Мэдээлэл

**Мэдээлэл** гэдэг нь бидний сурч, мэдэж, ойлгож болох зүйл юм. Жишээ нь сонинууд ертөнцийн тухай мэдээллийг агуулдаг.

## "Мэдээлэл" компьютерийн ухаанд
Компьютер хэрэглэдэг хүмүүс ихэвчлэн *мэдээлэл* болон *өгөгдөл* гэсэн ойлголтуудыг ижил утгаар хэрэглэдэг байжээ. 1970-аад болон 1980-аад оны үед байдал өөрчлөгдсөн. Тэр үед анхны компьютерийн өгөгдлийн сан үүссэн байна. Компьютерийн ухаанд *өгөгдөл* гэдгээр ихэвчлэн шалгагдаагүй байгаа мэдээллийг илэрхийлдэг. Энэ нь *өгөгдөл* - ийг өөрчлөөгүй, засварлаагүй байгаа ба түүнд тулгуурлаж болохгүй гэсэн үг. *Мэдээлэл* нь шалгагдсан өгөгдлийг илэрхийлэх ба юу гэдэг нь тодорхойлогдсон байна. Иймд хүн "мэдээлэл"-ийг үнэн гэдэгт итгэж болно.

Өгөгдлийг шалгах маш сайн, гүйцэд арга байвал (өгөгдлийг баталгаажуулах) мэдээлэл итгэж болохуйц үнэн байж чадах ба түүнийг хангалттай сайн гэж үзэж болно (хүлээн авах процес). Мэдээллийг хүлээн авагч нь өгөгдлийг шалгахад хэрэглэсэн дүрмүүдийг мэдэх эсвэл өгөгдлийг шалгасан хүнд итгэж байх ёстой. Эсрэг тохиолдолд хүлээн авагч нь мэдээллийг үнэн гэж хэлж чадахгүй ба түүний хувьд уг мэдээлэл нь өгөгдөл хэвээр үлдэж, түүнийг өөрөө дахин шалгах ёстой болно.


## МЭДЭЭЛЭЛ
Мэдээлэл бол бидэнд мэдээллэдэг хэрэгсэл юм. Өөрөөр хэлвэл, энэ нь ямарваа нэг асуултын хариулт болж өгдөг. Түүнчлэн мэдээлэл нь өгөгдөл болон мэдлэгтэй холбогддог. Өгөгдөл нь параметрт ашиглагдсан үнэлэлтийг илэрхийлдэг бол мэдлэг нь бодит зүйл болон хийсвэр зүйлсийг илэрхийлдэг.  
Хамгийн чухал нь мэдээлэл бол системд  учирж буй шалтгаан болон нөлөөллийн тархалт юм. Мэдээлэл нь бүх зүйлийн шууд болон шууд бус ажиглалтаар эсвэл мэдээллийн контент болж илэрдэг. Ингэж ойлгогдсон нь өөрийн зөвийн дагуу мэдээгээр байгуулагдаж болох ба энэдээс хараад үзвэл мэдээлэл нь үргэлж мэдээний контент болж илэрдэг.
Мэдээлэл нь дамжуулалт болон тайлбар зэрэг олон төрлийн хэлбэрт шифрлэгддэг (жишээлбэл, мэдээлэл нь тэмдэгийн дараалалд шифрлэгдэж эсвэл дохионы дарааллаар дамжуулагддаг ). Аюулгүй хадгалалтанд болон холбоо харилцаанд зориулж мэдээллийг шифрлэж болно.
Тодорхойгүй байдлыг мэдээлэл багасгадаг. Үйл явдлын тодорхойгүй байдал нь түүний  тохиолдлын магадлал болон түүний урвуу харилцаагаар хэмжигддэг. Үйл явдал нь улам тодорхойгүй байх тусам, үйл явдлын тодорхойгүй байдлыг засахын тулд их мэдээлэл хэрэг болно. Бит нь мэдээллийн нэгэн нэгж, гэхдээ өөр нэгж болох нат ашиглагдаж болно. Жишээлбэл, зоосны шидэлтийн нэг талыг олох мэдээлэл нь log2(2/1) = 1 бит, хоёр зоосонд log2(4/1) = 2 бит.
Мэдээлэл нь мэдээ гэдэг ойлголт нь өөр өөр нөхцөлд өөр утгатай байдаг. Тиймээс мэдээллийн ойлголт нь харилцаа холбоо, захиралт,  тоо баримт, форм, боловсрол, мэдлэг, утга, ойлголт, зүй тогтол, ухамсарлах чадвар, төлөөлөл болон энтропи кодлолтой ойр холбооой болдог.

