open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тангуд

Монголын Нууц Товчоонд тангуд иргэн байсан газартаа байран нутагладаг, шавар хотондоо шавалдан суудаг гэсэн байдаг. Сяньби нараас тасарч Хөхнуур руу нүүж Тугухунь улсыг байгуулсан монголчууд 670 онд Төвдөд эзлэгдэх үед Тугухуний Чичи ноён Хятадын Тан улсад бууж өгчээ. Тан улс унасны дараа 1038 онд Тангуд аймгийн түрүү Ли Юаньху өөрийн биеэ хаан өргөмжилж Их Ся улс хэмээн нэрлэжээ. Анх Синцинфу хэмээх газар нийслэллэж 1205 онд Чжунсинфу хэмээн өөрчилжээ. Тангуд иргэдийг Чингис хаан 1227 онд байлдан дагуулж харьяандаа оруулж, Боорчи Мухулай хоёрт "Тангуд иргэнээс чадлын хирээр автугай" хэмээн зарлиг болжээ. Энэ үед монгол газар ирж нутагласан тангуд иргэдээс одоо манайд буй тангуд овог үүссэн гэдэг. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Тугчин

## Тугчин (Тугтан)
Энэ овгийнхон нь цэргийн магнайд туг барин явдаг, аймаг хошууны тугийг хамгаалан хадгалдаг хүмүүс байжээ.Тугтан овог бол аливаа дайн тулааны манлай болж  байдаг дайчин овог юм

Ангилал:Монгол овог аймаг
Огниуд

Зүүн Монголын угсаатны бүлэг **Онниуд/оннигууд/онгиуд/огниуд/огнууд/онгуд**. Оннигууд гэдэг үгнээс гаралтай бөгөөд Он(ван) нигууд (ард, цаана) гэсэн 2 үгээс бүтсэн, хятадаар vang Liu () гэж тэмдэглэсэн байдаг. Монгол бичигт Оннигуд гэж бичдэг тул нигуд нь олон тооны дагавар болох тул оннигуд нь он нар, ван нар, вангууд гэсэн үг болно.  

Их Монгол Юань улсын үед их хаан алтан ургийн гишүүд болон Чингис хааны дүү нарын угсааны ноёдод эзлэгдсэн Хятад, Нангиад орноос хувь эзэмшил хуваан олгож, ван цол зүүлгэж байв. Дунд үеийн Монгол хэлнээ ван цолыг он хэмээн дууддаг тул тэдгээр вангуудын эзэмшлийг онлигууд (ван+лиг–ууд) хэмээн нэрлэж байсан нь хожим сунжран оннигуд, онниуд хэмээн дуудагдах болжээ. Монголын Юань улсын төр Хятад газар мөхсөнөөс хойш Монгол газарт Юань улсын үеийн олон вангуудаас Чингис хааны дүү нарын хойчис ван цолоо үргэлжлүүлэн зүүж албат ардаа захирсаар хоцорсныг дөрвөн онниуд гэж хэлдэг. Эдгээр нь Хасарын угсааныхны захирсан хорчин түмэн, Бэлгүтэйн угсааны ноёдын мэдлийн их түмэн, **Хачиуны угсааны ноёдын цагаан түмэн**, Отчигиний угсааныхны захирсан түмэнүүд болно. Эднийг захирсан ноёд нь Чингис хааны угсааныханд авга болдог тул бас авга нэр зүүж байжээ. XVII зууны эхэн болоход дөрвөн онниудын дотроос зөвхөн Хачиуны угсааны ноёдын захирсан эзэмшил улс нь онниуд нэрээ хадгалж Их Хянганы нурууны араар Хөлөн Буйр нутгаар нутаглаж байгаад 1632 онд Хойд Алтан улсад дагаар орсонд хоёр хошуу зохион байгуулж Зуу-Удын чуулганд харьяалуулжээ. 1911 онд Монгол улс Манж Чин улсаас тусгаарлахад тус хоёр хошуу Монгол улсад дагаар орсон боловч 1915 оны Хиагтын гурван улсын гэрээгээр Дундад Иргэн Улсын харьяанд хэвээр үлдэв. Эдүгээ Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Улаанхад хотын харьяанд хуучин хоёр хошууг нэгтгэсэн Онниуд хошуу харьяалагдаж байна. Мөн Ар Халхад Манж Чин улсад дагаар ороогүй Хачиуны угсааны онниуд тайж нар үлдэж хоцорсон нь Чин улсын үеийн Халхын Түшээт хан аймгийн Түшээт хан, Мэргэн вангийн хошуунд захирагдаж байв. Монгол улсын Дорноговь, Өмнөговь, Дундговь аймаг болон Өвөр Монголын өөртөө засах орны Баяннуур хотын Баян тал суманд онниуд хошуу болон тархан сууж байна.

## Ашигласан ном зохиол 
*Зарлигаар тогтоосон Гадаад Монгол, Хотон ван гүнгүүдийн илтгэл шастир. УБ, 
*Монголын хошуу нутгийн тэмдэглэл (дээд). Жан Му зохиов. Үндэстний хэвлэлийн хороо, 1988. 312-315

Ангилал:Монгол овог аймаг
Тэлэнгэд

Уг гарлыг нь хөөвөл тэлэ-гэж өөрсдийгөө нэрлэж МЭӨ 3 дугаар зуунаас эхлэн Ордос газраас баруунаа нутаглаж 4 дүгээр зуунаас Сэлэнгэ мөрөн хүртэл тархан сууж байсан бөгөөд одоо тэдний үр сад нь Алтайд байгаа ТЭЛЭҮД гэдэг түрэг хэлтэй аймаг юм. Иймд энэ нэрийг тэлэүд гэдэг аймгийн нэрээс гаралтай гэж болно.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Урианхан

**Урианхан** гэж Монголын нэгэн овог.

Түүхийн баримтуудаас үзвэл Урианхай нар 10-12 зуунд Дарлигины бүрэлдэхүүнд орж явсан 18 Монгол аймгийн нэг. "Монголын нууц товчоо"-нд Урианхай нар Бурхан Халдунд нутаглаж байгаад хожим Бутанцарын эзэмшилд шилжсэн гэж гардаг. Чингисийн үед Урианхай овогтноос Зэлмэ, Сүбэдэй зэрэг баатар тодрон гарчээ. Чингисээс хойш Урианхай нь Тулуй, Элжигдэй ноёны мэдэлд очиж тэдний хувь болсон. Сүүлдээ Халхын долоон хошууны нэг болжээ. 

## Нэрийн үүсэл
Урианхан гэдэг нь нэрийн эхний "уриан" нь овгийн уриа дуудлагын уриа, "хан" нь эзэн гэсэн санааг илтгэдэг бөгөөд нийлээд "Уриан эзэн", "Онгодын эзэн" гэсэн санаа илтгэжээ. Энэ нь Монголжин урианхад эрт цагаас овгийн тахилга тайлгыг эрхлэн үйлддэг байсны гэрч юм хэмээн А.Очир бичжээ. Мөн Өвөрмонголын судалгааны зарим номд "урианхай" гэдэг нь ух-а гэсэн үгээс гаралтай ба ух-а гэдэг нь уран аргатай, эрэлхэг, баатарлаг гэсэн утгатай үг гэж тайлбарласан байдаг. Түүнээс гадна янз бүрийн домгууд байдаг. Жишээлбэл 
1. Урианхайчууд Чингисийн дайн тулаанд "уриа"-лан тэргүүлэн байснаас урианхай нэртэй болсон гэдэг. 
2. Чингис хаан нэгэн хотыг эзлэх гээд бүтэлгүй, цэргүүд нь ухрахад хэсэг нь урианхадад (нурсан байшингийн хонгилыг хэлнэ) нуугдан хоцорч, хотынхон Чингисийн цэрэг ухарлаа хэмээн найр хийж байхад нь хонгилоосоо гарч хотынхныг эзэлжээ. Үүнээс хойш тэднийг урианхад хэмээн нэрлэх болсон гэдэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Уулар

## Уулар
Түрэгүүд хойлог шувууг уулар гэдэг. Өөрөөр хэлбэл хойлог шувуунаас өөрсдийгөө гарсан гэж үздэг түрэг угсааны овгийн нэр. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Үжиэд (Өзөөд)

**Үжээд** буюу **Үжиэд** (монгол бичиг:, галиг: Üjiyed) нь Чингис хааны дүү Отчигин ноёны хувь өмчид очсон монгол аймгийн нэр. Энэ аймгийн нэр 17-р зуунд бичигдсэн Лу.Алтан товчид үжээд овгийг Мин улсын Жу Диг 1403 онд хаан болоход хүчин зүтгэсэн урианхайн харуулын монгол аймгийн дотор *"хүчнээ өгөв гэж өлгийн **зургаан мянган Үжиеэд** улсад гурван зуун дайду сан соёрхов"* гэж нэр дурдагдаж байдаг. Даян хааны үед хамаг улсаа нэгтгэж, Мин улсад дагаар орсон монгол аймгуудыг хурааж эзлэсний дараа хөвүүн Алчуболдод өвөр халхын таван отог өгсний нэг нь **үжиеэд** байсан. Одоо цагт ОХУ-ын Буриадын автономит улс, Агын буриадын тойрог, Чита мужийн буриад, хамниган; БНХАУ-ын ӨМӨЗОрны хорчин, буриад, барга; Монгол улсын нийт нутагт бүх угсаатны дотор ургийн овгийн байдалтай оршиж байна.     

