open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2015 хэнтий аймгийн наадам

### Аймгийн наадам 
### Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
**Наймын даваа**

**1.**     А.а Э.Даш     –   **А.н Д.Бямбацогт**   

/үзүүрлэсэн/                     **/түрүүлсэн/**

#
2015 оны Баян-Өлгий аймгийн наадам

## Баян-өлгийн 2015 оны наадам 
### Аймгийн наадам 
### Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
#
2015 оны Баянхонгор аймгийн наадам

## Баянхонгор аймгийн наадам-2015 
### Наадмын тухай 
### Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
#
Боб Марли

Халленштадионд]]
**Боб Марли** (* 1945 оны 2 сарын 6 Найн-Майлс; † 1981 оны 5 сарын 11 Майами) Ямайкийн сайнт Анн Паниш дахь Найн-Майлс (9 бээр) хэмээх жижигхэн тосгонд Нэста Робэрт Марли нэрээр төржээ. Ямайкийн иргэний бүртгэл мэдээллийн төвийнхөн түүний нэрийг хооронд нь сольчихжээ. 

## Хувийн амьдрал гэр бүл 
Түүний аав Норвал Синклаер Марли нь (1885-1955) Английн Ливэрпүл хотод амьдардаг байсан цагаан арьст Ямайк хүн байв. Норвал 18 настай хар арьст Ямайк охинтой гэрлэх үедээ усан цэргийн ахмад, офицер хүн байлаа. Норвал эхнэр хүүхэддээ санхүүгийн туслалцааг үзүүлдэг байсан боловч тэрээр ихэнхдээ аянд явчихдаг байсан болхоор тэдэнтэйгээ хааяа л уулздаг байв. 1955 онд Марлиг 10 настай байхад түүний эцэг зүрхний шигдээсээр 70 насандаа өөд болов. Марли залуу насандаа мухраар арьс өнгөнөөсөө болж их зовлон үзсэн байна. Яагаад гэвэл тэрний бие махбод эрлийз байсан. Тэр амьдралынхаа туршид өөрийн арьсны өнгөнийхөө талаарх асуудалтай тулгарсан байна. Тэр үүнийхээ тухай: *"Би тэр мухар сүсэгт итгэдэггүй. Манай аав цагаан, ээж хар хүн байсан. Тэд намайг хагас явцуу гэх мэтээр дууддаг байсан. Би хэний ч талд ордоггүй. Би хар хүний талд ордоггүй бас цагаан хүний талд ч ордоггүй. Намайг хар цагааны дундаас гаргаж намайг бүтээсэн бурханы талд байдаг"* гэж тэр хэлсэн юм.

Марли болон түүний ээж Норвалыг үхсэний дараа Кингстоны Трэнчтаун ядуусын хороолол руу нүүжээ. Тэр атмануудын дарангуйлал, арьсны үзэл, мөн өөрийн жижиг биенээс болж өөрийгөө хамгаалж сурах шаардлага гарсан юм. Өөрийнхөө хүч чадлын үр дүнд тэр нэр хүндтэй болж чаджээ. Түүнийг Буляа харанга (Tuff Gong) гэж хочлох болов. Марли Нэвиллэ "Банни" Ливингстонтой нийлэх болж тэд хамтдаа хөгжим тоглодог болов. 14 насандаа тэр сургуулиа орхиж орон нутгын гагнуурчны газар дагалдангаар ажиллаж эхэлжээ. Чөлөөт цагаараа Ливингстон тэр хоёр орон нутгийн сүсэгтэн дуучин болох Жое Хиггстэй хамтран дуу хийдэг байжээ. Маш ихээр шахалдсан хурал цуглааны үеэр Хиггс болон Ливингстон нар хөгжмийн нэрд гарах ижил зорилготой Питтр Макинтоштой Марлиг танилцуулжээ (сүүлд түүнийг Питтр Тош нэрээр мэдэх болсон).

One Love - Bob Marley - 1962 онд Марли орон нутгын Продюсер Лэслие Конгтой хамтран өөрийн анхны 2 сингл болох "Judge Not", "One Cup of Coffee" дуунуудаа бичүүлжээ. Энэ дуунууд Беверли хаягаар Боббы Мартелл гэсэн нууц нэрний доор цацагдаж бага ч болов анхаарлыг өөртөө хандуулж чаджээ. Энэ дуунууд сүүлд Марлиг нас барсны дараах цуглуулгаас олдож цацагдаж эхэлжээ.

## Цахим холбоос 
* BobMarley.com


Ангилал:Регги дуучин
Ангилал:Регги хөгжимчин
Ангилал:Ска хөгжимчин
Ангилал:Ямайкын хөгжимчин
Ангилал:Каннабисыг дэмжигч
Ангилал:Панафриканист
Ангилал:Рок-н-Роллын алдрын танхим
Ангилал:Ямайкын Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Ямайкачууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:1981 онд өнгөрсөн
Алалтун бэхи

**Ил Алтун бэхи (Ил Алти)** нь Чингис хааны нэгэн нэр нь тодорхойгүй татвар эмээс төржээ. Ил Алти бас насны хувьд бага байсан болов уу. Хожим нь тэр авааль эхнэр нь бие барсан ч Чингис Хаан насан эцэслэсэн тул тэдний гэрлэлт дахин 2 жилээр хойшлогдов. Энэ үед Өгөдэй хаан сууринд суусан байжээ..

Иди-кутын гэр бүл Өгөдэй хааны удмынхантай ураг төрлийн дотно харилцаатай байсан тул Мөнх хааныг сууринд суухад шийтгэгдэж Гүюг хааны хатан Огул Гаймиш нарын хүмүүсийн хамт цаазлагдсан байна.  

## Ном зохиолд  
Ил Алти нь АНУ-н зохиолч, түүхч Жак Уэтерфордын Монгол Хатдын Нууц Товчоо номны гол дүрүүдийн нэг юм. Ил Алтийг номон дээр Уйгурын эмэгтэй-хаан бөгөөд баатарлаг ухаантай бүсгүй байсан гэж дүрсэлжээ.    

###### Шүүмжлэл: 
Жак Уэтерфорд өөрийн номондоо Ил Алти болон Алталуны түүхийг холбож нэгэн дүр болгон бичжээ. Зохиолч хэдийгээр түүхэн эх сурвалжуудад тулгуурлан номоо бичсэн авч эх сурвалжийн мэдээллээс зөрчилтэй өгүүлэл бичсэн байна. Түүний ашигласан Перс хэл дээрхи хоёр гол эх сурвалжид Алталун болон Ил Алтийг хоёр өөр хүн болохыг тодорхой дурьдсан байдаг төдийгүй Ил Алтийг Бурчак Иди-Куттай ураг холбохын өмнө нас барсан тухай бас тэмдэглэсэн бөлгөө.   

## Холбоотой мэдээ 
* **Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт**
* **Чингис хаан**

## Эшлэл
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Их Монгол улсын хатан
Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
1993 оны бөхийн ААШТ

1993 оны Азийн бөх барилдааны аварга шалгаруулах тэмцээний дүнг доор харуулав.

## Медалийн хүснэгт 
## Багийн дүн 
#1993
Ангилал:Монголд явагдсан олон улсын спортын тэмцээн
Ангилал:Монголын бөх барилдааны тэмцээн
Диэйт

Өмнөд Солонгосын Seventeen хамтлагийн гишүүн **Диэйт** (англиар *The8*, солонгосоор  → **디에잇**) буюу дуучин **Диэйт** нь 1997 оны 11 сарын 7-нд төржээ.

Ангилал:1997 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
2001 оны Азийн Жүдогийн АШТ

2001 оны Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн Монгол улсын Улаанбаатар хотод зохион явагдсан.

