Жамьянгийн Бунтар

** Жамьянгийн Бунтар ** (Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт “Хажидын хаяа” гэдэг газар 1928 оны 3-р сарын 19-нд төрсөн- 1997 оны 7-р сарын 1-нд нас барсан) нь Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, кино найруулагч.

## Намтар 
Ж. Бунтар 1928 онд Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт “Хажидын хаяа” гэдэг газар төрсөн. 
* 1938-1943 онд бага сургууль
* 1947-1950 онд Намын шинэ хүчний дээд сургууль
* 1959-1963 онд 3ХУ-ын Бүх Холбоотын Кино Урлагийн Дээд сургуулийг уран сайхны киноны найруулагчийн мэргэжлээр тус тус дүүргэжээ. 
* 1945 оноос Говь-Алтай аймагт бага сургуулийн багш, аймгийн гэгээрлийн хэлтэст байцаагч, 
* 1950 оноос МАХН-ын Төв Хороонд зааварлагч, 
* 1952 оноос М3НН-т лектор, хэлтсийн эрхлэгч, 
* 1955 оноос орлогч дарга, нарийн бичгийн дарга, 
* 1963 оноос Монгол кино үйлдвэрт редактор, найруулагч, үйлдвэрийн дарга, ерөнхий найруулагчаар тус тус ажилласан.

## Гурван үеийн намтар 
## Бүтээлүүд 
### Уран сайхны кино
*Элбэг дээл - 1960 он - зохиол
*Төгсгөл - 1967 он
*Далайд дусал нэмэр - 1970 он
*Нар хиртсэн жил - 1974 он
*Эх бүрдийн домог - 1975 он
*Давааны цаана даваа - 1977 он
*Үүрийн цолмон - 1979 он
*Гэрлэж амжаагүй явна - 1981 он
*Гарьд магнай - 1983 он
*Газарчин - 1983 он
*Галын урсгал - 1985 он
*Ирж яваа цаг - 1986 он
*Тод магнай - 1990 он
*Булингар - 1992 он
*Халаасны өрөө - 1994 он
*Цэц магнай - 1995 он
* 
### Баримтат кино 
* 1971 он Д.Сүхбаатар
* 1972 он Өнөөдрийн Төв аймаг
* 1972 он Ардын эрхт монгол улс
* 1979 он Хувьсгалт Афганистаны анхны баяр. Найруулагч – Ж.Бунтар, Ц.Наваан
* 1980 он Афганистан
* 1984 он Залуу Монгол

### Найруулсан орчуулгын кино 
* 1964 – Хүний төлөө 
* 1970 – 042 хаана байна 
* 1976- Тэд эх ороныхоо төлөө тулалдсан юм. 2-р анги 
* 1977 – Бидний үүрэг хариуцлага 
* 1978 – Сүүн цагаан сэтгэл 
* 1978 – Чилийг нөмөрсөн шөнө 
* 1978 – Кадкиныг бүгдээрээ мэднэ 
* 1978 – Домогийн удиртгал
* 1979 – Дороос ирсэн дохио 
* 1980 – Тавь дахь улирал 
* 1980 – Сибирийн дууль 2-р анги
* 1980- Туршин нисэгч 1 , 2-р анги 
* 1981- Хүн ба далай, 1982- Эргүүл 
* 1982 – Хайр булаам бүсгүй 
* 1983 – Хувираагүй сэтгэл 
* 1983 – Дунд л сурвал боллоо 
* 1983 –Женекийн танго 
* 1984 – Анна Павловна 1,2 –р анги
* 1984 – Байлдагчийн сэтгэл 
* 1984 – Серапим ба бусад хүмүүс 
* 1985 – Аврал 1,2-р анги 
* 1985 – Сингапур хүрэх багийхан 
* 1986 – Хайрын дуудлага 
* 1986- Түгшүүрт өглөө 
* 1987 – Одессын баатарууд 2-р анги 
* 1990 – Эртний уулсын домог
* 1990 – Алдагдсан тэвчээр 
* 1991 –Царайлаг эр 
* 1991- Зуурдын учрал

### Дууны Шүлэг 
* 1962 -  Хөхөө гэрлэх дөхлөө 
* 1968 - Нийслэл хүү 
* 1977 - Дэгдээхэй нас 
* 1981 - Гэрлэж амжаагүй явна 

