open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Еврипид

**Еврипид** буюу **Эврипид** (эрт.грек. Εὐριπίδης, лат. *Euripides*; МЭӨ 480—МЭӨ 406) — Эртний Грекийн жүжгийн зохиолч, Афины сонгодог зохиолчдын (Эсхил, Софокл нарын нэгэн адил) томоохон төлөөлөгч. 90 орчим жүжгийн зохиол бүтээсэн, тэдгээрээс "Киклоп" зэрэг 17 зохиол нь өнөө үе хүртэл хадаглагдан үлдсэн байна. 

## Бүрэн хадагладан үлдсэн жүжгийн зохиолууд 
* *Алкеста* (МЭӨ 438 он, эрт.грек. Ἄλκηστις)
* *Медея* (МЭӨ 431 он, эрт-грек. Μήδεια) 
* *Гераклидын хүүхдүүд* (МЭӨ 430 он, эрт.грек. Ἡρακλεῖδαι)
* *Ипполит* (МЭӨ 428 он, Ἱππόλυτος)
* *Андромаха* (МЭӨ 425 он, Ἀνδρομάχη)
* *Гекаба* (МЭӨ 424 он, Ἑκάβη)
* *Хүсэлчид* (МЭӨ 423 он, Ἱκέτιδες)
* *Электра* (МЭӨ 413 он)
* *Геракл* (МЭӨ 416 он)
* *Трояны хүүхднүүд* (МЭӨ 415 он, Τρῳάδες, Trōiades, Троягийн дайны тухай)
* *Таврид дахь Ифигени* (МЭӨ 414 он)
* *Ион* (МЭӨ 414 он)
* *Елена* (МЭӨ 412 он)
* *Финик* *эмэгтэйчүүд* (МЭӨ 410 он, Φοίνισσαι, Phoinissai)
* *Киклоп* (МЭӨ 408 он, Κύκλωψ, Kyklōps)
* *Орест* (МЭӨ 408 он)
* *Вакханки* (МЭӨ 407 он)
* *Авлид дахь Ифигениа* (МЭӨ 407 он)
Курайш

**Курайш** () бол Куран судрын 106 дахь бүлэг юм.

## Мөн үзэх
* Ислам

## Эх сурвалжууд
106
Салж чадахгүй хайр

«**Салж чадахгүй хайр**» — 1998 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.

## Агуулга 
### Гол дүрд 
* Бат - Г.Золбоот
* Минжин - Б.Эрдэнэчимэг
* Оюун - Д.Отгонзаяа

## Киноны дуу 
## Эх сурвалж 
Ангилал:Уран сайхны кино
WeChat

**WeChat** (хятад. 微信, пиньинь *Wēixìn*, үгчилбэл «микро-мэдээлэл») — Хятадын "Tencent" компанийн бүтээсэн текст болон дуут мессеж илгээх хөдөлгөөнт холбооны систем бөгөөд анхны хувилбар нь 2011 оны 1-р сард гарсан.

Аппликейшн нь Android, BlackBerry, Windows Phone, Symbian үйлдлийн системтэй утаснуудад ашиглах боломжтой, харин J2ME/S40, iOS дэмжихээ больсон.

2012 он гэхэд хэрэглэгчдийн тоо 100 саяд хүрсэн үед Weixin олон улсын зах зээлд WeChat нэртэй болсон. Дараа жил нь буюу 2013 оны байдлаар WeChat 300 сая бүртгэлтэй хэрэглэгчтэй байсны 70 сая нь Хятадаас гадуур хэрэглэгчид байсан. 2018 он гэхэд WeChat 1 тэрбум гаруй идэвхтэй хэрэглэгчтэй байсан бол 2019 он гэхэд 1.151 тэрбум болж өссөн.

WeChat нь текст мессеж, дуут мессеж, олон хүнд нэгэн зэрэг зар мессеж, зураг, видео хуваалцах боломжийг дэмждэг. Bluetooth-ээр дамжуулан харилцагчтайгаа мэдээлэл солилцох боломжтой бөгөөд хэрэв хүсвэл санамсаргүй хүмүүстэй холбоо тогтоох янз бүрийн арга байдаг. Энэхүү үйлчилгээ нь Facebook, Tencent QQ зэрэг нийгмийн сүлжээнүүдтэй нэгдсэн. Шүүлтүүртэй зургуудыг боловсруулж, тайлбар оруулах боломжтой ба WeChat нь машин орчуулгын үйлчилгээтэй.

WeChat нь Tencent-ийн хувьцаа эзэмшдэг "Ibibo" тоглоомын сайтаар дамжуулан Энэтхэгт өргөжин тэлж байна.

WeChat нь мөнгөний гүйлгээ хийх боломжийг олгодог бөгөөд түүний дотоод төлбөрийн системийг WeChat Pay гэж нэрлэдэг юм. Хятадын засгийн газар 12-р таван жилийн төлөвлөгөөнд (2011-2015) Хятадын цахим худалдааны зах зээлийг хөгжүүлэхэд идэвхтэй дэмжлэг үзүүлж эхэлсэн.

2025 оны 2-р сарын 17-нд DeepSeek AI загварыг WeChat мессенжерт нэгтгэсэн байна.
Каусар

**Кафирун** () бол Куран судрын 108 дахь бүлэг юм.

## Мөн үзэх
* Ислам

## Эх сурвалжууд
108
Стив Балмер

**Стивен Энтони Балмер** (англи. *Steven Anthony Ballmer*, 1956 оны 3-р сарын 24-нд АНУ-ын Детройт хотод төрсөн) — Америкийн тэрбумтан, 2000 оны 1-р сараас 2014 оны 2-р сарын хооронд Microsoft корпорацын ерөнхий захирал байсан. Үндэсний Сагсан бөмбөгийн холбооны «Лос Анжелес Клипперс» клубийн эзэмшигч.

## Намтар 
Стивен Балмер Детройт хотод эх Беатрис Дворкин (Beatrice Dworkin), эцэг "Ford Motor Company"-ийн менежер Фредерик Хенри Балмер (Frederic Henry Ballmer) нарын гэрт төрсөн. Эцэг нь Швейцараас цагаачилж ирсэн бөгөөд эх нь Америкийн еврей хүн юм. 

1973-1977 онд тэрээр Харвардын их сургуульд суралцаж, математик, эдийн засгийн чиглэлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. 1977-1979 онд "Procter & Gamble" компанид ажиллаж байсан. 1979 онд Стэнфордын бизнесийн сургуульд элсэн орсон.

Стивен Балмер Харвардын их сургуульд сурч байхдаа танилцсан Билл Гэйтсийн урилгаар 1980 оны 6-р сард Майкрософт компанид ажилд ороод шууд л компанид чухал хүн болсон. Тэрээр MS-DOS болон Windows-ийн анхны хувилбаруудыг хөгжүүлэх ажлыг удирдаж байсан юм.

2000 оны 1-р сард Балмер Билл Гэйтсийн оронд гүйцэтгэх захирлаар томилогдсон. Гүйцэтгэх захирлын хувьд Балмер Майкрософт компанийн санхүүгийн үйл ажиллагааг хянадаг байсан бол Б.Гейтс технологийн стратегийн хяналтыг өөртөө үлдээж, ТУЗ-ийн дарга, програм хангамжийн ерөнхий архитектор байсан. 

Стив Балмер Skype-ыг худалдаж авснаар Microsoft-ын үүлэн тооцооллын стратегийг хэрэгжүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Балмерын удирдлага дор компанийн жилийн орлого 25 тэрбум доллараас 70 тэрбум доллар болж, цэвэр ашиг нь 215%-иар өсөж 23 тэрбум доллар болжээ.

2013 оны 8-р сарын 23-нд Стив Балмер 12 сарын дотор корпорацын гүйцэтгэх захирлын албан тушаалаасаа огцрох хүсэлтэй байгаагаа мэдэгдсэн. Энэ тухай Майкрософт хэвлэлийнхэнд мэдээлэв.

2014 оны 5-р сарын 29-нд тэрээр NBA-гийн сагсан бөмбөгийн "Лос Анжелес Клипперс" клубийг 2 тэрбум доллараар худалдаж авах санал тавиад 2014 оны 8-р сарын 12-нд тэрээр албан ёсны эзэн болсон юм.

Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:Детройтын хүн
Ангилал:1956 онд төрсөн
Мөнхжаргалын Базаррагчаа

**Мөнхжаргалын Базаррагчаа** (1945 онд төрсөн) - Монгол Улсын Их Сургуулийн Монгол хэл, хэл шинжлэлийн тэнхимийн профессор, хэл бичгийн ухааны доктор профессор.

УБДС, МУИС-д 50-иад жил багшилсан. Эх хэлнийхээ манаанд энэ насаа зориулсан хүн.

Ангилал:Монголын багш
Ангилал:Монголын эрдэмтэн
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ричард Хаммонд

**Ричард Марк Хаммонд** (англи. *Richard Mark Hammond*; 1969 оны 12-р сарын 19-нд Их Британийн Бирминхем хотод төрсөн) — Английн телевизийн нэтрүүлэг хөтлөгч, «Top Gear», «Invisible Worlds», «Brainiac: Science Abuse» болон «The Grand Tour» зэрэг сонирхолтой нэвтрүүлгүүдээрээ алдартай.  "The Daily Mirror" сэтгүүлийн Баасан гарагт гардаг Моторинг буланг хөтөлдөг.