## Домог 
Чингис хааныг дагаж дайнд мордохдоо нэг удаа хүнсээ барж өрөөсөн арьсан гутлаа галд булж идээд "өрөөсөн гутлаа булж ирдсэн үзээд овогтон" гэх цол оллоо гэдэг домогтой.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол овог аймаг
Microkernel

Бидний харж байгаачлан Unix өргөжиж кернелийн хэмжээ ихэсж зохицуулхад илүү хүндрэлтэй болсон. 1980 аад оны дунд үеээр судлаачид  Карнеги Меллон их сургууль дээр Mach хэмээх үйлдлийн системийг гаргаж хөгжүүлж ирсэн кернелийг микрокернелийн аргаар модулчилдаг байв. Энэ арга нь кернелээс хэрэггүй бүх хэсгүүдийг авж хаяж, систем болон хэрэглэгчийн түвшинд ажилуулдаг. Үүний үр дүнд жижиг хэмжээний кернел гарна. Ямар service үлдээх болон ямар service ийг хэрэглэгчийн орон зайд оруулах уу гэдэг жижиг хэмжээний зохицуулалт байдаг. Ерөнхийдөө microkernel нь бага хэмжээний процесс ашгилдаг санах ойн зохицуулалт хийдэг ба үүн дээр нэмэгдээд social facility ордог. Микрокернелийн үндсэн үүрэг нь холболтын төхөөрөмж болох буюу client program болон хэрэглэгчийн хэргэлж буй олон төрлийг service ийг холбоход оршино. Холболт нь message илгээлтээр хангагдах буюу 2.4.5 р хэсэг дээр тайлбарлсан байна. Жишээ нь client program file руу нэвтрэх шаардлага гарж үүний тулд file server тэй холбогдох хэрэгтэй. Client program server хэзээ шууд холбогдохгүй. Тэрний оронд тэд шууд бусаар буюу microkernel ийн хооронд message солилцож холбогддог.

Microkernel-ийн нэг давуу тал нь үйлдлийн системийг хөгжүүлхэд хялбар байдаг тал нь юм.  Бүх шинэ service үүд хэрэглэгийн тал дээр нэмэгдэх ба энэ тоогоор kernel өөрлөгдөх шаардлаггүй. Хэрвээ kernel шинлэгдэх шаардлагтай бол microkernel нь жижиг учраас маш бага өөрчлөлт орно. Нэг hardware ийн төрлөөс нөгөө рүү port хийхэд амархан Microkernel нь хэрэглэгчийн хэсэг дээр service үүдийг ашгилдаг тул аюулгүй найдвартай байдлыг хангаж чаддаг. Service амжилтгүй болсон ч үлдсэн үлдсэн техник хангамжийн хэсэг ажиллагаатай үлдэнэ.

Өөр хэд хэдэн үйлдлийн систем Microkernel ийн аргыг хэргэлсэн байдаг Tru64 Uniх буюу digital uniх ийн хэрэглэгчиддээ UNIХ interface ийг харуулдаг ч гэсэн Mach kernel ийг ашгилдаг. Mach kernel uniх system ийн дуудлагуудыг тохиромжтой хэрэглэгчийн түвшний service т холбож өгдөг.

Өөр нэг жишээ нь QNХ юм. QNХ нь бодит хугцааны үйлдлийн систем ба энэ нь мөн микрокирнелийн арга дээр суурилсан. QNХ нь message явуулдаг ба процессыг зохицуулдаг. Энэ нь мөн доод түвшиний сүлжээний холболт болон техник хангамжын саатлыг зохицуулдаг. QNХ дэх бусад service-үүд  нь кернелийн гадна буюу хэрэглэгчийн түвшинд явагдана.

Ангилал:Үйлдлийн системийн онол
Үхэр болдуу

## Үхэр болдуу
Аянчнаас Болдуу нэртэй хүүг шуудай будаагаар сольж аваад түүний үр садыг үхэр шиг зөрүүд болохоор нь үхэр Болдуугийн бүлэг гэдэг болсон хэмээх домог бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хаасууд

## Хаасууд
Түрэгийн хаас (хакас) ястны нэрээс гаралтай тайгын хаас, талын хаас гэсэн овгууд Хөвсгөлийн Ханх, Ринчинлхүмбэ сумдад бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хавханас

## Хавханас
**Хавханас** гэдэг нь "уут" гэсэн утгатай үг бөгөөд тус аймгийн оршин байсан газар нь уут мэт хэлбэртэй болохоор аймгаа ингэж нэрлэсэн гэж Юан улсын түүхэнд бичсэн хэмээн "Чингис хааны товчоо" номд тэмдэглэжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хавхчин

## Хавхчин
Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумаар нутагладаг Батмөнх даян хааны хөвгүүдээс үүссэн овог

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хавчигууд

## Хавчигууд
Кыпчак удмын улс байж болзошгүй. Учир нь Хотгойдын дотор буй Басигид (Ховдын мянгад) нь Башкирын салбар байж болох аман мэдээ байдаг тул Хавчигууд нь мөн түүнтэй ямар нэгэн холбоо бүхий байж магадгүй гэж судлаачид үздэг. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Халбин

## Халбин
Харь түмэдийн нэг овог. Ойрад монголын дотор ураг ураглах, хүү гэрлүүлэх, хүүхэн богтлох, хурим тойны үед хүүхэндээ ёслолын өмсгөлийн нэг халибан хэмээх малгай өмсгөдөг байсан ёс заншилтай холбоотой үүссэн байж мадагүй.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Халиуд

## Халиуд
Тэд халиу буга намнадаг дан ан гөрөөгөөр аж төрдөг байснаас халиуд гэж өөрсдийгөө булгачин мэтээс ялгаж нэрлэжээ. Ойн ирэгд буюу буриад зоны дотор ч халиуд овгийнхон бий гэж зарим эрдэмтэн бичсэн байдаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хуасай

## Хуасай
Хуа буюу ухаа гэсэн үгтэй холбож, монголын нууц товчоонд гардаг Увас (ухаа) мэргэдтэй гарал нэгтэй байж болох юм гэсэн таамаглал байдаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Үнэгийнхэн

## Үнэгнийхэн
Үнэгэн малгайтай хэсэг улс байсан. Тэдний удам угсааныхныг ийнхүү нэрлэсэн гэдэг. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хурамши

**Хурамши** гэдэг нь Монголын нэгэн овог аймгийн нэр.

## Үгийн гарал
Зарим эрдэмтэн хурамши гэж түрэг гаралтай үг хэмээн үздэг бол зарим нь баяд буриадын хурамши нэг гаралтай гэж тайлбарладаг. Хурамши гэдэг нь ойрадын аялгууны навтсан эсгий гэсэн утгатай үг бөгөөд шар эсгийн хэвнэг нөмөрсөн баатар эрийн удам угсааныхан гэж тайлбарласан байдаг. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Худай

## Худай
Хорь түмэдийн Худай овог нь гарлаа түрэгтэй түлхүү холбож үзэх бөгөөд түрэгийн ард түмэн бурханаа кудай гэж нэрлэх ёс заншилтай.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хуулар

## Хуулар
Хун шувууг түрэг хэлээр "куу" гэдэг бөгөөд -лар нь "нар" гэсэн утгатай олон тооны дагавар. Өөрөөр хэлбэл "хун шувууд" "Хунгууд" гэсэн үг юм. Хуулар нь дотроо хар хуулар, цагаан хуулар гэж хоёр бүлэг байдаг. Бас "ногоон хуулар" гэсэн овог ч тохиолдож байв.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хүнхээрийнхэн

## Хүнхээрийнхэн
Монголчууд Турк орныг Хүнхээрийн орон хэмээн нэрлэдэг байжээ. Ямар нэгэн учрал шалтгаанаар ойрдын дотор турк хүмүүс орж ирсэн бөгөөд тэр турк гаралтай хүмүүсээс захчины дотор орсон нь хүнхээрийнхэн буюу хүнхээр эркэн нэр авсан бололтой. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хүрд

## Хүрд
Монголын эзэнт гүрний үед тэд нар уулын Курдуудыг эзлэн эрхшээлдээ оруулж байснаас эзлэгдсэн курд нарын зарим нь ойрдын дотор шингэсэн бололтой. Баядын хөрш дөрвөд нарын дотор хүрд элкэн байгаа нь тэд курд гаралтай байж болох юм.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Харгана овогтон

## Харгана
Барга, Хори буриадын Харгана овог нь тэдний нутагт харган их ургадагаас харгана овогтон гэх болсон гэсэн аман домогтой. Аж төрөн нутаглах газрын нэрээр угсаатан ястнаа нэрлэх нь цөөнгүй байдаг. Хорь Буриад нь эртний Монгол аймаг Барга төхөмөөс салбарлан гарсан Монгол ястан тул Харгана болон бусад овог/халын нэр нь ижил байдаг бөгөөд Барга угсаатнууд Манж- Хаант Оросын газар нутагын төлөөх мөргөлдөөнөөс дайжиж нүүхээс өмнө Байгаль нуурын эргээр нутаглаж байжээ.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хариад

## Хариад
"Hari" буюу "тэнгэрээс ирсэн" гэх утгаар, өөрөөр хэлбэл тэнгэр язгууртнууд буюу цагаан ястнууд. Түүхийн эгзэгтэй үеүдэд хаадын үр сад өөрсдийгөө хэн болохыг нууцалж ирсэн хэмээн үзэж болохоор байна. Газар нутгийн байршлын хувьд Мөнх хааны удмынхан, аль бөгөөс Өгөдэйн удмынхан байх магадлалтай.

