open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2015 оны бүх цэргийн наадам

### Наадмын сонин 
Цэргийн цол, чимэг олгодог Бүх цэргийн баяр наадамын үндэсний бөхийн барилдаан 2015 оны 6 сарын 14-ны өдөр Монгол бөхийн өргөөнд болсон.Энэ жилийн баяр наадамд Өвархангай аймгийн Өлзийт сумын харъяат Хилчин спорт хороо, Хилийн цэргийн 0253-р анги, Их Монголын хүчтэн дэвжээний бөх аймгийн заан Л.Батзориг түрүүлж цэргийн арслан цол хүртлээ.

Үзүүрт Сэлэнгэ аймгийн Жавхлант сумын харьяат Алдар спорт хороо, Таванхан дэвжээний бөх аймгийн хурц арслан Б.Одгэрэл үлдэж, их шөвгийн дөрөвт Увс аймгийн Малчин сумын харьяат Алдар спорт хороо, Увснуур дэвжээний бөх аймгийн хурц арслан О.Гантулга, Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харьяат Алдар спорт хороо, Их Монголын хүчтэн дэвжээний бөх аймгийн арслан Ц.Чимэддорж нар шалгаран үлдэж чимэг нэмэв.           

Дунд шөвөгт Булган аймгийн Бүрэгхангай сумын харьяат Хилчин спорт хороо, Булганхангайн хүчтэн дэвжээний бөх аймгийн арслан Д.Тамир, Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын харьяат Алдар спорт хороо Их Монголын хүчтэн дэвжээний бөх аймгийн начин Х.Гантулга,  Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат Соёмбо спорт хороо, Бөхбилэгт дэвжээний бөх сумын заан Г.Биндэръяа, Баянхонгор аймгийн Заг сумын харьяат  Аврагч спорт хороо Ихбогд дэвжээний бөх сумын заан Д.Цэрэнтогтох нар үлдэж Д.Тамир, Х.Гантулга нар чимэг нэмж, Г.Биндэръяа, Д.Цэрэнтогтох нар цэргийн начин цолны эзэд болов. 

### Наадамд цол хүртсэн,шөвгөрсөн бөхчүүд: 
### Барилдааны дүйз 
#### Товчилсон үгнүүдийн тайлбар 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа***
##### ***Зургаагийн даваа***
##### ***Долоогийн даваа***
##### Наймын даваа 
#
Сэтгэл хөдлөл

**Сэтгэлийн хөдлөл** гэдэг нь хүн төрөлхтний байгаль, нийгмийн үзэгдэл юмсад тааламжтай болон тааламжгүй байдлаар харьцан хандаж буй үзэгдэл юмсад хандаж буй дотоод хандлага юм.
Капитал

**Капитал** урт хугацаанд үйлдвэрлэлийн процесст ашиглагдаж, хүний хөдөлмөрийн үр дүнд бий болсон, өмчлөгч эзэндээ байнгын орлого оруулж байдаг үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийг хэлнэ. Капиталыг 4 ангилж болно. Үүнд:
# биеийн хөдөлмөрийн капитал /хөрөнгө/
# мөнгөн капитал /хөрөнгө/
# үндсэн ба эрэлтийн капитал /хөрөнгө/ хамаарна.
# оюуны капитал буюу хөрөнгө. /мэдлэг, боловсрол/

Ашиг олох зорилгоор үйлдвэрлэлд буюу үйлчилгээний салбарт оруулсан капиталыг /хөрөнгийг/ ***хөрөнгө оруулалт*** гэнэ. 

Ангилал:Капитализм
Ангилал:Макро эдийн засгийн онол
Ангилал:Марксист эдийн засгийн онол
Ангилал:Нийгэм судлал
Ангилал:Хөрөнгийн зах зээлийн онол
Ангилал:Санхүүгийн онол
Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл
Павел Нахимов

**Павел Стефанович Нахимов** () (1802 оны 7 сарын 5 [хуучнаар 6 сарын 23] – 1855 оны 7 сарын 12 [хуучнаар 30]) нь Оросын усан цэргийн хамгийн алдартай адмиралуудын нэг. Крымын дайны Севастополийн бүслэлтийн үеэр усан флот болон армийн удирдагч байв.

Ангилал:Оросын эзэнт гүрний адмирал
Ангилал:Крымын дайны Орос хүн
Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан
Ангилал:Хаан ба Ханы Цагаан бүргэд одон шагналтан
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1802 онд төрсөн
Ангилал:1855 онд өнгөрсөн
2012 оны бүх цэргийн наадам

#### Наадмын тухай 
"Бүх цэргийн наадам-2012 " Монгол бөхийн өргөөнд 5 сарын 27 болж өндөрлөлөө. Энэ жилийн цэргийн наадам цэргийн арслан нэг, цэргийн харцага нэг, цэргийн начин нэг буюу гурван шинэ цолтон төрсөн наадам боллоо. Хүчний байгууллагуудын спорт хороод болох “Алдар” спорт хороо 64 бөх, “Хүч” спорт хороо 48 бөх, “Хилчин” спорт хороо 52 бөх, “Аврагч” спорт хороо 28 бөх, “Эрч” спорт хороо 20 бөх, “Сүлд” спорт хороо 44 бөх мэдүүлэгээр барилдууллаа. Түрүү бөх Б.Ганзориг а.з Б.Бадамсүрэнгээр хоёр, а.н Н.Энхжаргалаар гурав, а.а Э.Ванданцэрэнгээр дөрөв, а.а Л.Цэрэнтогтохоор тав, а.а Н.Батсууриар зургаа, а.а Б.Эрдэнэхүүгээр долоо, а.а Б.Пүрэвсайханаар найм давж цэргийн арслан цол хүртсэн юм.

Хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд аймгийн арслан О.Баярхүү сумын заан Н.Жаргалбаярт, аймгийн арслан Ё.Эрдэнэжаргал сумын заан Н.Мустафад, аймгийн арслан Ж.Сүхбат сумын заан Х.Энхчулуунд, аймгийн арслан Ч.Баасанбат сумын заан Л.Батсайханд, аймгийн арслан Б.Бат-Эрдэнэ сумын заан Б.Цэвээнравданд, аймгийн арслан Б.Хадбаатар сумын заан Б.Анхжаргалд, аймгийн арслан Го.Отгонбаатар сумын заан Н.Мөнх-Ирээдүйд, аймгийн арслан Б.Нармандах сумын заан Д.Дарханбаатарт, аймгийн арслан Д.Тангад сумын заан О.Хангайд тус тус өвдөг шороодлоо.

Хүчит бөхийн барилдааны хоёрын даваанд аймгийн хурц арслан Б.Одгэрэл сумын заан Б.Цэвээнравданд, аймгийн арслан М.Бат-Отгон сумын заан Д.Пүрэвдоржид, аймгийн арслан Д.Батжаргал сумын заан Б.Хишигбаатарт, аймгийн арслан М.Баярсайхан сумын заан Б.Энхсайханд, аймгийн арслан Ч.Эрдэнэчулуун аймгийн начин Т.Ядамсүрэнд, аймгийн арслан Ж.Мөнгөн аймгийн начин Н.Нямбууд, аймгийн арслан Б.Энхбаатар аймгийн начин Б.Энхбатад, аймгийн арслан Б.Батдорж аймгийн начин Х.Гантулгад, аймгийн арслан Т.Буянжаргал аймгийн начин Х.Батбаярт, аймгийн арслан Ж.Галбадрах аймгийн начин Ё.Баасандоржид, аймгийн арслан Ш.Шинэбаяр аймгийн начин Х.Мөнхжаргалд, аймгийн арслан Ш.Дарханбат аймгийн начин Н.Энхжаргалд, аймгийн арслан Т.Сүрэнжав аймгийн начин Л.Цээсүрэнд, аймгийн арслан Ба.Отгонбаатар аймгийн начин Б.Амбасэлмаад, аймгийн арслан Н.Энх-Амгалан аймгийн харцага Б.Ганбаатарт, аймгийн арслан А.Саруулсайхан аймгийн харцага М.Батцэнгэлд, аймгийн арслан У.Батгэрэл аймгийн харцага Ц.Бямба-Очирт, аймгийн арслан С.Ариунбилэг аймгийн харцага Ч.Ганзоригт, аймгийн арслан П.Батхуяг аймгийн заан Д.Буянтад, аймгийн арслан Д.Энхбаяр аймгийн заан Б.Сугаржаргалд, аймгийн арслан Г.Ганцоож аймгийн заан Б.Болдбаатарт, аймгийн арслан Г.Түмэнжаргал аймгийн заан Ж.Дагва-Очирт тус тус өвдөг шороодлоо.

#### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
#### Барилдааны дүйз 
##### Товчилсон үгнүүдийн тайлбар 
##### Гурвын даваа 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### Наймын даваа 
#
Оливер Кромвелл

Английн хувьсгалын удирдагч, цэргийн суут жанжин, төрийн зүтгэлтэн **Оливер Кромвелл** () нь 1599 онд Кембриджшир гүнлэгийн Хантингтонд пуритани буюу цэвэр цэмцгэр, ёс зүйн хатуу дэг баримтлалыг дээдлэгч баян бус газрын эзнийд мэндэлсэн гэдэг.