## Медалийн хүснэгт
### Эр
### Эм
## Медалийн хүснэгт 
Ангилал:Азийн жүдогийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Ангилал:Монголд явагдсан олон улсын спортын тэмцээн
Ангилал:Монголын жүдогийн тэмцээн
2012 оны Богдхан уулын хишиг барилдаан

## Богд хан уулын хишиг барилдаан 
### Барилдааны тухай 
### Барилдаанд шөвгөрсөн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
**Дөрвийн даваа**

1.    **Д.Баасандорж у.з** – Я.Алтантулга а.н

2.    **Б.Соронзонболд у.з** – Л.Батзориг а.з

3.    **Т.Өсөх-Ирээдүй у.х** – М.Еркебулан а.а

4.    **А.Цацабшир у.х** – У.Батгэрэл а.а

5.    **Ц.Содномдорж у.х** – Б.Эрдэнэхүү а.а

6.    **А.Бямбажав у.х** – Н.Батсуурь а.а

7.    **И.Ёндонсамбуу у.н** – Н.Адъяабат а.а

8.    **Б.Гончигдамба у.н** – Г.Батням а.а

9.    **Ду.Батбаяр у.н** – Л.Шинэбаатар а.а

10.  **П.Ганхүү у.н** – Л.Цэрэнтогтох а.а

11.  Л.Нямсүрэн у.н – **Т.Баасанхүү а.а**

12.  **Б.Батмөнх у.н** – Б.Суманчулуун а.а

13.  **Б.Сангисүрэн у.н** – А.Алтанхуяг а.х.а

14.  С.Багахүү у.н – **Б.Дэлгэрсайхан а.а**

15.  А.Батмөнх у.н – **Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а**

16.  **Ц.Одбаяр у.н** – Б.Пүрэвсайхан у.н

**Тавын даваа**

1.    Д.Баасандорж у.з – **Ду.Батбаяр у.н**

2.    **Б.Соронзонболд у.з** – Б.Дэлгэрсайхан а.а

3.    **Т.Өсөх-Ирээдүй у.х** – П.Ганхүү у.н

4.    А.Цацабшир у.х – **Н.Батсуурь а.а**

5.    **Ц.Содномдорж у.х** – Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а

6.    И.Ёндонсамбуу у.н – **Ц.Одбаяр у.н**

7.    Б.Гончигдамба у.н – **Т.Баасанхүү а.а**

8.    **Б.Батмөнх у.н** – Б.Сангисүрэн у.н

**Зургаагийн даваа**

1. Б.Соронзонболд у.з - **Ц.Одбаяр у.н**

2. Т.Өсөх-Ирээдүй у.х - **Ду.Батбаяр у.н**

3. Ц.Содномдорж у.х - **Н.Батсуурь а.а**

4. Б.Батмөнх у.н - **Т.Баасанхүү а.а**

**Долоогийн даваа**

1. Д**у.Батбаяр у.н** - Т.Баасанхүү а.а

2. Ц.Одбаяр у.н - **Н.Батсуурь а.а**

**Наймын даваа**

1. Ду.Батбаяр у.н - **Н.Батсуурь а.а**

#
Сынчол

**Чүи Сын чол** (born ) **Эс.Күүпс** бол Солонгос гаралтай дуучин бүжигчин юм. Тэрээр Солонгосын Seventeen хамтлагын ахлагч бөгөөд Хип-Хоп багын ахлагч,рэппэр юм. Тэрээр анх нэг энтэртайнмэнтийн NU'EST-д дэбүт хийх байсан ч хийгээгүй.

## Танилцуулга 
Тайзны нэр:  S.Coups (에스.쿱스) (エス.クプス) (Эс Күпс)

Жинхэнэ Нэр: Choi Seung Cheol (최승철) (Чүэ Сынчол)

Хоч: Сэвэнтийн хамтлагийн аав, Beagle King

Баг: Hip Hop (ахлагч)

Т.О.С.Ө: 08.08.95

Төрсөн газар: Daegu 

Боловсрол: Seoul School of Performing Arts (‘14)

Өндөр: 178cм

Жин: 65кг

Цусны бүлэг: AB

Мэргэжил: Рэп, рэп хийх

Хобби: Унших

Бэлтэгдсэн хугацаа: 6 жил

### ФАКТ 
* Pledis Boys - анхдагчуудын нэг
* NU'EST-д дэбүт хийх байсан 
* Тэр өмнө ‘Tempest’ гэх хамтлагийн гишүүн байсан
* Түүний мөрөөдөл бол жүжигчин болох
* Түүний хамгийн дуртай солонгос дуучин бол Big Bang Taeyang & Seol Kyung Goo
* Тэрээр Taeyang - тай уулзхийг хүсдэг
* Хамгийн хүндэлдэг дуучин 2PAC
* Түүнд Taekwondo - гийн хар бүс байдаг (7жилийн турш сурсан)
* Lemon-д дургүй
* Sport-д дуртай
* Ideal type: сайн хоол хийж чаддаг ба маш их иддэг охин
* Түүнийг бусад гишүүд хамгийн manliest гишүнээр сонгосон
* Түүнийг бусад гишүүн хамгийн шаргуу бэлтэгдсэн гишүүнээр сонгосон
* Тэрээр Сэвэнтийн хамтлагийн аав
* Дуртай өнгө нь улаан ба цагаан
* Дуртай тоо 8
* Тэр тоглоом сайн тоглодог
* Галзуу хулганд дургүй
* Хэрэв Hip-Hop teamд нэг гишүүн нэмэх байсан бол Сынчол Hoshi-г сонгох бйасан
* S.Coups - S - Seungcheol буюу SEVENTEEN . Coups - том амжилт. Тэр рэппэр байх үедээ сайхан нэртэй байхыг хүсдэг
* Seungcheol - Seung - ялалт. Cheol - шударга Шударга хожих гэсэн үг юм
* Тэр өөрийн сул талыг нууж явдаг. Тэр харагдах байдлаасаа үнэхээр хатуу хүн шиг харагддаг ч дотроо эмзэг хүн ба маш эелдэг, сахилагагүй
* Тэр бүх найз нөхдөөсөө хамгийн хүчтэй нь бөгөөд өөргийгөө Beagle King гэж нэрлэсэн
* Түүний Role Modelууд бол Yunho, G-Dragon ба Zico
* Бор арьс-аас цагаан арьснд илүү дуртай
* Тэр халуун ногоотой хоол идэж чадахгүй
* Зун уу өвөл үү гэж асуухад зун гэж байсан
* Тэр тийм ч их дасгал хийгээд байдагүй

Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
2016 оны Сонгинохайрханы хишиг барилдаан

## Сонгинохайрханы хишиг-2016 
### Наадмын тухай 
### Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд 
### Барилдааны дүйз 
**Гурвын даваа**

