумб

**Христофор Колумб** (, , , 1451 оны орчим - 1506 оны 5 сарын 20) нь Италийн Женова хотоос гаралтай испаний далайн аялагч, худалдаачин бөгөөд Америк тивийг 1492 онд анх нээж, колоничлолын эринийг эхлүүлсэн хүн юм.

## Намтар 
Христофор Колумб 1451 онд ИталийнЖенова хотод төрсөн.  Эцэг нь Доменико Колумб (итал. Domenico Colombo), эх нь Сузанна Фонтанаросса (итал. Susanna Fontanarossa) гэж генуяагийн хүмүүс байжээ. Испани хэлээр түүний нэрийг -***Кристобаль Колон***, гэж дууддаг боловч европын зарим хэлээр түүнийг Христофор Колумб (*Christophor*  гэдэг нь грек Χριστόφορος гэсэн нэрнээс буулгасан байна).

Италийн Пави хотын Их сургуульд сурч байсан бөгөөд 1470 он орчим донна Филипе Мониш Перештрелу-тай гэрэлсэн байна. 1472 оноос өмнө Колумб Генуя хотод амьдарч байгаад 1472 онд Савон хот руу нүүж амьдарсан байна. 1470-аад онд далайн худалдааны аялалд оролцож байжээ. Улмаар усан онгоцны шилдэг ахмад, туршлагатай усан зам заагч болжээ. 1476 онд Колумб Португал руу нүүж, тэнд есөн жил амьдарсан. 1477 онд Колумб Англи, Ирланд, Исландад очиж, баруун зүгийн /америк тив/ газар нутгийн талаарх Исландчуудын мэдээлэлтэй танилцаж байсан бололтой. Үүнээс хойш тэрээр шинэ газар нээх аялалд явах санаагаа олон эрх баригч нарт хэлж санхүүжилт авах оролдлого хийж байжээ.  

Атлантын далайг баруун чиглэлээр дайрч Дорнод Европ орж болно гэсэн бодол мөрөөдлөө олон жил сэтгэлдээ тээж явсаар Кастилийн нэгдүгээр Изабелла хатан хааныг ятгаж аялал хийх санхүүжилт авч чаджээ.

Түүний удирдсан усан онгоцууд 1492 оны наймдугаар сарын 3-ний өдөр замд гарч эхний удаа Африк тивийн хавьд Канарын арлуудад буудаллаж дараа нь есдүгээр сарын 6-нд баруун зүгийг барин хөдөлжээ. Удаан үргэлжилсэн энэ аяллын үед усан цэргүүд зах хязгаар нь үл харагдах далайн дунд амиа алдах гэх зэргээр олон хэцүү төвөгтэй үйл явдал болж байсан ч Колумб нугаршгүй итгэл өөдрөг тэмүүллээр бүгдийг зоригжуулж явсаар тэд хүн төрөлхтөний соёл иргэншлийн түүхэнд эгнэгт мөнхөрсөн 1492 оны аравдугаар сарын 12-ны өдөр эх газар сая олж харж бөөн баяр хөөрөнд умбажээ. Дараа оны гуравдугаар сард Х.Колумбыг Испанид буцан ирэхэд түүний нэр Европ даяар алдаршсан байлаа. Гэвч Х.Колумб Ази тив орох дөт зам оллоо гэж бодсоор байсан нь гайхалтай. Үүнээс хойш Атлантын далайг гаталж Хятад, Япон орох шууд зам олох гэж гурван ч удаа аялал хийгээд үр дүнд хүрээгүй байна.

1503 онд “Novus Mundus” (“Шинэ Тив”) нэртэй ном хэвлэгджээ. Энэ номын зохиогч, далайчин Америго Веспуччи, Колумбын очсон газар бол Novus Mundus юм аа гэдгийг анх хүн төрөлхтөнд ойлгуулжээ. Тиймээс энэ шинэ тивийг Веспуччийн нэрээр Америк хэмээн нэрийджээ.

Колумб нийтдээ Америкийн эрэг рүү 4 удаа аялжээ.     