Тэр 1643-1650 онд парламентын армийн дэслэгч генерал, 1650-1653 онд генерал-лорд эзэн, 1653-1658 онд насан эцэслэтлээ Англи, Ирланд, Шотландын лорд эзэн байсан юм. Английн иргэний дайны эхнээс 60 морин цэрэгтэй ахмад Кромвель хаант засаглалыг хамгаалагч I Карл хааны цэрэгтэй хийсэн байлдаанд ялалт байгуулж өөрийн Шинэ загварын армийг үндэслэн буй болгосноор I Карлын хэмжээгүй хаант засаглал тогтоох гэсэн эрмэлзлийг үгүй хийсэн гэдэг.

Эрх мэдэлд хүрсэн тэрээр парламентын дээд танхимыг татан буулгаж, тэр бүү хэл генералиссимус алдар хүртсэн удаатай. Улмаар Кромвель хатуу дэг журам тогтоон, Ирланд, Шотландад дэгдсэн бослогыг хэрцгийлэн дарж, гол замууд дээр хамгаалалт буй болгосноор өөрийн диктатурыг тогтоож эхэлжээ. Чухамхүү хатуу чанд гараар улс орондоо эмх цэгц тогтоосныхоо дараа Кромвель нь парламентыг сонгохыг зөвшөөрсөн байдаг. Оливер Кромвель нь хаан ширээнд суухаас өөрөө татгалзсанаар залгамжлагчаа, шинэ хааныг сонгох эрхтэй болсон аж. Насан эцэслэтлээ тэрээр "Ард түмний улс төрч" гэсэн имижийн ачаар туйлын нэр хүндтэй байжээ. Түүний ямар ч тохиолдолд хэрхэвч худалдагддаггүй чанар онцгой хүндлэгддэг байсан гэдэг.

Мөн тэрээр байнга хамгаалалттай байж, хоноглох газраа олонтаа сольдог байсан гэнэ. Кромвелийг насан эцэслэтэл хэдэн жилд Англи нь 2000 жилийн түүхэндээ цор ганц удаа Бүгд найрамдах улс байсан онцлогтой. Түүний ахмад хүү Ричардыг эзэн лордоор өргөмжлөн, өөрийг нь ёслол төгөлдөр оршуулсан хэдий ч удалгүй Кромвелд "дарагдаж асан" I Карлын хүү II Карлыг эргүүлэн хаан ширээнээ залж, талийгаачийн шарилыг булшнаас нь ухан гаргаж төрөөс урвагчдад ханддаг ёсоор дүүжлэхийн сацуу дөрвөн мөчийг нь тасдан хаясан гэдэг.

Ангилал:Их Британийн улс төрч
Мудирасын Зайсанов

МУДИРАС ЗАЙСАНОВ (1908 онд Хаант Оросын Дорнод Казакстаны Зайсан нуурын эрэг дээр төрсөн -1965 онд Улаанбаатар хотод нас барсан)-Монгол Улсын Нисэх хүчний анхны генерал.  Монголын Ардын Армийн анхны нисгэгчдийн нэг, хошууч генерал, казах үндэстэн. 

Эцэг нь казак үндэстэн, эх нь татар хүн байсан. Анхны нэр нь Хамза гэдэг байжээ. Эцгийнх нь нэр Мударис ( заримдаа Мукрас гэж ч бичигддэг ) Мукарис нь Зайсанов.

Тэрээр 14 настайдаа өнчирөөд Монголд 1925 онд Өнчин хүүг Ховд хязгаарын Шерушй хошууны занги , Санырау омогын захирагч А.Райсхан, Оросын хил дээрээс дагуулан Монголд авчирч асран хүмүүжиж байгаад сүүлд Улаанбаатар хотод хүүхдийн асран хүмүүжүүлэх газар сурч амьдарсан байна. Ховд хотод Монгол бичиг үсгийн сургууль, ЗХУ-ын Москва хотын КУТВ-ийн сургууль, Томбов хотын морин цэргийн сургууль, Оренбург хотын нйсэхийн сургуулийг тус тус төгөссөн ажээ.

Тэрээр 1939 он 1945 оны дайнуудад оролцон онцгой гавьяа байгуулсан. Алтан гадас, Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон ,хошууч генараль ЗХУ-ын Байлдааны одон, БНМАУ -ын нисэх хүчний ерөнхий командлагчаар ажилласан. 1945 онд чөлөөлөх дайнд эрэлхэгээр тулалдаж Нисэх хүчний Хошууч Генерал цол хүртсэн. 

1965 онд нас барсан бөгөөд Улаанбаатар дахь алтан өлгийд нутаглуулсан

Ангилал:Монголын генерал
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1910 онд төрсөн
Ангилал:1967 онд өнгөрсөн
Сарьсан багваахай

Бүрэнхийн идэвхтэй амьтан тул сарьсан багваахайн нүд тун сайн байх гэж олон хүн боддог. Гэтэл энэ амьтан нүднээсээ илүү чихэндээ итгэдэг байна. Сарьсан багваахайн сонсголын эрхтэн маш сайн хөгжсөн байдаг нь шөнийн харанхуйд зүг чигээ алдалгүй нисч, идэш тэжээлээ төвөггүй олдог ажээ. Тэрээр өөрөөсөө хэт авиа гаргаж түүгээрээ орчноо баримжаалдаг байна. Хэт авиа гэдэг нь хүний сонсох хэмжээнээс илүү өндөр давтамжтай, маш оймтгой дууны долгион юм. Сарьсан багваахайн гаргасан хэт авиаг хүн энгийн мэдрэхүйгээрээ сонсох боломжгүй. Энэхүү авиа нь орчин тойрондоо тархаж, ургамал, хорхой шавж зэрэг ямар нэгэн биетийг мөргөн, буцаж ойдог ба сарьсан багваахай энэ цуурайг сонсон орчин тойрноо мэддэг. Тэгэхээр “царай муут”-ын хоёр чих түүний найдвартай зэвсэг болдог гэсэн үг. Үүнийхээ ачаар тэд эсрэг хүйстнээ ч төвөггүй олж авна.

Сарьсан багваахай нь сүргээр амьдардаг амьтан. Үржил нь тун өвөрмөц. Намар орой ороо нийллэгт орно. Энэ үед эр сарьсан багваахайн өндгөн эс эмийнхээ бэлгийн эстэй нийлж үр тогтдог ч тэр нь эмэгчнийхээ биед өвөл, хаврын турш хадгалагддаг байна. Ингээд хойтон жилийнх нь зун зургаа, долдугаар сарын үед эмэгчин сарьсан багваахай төллөж, нэгээс хоёр амьд зулзага гаргадаг. Зулзага нь үс хөрсгүй улаан нялзрай амьтан гардаг ч тун хурдан буюу ердөө л гурван долоо хоногийн дотор бүрэн бойжиж нисэх чадвартай болдог байна. Ийм хурдан торнидгийн нууц нь эхийнхээ сүүг хөхдөгт байж ч мэднэ.

Гар далавчитны багт ганцаараа багтдаг энэ амьтан хуурай газрын хамгийн өвөрмөц хөхтөнд зүй ёсоор тооцогддог. Үржлийн бүдүүлэг гэмээр хэлбэр, бусдаас ялгарах онцлог сэлт нь энэхүү амьтныг нэлээд эрт цагт үүссэний илрэл гэж эрдэмтэд үздэг. Сарьсан багваахай гарал үүслээрээ бол хүнээс даруй 60 гаруй сая жилээр ах гээд бод доо. Судлаачид энэ амьтныг кайнозойн эриний палеоцений галавт, өөрөөр хэлбэл 70 сая жилийн өмнө үүссэн гэж тогтоосон юм билээ. Харин хүн 70 мянган жилийн өмнө үүссэн гэдэг шүү дээ.

Насны хувьд хоёр хөлт, хохимой толгойттой харьцуулах аргагүй хөгшин амьтан гэсэн үг. Харин тухайн бодгалийн хувьд сарьсан багваахайн нас дунджаар 15-20 орчим жил. Манай зарим эрдэмтэн Хар ус нуурын орчимд сарьсан багваахайд бөгж зүүн судалгаа хийхэд хамгийн удаан амьдарсан нь 20 насалсан байжээ. Харин Сибирээс 49 насалсан сарьсан багваахай олдож байсан гэдэг. Сарьсан багваахай тогтсон үүр сууц бариад байдаггүй.