## Дурсамж 
**“Нар хиртсэн жил” киноны зураглаач УГЗ , Төрийн шагналт , Зураглаач Луузаншаравын Шаравдорж дурсахдаа:**  

“ Ж.Бунтар гуай зураглаачийн  шинэлэг санааг их дэмжиж зөвшөөрдөг. Уран сайхны кино бол бүх эвлүүлэг, зураг авалтын төлөвлөгөө бүгд бэлэн болж байж сая зургандаа гардаг. Гэсэн хэдий ч тухайн үеийн нөхцөл байдалд тааруулан төлөвлөгөөний дагуу биш зураг бас авах тохиолдол их бий. Нар хиртсэн жил киноны тухайд Чулуун хүүгийн нэг план бий. Тэрийг орой авах ёстой байсан боловч надад олон төрлийн гэрэл байхгүй учраас цаад байгалийг гэрэлтүүлэж чадахгүй . Тэгэхээр зэрэг нар буугаад тэнгэрийн хаяа улайгаад ирхэд  плёнкондоо тааруулаад авъя гэхэд Бунтар гуай ойлгож түүнд тааруулаж жүжигчнээ тавьж өгч байх жишээтэй. Ер нь найруулагч нар зураглаачийн ажлыг сайн ойлгож хамтарч ажиллавал зохиол номоор, кино бүтэмжтэй болдог.”

**Кино найруулагч МУАЖ Гомбожавын Жигжидсүрэн дурсахдаа:**

Энийг л нэг үзэгчдэд , ирээдүйд хэрэгтэй юм болов уу гэсэн бодол тээж явдаг. Нар хиртсэн жил бол ахуйгаараа тоглохоос гадна монгол үг хэллэгийн онцлогийг их сайхан харуулж хийж чадсан кино.

**Урлаг судлаач , сэтгүүлч Дэмчигдоржийн Мягмарсүрэн дурсахдаа:**

Их нийтэч зантай, тэгсэн мөртлөө өндөр шаардлага тавьдаг. Жүжигчдээ болон хамтран оролцож байгаа хүмүүсээ нэг зорилго санаанд нэгтгэж чаддаг.

**МУГЖ Нацагдоржийн Батцэцэг дурсахдаа:**

Би Газарчин кинон дээр морь малтай их харьцаж тоглодог. Тэр үед Ж.Бунтар найруулагч жүжигчинд тавих анхаарал, уран бүтээлийн баг доторх эв нэгдэл, хүмүүсийн ажиллах орчин нөхцөл, ойлголцох байдал маш их анхаардаг байсан. Жүжигчдийг хөгшин залуу гэж голдоггүй, бүгдийг ойлгомтой тайлбарлаж өгдөг.

**СТА жүжигчин Бямбажавын Базаррагчаа дурсахдаа:**

Миний жүжигчин болох замд нэлээн том түлхэц өгсөн. Би Ж.Бунтар найруулагчтай хоёр кинон дээр ажиллаж байхад цаг үеийн байдлыг их мэдэрдэг, жүжигчидтэй их нийтэч, гэхдээ зургийн талбай дээр өндөр шаардлага тавьдаг. Нэг их уурлаад байдаггүй, хэлсэн, гаргасан, тавьсан бүтээл нь гайхамшигтай болдог.

**“Гарьд магнай МУСК”-ны Удвал буюу О.Уранчимэг:**

Анх пробонд орход ерөнхий найруулагч Ж.Бунтар гуай “Аав ээж чинь юу хийдэг хүмүүс вэ?  Чи хаана өссөн, морь унаж чадах уу? Дээл өмсдөг үү” гээд энгийн зүйлүүд асууж байсан . Тэгээд л тэнцээд явахад Ж.Бунтар найруулагч “жаран ес”-тэй давхиж ирээд аав ээж хоёрт батламж өгөөд намайг авч явсныг мартдаггүй. Ерөнхий найруулагчийн гэргий П.Долгорсүрэн эгч намайг дэргэдээ авсан. Үндсэндээ би ерөнхий найруулагчийн гэрт хуваарилагдсан. Ижий ааваас минь батламжилж авсан учир намайг дэргэдээ авсан байх. Түүнээс эрэгтэй, эмэгтэй жүжигчдийн гэр тусдаа байна. 