## Түүнчлэн
Энэ овгийн гарал, нэрийн тухайд яг нарийн тодорхойлж, тайлбарласан зүйлгүй. Нэгэн домогт Байгаль нуурын захад бүргэд шувууны тэжээсэн хөвгүүн болох буриад ястан Батбаянжаргал, түүний хөвгүүн Гүнсэндарь, Онхо-Төмөр нараас хариад нар үүссэн гэж үздэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Ангилал:Буриад ястан
Хатагин

**Хатагин** гэдэг нь хаадын буюу "хаад эзэн" гэсэн утгатай монгол үгээс бүтсэн гэж үзэж болно. Монголчуудын эртний хамгийн том овгуудын нэг бол Хатагин овог ба тус овгийн гарал үүслийг тайлбарлахдаа: «Тэнгэрээс шар гэрэл гараад Алун Гуа ээжийн хэвлийг илж, хөл хүнд болсноор Буха Хатаги, Бухад салжу, Бодончар мунхаг төрдөг. Тэд бол яг тэнгэрээс заяатай гурван хүү нь юм.» Монголын нууц товчоонд тэнгэр язгууртай гэж онцолж хэлсэн байдаг. 

Одоогоор Хатагин овогтон Монгол улсын зүүн хэсэг болох Сүхбаатар, Дорнод аймгуудад олноор тархан суурьшсан байдаг ба мөн Хөвсгөл, Архангай, Завхан, Орхон аймагт цөөн тооны хатагин овогтнууд буй. Хатагин овгийн их наадам гэж болдог ба энэ баяр наадмыг Дорнод аймгийн Матад сумын нутгийн зөвлөлийн дарга, үндэсний номын сангийн захирал, доктор профессор, хатагин овогт Готовын Акимын санаачлагаар 2009 оны есдүгээр сарын 9-өөс эхлэн жил бүр уламжлал болгон хийж байгаа юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол овог аймаг
Хиад

**Хиад** (монгол: , галиг: kiyad) овог нь Монголын эртний овог, аймаг. Рашид ад-Диний бичсэн Судрын чуулган сурвалж бичгийн мэдээгээр Эргүнэ Гүнд зугтаж очсон Нукус, Киан гэх хоёр овгийн нэг юм. 12-р зуунд Хабул ханы үед нирун монгол угсааны боржигин овгоос салбарлан үүссэн ноёлох овог юм.

## Нэрний утга 
Монголоор Хиан гэдэг нь "Уулсаас буугч догшин түргэн хүчтэй их үер гэсэн утгатай. Хиад нар идэрхэг эрэмгий, эрс зоригтой учир энэ үг тэдний нэр болжээ. Кияд гэдэг нь Киян (хиан)-ы олон тоо юм" гэжээ. Дотоод, гадаадын олон түүхчид Хятадын түүхийн шастирт бичигдэж үлдсэн Хүннүгийн Хуянь (呼延) хэмээх сурвалжит овгийг Эргүнэ Гүнд зугтаж очсон Нукуз, Киан гэх хоёр овогтны нэр, Хамаг Монголын Хиад аймагтай холбож үздэг.

## Түүх 
Хиан овог нь 2000 гаруй жилийн өмнөх үйл хэрэгтэй холбогдож байгаа бөгөөд VIII зууны үеэр Хиад овгийн түрүү Бөртэ Чоно аймгийн олноо дагуулж Бурхан Халдунд нүүдэллэн иржээ. Бөртэ чонын 10-р үеийн ач нар болох Добу мэргэн, Дува сохорын үеэс хүн ам нь өсөж тус тусдаа овогтой болсон учир Хиад гэдэг нэрийдэл нэг үе хэрэглэгдэхээ больсон ч Хабул хааны үеэс уг овгийг дахин сэргээн **"Нирун Хиад"** гэж хэрэглэсэн. Хабул ханы үед үүссэн Нирун Хиад овгоос хэд хэдэн овог салбарлан үүссэн.

# Хабул хааны ууган хөвүүн Охинбархагийн хөвүүн Хутугт жүрхигээс **"Хиад жүрхин"** үүсч Жүрхин аймгийн ноёлох овог болсон.
# Бартан баатрын ууган хөвүүн Мэнгэтү хианы хөвүүн Чаншиудаас **"Хиад чаншиуд"** үүсч Баяуд аймгийн ноёлох овог болсон. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсыг байгуулж, Мэнгэтү хианы ач Үнгүр, Хөхө, Мүгэтү баатар нарыг мянганы ноёдоор томилсноос, Хөх ноёны хиадын мянгат нь баруун гарын түмэнд, Үнгүр буурчийн баяуд мянгат нь зүүн гарын түмэнд харьяалагдаж байв. Чингис хаан хүү Зүчидээ 4 мянганы ноёныг цэрэгтэй нь захируулсны дотор хиадын Хөхө ноёны хиад аймгийн 1 мянгат багтсан нь Монголын эзэнт гүрний үед хиад нэрээр Зүчийн улсын бүрэлдэхүүн багтах болсон.**, "Хиад Ясар"** зэрэг хэд хэдэн овог үүсч, хиад боржигин овгийн хаадад захирагдах болсон.

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол овог аймаг
Ангилал:Боржигин
Хорхой нүдтэн

## Хорхой нүдтэн
Хорхой нүдтэний нүд хортой, гар ээлтэй гэдэг. Дотоод сэтгэлийн бодлоо харцнаасаа сацрах туянд шингээн мэргэн сум мэт гэрлэн гүйдэл болгох увдистай хүмүүсийг хорхой нүдтэн гэсэн тайлбар бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хорчууд

**Хорчууд** бол Халх ястны эртний ховор овог бөгөөд зэр зэвсэг хийдэг, уран гартай, мэргэн ухаантай, дархан хүмүүс байсан гэдэг.

Зарим улс түмэн эрт дээр үеэс эртний монголчуудыг “хор”, ”хорчууд “ гэж нэрлэж байсан түүхтэй. МНТовчоонд хувь хүмүүсийн нэрс дотроос хамгийн их дурдагддаг нь “Хори” гэсэн нэр байдаг. Эртний еврей хэлээр “хори” гэдэг нь өнөө үеийн монгол хэлээр “мэргэд” гэсэн утгатай үг болно. “Татар” гэсэн нэр дундад перс хэлээр мөн ижил “мэргэд” болдог. 12-13-р зуунд Байгал нуур, Сэлэнгэ мөрнөөс Хянганы нурууны хооронд суурьшиж байсан мэргэд, хори-түмэд, татар гэх хөрш зэргэлдээ аймгуудын нэрс ижил утгатай.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Харидал

## Харидал
Манжийн ноёрхолын үед "Харидал жанжин бэйсийн хошуу" хэмээн нэрлэгдэж явсан байна. Гэтэл энэхүү "харидал" хэмээх нь "хари-тал" гэсэн 2 үг нэгэн хамсармал нэрийг үүсгэсэн шиг байна. Чингэхүл энэ нь хөвгүүн буюу эрчүүдийн тал гэсэн утгатай нэр болно. Учир нь тэрхүү "Харидал" овог нь Чингисийн угсааны хөвгүүдийн овог байсан байна. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хөхчин, Хөхнүүд

## Хөхчин, Хөхнүүд
Чингис хааны хөх тугийг удаан жил өргөсөн нэгэн бүлэг хүмүүсийг хөх тугтан гэдэг. Эднүүс хожим хөхнүүд овогтон болов гэсэн тайлбар бий.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Цагаанууд

## Цагаанууд
**Цагаанууд**ыг зарим газар цагаачид гэдэг. Эрдэмтэн А.Мостарт, Ж.Цэвээн нарын судалгаанаас үзвэл цагаанууд хэмээх овог нь өвөрлөгчдийн Ордос, Цахар болон Хори буриадуудын дунд байдаг цагаан овгийнхонтой нэг ижил. Цагаанууд өөрсдийгөө алтан ургийн цагаан ястай, тэнгэр язгууртай гэж үздэг. Тэд бусад овгийнхоны дотор нилээн хүндтэй байр эзэлдэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Хөшүүр