**Анхны аялал** (1492 оны 8-р сарын 3-наас 1493 оны 3-р сарын 15).     

**Хоёр дахь аялал** (1493 оны 9-р сарын 25-наас 1496 оны 6-р сарын 11).    

**Гурав дахь аялал** (1498 оны 5-р сарын 30-наас 1500 оны 11-р сарын 25).     

**Дөрөв дэх аялал** (1502 оны 5-р сарын 9-нөөс 1504 оны 11-р сарын 7).

## Мөн үзэх 

Ангилал:Италийн аялагч
Ангилал:Далайчин
Ангилал:15-р зууны аялагч
Ангилал:16-р зууны аялагч
Ангилал:Америкийн нээлт
Ангилал:Женовагийн хүн
Ангилал:15-р зуунд төрсөн
Ангилал:1506 онд өнгөрсөн
Минут

**Минут** нь цаг хугацааны нэгжүүдийн нэг юм.

1 минут нь цагийн 1/60 буюу 60 секундтэй тэнцэнэ.
Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Ангилал:СИ-системийн нэгж
Сувд

thumb|200px|right
**Сувд** нь хясаанаас гардаг эрдэнийн чулуу юм.

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Гоёлын чулуу
Шатрын их мастер

**Их мастер** ( ) гэдэг нь шатрын спортын хамгийн өндөр цол.

Ангилал:Шатрын цол
Флойд Паттерсон

**Флойд Паттерсон** (, * 1935 оны 1 сарын 4; † 2006 оны 5 сарын 11) нь мэргэжлийн боксчин, Америкийн Нэгдсэн Улсын Хойд Каролина муж улсад төрсөн.

21 нас 11 сартайдаа хүнд жингийн дэлхийн аварга болсон бөгөөд Майк Тайсон эвдэх хүртэл хамгийн залуудаа аварга болсон амжилтыг эзэмшиж байв.

## Амжилт 
* 1952 оны 6 сард Хельсинкийн олимпод алтан медаль авч, 9 сардаа мэргэжлийн бокс руу шилжив.
* 1956 онд, хоосон байсан хүнд жингийн дэлхийн аваргын хэргэмийн төлөө хагас хүнд жингийн дэлхийн аварга Арчер Муртай тоглож, 5-р үед нокаутаар ялав. Хожим аварга цолоо 4 удаа хамгаалсан байна.
* 1959 онд Ингемар Йоханссонд 3-р үед техникийн нокаутаар ялагдаж, цолоо алдав.
* 1960 онд мөн Ингемар Йоханссонтой даагаа нэхэх тулаан хийж, 5-р үед хүнд цохилтоор буулган авч, аваргын цолоо эргүүлэн авлаа. Дараа нь мөн 1 удаа аваргаа хамгаалсан.
* 1962 онд Сонни Листонд 1-р үед ялагдан, цолоо алдав.
* 1963 онд Сонни Листонтой дахин хүнд жингийн аварга цолын төлөө тулалдсан боловч 1-р үед хүнд цохилтоор ялагдсан.
* 1965 онд Мохаммед Алитай хүнд жингийн аварга цолын төлөө тулалдаж, 12-р үед техникийн нокаутаар ялагдав.
* 1968 онд Жимми Эллистэй мөн хүнд жингийн дэлхийн аваргын төлөө тулалдаж, шүүгчдийн шийдвэрээр ялагдал хүлээсэн.
* 1972 онд зодог тайлжээ.

## Үзүүлэлт 
* Мэргэжлийн боксын рингэнд 65 тулаан хийснээс 55 ялж (үүнээс 40-г нокаутаар), 8 ялагдаж, 1 тэнцсэн.

Ангилал:АНУ-ын боксчин
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1952 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Боксын олимпын аварга
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Загалмайтны арми

**Загалмайтны арми** () нь дундад зууны Баруун Европын Христийн шашинтай, тодруулбал католик улсууд ариун Йерусалимыг Исламын шашинтай улсуудаас чөлөөлөн эргүүлж авах зорилгоор илгээгдсэн арми юм. 1096 оноос эхлэн 200 орчим жилд 8 удаагийн аян дайн явуулсан.