Ангилал:Хөхтөн амьтан
Гибрид цахилгаан тээврийн хэрэгсэл

**Гибрид цахилгаан тээврийн хэрэгсэл** (*англ. hybrid electric vehicle, HEV*) гэдэг нь моторт тээврийн хэрэгсэл бөгөөд хамгийн багадаа нэг цахилгаан мотор болон нэг энерги хувиргагч хөдөлгүүртэй байдаг. Гибрид гэдэг нь тээврийн хэрэгсэл дотор байршуулсан цахилгаан энергийг нийлүүлэх хадгалах төхөөрөмж болон тээврийн хэрэгслийн түлшний сав хоёроос хамааруулан нэрлэсэн нэр томъёо юм.

## Цахим холбоос 
## Зүүлт тайлбар
Монголжин

“Монголын Нууц Товчоо”-н зэрэг сурвалжид “Монголжин гоо” “Монголжин улс” гэдэг нэр гардаг боловч тэр нь овог аймгийн нэр биш харин ерөнхий утгааараа Монгол аймгийн гоо бүсгүй, монгол хэлтэй хүмүүс гэх мэт утгаар хэрэглэгдэж байсан бололтой. Үгийн язгуур нь “Монгол”, харин “жин” бол дагавар болно. Монголжин гэдэг нэр нь XIV зуунаас хойш овог аймгийн нэр болжээ. Тухайлбал: Батмөнх Даян хааны үед Баруун гурван түмний нэгд Монголжин аймаг багтаж явсан байна. Монголжин аймгийнхан Ордос түмний хамт Даян хааныг эсэргүүцэж байсан боловч сүүлдээ эвлэрчээ. Тухайн цагт тэд Хусай ноёны хараанд байж Бор тохой хавиар нутаглан найман отгийг захирч байсан байна. Энэ найман отог нь Цэгүд, Долоон түмэн, Уйгуржин, Үүшин, Баяуд, Урууд, Хонгирад гэх мэтээр тэмдэглэгджээ.

Даян хаан нас барахаасаа өмнө Монголжин аймгийг өөрийн 4-р хөвгүүн Арсуболдод хуваан олгосон боловч Долоон түмнээс бусад отог нь цөм Барсболдын хөвгүүн Алтан ханы мэдэлд шилжиж “Түмэд Монголжин” буюу “Монголжин түмэд” хэмээн нэрлэгдэх болов. XVII зууны 20-оод оны үеэр Монголжины нэг хэсэг Түмэдээс салж Хөх хотоос зүүн зүгт нүүдэллэн одоогийн Ляонин мужийн Чаоян оронд хүрч нутаглажээ.

Манж Чин улсын үед Монголжин аймгийг Зостын чуулганы Түмэд зүүн гарын хошуунд харьяалуулсан байна. Өвөрлөгч орны Зостын чуулганы нэг хошуу юм, Монголжин бол Монгол Улсын тусгаар тогнолын төлөө тэмцэж байсан Бавуужавын уугуул нутаг болно, Одоо Өвөр монголоос салгаж Ляонин мужийн сумын дэсийн засаг захиргааны нэгж болгож Фушуний Монгол Үндэстний Өөртөө засах Шань гэж нэрийг нь өөрчилсөн байна. Манж Чин улсын үед Монголжин буюу Түмэд Зүүн Хошуу гэж нэрлэж байжээ. Монголжин хошуунд Монголчууд их хэмжээгээр төвлөрөн суурьшиж уламжлалт мал аж ахуй эзэгнэдэгээс гадна тариалан бас нэлээд ихээр эзэгнэж байна, эдгээр монголчууд бол Монгол үндэстэний Түмэд Харчин ястан болно, бас зарим монголчууд нь Манж Чин улсын хүм амын тохируулалтаас болж Ар Монголын Халх аймгаас нүүж ирсэн бий, зарим сурвалж бичигт Урианхай монгол гэж бичиж байдаг. Өвөр Монголын олон хошуу нутагт Монголжин овгийн хүмүүс байдаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Нэшийн тэнцвэр

Тоглоомын онолд хоёроос олон тоглогчтой, тоглогч бүр өрсөлдөгчдийнхөө тэнцвэрт стратегийг мэдэж байгаа гэж үзэхүйц, хамтарсан бус тоглоомд аль ч тоглогч зөвхөн өөрийнхөө стратегийг солин илүү ашиг хүртэж чадахааргүй болсон тэнцвэрт нөхцлийг **Нэшийн тэнцвэр** гэдэг.

Ангилал: Тоглоомын онол
2026 оны Өвлийн Олимп

**2026 оны Өвлийн Олимп** (, , ), албан ёсоор **Өвлийн олимпын XXV наадам** нь 2026 онд зохиогдсон Өвлийн олимп юм. Уг наадмыг зохион явуулах албан ёсны хүсэлтээ хотууд 2017 он гэхэд ОУОХ-нд ирүүлж, 2019 оны 6 сарын 24-онд болох ОУОХ-ны чуулганаар олимп болох хотыг сонгожээ.

2026 оны Олимпын наадам нь Италид болсон дөрөв дэх удаагийн олимп (Кортина д'Ампеццо өмнө нь 1956 оны Өвлийн Олимпыг зохион байгуулсан) бөгөөд Миланд анх удаа болох юм. Энэхүү наадам нь түүхэнд хоёр хот албан ёсоор хамтран тэмцээн зохион байгуулах анхны тохиолдол болохоос гадна 1984 оны Сараевогийн наадмаас хойш нээлт, хаалтын ёслолыг тусдаа газарт зохион байгуулах анхны Өвлийн Олимпын наадам болжээ.

## Зохион байгуулах хотыг шийдсэн нь 
## Спортын тэмцээний байгууламжууд 
### Милан хот 
* Милано "Сан Сиро" (цэнгэлдэх хүрээлэн) – Олимпын нээлтийн ёслол, 77,000 хүний ​​багтаамжтай.
* "Милано Санта Жулиа" мөсний хоккейн талбай  – мөсөн дээрх хоккей, 14,000 хүний ​​багтаамжтай
* "Милано Мөсөн гулгуурын талбай" (Ассаго) – Уран гулгалт, богино зайн тэшүүр, 10,000 хүний ​​багтаамжтай
* "Милано Ро мөсний хоккейн талбай" – мөсөн дээрх хоккей, 12,000 хүний ​​багтаамжтай
* "Милано Мөсний тэшүүрийн цэнгэлдэх хүрээлэн" – 6,000 үзэгчийн багтаамжтай тэшүүр; 
* "Пиазза дель Дуомо" – медаль гардуулах ёслолын газар болон шууд дамжуулалтын газар.

### Кортина д'Ампеццо 
* Антерселва Биатлоны Арена – биатлон, 19,000 үзэгчийн багтаамжтай;
* Кортина Олимпийн Кёрлингийн цэнгэлдэх хүрээлэн – кёрлинг, 3,500 үзэгчийн багтаамжтай;
* Тофане Уулын Цанын Төв – уулын цана, 1,000 үзэгчийн багтаамжтай;
* Кортина Гүйлтийн Төв – бобслей, лиг, скелетон.

### Вальтеллина 
* "Ливиньо-Сноу-Парк" — сноуборд, фристайл;
* "Ливиньо-Эриалс-и-Могулс-Парк" — цанын уралдаан, — 3000 үзэгчтэй;
* «Стельвио-Ски-Сентер» (Бормио) — уулын цанын спорт, ски-альпинизм, - 7000  багтаамжтай.

### Верона 
* «Верона-Олимпик-Арена» — Олимпын наадмын хаалтын ёслолын ажиллагаа, — 12 000 үзэгчийн багтаамжтай.

## Төсөв 
2026 оны Өвлийн олимпын төсөв ойролцоогоор 1.7 тэрбум евро болох юм. Санхүүжилт хэд хэдэн эх үүсвэрээс бүрдэх бөгөөд Олон Улсын Олимпын Хороо (ОУОХ) зохион байгуулалтын болон үйл ажиллагааны зардлыг нөхөхөд ойролцоогоор 925 сая ам.доллар хуваарилах ажээ. Нийт хөрөнгийн 60 орчим хувийг улсын хөрөнгө эзэлдэг бөгөөд Италийн улсын төсөв, Ломбарди, Венето мужууд болон Европын Холбооны бүтцийн сангаас санхүүжүүлэх юм. Хувийн хэвшлийн оруулсан хувь нэмэрт 400 сая гаруй еврогийн ивээн тэтгэлт, мөн нэвтрүүлгийн эрх, тасалбарын борлуулалт, бараа бүтээгдэхүүний борлуулалтаас олох орлого багтана гэж төлөвлөөд байгаа юм.

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
## Гаднын холбоос
Ангилал:Олимп
Ангилал:2026 оны Өвлийн Олимп
Ангилал:Италийн спорт
Агаарын чийгшил

д манан буусан үе]]
**Агаарын чийгшил** буюу богиноор **агаарын чийг** гэдэг нь дэлхийн агаар мандал болон тасалгаан доторx хийн холимог агуулагдах усны уурын хэсгийг нэрлэдэг. Агаар мандалд орших усны хэлбэрүүдийг агаарын чийг гэнэ. Энэ хэмжээ нь тогтмол биш боловч саяхан бороо орсон, бид тэнгисийн ойролцоо байгаа, ургамал байгаа гэх мэт янз бүрийн хүчин зүйлээс хамаарна. Энэ нь бас агаарын температураас хамаарна. Агаарын температур буурах тусам усны уур бага байна. Агаар нь усны уураар ханасан үед ус дахин шингэн болно. Цөлийн агаар нь туйлын агаараас илүү чийгийг хадгалах чадвартай. Учир нь халуун агаар нь усны уураар маш хурдан ханадаггүй бөгөөд шингэн усгүйгээр илүү их хэмжээгээр агуулагдах чадвартай байдаг.