## Хөшүүр
**Хөшүүр** хамнигад байвгайг ичээнийх нь аманд хоёр нойтон сургаагаар зөрүүлэн хөшиж гарч ирэхэд нь саатуулж байха энэ агшинд нөгөө анчин нь аль ашигтай байрлалаас отож байгаад амийг нь алдалгүй буудаж агнадаг.......Хамниганы энэ овог баавгайн анд сайн бөгөөд гагцхүү хших аргаар агнадагт нь "хөшүүр" гэж нэрлэгдсэн байж болох юм хэмээн зарим судлаач тайлбарласан байдаг. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Шарайд

**Шарайд** гэж нэн эртний монгол аймгийн нэг бөгөөд баруун монгол, Сэлэнгийн буриадуудын дотор ийм овогтнууд олон бий. 1631 онд Монголоос нүүж очсон Сэлэнгийн буриадуудын дотор шарнууд овог байснаас гадна Халимагийн шар мэргэд, шар баргыс хэмээх овогтнуудыг цөмийг шарайд гэж үздэг. Шарайд овогтны өвөг дээдсийн онгон шүтээн нь нэг буга байгаад түүний нэрийг цээрлэх үүднээс хүндлэн эрхэмлэж шарайд гэх болосн хэмээн эрдэмтэд тайлбарлажээ. Энэ нэр нь монгол хэлний шар гэдэг үгээс үүсэлтэй юм. Оросын эрдэмтэн Г.Н.Румянцев хүй нэгдлийн үед хүн ард өөрийн онгоноо эрхэмлэн бишрэх үүднээс шарайд овогтны гол тотем нь хандгай байснаас тэр амьтнаас нэрлэхээс цээрлэн, тэрхүү хандгайнхаа зүсний шар өнгөөр нь шарайд гэх болсон гэжээ. Харин Цыдендамбаев шарайд овгийн нэг хэсэг нь нохой тотемчлохтой холбогдон шар нохойг өөрсдийн өвөг дээдсээ хэмээн үздэг гэжээ. Доктор Ч.Далай хүмүүсийн нүд нь шаравтар өнгөтэй байснаас шар нүдэнгүүд буюу шарнууд шарайд гэх болжээ гэж тайлбарласан байна.

## Түүх 
Шарайд овогтнуудын гарал үүсэл нь Чингис хааны өмнөх үеэс улбаатай бөгөөд тэд Их Монгол Улсын үед төрийн элч, цэргийн тагнуул, харуул зэрэг үүрэг хүлээж байсан талаар "Монголын нууц товчоо" зэрэг сурвалж бичигт тэмдэглэгдсэн байдаг. Зарим түүхчдийн таамаглалд үндэслэвэл Шарайд нь Боржигин язгуурын харьяа эсвэл холбоот овог байсан.
Шарайд нь Монгол угсааны эртний овог бөгөөд XIII зууны үеэс түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн. Энэ овог нь Чингис хааны үеийн төрийн алба, цэргийн бүтцэд чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан хэмээн түүхэн сурвалжуудад дурдагддаг.

## Угсаа гарал 
Шарайд овог нь төв болон зүүн Монголын нутагт амьдарч байсан бөгөөд тухайн үеийн хаадын засаглалд чухал нөлөө үзүүлж байжээ. Шарайд овгоос зарим баатар, элч нар төрөн гарсан гэж ярьдаг ч, нэр устай нь тэмдэглэгдсэн эх сурвалж ховор.

## Соёл, ёс заншил 
Шарайд овогтнуудын дунд уламжлалт мал аж ахуй, морин уралдаан, сурын харваа зэрэг нүүдэлчдийн соёл, ёс заншил гүн шингэсэн. Тэд овгийн түүхээ аман уламжлалаар дамжуулан хадгалсаар ирсэн бөгөөд өвөг дээдсийн нэр төрийг дээдлэн хүндэлдэг заншилтай.

## Орчин үе 
Орчин үед Шарайд овгийн удамтнууд Монгол Улсын зүүн бүсийн Хэнтий, Сүхбаатар, Дорнод зэрэг аймгуудад амьдарч байна. Овгийн зарим төлөөлөл Монголын нийгмийн салбар бүрт оролцож, түүх, соёлоо хадгалан өвлүүлж буй нь онцлогтой.

## Алдартнууд 
*Шарайн Мянгат

## Эх сурвалж 
*Монголын нууц товчоо
*Монгол угсаатны түүхийн судалгаанууд
*Аман түүх, нутгийн уламжлал
*Монголын түүхчдийн нийтлэл, ном зохиолууд

Ангилал:Монгол овог аймаг
Шандивууд

Шандивууд - Аман мэдээгээр нэг ах дүүсийн арваад хүн байгаад цөм нас барж, ганцхан гэлэн үлдээд, тэр гэлэн нь Гөлгөд сумын нэг айлаас хүү өргөж авчээ. Тэр хүү хожим арван хүүхэдтэй болж тэднийг шандивууд гэсэн нь угтаа хандиваар бүтсэн овгийнхон гэсэн санааг илтгэжээ. Дөрвөдийн нутгийн аялгуунд шандив гэдэг үг нь "хандив", "нэмэр" гэсэн утгатай аж. Хандивлаж ирсэн хүний уг ясныхан хэмээх утгаар нэрлэгдсэн байна. 

Ангилал:Монгол овог аймаг
Шаргууд

## Шаргууд
**Шаргууд** гэдэг овгийнхон өөрсдийгөө нутга нутагт Шарайд, Шаргай, Шаргууд, Шарга гэхчилэн янз янзаар нэрлэдэг. Баруун хязгаарын Увс, Ховдын зарим суманд Шаргууд, шаргайхан гэж өөрсдийгөө нэрлэдэг хүмүүс ч бий. Эд бол цөм нэг овгийнхон. Энэ овгийн нэр угтаа Хори Буриадын Шарайд, Халимагийн Шарад гэдгээс гаралта. Анх Мухар Шарга хэмээх 9 хүүтэй хүнээс угсаалж салбарласан гэдэг аман домогтой. Уг хүн шар царайтай, дайн тулаанд өрөөсөн хуруугаа тас харвуулснаас мухар нэр авсан гэлцдэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Шүүлэнхэн

Дорнод Хэнтийн зарим сум Хөвсгөлийн Дархад ястны дунд цөөн тоогоор тааралдана. 1727-1728 онуудад Хиагтын зургаан модны Бураа гэдэг газар Савва Рагузинский, Халхын Сэцэн хан хоёр уулзан хилийн асуудал хэлэлцэж хилийн албанд сайн ажилласан буриад хамниган нарт Шүүлэнгэ, Зайсан, Тайш гэсэн зэрэг олгож байжээ. Өөрөөр хэлбэл эрхлэх ажлаараа нэрлэгдсэн овог юм. Халхын хаад ноёд ч харьяат ард олноосоо албар гувчуур хурааж хүй сангаа бэхжүүлэх явцдаа зайсан, дэмд, шүүлэнгэ гэдэг тусгай нэр цолтой сан эрхлэгчид бий болгосон нь хожим овог болон тэмдэглэгдсэн бололтой гэж зарим судлаачид үздэг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Домог үлгэр

Домог үлгэр гэдэг нь тус тусдаа утга илэрхийлэгдэх бөгөөд ерөнхийд нь тодорхойлбол тухайн үед болсон үйл явдлыг ам дамнан уран яруу хэллэгтэй мөн үйл явдлын дүрслэлийг нилээд их хэтрүүлэгтэйгээр илэрхийлэхийг хэлнэ. Домог гэдэг нь эрт дээр үед болсон тухайн үйл явдлыг илэрхийлэх бөгөөд үнэний улбаатай байдаг. Дээр хэлсэнчлэн дүрслэлийн хувьд хэтрүүлэгтэй байдаг болно. Харин үлгэр гэдэг нь хэн нэгэн хүн зохиосон ба эзэн холбогдогч нь тодорхойгүй он удаан жил ам дамжин яригдсан аман яриаг хэлнэ.