**1.Г.Эрхэмбаяр у.ав** -Э.Тулга ц.з

**2.П.Бүрэнтөгс у.а** -Д.Цэвэлсодном а.х.а

**3.Э.Оюунболд у.а** -Б.Номиндалай а.а

**4.Д.Азжаргал у.н** -М.Мэндсайхан а.а

**5.Д.Рагчаа у.г** -Ө.Дүүрэнбаяр а.н

**6.Б.Гончигдамба у.г** -Н.Мустафа а.а

**7.Ж.Бат-Эрдэнэ у.г** -О.Түмэн а.з

8.Т.Санчир у.з -**Б.Батдорж а.н.н**

**9.Б.Батмөнх у.з** -П.Батмөнх а.а

**10.Б.Соронзонболд у.з** -Т.Аззаяа а.н

**11.Ц.Содномдорж у.х** -Ш.Мөнх-Од а.з

**12.Т.Өсөх-Ирээдүй у.х** -Д.Цогзолдорж у.н

**13.А.Цацабшир у.х** -Б.Даваа-Очир а.а

**14.Ө.Даваабаатар у.х** -Б.Мижидсүрэн а.х.а

**15.Р.Пүрэвдагва у.ө.и.н** -Г.Баасандорж у.н

**16.Ч.Баянмөнх у.н** -Д.Бадамгарав а.а

17.Б.Заяамандах у.н **-Г.Ганбаатар а.н.н**

**18.М.Эрдэнэбат у.н** -Д.Аззаяа а.н.н

19.С.Батсуурь у.н **-Б.Хашбат а.а**

**20.Б.Сангисүрэн у.н** -А.Давааням а.а

**21.Ц.Одбаяр у.н** -Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а

**22.Л.Цэрэнтогтох у.н** -Т.Пүрэвсүрэн а.а

**23.Л.Лха-Очир у.н** -Н.Ганзориг а.а

24.А.Алтанхуяг у.н -**Л.Шинэбаатар а.а**

**25.Ш.Шинэбаяр у.н** -Д.Амаржаргал а.а

**26.Ч.Ганзориг у.н** -Б.Эрдэнэхүү а.х.а

**27.Бо.Батжаргал у.н** -Д.Анар а.а

**28.Э.Даш у.н -**Ш.Пүрэвгарьд а.а

**29.Б.Ганхуяг а.х.а** -Т.Бэгзсүрэн а.а

30.О.Гантулга а.х.а **-Ч.Хөхчирэнгэр а.а**

**31.М.Бадарч а.а** -Х.Оргилболд а.а

**32.О.Хангай а.а** -Б.Бат-Өлзий а.а

***Дөрвийн даваа:***

1. **Г.Эрхэмбаяр**  **у.ав**–  Б.Батдорж а.н

2. **П.Бүрэнтөгс** **у.ар** –  Г.Ганбаатар а.н

3. **Э.Оюунболд** **у.ар** –  Ч.Хөхчирэнгэр а.а

4. Д.Азжаргал у.ар–  ***Л.Шинэбаатар а.а***

5. Д.Рагчаа у.г –  ***О.Хангай а.а***

6. Б.Гончигдамба у.г –  ***Б.Хашбат а.а***

7. **Ж.Бат-Эрдэнэ** **у.г**–  М.Бадарч а.а

8. ***Б.Батмөнх у.з***   –  Б.Ганхуяг а.х.а

9. **Б.Соронзонболд** **у.з**– Э.Даш у.н

10. ***Ц.Содномдорж у.х*** –  Бо.Батжаргал у.н

11.Т.Өсөх-Ирээдүй у.х –  ***Ч.Ганзориг у.н***

12. **А.Цацабшир** **у.х**–  Ш.Шинэбаяр у.н

13. **Ө.Даваабаатар у.х** – Л.Лхаа-Очир у.н

14. **Р.Пүрэвдагва** **у.н** –  Л.Цэрэнтогтох у.н

15. **Ч.Баянмөнх** **у.н**– Ц.Одбаяр у.н

16.  **М.Эрдэнэбат** **у.н**–  Б.Сангисүрэн у.н

***Тавын даваа:***

1. **Г.Эрхэмбаяр** **у.ав** – Б.Хашбат а.а

2. **П.Бүрэнтөгс** ***у.ар***  –  О.Хангай  *а.а*

3. **Э.Оюунболд** ***у.ар***  –  Л.Шинэбаатар а.а

4. **Ж.Бат-Эрдэнэ у.г** – у.н М.Эрдэнэбат

5. Б.Батмөнх у.з–  ***Ч.Ганзориг у.н***

6. Б.Соронзонболд у.з – ***Ч.Баянмөнх у.н***

7. **Ц.Содномдорж** **у.х**– А.Цацабшир у.х

8. Ө.Даваабаатар у.х –  ***Р.Пүрэвдагва у.н***

***Зургаагийн даваа:***

1. Г.Эрхэмбаяр у.ав–  ***Ж.Бат-Эрдэнэ у.г***

2. П.Бүрэнтөгс у.ар– ***Ч.Баянмөнх у.н*** 

3.  Э.Оюунболд у.ар–  ***Ц.Содномдорж у.х***

4. Р.Пүрэвдагва  у.н–  ***Ч.Ганзориг у.н***

***Долоогийн даваа:***

1. Ж.Бат-Эрдэнэ у.г–  ***Ч.Ганзориг у.н***

2. **Ц.Содномдорж** **у.х**–  Ч.Баянмөнх у.н

***Наймын даваа:***

1. ***Ц.Содномдорж у.х*** –  Ч.Ганзориг у.н

*/түрүүлсэн/*                 */үзүүрлэсэн/*

Ангилал:Үндэсний бөхийн цол олгодоггүй барилдаан
Жонхан

**Юүн Жон Хан** (born )бол Солонгос гаралтай дуучин бүжигчин юм. Тэрээр Солонгосын Seventeen хамтлагынх бөгөөд Дууны багын гол хоолой юм.

## Танилцуулга 
Нэр: Yoon Jeong Han (윤정한) (ジョンハン) (Юн Жонхан)

Хятад нэр: Zhenghan

Хоч: Eldest Maknae, 1004, Angel

Баг: Vocal

Т.О.С.Ө: 04.10.95

Төрсөн газар: Сөүл

Боловсрол: Hyangnam High School (‘14)

Өндөр: 178см

Жин: 62кг

Цусны бүлэг: B

Мэргэжил: Дуучин

Хобби: Унтах, хөл бөмбөг тоглох, сагсан бөмбөг тоглох, бадминтон

Бэлтэгдсэн хугацаа: 2жил 2сар

### ФАКТ 
* Тэрээр Солонгос хоолнд дуртай, ялангуяа жигнэсэн мах, тахианд дуртай
* Тэр хэлэхдээ хамгийн анх бэлтэгдэгч болохдоо танилцсан хүн бол Жошуа
* SEVENTEENий дунд Жошуа-тай илүү дотно
* Чихэрнд дургүй
* Бусад гишүүд түүнийг хамгийн сайхан ааштай нэгнээр сонгож байсан
* Тэр Seungkwanы хоолой нь чадвард нь атаархдаг
* Тэр өөрийгөө "Сахиусан тэнгэр" гэдэг бөгөөд энэ нь Солонгосоос 1004, Cheonsa гэсэн утгатай ба тэр 10 сарын 4нд төрсөн
* Adore U юу 20 уу гэж асуухад тэр 20 гэж байсан
* Ideal type: Түүнд хайртай, цомгуудийн худалдан авдаг 
* Jeonghan - Jeong - цэвэр. Han- улс. Цэвэр сүүн зам шиг л байх болно гэсэн утгатай
* Тэрээр өөрийгөө хамтлагаасаа visual-аар 3т орно гэж үздэг
* Тэр хамтлагаасаа хамгийн сул дорой гишүүн. Амархан ядарч, хаана ч явсан унтдаг. Угаалгын өрөөнд нууцаар 5минут унтдаг
* Тэр нам гүн боловч түүндээ дургүй
* Тэрээр залуу хүнтэй болзох уу ахмад хүнтэй болзох уу гэхэд ахмад гэж байсан
Ангилал:1995 онд төрсөн
Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин
Ода Нобүнага

**Ода Нобүнага** () нь 16-р зууны сүүлч, байлдаант эрин үеийн (сэнгокү жидаи) төгсгөлд Японыг нэгтгэх гэж оролдож байсан хүчирхэг феодал ноёдын нэг юм.

Нобүнага бол Японы түүхэнд нөлөө бүхий хүн байсан бөгөөд түүнийг дэмжигч Тоёотоми Хидэёши, Токүгава Иэясү нарын хамт Японыг нэгтгэсэн гурван том хүний ​​нэг гэж тооцогддог. Нобүнага, Тоёотоми Хидэёши нар засгийн эрхэнд байсан үеийг Азүчи-Момояамагийн үе гэж нэрлэдэг. "Азүчи-Момояама" гэдэг нэр нь Нобүнагагийн шилтгээн Шигагийн Азүчид, Хидэёши тэтгэвэрт гарсны дараа амьдарч байсан Фүшими шилтгээн Момояамад байрлаж байснаас үүдэлтэй.

Нобүнага маш хүчирхэг Ода овгийн тэргүүн байсан бөгөөд 1560-аад онд Японыг нэгтгэхийн тулд бусад даймёогийн эсрэг дайн эхлүүлсэн. Нобүнага хамгийн хүчирхэг даймёо болон гарч ирэн, 1573 онд нэрээр ноёрхож байсан шогүн Ашикага Ёшиакийг түлхэн унагаж, Ашикага Шогүнатыг татан буулгаж, 1580 он гэхэд Хоншү арлын ихэнх хэсгийг эзлэн авч, 1580-аад онд Иккё-икки босогчдыг ялав. Нобүнагагийн засаглал нь цэргийн шинэлэг тактик, чөлөөт худалдааг дэмжих, Японы иргэний засгийн газрын шинэчлэл, Момояамагийн түүхэн урлагийн үеийг эхлүүлж байсан төдийгүй хамтран ажиллахаас татгалзсан эсвэл түүний шаардлагыг хүлээж аваагүй хүмүүсийг харгис хэрцгийгээр дарж байсан гэдгээрээ алдартай байв. Нобүнага 1582 онд Хонно-жид болсон хэрэг явдалд амь үрэгдсэн бөгөөд түүнийг асран хамгаалагч Акэчи Мицүхидэ Киото хотод отолтод оруулж, сэппүкү үйлдэхэд хүргэсэн юм. Нобүнагаг Тоёотоми Хидэёши залгамжилж, Токүгава Иэясүгийн хамт удалгүй нэгдэх дайнаа дуусгасан.

