open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эндрю Карнеги

**Эндрю Карнеги** (англи. *Andrew Carnegie*; 1835 оны 11-р сарын 25-нд Шотландын Данфермлайн хотод төрсөн — 1919 оны 8-р сарын 11-нд АНУ-ын Массачусетс мужид нас барсан) — америкийн ажил хэрэгч хүн, том төмөрийн үйлдвэрлэгч, тэрбумтан бөгөөд буяны үйл ажиллагаа эрхлэгч-хандивлагч. 

## Намтар 
Эндрю Карнеги Шотландын Данфермлайн (англи. *Dunfermline*, гэль. *Dùn Phàrlain*) хотод 1835 онд нэхмэл эрхлэгчдийн гэрт төржээ. Удалгүй 1848 онд эцэг Уильям, эх Маргарет нар хүү Эндрю, Томас нарынхаа хамт АНУ руу нүүж шинэ амьдрал эхлүүлэхээр шийдсэн байна. Э.Карнеги АНУ-ын Пенсильвани мужийн Аллегейни хотод очоод 14 настайдаа анх нэхмэлийн үйлдвэрт ажилчин болж ажлын гараагаа эхлүүлсэн гэдэг. 

Хэсэг хугацааны дараа Эндрю үйлдвэртээ төсөл бүртгэгч, дараа нь бараа хүргэгчээр ажиллаж байгаад 1850 онд телеграфын компанид өндөр цалинтай ажилд шилжин оржээ. 1853 онд анх удаа 500 ам.доллар төмөр замын компанид хөрөнгө оруулж үзсэн ажээ. 

Америкийн Иргэний дайны өмнө Карнеги "Вудрафф" компанийг нэгтгэх ажлыг зохион байгуулж байсан бөгөөд Жорж Пуллман унтлагын вагон зохион бүтээсэн нь Карнеги, Вудрафф хоёрын амжилтад улам их хувь нэмэр оруулсан. 1861 оны хавар Карнегийг тухайн үед цэргийн тээвэр хариуцсан Дайны нарийн бичгийн даргын туслахаар ажиллаж байсан Скотт цэргийн төмөр зам болон Дорнод дахь Холбооны цахилгаан холбооны шугамыг хариуцуулав. Карнеги Вашингтонд төмөр зам нээхэд тусалсан. Тэрээр Умардынхны ялалтад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. 

Дайны дараа Карнеги гангийн салбарт өөрийгөө зориулахын тулд төмөр замыг орхисон юм. Карнеги хэд хэдэн төрлийн төмрийг бүтээхээр ажиллаж, эцэст нь Питтсбург хотод "The Keystone Bridge Works" болон "Union Ironworks" компанийг байгуулжээ. Пенсильванийн төмөр замын компаниас гарсан хэдий ч Томас А.Скотт, Ж.Эдгар Томсон нартай нягт холбоотой байжээ. Дараа нь тэрээр анхны төмөр, гангийн үйлдвэрээ барьсан юм. 

Хэсэг хугацааны дараа тэрээр Питтсбургт өөрийн "*Carnegie Steel Company*" компанийг үүсгэн байгуулсан түүхтэй. 1901 онд Карнеги энэ компанийг Жон Пиерпонт Морган (англи. *John Pierpont Morgan*; 1837-1913)-д зарж "U.S. Steel" компаний нэг хэсэг болжээ. Энэхүү хэлэлцээрийн үр дүнд Карнеги 300 сая доллар авч, хэдэн жилийн турш дэлхийн хамгийн баян хүн гэгдэх болсон юм.

Эндрю Карнеги амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг буяны үйлсэд зориулсан байна. Үүний дотор соёл, боловсрол, олон улсын харилцааны салбар дахь янз бүрийн төслүүд, ялангуяа нийтийн номын сангуудад зориулжээ. Ийнхүү Карнеги Нью-Йорк дахь Карнеги Холл, Хааг дахь Энхтайвны ордны барилгын ажлыг санхүүжүүлсэн. Тэрээр мөн Нью-Йоркийн Карнеги корпорац, Карнегигийн олон улсын энх тайвны сан, Карнеги хүрээлэн, Шотландын их сургуулиудын Карнеги траст, Карнеги-Меллоны Их сургууль, Питтсбургийн Карнегийн Байгалийн түүхийн музейг үүсгэн байгуулжээ.

Ангилал:1835 онд төрсөн
Ангилал:1919 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Данфермлиний хүн
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:АНУ-ын зохиолч
Ангилал:19-р зууны бизнесмен
Ангилал:Ливерпүүлийн хүндэт иргэн
Ангилал:Меценат
Ангилал:Уул уурхайн аж үйлдвэрлэлийн бизнесмен
Ангилал:Орани-Нассау одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Жон Морган

**Жон Пиерпонт Морган** (англи. *John Pierpont Morgan*; 1837 оны 4-р сарын 17-нд АНУ-ын Коннектикутын Хартфорд хотод төрсөн— 1913 оны 3-р сарын 31-нд Италийн Ром хотод нас барсан) — америкийн ажил хэрэгч хүн, банкир бөгөөд санхүүч.  

АНУ-д XIX зууны эцэс— XX зууны эхэн үед аж үйлдвэр, санхүүгийн салбарт тэргүүлж байсан Морганы санхүүгийн удмыг үүсгэгч (1890—1913).  1906 оноос нас бартлаа Нью-Йорк дахь Морганы номын сан, мүзей үүсгэн байгуулагч бөгөөд анхны хүндэт Ерөнхийлөгч байсан. 

## Намтар 
Тэрээр 1837 оны хавар Лондон дахь «J.S. Morgan & Co» банк үүсгэн байгуулагч, санхүүч Жуниус Спенсер Морган (англи. *Junius Spencer Morgan:* 1813-1890) болон эхнэр Жульетт Пиерпонт нарын хүү болж төрсөн. Тэрээр Гёттингены Их сургуульд боловсрол эзэмшжээ.

1857-1861 онуудад Морган Нью-Йоркийн «Данкан, Шерман & Кº» (англ. *Duncan, Sherman & Company*) банкинд ажиллаж байсан. 1861 онд Амелии Старжесс (1835—1862)-тэй гэрлэсэн байна. Гэргийн нас барахад Морган 1865 онд Фрэнсис Луиз Трейси (1842—1924)-тай хоёр дахь удаа гэрлээд 4 хүүхэдтэй болжээ. -Луиза Пиерпонт Морган (1866—1946), «Джека» Пиерпонт Морган (1867—1943), Жульетт Морган (1870—1952) болон Энн Морган (1873—1952).

Америкийн иргэний дайны үед (1861-1865) Морган зэвсгийн наймаа хийдэг байжээ. Дайны дараа нь эдгээр наймаа арилжааг Конгрессын хороо шалгасан боловч Морган засгийн газрын холбоогоо ашиглан хариуцлагаас мултарсан байна. Тухайн үеийн олон чинээлэг хүмүүсийн нэгэн адил Жон Морган албан ёсны нөхөн төлбөрт 300 доллар төлөөд цэргийн алба хаагаагүй байна. 

Морганы Банк, төмөр замын барилгыг хянаж,  "US Steel" том төмөрийн компани болон «Женерал электрик» электро-техникийн фирм үүсгэн байгуулхад оролцож Атлантикийн иргэний тээвэрийг санхүүжүүлж байсан байна.

Ангилал:1837 онд төрсөн
Ангилал:1913 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Коннектикутын хүн
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:19-р зууны бизнесмен
Ангилал:20-р зууны бизнесмен
Ангилал:Банкир
Ангилал:Меценат

Ангилал:Урлагийн бүтээл цуглуулагч
Ангилал:Уул уурхайн аж үйлдвэрлэлийн бизнесмен
Ангилал:Иелийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Гэгээн Маврикий ба Лазарын одон шагналтан (рыцарь)
Бахарай хошууч

**Бахарай хошууч** нь ар халхын хиад боржигин овгийн Онохуй үйзэн ноёны Алтай хатнаас төрсөн хөвүүн, Цогт хунтайжийн эцэг юм. Мадай тайгал хатнаас нь Түмэнхэн Цогт хунтайж төрсөн. 

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Алтан ургийнхан
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:16-р эсвэл 17-р зуунд өнгөрсөн
Сахма

**Сахма** () — Оросын Холбооны Улсын Астрахань мужийн Володарский районы Сизый Бугор сум дахь 379 хүнтэй гацаа.

## Газар дайд
Сахма гацаа районыхоо төв Володарский суурингаас баруун өмнө зүгт 19 километр зайд оршдог. Астрахань хотоос 39 километр зайтай.

## Угсаатны бүрэлдэхүүн 
## Эшлэл 
Ангилал:Астрахань мужийн суурин
Өлзийжаргалын Мөнхжин

**Өлзийжаргалын Мөнхжин** (2000 оны 3-р сарын 22-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол Улсын ДБЭТ-ын гоцлол балетчин.  