## Ерөнхий 
Дэлхийн газрын гадаргын 71%-ыг эзлэх далай тэнгис, нуур гол мөрний гадарга болон газрын хөрс ургамлаас ус ууршин агаар мандалд гарч байдаг. Газрын гадаргад ирж байгаа нарны цацаргийн 15% нь далай тэнгис, нуур гол мөрөн эх газрын гадаргаас ус ууршихад зарцуулагдана. Өөрөөр хэлбэл 1 гр усыг ууршуулахад 600 кЖ дулаан зарцууулагдана. Дэлхийн усны балансын тооцооноос үзвэл нэг жилд дэлхийн гадаргаас 520.000 км3 ус ууршдаг ба түүний 450.000 км3 нь далайн гадаргаас, үлдсэн хувь нь эх газрын гадаргаас ууршиж байна. Ууршиж байгаа усны зарим хэсэг нь хур бороо болж дэлхийн гадаргад эргэн унах ба үүнийг усны бага эргэлт гэнэ. Харин агаарын орчил урсгалын нөлөөгөөр далайн гадаргаас их хэмжээний усны уурыг эх газарт зөөхөд далайн гадрагаас чийг ирж тэнд хур тунадас орно. Тэр хур тунадас нь газрын гүнд нэвчин хөрсний чийг болон гүний усыг тэжээхэд зарцуулагдаж байхад нөгөө хэсэг нь гадаргын урсацыг бүрдүүлж, голоор дамжин далайд цутгаж байдаг. Энэ процессыг усны их эргэлт гэнэ. Цаг уурын ухаан үзэхдээ ус ууршиж агаар мандалд гарч конденсацлагдаад буцаж хур тунадас хэлбэрээр газарт буух бүхэл бүтэн цикл процессыг агаар мандлын чийгийн эргэлт гэнэ. Агаар мандлын доод давхаргад усны уурын ихэнх нь уур байдалтай оршино. Усны уурын хэмжээ газрын гадаргаас дээшлэх тутам багасаар дунд мандалд усны уур бараг байхгүй болдог. Агаар мандалд агуулагдаж байгаа усны уур нь агаарын чийгшлийн хэмжээгээр тодорхойлогдоно. Цаг уурын станцад агаарын чийгшлийг тодорхойлохын тулд хэд хэдэн хэмжигдэхүүнийг ашиглана. Үүнд: 
# Үнэмлэхүй чийгшил. (Q). Энэ хэмжигдэхүүн бол тухайн даралт, температур дахь нэгж эзэлхүүн агаарт агуулагдаж байгаа усны уурын хэмжээ юм. Үнэмлэхүй чийг агаарын температураас хамаарч өөрчлөгдөнө. Тухайлбал, температур буурахад үнэмлэхүй чийг тоо хэмжээний хувьд багасна. Үнэмлэхүй чийгшил нь нэг шоо дөрвөлжин эзэлхүүн агаарт агуулагдаж байгаа усны уурыг граммаар илэрхийлсэн үзүүлэлт буюу г/м3-ээр илэрхийлнэ. Q үсгээр тэмдэглэнэ. 
# Үнэмлэхүй чийгийн багтаамж. Тодорхой температуртай нэгж эзэлхүүн агаарын шингээж болох усны уурын дээд хязгаар юм. Дулаан агаар чийг агуулах чадвараар хүйтэн агаараас илүү байдаг. Өөрөөр хэлбэл агаарын температуртай шууд хамааралтай юм. Тодорхой температуртай нэгж эзэлхүүн агаарын үнэмлэхүй чийгийн багтаамжийг тооцоолон гаргасан байдаг.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Метеорологийн тоо хэмжээ
Ангилал:Ус (гидрологи)
Ангилал:Нислэгийн цаг уур
Ангилал:Уур амьсгал судлал
Шон Коннери

**Томас Шон Коннери** (; 1930 оны 8 сарын 25 -нд төрсөн- 2020 оны 10-р сарын 31-нд нас барсан) нь Шотландын жүжигчин, кино продюсер юм. Британий нууц агент Жеймс Бонд-ын анхны 5 дүрд тоголсон жүжигчин гэдгээрээ алдартай болсон. Амьдралынхаа хугацаанд 70 гаруй кинонд тоголсон жүжигчин.

1951 оны сүүлээр орлого хайж Коннери Эдинбургийн хааны театрт (англи. King's Theatre, Edinburgh) ажилд оржээ. Тэр жилдээ ирээдүйн жүжигчин бодибилдинг сонирхож эхэлсэн. Мөн 1953 онд тэрээр  "Ертөнцийн Мистер" бодибилдингийн тэмцээнд оролцож гуравдугаар байр эзэлжээ.

1958 онд Шон Коннеригийн гол дүрд тоглосон анхны кинонуудын нэг бол "Өөр цаг, өөр газар"         (англи. *Another Time, Another Place)*  кино юм.

## Цахим холбоос 
* 
* link=https://en.wikiquote.org/wiki/Sean_Connery|24x24px Wikiquote (en) — **Шон Коннери**

Ангилал:Шотландын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Шотландын Үндэсний Намын гишүүн
Ангилал:Өөрийн намтар
Ангилал:Рыцарь бакалавр
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь)
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Германы Кино шагналтан
Ангилал:Европын кино академийн шагналтан
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан‎ (командлагч)‎
Ангилал:Их Британийн бялдаржуулагч
Ангилал:Эдинбургийн хүн
Ангилал:Шотландчууд
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Агипарын Бакей

**Агипарын Бакей** (**Ағыпар Бәкей**) Баян-Өлгий аймгийн Өлгий хотын 1 дүгээр 10 жилийг 1980 онд, Хөдөө аж ахуйн их сургуулийг 1984 онд эдийн засагч мэргэжлээр тус тус төгссөн. Эдийн засгийн шинжлэх ухааны доктор, Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн, академич.

Тэрбээр 1984 оноос Зүүнхараагийн сангийн аж ахуйд эдийн засагч, 1984-1989 онд Хөдөө аж ахуйн дээд сургуулийн эдийн засгийн тэнхимд багш, 1989-1996 онд Хөдөө аж ахуйн дээд сургуулийн эдийн засгийн онолын тэнхимийн эрхлэгч, 1996-1997 онд Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн Нийгэм-эдийн засгийн албаны проректор, 1997-2001 онд Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн эдийн засгийн факультетэд декан, улмаар 2001-2004 онд Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн сургалтын албаны проректороор тус тус ажиллаж байсан.

2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдон Өлгийчүүдийг парламентад төлөөлж байхдаа 2005-2006 онд Монгол Улсын Их Хурлын Байгаль орчин, хүнс хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны даргаар ажиллаж байв. Түүнчлэн 2009-2011 онд Хөдөө аж ахуйн их сургуулийн Шинжлэх ухааны албаны проректор, 2010-2011 онд Санхүүгийн зохицуулах хорооны хяналтын зөвлөлийн гишүүн байсан.

Их, дээд сургуульд зориулсан "Эдийн засгийн ухаан", "Микро эдийн засаг", "Хөдөө аж ахуйн эдийн засаг" сурах бичгүүдийн болон "Монголын бэлчээрийн мал аж ауйн тогтвортой хөгжлийн онол-арга зүйн асуудал", "Хөдөө аж ахуйн тогтвортой хөгжлийн шинжлэх ухааны үндэслэл" нэг сэдэвт бүтээлийн зохиогч.
2012 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр дахин сонгогдож, улмаар УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны даргаар томилогдон 4 жил удирдан ажилласан.

1998 онд Боловсролын тэргүүний ажилтан, 2001 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 2005 онд Алтангадас одон, 2009 онд Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одонгоор шагнагдаж, 2011 онд Хүнс, хөдөө аж ахуйн тэргүүний ажилтан болсон.2015 онд Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч цол хүртсэн. Англи, орос хэлтэй.

Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн проректор
Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Казахууд
The Blue Room (EP)

***The Blue Room*** нь Английн алтернатив рок Coldplay хамтлагийн гаргасан 2дох EP цомог бөгөөд тэд Parlophone бичлэгийн студитэй гэрээ байгуулснаас хойших тэдний нэр дээр гаргасан анхны цомог болжээ.

Ангилал:1999 оны цомог
Ангилал:Coldplay
Бараа

**Бараа** гэдэг нь хүний хэрэгцээг хангаж, ашиг өгөх зүйл юм. Бараа нь хүрч болохуйц бараа буюу бараа таваар болон биет бус буюу үйлчилгээ гэсэн хоёр үндсэн төрөл байдаг.