ангилал:Түүх домог
Priority Inversion

Давуу эрхийн өөрчлөлт нь бага давуу эрхтэй thread хаалтыг тогтоосноор өндөр давуу эрхтэй thread нь хашигдах үзэгдлийг давуу эрхийн өөрчлөлт (priority inversion) гэнэ.давуу эрх удамшуулахад (priority inheritance protocol)- протоколыг ашигладаг. Уг протокол нь бага давуу эрх бүхий thread нь өндөр давуу эрхтэй thread-ийн давуу эрхийг удамшиж авдаг. Харин хаалтыг сулласны дараа тухайн thread өөрийн хуучин буюу бага давуу эрхийг буцааж авдаг.
Дуу намсгагч болон критик мужид их давуу эрхтэй удамшилаар энэхүү байдлыг хэвийн болгож давуу эрхтэй thread-ийг чөлөөлнө. Windows Mobile нь бага давуу эрхтэй thread-ийг давуу эрхтэй thread рүү удамшуулах мөн нөөцийг дуустал давуу эрхтэй thread-ийг ачааллах боломжтой болгодог. Давуу эрхтэй удамшил нь өөрөөсөө ямар нэг дохио өгдөггүй. Учир нь өөрчлөгдсөн thread-ийг зогсоохын тулд тодорхой хэмжээний цаг хугацаа шаардагдахаас гадна kernel-ийн хяналтаас гарч OEM нь хуваарилагдсан процесийн дагуу ажилладаггүй. Идэвхитэй үеийн гүйцэтгэлийг баталгаажуулахын тулд OEM –ийг давуу эрхтэй хувилбар бий болохгүй нөхцөлөөр хангах хэрэгтэй. Систем нь давуу эрхтэй удамшилгүйгээр бага давуу эрхтэй thread болдгийг жишээгээр харуулбал аппликейшн нь   3 thread-тэй гэж тооцвол
        Thread 1 – Их давуу эрхтэй
        Thread 2 -  Дундаж давуу эрхтэй
        Thread 3 – Бага давуу эрхтэй
Thread 1 болон thread 2 жишээний эхэнд блоклогдсон эсвэл идэвхигүй байдалд байдаг. Thread 3 критик мужид идэвхитэй, уншиж байдаг.  
Яг тэр үед thread 2 нь уншиж эхлэх бөгөөд thread 3-аас түрүүлж байрлалаа эзэлсэн байдаг.  Учир нь thread 2 нь өндөр давуу эрхтэй байдаг.  Тэгээд thread 3 нь өөрийнхөө критик муждаа үргэлжлүүлэн уншдаг.
 Үүний дараагаар thread 1 нь байрлалаа эзэлдэг.  Ингээд thread 3 нь өөрийн критик мужид ороход  thread 1 нь оролдлого хийх боловч энэ нь  өөр thread-ээр дүүрсэн байдаг тул thread 1 блоклогдож, критик мужид хүлээлтийн горим үүсдэг.  
Энэ үед thread 2 нь thread 1 болон 3- аас илүү давуу эрхтэй учир түрүүлж уншиж эхлэх бөгөөд thread 2 уншигдаж байгаа, thread 3 нь хэзээ ч чөлөөлөгдөхгүй  тул thread 1 нь хүлээлтийн горимд байдаг. 
Ийм учраас, системд  их давуу эрхтэй  thread, ачаалагдаж байгаа thread-үүдээс бага давуу эрхтэй thread- үүд хүлээлтийн горимд шилжддэг байна. 
Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхэд, Windows Mobile нь эхний түвшинд нь удамшлын давуу эрхийг зөвшөөрдөг.
Түрүүчийн жишээнд, thread 3-ийг ачаалагдаж байхад thread 1 нь хүлээлтийн горимд, блоклогдсон байдаг бол, Windows Mobile-ийг ашигласнаар thread 3 нь thread 1- тэй нөөцөө хуваалцаж ашигладаг.   
Thread 3- ын нөөцийг хуваалцсаны дараагаар, Windows Mobile нь thread 1-ийг ачаалагдаж байхад  Thread 3-д  анхны давуу эрхийг сэргээж өгдөг. 
Хэдийгээр thread 3 нь обьект-г чөлөөлөхөд, бусад thread, X -ийг хүлээн  блоклогдсон байх боловч, Windows Mobile нь бага давуу эрхтэй  thread  X-д илүү давуу эрх олж авахыг дэмжддэггүй. 
If the priority of a thread is inverted, the thread receives a fresh quantum, or slice, of execution time when its priority is no longer inverted.
Хэрвээ thread-ын давуу эрх нь өөрчлөгсөн байвал thread  нь шинээр  гүйцэтгэлийн хугацаа болон квантыг хүлээн авдаг.
Ангилал:Програмын алдаа
Цонгол

## Цонгол
Энэ нэрийг солоон гэдэг үгтэй холбож үзэж болно. **Чонос**, **Чонод** энэ овог бол маш эртний монгол овог. Бүүр Рашид-ад-Диний "Судрын чуулганд" тэмдэглэсэн бөгөөд тэр цагт монгол түрэг хоёрын хямрал тэмцэлдээн үүсч байхад монголд байсан овог юм. Ийм овогтны онгон шүтээн нь чоно байснаас чинос гэдэг овог үүсчээ. Буриадад чино, халимагт чинос, баядын дотор чонос гэж нэртэй энэ овгийнхны эртний шүтээн нь чоно буюу хээрийн бөрт, тэнгэрийн нохой байв гэж эрдэмтэд тайлбарлажээ.

Ангилал:Монгол овог
Ангилал:Монгол аймаг
Ангилал:Монгол үндэстэн
Ангилал:Монгол угсаатан
Густав Малер

**Густав Малер** ()(1860-1911) Чех-Австрийн хөгжмийн зохиолч, удирдаач нэгэн. Тэрээр тухайн үеийн романтик төрөлдөө сүүлийн нэрт хөгжмийн зохиолчдын нэг байсан. Тэрээр арав гаруй симфони, нэлээд хэдэн дагалдах найрал дууны цуглуулага зохиосон ба дуусаж амжаагүй нэлээд хэдэн бүтээлтэй. Тэрээр Германы ардын дуунд ихээхэн сонирхолтой байсан ба энэхүү дууг симфонитой найрал дуунд хэрэглэх арга замыг нээсэн.  Түүний "Дас лайд вон дер эрде" нь симфонийн төрөл зүйлийг нэгтгэсэн шилдэг бүтээлүүдийн нэг юм. Венийн дуурийг нэрд гарахад нөлөөлсөн гол хүмүүсийн нэг нь юм.

## Бага нас
Густав Малер 1860-7-7-нд нэгэн еврей гэр бүлд хоёр дахь хүү болон төржээ. 1860 оны намар тэдний гэр бүл Иглауд шилжин ирж, тэндээ эцэг нь  архины үйлдвэр эзэмшиж  басхүү зугаа цэнгээий газар ажиллуулан өөрийн  бизнесийг өргөжүүлэхийн тулд асар их хөдөлмөрлөдөг байжээ. Чухам тэр л газар залуу хүү ардын дуу, цэргийн дуунууд болон маш олон төрлийн дуу, хөгжмийг сонсдог байж. Улмаар тэрээр төгөлдөр хуур тоглож сурч, хүмүүст түүнийгээ толилуулж эхэлсэн бөгөөд 1870 оны үеэс л хөгжим зохиох болсон юм.

Хөгжим зохиох төгөлдөр хуур тоглох зэргээс хэсэг хугацаанд хөндийрч 1875 онд Венийн Консерватори руу суралцахаар явсан. Тэнд улс төр, гүн ухаан ихэд сонирхож судласан байна. Тэгээд тэр багшилж мөнгө олохын хажуугаар хөгжмөө үргэлжлүүлэн бичихээр шийдэж байжээ.


Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч
Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Удирдаач
Ангилал:Дуурийн театрын захирал
Ангилал:Дуурийн найруулагч
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Австрийн хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Венийн хөгжимчин
Ангилал:Венийн хөгжим ба жүжиглэх урлагийн их сургуулийн төгсөгч
Малер
Ангилал:1860 онд төрсөн
Ангилал:1911 онд өнгөрсөн
ACID

**ACID** (*Atomicity*-Нийцтэй, *Consistency*-Дараалсан, *Isolation*-Тусгай, *Durability*-ажиллах хугацаа) гэдэг нь компьютерийн шинжлэх ухаанд өгөгдлийн баазын шилжүүлэгүүдийн найдвартай боловсрогдох баталгаа тэдгээрийн шинж чанарыг агуулдаг. ACID нь шилжүүлэгийн нэг төрөл ба өгөгдлийн сангийн шилжүүлэг, техник хангамжийн шилжүүлэг амжилттай болох эсвэл бүхэлдээ амжилтгүй болох тохиолдол юм.
Дутагдалтай хэсгүүд () нэгэн цул (atomically) байдлаар ажилладаг бөгөөд тэдгээрийг баталгаатай гэж үздэггүй. Хэрэв хоёр ciritical section зэрэг ажиллаж байгаа үед үр дүн адилхан дараагийн үр дүнгийн дараалал мэдэгдэхгүй. Энэ шинж чанарыг маш олон хэрэглээ болон нөхцөл байдалд хэрэглэдэг. Critical section (Дутагдалтай хэсэг) бол гүйцэтгэсэн эсвэл юу ч гүйцэтгээгүй гэсэн ганц л логикоор ажилладаг. Жишээлбэл нэгэн дансанд орлого орсон нөгөөгөөс нь зээл авсан үнэн хэрэгтээ үүний үндэс нь орлого орсон зээл авсан эсвэл ямар ч үйлдэл хийгээгүй эдгээр тохиолдлуудын зохицол юм.

Ангилал:Өгөгдлийн сангийн онол
Ангилал:Товчилсон үг
Хөтөчнарын район

Энгийнээр бичихэд **Хөтөчнар**, гүйцэд бичвэл **Хөтөчнарын район** (, ) — Оросын Холбооны Улс (ОХУ)-ын Халимаг орон (БНХалУ)-ы харьяат, Хөтөчнар хэмээх төв сууринтай район (орчуулвал нутаг, жишвэл хошуу).