Ө.Мөнхжин найман настайдаа спортын гимнастикаар хичээллэж эхэлсэн. Дараа нь 2010-2018 онд ОХУ-ын Пермь хотын Сонгодог бүжгийн сургуулийг балетын жүжигчин мэргэжлээр амжилттай суралцаж төгссөн. 

2018 оноос Дуурь бүжгийн эрдмийн театрт балетын жүжигчин, гоцлоочоор ажиллаж байгаа юм. Тэрбээр 2017 онд БНХАУ-ын Бээжин хотод зохион байгуулсан “IBCC 2017” тэмцээнээс "Тусгай байр"-ын шагнал, 2019 онд ОХУ-ын Улаан-Үд хотод зохион байгуулсан "Орос-Япон Евро Азийн" балетын анхдугаар тэмцээнээс дэд байрын шагнал хүртэж, АНУ-д зохион байгуулж буй олон улсын балетын жүжигчдийн нэр хүндтэй "USAIBC" тэмцээний сүүлчийн шатанд тус тус шалгарч байжээ.

Ө.Мөнхжин ДБЭТ-ын тайзнаа П.И.Чайковскийн "Щелкунчик", "Хунт нуур", А.Аданы "Жизель", И.Морозовын "Амттаны доктор" зэрэг бүтээлд гол дүрүүдийг бүтээсэн шилдэг балетчин билээ. 

2023 оны зунаас АНУ-ын Атлантагийн театрт бүжиглэх болоод байна.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын балетчин
Ангилал:2000 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Балет

**Балет** (франц. *ballet*, итали. *ballare* — бүжиглэх) — тайзны урлагийн нэг хэлбэр; хөгжим-бүжгийн дүрээр бий болдог жүжиг юм. Сонгодог балетын жүжгийн сууринд тодорхой үйл явдал, драмын зохиомж, либретто байдаг. XX зуунаас тодорхой үйл явдалгүй, дан хөгжимд суурилсан драмын зохиомжтой балет бий болоод байгаа. 

## Балет төрсөн үе 
Эхэндээ - дуу хөгжим, бүжгийн үзэгдэл, дуурь зэргийг сэтгэлийн хөдөлгөөнөөр нэгтгэсэн бүжгийн үзэгдэл гэж хэлж болно. Францад Италиас зээлж авсан энэ нь гайхамшигтай ёслолын үзүүлбэр болох дээдсийн балет хэлбэрээр хөгжиж иржээ. Францад болон дэлхий даяар балетын эрин үеийн эхлэлийг 1581 оны 10-р сарын 15-нд Францын хааны ордонд болсон "Хатан хааны инээдмийн балет буюу «Цирцея»" балет тоглолт болсон гэж үзэх ёстой. Италийн хийлч, "хөгжмийн ерөнхий интендант" хэмээгддэг Балтасарини де Белгиосогийн найруулсан ажээ.

XVIII зууны хоёрдугаар хагаст францын балетмейстер Жан-Жорж Новерр (франц. *Jean-Georges Noverre*; 1727—1810)-ын өөрчлөн байгуулалтаар Тайзны урлагийн бие даасан нэг хэлбэр болжээ. 

Балет хөгжлийн явцдаа улам бүр спотод ойртож, дүрийнхээ ач холбогдлыг алдаж, заримдаа техник чухал болж, заримдаа агуулга хоцорч ирсэн байна.

Мэргэжлийн уран бүтээлчийн цогц сургалтанд хөгжмийн соёл, түүх, уран зохиол, сценари жүжгийн талаархи мэдлэг зайлшгүй шаардлагатай. Үүний зэрэгцээ, долоон настайгаасаа эхлэн хүүхдүүд гимнастикийн бэлтгэлд хамрагддаг, учир нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн балетууд техникийн хувьд сайжирч, орчин үеийн балет, тухайлбал, Форситын балетыг сонгодог үндсэн дээр тоглохыг шаарддаг. Бие бялдрын хувьд ноцтой бэлтгэлтэй байсан тул балетчин Сильви Гильем бүтээлч карьераа яг гимнастикаас эхэлсэн байна.


Ангилал:Бүжгийн төрөл
Никози

**Никози** (англи. Nicosia /ˌnɪkəˈsiːə/ *NIK-ə-SEE-ə*; грек: Λευκωσία, : *Lefkosía* ; түрк: *Lefkoşa* [lefˈkoʃa])- Бүгд Найрамдах Кипр Улсын нийслэл бөгөөд хотын умард хэсэг нь -Умард Никози бол бүрэн хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй Умард Киприйн Бүгд Найрамдах Турк Улсын нийслэл юм (Тусгаар улс гэж зөвхөн Түрк улс л хүлээн зөвшөөрдөг).

Никози хот нь Кипр арлын төв хэсэгт оршдог. Хотын өмнөд хэсэг буюу Кипр улсын талд 270 мянга орчим хүн амтай, Умард Никози-д (түркийн хэсэг) 84.893 мянган хүн амтай ажээ. 

1974 оноос хотын Олон улсын нисэх буудал хаагдсан бөгөөд энд НҮБ-ын энхийг сахиулах хүчний штаб байрлаж байгаа ажээ. 

## Нэрний гарал үүсэл 
Энэ хот МЭӨ VII зуунд бий болсон бөгөөд анх ***Ледра*** гэдэг нэртэй байсан*.* Византийн Эзэнт улсын бүрэлдэхүүнд ороод *Лефкосия* — «цагаан хот» гэдэг грек нэр авчээ. (*Лефкоша-* түрк хувилбар).  Сүүлд XIII зуунаас эхлэн ***Никосия***  гэж дуудах болжээ (эртний грек хэлээр «Ника» -гэж ялалтын бурхан).

Ангилал:Азийн нийслэл
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Киприйн суурин
Ангилал:Никоси
Шүрэн хад

**Шүрэн хад** нь амьд болон үхсэн шүрээс бүтсэн усан доорх том байгуулалт юм. Ихэнх эрүүл хаданд бат бөх, чулуулаг байдаг. Эдгээр нь Снидариа төрөл зүйлд хамаарах полипууд нь нэгэн дор цугларч кальцийн карбонатаар баялаг шингэн ялгаруулдаг ба аажмаар хатуурч гадаад тулах эрхтэн буюу бидний мэдэх шүрэн блож ургана. Шүр нь дулаан бүсийн далай тэнгис ( экватораас -, + 30°-ын өргөрөгт) болон халуун орнуудын хооронд оршдог. Энэ хад нь халуун орны олон загас болон амьтдын гэр орон юм. Шүдэн хад зохион байгуулалт нь суурьшин амьдрах амьтад болон өнгө, гоо үзэсгэлэнгээрээ аялал жуулчлалын гол үзмэр болдог.

## Үүсэл
Одоо цагийн ихэнх шүрэн хаднууд сүүлийн мөстлөг дууссаны дараа мөс хайлж ДТ( далайн төвшин) нэмэгдэж, эх газрын үерлэсний дараа үүссэн байдаг. Тэгэхээр шүрэн хад үүсэжд 10000 жил ч болоогүй гэсэн үг юм. Тэд бий болсноосоо хойш дээшээ буюу ДТ нэмэндэх хэрээр даган ургадаг байна. Гүйцэж ургаагүй нь гэрэл тусахгүй гүнд орж, живсэн хад болох жамтай байна.

Ангилал:Далай
Ангилал:Далайн амьдрал
Ангилал:Геологи
Далайн түвшин

Далайн төвшин нь далайн дундаж төвшинг илэрхийлнэ. Далайн түрлэгээс хамаарч төвшин өөрчлөгддөг тул хэмжихэд ДТ-нг (Далайн төвшин)  ашигладаг. Өндөрлөг болон нам дор газрыг ДТ-тэй харьцуулдаг. 

## Тодорхойлолт
ДТ гэдэг нь геодезийн суурь хэмжигдэхүүнүүдийн нэг юм. Үүнийг газрын зураг болон навигацид хэрэглэх ба нисэх хүчинд ДТ-нг ашиглан агаарын даралтыг тодорхойлдог. Мөн их буюу бага түрлэгийн гол цэгийг ДТ-өөр тогтоох зорилгоор түгээмэл ашиглагддаг. 
ДТ өөрчлөгдөхөд олон хүчин зүйлс нөлөөлдөг. Геологийн цаг хугацаанд маш их өөрчлөлтүүд гарсан ба цаг уур гол үүсвэр нь болдог. Тухайлбал одоогийн дэлхийн дулаарал байна. 

## ДТ-ний удаан хугацааны өөрчлөлтүүд 
Сүүлийн 500 сая жилийн дотор хэрхэн өөрчлөгдсөнийг илэрхийлэх 2 арга байдаг. Ихэнх геологийн хугацааны турш ДТ өнөө үеийнхээс илүү өндөр байсан нь тодорхой болсон. 
ДТ сүүлийн мөстлөгөөс хойш тогтвортой байдлаа алдаж эхэлсэн (өөрчлөлтийг м-ээр илэрхийлсэн). 
Дэлхийн түүхэнд тив болон далайн ёроолын зэрэгцээ далайн сав газар, мөсөн гол тектоник хавтангийн хөдөлгөөнөөс болж өөрчлөгдсөөр иржээ.