Ангилал:Сэнгокү даймёо
Ангилал:Нагоягийн хүн
Ангилал:1534 онд төрсөн
Ангилал:1582 онд өнгөрсөн
Хадаас

**Хадаас** гэж техникт төгсгөлийн доод үзүүрийг нь шовхлон үзүүрлэсэн, толгойн дээд хэсгийг хавтгайлсан эсвэл шахаж голчийг нь өргөтгөсөн металл болон модон материалаас бүтсэн цөн юм. Хадаасаар эд хэсгийг хооронд нь холбох болон тогтооход хэрэглэх ба ялангуяа модон бүтээгдэхүүнд ихээр хэрэглэдэг.

Хадаас хийхэд хамгийн ихээр хэрэглэдэг материалд ган, зэс, гууль орно. Хадаасыг нэг бол алхаар цохин оруулах эс бөгөөс даралттай хийн хадагч машинаар хадаж болно. Хадаас нь хамгийн эртний холбогч эд юм. Үүнд МЭӨ 5101 онд Саксон мужид барьсан модон худагт ашигласан байна. Үүнийг модонд нь байх жилийн цагирагаар яг тодорхойлон тогтоосон аж.

## Үйлдвэрлэлт
Металл хадаасыг эртнээс нааш хадаасны дархан давтан хийдэг байв. Зарим нэгэн хадаасны төрлийг одоо ч ингэж хийдэг бөгөөд үүнд жишээлбэл тахны хадаас ордог. Хамгийн анх хадаасыг машинаар хийх туршилтыг 1775 онд шинэ англид хийсэн байна. Үүний тулд бага зэргийн конус хэлбэртэй хавтгай нимгэн төмрийг таслан толгойн хэсэг болоод үзүүрийг нь шахаж хийжээ. Энэ оролдлогыг хийсэн зохион бүтээгчдийн нэг нь Якоб Перкинс хэмээх америк хүн юм 

Яг ойролцоо цаг үед францад төмөр утсаар хадаасыг машинаар үйлдвэрлэж эхлэв. 1806 оноос эхлэн францад анхны хадаас үйлдвэрлэх патентыг авчээ. Энэ хадаас нь тухайн үедээ *францын хадаас*, *парисын хадаас* эсвэл *парисын цөн* гэх мэтээр нэрлэгдэж байв. 

Гар аргаар давтан хийдэг байсан хадаасыг үйлдвэрт машинаар үйлдвэрлэн гаргах хүртэл түүний хөгжлийн процесс ихэд удаан явагдсан. Тиймээс ч төмөр цөнг анх 1850 оны үед хойд америкт эд зүйлсийг бүрээслэгч нар хийсэн бол том хэмжээ бүхий төмөр утсаар хийсэн хадаас 1870 оны үед германаас цагаачлан очсон цагаачид өөрсдийн авч очсон суурь машинаар үйлдвэрлэн гаргасан байна.

Өнөө үед хадаасыг төмөр утаснаас хүйтэн хэлбэржүүлэх аргаар үйлдвэрлэн гаргадаг.

## Цахим холбоос 
## Зүүлт тайлбар 

Ангилал:Модон байгууламж
Сайн уу, амьдрал минь 2

**Сайн уу амьдрал минь 2** - 2016 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтээгдсэн 3 бүлэгт дурлалт, инээдэм, уянгын уран сайхны кино.

## Киноны дуу 
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Ээж (кино)

**Ээж** - 2016 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтээгдсэн уянгын уран сайхны кино. 
* 2016 онд ОХУ-ын Башкортостан улсын нийслэл Уфа хотноо зохион байгуулагдсан "СЕРЕБРЯНЫЙ АКБУЗАТ" кино фестивалаас "ШИЛДЭГ ЭМЭГТЭЙ ДҮР"- ийн шагнал авсан.

* 2016 онд АНУ-ын Калифорни мужийн Лос Анжелес хотноо "ASIAN WORLD FILM FESTIVAL"-д амжилттай оролцож шилдэг таван киноны нэгээр шалгарсан.
* Энэтхэг улсын Колкато хотод зохион байгуулагдсан  "KOLKATA INTERNATIONAL FILM FESTIVAL" -д амжилттай оролцов.
* Бангладеш улсад зохион байгуулагдаж буй "Dhaka International Film Festival"-д  "Эмэгтэй найруулагч"-ийн төрлөөр оролцож өрсөлдөв.
* ЭЭЖ кино 2016 оны онцлох бүтээлээр нэрлэгдэж, Хэнтий аймгийн засаг даргын нэрэмжит "ХААН ШОНХОР - 2016" шагнал хүртлээ
* Япон улсын Токио хотноо зохион байгуулагдсан "1st_ASIA_INTERNATIONAL_FILM_FESTIVAL" -д амжилттай оролцов.
* Иран улсад зохион байгуулагдаж буй "FAJR INTERNATIONAL FILM FESTIVAL"-д оролцохоор урилга авсан.
* Франц улсад зохион байгуулагдаж буй "НЭГ УЛС - НЭГ КИНО" фестивальд оролцохоор урилга авсан.
* ЭЭЖ киног БНХАУ-д гаргах талаар Шанхай хотын Жями груптэй тохиролцож санамж бичигт гарын үсэг зурлаа.

## Агуулга 
Үйл явдал 1986 онд Дорноговь аймгийн Зүүнбаян хотод өрнөнө. Гол дүр Ханд 63 настай. Увс аймгийн малчин. Хэнз гарсан ганц хүүтэй. Хүү ээжийнхээ хайранд юугаар ч дутахгүй өсөж, цэргийн сургуульд суралцаж, төгсөөд Ардын армид албаа үргэлжлүүлэн хааж байхдаа, хайртай ээжээ удахгүй ирж авна гэж хүүгийнхээ хэлсэн баярт мэдээг сонсож Ханд хүлээнэ. Гэвч хүү нь ээжийгээ ирж авах биш, ээж нь хүү рүүгээ явах хэрэг гарна. Учир нь хүү нь хэрэгт холбогдож шоронд орсноор үйл явдал өрнөж ээж нь хорвоогийн бүх зовлон бэрхшээлийн өмнө үрээ хайрлах эхийн цагаан сэтгэлээр бамбай хийн тулалдаж, ялалт байгуулна.

## Киноны дуу 
## Эшлэл 
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Борагчин хатан

**Борагчин** (?-1257) бол Бат хааны хатан бөгөөд хожим Бэрх хааны эсрэг хуйвалдаанд оролцсон хэргээр цаазлагдсан.
Ангилал:13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1257 онд өнгөрсөн
Ангилал:Алтан Ордны Улс
Ангилал:Их Монгол Улсын хатан
Согд

**Согд** гэдэг нь Төв Азийн нэгэн улсын нэр байж. Согдчууд нь үндсэндээ ираны түүхэн үндэстэн юм.


Ангилал:Иран хэлт угсаатан
Ангилал:Казахстаны түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:Ахеменидын эзэнт гүрний дагуул улс
Согд хэл

{{Инфобокс хэл
|name=Согд хэл
|nativename={{transl|sog|*s{əγ}ʷδī́k ᵊzβā́k, *s{əγ}ʷδyā́u̯}},    
|state=Согд
|region=Төв Ази, Хятад
|era=МЭӨ 1-р мянган – МЭ 1000
|ref=linglist
|speakers2=орчин үеийн Ягноб хэл болж хөгжсөн
|familycolor=Энэтхэг-Европ
|fam2=Энэтхэг-Иран
|fam3=Иран
|fam4=Зүүн Иран?
|fam5=Хойд
|script=
|iso2=sog
|iso3=sog
|glotto=sogd1245
|glottorefname=Sogdian
}}

тэй адил дээрээс доош бичнэ]]
**Согд хэл** нь гурван төрлийн бичиг үсэгтэй байсан бөгөөд үүний нэг нь Согд бичиг харин нөгөө хоёр нь Маничаен болон Сириак юм. Үүнээс гадна, Согд хэл нь арамей хэлний бүл ба ойролцоогоор 100-1200 оны үед, баруун зүгт Иран улсаас зүүн хязгаарт Хятад орныг хамарч байсан ажээ.