Ангилал:Английн телевизийн хүн
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1969 онд төрсөн
Жереми Кларксон

**Жереми Кларксон** (англи. *Jeremy Charles Robert Clarkson*, 1960 оны 4-р сарын 11-нд Их Британийн Йоркшир мужийн Донкастер хотод төрсөн) — Английн телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч, автомашины чиглэлийн сэтгүүлч, фермер. Телевизийн «Top Gear» шоу нэвтрүүлгийн хөтлөгч гэдгээрээ алдартай. 

Жеймс Мэйтэй хамт тэрээр дэлхийн хойд соронзон туйлд автомашинаар хүрч очсон анхны хүн бөгөөд энэ тухай "Top Gear" телевизийн шоу нэвтрүүлгийн нэг ангид гарсан. 

Жереми Кларксон Британийн хэд хэдэн бүс нутгийн сонинд бичдэг болж сэтгүүл зүйн карьераа эхлүүлсэн бөгөөд 1988 онд анхны Top Gear нэвтрүүлгийн хөтлөгч болсноор өргөн алдар нэрийг олж авсан байна. 1990-ээд оны дунд үеэс тэрээр Британийн телевизээр өөрийн шоу нэвтрүүлэг хөтөлж эсвэл зочноор оролцдог байсан. Ж.Кларксон машины мотороос гадна түүх, технологи зэрэг сэдвээр хөтөлбөр, ном зохиосон. 1998-2000 онд тэрээр өөрийн ток шоуг хөтөлж байжээ. 

2007 онд Кларксон Үндэсний телевизийн шагналын эзэн болсон. "The Independent" сонины мэдээлснээр тэр жилдээ ном, DVD-гээ борлуулснаас гадна сонины булангуудаа бичиж 1,7 сая фунт стерлинг олсон байна. Түүний Top Gear шоунаас олсон жилийн орлого нь 1 сая фунт стерлингээр үнэлэгдсэн байна.

Ангилал:Английн телевизийн хүн
Ангилал:Английн сэтгүүлч
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1960 онд төрсөн
«Top Gear» шоу

**"Top Gear" шоу** (монгол. машины дээд араа) - Их Британийн телевизийн автомашины тухай нэвтрүүлэг. Нэвтрүүлгийн эхний ангиудыг 1977 онд гаргаж эхэлсэн. Телевизийн сэтгүүлийн форматтай байсан бөгөөд энэ нь удаан хугацаанд өөрчлөгдөөгүй юм. 2002 онд нэвтрүүлгийн цувралыг дахин сэргээж эхлүүлсэн бөгөөд үүний үр дүнд орчин үеийн "Top Gear" шоу хошин шог, тодорхой онцлог хэлэмжтэй гарч ирэв. Нэвтрүүлгийг Жереми Кларксон, Ричард Хаммонд, Жейсон Доу болон Стиг хочит маш нууц туршилт хийдэг жолооч нар хөтөлдөг байна. Хоёр дахь улиралд Жейсон Доуг Жеймс Мэй орлож, нэвтрүүлэг хөтлөх болсон. Албан ёсоор нэвтрүүлгийг дэлхий даяар 350 сая орчим хүн үздэг байв. 

Их Британид тус нэвтүүлэг 2002-2020 онд" BBC-Two" сувгаар 2020 оноос хойш "BBC-One" сувгаар цацагдаж олны талархалыг хүлээж байв.

2015 оны 3-р сарын 25-нд ВВС агентлаг Жереми Кларксоныг ажлаас нь халсан тухай албан ёсоор зарлав. Кларксоны араас түүний хамтран ажиллагсад Ричард Хаммонд, Жеймс Мэй, продюсер Энди Вилман нар "Top Gear" шоуд ажиллахаас татгалзсан ч уг шоу 2022 он хүртэл үргэлжилжээ.
Жеймс Мэй

**Жеймс Мэй** (англи. *James Daniel May*; 1963 оны 1-р сарын 16-нд Английн Бристоль хотод төрсөн) — Английн сэтгүүлч бөгөөд «Top Gear» шоу (2003—2015) болон The Grand Tour (2016-) телевизийн нэтрүүлгийг Жереми Кларксон, Ричард Хаммонд нарын хамт хөтөлснөөр алдар нэртэй болсон. 

1980-аад оны эхээр Жеймс Мэй "*The Engineer"* сэтгүүлд, дараа нь "Autocar" сэтгүүлд туслах редактороор ажиллаж байсан. Тэрээр "CAR" сэтгүүлд *"England Made Me"* нэртэй тогтмол булан, "Top Gear" сэтгүүлийн нийтлэл, *"The Daily Telegraph"* сэтгүүлийн долоо хоног тутмын булан хөтөлдөг байсан. Тэрээр 2000 онд Моторын шилдэг сэтгүүлчийн шагналыг хүртсэн.

## Бичсэн номууд 
Тэрээр "Мэй автомашины тухай" хэмээх ном бичсэн.

Ангилал:Английн телевизийн хүн
Ангилал:Английн сэтгүүлч
Ангилал:Английн зохиолч
Ангилал:Бристолийн хүн
Ангилал:Англичууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Ван Жяшян

**Ван Жяшян** (хятад. 王稼祥; пиньинь *Wáng Jiàxiáng*; 1906 оны 8-р сарын 15 – 1974 оны 1-р сарын 25) - Хятадын төрийн зүтгэлтэн, Хятадын Коммунист Намыг үүсгэн байгуулагч, удирдагчдын нэг. Хятадын Хөдөлмөрчдийн их сургуулийг төгссөн Ван нам дотроо өндөр албан тушаал хашиж байсан. Хятадын иргэний дайны үед тэрээр Хятадын Улаан армийн ерөнхий прокурор, Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улс байгуулагдсаны дараа ЗХУ-д суугаа анхны Элчин сайд (БНХАУ-ын анхны Элчин сайд), дараа нь Хятадын Коммунист намын Гадаад харилцааны хэлтсийн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ.

## Намтар 
Анхуй мужийн Жин хошууны уугуул Ван Жяшян 1906 оны 8-р сарын 15-нд чинээлэг гэр бүлд төрж, Уху дахь англи номлогчийн сургуульд сурч байжээ. 1925 онд Шанхайн их сургуулийн дэргэдэх ахлах сургуульд элсэн орсон. Дараа нь ЗХУ-д суралцахаар явж Москва хотын Сунь Ятсений нэрэмжит Хятадын хөдөлмөрчдийн коммунист их сургуульд элсэн орж суралцсан байна. 

Москвад сурах үеэрээ Ван Минь, Жан Фу, Бо Гу болон бусад хятад оюутнуудтай нөхөрлөж "28 большевик" гэж бүлэг байгуулж байв. Бүлгийн гишүүд Хятад дахь хувьсгалт үйл явдалд оролцох чин хүсэл эрмэлзэлтэй байв. 1928 онд Ван Москвад сурч байхдаа Хятадын Коммунист намд элссэн байна. 

Ван Зя Сян 1930 онд эх орондоо буцаж ирсний дараа Хонконгод илгээгдэж, намын сонинд ажилтан, хоёр сэтгүүлийн эрхлэгчээр ажиллаж байжээ. 

1937 онд Ван ХКН-ыг төлөөлөн Москва дахь Коминтерний ажилд оролцож байсан. Дараа жил нь 1938 онд тэрээр Коминтерний удирдагчдын нэг Георгий Димитровоор Мао Зэдуны тэргүүлэх байр суурийг дэмжиж байгаа гэж дамжуулжээ. Хариуд нь Мао Ванг ХКН-ын Цэргийн төв хорооны дэд даргаар томилж, талархал илэрхийлжээ. Эдгээр жилүүдэд тус улсад Хятад-Японы дайн (1937–1945) эхэлсэн. Хятадын улаан армийг 8-р арми болгон өөрчилж, Жу Дэ, Пэн Дэхуай нарын оронд Ван Жяшян улс төрийн хэлтсийн даргаар томилогдов. Үүний зэрэгцээ тэрээр ХКН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны гишүүнээр сонгогдсон байна. 

Ван 1949 оны 10-р сард Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улс байгуулагдсаны дараа БНХАУ-аас ЗХУ-д суух анхны Элчин сайдаар, дараа нь ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн даргын орлогчоор томилогдсон. 1951 онд Ван Хятадын Коммунист Намын Гадаад харилцааны хэлтсийн дарга болж, 1956 онд ХКН-ын 8-р их хурлын 1-р бүгд хурлаар ХКН-ын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга нарын газарт сонгогджээ. Сүүлд тэрээр Соёлын хувьсгалд өртсөн байна.

Ангилал:Хятадын улс төрч
Ангилал:Хятадын дипломатч
Ангилал:ЗХУ дахь Хятадын элчин сайд
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1974 онд өнгөрсөн
Насыр

**Насыр** () бол Куран судрын 110 дахь бүлэг юм.

## Мөн үзэх
* Ислам

## Эх сурвалжууд
110
Николай Некрасов

**Николай Некрасов** (орос. *Никола́й Алексе́евич Некра́сов,* 1821 оны 12-р сарын 10-нд Оросын хаант улсын Подольск мужийн Немиров тосгонд төрж, 1878 оны 1-р сарын 8-нд Санкт-Петербург хотод нас барсан) — Оросын яруу найрагч, зохиолч, нийтлэгч. Оросын уран зохиолын сонгодог зохиолч. 