Ангилал:Байгаль
Ангилал:Уур амьсгал
Ангилал:Далайн тээвэр
Тоталитаризм

**Тоталитаризм** (латин. *totalis* «бүх нийтээрээ, бүтэн, бүрэн дүүрэн») нийгмийн болон хувь хүний амьдралын бүхий л салбарыг төрөөс бүрэн хянаж байдаг улс төрийн дэглэм гэж улс төр судлалд тодорхойлсон байна. 

Тоталитар дэглэмтэй улсад сөрөг хүчний ямар нэгэн илрэлийг төрөөс нь тэр дор нь таслан зогсоож нухчин дардаг байна. 

Анх «Тоталитар улс орон» (итали. *stato totalitario*) гэдэг ойлголт 1920-иод оны эхэнд италийн Ерөнхий сайд асан Бенито Муссолини-гийн дэглэмийг тодорхойлох зорилгоор гарч иржээ. Сонирхолтой нь италийн фашистууд болон германы нацистууд энэ ойлголтыг эерэгээр тайлбарлаж ойлгуулдаг байсан бол тэднийг шүүмжлэгчид мэдээж муулдаг байжээ.

Тоталитар улс орон нь Засаглалын хязгааргүй эрх мэдэлтэй, Үндсэн хуулиар олгогдсон эрх, эрх чөлөөг үгүй хийсэн, эрх баригчдаас өөр үзэл санаатнуудыг хэлмэгдүүлдэг, нийгмийн амьдралын цэрэгжүүлдэг (тусгай алба, цэрэг цагдаа үүрэг ролийг нэмэгдүүлж, орон тоо их болдог) байна. 

Уран зохиолд тоталитар нийгмийг английн зохиолч Жорж Орвэлл (англи: George Orwell, 1903-1950), Олдоус Хаксли  (англи. *Aldous Huxley*; 1894-1963) нар тодоор дүрсэлсэн байдаг.

Ангилал:20-р зууны улс төр
Ангилал:21-р зууны улс төр
Ангилал:Дарангуйлал
Ангилал:Нийгмийн хэлбэр
Ангилал:Ноёрхлын хэлбэр
Ангилал:Төрийн гүн ухаан
Ангилал:Улс төрийн онол
Ангилал:Улс төрийн систем
Ангилал:Улс төрийн философи
Ангилал:Улс төрийн шинжлэх ухаан
Ангилал:Улс төрийн үзэл баримтлал
Ангилал:Фашизм
Mxrningstar (хамтлаг)

**Mxrningstar** нь Монголын амьд хөгжмийн хамтлаг юм. Таван хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр алтернатив рок, инди рок урсгалаар бүтээлээ туурвидаг. 

## Түүх 
Хамтлагийн гоцлол дуучин Б. Аззаяа 2019 оноос ганцаарчилсан уран бүтээлээ гаргаж анх олон нийтэд "Morningstar" нэрээр танигдсан. Түүний дараа нэгэн ярилцлагадаа амьд хөгжмийн хамтлагтай болохыг хүсдгээ яриснаар одоогийн хамтлагийн бөмбөрчин Х. Эрдэнэбаяр түүнтэй холбогдож хамтлаг байгуулах саналыг тавьж өнөөдрийн "Mxrningstar" хамтлаг байгуулагдсан түүхтэй.   Хамтлаг 2020 онд байгуулагдсан хэдий ч 2023 оны 8-р сарын 10-нд анхны дуугаа "Үүрнээсээ чи" нэртэйгээр гаргасан.  

2023 оны 4-р сард МОНАДД ХХК-тай хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулсан.  Цомгийн дуунуудын бичлэгийг "Б" продакшн, Лайбрэри рекордс болон 11 рекордс дээр бичүүлж Недерланд улсад цомгийн мастеринг хийлгэжээ. 

Цомог цацагдсан долоо хоногтоо Apple Music монголын шилдэг 100 дууны жагсаалтын шилдэг 20-т жагссан амжилттай.

Бүх дууг Б. Аззаяа, Н. Эрдэнэсайхан, Х. Эрдэнэбаяр, Г. Эрдэнэбаяр, З. Оюунболд нар зохиосон. "хүн" дуун дээр me69en болон Céline Dessberg нар хамт зохиолцсон.

## Гишүүд 
* Б. Аззаяа - Гоцлол дуучин, хамтлагийн ахлагч
* Г. Эрдэнэбаяр - Хэмнэлт гитарчин, аргил гитарчин
* Х. Эрдэнэбаяр - Бөмбөрчин
* Н. Эрдэнэсайхан - Даралтат хөгжимчин
* З. Оюунболд - Гоцлол гитарчин

## Ном зүйн жагсаалт
Георгий Чичерин

**Георгий Васильевич Чичерин** (1872 оны 11-р сарын 12-нд Хаант Оросын Тамбов мужийн Кирсановын хошууны Караул тосгонд төрсөн- 1936 оны 7-р сарын 7-нд Москва хотод нас баржээ) -оросын хувьсгалч, зөвлөлтийн дипломат, 1918-1930 онуудад Зөвлөлт Оросын болон ЗХУ-ын Гадаад хэргийн Ардын Комиссар. 1918 оны 3-р сарын 3-нд Брестын энхийн гэрээнд Зөвлөлт Оросыг төлөөлж гарын зурсан хүн. 

## Намтар 
Тэрээр Василий Николаевич Чичерин (1829—1882) гэж дипломатын гэр бүлд төржээ. Эх нь Жоржина Егоровна Мейендорф (1836—1897) гэж оросын дипломат угсаатай эмэгтэй байжээ. 

1891 онд Петербургийн гимназийг алтан медальтай төгссөн байна. 1891-1895 онд Петербургийн Их сургуулийн түүх-хэл зүйн ангид сурч төгссөн байна. 

Түүнийг 1898 онд Хаант Оросын Гадаад хэргийн яаманд ажилд ороход эцэг нь Гадаад яамны Архивын газар ажиллаж байжээ.  Тэр залуугааса тал бүрийн мэдлэгтэй, олон гадаад хэл мэддэг, төгөлдөр хуур дээр сайн тоголдог бөгөөд маш сайн ой санамжтай байжээ. 

1898 оны 9-р сард нарийн бичгийн дарга, 1901 оны 4-р сард зөвлөх болон дэвшсэн байна. 

1904 онд ажлаасаа түр чөлөө авч эмчлүүлэхээр Герман явсан.

Ангилал:1872 онд төрсөн
Ангилал:1936 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:ЗХУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Оросын хувьсгалч
Ангилал:Оросын цагаач
Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:19-р зууны улс төрч
Ангилал:Ардын комиссар
Ангилал:Герман-Зөвлөлтийн харилцаа
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн
Ангилал:Меньшевик
Тивийн тавцан

Тивийн тавцан нь далай дор үргэлжилсэн тивүүдийн нэг хэсэг юм. Уг тавцан маань мөстлөгийн үед хуурай газар байсан бол өнөөгийн мөстлөгүүдийн хоорондох үед усан дор орсон байна. Тивийн тавцан нь далайн эргээс цааш, ДТ-өөс 140м гүн хүртэл үргэлжилсэн байдаг. Гүехэн хэсгээрээ энэ хавтан нь өргөн, усруу гүнзгийрэх тусам талбай нь нарийссаар байх болно. Хамгийн өргөн эх газрын давхарга нь 1500км-ийн өргөнтэй Сибирийн давхарга юм. 

## Дотоод тэнгис
Дэлхийн түүхэнд хуурай газрын гүнд хэд хэдэн тэнгис байсан. Эдгээрийг эпиконтинентал тэнгис гэж нэрлэдэг. Одоогийн Хойд Америк байгаа газар Юрийн галавын үед нэгэн дотоод тэнгис байсан бөгөөд үүнийг Санданс гэж нэрлэсэн байна. Мөн Цэрдийн галавын үед үүнээс ч илүү том байсан ба үүнийг Өрнөдийн дотоод тэнгис хэмээн нэрлэдэг.

Ангилал:Геологи
Пап Францис Монгол Улсад хийсэн айлчлал

**Пап Францис Монгол Улсад** Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн урилгаар Гэгээн ширээт улсын Төрийн тэргүүний хувьд 2023 оны 9-р сарын 1-ний өдрөөс 9-р сарын 4-ний өдрүүдэд айлчилсан. 

Тус айлчлал нь Монгол Улс Гэгээн ширээт улстай дипломат харилцаа тогтоосон 30 жилийн ойн хүрээнд болж байгаа юм. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн урилгыг хүлээн авч, ирж байгаа Пап Францисын айлчлал дэлхий дахины анхаарлын төвд орсон байна. 