-Та хоёрын хоорондын харилцаа хөндий байна, бие биеэ хайр сэтгэлийн харцаар харахгүй байна, харц тулгарахгүй байна, чиний амны хайрцаг буруу уншигдаад байна, үгээ дутуу хэлж байна гээд зураг авалтыг цөөнгүй удаа зогсоож байсан. Ямар сайндаа Бунтар гуай уурлаад намайг буцаах дээрээ тулдаг юм. “Чи тоглож чадахгүй нь, буц” гэхэд нь миний санаа амарсан гэж жигтэйхэн. “Тэгье, би гэртээ буцъя, ямар сайн юм” гэж бодлоо. Тэгтэл “Харин чи Соёлын яамны энэ кинонд зарцуулсан нэг сая төгрөгийг төлнө дөө” гэдэг юм. Тэр үеийн сая төгрөг гэдэг чинь санаанд багтамгүй их мөнгө биз дээ. Тэр их мөнгийг төлөөд яаж буцах билээ. Соёлын яамны зөвлөлөөр миний дүр батлагдахад С.Удвал гуай, Э.Оюун гуай хоёр намайг ихэд дэмжсэн юм билээ. Бунтар гуай надад уурласан ч чамд сайн тал их байна гэсэн. Анагаахын оюутан гэдэг аливаад маш хариуцлагатай ханддаг, алдаагаа засах тэсвэр тэвчээр, сэтгэл зүйтэй гэдгийг дуулгасан юм.

-Ж.Бунтар гуай “Гарьд магнай”-н дараа хийсэн нэг кинондоо тоглооч гэж хэлж байсан. Тэр нь “Ирж яваа цаг” кино байсан санагдана. Сүүлд мань хүн бас хэлдэг байсан. Би чамайг түүхэн кинонд тоглуулна, дарьганга эмэгтэй гэж ямар байдгийг чамаар үзүүлнэ гэнэ. Харамсалтай нь тэр киногоо хийж чадаагүй байх. Надад Багшийн дээдийн киноны ангийн хуваарь өгч болох юм гэж хэлж байсан. Жүжигчин Н.Батцэцэг Их сургуулийн орос хэлний ангийн оюутан байхдаа “Эх бүрдийн домог”-т тоглоод дараа нь кино драмын ангид орсон. Ийм замаар чи явах уу гэхэд нь би зөвшөөрөөгүй.

**УГЗ Зураач П.Цогзол:**

1958 онд П.Цогзол Москвагийн Кино урлагийн дээд сургуулийн гуравдугаар курст сурч байхад  шинэхэн оюутан Бунтар нэгдүгээр дамжаанд сурахаар ирж байсан. Өөрөөр хэлбэл бид хоёр нэг тогоонд чанагдсан “боорцгууд”. Хожим хамтарч “Нар хиртсэн жил”, “Эх бүрдийн домог” киног хийхдээ ёстой л гар нийлж ажилласан.Найруулагч Ж.Бунтар гуайн тухай ярихад хамтран ажиллаж байсан нөхөд нь “ноён нуруутай, чадалтай, хамт ажиллаж байгаа нөхдийнхөө төлөө бүхнээ зориулдаг, ямар ч асуудалд голтой ханддаг” гэсэн нэг л дурсамж ярих юм билээ. Мэргэжлийнх нь тухайд “Кино хийх бүрдээ ахиж байсан. Зарим хүмүүс нэг л байрандаа байгаад байдаг бол Бунтар мэргэжлийн жолоогоо чанга атгаж явсан хүн шүү. Ажлыг яаж ийгээд аргалах, халтуурдах гэдэггүй үнэн сэтгэлээс ханддаг. Мэргэжилдээ сэтгэлээсээ дурласан хүн. Дээр нь өндөр боловсролтой. Кино үйлдвэрийнхэн Бунтарыг Бунтарчук гэдэг байсан юм. Оросын нэрт найруулагч С.Бондарчук, Ж.Бунтар хоёр нэг багшийн шавь нар юм шүү дээ.

## Гавьяа Шагнал 
* Алтан гадас одон
* Ардын хувьсгалын 40, 50, 60 жилийн ойн медаль
* Соёлын тэргүүний ажилтан
* 1990 онд БНМАУ¬ын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цол

## Дэлгэрэнгүй сурвалж 
## Цахим холбоос 
* 
* [Жамьянгийн Бунтар КиноПоиск(https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%9F%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BA)]


Ангилал:Монголын кино зохиолч
Ангилал:Монголын кино найруулагч
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Бигэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:1997 онд өнгөрсөн