## Мөн үзэх 
*
Таваг

thumb|right|200px|Хээлэхийн өмнөх тавагнууд
**Таваг** нь хавтгай хэлбэртэй сав суулга юм. Хэлбэрийн хувьд дугуй байх нь элбэг боловч дөрвөлжин, зуйван зэрэг хэлбэртэй байдаг. Захаараа бага зэрэг дээш төвийсөн хэлбэр нь хоол ундыг хийхэд тохиромжтой. Таваг нь хоол хийж идэх хамгийн үндсэн сав суулга юм. Шөл багатай, хуурай хоол хийхэд хавтгай шахуу таваг тохирох бол шөлтэй хоол хийхэд гол хэсгээрээ хонхор таваг хэрэглэнэ. Аягыг ч гэсэн нэгэн төрлийн таваг гэж үзэж болох юм.

## Таваг хийдэг материалууд 
Тавгийг ерөнхийдөө шаазан, шавар, мод, шил, хуванцар, металл зэргээр хийдэг бөгөөд нэг удаагийн хэрэглээний зориулалттайгаар полистирин буюу цаасан таваг хэрэглэгдэх нь бий.

## Хоол хэмжих нэгж "таваг" 
Хоолыг хүнд хийж өгөхдөө голчлон тавганд хийдэг тул хоолыг хэмжих нэгж болгон "таваг" гэдэг ухагдахууныг ашиглана.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Аяга таваг
Ангилал:Гал тогооны сав суулга
Бенгалын булан

thumb|Бенгалын булангийн зураг
**Бенгалын булан** (Бенгал: বঙ্গোপসাগর, Хинди: बंगाल की खाड़ी) нь дэлхий дэх хамгийн том далайн булан бөгөөд Энэтхэгийн далайн зүүн хойд этгээд дэх бүрэлдэхүүн нь юм.

Энэ булан нь газрын зурагт гурвалжин дүрс шиг хэлбэртэй харагддаг. Баруун урд талаар нь Шри Ланкын зүүн эрэг, баруун талаар нь Энэтхэгийн дорнод эрэг, хойд талаар нь Бангладешйин эрэг, зүүн хойд талд нь Мьянмарын эрэг, зүүн талд нь Андаманы тэнгис байрладаг.

Нийт 2,172,000 км² талбайг Бенгалын буланд хамруулах бөгөөд, тус буланд Ганга, Брахмапутра мөрнүүд болон бусад голууд цутгадаг болон томоохон боомт хотууд олон бий.

Ангилал:Энэтхэгийн далайн тэнгис
Ангилал:Шри Ланкын ус зүй
Ангилал:Энэтхэгийн газар зүй
Ангилал:Бангладешийн газар зүй
Ангилал:Мьянмарын газар зүй
Ангилал:Тайландын ус зүй
Ангилал:Малайзын ус зүй
Ангилал:Индонезийн ус зүй
Ангилал:Бангладеш-Энэтхэгийн хоорондын хил
Программчлалын хэл

**Программчлалын хэл** гэдэг нь тооцоолох электрон Машин (цаашид машин гэж явна) буюу компьютер дээр хийгддэг тооцон бодох үйлдлийг илэрхийлэх чадвар бүхий, машин уншихад (ойлгох) зориулсан зохиомол хэлийг гэнэ. Программчлалын хэлийг ашиглан машины үйлдлийг хийх, алгоритмыг нарийвчлан гаргах, хүний харилцааны нэг хэлбэрийг тодорхойлох программ зохиож болно.

Ихэнхи программчлалын хэл өөрийн гэсэн синтакс болон семантикстай байдаг. Учир нь компьютерт маш нарийн тодорхойлсон заавар шаардлагатай байдаг. Нэг хэсэг хэлийг баримтаар тодорхойлдог (жишээ нь, ISO Стандарт) байхад, үлдсэн нь хэрэгжүүлэлтэд тулгуурласан (Перл гэх мэт) байна.

Анхны программчлалын хэлийг компьютер бий болохоос өмнө автоматжуулсан нэхмэлийн машин, төгөлдөр хуур тоглуулагч зэрэг төхөөрөмжийг удирдахад зориулан зохион ашигладаг байжээ. Үүнээс хойш хэдэн мянган өөрийн гэсэн онцлогтой програмчлалын хэлнүүд компьютерын салбарт  зохиогдсон бөгөөд одоо жил бүр нэмж зохиогдсоор л байна.