## Намтар 
Николай Некрасов Ярославль мужийн язгууртан, нэгэн цагийн чинээлэг гэр бүлээс гаралтай.

1847-1866 онд "Современник" утга зохиол, нийгэм-улс төрийн сэтгүүлийн дарга. 1868 оноос "Отечественные Записки" сэтгүүлийн редактор.

Тэрээр "Орос улсад хэн сайхан амьдардаг вэ?" тууль, "Хяруу", "Улаан хамарт өвлийн хүйтэн", "Орос эмэгтэйчүүд" шүлэг, "Мазай өвөө ба туулай" шүлэг, "Төмөр зам" зэрэг бүтээлээрээ алдартай. Түүний шүлгүүд нь юуны түрүүнд ард түмний зовлон зүдгүүр, тариачдын эмгэнэлт явдалд зориулагдсан байв.

Н.Некрасов 1832 онд 11 настайдаа Ярославлийн гимназид орсон. Сурах сонирхолгүй, сурлага муутай, сургуулийн захиргаатай таарч тохирдоггүй байсан (хошин шүлгээс болж). Эцэг нь түүнийг сургуулиас нь гаргаснаар түүний боловсрол төгссөн. 

Ярославлийн гимназид тэр анхны шүлгээ (ихэвчлэн дуураймал, романтик) гэрийн дэвтэрт бичиж эхлэв. Эцэг нь хүүгээ цэргийн мэргэжилтэй болгохыг үргэлж мөрөөддөг байсан бөгөөд 1838 онд 17 настай Некрасов Санкт-Петербург руу цэргийн ангид томилогдохоор очжээ. Гэсэн хэдий ч Некрасов оюутан Глушицкийтэй уулзсаны дараа тэрээр дээд боловсрол эзэмших хүсэл эрмэлзэлтэй болжээ. Тэрээр эцгийнхээ ямар ч санхүүгийн тусламжгүй хоцорно гэхээс айлгүй Санкт-Петербургийн их сургуульд элсэх шалгалтдаа бэлдэж эхэлсэн боловч шалгалтад тэнцээгүй тул филологийн факультетэд эчнээгээр орсон байна. Тэрээр 1839-1841 он хүртэл их сургуульд суралцсан боловч хилгэнэсэн эцэг нь түүнд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхээ больсон тул Некрасов бараг бүх цагаа ажил хайхад зарцуулсан байжээ.

Ангилал:Оросын зохиолч
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1821 онд төрсөн
Ангилал:1878 онд өнгөрсөн
Юлиуш Словацки

**Юлиуш Словацки** (польш. *Juliusz Słowacki*; 1809 оны 9-р сарын 4-нд Оросын хаант улсын Волын мужийн Кременец (одоогийн Украины Тернополь муж) хотод төрж, 1849 оны 4-р сарын 3-нд Францын Парис хотод нас барсан) — Польшийн яруу найрагч бөгөөд зохиолч. Түүнийг Адам Мицкевич, Зигмунд Красински нарын нэгэн адил Романтизмын үеийн Польшийн агуу яруу найрагчдын нэг гэж үздэг.

Тэрээр Кременец хотын лицей, Вильнюс их сургуулийн профессор Евзебиуш Словацкийн хүү болж 1809 онд төрсөн. Эцэг нь нас барсны дараа Юлиуш хүүгийн эх Саломеа (өмнө Янушевска) анагаах ухааны болон гүн ухааны доктор Август Бекютэй гэрлэжээ. Хойд эцгийн ачаар тэр Польшийн нэрт зохиолчид, сэхээтнүүдтэй, тэр дундаа яруу найрагч Адам Мицкевич, түүхч Йоахим Лелевель, математикч Ян Шнядецки, биологич Анжей Шнядецки нартай танилцаж, сайн боловсрол эзэмшсэн байна.

1828 онд Юлиуш Словацки Вильнюс их сургуулийг төгссөн. 1829 онд тэрээр Варшав руу нүүж, төрийн сангийн комисст албан тушаал хашиж байжээ.

1830 оны 11-р сарын бослогын үеэр тэрээр нэг хэсэг үйл явдлын тоймч байсан бөгөөд эх оронч сэдэвтэй хэд хэдэн шүлэг бичсэн. 1830 оны 12-р сард тэрээр Сеймийн Элч нарын хамт Лондон руу цагаачлан явсан юм. Арваннэгдүгээр сарын бослогыг дарсны дараа тэрээр цөллөгт байж, Парист суурьшихад хүрч, анхны яруу найргийн бүтээлээ хэвлүүлсэн байна.

1833-1835 онд тэрээр Швейцарт амьдарч, дараа нь 1838 он хүртэл Итали, Грек, Египет, Палестин, Сири орноор аялжээ. Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг ихэвчлэн Парист өнгөрөөсөн байна.

Тэрээр 1849 онд Парист өвчний улмаас нас барсан бөгөөд түүнийг Монмартрын оршуулгын газарт оршуулжээ. Сүүлд 1927 оны 6-р сард түүний чандрыг Юзеф Пилсудскийн тушаалаар Краков руу нүүлгэж авчраад, Адам Мицкевичийн булшны дэргэд Вавель дахь сүмд байрлуулав.

## Бүтээлүүд 
### Яруу найраг
* «Швейцарт» (*„W Szwajcarii“*, 1835—1836)
* «Ламбро» (1833)
* «Дарамтлуулагсдын Эцэг» (*„Ojciec zadżumionych“*) (1839)
* «Вацлав» (*„Wacław“*) (1839)
* «Бениовски» (*„Beniowski“*, 1840—1841)

### Драмын зохиолууд
* «Мариа Стюарт» (*„Maria Stuart“*, 1830)
* «Миндовууд» (*„Mindowe“*, 1831)
* «Кордиан» (*„Kordian“*, 1834)
* «Балладина» (*„Balladyna“*, 1834)
* «Хорштыньски» (*„Horsztyński“*, 1835)
* «Лилла Венеда» (*„Lilla Weneda“*, 1839)
* «Мазепа» (*„Mazepa“*, 1839)
* «Соломеин мөнгөн зүүд» (*„Sen srebrny Salomei“*, 1843)
* «Фантази» (*„Fantazy“*, 1841; 1845—1846)
* «Марек ноён» (*„Ksiądz Marek“*, 1843)

Ангилал:Польшийн зохиолч
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1809 онд төрсөн
Ангилал:1849 онд өнгөрсөн
Вислава Шимборска

**Мариа Вислава Анна Шимборска** (польш. *Maria Wisława Anna Szymborska*; 1923 оны 7-р сарын 2-нд Познань хотын ойролцоо Бнин хотод төрж, 2012 оны 2-р сарын 1-нд Краков хотод нас барсан) — Польшийн яруу найрагч. 1996 оны утга зохиолын салбарын Нобелийн шагнал хүртсэн. 

1931 оноос хойш насан эцэслэтлээ Краков хотод амьдарсан. 1943 оноос хойш төмөр замд ажиллаж байсан бөгөөд нацистууд иргэдийг нүүлгэн шилжүүлж албадан хөдөлмөрлүүлж байхад түүнээс зайлсхийж чадсан. Энэ үеэс урлагтай холбогдож, англи хэлний сурах бичгийн зураачаар ажиллав. Тэрээр мөн шүлэг, богино өгүүллэг бичиж эхэлсэн юм.

Дайны дараа тэрээр Краковын утга зохиолын амьдралд оролцож, 1946 он хүртэл «Inaczej» "Өөрөөр" утга зохиолын бүлэгт багтаж, Чеслав Милошийн нөлөөг мэдэрсэн. 1945-1948 онд Ягеллоны их сургуульд Польшийн уран зохиол, дараа нь социологийн чиглэлээр суралцаж, улмаар тэндээ семинар лекц уншдаг болжээ.

1953-1981 онд тэрээр Краковын утга зохиолын "*Życie Literackie*" (Утга зохиолын амьдрал) сонинд ажиллаж байсан.

1966 он хүртэл тэрээр Польшийн Ажилчны Нэгдсэн Намын (коммунист) гишүүн байсан бөгөөд цаг хугацааны явцад цагаачдын нийгэмлэг (жишээлбэл, Парисын "Соёл", Ежи Гидройц) болон бусад тэрс үзэлтнүүдтэй холбоо тогтоож байжээ.

1996 онд тэрээр утга зохиолын салбарт Нобелийн шагнал хүртсэн.

Ангилал:Польшийн зохиолч
Ангилал:Утга зохиолын Нобелийн шагналтан
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Хурбан айт

**Хурбан айт** бол лалын шашинтнуудын хоёр дахь том баяр юм.

*Хурбан* нь *Аллах бурханд ойртох*, *айт* гэдэг нь *эргээд ирсэн баяр баяслаар дүүрэн өдөр* гэсэн утгатай. Баяр нийтдээ гурван өдөр үргэлжлэх бөгөөд шариатын хуулиар боломжийн амьдралтай мусульман хүн болгон хонь, ямаа, үхэр, тэмээ зэрэг салаа туурайтай малаар Аллах тэнгэрт өргөл барьж, махыг нь бусадтай хуваалцах, ядуусыг хооллох зарчимтай. Энэ өдрүүдэд мечетүүдэд ч хурбаны мал гаргадаг.