## Барааны ашгийн шинж чанар 
Барааны ашиг шууд болон шууд бус замаар ахиу ашгийн зарчмийн дагуу ихсэж, багасаж болно. Агаар зэрэг зарим элбэг байдаг хэрэгцээт үнэгүй байж болно. Үүнийг эдийн засагт үнэгүй бараа гэж нэрлэдэг.

Ангилал:Макро эдийн засгийн онол
Ангилал:Худалдаа
5-р Далай лам

5-р Далай лам **Наваанлувсанжамц** (тө. ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ ; 1617 оны - 1682 оны) — Төвөд, Монгол, Буриад, Халимаг, Тува дахь буддын шашинт шарын шашны сүсэгтнүүдийн итгэл бишрэлийн манлайлагч.

Түүнийг 1650 онд Төвөдийн нийслэл Лхас хотод Далай ламаар залах ёслол болсон. 

1653 оны эхээр Өндөр гэгээн Занабазартай Өвөр монголын нутагт уулзсан байдаг.

Ангилал:Далай лам
Ангилал:Цогчен
Ангилал:Төвөдийн түүх
Ангилал:Төвөдүүд
Ангилал:1617 онд төрсөн
Ангилал:1682 онд өнгөрсөн
10-р Панчен лам

10-р Панчен лам **Чойжижалцен**  (тө. ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ ; 1938 оны 2 сарын 19 - 1989 оны 1 сарын 28) — Хятад дахь буддын шашинт шарын шашны сүсэгтнүүдийн итгэл бишрэлийн манлайлагч.

Ангилал:Панчен лам
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
13-р Далай лам

13-р Далай лам **Түвдэнжамц** (төвд. ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ ; *thub bstan rgya mtsho*; 1876 оны 6 дугаар сарын 27 нд төрж, 1933 оны 12 дугаар сарын 17-нд нас барсан) — Төвөд, Монгол, Буриад, Халимаг, Тува дахь буддын шарын шашны сүсэгтнүүдийн итгэл бишрэлийн манлайлагч.

XIII Далай лам Түвдэнжамц Төвөдийн Лхасын Ландан хэмээх газар төрсөн. 1878 онд VIII Ванчин эрдэнэ үсийг нь хайчилж номын нэр хайрласан байна. 

1879 онд Далай ламын ширээнд өргөмжлөгдөв. 1882 онд гэцэлийн, 1895 онд гэлэнгийн санваар тус тус авчээ. 1895 онд Лхасын Будала ордонд төр барих ёслол хийжээ. 

1904 онд Их Британи Төвөд рүү довтлох үед XIII Далай лам Монголын нийслэл Өргөө рүү зугтаж, Оросын консулын газарт буриад лам Агваандоржоор дамжуулан Оросын алдарт аялагч Пётр Козловтой уулзаж Оросоос тусламж авахаар ярьсан боловч Орос улс Японтой дайтаж байсан учир тусламж авч чадсангүй буцжээ.

Улмаар Чин улсын цэргээс Их Британийн Энэтхэг рүү дүрвэхээс өөр аргагүйд хүрч, 1912 оны 1-р сард Хятадад болсон Шиньхайн хувьсгалын дараа Энэтхэгээс буцаж ирээд Монголын нэгэн адил Төвөдийн тусгаар тогтнолыг тунхагласан байна. Оросын архивын баримтад 13-р Далай ламын Төвөд хэзээ ч Хятадын эрхшээлд байгаагүй гэсэн нарийвчилсан нотолгоо байдаг.  

1913 оны 1-р сарын 23-нд 13-р Далай лам Төвөдийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн удирдагчаар Будала ордонд буцаж ирсэн. Тэнд тэрээр "Тусгаар тогтнолын тунхаг"-ийг нийтэлж, Хятад, Төвөд хоёр түүхийн туршид ивээн тэтгэгч, санваартны харилцааны үндсэн дээр хамтран ажиллаж ирсэн бөгөөд Төвөд, Хятадын харилцаа нэгийг нөгөөдөө захирагдахад үндэслэдэггүй гэжээ. Төвөдүүдийг тусгаар тогтносон улс орноо хамгаалахын тулд хүчин зүтгэх ёстой тусгаар тогтносон, шашинлаг үндэстэн гэж нэрлэсэн байна.  

13 дугаар Далай лам барууны шинжлэх ухаан, технологийг сонирхож байсан. Түүний дор Лхаст цахилгаан, цахилгаан утас нэвтрүүлж, мөнгө, марк хэвлэж эхлэв. Төвөд, Хятадын хооронд цэргийн мөргөлдөөн гарахыг урьдчилан харж байсан туршлагатай улстөрч Орос, Их Британи, Японы цэргийн мэргэжилтнүүдтэй зөвлөлдсөний үндсэн дээр Төвөдийн армийг шинэчлэх шинэчлэлийг удаа дараа хийж байжээ. 1916 онд Лхасын засгийн газар Энэтхэгт олон арван цэрэг, офицеруудыг их буу, автомат зэвсгээр сургах зорилгоор илгээж байжээ.

1933 онд 13 дугаар Далай лам Түвдэнжамц Будала ордондоо таалал төгсчээ.

Ангилал:Далай лам
Ангилал:Хятадын хүн
Ангилал:Төвөдүүд
Ангилал:1876 онд төрсөн
Ангилал:1933 онд өнгөрсөн
Монголын боулинг сонирхогчдын холбоо

**Монголын боулинг сонирхогчдын холбоо** нь 2009 оны 3-р сард боулингийн спортыг хөгжүүлэх, олон нийтэд сурталчилан таниулах, бүх нийтийн спорт болгох, тамирчдыг дэмжих, гадаадын болон дотоодын тэмцээн уралдаанд оролцоход дэмжлэг үзүүлэх зорилготой байгуулагдсан нийгэмд үйлчилдэг төрийн бус байгууллага юм. Монголд боулинг спорт 1996 оноос эхлэлтэй.

Ангилал:Боулингийн байгууллага
Боулинг
Ангилал:1996 онд байгуулагдсан
Боулинг

**Боулинг** нь 19-р зууны сүүлээр Америкийн Нэгдсэн Улсад бий болсон цэц сорих кегел тоглоомын өөр өөр нэгэн хувилбар юм. Үүнийг тоглохын тулд гарын хуруунд зориулсан өрөмдөж ухсан нүх бүхий бөмбөгөөр, гурвалжлан эгнүүлж тавьсан арван пин хэмээх нэрлэгдэх конусан хэлбэрийн бай руу шиддэг.

## Түүх 
## Цахим холбоос 
Боулинг
Ангилал:Цэц мэргэний спортын төрөл
2011 оны бүх цэргийн наадам

## Цэргийн наадам 
### Наадмын тухай 
Батлан хамгаалахын яамны 100 жил, Батлан хамгаалахын их сургуулийн 90 жилийн ойн нэрэмжит бүх цэргийн наадмын хүчит бөхийн барилдаанд Зэвсэгт хүчний "Алдар" спорт хороо,  Хилийн цэргийн "Хилчин" спорт хороо, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газрын "Сүлд" спорт хороо, Тагнуулын ерөнхий газрын "Эрч" спорт хороо, Цагдаагийн ерөнхий газрын "Хүч" спорт хороо, Онцгой байдлын ерөнхий газрын "Аврагч" спорт хорооны харьяа аймаг цэргийн алдар цолтой болон залуу 256 бөх зодоглолоо. 

Хүчит бөхийн барилдааны хоёрын даваанд аймгийн хурц арслан А.Алтанхуяг сумын заан Д.Ядмаад, аймгийн арслан Ч.Булганхүү сумын заан Э.Оюунболдод, аймгийн арслан А.Отгонбаатар сумын заан Н.Эрдэнэчулуунд, аймгийн арслан М.Бат-Отгон сумын заан Б.Энхсайханд, аймгийн арслан Б.Батхуяг аймгийн начин Г.Эрхэмбаярт, аймгийн арслан Б.Дэлгэрсайхан аймгийн начин М.Балжиннямд, аймгийн арслан Р.Түвшинбаатар аймгийн начин Н.Энхжаргалд, аймгийн арслан Ц.Нямдорж аймгийн начин Г.Ариунболдод, аймгийн арслан Х.Асен аймгийн начин Ц.Ганбатад, аймгийн арслан Бо.Батжаргал аймгийн начин Б.Эрдэнэбаярт, аймгийн арслан С.Идэрсүрэн аймгийн начин Х.Гантулгад, аймгийн арслан Т.Буянжаргал аймгийн начин Т.Хайдавд, аймгийн арслан Г.Ганням аймгийн харцага С.Золбаярт, аймгийн арслан Ж.Галбадрах аймгийн харцага Ц.Бямба-Очирт, аймгийн арслан Ш.Шинэбаяр аймгийн харцага З.Наранбаатарт, аймгийн арслан Э.Ванданцэрэн аймгийн заан Б.Буянмөнхөд, аймгийн арслан Ж.Дашпүрэв аймгийн заан Ж.Дагва-Очирт, аймгийн арслан Г.Түмэнжаргал аймгийн заан Д.Амаржаргалд, аймгийн арслан Ж.Алтаншагай аймгийн заан П.Мөнхбатад, аймгийн арслан С.Ариунбилэг аймгийн заан Н.Баттүвшинд, аймгийн арслан Х.Айдос аймгийн заан Б.Болдбаатарт, аймгийн арслан Г.Ганцоож аймгийн заан Т.Баасанхүүд тус тус өвдөг шороодлоо. 