Тооцоолол хийдэггүй хэлнүүд болох markup language-ийн HTML болон formal grammar-ийн BNF-ийг програмчлалын хэл биш гэж ерөнхийдөө үздэг. Зарим үед програмчлалын хэлийг эдгээр тооцоолол хийдэггүй хэлний (суурь) дотор буюу хамтатган бичих боломжтой байдаг.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Программчлалын хэлний сэдэв
Ангилал:Эмхэтгүүрийн онол
Финик

**Финик** нь эртний Газар дундын тэнгисийн зүүн эрэг хавийн түүхэн нэр юм. 

## Түүх 
Финикүүд эртний соёлт Египет, Вавилони улсуудын хоорондох бүс нутагт оршин суудаг байсан тул тэдний нөлөөгөөр иргэншиж, МЭӨ 15-р зууны үеэс хот-улс байгуулж эхэлсэн байна. МЭӨ 12-р зуунаас эхлэн далайгаар хэрэн хэсч худалдаа наймаа эрхлэх болж, Хойд Африкаас Иберийн хойг хүртэл нэвтэрч, Газрын дундад тэнгист ноёрхож байв. Ингэхдээ бичиг үсэг зэрэг эртний дорно дахинд үүсч бий болсон соёлыг Газрын дундад тэнгисийн эрэг орчимд түгээж, Эртний Грек, Эртний Ромын соёл иргэншил цэцэглэн хөгжих үндсийг тарьсан гэж хэлж болно.

Гэвч МЭӨ 9-р зуунаас МЭӨ 8-р зуунд Ассируудын довтолгоонд нэрвэгдэж, Финикийн хот-улсууд тусгаар байдлаа алдсан байна. Ассир улс мөхсөний дараа Персийн хаант улсын мэдэлд орсон бөгөөд тэр үедээ ч Грекийн хот-улсуудтай худалдаа арилжаагаар өрсөлдөх хэмжээнд байв. Гэвч Македоны Александр тус бүс нутгийг эзэлснээс хойш аажмаар Грекжиж, түүхээс алга болсон аж.

Гэхдээ МЭӨ 9-р зуунд Хойд Африкт бий болсон колонийн хот-улс Карфаген нь Финик дэх хот-улсууд алга болсноос хойно ч хөгжин цэцэглэж байсан бөгөөд улмаар 3 удаагийн дайны эцэст Ромын Бүгд Найрамдах Улсад эзлэгдсэн юм. Карфагенчуудын ярилцдаг байсан финик хэл нь Ромын эзэнт улсын үед ч Хойд Африкт оршин байсан боловч аажмаар бербер хэл, араб хэл зэрэгт шахагдан уусч, мөхсөн байна.

## Мөн үзэх 
* Финик хэл
* Карфаген


Ангилал:Ойрх Дорнодын бүс нутаг
Ангилал:Эртний Египетийн газар зүй
Краснодарын хязгаар

**Краснодарын хязгаар** () нь Оросын Холбооны Улсын Өмнөд Холбооны тойрогт багтах засаг захиргааны нэгж юм. Умард Кавказад оршино. Засаг захиргааны төв нь Краснодар хот болно.

Мөн **Кубанийн хязгаар**, **Кубань** ч гэж нэрлэгддэг. Тус хязгаарт Кубань гол байдаг бөгөөд Украины Запорожегоос зугтаж ирсэн казакууд Кубань голын дагуу төвхнөж Кубанийн казакуудыг бий болгож байжээ.

Краснодарын хязгаарт 2014 оны өвлийн олимп зохиогдох резорт хот Сочи байдаг.

## Цагийн бүс 
Тус хязгаар нь Москвагийн цагийн бүст хамаарна.
Өөрөөр хэлбэл, UTC+3 цагтай бөгөөд зуны цагийн тооллын үедээ UTC+4 болно.

## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Краснодарын хязгаарын албан ёсны цахим хуудас


Ангилал:Оросын хязгаар
Ангилал:Оросын холбооны муж
Ангилал:Кавказын бүс нутаг
Имж

220px|thumb|Аварга имж
220px|thumb|Улаан имж (*Macropus rufus*)
220px|thumb|Имжний хойд хөл
**Имж** нь ууттаны төрөлд багтах амьтны ерөнхий нэр юм.
Австрали тив, Тасмани, Шинэ Гвиней арлуудад тархсан. Аварга имж ба валлаби гэгдэх жижиг имжинд ерөнхийд нь хувааж болно. Биеийн жингийн хувьд 0.5кг-аас 100кг хүртэл янз бүрийн хэмжээтэй зүйлүүд байдаг.
## Ерөнхий ойлголт 
Хойд хөл нь ихэд хөгжсөн бөгөөд түүнийгээ ашиглан дэгдэж явдаг нь 4 хөлөөрөө явснаас бага энерги зарцуулан хурдан хөдлөхөд нь тустай аж. Том биетэй имж болох улаан имж нь цагт 45км хүртэл хурдлах чадвартай. Мөн орооныхоо үеэр өдөрт 100км зам туулах нь ч бий.
Нас бие гүйцсэн имж нь зүйлээсээ хамаараад өндөр нь 25см-ээс 160см хүртэл байна.
Имжний шинжлэх ухааны нэршил болох *Macropus* нь латин хэлээр "Том хөлт" гэсэн утгатай.
Мөн бүдүүн сүүлтэй бөгөөд тэр нь дэгдэхэд биеийн тэнцвэрийг хадгалахад хэрэг болно.
Бусад ууттан амьтдын адил уутандаа үр төлөө өсгөдөг.

Австралид имжний махыг хүнсэнд хэрэглэдэг. Мөн имж гэнэт зам дээр гарч ирэн мөргүүлж үхэх тохиолдол элбэг гардаг.

## Имжний төрөл зүйлүүд 
### Macropodinae 
* Macropus
* Wallabia
* Thylogale
* Petrogale
* Peradorcas
* Setonix
* Dendrolagus
* Dorcopsis
* Lagostrophus
* Onychogalea
* Lagorchestes

### Sthenurinae 
* Lagostrophus

## Зургийн цомог 

Image:Joey_in_pouch.jpg|Имжний дөнгөж төрсөн зулзага
Image:Western_australia_kan.jpg|Хурдны зам гаталж буй имж
Image:Kangaroo Sign at Stuart Highway.jpg|Замын тэмдэг: "Имжнээс болгоомжил" 

Ангилал:Ууттан амьтад
Воронеж муж

**Воронеж муж** () нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.

## Цагийн бүс 
Тус муж нь Москвагийн цагийн бүст багтана.
Ердийн үед UTC+3, зуны цагийн үед UTC+4 цагтай болно.

## Эх сурвалж 
## Гадаад холбоос 
* Воронеж мужийн албан ёсны вэбсайт 
*Төв Евразийн мэдээллийн нөөц: Воронеж мужийн зургууд - Вашингтоны их сургуулийн дижитал цуглуулга

Ангилал:Оросын холбооны муж

!
Квадрат функц

**Квадрат функц** нь 2-зэргийн олон гишүүнтээр илэрхийлэгдэх функц юм.

[thumb|200px|Квадрат функцийн график нь [параболыг үүсгэнэ.]]

## Ерөнхий ойлголт 
Квадрат функц нь 
:f(x) = ax^2 + bx + c \quad (a \ne 0)
хэлбэрээр илэрхийлэгдэх функц болно. Энд *a*, *b*, *c* нь бодит тоон тогтмолууд бөгөөд *x* нь бодит тоон хувьсагч юм. Үүний графикийг *xy*-координатын системд дүрсэлбэл парабол хэлбэртэй байдаг.

Өөрөөр хэлбэл, квадрат функцийг олонлог ба буулгалтын ойлголтыг ашиглан, 
:"Бодит тоон олонлог \mathbb{R}-аас \mathbb{R}-д буулгасан буулгалт
:: f: \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R}; x \mapsto ax^2+ bx + c -ийн \{(x, y) \in \mathbb{R}^2 | y = f(x)\} график нь \mathbb{R}^2 огторгуйд парабол хэлбэртэй байна" гэж тодорхойлж болно.