## Түүх
Энд урьд үед байсан Сарпын улс гэх нутгийг 1938 онд Хөтөчнарын улс болгон өөрчлөв. 1943 оноос *Приозёрный район* («нуурын ойр шадар буй нутаг») гэдэг нэртэй болж олон жилийг үдээд 1990 онд өнөөгийн Халимаг орон байгуулагдах болоход оросоор *Кетченеровский район*, халимагаар *Көтчнрә район* гэх «хөтөч нарын нутаг» гэсэн нэрээ сэргээн авчээ.

## Засаг захиргааны хуваарь
6,548 км² (4-р том) газар нутагтай. Гашуунбургаст, Хөххудаг, Гөхөлт, Тугтан зэрэг нэр бүхий есөн сэлээн (халимагаар селән, оросоор сельское муниципальное образование, монголчловол «хөдөө нутаг», «сум») болж хуваагддаг. 23 суурин газартай.

## Хүн ам 
2010 онд 10,622 хүн (10-р олон) оршин сууж байсан. Үүнээс 3,908 нь Элстээс дорно-умар зүгт 117 км зайнд байгаа районы төв буюу Хөтөчнар суурин (аль эсвэл балгас)-д амьдардаг. 

## Баримтын холбоос
Ангилал:Халимаг орны район
Байшинтайн район

**Байшинтайн район** (Городовиковский район, хуучин цагт **Их дөрвөдийн улс** гэх нутаг байв) — Орос улс (ОХУ)-ын Халимаг орон (БНХалУ)-ы өрнөд үзүүрийн район (хошуу).

Байншинтайн район 1099 км² талбай бүхий газар, 16479 хүнтэй. Засаг захиргааны төв Байшинтай хотод районы хүн амын 60% оршин суудаг. Районы төв орны нийслэл Элстээс 251 км зайтай. Өдгөө 1 хот нутаг (Байшинтай), 6 хөдөө нутаг (сум)-д хувагдаж байгаа. Сумдын дотор орос, монгол нэртэй олон сэлээн (селән - суурин) бий.

Зураг:Xurulzankavy.jpg
Зураг:AmurS.jpg
Зураг:Location of Gorodovikovsky District (Kalmykia).svg

## Энд төрсөн
* Чонын Ефим (1887–1927) — төр нийгмийн зүтгэлтэн, түүхч
* Амарсанаагийн Антон (1888–1938) — төр нийгмийн зүтгэлтэн, зохиолч
* Жамбын Бямба ( 1914–1986) — зохиолч

## Лавлах бичиг
Ангилал:Халимаг орны район
Лааганы район

**Лааганы район** (орос хэл бичгээр *Лаганский район*, халимаг аялгуу бичгээр *Лаганя район*) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улс (БНХалУ)-ын район (монголчловол хошуу гэх юмуу аль эсвэл аймаг гэнэ).

Ангилал:Халимаг орны район
Приютнийн район

**Приютнийн район** (, ) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улс (БНХалУ)-ын район. Халимаг Ойрд аялгаар Әмтә Нур буюу Амттай нуур гэсэн утгагтай.

Ангилал:Халимаг орны район
Ихбууралын район

**Ихбуурлын район** (орос хэл бичгээр *Ики-Бурульский район*, халимаг аялгаар *Ик Буурла район*) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улс (БНХалУ)-ын район (монголчловол хошуу гэх юмуу аль эсвэл аймаг гэнэ).
6,363 км² (5-р том) газар нутагт нь 2010 онд 11,424 хүн (9-р олон) оршин сууж байсан. Үүнээс 4,055 нь Элстээс дорно өмнө зүгт 66 км зайнд байгаа районы төв буюу Ихбуурал суурин (аль эсвэл балгас)-д амьдардаг. ЗСБНХОУ-ын Дээд Зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн тогтоолоор 1965 онд байгуулагдсан. Эдийн засгийн үндэс чулуу, хайрга олборлолт байжээ.

## Засаг захиргааны хуваарь
Багабуурал, Ихбуурал, Хөвүүд, Уртсалаа, Чулуунхамар зэрэг 13 сэлээн (халимагаар селән, оросоор сельское муниципальное образование, монголчловол «хөдөө нутаг», «сум») болж хуваагддаг. 30 суурин газартай.

## Баримтын холбоос
Ангилал:Халимаг орны район
Сарпын район

**Сарп**, гүйцэд хэлвэл **Сарпын район** (орос дүрмээр Сарпинский район, халимаг дүрмээр Сарпан район) — Оросын Холбооны Улсын Халимаг Улсын район (хошуу эсвэл аймаг шиг нэгж).
## Засаг захиргааны төв
* Садовое суурин

## Зураг

Зураг:Location of Sarpinsky District (Kalmykia).svg

Ангилал:Халимаг орны район
Харгазарын район

thumb|250px|
**Харгазар**, гүйцэд хэлвэл **Харгазарын район** (орос хэлээр Черноземельский район, халимаг дүрмээр Хар Һазра район) — Оросын Холбооны Улсын Халимаг Улсын район (хошуу,аймаг шиг нэгж). 14192 км² нутаг дэвсгэр, 12849 оршин суугчтай. Халимаг ястан хүн амын 58.6%-г бүрдүүлнэ.
## Зарим суурин
Ангилал:Халимаг орны район
Spinlock

**Эргэх түгжээ** (**spinlock**) гэдэг нь хэрэв түгжээ яг тэр дор ашиглахад бэлэн биш бол CPU-г дахин дахин ямар нэгэн тасралтгүйгээр оролдон эргэх харилцан үгүйсгэлцэхүйг (mutex) хэлнэ. (mutex - mutually exclusive. Энэ нь зэрэг ажиллах (concurrent) програмчлалын үед хуваалцах ёсгүй эх үүсвэрийг зэрэг ашиглалгүйгээр ажиллах алгоритмд хэрэглэгддэг ойлголт юм) CPU түгжээг авахаас нааш өөр ямар нэгэн ажил хийхгүй. CPU-нууд дээр олон хэрэглэгчийн (userland) процессийг зэрэг ажиллахыг зөвшөөрөх ба тухайн агшинд зөвхөн нэг CPU кернелд байхыг зөвшөөрдөг. Энэ нь кернел уруу орох оролтыг хамгаалсан “mplock” буюу эргэх түгжээ юм. Хэрэглэгчийн тал дээр ихэвчлэн ажилладаг, ихэвчлэн тооцоолох үйлдэл хийдэг ажлууд дээр сайн ажилладаг боловч оролт/гаралт (I/O), сүлжээ, болон кернелийн бусад үйлчилгээнүүдийг ачаалалтай ашиглаж ажилладаг ажлууд дээр маш муу ажилладаг юм. Зарим үйлдлийн системд эргэх түгжээ буюу spinlock байхгүй болсон. Түүний оронд өөрийн синхрончлол болон олон процессорын аюулгүй байдлыг хангах кернелийн янз бүрийн үйлчилгээнүүдийг зөвшөөрдөг түгжих болон синхрончлолын хялбаршмалууд байгаа. Олон процессууд кернелд зэрэг байрлах нь зөвшөөрөгдсөн. Унтах түгжээ (sleep lock) гэдэг нь хэрэв түгжээ яг тэр дор ашиглахад бэлэн биш бол одоо ажиллаж байгаа thread/процесс (thread/process)-ийг унталтын байдалд оруулна. Түгжээг эзэмшигч түгжээг сулласны дараа thread сэргэн ажиллана. Энэ хугацаанд CPU бусад thread-үүдийг ажиллуулан завгүй байна. Хуваалцан үгүйсгэлцэхүй (SX or shared-exclusive) түгжээ нь олон thread-үүдийг зэрэг унших төлөвт барьж зөвхөн нэг thread-ийг бичих төлөвт байлгадаг унтах түгжээ юм. Унших ба бичих гэдэг нь түгжээгээр хамгаалагдсан эх үүсвэрүүд дээр хийгдэх үйлдлүүд юм. Блок хийх (blocking) гэдэг нь унтах гэдэгтэй адил утгатай. Thread нь блок хийгдэх үед өөрийгөө хуваарилагчийн (scheduler) унтах дараалалд хийх ба түгжээ суллах гэх мэт үйл явдлаар сэргэтлээ тэнд байрлана. Тоолох семафорууд бас байна. Эдгээр нь унтах түгжээнүүд бөгөөд тодорхой тооны thread-үүд түгжээг зэрэг барихыг зөвшөөрнө. 

## Эх сурвалж
* Operating System Concepts 7th edition

Ангилал:Зэрэгцээ тооцоолол
Колоничлол

**Колончлол** нь нэг улс гүрэн өөр бусад ороныг (муж,улс) удирдлагандаа авч  хяналтандаа байлгахыг хэлнэ. Ихэвчлэн хүчирхэг хөрөнгөтөй улс орон жижиг ядуу буурай улс орны удирдлагыг гартаа авдаг. Заримдаа  империализм гэдэг үг нь колончлол гэдэгтэй хамааралтай хэрэглэгддэг.