Энэхүү англи үг нь Латин язгуураас гарч ирсэн: нэр үг нь мэдээллэ гэдэг үгнээс үүдэлтэй бөгөөд сэдэл төрүүлэх, заах, сургах, сахилгажуулах гэсэн утгыг  үгүй  

өөртөө агуулж байна. Мэдээллэ гэдэг үг нь Латин үг болох informare гэдэг үгнээс гаралтай бөгөөд энэ нь санааг төруулэх гэсэн утгатай.  Түүнчлэн, Латин өөрөө утга эсвэл санаа гэсэн утгатай informatio гэдэг үгийг өөртөө агуулсан бөгөөд энэ нь тухайн үгний хөгжилд ямар цар хүрээтэйгээр нөлөөллөсөн нь тодорхойгүй байна. 
Бүрэлдэхүүн гэдгийг Грекээр μορφή гэж хэлдэг бөгөөд утга, хэлбэр, төрөл гэдэг утгатай εἶδος, энэхүү тулгуур үгийг Плато техникийн философит их ашиглаж байсан. 
Мэдээлэл гэдэг үгийг Грек хэл дээр πληροφορία гэж хэлдэг бөгөөд энэхүү үг нь утгыг бүрэн илэрхийлэх гэсэн утгатай. Ерөнхийдөө утга санааг зөв гүйцэд илэрхийлэх гэсэн утгатай. Орчин үеийн Грек хэлэнд энэхүү πληροφορία үг нь одоог хүртэл хэрэглээнд байдаг бөгөөд Англи хэл дээрх мэдээлэл гэсэн үгтэй адилхан утгатай. Үгийн гол утган дээр нэмээд, πληροφορία тэмдэг нь Аристотелийн гурвалжингийн том язгуурыг илэрхийлдэг. 

## МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕОРЕМИЙН АРГА ЗАМ
Гол өгүүлэл: Мэдээллийн теорем
Мэдээллийн теоремийн байр сууриас үзвэл, цагаан толгойн тэмдэглэгээнүүдийн дараалал гэж мэдээлэл үздэг. Мэдээллийн процесс нь өгөгдөл-гаргалгаа гэх функцээс бүрддэг ба ямар ч дарааллыг аваад өөр нэгэн дараалал болгохыг хэлнэ. Энэхүү загварчлал нь магадлал дээр суурилсан эсвэл детерминистик байж болно. Энэ нь ой санамж эсвэл ой санамжгүй байж болно.

## МЭДРЭМТГИЙ ӨГӨГДЛӨӨР
Заримдаа мэдээлэл нь ямар нэгэн систем рүү эсвэл эрхтэн рүү орох өгөгдөл гэж харж болно. Өгөгдөл нь 2 төрлийн янз: зарим өгөгдөлүүд нь бие эрхтэнүүдийн(жишээ нь хоол) үйл ажиллагаанд чухал байдаг эсвэл системд(энэрги) чухал үүрэгтэй байдаг. Дусенбери өөрийн “Sensory Ecology” гэх номондоо эднийг жирийн өгөгдөл гэжээ.  Бусад өгөгдөл нь зөвхөн шалтгаант өгөгдөлтэй холбогдсон учраас мөн дараа нь шалтгаант өгөгдлийн тохиолдлыг таахад хэрэг болдог. Зарим мэдээллүүд нь шалтгаант өгөгдөлтэй холбогдсон байдаг учраас чухал байдаг . Жишээ нь, гэрэл бол ургамалын хувьд жирийн өгөгдөл гэхдээ мөн амьтадад мэдээлэл түгээдэг. Цэцэгэнд ойсон өнгийн гэрэл нь фотосинтезийн үүрэг гүйцэтгэхэд хэтэрхий сул ч гэсэн зөгийний харааны систем өнгийг илрүүлж, зөгийний мэдрэлийн систем тэрхүү мэдээлэлийг ашиглан зөгийг цэцэгэн дээр аваачдаг.
ТӨСӨӨЛЛӨӨР БОЛОН ТҮВЭГТЭЙ БАЙДЛААР
Танин мэдэхүйн эрдэмтэн, математикч Роналдо Виго 

## ТЕХНОЛОГИЙГ ХОЛБОСОН МЭДЭЭЛЭЛ
Дэлхийн мэдээлэл хадгалах технологийн чадал нь 1986 онд 2.6 байсан бол 2007 онд 295 хүртэл өссөн гэж үздэг. Энэ нь 2007 онд хүн болгонд 61 CD-ROM мэдээлэлтэй дүйцэхүйц мэдээлэл юм.
2007 онд нэг замаар мэдээллийг хүлээж авах дэлхийн нэгдмэл технологийн хүчин чадал нь хүн бүр 174 сонин өдөр бүр уншиж байгаатай адил байсан харин мэдээллийг солилцох нь өдөрт хүн 6 сонин уншиж байгаатай адил.