### Цол, чимэг хүртсэн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
##### Товчилсон үгнүүдийн тайлбар 
##### Гурвын даваа 
##### ***Дөрвийн даваа*** 
##### ***Тавын даваа*** 
##### ***Зургаагийн даваа*** 
##### ***Долоогийн даваа*** 
##### Наймын даваа 
#
Наваан-Юндэний Оюундарь

**Наваан-Юндэний Оюундарь** (1972 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) 1989 онд Монгол Зөвлөлтийн хамтарсан 3 дугаар сургуулийг алтан медальтай төгсөж, 1995 онд “Сэрүүлэг” дээд сургуулийг Бизнесийн удирдлагын бакалавр зэрэгтэй дүүргэсэн. Нидерландын Вант Улсын Маастрихтын их сургуульд Бизнесийн удирдлагаар суралцаж магистрын зэргийг 1998 онд хамгаалсан.

## Ажил хөдөлмөр 
Ажлын гараагаа Монголын үндэсний бүтээмжийн төвөөс 1995 онд эхэлж олон улсын төсөл хөтөлбөрт ажиллаж байгаад 2000 онд Байгаль орчны яамны хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга болсон. 2004 онд НҮБ-ын “Биологийн төрөл зүйл”-ийн суурь конвенцийн дэд Ерөнхийлөгч, 2006 онд Швейцар улсын Женев хотноо НҮБ-ын Дундад Азийг хариуцсан зөвлөх зэрэг олон улсын байгууллагад ажилласан. 2008 – 2014 онд НИТХ-д МАН-аас нэр дэвшиж, сонгогдон Сүхбаатар дүүргийг төлөөлөн ажилласан. 2010 оноос “BlueMon” группын үүсгэн байгууллагчдын нэг бөгөөд, группын зөвлөхөөр ажилласан. 2014 оны 12 сараас 2015 оны 8 сарын хугацаанд Гадаад хэргийн дэд сайдаар ажиллаж байсан. 2015-2016 онд “Бльюмон” групп ХХК зөвлөх, 2016-2020 онд Сэлэнгэ аймгаас Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2023 оноос 2024 оны 12 сар хүртэл МАН-ын ЕНБДаргын Зөвлөх. 

## Олон нийтийн ажил 
1996 оноос "Баатарван Наваан-Юндэн сан"-г үүсгэн байгуулсан. Наваан-Юндэн сан нь Монголчууд эх түүхээ мэдэж, өвөг дээсээ хүндлэх зарчмыг гол болгон Баатарван Наваан-Юндэнгийн үйл хэрэг, бүтээлийг сурталчилах зорилгоор олон нийтэд чиглэсэн үйл ажиллагааг Түшээт хан аймгийн Хараагийн Баатарвангийн хошууны нутаг дэвсгэрт явуулж ирсэн.

1997 оноос МАН-ын дэргэдэх НАМСЗХ-ы орон тооны бус нарийн бичгийн даргаар ажиллаж, эхэлснээс хойш МАСЗХ-ны удирдах зөвлөлийн гишүүн, МАХН (1994 оноос)-ны хорооны гишүүн, МАН-ын бага хурлын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байв.

## Цахим холбоос 
* Official website 
* Offician website 

Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын сайд
Ангилал:Польш дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монголын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Маастрихт Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Фанта

**Фанта** () — Дэлхийн 2-р дайны үед Coca-Cola компани нэлээд хохирол амсжээ. Худалдааны хориг тогтоосноос болж Герман дахь Coca-Cola компанийхан сироп импортлон авах боломжгүй болсон байна. Ингээд тэд өөрсдөө шинэ ундаа хийхээр болсон бөгөөд хамгийн хачирхалтай нь үлдэгдлүүдээр хийжээ. Ингээд наймаа амжилттай өргөжиж, их орлого авчрах болжээ.

Ангилал:Германы аж ахуйн нэгж
Сүншан

**Сүншан** (?-1309) нь (хятад:松山, пиньинь:Sōngshān ) хиад боржигин овгийн Чингим хунтайжийн ахмад хөвгүүн Гамала жинь вангийн ахмад хөвгүүн юм. Есөнтөмөр хааны том ах. 1293 онд хааны зарлигаар Лян ван (梁王) цол хүртэж, Юньнань мужид суусан. 1309 он хүртэл тус газар сууж байгаад нас барсан. Түүний цолыг хүү Ванчан нь залгамжлсан.

## Гэр бүл
* Эцэг:Гамала жинь ван 
* Эх:Буян хэрмэш хатан
* Ах дүүс: Есөнтөмөр хаан, Дэлгэрбуха ван, Будашир 
* Хүү: Ванчан лян ван 

Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1309 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)
Армстронгийн тоо

RGB7T14 - Армстронгийн тоо

Тооны цифр тус бүрийг оронгийнх нь тоогоор зэрэгт дэвшүүлж нэмэнхэд гарсан тоо нь уг тоотойгоо тэнцүү байвал уг Армстрогийн тоо гэнэ.   Өгөгдсөн тоо Армстронгийн тоо бол YES, үгүй бол NO гэж хэвлэ.
Input

Бүхэл тоо өгөгдөнө. Int төрөл.
Output

Мөн бол YES, үгүй бол NO гэж хэвлэнэ.
Example

Input:
371

Output:
YES

Тайлбар : 153 тоо нь 3 оронтой тоо тул 1, 5, 3 цифр тус бүрийг нь 3 зэрэгт дэвшүүлж нэмбэл 1+125+27 буюу 153

Ангилал:Бүхэл тоон олонлог
Ангилал:Онцгой тоо
Ангилал:Тооны онол
Батсүхийн Саранчимэг

**Овог нэр:**   Батсүхийн Саранчимэг 

**Төрсөн он:**http://saranchimeg-b.cityhall.gov.mn/

**Төрсөн аймаг, сум, хот:**   Дундговь аймаг, Мандалговь хот

## Төгссөн сургууль: 
* 2014-2017 Монгол Улсын Их Сургууль (Эрхзүйч)

* 2012-2013 Шинжлэх Ухаан Техникийн Их Сургууль (Магистр)

* 1987-1993 ОХУ-ын Новосибирск хотын Цахилгаан Техникийн Их Сургууль (Удирдлагын автоматжуулалтын системийн инженер)

## ** **Боловсрол, мэргэжил, эрдмийн зэрэг цол: 
Програмист, Удирдлагын магистр

## Ажилласан байдал: 
* 1994-1999 Улсын Их Хурлын Тамгын газрын комьютер сүлжээ хариуцсан администратор
* 2003-2006 АНУ-ын “Richman” ХХК-ийн маркетингийн мэргэжилтэн
* 2006-2009 “Шинэ зууны Улаанбаатар” ТББ тэргүүн
* 2008-2016 Нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгч
* 2010-2015 "Үндэсний Цэцэрлэгт Хүрээлэн" нийслэлийн төрийн өмчит үйлдвэрийн газрын захирал

## 2016 оноос одоог хүртэл Монгол Улсын Улсын их хурлын гишүүн 
## Сонгуульт ажил: 
* 2011 оноос Нийслэлийн Нийгмийн Ардчилал Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны тэргүүн
* 2012 оноос НИТХ-ын Байгаль орчин, экологийн хорооны дарга
* 2008-2012, 2012-2016 онуудад Монгол Ардын Намаас Нийслэлийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр 2 дахь удаагаа сонгогдон ажиллаж байна.