Ангилал:Аналитик геометр
Ангилал:Олон гишүүнт
Хойлог

250px|Гималайн Хойлог|right|thumbnail

**Хойлог** (мэргэжлийн нэр: *Tetraogallus*) Евразийн эх газрын урд хэсэг, Кавказын уулс, Гималайн нуруу, Төвөд зэрэг өндөр уулаар нутагладаг. Мөн Гималайн Хойлогийг Америкийн Нэгдсэн Улсын Невада муж улсад шилжүүлэн нутагшуулж байна.

Ургамал үндсээр хооллодог. Газар дээр үүрээ барьдаг.

Хойлог бол тахианы баг, гургуулын овогт багтдаг манай орны дархан цаазтай шувуу юм. Биеэр тахианаас томгүй 30-40 см өндөр, 2,5-3 кг орчим жинтэй, хөх бордуу зүстэй, зоо нуруу хар судалтай, элгэн биеэрээ цагаан толботой энэ шувуу манай орны Монгол Алтай, Говь-Алтайн нуруу, Алтайн цаадах говийн уулс, Хангайн нуруу, Хөвсгөл, Тагнын салбар уулсын эгц өндөр хадан хясаа, тагийн бүс, царамд оршино. 

Хойлог өвөлдөө уулын бэл рүү бууж сүрэг сүргээрээ явснаа, хавар 4-р сарын сүүлчээр эрэгчин эмэгчнээрээ салж уулын таг, царам өөд өгсөн идэшлэдэг байна. Сүргээрээ бэлчээрлэн амрах үед  1-2 эрэгчин хойлог дайснаас сэргийлэн харуулдаж хад чулуун дээр гарч зогсоно. Тэд хүн амьтны бараа хармагцаа исгэрэн түгшүүрийн дохио өгөхөд хойлогийн сүрэг ихэвчлэн газрын өөд явгалан холдоно. Хойлог нисэхдээ муу, явгалан гүйхдээ сайн тул уулын өөд, элгэн хад өөд ч хар гүйхээр гарч чадна. 

Хойлог бусад шувуудтай адилгүй, хүн амьтны хөлөөс зайдуу аль нууцгай бут, хадан доор газар малтаж, өвс, үс ноос дэвсэж өндөглөнө.  Цайвар хүрэн толбо бүхий шаргалдуу ногоон туяатай  4-15 хүртэл өндөг гаргаж, эмэгчин нь 21-28 хоног дарж дэгдээхэй болгодог. Хойлог гол төлөв сонгино, шувууны хөл, гогод, хойлогийн цагаан зэрэг ургамлын үр, навч нахиа иднэ.   

## Төрөл 
*Алтайн Хойлог *Tetraogallus altaicus*
*Каспийн Хойлог *Tetraogallus caspius*
*Кавказын Хойлог *Tetraogallus caucasicus*
*Төвдийн Хойлог *Tetraogallus tibetanus*
*Гималайн Хойлог *Tetraogallus himalayensis*

## Цахим холбоос 
Ангилал:Гургуулынхан
Хан Хөхийн нуруу

**Хан Хөхийн нуруу** нь Монгол Улсын Увс аймгийн нутагт орших уулсын систем юм. Ноён оргил Алтан Дуулга нь далай түвшнээс дээш  өндөртэй.

Хан Хөхийн нуруу нь цөлийн хээрийн бүс нэмэгдэх үйл явцыг хязгаарладаг, экологийн тэнцвэрийг хадгалахад чухал ач холбогдолтой газар юм. Хангайн нурууны баруун хойд залгаа болж оршино. Хан Хөхийн нуруу нь ой мод, ус, гол элбэгтэй томоохон уул бөгөөд Увс аймгийн Зүүнхангай, Өндөрхангай, Цагаанхайрхан сумдын нутагт оршдог. Хан Хөхийн нуруу нь Их нууруудын хотгор луу түрж орон Увс болон Хяргас нууруудын хотгорыг зааглана. Алмас эрдэнээс эхлээд олон төрлийн эрдэнэс бий. Эрт дээр үеэс ургамал амьтнаар баялаг гэдгээрээ алдаршжээ.