## Төлөөлөл болон нарийн төвөгтэй байдлаар нь:
Танин мэдэхүйн эрдэмтэн,  математикч Роналдо Vigo мэдээллийн тоон утга болгохын тулд наад зах нь хоёр холбогдох аж ахуйн нэгж хамарсан ойлголт юм гэж үзэж байна. Эдгээр обьектууд нь S ямар нэг хэмжээ бүхий тодорхойлсон ангилал байдаг, түүний дэд R. R S-ийн төлөөлөл. Vigo тухайн төлөөлөх үзэл баримтлалын дамжуулах мэдээлэлийг тодорхойлолтод  R R-дахь объект S, дор нь "Vigo мэдээлэл" устгаж байгаа үед S төвөгтэй өөрчлөлтийн хувь болгон S-ий тухай дамжуулна гэсэн мэдээлэл, загвар, төлөөлөл болон хэмжээ нь таван үндсэн бүтэц,  шинэ математикийн хүрээнд нийтийн шинжлэх ухааны байна.  Бусад зүйлсийн тогтолцоог тодорхойлох, субъектив мэдээллийг хэмжих оролдоход Shannon-Weaver мэдээлэл хязгаарыг даван туулах зорилготой юм.
## Өөрчлөлтөд хүргэх нөлөөлөлөөр нь:
Мэдээлэл бол өөрчлөлтийн бүрдэлийг өөртөө шингээсэн хэв маяг юм.  Энэ утгаараа ойлгож ухамсарлах нь  оюун ухааны шаардлага, хэв маяг болно.  Жишээ нь авч үзвэл нуклеотидуудын дэс дараалал нь ухамсарт оюун ухааны хувьд ямар ч шаардлагагүйгээр нь организм үүсэх, хөгжилд нөлөөлдөг хэв загвар юм.
Энэ үед Системийн онол мэдээллийг авч үзвэл заавал ямар нэгэн ухамсарт оюун ухаан биш, хэв маяг буюу системийн эргэлтийн мэдээлэл гэж нэрлэж болно. Энэ утгаараа мэдээллийг үзэж болно. Өөрөөр хэлбэл энэ утгаар мэдээлэл ямар нэг зүйл байж болзошгүй эсвэл бий болгосон, аль нэг зорилгоор гаргаж өгөөгүй хэдий ч, төлөөлөл гэж үзэж байна гэж хэлж болно. Жишээ нь: Грегори Bateson өөрчлөлт гаргадгийг нь "ялгааны талаар" мэдээлэл гэж"тодорхойлдог. 
Хэрэв тийм боловч "нөлөө" гэсэн байр суурь нь ухамсарт оюун санаагаар ойлгож байгаа мэдээлэл юм, энэ замаар тайлбарлана гэсэн үг, энэ тайлбартай холбоотой тодорхой нөхцөл мэдлэг болгон мэдээллийн өөрчлөлтийг хүргэж болох юм. "Мэдээлэл" болон "мэдлэг" аль аль нь цогцолбор тодорхойлолт гэх утга, логик шинжилгээг хэцүү болгож байдаг, гэхдээ ялангуяа мэдлэгийн менежмент бизнесийн сахилга бат, мэдлэгтэй холбоотой гэж шилжих нөхцөл байдал болох мэдээллийг судалгаанд чухалчилдаг. Энэ практикт, багаж хэрэгсэл, үйл явц зэрэг алхамуудын талаар судалгааавах, шийдвэр гаргалт хийх нь мэдлэгтэй ажилтанд туслах зорилгоор ашиглаж болно:
•	Мэдээллийг хянах зорилгоор үр дүнтэй үнэ цэнэ, утга учрыг олох
•	Мета өгөгдлийг иш татах
•	Холбогдох нөхцөл байдлыг бий болгох
•	Ихэвчлэн олон боломжит нөхцөлүүдийг сонгох
•	Мэдээлэл нь шинэ мэдлэг болдог
•	Үр дүнд нь мэдлэг шийдвэр, зөвлөмж гаргах.
Стюарт (2001) мэдлэг болгон мэдээллийн өөрчлөлт номонд орчин үеийн аж ахуйн нэгж үнэ цэнэ бий болгох, өрсөлдөх давуу тал цөм нь хэвтэж, маш чухал юм гэж үзсэн байна.
Мэдээлэл нэр Данийн толь бичигт мэдээлэл зөвхөн тавьсан асуултын хариуг өгдөг гэдгийг баталжээ. Хариулт нь мэдлэг өгдөг эсэхт мэдээлэл хамаарна. Тиймээс үзэл баримтлал нь ерөнхий тодорхойлолт байх ёстой: "мэдээлэл" = тодорхой асуултад нь хариулт ".