## Гавьяа шагнал: 
* Алтан гадас одон
* Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн “Тэргүүний ажилтан”
* Тэргүүний залуу алтан медаль
* Их монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн медаль
* Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн медаль
* 370 жилийн ойн медаль
* НИТХ-ын “Хүндэт өргөмжлөл”

Ангилал:Информатикч
Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн эрх
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Дундговийнхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Басалаварми

**Басалаварми** нь хиад боржигин овгийн Хубилай хааны тавдугаар хүү Хөхэчи вангийн удам. Тэрээр Лян ван цолд өргөмжлөгдөж, Юньнань мужийг удаан хугацаанд сахин суусан. 1363 онд улаан алчууртны бослогын толгойлогчдын нэгэн Мин Юйжэнь хэмээгч нь Сычуань, Чунцин орчмын нутагт ноёрхлоо тогтоож, эзэлсэн газар нутагтаа Да Шя улсыг байгуулаад, улам даварч Юньнань мужийг эзлэхээр өөрийнхөө армийг гурван чиглэлээр илгээсэнд, Басалаварми ван Жиньма уулыг бэхлэн сууж эсэргүүцэн тэмцжээ. 1364 онд Юньнанийн монгол, хятад цэргийг удирдан Мин Юйжэнийн армийг бут ниргэж, Юньнаниас хөөж, зарим газрыг эргүүлэн авчээ. 1368 онд Монголын ноёрхол Хятад оронд эцэс болсон үеэс эхлээд 1382 онд ялагдах хүртлээ тус газар цугларсан монгол, асуд, хятад цэргийн хүчээр хянаж байжээ. 1381-1382 онд Мин улсын Хүньу хааны **Фу Юудэ**, Лань Ю, Му Ин зэргийн их жанждаар удирдуулсан их цэрэгт ялагдаж, 1382 оны 1 сарын 6-ний шөнө амиа хорлосон. Ингэснээр Юньнань мужийн нутаг түүхэндээ анх удаагаа Хятадын захиргаанд орсон. 

## Гэр бүл
* Хуланц эцэг:Хубилай хаан 
* Элэнц эцэг:Юньнань ван Хөхэчи 
* Өвөг эцэг:**Бор ван**
* Эцэг:**Аруг ван**
* Үр хүүхэд:**Агай** (Далигийн Дуань Дөгүн ноёны эхнэр, алдарт шүлэгч эмэгтэй гэгддэг)

## Эшлэл 
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1382 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)
2020 оны Өсвөрийн Өвлийн Олимп

**2020 оны өсвөрийн өвлийн олимп** (, , , , ), албан ёсоор **Өсвөрийн өвлийн олимпын III наадам** нь 2020 оны 1 сарын 10-нөөс 19-нд Швейцарийн Лозанна хотод зохиогдоно.

## Амжилтгүй нэр дэвшигчид 
* , Софи
* , Лэйк-Плэсид
* , Сочи

Ангилал:Олимп
Амуга

**Амуга** нь хиад боржигин овгийн Чингим хунтайжийн хоёрдугаар хүү Дармабала тайжийн **Го овогт** хатнаас төрсөн. Хэдий тэр Дармабала тайжийн анхны хүүхэд боловч, харь угсааны хатнаас нь төрсөн учраас угсаа залгамжлаагүй юм. Харин түүний оронд Дармабал ноён хоёр дахь хатан **Тажигаас** төрсөн Хайсан, Аюурбарбад нар хожим хаан ширээг залгамжлсан. Да Дэгийн 6-р онд (1302 он), хаан зарлигаар **Хэши Нинся**гийн дарангуй цэргийг захиран суулгасан. Хайсан, хаан суусны дараа түүнд **Вэй ван** (魏王) цол өргөмжлөөд, **арслангийн бариулт алтан тамга** өгсөн. Буянт хаан, хаан суусны дараа зарлиг буулгаж, 20000 лан мөнгө шагнасан. Дараа жил нь Чин Юань чөлгөөний Дин Хай сяний 65000 өрхийг соёрхсон. Есөнтөмөр, хаан суусны дараа 1324 онд нас барсан. 

## Гэр бүл
* Өвөг эцэг:Чингим хунтайж
* Эмэг эх: Хөхжин хатан
* Эцэг:Дармабала тайж
* Эх: **Гуо овогт сул хатан**
* Эцэг нэгт дүү нар: Хайсан хүлэг хаан, Аюурбарбад буянт хаан
Юань улсын сударт Вэй ван Амуга бээр 7 хөвгүүн, 1 охинтой гэжээ. Харин Японы судлаач Масахико Морихарагийн судалгааны 14 дэх талд Чунсүк вангийн хатан Баянхутаг нь Амуга вангийн охин байж магадгүй гэж үзжээ.   
# **Тобуха ван**
# **Маньзи ван** (1308-1325; сүүлд Гуулин улсын Чунсук вангийн хатан)

* Баянхутаг гүнж (?-1344; Гуулин улсын Чүнсук вангийн хатан)

## Холбоотой мэдээлэл
* Хайсан хүлэг хаан
* Юань улс
* Юань улсын төрлийн вангуудын жагсаалт

## Эшлэл 
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1325 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)
Кредит карт

**Кредит карт** нь харилцагчийн бага хэмжээний, богино хугацааны зээлжих хэрэгцээг хангах зориулалттай бүтээгдэхүүн юм. Кредит картын зээлийн эрхийг харилцагчийн тогтмол орлоготой уялдуулан тогтоож, олгох бөгөөд харилцагч олгосон зээлийн эрхийн хүрээнд зарцуулалт хийн, банкнаас тогтоосон хугацаанд буцаан төлөлт хийнэ. Буцаан төлөлт хийсэн дүнгээр харилцагчийн зээлжих эрх дахин үүсч байдаг болно.

### Кредит картын төрөл 
Кредит карт нь хувь хүн болон байгууллагын гэсэн төрөлтэй байна. Хүвь хүний хэрэгцээнд ашиглагдах карт нь энгийн, алтан, платинум, байгууллагын хэрэгцээнд ашиглагдах карт нь бизнес болон корпорэйт гэсэн ангилалтай байдаг. Тус ангилалын картуудын зээлийн эрхийн хэмжээ болон бүтээгдэхүүний нөхцөл өөр өөр байна.

### Кредит картын давуу тал 
Богино хугацааны бага хэмжээний санхүүгийн зээлжих хэрэгцээг хангах, зарцуулалтаа эргэн төлсөн дүнгээр зээлжих эрх сэргээгдэх, бэлэн мөнгөний эрсдэлээс хамгаалж бэлэн бус төлбөр тооцоо хийх, орон зай цаг хугацааг хэмнэсэн онлайн төлбөр тооцоо хийх зэрэг олон давуу талтай болно. Түүнчлэн картаараа бэлэн бус төлбөр тооцоо хийгээд банкнаас тогтоосон хугацаанд эргэн төлөлтийг 100% хийсэн тохиолдолд ямар нэгэн хүү тооцогдохгүй болно.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Ухаалаг карт
Ангилал:Таних тэмдэг
Ангилал:Онлайн төлбөрийн систем
Дебит карт

**Дебит карт** () гэдэг нь харилцагч нь өөрийн дансанд байршуулсан мөнгөн хөрөнгийн хэмжээнд хязгаарлагдаж төлбөр тооцоо гүйцэтгэх зориулалт бүхий карт юм.

## Дебит картын төрөл 
Дебит картыг олон улс болон дотоодод хэрэглэгдэх энгийн, алтан гэсэн төрлөөр авах боломжтой.

## Картанд ашиглагддаг кодууд
* ПИН код – Банкнаас карт шинээр авах үед нууцлал бүхий цаасан туузанд хэвлэгдэж өгсөн 4 оронтой тоо, энэ код нь Банк болон АТМ-с бэлэн мөнгө авахад хэрэглэгдэнэ. Энэхүү кодыг тухайн банкны АТМ-д өөрийн мартахгүй тоогоор өөрчлөх боломжтой. АТМ-д хандаж гүйлгээ хийхдээ ПИН кодоо 3 удаа буруу хийвэл карт блоклогдож АТМ-д хураагдана. Блоклогдсон карт 24 цагийн дараа авто байдлаар системд идэвхжиж карт хэвийн ажиллана.

* НУУЦ код – Нууц кодыг тухайн банкны салбар тооцооны төвөөс авахаас гадна интернэт банкны гүйлгээ хийх эрхээр авах боломжтой. Нууц кодоор онлайн төлбөр тооцоо хийнэ.

* CVV код – Картын ард гарын үсэг зурах талбарын ард байрлах 3 оронтой тоо. Энэхүү код нь онлайн төлбөр тооцоонд ашиглагдана.

Ангилал:Бэлэн бус төлбөрийн гүйлгээ
Ангилал:Мөнгө орлогч хэрэгсэл
Ангилал:Ухаалаг карт
Чингисхааны удам

«**Чингисхааны удам**» — 1928 онд ЗХУ-д бүтсэн уран сайхны кино.