## Бүтэц 
Согд бичиг нь 17-н гийгүүлэгчтэй болон үүний ихэнх нь эхлэл, дунд, төгсгөл зэргээр олон төрөл байдаг.

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Иран хэлнүүд
Ангилал:Төв Ираны хэлнүүд
Ангилал:Мөхсөн хэл
хэл
Опел Мовано

**Опел Mовано** (герм. *Opel Movano*) нь хэмжээний хувьд дунд ангиллын транспортерд орох Рено болон Опелийн хамтран бүтээсэн загвар юм. Энэхүү хамтын загварыг францын деп. *Meurthe-et-Moselle* дахь автомашины үйлдвэр *Société des Véhicules Automobiles de Batilly*-д ижил загварууд болох Рено Мастер болон Ниссан NV 400-н хамт үйлдвэрлэдэг. Их Британид *Вауксхалл Мовано* гэх нэртэйгээр худалдаалагддаг.

## Мовано А 1998-2010
Анхны Мованогийн үйлдвэрлэлтийг 1998 оны арваннэгдүгээр сард эхэлжээ. 

Энэ төрлийн загвараа хамгийн сүүлд 24 жилийн өмнө Блитц болон түүний үргэлжлэл болсон Бедфорд Блитцийн үйлдвэрлэлтийг 11 жилийн өмнөөс зогсоосон байснаа энэ загвараар дараах үе болгон ахин эхлүүлжээ.

File:Opel_Movano_rear_20071029.jpg|Ар талын харагдац
File:Calle Cabo Noval (6702195805).jpg|Ачааны битүү бүхээгтэй хувилбар нь

## Цахим хуудас
* Үйлдвэрлэгчийн албан ёсны цахим хуудас

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Ачааны автомашины загвар
Мовано
Ангилал:Жижиг транспортер
Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Ангилал:Жижиг автобус
Ангилал:Хайрцган тэрэг
Дельта Холдинг ХХК

**Дельта холдинг ХХК** нь 1997 оноос эхлэн үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд одоогоор 10 гаруй үндсэн салбартай, 200 гаруй ажилтантай үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус компани нь автомашины худалдаа, сэлбэг худалдаа, засвар үйлчилгээний  “Дельта авто сервис” ХХК, Хүнсний худалдаа, лавлахын үйлчилгээ, зочид буудал зоогийн газрын “Дельта Фүүдс” ХХК,  Хувцасны худалдаа, электрон барааны, барилгын материалын худалдаа, тавилгын худалдааны “Дельта Комлекс Трейдинг” ХХК, Үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалын “Дельта Зууч” ХХК, тээврийн үйлчилгээний “Дельта Монгол Транс” ХХК зэрэг компанитайгаар үйл ажиллагаа явуулж байна. 

Дельта холдинг нь 2014 оноос эхлэн Олон улсын эрүүл ахуйн стандартыг хангасан тээвэрлэлт, хадгалалт, түгээлтийн иж бүрэн системийг бүрдүүлэх замаар хэрэглэгчийн эрэлт хэрэгцээг дээд зэргээр хангахуйц орчин үеийн жишиг цогцолбор ложистик төв байгуулахаар зорин  эхний ээлжинд 1000 тн-ын багтаамжтай махны хөргүүртэй зоорь, 1200 тонн-ын багтаамжтай жимс, хүнсний ногооны  хөргүүрийг,  шаардлагатай иж бүрэн дэд бүтцийн хамт ашиглалтанд оруулсан.

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Дельта Фүүдс ХХК

**Дельта Фүүдс ХХК** нь 1998 онд үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд анх Герман улсаас ургамлын тос импортлож үйл ажиллагаагаа эхэлсэн. Байгуулагдсаны дараа эхний хэдэн жилүүдэд Латви, Польш, Герман зэрэг Европын улс орнуудаас олон төрлийн лаазалсан хүнсний бүтээгдэхүүн импортоор оруулж ирдэг байсан бөгөөд 2002 оноос баримтлах стратегиа өөрчилж, төвлөрөх стратегируу шилжин, зөвхөн ургамлын тосоор дагнах болсон. Энэ стратегийн дагуу дэлхийд ургамлын тосны үйлдвэрлэлээр тэргүүлэгч Аргентин, Герман, ОХУ, Малайз зэрэг улсуудын томоохон үйлдвэрлэгч компаниудтай хамтран ажиллаж эхэлсэн.  Өнгөрсөн 15 жилийн хугацаанд тус компани нь ургамлын тосны зах зээл дээр тэргүүлэгч компани болтлоо өсөж чадсан бөгөөд одоогийн байдлаар зах зээлийн 40-50 орчим хувийг дангаар хангаж байна. 
Одоогийн байдлаар :
*	Аргентин улсын Nidera S.A компанийн “Кларина” шар буурцгийн тос, 
*	Герман улсын Broekelmann компанийн “Бролио” рапсын тос, 
*	Орос улсын Юг Руси компанийн “Юг руси, Анниское, Авидовь, Золотая семечка”  зэрэг наранцэцэгийн тоснууд, 
*	Орос улсын SIGMA компанинй “Корона изобилия” наранцэцэгийн тос
*	Малайз улсын  Federation Oil компанийн “La-Bo” дал модны тос
*	Малайз улсын Able компанийн  “Jersey” дал модны тос болон Ghee зэрэг дэлхийд танигдсан ургамалын тос үйлдвэрлэгч  компаниудын албан ёсны дистербьютерээр ажиллаж байна.

Мөн 2010 оноос эхлэн үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэн Польш улсын Давтона брэндийн даршилсан, нөөшилсөн бүтээгдэхүүн, Турк улсын Pastaricco брэндийн дурум буудайн гоймон, Итали улсын Granoro брэндийн дурум буудайн гоймон, Грек улсын Грек брэндийн компод зэрэг бүтээгдэхүүнийг импортлон зах зээлд нийлүүлэн борлуулж байна.

2015 оны хувьд цагаан будааны зах зээлд нэвтэрч орсоноор Вьетнам улсын цагаан будааг зэх зээлд нэвтэрүүлж эхлээд байна.  Мөн Вьетнам улсаас дарсан огурцы, Бангладш улсаас хүүхдийн чихэр, печень ундаа, бохь гэсэн 50 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн нэмэгдүүлсэн.

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
Дельта Комплекс Трейдинг ХХК

Тус компани нь 2004 оноос Дельта фүүдс ХХК – ийн нэгэн салбар нэгж болон байгуулагдсан. Гадаад худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд анх хятадын томоохон брэндүүд болох Toread, Northland – ийн аялал, зуучлалын хувцас хэрэгслэл, тоноглол импортлон оруулж ирж байв. 2006 оноос германы алдарт LOWA брэндийн албан ёсны дистрибютер болон  ажиллаж эхэлсэн. LOWA брэнд нь аялалын, уулын, үүргэвчтэй аялалын, явган аялалын гэх зэрэг тухайн нөхцөл байдалд тохирсон, чанартай, чийгтдэггүй , баталгаатай гутал хийдгээрээ дэлхийд алдартай. 
Мөн дэлхийн №1 BAUERFEIND ортопед хэрэглэлийн Монгол дахь цор ганц албан ёсны дистрибьютерээр ажиллаж байна 

Бидэнд үйл ажиллагаа өргөжсөнтэй холбоотой тусдаа гарах шаардлага тулгарсан. Ингээд 2010-03-29 – нд “Дельта комплекс трейдинг” ХХК байгуулагдсан. Одоо өөрийн 2 брэнд дэлгүүрээр /Хан – Уул дүүргийн цагаан хаалганы баруун урд талд байрлах “DELTA FASHION”, Улсын их дэлгүүр дотор салбар тасаг ажиллаж байгаа. 

**Герман**
* *LOWA sportschuh gmbh* – аялал болон өдөр тутмын гутлууд

* *ARA  shoes AG*  - эрэгтэй, эмэгтэй өдөр тутмын гутал

* *Salamander*   - өдөр тутмын гутал

* *BAUERFEIND -* Гэмтэлийн үед хэрэглэх номер нэг ортопед бүтээгдэхүүн
**Австри, Испани**

*Hogl shoes fashion gmbh*   - эмэгтэй өдөр тутам, гоёлын гутлууд гутал

*Fanama jack*            - эрэгтэй, эмэгтэй өдөр тутам 

*Herce*                       - морины зориулалттай эмэгтэй, эрэгтэй

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Дельта Зууч ХХК

**Дельта Зууч ХХК** Үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалын төв нь 2008 оноос эхлэн Улаанбаатар хотноо үл хөдлөх хөрөнгө худалдаа, зуучлалын чиглэлээр дагнан үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж байна.