Marshall McLuhan хэвлэл мэдээлэл, хүний соёл тэдний нөлөө ярьдаг тэр нь эргээд бидний зан үйлийг хэвшүүлэх, mindsets хэлбэр эд өлгийн бүтцийг хэлнэ. Мөн Феромон ихэвчлэн энэ утгаараа "мэдээлэл" гэж хэлсэн байна.
## Физикийн өмчийн хувьд
Мэдээллийн физикийн сайн тодорхойлсон утгатай. 2003 онд J. D. Bekenstein физикийн өсөн нэмэгдэж буй чиг хандлага мэдээллийг өөрөө (бөгөөд мэдээллийг энэ аргаар тодорхойлсон байгаа) хүртэл хийсэн байна (Digital физик үзнэ үү) гэх мэт физик ертөнцийг тодорхойлж байсан гэжээ. Энэ жишээ нь квант орооцолдох, тоосонцор тэдний тусгаарлах лавлагаа, эсвэл гэрлийн хурдаар ч харилцаж чадна үзэгдлийг орно. Материал мэдээлэл нь өөрөө тэр мэдээлэл нь шууд бус замаар халдварладаг ч гэсэн гэрэл илүү хурдан явж чадахгүй. Энэ хэсгүүд нь авч мэдээллийг өөр ямар нэгэн өөр арга замаар холбогдоогүй байсан ч гэсэн, бие бялдрын доош өөр удааширч байгаа нь "орооцолдох" харилцаа нь жижиг хэсгүүдийг ажиглах бүх оролдлого хүргэж болох юм.
Математикийн ертөнц таамаглал шинэ зарчмыг бараг бүх зүйл, биологийн аж ахуйн нэгж, ухамсрын дамжуулан хэсгүүд болон салбар, эхлээд multiverse өөрт нь мэдээлэл математик хэв маяг тодорхойлж болох юм байна. Нөгөө талаас, сансрын сул орон зай дахь материаллаг мэдээлэл байхгүй байна (улмаас квант хэлбэлзлээс болон оршин гарч ирэх виртуал хэсгүүд, түүнчлэн таталцлын талбайд болон хар энерги хажуу тийш нь тогтоох) нь давхардаж болно. Юу ч биш ямар ч хамаагүй, эрчим хүч, орон зай, цаг хугацаа, эсвэл мэдээллийг бусад төрлийн multiverse нь төмөр хоолойн дотор тэгш, бүтэц завсарлага (өөрөөр хэлбэл, олон талт нулимс байх болов уу, эсвэл боломжгүй байх байсан бөгөөд энэ нь байх юм нь дотор тэр болгон дараа нь ойлгож болно цооног).
Өөр нэг холбоос Максвеллийн буруу бодолт туршилтаар харуулсан байна. Энэ туршилтад, мэдээлэл, өөр нэг биет эд хөрөнгө, энтропийн хооронд шууд харилцааг харуулж байна. A үр дагавар нь системийн таамаглашгүй чанарыг бүрдүүлэгч нэмэгдэж ямар мэдээллийг устгах боломжгүй байна; практик хувьд энэ нь ихэвчлэн дулаан бий болгох гэсэн үг юм. Өөр илүү гүн ухааны үр дүнд мэдээллийн эрчим хүч шиг сольж бодож болох юм. Toyabe нар туршилтаар мэдээлэл ажилд руу хөрвүүлэгдэх болно гэсэн шинж чанартай байна. Тиймээс логик дааман судалгаанд, онолын бага дааман хаалганы гаргасан дулааны эрчим хүчний үүрэг биш хаалгаар (мэдээлэл биш дааман хаалган дээр хөрвүүлсэн нь БА хаалгаар нь устгаж, зүгээр л учир) харьцуулахад өндөр байна. Физик мэдээлэл квантын компьютер онолын хувьд онцгой ач холбогдолтойюм.

## Мэдээллийн Судалгааны програм
Мэдээллийн мөчлөг (бүхэлд нь, эсхүл түүний тодорхой бүрэлдэхүүн авч) мэдээллийн технологи, мэдээллийн систем, түүнчлэн мэдээлэл ухааны их санаа тавьдаг. Эдгээр талбарууд, дамжуулах кодчилол, шифрлэлт, шахалтыг, сав баглаа боодол гэх мэт танилцуулга бүх харилцаа холбооны аргуудыг эдгээр үйл явц, техник, үйлдвэрлэх, боловсруулах тооцоолон бодох боловсруулах болон бүтэц дамжуулан мэдрэгч дамжуулан мэдээллийн холбоотой хамтран ажиллахын дотор түүний нүдэнд харагдах болох  дэлгэцийн арга, хадгалах жишээ нь нь соронзон болон оптик, голограмм арга гэх мэт, гэх мэт мэдээлэл, мэдээллийн онол дотор оршин эргүүлэн авах ямар ч боломж гадна мэрийцгээж авч болно зогсоох биш юм lossy шахалтыг харж, физикийн, хар нүх мэдээлэл парадокс голограмм зарчмын тусламжтайгаар шийдэж өгнө.