## Дүрүүд 
* Валерий Инкижинов — *анчин Баяр*
* А. Дединцев — *британы комендант*
* Анель Судакевич — *комендантын охин*
* Карл Гурняк — *британы цэрэг*
* Александр Чистяков — *партизаны отрядаын дарга*
* Л. Белинская — *комендантын эхнэр*
* Фёдор Иванов — *лам*
* В. Про — *британы шашны номлогч, орчуулагч*
* Владимир Цоппи — *үслэг эдийн наямаачин Смит*
* Борис Барнет — *гаанстай британы цэрэг*
* Иван Инкижинов — *Баярын эцэг*
* Леонид Оболенский — *комендантын адъютант *

## Зураг авалтын хэсэг 
* Найруулагч — Всеволод Пудовкин
* Зохиолч — Осип Брик, Иван Новокшонов
* Оператор — Анатолий Головня
* Зураач — Моисей Аронсон, Сергей Козловский

## Гадаад холбоос ба хавсралт
*
*

{{Navbox
|name = Всеволод Пудовкин
|title = Всеволод Пудовкины найруулсан кинонууд
|state = {}
|listclass = hlist
|list1 = 
* *Chess Fever* (1925)
* *Mechanics of the Brain* (1926)
* *Mother* (1926)
* *The End of St. Petersburg* (1927)
* *Storm Over Asia* (1927)
* *A Simple Case* (1932)
* *The Deserter* (1933)
* *Victory* (1938)
* *Minin and Pozharsky* (1939)
* *Suvorov* (1941)
* *The Murderers are Coming* (1942)
* *In the Name of the Fatherland* (1943)
* *Admiral Nakhimov* (1947)
* *Zhukovsky* (1950)
* *The Return of Vasili Bortnikov* (1952)

}}

Ангилал:1928 оны кино
Ангилал:Зөвлөлтийн кино
Ангилал:Хар цагаан кино
Ангилал:Дуугүй кино
Ангилал:Дайны кино
Ангилал:Түүхийн кино
Ангилал:Монголын тухай кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Мөөг

**Мөөг** нь цэцэггүй, навчгүй, шүхэр мэт малгай, бөөрөнхий баганан хэлбэртэй иш бүхий, ой шугуй, хээр талд ургадаг, мөөгний хүрээнд багтах зүйлсийн ерөнхий нэр.

Ботаникийн салбар болох **микологи** гэдэг шинжлэх ухаан мөөгийг судалдаг байна. Мөөгийг 1980-аад он хүртэл ургамлын төрөлд хамааруулдаг байсан бөгөөд одоо бол тусдаа өөрийн нэг төрөл гэж үздэг байна. Дэлхийд 250 мянга орчим мөөгний төрөл зүйл байдаг гэж үздэг ч зарим эрдэмтэд 1,5 сая төрөл мөөг байдаг гэж үзэж байна.

Ангилал:Мөөгний аймаг
Үен

**Үен**  (Латинаар. Mustela erminea) ой модны зах, газар тариалангийн бүс нутгаар ихэвчлэн нутагладаг. Арктикийн бүс,  Евразии, Хойд Америк. Скандинави, Альпийн нуруу, Грек, Болгар, Турк, Дундад Ази,Монгол, Иран, Афганистан
, Сибирь, зүүн хойд Хятад, Японы хойд нутгуудад тааралдана. Шинэ Зеландад чандаганы өсөлтийг хянах зорилгоор үенг нутагшуулсан байна. 

Эрэгчингийн биеийн урт нь 17-38 см, жин нь 70 -260 гр байна. Эмэгчин нь үзүүлэлтээр харьцангуй бага.  Ихэвчлэн оготно, хулгана зэрэг мэрэгч, шувуу, загасаар хооллодог суусарын төрлийн амьтан. Хааяа  зарим төрлийн жимс жимсгэнэ иднэ.  

Үндсэн хоол нь загас, мэлхий, шувууны өндөг, оготно. Үр төлийг нь бүсрэг, сөдгий гэнэ. Үен хавар, намарт үс нь гууждаг. Өвлийн улиралд ерөнхий өнгө нь гүн шардуу, зоогоороо бор, хоолой, хэвлийн хэсгээрээ цайвар шаргал зүстэй.  Өвөл нь үнэг шиг гүн шар өнгөтэй, зун саарал болно.

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:Суусар
Ангилал:Үслэг амьтан
Ангилал:Агнуурын амьтан
Их буу

д Вермахтын хэрэглэж байсан 15-см-ийн хүнд их буу]]
**Их буу** - холын зайд буй байг онох зориулалт бүхий урт гол төмөртэй, том сумтай, устгах сөнөөх чадал их, холын тусгалт артиллерийн төрлийн галт зэвсэг юм.

## Монгол дахь их буу 
Дундад зууны үеийн монгол цэргийн зэвсэглэлд алсын тусгалтай, сөнөөх хүч чадалтай их буу байв. Энэ тухай тэр үед бусад улс орноос ирж байсан хүмүүсийн дуртгал, түүхийн сурвалж бичгүүдэд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. 

Монгол цэргийн зэвсэглэлд байсан их буу нь Кидан гүрний үеэс өвлөгдөн уламжлагдаж, улам боловсронгуй болж ирснийг хэлэх хэрэгтэй.

Энэ төрлийн зэвсэг нь Чингис хааны үед чанарын шинэ түвшинд гарч, зөвхөн явган, морьт цэргийн эсрэг төдийгүй бэхэлсэн цайз, хэрэм, хамгаалалтыг сэтлэх, нураах гол хэрэгсэл болж байв. 

Ийм буу нь тухайн үедээ гал, утаа, сүрлэг дуу чимээ, хөнөөх чадвараараа хосгүй байжээ. Чингис хаан баруун зүг хийсэн дайндаа (1218-1220) их буу хэрэглэж байсан бөгөөд түүнийгээ богино буу гэх буюу “пуужин” буу гэдэг байлаа. 

Мөн хурдан буу буюу арван таван гуурс бүхий шувтлагч буу гэх зэрэг сүр хүч ихтэй гайхамшигт их буу хэрэглэж байж. Монголын цэргийн жанжин Тажир Алтан улсын довтолгооноос өөрийн газар нутгаа хамгаалан байлдаж байхдаа (1233 он), мөн монгол цэргийн жанжин Ганбухын цэрэг (1237 он) их буутай байсан тухай Хятадын түүхчид бичиж үлдээсэн байна. 

Энэ мэтчилэн Хятадын түүхийн сурвалж бичигт монгол цэрэг дарьт их буу хэрэглэж байсан тухай тэмдэглэжээ. Хятадын түүхч Жоу Вэй, Тогоонтөмөр хаан Цинзян хотыг (1338 он) их буугаар галлаж байсан гэж бичжээ. 

Юань улсын эхэн үед төв Азиас чулуун сумтай галт үхэр буу олдож байсан тухай мөн тэмдэглэгдсэн байдаг. Энэ түүхч “монгол цэрэг их буутай тэрэг олонтой, зарим буу нь нэлээд том бөгөөд монголчууд өөрсдөө дарь хийж чаддаг байсан” гэж бичжээ.

Тогоонтөмөр хааны үед Товуу нь (1344 он) галт сумаар дээрэмчний завь руу харвахад уг завь нь бутран ихэнх нь шатаж байсан тухай энэ хүн тэмдэглэсэн байдаг. Ер нь монголчууд 1200 оноос өмнө дарьт зэвсэг, их буу хэрэглэж байжээ гэж үздэг юм. **Эх сурвалж: "Соёмбо" сонин**

## Хамгийн том овортой их буу 
Францыг эзлэхийн хүслэн болсон Нацист Германы удирдагч Адолф Гитлер тэдний бүтээсэн “Мажино шугам”-ыг сэтлэхийн тулд аварга том буу хэрэгтэй гэж боджээ. Ингээд 1941 онд Германы “Крупп” зэвсгийн үйлдвэрт “Густав” нэрт бууг үйлдвэрлэсэн юм.

Энэхүү буу нь тулааны үед ашигласан бүх цаг үеийн хамгийн том буу гэж бүртгэгджээ. Дөрвөн давхар барилгатай тэнцэх өндөртэй, 47 метр урт их бие, 1350 тонн жин, 30 метр урт хошуу, нэг удаад 4500 килограммтай тэнцэх дарь ашигладаг гээд тодорхойлж байгаа тооноос нь сүрдмээр.

## Цахим хуудас
Цагаан алт

**Цагаан алт** нь алтнаас (Алт C1063 градуст хайлдаг) ч хавьгүй өндөр буюу C-ийн 1768 градуст хайлдаг, хатуулгаараа ч хол давуу, мөнгөлөг өнгийн байгалийн хамгийн ховор, үнэт металл.

## Цахим холбоос 
## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:6-р үеийн элемент
Ангилал:10-р бүлгийн элемент
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Катализатор
Ангилал:Химийн элемент
Ангилал:Хүнд металл

Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Шилжилтийн металл
Инди

**Инди**Өнгө цагаан, чанар зөөлөн, давтахад хялбар нэгэн зүйл төмөрлөгийн нэр.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:4-р үеийн элемент
Ангилал:13-р бүлгийн элемент
Ангилал:Галын аюултай бодис
Ангилал:Металл
Ангилал:Эрдэс
Ангилал:Эрүүл мэндэд хортой бодис
Ангилал:Химийн элемент
Ксенон

**Ксенон** болон 8-р бүлэгт байрладаг элементүүдийг инертийн элементүүд буюу инертийн хий.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Инерт хий
Ангилал:5-р үеийн элемент
Ангилал:Химийн элемент
Ангилал:Мэдээ алдуулагч бодис
Ангилал:Диссоциатив
Ангилал:Сэтгэцэд нөлөөлөх бодис
Ангилал:Сэргээш