Аливаа нэгэн үл хөдлөх хөрөнгийг худалдаалах, эрх шилжүүлэх болон түрээслэх харилцаа нь бидний өдөр тутмын дэлгүүрээс талх авахтай адил биш байдаг тул тодорхой хэмжээний туршлага, цаг хугацаа, мэдлэг, мэдрэмж шаарддаг. Энэхүү хэрэгцээг хангах зорилгоор бид үл хөдлөх хөрөнгөө худалдах, түрээслэх болон худалдан авахаар сонирхож байгаа иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллагуудтай харилцан ашигтай гэрээ байгуулан хамтран ажилладаг.

Хэрэв Та үл хөдлөх хөрөнгөө богино хугацаанд, түргэн шуурхай, зах зээлийн бодит ханшаар хэрхэн борлуулах, түрээслэхийг хүсвэл Манай зуучлалын төвд хандахыг зөвлөж байна. Манай байгууллагын туршлагатай риэлторууд таны үл хөдлөх хөрөнгийн талаарх зах зээлийн болон бусад холбогдох мэдээ, мэдээллээр бүрэн ханган энэ чиглэлээр хамтран ажиллахыг таньд санал болгож байна.

www.deltazuuch.mn

Ангилал:2008 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Дельта Монгол Транс ХХК

Тээвэр зуучлалын үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд Герман улсын DAF брэндийн 20 тоннын багтаамжтай , хөргүүртэй машинаар үйл ажиллагаа явуулж байна. 

Энэхүү машин нь сүүлийн үеийн бүрэн автомат төхөөрөмжөөр суурилагдсан  +40-өөс  -40 градуст бараа бүтээгдэхүүнийг чанар стандартын дагуу тээвэрлэх бүрэн боломжтой.  Энэхүү үйл ажиллагаа нь 2015 онд эхэлсэн бөгөөд 2016 оны 01-р сараас эхлэн хөдөө орон нутагт “Монгол аагинт” төслийг эхлүүлэн амжилттай ажиллаж байна. 

Амжилттай хэрэгжсэн төсөл Монгол Аагинт /Хөдөө орон нутгийн хэрэглэгчдэд үйлдвэрийн үнээр эрүүл хүнс хүргэх/

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Мини (BMW Групп)

**Мини** (албан ёсоор бичдэг хэлбэр: **МИНИ** буюу герм. **MINI**) нь 2001 оны эхээр BMW-ийн харьяанд хуучин Их Британийн жижиг автомашин болох миниг сэргээн үйлдвэрлэж байгаа нэгэн хэлтэс юм. Мини нь хуучны загварын гадаад болон дотоод дизайныг хэвээр нь хадгалан үлдсэн, харин хуучны загвар нь хэмжээгээрээ өнөөдрийн жижиг тэрэг гэсэн ангилалд ордог байв. BMW концерны энэ салбарын мини автомашины загвар нь өнөөдөр гурав дахь үе дээрээ худалдаалагдаж байна.

## Түүx
Мини автомашины орчин үеийн загварын шинэчлэн хөгжүүлэх ажлыг Ровер 1990-ээд онд эхэлсэн байна. 1994 онд Ровер нь BMW-ийн бүрэн эзэмшил болов. Минигийн сэргээн шинэчлэх ажил дуусаагүй байхад Ровер буцаад BMW-ээс тусдаа гарсан ч зөвхөн Мини маркийн автомашины нэрийн эрх нь BMW-д үлджээ. Ингээд техникийн хөгжил шинэчлэлтийг Мюнхенд төвлөрүүлэн цааш хийв.

## Цахим холбоос 
* Mini International 

!
Ангилал:Жижиг ангиллын автомашин
Ангилал:Sport Utility Vehicle
Ангилал:Комбилимузин
Ангилал:Комби
Ангилал:Купье
Ангилал:Кабриолет
Ангилал:Родстер
Мини (автомашины марк)

right|thumb|Мини (2000 он хүртэл)
right|thumb|Мини (2001 оноос хойш)
**Мини** (өөрийн бичдэг хэлбэр: **МИНИ** 2001 оноос хойш) нь их британийн

Ангилал:Их Британийн автомашин үйлдвэрлэгч
Ангилал:Хэмпшир

Ангилал:1970 онд байгуулагдсан
НБА-гийн оны шилдэг ахисан тоглогч

НБА-ийн амжилт нь ахисан тоглогч шагнал нь тухайн улиралдаа өмнөх улирлынхаасаа хамгийн сайжирсан тоглогчид өгдөг шагнал юм. Шагнал авах хүнийг Америк болон Канад улсын спортын бичээч нар шалгаруулдаг бөгөөд тус бүр 1-, 2-, 3-р байрны хүмүүсийг тодруулна. 1-р байр нь 5 оноо, 2-р байр нь 3 оноо, 3-р байр нь 1 оноо гэж дүгнэгдээд, хамгийн олон оноотой болсон тоглогч нь шагналыг авна. 

Хамгийн сүүлд авсан тоглогч нь С.Ж.МкКоллум юм. Харин Кевин Лав ба Борис Диав нар нь л НБА-ийн аварга авсан ба амжилт нь ахисан тоглогч юм.
!
Ангилал:Спортын шагнал
2016 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн

2016 оны Европ тивийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн (албан ёсоор: УЕФА Евро 2016) нь 15 дахь удаагаа зохион байгуулагдаж байгаа ба мөн оны зургаадугаар сарын 10-аас долоодугаар сарын 10-ны хооронд Франц улсад явагдаж байна.

## Тоглолт болох газар 

## Цахим холбоос 
## Зүүлт тайлбар 

#2016
Хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн
Өнөр бүл: Өнөө цагт

**Өнөр бүл: Өнөө цагт** - 2016 онд Монгол улсад монгол хэлээр “Хүлэгү Пикчерс” кино компани, “Монгол кино нэгтгэл”-тэй хамтран “Эдүгээчилсэн Монгол кино” төслийн хүрээнд Өнөр бүл (1980) киноны орчин цагийн хувилбар дахин бүтээсэн инээдмийн, уянгын уран сайхны кино.

## Агуулга 
Инженер ажилтай, үйлдвэрийн гарамгай ажилтан Гармаа хэмээх тусч сайхан сэтгэлтэй ганц бие залуу Цэрмаа хэмээх бүсгүйтэй санаандгүй танилцсанаар кино эхэлдэг. Инженер Гармаа төрсөн эгчийгээ эмнэлгээс гаргахаар ганцаар явж байсан охинд туслах бөгөөд санаандгүй байдлаар 3 ихэр хүү, ээжийн хамт зургаа авахуулна. Үйлдвэрийн дарга шилдэг ажилчдаа амралтад явах эрхээр шагнаж Гармаа амралтад очтол танилцсан бүсгүй Цэрмаатайгаа дахин таарна. Тэд амралтад дотно танилцан амралтыг зугаатай өнгөрөөнө. Энэ үед хотод нэгэн явдал өрнөх бөгөөд түүний 3 ихэр болон тэдний ээжтэй нь хамт авахуулсан зураг сонинд хэвлэгдсэнээс улбаатай байх болно. Гармаагийн ээж хөдөөнөөс ихэр ачаа үзэхээр яаран ирэх бөгөөд үйлдвэрийн дарга Гармаад байр бэлдэж, үйлдвэрийн хамт олон түүнд баяр хүргэхээр хүлээцгээнэ. Харин нөгөө талд 3 ихэр хүүгийн жинхэнэ аав геологч Гармаа хөдөөнөөс хүүхдүүддээ очихоор яаран хот уруу гарна. Геологч Гармаа бусдын ярианаас сонинд гарсан инженер Гармаагийн талаар сонсон 3 ихрийг өөрийн хүүхэд мөн эсэхэд эргэлзэн эхнэрээ хардан бухимдахад хүрнэ. Сонингийн паян үүгээр зогсохгүй Цэрмаагийн сонорт хүрч Цэрмаа Гармаад эгдүүцэн уурлана. Хайр дурлал нь бүтэлгүйтсэн Гармаа захирлаасаа хүссэн байраа авсан ч учир байдлыг тайлбарлаж чадахгүй будлин эцэст нь сонины эрхлэгчид хандан учир байдлаа хэлнэ. Ачаа үзэх гэсэн ээжийн хүсэл талаар болж Гармаа Цэрмаад учир байдлаа хэлэхээр түүний эрэлд гарна. Сонины эрхлэгч зурагчин бүсгүйд арга хэмжээ аван Гармаад залруулга захиа бичиж өгнө. Киноны төгсгөлд Гармаа найзынхаа тусламжтайгаар агаарын тээвэрт ажилтай Цэрмааг олон залруулга захиагаа түүнд дамжуулан учир байдлыг ойлгуулна. Харамсалтай нь болзсон газраа очиж чадаагүйгээс болж дурлалт бүсгүй Цэрмаа нь нисэн одож кино дуусдаг.