## Айлчлалын хөтөлбөр 
Францис Пап **9-р сарын 1-ний** 10.00 цагт Улаанбаатарт газардсан. 11.00 цагт Нийслэлийн төв талбайд угтан авах ёслолын ажиллагаа болж, улмаар Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхтэй уулзаж, олон нийтэд үг хэлэв.  Дараа нь УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ нар Гэгээн ширээт улсын Төрийн тэргүүн Пап Францист бараалхав. 

16:00 цагт **Гэгээн Петр, Паулын цогчин дуган**д хамба, санваартан, сахил хүртсэн шашны зүтгэлтнүүдтэй уулзалт хийжээ.

**9-р сарын 2-ны** өдөр 10:00 цагаас шашин хоорондын уулзалт хийсэн ба 16:00 цагт Степп Аренад Гэгээн мөргөлийн үйл ажиллагаа болсон юм. Тус мөргөлд 3500 гаруй хүн оролцжээ.  

Айлчлалын сүүлийн өдөр буюу **9-р сарын 4-ний** 09:30 цагт сайн үйлстнүүдтэй уулзалт хийснээр түүний айлчлал албан ёсоор өндөрлөв. Улмаар 11:30 цагт “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудал түүнийг үдэх ёслолын ажиллагаа болсон байна.

## Хэвлэл 
Монгол Улсад айлчлах Пап Францисыг дагаж дэлхийн 23 орны 56 редакцийн 150 гаруй сэтгүүлч ирсэн ажээ. Нийт сэтгүүлчдээс түүний айлчлалыг албан ёсоор сурвалжилсан 46 редакцийн 75 сэтгүүлч байсан бол үлдсэн нь Папын айлчлалыг даган хувиараа сурвалжилга хийжээ. Үүнд дэлхийн "Associated Press", "New York Times", "Reuters" зэрэг томоохон хэвлэлээс гадна Итали, Испанийн хэвлэлүүд ирсэн. Харин дотоодын хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудаас 180 гаруй сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн ажилтан бүртгүүлсэн байна.

Ангилал:21-р зууны Монголын түүх
Ангилал:Ариун Сэнтийн олон улсын харилцаа
Ангилал:2023 он
Шагдаржавын Магван

**Шагдаржавын Магван** (1927 онд Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн) Олон улсын олимпын хорооны хүндэт гишүүн, 2003 онд Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн. 

## Намтар 
Тэрээр Завханы Улиастайн бага, дунд сургуульд сурч дүүргэсэн байна. Дараа нь Монгол хэл, уран зохиолын багш мэргэжилтэй болоод Завхан аймгийн төвийн 10 жилийн дунд сургуульд багш, захирал, Аймгийн намын хорооны 2-р нарийн бичгийн дарга хийсэн байна. 

1961 оноос МАХН-ын Төв хорооны Соёл, үзэл суртлын хэлтэст зааварлагч, Соёлын хэлтсийн орлогч эрхлэгч байжээ. 

МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, 

1969-1978 онд Монголын Биеийн Тамир, Спортын Эвлэлийн Төв зөвлөлийн дарга бөгөөд МҮОХ-ны Ерөнхийлөгч байсан. Ажлаасаа халагдаад Шаазан ваарны үйлдвэрийн даргаар тус тус ажиллаж байсан.

1977-2007 онд Олон Улсын Олимпын Хорооны гишүүн, 2007 оноос Олон Улсын Олимпын хорооны Хүндэт гишүүн, 2009 оноос Монголын Олимпын Түүх Судлалын Нийгэмлэгийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байна.

Ш.Магван 1972 оноос хойш зохиогдсон өвөл, зуны бүх Олимпын наадмууд, ОУОХ-ны бүх чуулган, их хурлуудад оролцжээ.

Ангилал:Алдархааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны хүн
Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн
Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Торонтогийн их сургууль

**Торонтогийн Их сургууль** (англи. *University of Toronto*, товч. U. of T.)  Канадын Онтарио мужийн Торонто хот дахь олон нийтийн судалгааны Их сургууль. Хатан хааны цэцэрлэгт хүрээлэн дэх Санхүүгийн тойргийн умард хэсэгт Их сургуулийн ихэнх эзэмшил газар, барилгууд байдаг ажээ. 

1827 онд Дээд Канад дахь анхны дээд боловсролын байгууллага болж Английн сүмийн удирдлага дор *Хааны Коллеж* гэж нэртэй анх байгуулагдсан. 1850 онд шашны бус нийтийн Их сургууль болж, Торонтогийн Их сургууль хэмээн нэрээ сольжээ. 

Торонтогийн Их Сургууль нь заадаг хичээлийн нэр төрлөөс гадна тус бүр өөрийн түүх, уламжлалтай, боловсролын бие даасан суурь, санхүүжилт болон бусад олон зүйлээр ялгаатай 12 коллежтой ажээ. 

Дэлхийн Их сургуулиудын эрэмбэ тогтоодог "Times" сонины дэргэдэх Higher Education World University Rankings байгууллагын тогтоосноор (2023 оны байдлаар) Торонтогийн Их сургууль нь Канад дотроо 1-рт, Дэлхийн хэмжээнд 18-рт ордог гэж тодорхойлсон байна.

Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо
Ангилал:Торонтогийн байгууллага
Ангилал:1827 онд байгуулагдсан
Ангилал:Канадын их сургууль
Магваны Оюунчимэг

**Магваны Оюунчимэг** (1962 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн Танхимын дарга.

## Намтар 
Тэрбээр аав ээжээс есүүлээ ажээ. Түүний эцэг Шагдаржавын Магван гэж Олон Улсын Олимпын Холбооны гишүүн. 

М.Оюунчимэг нийслэлийн 23-р сургуульд сурч төгссөн байна. 

1978-1985 онд ЗХУ-ын Москва хотын Гадаад хэлний дээд сургуулийг орчуулагч- референт мэргэжлээр төгссөн.

1985 онд БНМАУ-ын Худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимд ажилд ороод эксперт, ахлах эксперт, газрын дарга, Танхимын орлогч дарга зэрэг албан тушаалуудыг хашиж иржээ. 

2015-2020 онд Монголын Үндэсний Худалдаа, Аж үйлдвэрийн Танхимын дарга байсан. 

Тэрээр орос, испани, англи хэлтэй.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1962 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Жон МакКарти

**Жон МакКарти** (англи. *John McCarthy*; 1927 оны 9-р сарын 4-нд АНУ-ын Бостон хотод төрсөн — 2011 оны 10-р сарын 24-нд АНУ-ын Стэнфорд хотод нас барсан) - америкийн мэдээлэл зүйч, «хиймэл оюун» (1956) гэх хэллэгийг зохиогч, Лисп хэл зохиогч (1958), функцийн програмчлалын үндэслэгч, Тьюрингийн шагналтан (1971). АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх ухааны академийн гишүүн (1989).

## Намтар 
Ирландын цагаач эцэг Жон Патрик МакКарти, литв еврей эх Ида Глатт (1893—1957) нарын хүү болж төрсөн. Эцэг нь Үлдвэрчний Эвлэлийн ажилтан, эх нь сэтгүүлч байжээ. Их хямралын үед байнга нүүж амьдарч байгаад эцэг МакКарти Лос-Анжелест ажил олж тэндээ суурьшсан байна. 

Тэрээр математикт багаасаа авьяастай байсан бөгөөд идэр насандаа Их сургуулийн сурах бичгээс бие даан математик судалдаг байжээ.

1948 онд Калифорнийн Их сургуульд математикийн бакалавр хүртэж, 1951 онд Принстоны Их сургуульд —математикаар Ph.D. зэрэг хамгаалжээ.

1962 оноос 2000 онд тэтгэвэрт суутлаа Стэнфордын Их сургуульд профессор байжээ.

Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:2011 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Бостоны хүн
Ангилал:АНУ-ын эрдэмтэн
Ангилал:Информатикч
Ангилал:Хиймэл оюуны хүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Инженерийн Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкийн Шинжлэх Ухааныг Хөгжүүлэх Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Принстон их сургуулийн багш
Ангилал:Стэнфорд Их Сургуулийн багш
Ангилал:Массачусеттсын Технологийн Хүрээлэнгийн багш
Ангилал:Харвардын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:Тюринг шагналтан
Ангилал:Киото шагналтан
Хоргос (гол)

**Хоргос** (казах. *Қорғас*) -БНКазУ болон БНХАУ-ын Шинжан Уйгурын Өөртөө Засах орны нутгаар урсаж Или голтой нийлж Балхаш нуурт зутгадаг байна.  1881 оны 2-р сарын 12-ноос  (Или нутгийн тухай Гэрээ) Хоргос гол Хаант Орос-Манж Чин улс, дараа нь 1918 оноос ЗХУ-БНХУ, 1949 оноос ЗХУ-БНХАУ сүүлд нь буюу 1991 оноос хойш БНКазУ-БНХАУ хоорондын улсын хилийн зурвас-гол болж ирсэн юм. Энэ голыг зун мөс хайлсан үед ч хөндлөн гарах боломж хязгааралдмал учраас хилийн зурвас болгож ашиглаж иржээ. Хил залгаа учраас тус голын дагуу эрчимтэй хөгжиж буй хэд хэдэн хот суурин байдаг бөгөөд хамгийн том нь Казахстаны Гааль болон Хилийн цэргийн анги байралдаг Хоргос боомт хот юм. 