## Түүх
Монголын лалын шашинтнууд 1990 оноос Хурбан айт баяраа сэргээн тэмдэглэх болжээ.

## Эх сурвалжууд
Ангилал: Ислам
Хятадын хөдөлмөрчдийн коммунист их сургууль

**Хятадын хөдөлмөрчдийн коммунист их сургууль** (ХХКИС, ) — 1928 оны 9-р сарын 17-ны өдөр хүртэл  **Сунь Ятсений нэрэмжит Хятадын хөдөлмөрчдийн Их сургууль** (ХХИС, ) —1925-1930 онд Москвад үйл ажиллагаа явуулж байсан, Сунь Ятсений нэрэмжит болсон Гоминданы болон Хятадын Коммунист намын хятадуудад зориулсан Коминтерний боловсролын байгууллага юм.

Тус их сургууль нь 1925 оны 9-р сард байгуулагдсан бөгөөд 1925 оны 10-р сарын 7-нд Гоминданы Улс төрийн төв хорооны 66-р хурлаар Намын Тусгай зөвлөх Михаил Бородин Сун Ятсений нэрэмжит Хятадын хөдөлмөрчдийн их сургууль байгуулсныг албан ёсоор зарласав. Тан Янкай, Гуо Инфэн, Ван Жинвэй (М.Бородин тус хорооны зөвлөхөөр ажиллаж байсан) нарын бүрэлдэхүүнтэй сонгон шалгаруулах комиссыг зохион байгуулж Гуанжоу, Шанхай, Бээжин, Тяньжин зэрэг хотуудад сонгон шалгаруулалт явуулсан байна. Их сургууль нь тухайн үед эвсэж, давхар гишүүнчлэлтэй байсан Хятадын Коммунист Нам, Үндэстний намын (Гоминдан) төлөөлөгчдийг хүлээн авчээ.

Их сургууль байгуулагдахад Дорно дахины хөдөлмөрчдийн коммунист их сургуулиас 100-аад оюутан шилжин иржээ.

Их сургууль нь Москва хотын Волхонка гудамж 16-д байрладаг байсан (одоо энд шатахуун түгээх станц байрладаг). Нээлтийн ёслол 1925 оны 11-р сард Эвлэлүүдийн ордонд болсон (албан ёсны нээлтийн өмнө хичээл орж байсан).

**ХХКИС, ХХИС-ын Ректорууд:**

# Карл Радек (1925—1927)
# Павел Миф (1927—1929)
# Владимир Вегер (1929—1930)

ХХКИС-д Карл Радек, Лев Троцкий, Иосиф Сталин, Август Тальгеймер, Павел Миф, Илья Ошанин, Чан Готао, Сян Жунфа нар хичээл ордог байжээ.

### Хоёр жилийн хөтөлбөр 
* Хэлний сургалт: үндсэндээ орос хэл болон англи, франц, герман хэлийг хоёр дахь хэлээр сонгох;
* Түүх: нийгмийн формацийн хөгжлийн түүх, Хятад, Орос, Барууны хувьсгалт хөдөлгөөний хөгжлийн түүх - нийт 5 өөр курс;
* Философи: түүхэн ба диалектик материализмын хичээл;
* Улс төрийн эдийн засаг;
* Эдийн засгийн газар зүй;
* И.Сталины лекцийн хичээл дээр үндэслэсэн ленинизмийн үндэс;
* Цэргийн шинжлэх ухаан: Цэргийн мэргэжилтнүүд хамгийн дээд түвшинд заадаг бөгөөд Москва муж дахь армийн гарнизонуудад янз бүрийн төрлийн зэвсэг ашиглах онолын болон практик хичээл, зуны хээрийн сургалтыг багтаасан болно.

Их сургуулийн 5 жилийн үйл ажиллагаа явуулсан хугацаанд нийт 1 600 хятад сурсан байна.
Жоржио Армани

**Жоржио Армани** (итал. *Giorgio Armani*; 1934 оны 7-р сарын 11-нд Эмилия-Романья дахь Пиаченца хотод төрж, 2025 оны 9-р сарын 4-нд Милан хотод нас барсан) — Италийн хувцасны загвар зохион бүтээгч, "*Armani"* компанийг үүсгэн байгуулагч ажил хэрэгч хүн бөгөөд Италийн хамгийн баян хүмүүсийн нэг.

Ирээдүйн агуу загвар зохион бүтээгч 1934 оны 7-р сарын 11-нд хойд Италийн Пиаченца хотод төрж, 1949 онд гэр бүлийнхээ хамт Милан руу нүүжээ.

Армани эрт дээр үеэс анагаах ухаанд маш их сонирхолтой байсан бөгөөд Миланы их сургуулийн анагаах ухааны ангид элсэн орсон боловч удалгүй энэ шинжлэх ухаанд хөрж, хоёр дахь жилээ төгсөөд бичиг баримтаа авч, гэрэл зурагчны туслахаар ажиллаж, армид алба хаажээ.

Армиас буцаж ирээд 1957 онд тэрээр Милан хотын "Ринашенте" томоохон дэлгүүрт туслах ажилтнаар ажилд орж, дэлхийн загварын оргилд хүрэх зам нь эхэлжээ.

Ангилал:Италийн загвар зохион бүтээгч
Ангилал:Италичууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:2025 онд өнгөрсөн
Томас Брэсси

**Томас Брэсси** (англи. *Thomas Brassey*; 1805 оны 11-р сарын 7-нд Английн Честер хотод төрсөн —1870 оны 112-р сарын 8-нд нас барсан) — английн инженер, 19-р зууны төмөр замын хамгийн том бүтээн байгуулагчдын нэг бөгөөд дэлхий даяар төмөр замын дэд бүтцийг байгуулахад асар их хувь нэмэр оруулсан хүн юм. 

## Намтар 
Томас Брэсси бол чинээлэг тариачин Жон Брэсси, түүний эхнэр Элизабет нарын ууган хүү бөгөөд тэдний гэр бүл 1663 оноос хойш Честерээс өмнө зүгт 10 км зайд орших Олдфордын сүмийн Буэртон дахь Манор фермд амьдарч байжээ. 

Томас 12 нас хүртлээ гэрийн боловсрол эзэмшиж, Честер дэх Хааны сургуульд явжээ. 16 настайдаа тэрээр газар судлаач, агент Уильям Лоутоны дагалдан суралцагч болсон ажээ. Лоутон бол Флинтширийн Овертон хотын Фрэнсис Ричард Прайсийн төлөөлөгч байв. Брэсси дагалдан суралцаж байх хугацаандаа Шрусберигээс Холихед хүртэлх шинэ замыг (одоо энэ нь А5) судлахад тусалж, замын хэмжүүрт тусалж байсан. Тэрээр энэ ажилд оролцож байхдаа замын инженер Томас Телфордтой танилцсан байна. 21 настайдаа дагалдан суралцах хугацаа нь дуусахад Брэссиг Лоутон хамтран ажиллуулж, "Лотон ба Брэсси" компанийг байгуулжээ. Брэсси бизнесээ байгуулсан Биркенхед рүү нүүжээ. Тэр үед Биркенхед маш жижиг суурин байсан юм. 1818 онд энэ нь ердөө дөрвөн байшин байжээ. Бизнес цэцэглэн хөгжиж, газарзүйн судалгаанаас гадна газар нутгийг хамарсан байна.

1847 он гэхэд тэрээр Британи дахь төмөр замын 3/1 орчимыг барьсан бөгөөд 1870 онд нас барахдаа дэлхийн төмөр замын хорин миль тутамын нэгийг барьжээ. Үүнд Франц дахь шугамын 4/3, Европын бусад олон улс, Канад, Австрали, Өмнөд Америк, Энэтхэг дэх гол төмөр замуудын барьжээ. Тэрээр мөн эдгээр төмөр замуудтай холбоотой байгууламжууд, тухайлбал усан онгоцны зогсоол, гүүр, зам, станц, хонгил, ус зайлуулах байгууламжийг мөн барьсан ажээ.

Төмөр замын инженерчлэлээс гадна Брэсси усан онгоц, уурхай, зүтгүүрийн үйлдвэр, далайн телеграф, усан хангамж, ариутгах татуургын системийг хөгжүүлэхэд идэвхтэй оролцож байв. Тэрээр Лондонгийн ариутгах татуургын системийн нэг хэсгийг барьж, өнөөг хүртэл ажиллаж байгаа бөгөөд 1864 онд Хойд Атлантын далайг дамнасан анхны телеграфын кабель татахуйц цорын ганц том хөлөг болох Брунелийн "The Great Eastern" хөлөг онгоцны томоохон хувьцаа эзэмшигч байсан. Тэрээр 2020 онд 600 сая фунт стерлингтэй тэнцэх 5 сая фунт стерлингийн хөрөнгө үлдээжээ.