## Киноны дуу 
## Эшлэл 
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Наадмын сорилго барилдаан

Жил жилийн наадмын өмнө үндэсний бөхийн холбооноос наадмын сорилго барилдааныг бөхийн өргөөнөө зохион байгуулдаг билээ.

### Сорилгод түрүүлж, үзүүрлэсэн бөхчүүд  
Ангилал:Улсын наадам
Чингисийн хэрмэн цав

**Чингисийн хэрмэн цав** — Монгол улсын нутагт "Чингисийн далан", "Чингисийн зам", "Чингисийн хэрэм" нэртэй нэлээд хэдэн дурсгал байдгийн нэг нь Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын хуучин төвийн баруун талаас эхлэн Хуурайн давааг чиглэн, Нарийн хөндийд хүрч, Сайханы араас баруунтайгуур, хөндий даган Сайнцагаан нуурын хойгуур гарч, Норовлин сумын Улзын өндөр дов, Дорнод аймгийн Баяндун сумын нутаг Хэрмийн худаг зэрэг газраар дамжин улмаар Цагаан овоо, Сэргэлэн, Гурван-Загал сумдын нутгаар БНХАУ-ын нутагт ортол хэсэг хэсэг газар тасран үргэлжилсэн шороон хэрэм юм.

Энэ хэрмийн урт нь 500-600 км. Хэрмийн зөв талд буюу урд талд нь харуул хайчны цагдаа цэрэг суудаг байсан бололтой 40x50 м жижиг дөрвөлжин шороон хэрэм олон бий. Жишээ нь: Сайханы хүндийн Талын толгойн өртөөний байсан газраас хойхно буй "Дөрвөлжин буудал", "Улзын өндөр довын энгэрийн хэрэм", Могойн адгийн хэрэм, өгөөмөрийн хэрэм, Дэлгэрэхийн тал, Баян булгийн хэрэм болно. Эдгээр хэрмийн хооронд өдрийн буюу үдийн газар байдаг гэж нутгийнхан хэлэлцдэг. Заримынх нь хоорондын зайг хэмжихэд 8-12 км байв.

Жижиг хэрмийн дотор хүн сууж байсны ул мөр, хог үлдэц юу ч илрээгүй. Харин заримаас ваар савны хагархай олддог. Ийм хэрэм Чингисийн Хэрмэн замын дагуу олон бий гэж нутгийнхан ярилцдаг. Тэр ч байтугай, хоногийн газрын хэрэм нь дөрвөлжин, үдийн газрын хэрэм нь гурвалжин гэлцдэг.

Ийм урт хэрэм, хэрмийн дагуу жижиг хэрэмтэй газар Монголын өмнөд хэсэгт бас бий. Тухайлбал Өмнөговь аймгийн Номгон, Хүрмэн, Баяндалай, Ноён сумдын нутагт Чингисийн далан гэдэг ийм шороон урт хэрэм буй. Энэчилэнгээр энд тэнд байх Чингисийн хэрмэн замыг судлаачид эрт цагийн ямар нэгэн харь аймгийн хил мэт байсан боловуу хэмээн үздэг.

Үүнийг доктор Х.Пэрлээ "Монголын нууц товчоо"-ны 281-р зүйлд тэмдэглэсэн 1228-1241 онд Өгөөдэй хаан нутгийн гөрөөсийг ах дүүгийн нутагт явчих вий гэж харамлан урт хороо барьсан нь түүний дөрвөн буруут үйлийн нэг гэж үзэж байсан тэр "Хуруа, Йурха" мөн гэж бичсэн бол хятадын зарим судлаачид Зүрчидийн Алтай улсын үед, Японы судлаачид Ляо улсын үед он цагийн хувьд хамааруулсан зэрэг зүйл буй боловч даланг энэ хэр эртний судлалын үүднээс нарийвчлан судлаагүй байгаа билээ.

"Хэрмэн замд" холбогдох нэгэн домгийг сийрүүлбэл: "Энэ замыг Чингис хаан засуулсан гэх бөгөөд тэр үед хааны бэр эцэгтээ ил харагдах ёсгүй байжээ. Иймээс Чингис хаан бэрийн хамт алс холыг зорих болсонд ёсыг дагаж Чингисээс бэр нь далдуур явах учиртай байснаас олон мянган хүний хүчээр асар их шороон хэрэм бариулж түүний нэг талаар нь Чингис, нөгөө талаар нь бэр нь явсан" гэдэг.

Ангилал:Чингис хаан
Ангилал:Дорнод аймгийн газар зүй
Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй
Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Gfriend

**GFriend** (Солонгос: 여자친구; Латинаар Yeoja Chingu) нь 2015 онд Source Music-ын дор байгуулагдсан зургаан гишүүнтэй Өмнөд Солонгосын охидын хамтлаг байсан. Нийт 6 гишүүнтэй - Sowon, Yerin, Eunha, Yuju, SinB, Umji. 2015 оны 1 сарын 15нд *Season of Glass* (EP) цомгоор дэбютээ хийж байсан. 

Бүх гишүүдийн гэрээ дууссаны дараа тэд Source Music-аас гарч, 2021 оны 5 сарын 22нд тус хамтлаг тарсан. 

## Гишүүд 
## Discography 
### Бүрэн хэмжээний цомог 
### Мини цомог  
### Сингль  
### Бусад дуу 
### Хамтын болон соло дуу 
### Клип 
## Шагнал, нэр дэвшилт 
Тэдний анхны шагнал нь 2015 оны 11-р сарын 7-нд авсан MelOn Music Awards-н "Шилдэг Шинэ Эмэгтэй Уран бүтээлч" байв. Тэд «Rough» дуугаараа The Show-с 2016 оны 2-р сарын 2-нд ялалт авсан нь тэдний анхны хөгжмийн нэвтрүүлгийн ялалт байсан ба уг дуугаараа нийт 15 ялалт авсан.

## Лавлах бичиг
Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Ангилал:Охидын хамтлаг
2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль

**2016 оны Улсын Их Хурлын сонгууль** 2016 оны 6 сарын 29-ний өдөр, аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын сонгуультай цуг явагдсан.

## Сонгуулийн систем
2016 оны 5 сарын 5-нд батлагдсан Сонгуулийн тухай хуулийн дагуу, 76 суудал бүхийн нэг танхимт парламент болох Монгол Улсын Их Хурлын сонгууль нь 76 жижиг тойрог бүхий мажоритар системээр зохион байгуулагдсан. Тус өөрчлөлт нь жижиг намуудын хувьд ашиггүй болсон гэх шүүмжлэлд өртөж байсан бөгөөд гадаадад оршин суугаа 150 гаруй мянган иргэд ямар нэгэн тойрогт харьяалагдахгүй болсны улмаас санал өгөх боломжгүй болжээ.

## Сонгуульд оролцсон нам, эвсэл 
2016 оны УИХ-ын сонгуульд анх 13 нам, 3 эвсэл оролцохоор СЕХ-нд бүртгүүлсэн. 

Нам эвслүүд нэр дэвшигчдээ 2016 оны 5-р сарын 21-ны дотор тодруулж дууссан. Улмаар 12 нам, 3 эвслийн 429, мөн 69 бие даагч, нийт 498 нэр дэвшигч бүртгэгдэж сонгуульд өрсөлдсөн.

## Үр дүн

## Эшлэл
#
Ангилал:2016 оны улс төр
С-400 Триумф

**С-400 Триумф** (НАТО-гийн нэршил: ***SA-21 Growler***) нь ОХУ-ын агаарын довтолгооноос холын болон дунд зайнд хамгаалах зенит-пуужингийн цогцолбор юм. Тус зэвсэглэлийг 1990-ээд оноос эхлэн С-300ПМ2 агаарын довтолгооноос зенит пуужингийн цогцолборыг сайжруулах туршилтын үр дүнд бүтээгдэж, 2007 оны 4-р сарын 28-наас ОХУ-ын армийн зэвсэглэлд С-400 нэрээр аваад байгаа юм.   

«Триумф» гэдэг нэр нь гадаадад экспортоор гардаг хувилбарын нэр юм. Дөрвөн хэсгээс бүрдсэн нэг иж бүрэн С-400 агаарын довтолгооноос хамгаалах зенит пуужингийн цогцолборын гэрээний үнэ 1,25 тэрбум орчим ам.доллар ажээ.    