Хоргос голын урт нь 180 орчим км, түүний 160 км — Казахстан, БНХАУ хоёр улсыг заагалсан хилийн зурвас болдог ажээ.

Ангилал:Азийн гол мөрөн
Ангилал:Алматы мужийн гол мөрөн
Ангилал:Или мөрний голын систем
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Ангилал:Шинжааны гол мөрөн
Хятад-Төвөдийн дайн

**Хятад-Төвөдийн дайн** (англи. Sino-Tibetan War of 1930–1932. Chinese: 康藏糾紛; pinyin: *Kāngcáng jiūfēn*, lit. Kham–Tibet dispute), —1911 оны Шинхайн хувьсгалын дараа Монголчуудын нэгэн адил тусгаар тогтнолоо олж авсан Төвөд улс болон Бүгд Найрамдах Хятад Улсын (монголоор. Дундад Иргэн улс) хооронд ***1930-1932 онд болсон зэвсэгт дайн*** /зарим судлаачид мөргөлдөөн гэдэг/ юм. 

## Урьдчилсан нөхцөл байдал 
1911 оны Шинхайн хувьсгалын дараа Төвөд, Манж Чин улсаас тусгаар тогтнолоо зарлан тунхагалсан байна. Хэдийгээр дараа нь бий болсон Хятадын Засгийн газар Төвөдийг Бүгд Найрамдах Хятад улсын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг гэж үздэг байсан болов ч Хятад эрх мэдлийн төлөөх дотоод тэмцэл өрнөж байснаас Төвөдийг хүчээр нэгтгэх боломж байгаагүй ажээ. 1917-1918 онд Төвөд, Хятадын цэргүүдийн хооронд мөргөлдөөн болсны дараа Хөх мөрний дээд урсгалыг (Жиньша гол гэж мөн нэрлэдэг) дагуу түр тусгаарлах шугам татсан байна. Хилийн шугамын бүсэд Бээжин, Наньжин, Лхас  аль нь ч нөлөө үзүүлдэггүй байсан бөгөөд энд орон нутгийн овог аймгууд, цэргийн захиргаа өөрсдийн үзэмжээр эрх мэдлээ хэрэгжүүлдэг байжээ.

## Дайны өрнөл 
1930 оны 6-р сард Төвөдийн Засгийн газрын хяналтанд байдаггүй боловч төвөд оршин суугчидтай Бери хошууны тэргүүний тушаалаар Ньяронг сүмийг эзлэн авчээ. Ньяронгийн лам нар өөр нэг сүмийн лам нарын тусламжтай сүмээ буцаан авчээ.  Гэтэл 1930 оны 6-р сард Биру хошууны удирдлага Сикан мужийн дарга, хятадын цэргийн дарга Лю Вэньхуэй-гаас туламж гуйсан байна. Улмаар хятад цэргүүд лам нарыг дорхоноо хөөн зайлуулахад цаад лам нар нь Лхасаас тусламж гуйжээ. Төвөдийн Арми Бери хошуунд ирээд хятадын цэргийг хөөж чадсан байна. Үүний дараа хятадын тал зэвсэгт мөргөлдөөнийг зогсоох санал тавьсан ч амжилтгүй болжээ. 

Төвөдийн тал амжилтанд хүрлээ гэж ойлгоод дэврүү сэтгэлээр цааш урагшилж төвөд оршин суугчидтай суурин тосгоныг эзлэсэн байна. 1932 онд төвөд цэргүүд Чинхай мужийн Юйшу хэмээх томоохон тосгон руу довтолход Чинхай мужийн дарга Ма Буфан төвөдийн цэргийг бут цохиж Чинхай мужаас хөөн гаргасан байна. Үүний зэрэгцээ Лю Вэньхуэй мөн сөрөг довтолгоон зохион байгуулж төвөдүүдийг хөөж гаргасан байна. 1932 оны 8-р сар гэхэд хятадын цэргүүд маш хурдан довтлож эхэлсэн учир 13-р Далай лам Британий Энэтхэгийн Засгийн газарт хандаж тусламж гуйсан байна. Их Британий дарамт үзүүлсэний улмаас Дундад улсын Нанкин дахь Засгийн газар цэргүүддээ гал зогсоох тушаал өгсөн байна. 

1933 онд Ма Бунфан, Лю Вэньхуэй нар тус тусдаа төвөдийн талтай гал зогсоох тухай хэлэлцээнд гарын үсэг зуржээ. Үүнээс хойш төвдийн тал Жиньша голыг нэвт гарахыг оролдоогүй ажээ.

Ангилал:1929 оны зөрчилдөөн
Ангилал:1932 оны зөрчилдөөн
Ангилал:Дундад иргэн улс
Ангилал:Төвөдийн түүх
Ангилал:20-р зууны Хятадын түүх‎
Ангаахай мэргэн ноён

**Ангаахай мэргэн ноён** бол 17-р зууны эхэн үеийн халхын долоон хошууны нэг ноён, хожмын Түшээт хан аймгийн Мэргэн вангийн хошуу тэргүүт говийн зургаан хошууны (одоогийн Дорноговь, Өмнөговь, Дундговь аймгуудын ихэнх нутаг) засаг ноёдын өвөг дээдэс болно. Тэр бол Абуху мэргэн ноёны ахмад хүү, Рахули далай ноёны ах. 

Тэрээр 1640 оны Дөчин Дөрвөн хоёрын их цаазыг батлахад оролцож, 1646 онд Чин гүрний харьяат байсан Сөнидийн Тэнгис ван хошууны хүн ардаа дагуулан Халхын нутаг руу зугтаж ирснийг манжийн чин ван Додо, чин ван Шосэ тэргүүтэй манж, өвөр монголын цэргүүд нэхэн ирэхэд, Халхын Түшээт хан Гомбодоржын хоёр түмэн цэргийг Ангаахай мэргэн ноён, Рахули далай ноён хоёроор захируулж манжийн эсрэг "Зажибулаг" гэдэг газарт байлдуулахад, халхын цэргүүд ялагджээ. Түүнийг 1650-аад онд ач хүү Гүрүшихи залгамжлан мэргэн ноён болжээ.

## Удам 
* **Ангаахай мэргэн ноён**
** Бадмаши мэргэн цөөхүр
*** Эрх ахай
** Сону дайчин хунтайж
*** Ижав эрдэнэ
**** Чибаг эрдэнэ
*** Гүрүшихи мэргэн хунтайж
**** Лянхуа билигт
**** Чибаг эрдэнэ Инжана
*** Ишар номч ахай
*** Дасар эрдэнэ дайчин
*** Намжун дургал ахай
*** Лувсан тайж
*** **Ноён хутагт Агваангончиг** (1622-1701)
*** Даш эрх тайж
** Дүгэржав бинт тайж
*** Чагба бинт ахай
** Жамц цогт тайж
*** Балдан цогт ахай
** Жамъян ахай
*** Дари илдэн цогт
**** Буджав эрх тайж
** Арча мэргэн дайчин
*** Гэмчог үйзэн дайчин
*** Дэмчог

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Халхын ноён
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:17-р зуунд өнгөрсөн
Очирын Энхтөр

**Очирын Энхтөр** (1953 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын дипломат, Элчин сайд.

1971 онд Нийслэлийн 1-р дунд сургууль төгссөн. 

1978 онд Чехословак улсын Карлын их сургуулийг Чех хэл, утга зохиол, нийгэм судлаач мэргэжлээр төгссөн. 

1978-1981 онд БНМАУ-ын Гадаад Явдлын Яаманд референт.  

1981-1988 онд БНМАУ-аас Чехословакт суух ЭСЯ-нд атташе.

1988-1989 онд ГЯЯ-ны Хоёрдугаар хэлтэст 3-р нарийн бичгийн дарга. 

1989-1991 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын академид сурч төгссөн. 

1991-1995 онд Монгол Улсын ГХЯ-ны Тамгын газарт 1-р нарийн бичгийн дарга.

1995-1999 онд Монгол улсаад ОХУ-д суугаа ЭСЯ-нд Элчин зөвлөхөөр ажилласан байна. 

1999-2004 онд ГХЯ-ны Улс төрийн газрын дэд захирал, Хөрш орнуудын газрын дэд захирал, захирлаар тус тус ажиллаж байжээ. 

2006-2009 онд Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Чех Улсад суух Элчин сайдаар томилогдон ажилласан.