1870 оны 12-р сарын 8-нд Томас Брэсси тархины цус алдалтын улмаас Гэгээн Леонардс дахь Виктория зочид буудалд нас барж, дурсгалын чулуу босгосон Сассекс хотын Кэтсфилд дэх Гэгээн Лоренсийн сүмийн хашаанд оршуулжээ.
Роберт Стефенсон

**Роберт Стефенсон** (англи. *Robert Stephenson*, 1803 оны 10 сарын 16-нд төрсөн – 1859 оны 10 сарын 12-нд нас барсан) -Английн барилгын инженер, төмөр замын зүтгүүр зохион бүтээгч. Тэрээр алдарт "Төмөр замын эцэг" гэгддэг инженер Жорж Стефенсоны цорын ганц хүү байсан юм. Роберт өөрийн эсвэл эцэг Жорж Стефенсонтойгоо хамтран хийсэн олон ололт амжилтыг /Зүтгүүр №1, пуужин, Стефенсоны үйлдвэр / эцэг нь дангаараа хийсэн гэж буруу ташаа ойлгон тайлбарладаг. 

## Намтар 
Роберт Стефенсон 1803 оны 10-р сарын 16-нд Ньюкасл-апон-Тайнаас зүүн зүгт орших Виллингтон Куэйд Жорж Стефенсон, Фрэнси (төрөхдөө Хендерсон) нарын гэр бүлд төржээ. Эх Фанни нь эцэг Жоржоос 12 насаар эгч байсан бөгөөд тэд Жоржийн гэрт үйлчлэгчээр ажиллаж байжээ. Роберт Ньюкасл дахь Утга зохиол, гүн ухааны нийгэмлэгийн гишүүн болж, өөртөө болон эцэгтээ ном зээлж уншдаг байсан гэдэг. Орой нь тэрээр эцэгтэйгээ уурын хөдөлгүүрийн загвар судалдаг байжээ. 1816 онд тэд хамтдаа нарны цаг хийсэн бөгөөд энэ нь зуслангийн байшингийн хаалган дээр өлгөөтэй байдаг юм.

1814 онд эцэг Жорж Стивенсон анхны уурын зүтгүүр болох "Блюхер"-ийг бүтээсэн бөгөөд амжилт нь түүнд 12 настай Робертыг Ньюкасл дахь Перси гудамжинд байрлах Доктор Брюсийн хувийн академид шилжүүлэх боломжийг олгосон бөгөөд тэнд нь чинээлэг оюутнууд суралцдаг байв. 1819 онд сургуулиа төгсөөд Стефенсон уул уурхайн инженер Николас Вуд, Килингворт нүүрсний уурхайн менежерийн дагалдан ажилд орсон. Дагалдан суралцагч Р.Стефенсон шаргуу хөдөлмөрлөж, даруухан амьдардаг байсан бөгөөд луужин худалдаж авах боломжгүй байсан тул өөрөө луужин хийж дараа нь Ньюкасл дахь Өндөр түвшний гүүрийг судлахад ашиглаж байжээ.

1825 онд Роберт гэрээний дагуу Өмнөд Америкийн Колумби руу нүүж, мөнгөний уурхайг хөгжүүлдэг компанид инженерээр ажиллахаар болжээ.

1828 онд Робертийг аав нь Англи руу дуудсан. Энэ үед Ливерпүүл-Манчестер чиглэлийн төмөр замын барилгын ажил дуусч, Rainhill Races-ийн бэлтгэл ажил эхэлсэн байна. Үйлдвэрийг сэргээхэд Жорж хүүгийнхээ тусламж хэрэгтэй байв. Тэр үед үйлдвэр бараг зогсч, туршлагатай ажилчид ажлаасаа гарсан байв. Роберт үйлдвэрийг сэргээж эхэлсэн бөгөөд дараа жил нь хэд хэдэн уурын зүтгүүрийг нэгэн зэрэг үйлдвэрлэн гаргасан байна. 

1831 онд Роберт Лондон-Бирмингемийн төмөр замын зураг төслийг боловсруулахад оролцож, 1833 онд барилгын ерөнхий инженер болжээ. Зам нь хүнд нөхцөлд баригдсан бөгөөд барилгын ажлын явцад Роберт аавдаа байнга ханддаг байв. Үүнээс гадна, дууссан маршрутын үнэ анхны тооцооллоос давж, 5.5 сая фунт стерлинг болжээ. Гэсэн хэдий ч 1838 оны 9-р сард ашиглалтад орсноор уг зам тухайн жилийн эцэс гэхэд л 0.5 сая фунт стерлингийн ашиг авчирчээ. 1838 онд Роберт өөрөө Италид өөр төмөр зам барих ажлыг удирдаж эхлэв.

1844 он гэхэд Роберт Стефенсон 33 төмөр замын төслийг боловсруулахад шууд оролцсон байдаг юм.
Стоктон ба Дарлингтоны төмөр зам

**Стоктон ба Дарлингтон төмөр зам** (англи. *The Stockton and Darlington Railway***,** S&DR) -1825-1863 онуудад Английн зүүн хойд хэсэгт үйл ажиллагаа явуулж байсан төмөр замын компани юм. Энэ нь дэлхийн хамгийн анхны уурын зүтгүүр ашигласан нийтийн зориулалттай төмөр зам байсан юм. Эхний шугам нь Шилдоны ойролцоох  Дархэм муж дахь Дарлингтоны нүүрсний уурхайг Стоктон боомттой холбосон байна. Энэхүү 40 км урттай шугамыг 1825 оны 9-р сарын 27-нд албан ёсоор нээсэн. Усан онгоц руу төмөр замаар нүүрс тээвэрлэх нь маш хурдан ашигтай бизнес болж, удалгүй уг шугамыг Мидлсброгийн шинэ боомт хүртэл сунгасан байна. Нүүрсний вагоныг анх уурын тэргээр зөөдөг байсан бол 1833 онд уурын зүтгүүрээр хүн тээвэрлэдэг вагон гарч ирэх хүртэл зорчигчдыг морин тэргээр зөөдөг байжээ.

## Түүх 
Баян худалдаачин, аж үйлдвэрч Эдвард Пийз орон нутгийн нүүрсний уурхайнуудад үйлчлэх төмөр зам барих эрхийг парламентаас авчээ. Тэрээр тухайн үед аль хэдийн танигдсан инженер, зохион бүтээгч Жорж Стефенсоныг энэ төсөлдөө урьсан юм. Тэрээр Килингворт хотод 7 жил төмөр зам ажиллуулж, удирдаж байсан туршлагатай бөгөөд тэндээ өөрийн загварын уурын зүтгүүрийг боловсронгуй болгож байжээ. Жорж Стефенсон Эдвард Пийзийн тусламжтайгаар Их Британийн парламентаас шинээр баригдсан төмөр замд зүтгүүр ашиглах зөвшөөрлийг авчээ. 

Жорж Стефенсон хуучин загвараасаа татгалзаж, зүтгүүрийн загварт зүтгүүрийн дамжуулалтын шинэ зарчмуудыг нэвтрүүлсэн боловч уурын зүтгүүрийнхээ хуучин дизайны зарим нарийн ширийн зүйлийг хадгалж үлдээсэн юм. Мөн зам тавих, зам тавих технологийг сайжруулсан. Жорж Стефенсонд эхний шатанд түүний хүү Роберт Стефенсон тусалж байжээ.

Улмаар Жорж Стивенсон түүний хүү Роберт болон Эдвард Пийз нар Ньюкасл хотод дэлхийн анхны зүтгүүрийн үйлдвэрийг байгуулжээ.

Зам дээр ажилласан анхны зүтгүүр нь Жорж Стефенсоны өөрийн үйлдвэрт барьсан Зүтгүүр №1 (Locomotion № 1) байв.
1825 он

**1825 он** нь Григорийн тооллоор Бямба гарагт эхэлсэн ердийн жил. Нийтийн тооллын 1825 дахь, 1-р мянганы 825 дахь, 19-р зууны 25 дахь жил болно. Билгийн тооллоор 17 дугаар жарны "Модон" Могой жил.

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 3-р сарын 4-нд Жон Куинси Адамс АНУ-ын 6 дахь ерөнхийлөгч болсон.
* 4-р сарын 17-нд Франц улс Бүгд найрамдах Гаити улсын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөв. 
* 9-р сарын 27-нд Англид анхны төмөр зам болох Стоктон ба Дарлингтоны төмөр зам нээгдэв.
* 12-р сарын 26-нд Оросын хаант улсад Декабристуудын бослого болов.
* Пишпек, өнөөгийн — Киргиз улсын нийслэл Бишкек хот байгуулагдсан.

## Энэ онд төрөгсөд 
* 2-р сарын 17 — Альбрехт Фридрих Вебер, германы дорно судлаач (1901 онд нас барсан).

*

## Энэ онд нас барагсад 
* 12-р сарын 1 —I Александр, Оросын эзэн хаан.
* 5-р сарын 7 — Антонио Сальери, австрийн хөгжмийн зохиолч, хөгжмийн багш.

*

## Гадаад холбоос
1861 он

**1861 он** нь Григорийн тооллоор Бямба гарагт эхэлсэн ердийн жил. Нийтийн тооллын 1861 дахь, 1-р мянганы 861 дахь, 19-р зууны 61 дахь жил болно. Билгийн тооллоор усан "Могой" жил.