1700-1800 онд Британи, Франц, Нидерланд , Испани зэрэг хүчирхэг баян улсууд африк тив, өмнөд америк зэрэг газруудад колони бий болгожээ.

Зарим улс орон өөрийн эзэмшил нутагаа колониор өргөсгөж  иргэдээ шинэ газар суурьшуулахад чиглэдэг.
Тухайн нутаг дэвсгэр дээр нутгийн уугуул иргэдийг цэрэг зэвсгийн хүчээр түрэмгийлэн чөлөөлүүлдэг.  

Ангилал:Олон улсын харилцаа
Оптик хүч

**Оптик хүч** — тэнхлэг-симметр линз эсвэл ийм линзүүдээс тогтсон, төвлөсөн (линзүүдийн төвүүд нэг шулуунд орших ба тэдгээрийн босоо тэнхлэг энэ шулуунтай перпендикуляр) оптик системийн гэрлийг хугалах шинж чанарыг харуулсан хэмжигдэхүүн. 
Оптик хүчийг диоптроор (СИ системийн нэгж) илэрхийлнэ: 1 дптр=1 м-1 буюу 1 дптр=1/м.

Оптик хүч нь линз эсвэл линзийн системийн фокусын зайтай эсрэг хамааралтай:

:\ D=\frac{n_0}{f},

үүнд: f — фокусын зай, n_0\! - гадна орчны хугарлын илтгэгч.

Оптик хүч нь цуглуулагч системийн хувьд эерэг, сарниулагч системийн хувьд сөрөг байна.

D_1 ба D_2 оптик хүчнүүдтэй хоёр линзээс тогтох, агаарт орших оптик системийн хүч дараах томъёогоор тодорхойлогдоно:

:D=D_1+D_2-dD_1D_2,

үүнд: d — эхний линзийн арын үндсэн гадаргуу ба хоёрдугаар линзийн урд үндсэн гадаргуу хоёрын хоорондох зай. Нимгэн линзийн хувьд d нь, линз хоорондын зайтай тэнцэнэ.

Оптик хүчийг ихэвчлэн офтальмологт, нүдний шилийг ангилах ба цацрагийн траекторыг хялбараар тодорхойлоход хэрэглэдэг.

Оптик хүчийг хэмжихэд диоптриметрыг (оптик хүчийг хэмждэг багаж) ашигладаг ба түүгээр мөн астигматик ба контакт линзүүдийг хэмжиж болдог.
Ангилал:Оптик
Виликтон Баранников

**Виликтон Баранников** () — 1964 оны зуны олимпын боксын тэмцээний 60 кг жингийн мөнгөн медальт, 1965 оны ЕАШТ-ий алтан медальт Зөвлөлтийн буриад боксчин.

Ангилал:Боксын европын аварга
Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:ЗХУ-ын боксчин
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Улаан-Үдийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Чан На-ра

**Чан На-ра** (Монголд анх **Жан Нара** гэж танигдсан, солонгосоор 장나라 - чанг-на-ра, англи латинд Jang Na-ra) — Өмнөд Солонгос улсын жүжигчин, дуучин.

## Гадаад холбоос
* Кино урлагийн цахим сан: Чан На-ра (англ.)

Ангилал:Дуучин-дуу зохиогч
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Их Могол Улс

thumb|right|200px

**Их Могол Улс** нь 1526-1857 оны хооронд Энэтхэгт оршиж байсан улс юм.

## Түүх
1526 онд Төмөрийн угсааны Бабур Дели хотыг эзэлснээр Делийн султант улс мөхөж, Их Могол Улс байгуулагдав.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Азийн түүхэн улс
Ангилал:Энэтхэгийн түүхэн улс
Ангилал:Өмнөд Азийн түүх
Ангилал:Энэтхэгийн ислам
Ангилал:1526 онд байгуулагдсан
Ангилал:1858 онд татан буугдсан
Асфер линз

.'']]
**Асфер** ( - үгүйсгэлийг илтгэх угтвар,  - бөмбөг) линз - нэг эсвэл хоёр тал нь хоёулаа сфер бус гадаргуутай.

Оптикт ашигладаг асфер гадаргууг хоёр үндсэн бүлэгт хувааж болно: 
# симметрийн тэнхлэгтэй гадаргуу; 
# хоёр симметрийн хавтгайтай эсвэл симметргүй гадаргуу.

Ангилал:Линз
Ангилал:Оптикийн эд ангийн физикийн зарчим
Ангилал:Оптик шил
1984 он

**1984 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун наян дөрөвдүгээр он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1984-р он, жил.

## Энэ онд төрөгсөд 
* 12 сарын 22 —  Шведийн дуучин, хөгжмийн продюсер, дижей Basshunter


#
1983 он

**1983 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун наян гуравдугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1983-р он, жил.


#
1982 он

**1982 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун наян хоёрдугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1982-р он, жил.


#
Им Чан-жон

150px|left|
**Им Чан-жон** (; 1973 онд төрсөн) — Өмнө Солонгосын **жүжигчин**, **дуучин**.

## Намтар 
Им Чан-жон 1990 оноос кинонд тоглох болсон. 1997 оны «Цохилт» кинонд бүтээсэн туслах дүрээрээ *Алтан хонх, KBS, Пэгсан* зэрэг гол шагналуудаас шилдэг гэсэн тодотгол хүртсэн. 1998-2001 онуудад түүний дуучны амжилт сайн байж шилдэг 10-ын тоонд багтаж байв. 

2003 оны «Секс бол юу ч биш» киноны дүр олонд таалагдсан. 2007 оны «Скаут» кино мөн амжилттай байжээ. 2006 онд гольфчинтой гэрлэж 2013 онд салсан. 3 хүүхэдтэй.

## Гадаад холбоос
* *hancinema.net* — Им Чан-жон

Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
1979 он

**1979 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун далан есдүгээр он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1979-р он, жил.
## Энэ онд болсон үйл явдлууд 
## Төрсөн хүн 
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1979 онд төрсөн*1977 төрсөн

## Энэ онд нас барагсад 

#
1977 он

**1977 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун далан долоодугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1977-р он, ердийн жил.


#
1976 он

**1976 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун далан зургаадугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1976-р он, Луу жил.

## Үйл явдал 
* 7 сарын 17 — Монреалийн олимп эхэлсэн.

## Төрсөн хүн 
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1976 онд төрөгсөд*
* 3 сарын 12 — Хятадын жүжигчин Жао Вэй
* 4 сарын 16 — Тайванийн жүжигчин Шү Чи
* 5 сарын 19 — Америкийн сагсан бөмбөгч Кэвин Гарнетт
* 9 сарын 26 — Германы хөл бөмбөгч Михаэль Баллак
* 10 сарын 5 — Өмнө Солонгосын жүжигчин Сун Сын-хонь

## Нас барсан хүн 
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1976 онд нас барагсад*
* 11 сарын 12 — Зөвлөлтийн зохион бүтээгч Михаил Гуревич


#
Кейли Куоко

**Кейли Куоко** (англиар Kaley Cuoco, орос кириллд Кейли Куоко) — АНУ-ын инээдмийн киноны жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Kaley_Cuoco_-_July_2008.jpg|2008
Зураг:Kaley Cuoco Comic-Con 2012.jpg|2012

## Гадаад холбоос
*Кино урлагийн цахим сан: Кейли Куоко (англ.)

Ангилал:1985 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Америкчууд
Dynamic Loading

Програм болон бүх процес дахь өгөгдлүүд нь физик санах ойд гүйцэтгэгдэж байх ёстой. Процесын  хэмжээ нь физик санах ойн хэмжээгээр хязгаарлагддаг бөгөөд, бид том хэмжээний санах ойн ашиглалтыг гаргаж авахад  динамик ачаалалтыг хэрэглэнэ. Динамик ачаалалтыг хэрэглэсэнээр хэвшүүлэлтийг дуудахаас нааш ачаалагдахгүй. Бүх хэвшүүлэлтүүд нь ачаалах форматтай дискэнд байрлана. Үндсэн програм санах ойд ачаалагдаж CPU гүйцэтгэнэ. Нэг хэвшүүлэлт нь өөр хэвшүүлэлтэд хэрэгтэй болвол дуудагдаж буй хэвшүүлэлт нь эхэлж шалгагдана, үгүй бол бусад хэвшүүлэлт нь ачаалагдсан байна. Динамик ачаалалтын давуу тал нь ашиглаагүй байгаа хэвшүүлэлтийг хэзээ ч ачаалдаггүйд оршино. Энэ арга нь их хэмжээний кодыг хянахад (алдааны хэвшүүлэлт) ашигтай. 
Динамик ачаалалт нь үйлдлийн системээс нэмэлт үйлчилгээ шаарддаггүй. Үйлдлийн систем нь програмистуудад тус болдог ч хэдий ч динамик ачаалалтыг хэрэгжүүлэхэд хэвшүүлэлтийн сангаар хангадаг.