2009-2012 онд ГХЯ-ны Хөрш онуудын газрын дэд захирал.

2012-2015 онд Бээжин дахь ЭСЯ-нд Консулын хэлтсийн даргааар ажиллаж байгаад тэтгэвэрт гарсан.
Ангилал:Чех дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:1953 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Улаан од сонин

**"Улаан од" сонин**ыг анх Их зохиолч Д.Нацагдорж, бичгийн их хүн Наваандоржийн Жадамба нар санаачилж, 1924 оны хоёрдугаар сарын 5-нд "Ардын цэрэг" нэртэй анхны дугаараа гаргаж байжээ. Түүнээс хойш 1929-1930 онд "Улаан эргийн соёлын зам",  1930-1990 онд "Улаан од", 1990-1997 онд "Тусгаар тогтнол", 1997 оноос "Соёмбо" зэрэг нэртэйгээр уншигч олноо хүрч байсан түүхтэй юм.

Монгол Улсын түүхэнд тохиолдсон хүнд хэцүү шалгалт сорилтын нэг 1939 оны Халхын голын байлдаан, 1945 оны Чөлөөлөх дайны жилүүдэд дарийн утаа үнэрлэж, дайтаж явсан дайчин сонин гэвэл зөвхөн “Улаан од” байжээ.

Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүх цаг үеийн хөгжил дэвшил, бүтээн байгуулалтад ч даль жигүүр нь болж,  1990 оны ардчиллын салхи энэ сонины хуудсуудаар Монголын өнцөг булан бүрт сэвэлзэж, улс орны хувьд далд байсан олон мэдээллийг ил болгон бичиж эхэлснээрээ нийгэмд асар их улс төрийн зориг авч ирснийг түүх гэрчилнэ.

“Улаан од”-ын чадал чансааг илтгэх өөр нэг зүйл нь энэ байгууллагаас ажил амьдралын гараагаа эхлүүлсэн олон арван сэтгүүлзүйн алдартан, улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүд юм.

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, УИХ-ын гишүүн Т.Ганди, сайд дарга нар, хэвлэл мэдээллийн салбарын мэргэшсэн магнатууд Л.Пүрэвдорж гээд алдартнуудын өнгөжин дэвших, өөдөлж гялалзах анхны гараа нь энэ сонин байжээ. “Сэрүүлэг” сонины эрхлэгч С.Баярмөнх, “Хөх толбо” сонины эрхлэгч Б.Эрдэнэбаатар, “Хөх тэнгэр” сонины эрхлэгч Т.Баяраа, “Толь” сонины эрхлэгч Б.Цэдэн, “Чоно” сонины эрхлэгч Д Жамъян, “Ардчилал Таймс” сонины эрхлэгч Нанж Лхагва нар энэ сонинд ажиллаж байжээ. Олон улсын тоймч Д.Баярхүү "Улаан од" сонинд 1980-ээд оны сүүлчээр мөн олон арван нийтлэлээ хэвлүүлж байжээ.   

Ардын армийн хэвлэлүүдийн нэгдсэн редакцийн ерөнхий эрхлэгчээр томилогдсон. Нэгдсэн редакцид “Улаан-Од” сонин, “Ардын арми”, “Байлдааны бэлтгэл” сэтгүүл багтана. “Улаан-Од” сонин БНМАУ-ын Батлан хамгаалах яам, Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны төв хэвлэл байсан ажээ.

Ангилал:Монголын сонин
Ангилал:1924 онд байгуулагдсан
Ангилал:Дашдоржийн Нацагдорж
Бүгд Найрамдах Ардчилсан Сахарын Араб Улс

**Бүгд Найрамдах Ардчилсан Сахарын Араб Улс**, мөн **Бүгд Найрамдах Сахар Улс** болон **Баруун Сахар**, нь баруун Магребт байрладаг НҮБ-ын 46 гишүүн улс хүлээн зөвшөөрсөн хэсэгчилсэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн улс. 

## Мөн үзэх 
## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 
## Нэмэлт холбоос 
; Албан ёсны хуудас
*  Polisario.es 
*  Sahara Press Service (SPS) 
*  RASD TV 
*  SADR National Radio 
* SADR Oil & Gas 2005 
*  Sahara salud 
*  Economic development ministry of the SADR
*  Ministry of Culture of the SADR
*  UJSARIO 
*  UNMS 

; Бусад
* Profile of Western Sahara on the CIA World Factbook website (including data and political information)


Ангилал:Умард Африкийн улс
Ангилал:Араб хэлтний орон
Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс
Энри Массэ

**Энри Массэ** (франц. Henri Massé; 1886 оны 3-р сарын 2-нд төрсөн— 1969 оны 11-р сарын 9-нд нас барсан) — францын дорно судлаач: араб, иран болон ислам судлаач. 

1916-1927 онуудад Алжирын Их сургуулийн арабын болон перс уран зохиолын профессор. 

1927-1948 онд Парис дахь Орчин үеийн дорнын хэлний Үндэсний сургуулийн перс хэлний профессор, 

1948-1958 онд Парис дахь Орчин үеийн дорнын хэлний Үндэсний сургуулийн захирагч. 

1958 оноос Уран үг, сайхан бичэлтийн Академийн гишүүн (франц. *Académie des Inscriptions et Belles-Lettres*).  

1246 онд Ромын Папад илгээсэн Монголын Гүюг хааны захидлын перс хэл дээрх хувилбарыг 1920-иод онд франц хэл рүү орчуулсан эрдэмтэн.  

## Эрдмийн бүтээлүүд 
* Croyances et coutumes persanes, suivies de Contes et chansons populaires, Paris, Librairie orientale et américaine, 1938.
* Le Livre des merveilles du monde, Paris, Éditions du Chêne, 1944.
* Anthologie persane, XIe - XIXe siècles, dernière réédition (2004) dans la Petite Bibliothèque Payot, no 330, ().
* L'Islam, Édition Armand Colin, Paris (Section d'histoire et sciences économiques), 5e édition revue, 1948.
* Essai sur le poète Saadi, Librairie orientaliste Paul Geuthner.
* Les épopées persanes : Firdousi et l'épopée nationale, Éditions Perrin.
* Croyances et coutumes persanes (2 vol.), G. P. Maisonneuve.
* Le Béharistan de Djami (traduit du persan), Librairie orientaliste Paul Geuthner.
* Contes en persan populaire (recueillis et traduits), Imprimerie nationale.
* L'exposé des religions d'Abou'l-Maâli (traduit du persan), Éditions Leroux.
* Mélanges d'orientalisme offerts à Henri Massé... à l'occasion de son 75e anniversaire, Téhéran, Impr. de l'université, coll. «Publications de l'Université de Téhéran», 1963.

Ангилал:Дорно дахин судлаач
Ангилал:Францчууд
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:1886 онд төрсөн
Ангилал:1969 онд төрсөн
Анни-Фрид Лингстад

**Анни-Фрид Сюнни Лингстад** (**Люнгстад**; швед. *Anni-Frid Synni Lyngstad*; 1945 оны 11-р сарын 15-нд Норвегийн Нурланн аймгийн Балланген хотод төрсөн. Мөн түүнийг **Фрида** гэж шведэд дууддаг -*Frida*) - герман-норвеги гаралтай шведын "ABBA" хамтлагийн гоцлол дуучин. 

## Намтар 
Анни-Фрид охины эх Сюнни Люнгстад (1926 —1947), эцэг герман цэргийн албан хаагч Альфред Хаазе (1919—2009) нар юм. Дайны дараа герман нөхөртэй хүмүүсийг мөшгөх хандлагтай байсан тул Анни-Фрид охиныг төрсөний дараа эх нь эмэг эхийнхан хамт Швед рүү явуулжээ. Эх Сюнни Люнгстад жилийн дараа хойноос нь очоод гэнэт өвчний улмасс нас барж тэрээр эмэг эх дээрээ өссөн байна. 

Фрида 13 настайдаа буюу 1958 онд поп дуучин болох гараагаа «дансбенд»-д эхлүүлжээ. 17 настайдаа хөгжимчин Рагнар Фредрикссон-тай гэрлээд хоёр хүүхэдтэй болжээ. 1970 онд тэд албан ёсоор гэрлэлтээ цуцлуулсан байна. Мөн тэр жил эмэг эх Агню нь 71 насатайдаа нас баржээ. 

1969 оны 5-р сард Фрида анх Бенни Андерссонтой танилцсан байна. 1971 оноос хамт амьдарч эхэлсэн боловч албан ёсоор гэрлэлтээ ABBA хамтлаг алдарын оргилд байхад буюу 1978 оны 10-р сарын 6-нд бүртгүүлжээ. Тэр хоёр албан ёсны гэрлэлтээ 3 жилийн дараа 1981 онд цуцалсан байна.

Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:21-р зууны дуучин
Ангилал:АББА
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Дуучин
Ангилал:Шведийн хөгжимчин
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Агнета Фельтског

**Агнета Осе Фельтског** (**Фельтскуг**; швед. *Agnetha Åse Fältskog*; 1950 оны 4-р сарын 5-нд Шведийн Йёнчёпинг хотод төрсөн) - шведийн дуучин, дууны ая зохиогч, хөгжмийн продюсер. 1968 онд анхны пянзаа амжилттай гаргаж төрсөн шведэд нэр алдартай болсон. "ABBA" поп хамтлагийн гоцлол дуучин болж дэлхийд алдартай дуучин болсон байна. 

Орон нутгийн машины станцын холбооны газар холбоочиноор ажиллаж байжээ.  Энэ үеэр тэрээр Бернт Эргхартын удирдлага дор бүжгийн хамтлагт оролцдог байжээ. Удалгүй Агнета аль нэгийг нь сонгох болж бүжгээ сонгоод орон даяар аялан тоглолт хийхээр бүжгийн хамтлагтайгаа хамт явжээ.

Ангилал:1950 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:20-р зууны хөгжмийн зохиолч
Ангилал:21-р зууны дуучин
Ангилал:АББА
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Шведийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:Эмэгтэй хүн
Бьорн Ульвеус

**Бьорн Кристиан Ульвеус** (швед. *Björn Kristian Ulvaeus*, 1945 оны 4-р сарын 25-нд Шведийн Гётеборг хотод төрсөн) — шведийн дуучин, хөжимчин, хөгжмийн зохиолч бөгөөд продюсер. Алдарт "АББА" хамтлагийн гишүүн.

## Намтар 
Түүний эх нь Айна Элиза Виктория (төрөхдөө Бенгтссон; 1909–2005), эцэг Эрик Гуннар Ульвеус (1912–1999) нар байжээ. Бьорна нэг Эва Маргарета гэж 1948 онд төрсөн эгэлтэй дүүтэй ажээ. Тэрээр цэргийн алба хаагаад Лунд хотын Их сургуульд эрх зүй, бизнесээр сурч байжээ. 

1971 оны 7-р сард Бьорн "АББА" хамтлагийн гишүүн Агнета Фельтског-ой гэрлэж 1973 онд охин Линда, 1977 онд хүү Кристиан нар төрсөн байна. 1979 оны 1-р сард Бьорн, Агнета хоёр гэрлэлтээ цуцалсан боловч "ABBA" хамтлагт ямарч нөлөө үзүүлээгүй байна. 

Бьорн Ульвеус дараа нь Лена Калерсио гэж хөгжмийн сэтгүүлч бүсгүйтэй 1981 онд гэрлэж хуримаа хийжээ (2022 онд салсан). Энэ гэрлэлтээс хоёр охин төрсөн: Эмма-1982 онд, Анна" 1986 онд.

Бьорн, Лена нар одоо Стокхольм хотод амьдарч байна. Тэд өмнө нь 1984-1990 онд Англид амьдарч байжээ.

Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:20-р зууны дуучин
Ангилал:20-р зууны хөгжмийн зохиолч
Ангилал:21-р зууны дуучин
Ангилал:АББА
Ангилал:Айвор-Новелло шагналтан
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Гётеборгийн хүн
Ангилал:Дуу зохиогч
Ангилал:Хөгжмийн продюсер
Ангилал:Шведийн хөгжимчин
Ангилал:Шведийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:Дуучин
Елюй Уюй

**Елюй Уюй** (919 оны 1 сарын 29 – 951 оны 10 сарын 7) нь Киданы Ляо улсыг 947-951 онд захирч байсан гурав дахь хаан юм. Түүний кидан нэрийг Уюй (兀欲), хятад нэрийг Руань (阮) гэдэг байсан. Уюй нь Абаожи хааны ахмад хөвүүн Елюй Бэйгийн хөвүүн. 947 онд Елюй Яогу хаан тэнгэрт халихын өмнө түүнийг залгамжлагчаар сонгосны дагуу Яогу хааныг нас эцэслэсний дараа хятадад аян дайн хийж байсан түүнийг дуудан ирүүлж, хаанд өргөмжилсөн. 

## Товч намтар 
947 онд Яогу хаан Хятадад дайн хийж байхдаа тэнгэрт халихдаа Уюйг хаан ширээнд залах шийдвэр гаргажээ. Энэ шийдвэрийг нийслэл хотод байсан Шүлү Пин тайху эсэргүүцэж, өөрийн хөвүүн Елюй Лихуг хаан болгохоор тэмцэж, Лихуд цэрэг захируулан аян дайнаас буцах замд нь тосч байлдахад Лиху нь өөрийн цөөн тооны цэргээ авч нийслэл хот руу зугтав. Бэлэвсэн хатан нийслэл хотыг хяналтандаа авч Уюйгийн цэрэгтэй байлдах үед, киданы төрийн сайд ноёд Уюйд бууж өгөв. Ингэснээр Шүлү Пин хатан, түүний хөвүүн Лиху нар дэмжлэггүй болсноор бууж өгчээ. Уюй бээр хаан болсны дараа бослого гаргасан хүмүүсийг цөлж шийтгэсэн ч, тэдний талын ноёд үе үе бослого өдөөж байв. 

Түүний засаглалын үед төрийг хатуу ширүүнээр засаглаж байсан нь түүний хаанчлал богино наслахад нөлөөлсөн. 951 онд киданы цэргийг удирдан Хожуу Жоу улстай дайтахаар явах замд нь хааны ургийн Елюй Чага (耶律察割) нарын ноёд урваж, хааныг хатадынх хамтаар алсан. Түүний дараа Яогу хааны хөвүүн Елюй Жинийг хаан ширээнд залсан.

## Гэр бүл 
* Жэнь овогт их хатан (皇后 甄氏, 905 – 951); Хожуу Тан улсын хүн 
** Елюй Жимо, Нин ван (耶律只沒 寧王, ?-983), гутгаар хөвүүн 
* Хуайжиэ хатан, Сяо овогтон (?–951) (懷節皇后 蕭氏); жинхэнэ нэр нь Сяо Сагэжи (撒葛只)
** Елюй Хоуабу, Жуаншэн хунтайж (耶律吼阿不 莊聖皇太子), ахмад хөвүүн
** Елюй Шянь (遼景宗 耶律賢, 948 – 982), дэд хөвүүн
** Циньгуо гүнж (秦國公主), төрсөн нэр нь Елюй Хэгудянь (和古典), ууган охин. Сяо Чуолитэй (蕭啜里) гэрлэсэн.  
** Жиньгуо гүнж (晉國公主), төрсөн нэр нь Гуаньинь (觀音), 2-р охин. Сяо Шяла (蕭夏剌)-тай гэрлэсэн.
** Мэнгу гүнж (萌古公主, 950 - ?), төрсөн нэр нь Сала (撒剌), 3-р охин. Сяо Воли (蕭斡里)-тэй гэрлэсэн.
* Чуоли татвар (?–971) (啜里) 
* Пүгэ татвар (?–971) (浦哥)

Ангилал:919 онд төрсөн
Ангилал:951 онд өнгөрсөн
Ангилал:Киданы хаан
Цай Вэньруй

**Цай Вэньруй** (1963 оны 4 дүгээр сард төрсөн)- БНХАУ-ын дипломат, Монгол Улсад суусан Элчин сайд. 

## Натар 1980-1985 онд МУИС-д сурч төгссөн. 
1985-1986 БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яамны Азийн газрын ажилтан.

1986-1988 онд БНХАУ-аас БНМАУ-д суугаа ЭСЯ-ны ажилтан, орчуулагч.

1988-1989 онд БНХАУ-ын ГХЯ-ны Азийн газрын ажилтан, атташе.

1989-1993 онд БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ-ны 3-р нарийн бичгийн дарга.

1993-1996 БНХАУ-ын ГХЯ-ны Азийн газрын 3-р нарийн бичгийн дарга, 2-р нарийн бичгийн дарга.

1996-2000 онд БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ-ны 2-р болон 1-р нарийн бичгийн дарга.

2000-2005 БНХАУ-ын ГХЯ-ны Азийн газрын хэлтсийн дэд дарга, 1-р нарийн бичгийн дарга.

2005-2009 БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ-ны зөвлөх.

2009-2011 БНХАУ-ын ГХЯ-ны Азийн газрын дэд захирлын түвшний боловсон хүчин.

2011-2013 БНХАУ-ын Юньань мужийн Ардын захиргааны Гадаад харилцааны албаны дэд дарга.

2013-2015 БНХАУ-аас БНСВьетнам Улсын Хошимин-д суугаа Ерөнхий консул.

2015-2019 БНХАУ-аас Монгол Улсын Замын-Үүдэд суугаа Ерөнхий консулаар ажиллаж байжээ.

2020-2023 онд Монгол Улсад суугаа Элчин сайд.

Гэр бүлтэй, нэг охинтой. Монгол, англи хэлтэй.