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 3-р сарын 3-нд — Оросын хаант улсын II Александр эзэн хаан Петербург хотод Хамжлагыг халах тухай «Зарлигт» гарын үсэг зурж 3-р сарын 5-нд хэвлэгдэн гарсан байна.
* 4-р сарын 12-нд АНУ**-**ын Өмнөд мужуудын холбоо (Confederate States) Сумтерийн цэргийн баазад гал нээж иргэний дайн эхэлсэн.

Жеймс Клерк Максвелл цахилгаан соронзон долгионы талаарх анхны судалгаагаа хэвлүүлсэн.

## Энэ онд төрөгсөд 
* .

## Энэ онд нас барагсад 
* 3-р сарын 10-нд — Тарас Шевченко, украины яруу найрагч (1814 онд төрсөн).

## Гадаад холбоос
VIII Луи

"Арслан" хочит **VIII Луи** (франц. *Louis VIII le Lion*, 1187 оны 9-р сарын 5 — 1226 оны 11-р сарын 8) — 1223—1226 онуудад 3 жил Францын хаан ширээнд суусан.

Луи бол Филип Август ба түүний анхны эхнэр Изабелла де Эно нарын цорын ганц хүү байсан тул хаан ширээнд суух хувь заяатай байв. Ханхүүгийн биеийн байдал тааруу байсан бөгөөд 1191 онд халууран дэмийрч нас барах шахсан. Тэрээр өөрийн үеэл Артур Бриттанийн хамт Турнегийн Бишоп Стефаны удирдлага дор сурч байжээ.

1200 онд 13 настай ханхүүг 12 настай Кастилийн Бланштай гэрлүүлжээ.

Ангилал:Францын хаан
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1187 онд төрсөн
Ангилал:1226 онд өнгөрсөн
Вук Каражич

**Вук Каражич** (сербхорв. *Vuk Stefanović Karadžić*, серб. *Вук Стефановић Караџић*; 1787 оны 11-р сарын 6-нд Османы эзэнт улсын Тршич хотод төрсөн — 1864 оны 2-р сарын 7 -нд Вена хотод нас барсан) — сербын хэл зүйч, багш.

Тэрээр Серби хэлний уран зохиолыг шинэчлэгч бөгөөд серби хэлний цагаан толгойг стандартчилсан. Серби хэлний бичгийн дүрэмд авиа зүйн  «яаж сонсож байна тэгж бичнэ» (серби. *«пиши као што говориш, а читај као што је написано»*) гэсэн зарчмыг суурь болгосон.

Вук Каражич мөн сербийн ардын уран зохиол, сербийн ард түмний шинэ түүх зэргийг эрдэмтэн, олон нийтэд танилцуулсан байна.
1689 он

**1689 он** - Билгийн тооллын "Шороон" Могой жил.

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 9-р сарын 6-нд Оросын царьт улс, Хятадын Чин улсын хоорондын анхны гэрээ болох Нерчийн гэрээ байгуулагдсан.

## Энэ онд төрөгсөд 
## Энэ онд нас барагсад 
## Гадаад холбоос
1812 он

**1812 он** нь Григорийн тооллоор Бямба гарагт эхэлсэн ердийн жил. Нийтийн тооллын 1812 дахь, 1-р мянганы 812 дахь, 19-р зууны 12 дахь жил болно. Билгийн тооллоор "Усан" Туулай жил.

## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
* 4-р сарын 30-нд — АНУ-ын 18-р муж болох Луизиана байгуулагдав.
* 5-р сарын 8-нд  — Орос-туркийн 1806—1812 оны дайн дууссан.
* 6-р сарын 18-нд — Англи-америкийн дайн эхлэв.
* 6-р сарын 24-нд — Орос руу Неман голоор Наполеоноор удирдуулсан францын цэргүүд орж ирж Оросын 1812 оны Эх орны дайн эхэлсэн байна. 
* 9-р сарын 14-нд — Наполеон Москва хотыг эзэлсэн.

*

## Энэ онд төрөгсөд 
*

## Энэ онд нас барагсад 
*

## Гадаад холбоос
Коноэ Фүмимаро

Гүн **Коноэ Фүмимаро** (япон. 近衞文麿; 1891 оны 10-р сарын 12 — 1945 оны 12-р сарын 16) — Японы улс төрийн зүтгэлтэн, Японы 34 (1937 — 1939), 38 (1940 —1941) болон 39 дэх (1941) Ерөнхий сайд. Хөгжмийн зохиолч Коноэ Хидэмарогийн ах бөгөөд Ерөнхий сайд Хосокава Морихирогийн өвөг эцэг.

Фүживара гэх язгууртны гэр бүлээс гаралтай, эзэн хааны гэр бүлийн хамаатан. Дэлхийн 2-р дайны үед, ялангуяа Европын гүрнүүдийн Хятад, Энэтхэгийн колониудыг булаан авах зорилготой Японы газар нутгийг тэлэхийг дэмжигч бөгөөд санаачлагчдын нэг. Дэлхийг дахин хуваахыг зорьсон фашист Итали, нацист Германтай Японы холбоог бэхжүүлэхийг дэмжигч байсан.

Япон дайнд бууж өгсний дараа Коноэ Олон улсын шүүхээр шүүгдэх дайны гэмт хэрэгтнүүдийн жагсаалтад багтаж, шүүх хурлын гол яллагдагч нарын нэг байх ёстой байв. 1945 оны 12-р сарын 6-нд Японы парламент Макартурын шахалтаар Коноэг баривчлах шийдвэр гаргажээ. Гэсэн хэдий ч Японы дайны гэмт хэрэгтнүүдийг баривчлах журмын ачаар Фумимаро яллахаас зайлсхийж чаджээ. 1945 оны 12-р сарын 16-ны шөнө шоронд орохоос хэдхэн цагийн өмнө Коноэ хор ууж амиа хорложээ.

Ангилал:Японы ерөнхий сайд
Ангилал:Японы улс төрч
Ангилал:1891 онд төрсөн
Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Батжаргалын Балжинням

**Батжаргалын Балжинням** (1984 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монгол Улсын Батлан хамгаалах салбарт 20 жил үр бүтээлтэй ажиллаж цэргийн алба хаасны тэтгэвэр чөлөөнд гарсан бэлтгэл тэргүүн ахлагч бөгөөд даян дэлхийн энх тайвны төлөө НАТО-гийн эвслийн хүчний ОУ-ын цэргийн тусгай ажиллагаа, энхийг дэмжих ажиллагаанд дөрвөн удаа оролцсон энхийг сахиулагч, ахмад дайчин төдийгүй олон улсын гэрчилгээтэй дотоод аудитор, багш, мэргэжилтэн юм.

## Намтар
Балжинням 1984 онд Улаанбаатар хотод төрсөн бөгөөд ам бүл гурав, эхнэр, хүүхдийн хамт амьдардаг.

## Боловсрол
*2000 – Орхон аймгийн V сургууль
*2004 – “Их шавь”-ийн дээд сургууль, спортын сэтгэл зүйч, багш дасгалжуулагч мэргэжлээр
*2010 – АНУ-ын ажиллагааны ахлагчийн дамжаа
*2015 – Батлан хамгаалахын их сургууль (БХИС)-ийн сургалт, төлөвлөлт
*2016 – БХИС-ийн Англи хэлний ахисан дунд шатны дамжаа

2023 онд Монгол улсын мэргэшсэн дотоод аудитор цол зэрэгтэй.

## Ажлын замнал
2003–2023 онд Батлан хамгаалах салбарт сургалт, төлөвлөлт, багшаар ажилласан. 2023 оноос хойш уул уурхайн салбарт дотоод аудитор, дотоод хяналтаар мэргэшин хариуцлагатай алба хашиж явна.

### Энхийг дэмжих ажиллагааны туршлага
*2006 – “Иракийн эрх чөлөө” ажиллагааны V ээлж
*2009 – “Иракийн эрх чөлөө” ажиллагааны IX ээлж
*2011 – “Афганистанд шийдвэртэй дэмжлэг” ажиллагааны I, IV ээлж

### Олон улсын сургалт, дадлага
*2007, 2008, 2009 – “Хааны эрэлд” олон улсын хээрийн сургууль
*2007 – Катар улстай хамтарсан хээрийн сургууль
*2010 – Бангладеш улстай хамтарсан хээрийн сургууль

## Гавьяа, шагнал
*2006 – “Энхийн төлөө” медаль
*2008 – “Эх орны төлөө” III зэргийн хүндэт тэмдэг
*2009 – “Дайчин алдар” III зэргийн медаль
*2009 – “Иракийн эрх чөлөө” медаль
*2011 – “Афганистанд энхийн төлөө” медаль
*2015 – “Эх орны төлөө” II зэргийн хүндэт тэмдэг
*2017 – “Дайчин алдар” II зэргийн медаль
*2020 – “Эх орны төлөө” I зэргийн хүндэт тэмдэг
*2021 – “Дайчин алдар” I зэргийн медаль
*2023 – Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар олгогдсон “Цэргийн хүндэт медаль” тус тус хүртсэн.

Мөн Батлан хамгаалах яамны сайдын шагналуудаар удаа дараа шагнагдсан.

Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын энхийг сахиулагч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:1984 онд төрсөн
Исан хэл

**Исан** **хэл** — Тайландын Исан бүс нутагт хэрэглэгддэг хэл бөгөөд Тай-Кадай хэлний язгуурт харьяалагддаг. 20 сая орчим хүн исн хэлээр ярьдаг байна. Исан хэл нь лаос хэлтэй ойролцоо боловч уран зохиолын тай хэлний нөлөөнд их автсан юм. Бичгийн хувьд тай хэлний цагаан толгой ашигладаг.
Леонид Парфёнов

**Леонид  Парфёнов** (орос. *Леони́д Генна́дьевич Парфёнов,* 1960 оны 1-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Вологод мужийн Череповец хотод төрсөн) — зөвлөлтийн болон оросын сэтгүүлч, телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч, телевизийн продюсер, баримтад кино бүтээгч, зохиолч, нийгмийн зүтгэлтэн.

"Намедни. Манай эрин"(орос. Намедни. Наша эра), "Оросын эзэнт гүрэн" (орос. Российская империя) телевизийн төслүүдийн зохиогч, олон баримтат киноны зохиолч, оросын телевизийн "ТЭФИ" шагналын таван удаагийн ялагч (1995, 1999, 2000 (тусгай шагнал), 2002, 2004 он), YouTube сувгийн "Парфенон" цувралын зохиогч, "НМДНи" баримтат киног нийтэлсэн.

2024 онд Орос Украин руу довтолсоны дараа эсэргүүцэж Оросоос гарч Францад амьдарч байгаа.
Перлимпс

***Перлимпс*** () нь Але Абреугийн найруулсан 2022 оны Бразилын хөдөлгөөнт кино юм. Лоренцо Тарантелли, Жулиа Бените, Стенио Гарсиа, Нил Маркондэс, Роза Роза нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Лоренцо Тарантелли — Клаэ
* Жулиа Бените — Бруо
* Стенио Гарсиа — Жоао-де-Барро
* Нил Маркондэс — Аав / Цэргүүд
* Роза Роза — Ээж

## Эшлэл 
## Холбоос 
*  
* 
* 

Ангилал:2022 оны кино
Ангилал:Бразилын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Уран зөгнөлт кино
Петропавловын цайз

**Петропавловын цайз** (орос. *Петропа́вловская кре́пость,* 1914—1917 онуудад Петроградын цайз— *Петрогра́дская крепость*) — Оросын Санкт-Петербург хотын уран баримлын хамгийн ууган дурсгалт газар. Санкт-Петербург хотын түүхэн төв болох "Туулайн арал" (Заячий остров) дээр оршдог. Энэ түүхэн цайзыг 1703 оны 5-р сарын 16 (27) буюу Санкт-Петербург хот үүсгэн байгуулагдсан өдөр нэгэн зэрэг үүссэн гэж үздэг байна. Уг цайзыг ямар ч дайн тулаанд ашиглаж байгаагүй ажээ. 18-р зууны эхэн үеэс 1920-иод оны эхэн үе хүртэл Оросын эзэнт улсын улс төрийн хоригдлуудад зориулсан томоохон шоронгийн үүрэг гүйцэтгэж байгаад 1924 оноос хойш улсын музей болсон байна. 

Энэхүү цайз нь Санкт-Петербург хотын түүхэн хэсгийн нэг хэсэг бөгөөд энд байрлах дурсгалт цогцолборын хамт ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад багтсан, жуулчдыг татах төвүүдийн нэг юм.

## Түүх 
Петропавловын цайз барих төслийг Оросын I Пётр хаан биечлэн санаачилсан байна. Барилгын анхны төслийг 1703 онд Саксоны инженер В.А.Кирштенштейн, Францын инженер Ж.Г.Ламберт де Герин нар зохиож байжээ. Энэхүү цайз нь 1703 оны 5-р сарын 27-нд байгуулагдсан бөгөөд энэ өдрийг удалгүй Оросын эзэнт гүрний нийслэл болсон Санкт-Петербург хот байгуулагдсан өдөр гэж үздэг болсон байна. 7-р сарын 12-нд Петрийн өдөр Ариун Петр, Паул нарын модон сүмийг байгуулж, энэ үйл явдлыг их буугаар буудаж тэмдэглэсэн байна.

Ангилал:Санкт-Петербург
Ангилал:Орос дахь Дэлхийн өв
Исаакиевын сүм (Санкт-Петербург)

**Исаакиевын сүм** буюу **Гэгээн Исаакийн сүм** (орос. *Исаа́киевский собо́р*) - Санкт-Петербург хотын Исаакиевын талбайд байрладаг, хотын хамгийн том Үнэн алдартны шашны сүм юм. Энэ сүм 1858-1929 онд Санкт-Петербургийн епархийн сүм байсан бөгөөд 1928 оноос хойш музейн статустай болсон (Улсын музей "Исаакиевийн сүм").

Гэгээн Исаакийн сүмийн өндөр нь 101.5 м, урт нь 111.3 м, өргөн нь 97.6 метр юм бөгөөд дотоод талбай нь 4000 гаруй м² ажээ. Бөмбөгөр оройн гадна диаметр нь 25.8 м, дотоод диаметр нь 21.8 м. Тус барилгыг янз бүрийн хэмжээтэй 112 ширхэг цул боржин баганаар чимэглэсэн байна. Хана нь цайвар саарал "Рускеала" гантигаар бүрсэн, барилгын суултаас болж хагарсан зарим гантиг хавтангуудыг 1870-1890-ээд онд сэргээн засварлах явцад "Бардилио" гантигаар сольсон байна.

## Түүх 
1858 оны 5-р сарын 30-ны өдөр буюу Далматийн Гэгээн Исаакийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр, II Александр болон эзэн хааны гэр бүлийн гишүүдийг байлцуулан сүмийг аравнайлах ёслол болж цэргүүд жагссан байв. Энэ үеэр Петровская, Исаакиевын талбай дээр энгийн иргэдэд зориулсан тавцан байрлуулсан бөгөөд зэргэлдээх гудамжууд болон ойролцоох байшингийн дээвэр хүмүүсээр дүүрсэн байжээ.

Оросын 1917 оны Октябрийн хувьсгалын дараа 1930-аад онд сүмийн шашны үйл ажиллагааг зогсоож "Шашны эсрэх ухуулгын музей" болгоод хонхнуудыг буулгаж хайлуулсан байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр бөмбөгдөлт, сум зэрэгт өртөж гэмтжээ. 

1950-1960-аад онд Сүмийн сэргээн босголтын ажил хийгдсэн. Бөмбөгөр орой дээр ажиглалтын тавцан барьсан бөгөөд тэндээс хотын төв хэсгийг харах боломжтой.

1930 онд устгасан хонхнуудыг 2012 онд сэргээн засварлах ажил эхэлсэн. 2012 оны анхны хонх нь 10 тонн орчим жинтэй хонх байв. 2013 онд зүүн өмнөд хонхны цамхагт зориулсан 14 хонхыг Воронеж хотод хийж авчирсан байна.

Ангилал:Санкт-Петербург
Сүзүки Зэнко

**Сүзүки Зэнко** (япон. 鈴木 善幸 *Сүзүки Зэнко:*, 1911 оны 1-р сарын 11-нд Иватэ мужийн Ямада хотод төрсөн — 2004 оны 7-р сарын 19-нд Токио хотод нас барсан) — японы төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 1980-1982 онд Японы Ерөнхий сайд.

Тэрээр загас агнуурын үйлдвэр эрхлэгчийн гэр бүлд төрсөн. Тэрээр 1935 онд Токио хотноо Японы Хөдөө аж ахуй, ойн яамны харьяа Загас агнуурын дээд сургуулийг төгссөн бөгөөд Японы загас агнуурын аж үйлдвэрийн чиглэлээр мужийн болон үндэсний байгууллагад хэд хэдэн удирдах албан тушаал хашиж байжээ.

Дэлхийн 2-р дайны дараа тэрээр улс төрд идэвхтэй оролцож Японы Социалист намын гишүүн байсан бөгөөд 1947 онд тус намаас парламентад сонгогдож, 1948 онд Японы Либерал намд шилжиж орсон байна. 1955 онд Японы Либерал ардчилсан нам байгуулагдсаны дараа тэрээр тус намын гишүүн болсон бөгөөд түүний дараагийн карьер бүхэлдээ энэ улс төрийн намтай холбоотой байв. Тэрээр хэд хэдэн удаа Японы засгийн газрын гишүүн байсан. 1965-1966 онд Эйсаку Сатогийн кабинетад Эрүүл мэнд, нийгмийн халамжийн сайд. 1976-1977 онд Такео Фукудагийн танхимд Хөдөө аж ахуй, ойн яамны сайд. Тэрээр Японы Либерал ардчилсан намын удирдлагад нөлөө бүхий албан тушаал хашиж байсан. 