YI-YIII зууны үед түрэг үндэстнүүд Монгол газар нутаглаж байхдаа Отгонтэнгэр уулаас гадна Хан Хөхийн нурууг тахин шүтэж байсан тухай баримт байдаг. Хожим 1905 онд Жалханз хутагт Дамдинбазар Хан Хөхийн тахилгат овоог шинэчилж хуучин нэрийг нь сольж, олон лам нараар ном уншуулан хуурын магнай дуугаар ая барихад тэр өдрийн үдшээс хур бууж ган тайлагдаж байсан тухай хошууны ноён Лу гүн бичиж үлдээжээ. Энэ хошууны ард түмэн Жалханз хутагт, Дилав хутагт, Нарванчин гэгээн нарыг нутагтаа морилон ирэх бүрт уул овоогоо тахидаг байв. Ханхөхий уул нь 33 овоотой хэмээн түүхчид тэмдэглэн үлдээжээ.

Хан Хөхийн нурууг 2205 ам километр талбайгаар, Хяргас нуур орчмыг 3320 ам километр талбайгаар 2000 онд улсын тусгай хамгаалалтад авчээ.

2007 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Төрийн тахилгатай уул болсон. Уг зарлигт “Элэнц хуланцаас үүсэлтэй энэ сайхан нутгийн сав шим бүхнийг сайтар тэтгэж, буян хишигт мал сүргийг маань үржүүлэн өсгөж, үйлс зорилго нэгт үндэстэн ястан ард түмний маань заяа буяныг тэгшитгэн, хорлол цээрлэл барцад саадгүй хотол даяараа энх тунх эв найртай оршин, далай мэт арвин, тэнгэр мэт тэнүүн жаргаахын өлзий хутгийг дэлгэрүүлж бүрэн улс, сүлдэт төрийг минь бат энх, өнө мөнхөд мандуулахыг сүсэглэн даатгаж айлтгая. Цаглашгүй буянт тугийг өргөн соёрхохыг цагаан тугийн их үйлсийг эзэгнэн захирагч Ханхөхий уулын тэнгэр та таалан болгоогтун. Арвандолоодугаар жарны шороон хулгана жилийн зуны адаг шаргачин хонин сарын билэгт сайн шаргачин хонь өдөр” хэмээжээ.

## Эх сурвалж
## Нэмж унших
*ХАН ХӨХИЙН НУРУУНЫ БАЙГАЛИЙН ЦОГЦОЛБОРТ ГАЗАР

Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Монголын нуруу
Ангилал:Төрийн тахилгат уулс
Ангилал:Увс аймгийн газар зүй
Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

**Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн** () нь сондгой тоотой жилүүдэд зохиогддог, хөнгөн атлетикийн дэлхийн хамгийн том тэмцээн юм.

1980 оны Москвагийн олимпийг барууны орнууд бойкотлосноос үүдээд ийм тэмцээн явуулахаар болж, анхных нь 1983 онд Хельсинкид болжээ. Эхэндээ 4 жил тутам зохиогддог байсан тус тэмцээн 1991 онд Токиод болсноос хойш 2 жил тутам явагддаг болсон.

## Тэмцээнүүд 
※Огноог орон нутгийн цагаар тэмдэглэв

## Оролцох эрхийн норматив 
Тус тэмцээний төрөл тус бүрт A ба B хоёр янзын норматив буюу болзол тогтоодог.

A болзлыг хангасан 3 хүртэлх тамирчнаа нэг улс тэмцээнд оролцуулах эрхтэй (Марафон бол 5). Харин A болзлыг хангасан тамирчин нэг ч байхгүй бол B болзлыг хангасан 1 тамирчин оролцож болно.

Мөн зохион байгуулагч орны хувьд болзол хангасан тамирчин байхгүй байсан ч бүх төрөлд тамирчнаа оролцуулах эрхтэйгээс гадна A болзлыг 1-2 тамирчин биелүүлсэн байсан ч B болзлыг биелүүлсэн 1 тамирчин тэмцээнд оролцох эрхтэй.