Ангилал:1963 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Ангилал:Хятадууд
Ангилал:Монгол дахь Хятадын элчин сайд
Ангилал:Хятадын дипломатч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Нутаг заах

**Нутаг заах** (латин. *deportatio* «хөөх, гаргах, явуулах») буюу цөлөх, албадан нүүлгэн шилжүүлэх - Хэн нэгэн хувь хүнийг буюу нэг хэсэг хүмүүсийг өөр улс руу болон байнга оршин суугаа газраас нь өөр ямар нэг газар нутаг руу хүч хэрэглэн хяналтын дор шилжүүлэн нүүлгэхийг хэлдэг хуулийн томьёолол юм. 

## Түүх 
"Нутаг заах", "цөлөх" гэдэг хэллэг албан ёсоор 17-18-р зууны Францын эрүүгийн хуульд анх тусгай эрүүгийн этгээдүүдийг цөллөгт явуулахыг тэмдэглэх зорилгоор хэрэглэж эхэлсэн. Анх 1791 оны "Сэжигтнүүдийн тухай хууль"-ийн дагуу улс төрийн найдваргүй тэрс этгээдүүдийг Гвиана руу цөлж нутаг зааж байжээ. "Нутаг заах" нь хугацаатай буюу бүх насаар нь гэж хоёр хэсэгт хуваагддаг. 

### ЗХУ-д 
ЗХУ-д албадан гаргах нь дарангуйллын нэг хэлбэр байсан бөгөөд Зөвлөлтийн хүн ам зүйн болон үндэстний бодлогын өвөрмөц хэрэгсэл болдог байв. Албадан гаргах нь эрх баригчдын "нийгэмд аюултай" гэж үзсэн хувь хүмүүс болон бүхэл бүтэн ард түмнийг нутаг заадаг байсан юм. 

Ард түмнийг нутаг заах нь иргэдийг үндэс угсаа, нийгмийн байдлаас нь хамааран ЗХУ-ын янз бүрийн бүс нутагт албадан нүүлгэн шилжүүлэхийг хэлдэг байсан юм. Нутаг заах шалтгаан болон улсын эдийн засгийн хэрэгцээнээс хамааран нутаг заах газрууд нь олон янз байжээ. Сибирь, Уралын хотууд, Казахстан, Төв Ази болон бусад нутаг юм. "Нударган баячууд"-ын зарим ангиллын хүмүүсийг Оросын төв хэсэгт ажиллаж амьдрахыг зөвшөөрдөг байжээ. Нутаг заагдсан хүмүүсийн ихэнх нь тусгай суурьшигчид болж, олон эрхээ хасуулж, цагдаад тогтмол тайлагнах шаардлагатай болж, цалингаас нь тодорхой хувийг суутгаж хэрэгцээнд нь зарцуулдаг байв. Гэсэн хэдий ч захиргааны журмаар цөлөгдсөн хүмүүсийн ангилал бас байсан; жишээлбэл, солонгосчууд Төв Азиас гадуур гарах, армид алба хаах эрхгүй байсан ч Зөвлөлтийн иргэдийн бусад эрхийг хадгалж үлдсэн.

Дайны үеийн нутаг заах явдал нь хамгийн харгис хэрцгий байсан. 1942-1945 онд Германы эзлэн түрэмгийлэлд байсан ЗХУ-ын нутаг дэвсгэрт оршин суугч ингуш, халимаг, герман, фин, Крымын татар, карачай, чечень, балкар, Месхетийн турк болон бусад ард түмэн, Зүүн Европын орнуудын иргэд, түүний дотор Оросын цагаачид, Остарбайтер гэх мэт хүмүүсийг цөлж нутаг заасан юм. 1945 оны 8-9-р сард Манжуурыг Зөвлөлтжүүлсний дараа тэндхийн хятад, япон, оросын цагаачдыг мөн цөлж нутаг заасан байдаг юм.

**Орчин үед** "нутаг заах" нь Үндсэн хуулиар хориотой байдаг тухайлбал: улсын хууль дүрэм зөрчсөн гадаадын иргэдийг "албадан гаргах" үйл ажиллагаа явагдаж байгаа боловч зарим оронд хэрэглэгдсэн хэвээр байгаа. 

Монгол Улсад "Гадаадын иргэний эрх зүйн байдлын тухай" хуулийн 37-р зүйлд гадаадын иргэдийг албадан гаргах тухай асуудал тодорхой зааж тусгасан байдаг.


Ангилал:Олон улсын эрх зүй
Ангилал:Цагаачлалын эрх зүй
Ангилал:Шийтгэл
Ангилал:Шилжилт хөдөлгөөн
Орогнол

**Орогнол** (англи. *right of asylum*, франц. ''droit d'asile,* орос*. право убежища*) — Дэлхий нийтээрээ хүлээн зөвшөөрдөг, улс төрийн, шашны болон үзэл бодлын шалтгаанаар мөрдөн мөшгихөөс зугтааж, орогнол хайх хүний эрх, нөгөө талаар аливаа улс өөрийн газар нутагтаа хэн нэгэнд дээрх шалтгаанаар орогнол гаргаж өгөх эрхийг хэлнэ. 

Улс төрийн болон бусад бүх төрлийн орогнол нь хоёр хэсгээс бүрддэг: 1) ***дотоод***: орогнол хүсэгч тухайн орон дотроо хамгаалалт хүсэж эрх баригчдаас авдаг; 2) ***гадаад**'': олон улсын эрх зүйн дагуу өөр нэг оронд оргонол хүссэний үндсэн дээр орогнол авдаг. 

"Орогнол хүсэх" гэсэн үг нь тухайн хүн өөрөө сайн дураараа орогнол хүссэн өргөдөл гаргаж байж оргонол авдаг гэсэн үг.    

Цагаачлалыг "Орогнол" хүсэх гэдэгтэй эндүүрэх хэрэггүй. Цагаачлал бол өөр ойлголт юм.

Ангилал:Олон улсын эрх зүй
Ангилал:Хүний эрх
Ангилал:Цагаачлалын эрх зүй
Сергей Герасимов

**Сергей Аполлинариевич Герасимов** ( 1906 оны 5-р сарын 21-нд Оросын хаант улсын Оренбург аймгийн Кундравы тосгонд төрсөн- 1985 оны 11-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) — зөвлөлтийн кино найруулагч, жүжигчин, кино зохиолч, багш, Бүх Оросын Кино урлагийн улсын дээд сургуулийн профессор. 

ЗХУ-ын Социалист хөдөлмөрийн баатар (1974), ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1948), Ленины шагналтан (1984), Сталины 3 удаагийн шагналтан (1941, 1949, 1951), ЗХУ-ын Төрийн шагналтан (1971), Ленины одон 4 удаа хүртсэн (1961, 1966, 1974, 1981).

1923—1925 онд Ленинград хотын урлагийн сургуульд сурсан. 1928 онд Тайзны урлагийн Техникум төгссөн. 

1924 онд Кино урлагт орсон, анх 1925 онд «Мишки против Юденича» кинонд дүр бүтээсэн.    

1931 оноос Герасимов «Ленфильм» кино студийн дэргэдэх кино урлагийн жүжигчдийн удирдагч байжээ. 

1944—1946 онд Баримтат киноны төв студийг тэргүүлсэн. 1945 оны 2-р сард алдарт "Ялтын Бага хурал"-ыг дүрсжүүлж баримтад кино авах зөвлөлтийн хэсгийн ахлагч байсан. 

1945 оноос «Союздетфильм»/М. Горькийн нэрэмжит/ студийн найруулагч.  БНХАУ-тай киноныхонтой хамтран 1950 онд "Чөлөөлөгдсөн Хятад" /орос.Освобождённый Китай/ баримтат кино хийсэн. 

1958 онд Михаил Шолоховын зохиолоор "Дөлгөөн Дон" киноны найруулагчаар ажилласан (3 анги, 1957—1958).

Бүх Оросын Кино урлагийн улсын дээд сургуульд найруулагчийн болон жүжигчны урлагийн багшаар олон жил ажилласан. Сүүлд зөвлөлтийн кино урлагийн их мастерууд болох Сергей Бондарчук, Лев Кулиджанов, Татьяна Лиознова, Николай Розанцев, Инна Макарова, Николай Рыбников, 3инаида Кириенко, Николай Губенко, Жанна Болотова, Галина Польских, Юрий Кара нар түүний сурагчид байжээ.

Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:1985 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:ЗХУ-ын жүжигчин
Ангилал:Зөвлөлтийн кино зохиолч
Ангилал:Зөвлөлтийн кино найруулагч
Ангилал:Оросын жүжгийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Ангилал:Ардчилсан Германы Урлагийн Академийн гишүүн
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Ленинградын Хамгаалалтын Төлөө медаль шагналтан
Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Улаан таван хошуу одон шагналтан
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар
Ангилал:Герасимовын Кино Урлагийн Их Сургуулийн багш