Ангилал:Үйлдлийн системийн онол
Ангилал:Программын сан
Буцсан шилжилт

## Шилжилт(transaction)
Ганц логик функц хэрэгжүүлэх командуудын(instrruction) бүрдэлийг шилжүүлэг(transaction) гэдэг. Процесс шилжүүлэлтийн диилэнх асуудалууд нь  компьютерийн систем дотор гэмтэл гарах болно.
Шилжилтийг бид дискэн дээр байрлах файл буюу хандалтууд болон янз бүрийн өгөгдлийн шинэчлэлт  програм байгууламж гэж ойлгож болно. Энгийнээр хэлэхэд шилжилт нь уншиж бичих  үйлдлийн дарааллалыг баталгаажуулах эсвэл таслах үйлдэлээр дуусгадаг юм. Баталгаажсан үйлдэл нь шилжилт өөрийн хэрэгжүүлэлтээ амжилттай дуусгахыг илэрхийлдэг, харин таслах үйлдэл  логик алдаа болон системийн саатал зэрэг шалтгаанаар шилжилт энгийн хэрэгжилтээсээ дуусахыг  илэрхийлнэ.  
## Тасалдсан шилжилт(aborted transaction)
Хэрэв дууссан шилжилт өөрийн хэрэгжилтээ амжилтай болгосон бол баталгаажсан эсрэг тохиолдолд тасалдсан. Тасалдсан/Aborted/ шилжилт нь хандсан өгөгдлөө сайжруулах боломжтой. Хэрэв шилжилт нь дангаараа хэрэгжсэн бол өгөгдлийн муж нь ижилхэн байх ёсгүй. Тиймээс цул нь хариуцдаг, тасалдсан шилжилт өгөгдлийн мужид ямар ч үр дүнгүй аль хэдийнээ өөрчилсөн байдаг.
## Буцаасан шилжилт(rolled back transaction)
Тиймээс тасалдлийн шилжилтээр хандсан өгөгдлийн муж нь шилжилт хэрэгжиж эхлэх хүртэл сэргээгдэх шаардлагатай болдог. Бид үүнийг шилжилт буцаасан(эргүүлэх)/Rolled back/ гэж нэрлэдэг. Энэ нь системд уг тодотголыг хангах үүрэг даалгаварын нэг хэсэг юм.   
Систем хэрхэн цөмийг хангахийг төсөөлөхөд, эхэлж шилжилтээр хандсан янз бүрийн өгөгдлүүд хадгалахад зориулагдсан төхөөрөмжүүдийн тодруулгуудыг илэрхийлэх хэрэгтэй. Хадгалах олон төрлийн арга хэрэгслүүд нь өөрийн хурд, багтаамж болон алдааны уян хатан чанар зэргээрээ өвөрмөц.

Ангилал:Компьютер
Женнифер Лоуренс

**Женнифер Лоуренс** (англиар Jennifer Shrader Lawrence, орос кириллд Дженнифер Лоуренс) — Оскарын шагналаас оны шилдэг эмэгтэй жүжигчин (2012) алдрыг 22 настайдаа хүртэж амжсан АНУ-ын жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Jennifer Lawrence at the 83rd Academy Awards crop.jpg|2011
Зураг:Jennifer Lawrence TIFF 2, 2012.jpg|2012

## Гадаад холбоос
*Кино урлагийн цахим сан: Женнифер Лоуренс (англ.)

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:АНУ-ын дуучин
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1990 онд төрсөн
Сандра Буллок

**Сандра Буллок** (англиар Sandra Bullock, орос кириллд Сандра Буллок) — 1990-ээд оноос алдрын оргилд гарч, Оскарын шагналаас оны шилдэг эмэгтэй жүжигчин (2009) шан хүртсэн, 1964 онд төрсөн АНУ-ын жүжигчин.

## Зураг

Зураг:Sandra Bullock Cannes.jpg|1996
Зураг:Sandra Bullocks Star on the Hollywood Walk of Fame.JPG
Зураг:Sandra Bullock 2011 AA.jpg|2011

## Гадаад холбоос
*Кино урлагийн цахим сан: Сандра Буллок (англ.)

Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Америкчууд
Марион Котийяр

**Марион Котийяр** (‎) — Франц хэлээр жүжиглэсэн боловч Оскарын шагналаас оны шилдэг эмэгтэй жүжигчин (2010) алдрыг хүртсэн цор ганц жүжигчин гэгдэх Францын жүжигчин. 

## Зураг

Зураг:Marion Cotillard Studio Harcourt 1999 (without signature).jpg|1999
Зураг:Marion Cotillard (July 2009) 1.jpg|2009
Зураг:Marion Cotillard Cannes 2015.jpg|2015
Зураг:Marion Cotillard Cannes 2015 2.jpg|2015
Зураг:Marion Cotillard Cannes 2016.jpg|2016
Зураг:Marion Cotillard Cannes 2016 2.jpg|2016

## Гадаад холбоос
*Кино урлагийн цахим сан: Марион Котийяр (англ.)

Ангилал:Францын жүжигчин
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:Сезар шагналтан
Ангилал:Чехийн Арслан шагналтан
Ангилал:Европын кино академийн шагналтан
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан (офицер)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь)
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Натали Портман

**Натали Портман** (англиар Natalie Portman, орос кириллд Натали Портман, төрсөн нэр нь **Натали Хершлаг**, еврейгээр נטלי הרשלג‎) — Оскарын шагналаас оны шилдэг эмэгтэй жүжигчин (2010) алдрыг хүртэж амжсан жүжигчин, Израил улсад төрсөн. Айлын ганц хүүхэд болон мэндэлсэн.  

### **Хүүхэд нас** 
Портман 12 насандаа  Leon: The professional кинонд Матилдагийн дүрд тоглож байсан. Портманы гэр бүл анхандаа Вашингтонд амьдарч байсан.Портман Вашингтон хотод амьдарч байх үедээ хебрев хэлээр ярьж сурсан.´Алдарт жүжигчин маань хүүхэд насандаа бусад хүүхдүүдээс өөр, амбицтай, шаргуу, гадаад хэл сурах өндөр сонирхолтой хүүхэд байжээ.

**Зураг**
Зураг:Natalie Portman Cannes.jpg|2008
Зураг:NataliePortmanTIFFSept10.jpg|2010

## Гадаад холбоос
*Кино урлагийн цахим сан: Натали Портман (англ.)

Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Жүжигчин хүүхэд
Ангилал:Израилын кино жүжигчин
Ангилал:Израилын жүжигчин
Ангилал:Израилын уран бүтээлч
Ангилал:Киноны продюсер
Ангилал:Найруулагч
Ангилал:Веганизмын хүн
Ангилал:Оскарын шагналтан
Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан
Ангилал:АНУ-ын хүн
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Хуудасны дугаар

Хуудаслалтыг хэрэгжүүлэх үндсэн арга нь физик санах ойг хувирган frame гэж нэрлэгдэх тогтмол хэмжээтэй блокуудад оруулдаг ба логик санах ойг хувирган хуудас гэж нэрлэгдэх ижил хэмжээтэй блокуудад оруулдаг. Энэ процесс нь биелэгдэхэд хуудаснууд нь санах ойн бүтцээс гаран буцан ачаалагддаг. Буцаан ачаалах гэдэг нь тогтмол хэмжээтэй блокуудад хуваагддаг ба тэр блокууд нь ижил хэмжээтэй санах ойн бүтэцтэй байдаг. Хаяг болгон нь CPU-ээр хуудасны дугаар болон хуудасны шилжих хаяг гэж хоёр хуваагддаг. Хуудасны дугаар гэдэг нь хуудаслалтын хүснэгтийг дугаарлахад хэрэглэгддэг. Хуудаслалтын хүснэгт нь физик санах ойн хуудас бүрийн үндсэн хаягийг оруулдаг. Үндсэн хаяг гэдэг нь шилжих хаягийг нэгтгэдэг энэ нь санах ойн нэг үүрт хандсан физик санах ойн хаягаар тодорхойлогддог.

Ангилал:HTML
Физик хаяг

Компьютерийн ухаанд үндсэн 2 төрлийн хаяг байдгийн нэг нь **физик хаяг** (англиар:Physical address) бөгөөд энэ бол санах ойн бодит хаяг юм. Физик хаягийг өөрөөр бодит хаяг (англиар:Real address) бинар хаяг (англиар:Binary address) гэж нэрлэдэг. Өгөгдлийн шугамаас (англиар:Data Bus) үндсэн санах ой руу хандах хүсэлт тавигдах эсвэл санах ойд бүртгэгдсэн оролт гаралтын төхөөрөмжид (англиар:memory mapped I/O device) хандахад, Физик хаяг нь хаягийн шугамын хэлхээнд хоёртын тооллын цифр хэлбэртэй байна. Өгөгдлийн санах ой дахь байрлалыг заасан хаяг болох логик хаягт хөрвүүлэлт хийсний үр дүнд физик хаягт шилжинэ. Төв процессорын үүсгэсэн хаяг нь санах ойн төхөөрөмжид хандах логик хаяг, санах ойн регистрт ганц л удаа ачаалагдах санах ойн жинхэнэ хаягийг  физик хаяг гэдэг.

Ангилал:Сүлжээний архитектур