Сүзүки Зэнко 1980 оны 7-р сад Ерөнхий сайд болоод АНУ-тай цэргийн нягт хамтран ажиллах чиглэлээ үргэлжлүүлэв. Тодруулбал, Япон улс Хоншүү арлын Мисава агаарын баазад алсын зайд цөмийн зэвсгийг дамжуулах чадалтай Америкийн нисэх онгоцуудыг байрлуулахыг зөвшөөрчээ. Үүний зэрэгцээ улс орнуудын хооронд эдийн засаг, худалдааны ноцтой хурцадмал байдал тасралтгүй үргэлжилсээр байв.

БНХАУ-тай харилцах харилцаа үргэлжлэн хөгжүүлж байв. Хэдийгээр 1982 оны 7-р сард Японы сургуулийн сурах бичигт Япон-Хятадын харилцааг гуйвуулж тайлбарласныг Хятадын тал эсэргүүцсэн боловч энэ нь улс орнуудын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны талаар хэлэлцэхэд саад болоогүй юм. Тодруулбал, 1982 оны 9-10 дугаар сард улс хоорондын харилцаа хэвийн болсны 10 жилийн ойг тохиолдуулан Сүзүки Зэнко БНХАУ-д албан ёсны айлчлал хийсэн.

Японы Засгийн газрын эдийн засгийн төлөвлөгөөнд олон нийт дургүйцсэн нөхцөлд ЛАН доторх фракц хоорондын тэмцэл ширүүсч, Сүзүки намын дарга, Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа огцроход хүрсэн. Сүзүки Зэнко нам, засгийн газрын удирдах албан тушаалаасаа огцрох болсон шалтгаанаа нам, засгийн газрын дотоод эв найрамдлыг хадгалах хүсэлтэй байгаатай холбон тайлбарлаж, хоёр жилийн бүрэн эрхийн хугацаа нь дууссан тул нам, засгийн газрын тэргүүний албан тушаалд хоёр дахь удаагаа нэр дэвшүүлээгүй. Удалгүй 1982 оны 11-р сард түүнийг оронд Накасонэ Ясүхиро Ерөнхий сайдын албан тушаалд очсон.
Василий Перов

**Василий Перов** (орос. *Васи́лий Григо́рьевич Перо́в,* 1834 оны 1-р сарын 2-нд Оросын хаант улсын Тобольск хотод төрж, 1882 оны 6-р сарын 10-нд Москва мужийн Кузьминки тосгонд нас барсан) — Оросын уран зураач,  «ардчилсан реализм» урсгалын төлөөлөгч, сурган хүмүүжүүлэгч бөгөөд зохиолч. 1866 оноос Оросын Эзэн хааны урлагийн Академийн академич, 1870 оноос профессор. 

Түүний хамгийн алдартай бүтээлүүдэд "Гурвал" (Тройка), "Митищид цай уух зуур" (Чаепитие в Мытищах), "Талийгчийг үдэх нь" (Проводы покойника), "Анчдын яриа" (Охотники на привале) зэрэг нийгмийн эмзэг сэдэв, Фёдор Достоевский, Александр Островский нарын хөрөг зураг зэрэг сэтгэл зүйн гүн гүнзгий хөрөг зургууд байдаг.

Ангилал:Оросын зураач
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1834 онд төрсөн
Ангилал:1882 онд өнгөрсөн
Клод Лелуш

**Клод Лелу́ш** (франц. *Claude Barruck Joseph Lelouch*; 1937 оны 10-р сарын 30-нд Парис хотод төрсөн) — францын кино гхйруулагч, зохиолч, продюсер, зураглаач бөгөөд жүжигчин. 

1966 онд Клод Лелуш "Эрэгтэй хүн ба эмэгтэй хүн" (франц. *Un homme et une femme*) киног бүтээсэн нь түүнд дэлхий даяар алдар нэр авчирч, Каннын кино наадмаас Гран При, гадаад хэл дээрх шилдэг кино, шилдэг эх зохиол зэрэг хоёр Оскарын шагналыг хүртжээ. Лелуш киноны зохиолч, найруулагч, продюсер, зураглаачаар ажилласан. Гол дүрд Жан-Луи Тринтинан, Анук Айме нар тоглож, киноны хөгжмийг Фрэнсис Ле бичсэн байна.

Дараа нь Лелуш бие даасан кино найруулагчаар ажиллаж, өөрийн "Les Films 13" кино компанитай хамтран арилжааны кино хийжээ. Адал явдалт инээдмийн "Адал явдал бол адал явдал" (1972), гэмт хэргийн инээдмийн кино "Шинэ жилийн мэнд хүргэе!" (1973), "Муур- хулгана" (1975), "Хоёр дахь боломж" (1976) жүжиг нь үзэгчдийн дунд онцгой амжилт үзүүлсэн.

1988 онд гарсан "The Darling of Fortune" кино нь эрэгтэй гол дүр (Жан-Поль Белмондо) болон киноны хөгжмөөр (Франсис Ле) хоёр Сезар шагнал хүртсэн.
Ваар эдлэл

Вааран эдлэл гэдэг нь шавар болон бусад түүхий эдээр сав болон бусад эд зүйлсийг хатуу, бат бөх хэлбэрт оруулахын тулд өндөр температурт шатаах үйл явц, бүтээгдэхүүн юм. Ийм эдлэл хийдэг газрыг ваар (олон тооны ваар) гэж бас нэрлэдэг. ASTM International-ын ашигладаг ваарны тодорхойлолт нь "техникийн, бүтцийн болон галд тэсвэртэй бүтээгдэхүүнээс бусад нь үүсэх үед шавар агуулсан бүх шатаасан керамик эдлэл" юм.[1] Төгсгөлийн хэрэглээнд ширээний хэрэгсэл, гоёл чимэглэлийн хэрэгсэл, ариун цэврийн хэрэгсэл, цахилгаан тусгаарлагч, лабораторийн хэрэгсэл гэх мэт технологи, үйлдвэрлэл орно. Урлагийн түүх, археологи, ялангуяа эртний болон балар эртний үеийн вааран эдлэл гэдэг нь ихэвчлэн зөвхөн хөлөг онгоц гэсэн үг бөгөөд ижил материалаар сийлсэн баримлыг терракотта гэж нэрлэдэг.[2]

18-р зууны Хятадын шаазан эдлэлийн экспортын үйлчилгээ нь Америкийн зах зээлд зориулагдсан
Шаазан эдлэл нь хүн төрөлхтний хамгийн эртний шинэ бүтээлүүдийн нэг бөгөөд шинэ чулуун зэвсгийн үеэс өмнө үүссэн бөгөөд МЭӨ 29,000-25,000 жилийн тэртээ Чехээс олдсон Долни Вестоницийн Граветийн соёл Сугар гараг зэрэг шаазан эдлэлүүд юм.[3] Гэсэн хэдий ч хамгийн эртний вааран савыг Хятадын Зянси хотоос олж илрүүлсэн бөгөөд энэ нь МЭӨ 18,000 оны үед хамаарах юм. Неолитын болон неолитын өмнөх үеийн бусад вааран эдлэлүүд нь Японд Жомон (МЭӨ 10,500),[4] Оросын Алс Дорнод (МЭӨ 14,000),[5] Сахарын цөлөөс өмнөх Африк (МЭӨ 9,400),[6] Өмнөд Америк (МЭӨ 9,000–7,000) болон Ойрхи Дорнодоос олдсон. (МЭӨ 7000-6000 он).

Нигерийн Бубон дахь ваарны зах
Шаварлаг биетийг хүссэн хэлбэрийн эд зүйл болгож, тэдгээрийг гал, нүх, зууханд өндөр температурт (600-1600 ° C) халаах замаар хийдэг бөгөөд энэ нь объектын бат бөх, хөшүүн байдлыг нэмэгдүүлэх зэрэг байнгын өөрчлөлтөд хүргэдэг урвалыг өдөөдөг. Ихэнх ваарнууд нь цэвэр ашиг тустай байдаг ч заримыг нь керамик урлаг гэж үзэж болно. Бүтээгдэхүүнийг галлахаас өмнө эсвэл дараа нь чимэглэж болно.

Шаазан эдлэлийг уламжлалт байдлаар шавар, чулуун эдлэл, шаазан гэсэн гурван төрөлд хуваадаг. Гурвуулаа паалантай, паалангүй байж болно. Бүгдийг янз бүрийн техникээр чимэглэж болно. Олон жишээн дээр тухайн хэсэг ямар бүлэгт хамаарах нь шууд харагдах боловч энэ нь үргэлж тийм байдаггүй; жишээлбэл fritware нь шаваргүй эсвэл бага зэрэг хэрэглэдэг тул эдгээр бүлгээс гадуур ордог. Эдгээр бүх төрлийн түүхийн ваарыг ихэвчлэн "нарийн" эдлэл, харьцангуй үнэтэй, сайн хийсэн, тухайн соёлын гоо зүйн амтыг дагасан, эсвэл "бүдүүн", "алдартай", "ардын" эсвэл "тосгоны" савлагаа, ихэвчлэн чимэглэлгүй, эсвэл ихэвчлэн сайн хийцгүй гэж ангилдаг.

Металл тогоонууд худалдаанд гарсны дараа вааранд хоол хийх нь багассан[8] боловч нэгьяни, касулет, даубе, тагине, жорлоф будаа, кеджену, казуэла болон шатаасан шошны төрөл зэрэг нь зууханд удаан хоол хийх шинж чанартай хоолонд ашиглагдаж байна.