## Монгол улс ба хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 
## Хөнгөн атлетикийн бусад томоохон тэмцээнүүд 
* Зуны олимп
* Хөнгөн атлетикийн танхимын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 

## Цахим холбоос 
* ДАШТ-ийн дээд амжилтууд, эр
* ДАШТ-ийн дээд амжилтууд, эм
I Хайле Селассие

thumb|200px|right|Хайле Селассие I
**I Хайле Селассие** (Ge'ez: , "Power of the Trinity"]] 1892 оны 7 сарын 23 - 1975 оны 8 сарын 27) нь Этиопын хаант улсын сүүлчийн эзэн хаан. Этиопын өмнөд хэсгийн Шэва нутгийн угсаатны гэр бүлд төржээ. Этиоп-Италийн 1-р дайны үед Этиопийн талд их үүрэг гүйцэтгэсэн 2-р Менэлик нь түүний цусан төрөл юм. Бага залуу байхын саруул ухаантай, хичээнгүй тэрээр орон нутгуудад захирагчийн албыг амжилттай гүйцэлдүүлж байв.

Ангилал:Этиопчууд
Үндсэн хуульт хаант засаг

right|350px|thumb|
**Үндсэн хуульт хаант засаглал бүхий орнууд**

**Улаан**: Парламентын засаглал бүхий үндсэн хуульт хаант засаглалтай орнууд
**Нил ягаан**： Хааны эрх нь өргөн хүрээ бүхий үндсэн хуульт хаант засаглалтай орнууд
**Бор**：Үндсэн хуулийн үйлчлэлийг зогсоогоод буй үндсэн хуульт хаант засаглалтай орнууд

**Үндсэн хуульт хаант засаглал** нь удам залгамжилсан, эсвэл сонгогддог хааныг төрийн тэргүүнээ болгосон, хаант засаглалтай боловч хааны эрх мэдэл нь үндсэн хуулиар хязгаарлагддаг төрийн байгууллыг хэлнэ. Хэмжээгүй эрхт хаант засаглалтай улсуудад ч парламент байх нь элбэг тул парламенттай эсэх нь засаглалын хэлбэрийг үл тодорхойлно.

## Одоо оршин буй үндсэн хуульт хаант засаглал бүхий орнууд 
### Ази 
*Катар - Эмир
*Камбож - Хан
*Кувейт - Эмир 
*Тайланд - Хан
*Япон - Хаан
*Бахрейн - Хан
*Бутан - Хан
*Бруней - Султан
*Малайз - Хан
*Йордан - Хан

### Далайн орнууд 
*Самоа - овгийн ахлагч
*Тонга - Хан

### Европ 
*Андорра - Ван
*Нидерланд - Хан  
*Их Британи - Хан буюу хатан хаан
*Швед - Хан
*Испани - Хан 
*Дани - Хан буюу хатан хаан
*Норвеги - Хан
*Бельги - Хан
*Монако - Ван
*Лихтенштайн - Ван
*Люксембург - Их херцог

### Африк 
*Марокко - Хан 
*Лесото - Хан

### Британийн Хамтын нөхөрлөлийн орнууд 
Британийн Хамтын нөхөрлөлийн орнуудад Их Британийн хатан хаан нь төрийн тэргүүн байдаг бөгөөд хатан хаанаас томилогдсон амбан захирагч нь төрийн хэргийг хөтлөн явуулна.
*Антигуа ба Барбуда
*Австрали
*Барбадос
*Бахама
*Белиз
*Гренада
*Канад
*Папуа-Шинэ Гвиней
*Сент-Кристофер ба Невис
*Сент-Винсент ба Гренадин
*Сент-Люси
*Соломоны арлууд
*Тувалу
*Шинэ Зеланд
*Ямайка

## Мөн үзэх 
* Хаант засаглал

Ангилал:Хаант засаг
Ангилал:19-р зууны сэтгэлгээний улс төрийн түүх
Ангилал:Хаант төрийн хэлбэр
Ангилал:Үндсэн хуулийн түүх
Орёл муж

**Орёл муж** () нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.

## Цахим холбоос 
## Эш холбоос 
Ангилал:Оросын холбооны муж
Юпитер

thumb|Юпитер
**Юпитер** нь Эртний Ромын бурхдын нэг.
Юпитер хэмээх нэр нь **Dieu pater** буюу "Эцэг Диу" хэмээх үг сунжирч үүсчээ. Тэнгэр огторгуйн бурхан байсан бөгөөд улмаар цаг агаарын, ялангуяа аянга цахилгааны бурхан гэгдэх болсон байна.

Эртний Грекийн Зевстэй ижил үүрэгтэй. 

Ангилал:Эртний Ромын бурхад