Хэт алсын тусгалтай 40Н6E пуужингаар 300 км хүртэлх зайн аэродинамик байг онох чадалтай. 40Н6 пуужингийн довтолгооноос хамгаалах систем нь электрон байлдааны нисэх онгоц, агаарын командын пост, стратегийн бөмбөгдөгч онгоц, хэт авианы далавчит болон баллистик пуужинтай тэмцэхэд зориулагдсан. Пуужинг шинэ чиглүүлэгч толгойгоор тоноглосноор газар дээрх радарт харагдахгүй байг харваж, онох боломжтой ажээ. Пуужингийн довтолгооноос хамгаалах шинэ системийг Факел дизайны товчоо боловсруулсан; өндөр өртөг, техникийн хүндрэлээс болж бага хэмжээгээр үйлдвэрлэсэн байна. Уг системийг ойрын зайд ашиглах боломжгүй урчаас Бук М1, Тор М1, Панцир-С1 зэрэг ойрын болон дундын зайн зенит пуужингийн цогцолбортой хослуулан хэрэглэдэг.  

Москва хотод байрлах Академич A.A.Расплетины нэрэмжит "Алмаз" үйлдвэрт зохион бүтээсэн байна. Ерөнхий зохион бүтээгч нь Александр Леманский юм.  

## Үзүүлэлт
### Пуужин 
С-400 цогцолбор нь 3-380 км-ын тусгалтай дунд, холын зайн 6 төрлийн пуужин ашиглаж болдог. 

## Хэрэглэгч улсууд 
* Орос: 2024 онд Сансар-Агаарын цэргийн хүчинд 248 харвагч С-400, Тэнгисийн хүчинд 104 харвагчтай С-400 байна.
* Алжир: 2021 онд худалдан авсан.
* Беларус: 1 дивизион 16 харвагч суурьтай
* Хятад: 4 дивизион 32 харвагч суурьтай
* Турк: 4 дивизион 32 харвагч суурьтай
* Энэтхэг: 3 дивизион 24 харвагч суурьтай

## Зургийн сан 

Файл:Зоны поражения ракет ЗРК С-400.png|С-400-гийн пуужингийн алслалт
Файл:С-400 «Триумф».JPG|С-400
Файл:Oboronexpo2014part2-35.jpg|92Н2 радар
Файл:96L6E radar radar - 100th Anniversary VVS-R -01.jpg|96Л6 өндөрийн радар
Файл:Обеспечение безопасности группировки ВКС РФ в Сирии (7).jpg|Байлдааны бэлэн байдалд буй С-400
Файл:Боевой расчет С-400 «Триумф» за работой.jpg|Удирдлагын хэсэг
Файл:MAKS-2017part3-077.jpg|9М96/9М96Е2 пуужин

## Холбоотой өгүүлэл 
* С-300
* С-500

Ангилал:Агаарын довтолгооноос хамгаалах пуужин
Ангилал:Пуужин эсэргүүцэгч пуужин
Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчин
9К720 Искандер

**9К720 Искандер** нь ОХУ-ын **Оператив Тактикын тийрэлтэт пуужингийн цогцолбор** юм. Искандер гэдэг нь Македоны Александер хааны нэртэй холбоотой бөгөөд энэ нь байлдан дагуулагч гэсэн утгаар хэрэглэдэг. Тус зэвсэг нь эсрэг талын агаарын довтолгооны зэвсэгийг даван гарч, ар талын дэд бүтэц, зэр зэвсэглэлийг устгах зориулалттай бөгөөд цэргийн шинжээч нарын үзлээр цөмийн цэнэгт хошууг тээвэрлэх боломжтой юм. 
## Үзүүлэлт
Коломна хотын зохион бүтээх товчоонд анх бүтээсэн. 2006 оноос зэвсэглэлд авсан. Цохилт өгөх алслалт 500 км.

###### **Өөрөө явагч харвах төхөөрөмж** 
* **Хурд**: Хар зам дээр 70 км/цаг, шороон замаар 40 км/цаг
* **Түлш**:Хатуу, холимог
* **Ашиглалтын хугацаа**: 10 жил 
* **Ашиглалтын темпратур**: -50 аас 50 градус хүртэл

### ОХУ-ын анги нэгтгэл дэх байршил 
# Луга дахь 26-р тийрэлтэт пуужингийн бригад
# Шуя дахь 112-р гвардын тийрэлтэт пуужингийн тусгай бригад
# Краснодар дахь 1-р тийрэлтэт пуужингийн бригад 
# Капустон Яр дахь 630-р тийрэлтэт пуужингийн тусгай дивизон
# Оренбург дахь 92-р тийрэлтэт пуужингийн тусгай бригад
# Улаан Үд дэхь 103-р тийрэлтэт пуужингийн тусгай бригад
# Биробиджан дахь 107-р тийрэлтэт пуужингийн тусгай бригад

Ангилал:Пуужин, газраас газарт
Ангилал:Цөмийн пуужин
Баяртогтохын Батрэгзэдмаа

**Баяртогтохын Батрэгзэдмаа** (1972 оны 5 сарын 23-нд Төв аймгийн Зуунмодод төрсөн) нь Монголын зохиолч, яруу найрагч эмэгтэй.

## Бүтээл
### Жүжиг
**Хаалганы өмнө* (2000 он)
**Дурласан хүн* (2000 он)
**Хорионыхон*
**Тайчигч хөвгүүд ба саарал гудамж* (2003 он)
**Бохир улс төр* (2004 он)
**Би хүсэхгүй байна* (2005 он)
**Зузаан цаг* (2006 он)
**Миний хайрыг хүлээ* (2007 он)
**Сэндэр охин* (2009 он)
**Их хаадын санаа* (2011 он)
**Ногоон дарь эх* (2011 он)
**Цаглашгүй гэрэл* (2012 он)

### Кино
**Би чамд хайртай 2* (2009 он)

### Роман
**Очир эрхшээгч* (2014 он)

### Шүлгийн түүвэр
**Би дэлхийд нэр өглөө АСОАДАРЭ* (2014 он)
**Сэрсэн дэлхий АСОАДАРЭ* (2014 он)
**Гэрэлтэх дэлхий АСОАДАРЭ* (2014 он)

## Гадны холбоос
*

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Ангилал:1972 онд төрсөн
Монголын чопер ахан дүүс холбоо

**Монголын чопер ахан дүүс холбоо** нь 2012 онд Улаанбаатар хотод үүсгэн байгуулагдсан. Ерөнхийлөгч нь Сүхбаяр, дэд ерөнхийлөгчийг Бат-Ирээдүй.

Ангилал:2012 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын клуб
Улаанбаатарын Их Сургууль

**Улаанбаатарын Их Сургууль** (**УБИС**) нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод байрлах их сургууль юм.

## Түүх
Шинжлэх ухааны академи нь өөрийн эрдэмтдийн оюуны чадавх, эрдэм шинжилгээний лабораториудын хүчин чадалд тулгуурлан, шинжлэх ухааны залгамж үеэ бэлтгэн АНУ, Орос, Хятад, Англи зэрэг орнуудын судлаач-мэргэжилтэн бэлтгэдэг туршлагыг нэвтрүүлэх, сургалт судалгааны ажлыг үр бүтээлтэй хослуулах зорилгоор дээд сургууль байгуулах хүсэлт тавьсныг ШУБЯ-ны сайд дэмжин, 1992 оны 02 сарын 29-ний өдрийн 109 тоот тушаалаар Технологийн дээд сургуулийг байгуулах шийдвэр гаргасан билээ. Тус сургууль нь “Химийн технологи”, “Хэрэглээний физик”, “Хэрэглээний математик Мэдээлэлзүй” зэрэг чиглэлээр олимпиадад түрүүлсэн шилдэг хүүхдүүдийг элсүүлэн анхны сургалтаа эхлүүлж байв.

### Хөгжил 
1994 оноос “Ази судлал”-ын мэргэжлээр оюутан нэмэн элсүүлж ШУБ-ын сайдын 1995 оны 01 сарын 15-ны өдрийн 15 тоот тушаалаар тус сургуулийг их сургуулийн зэрэглэлд оруулж ШУБ-ын сайдын тушаал, Нийслэлийн Засаг даргын захирамж (1996 оны 07 сарын 26-ны өдөр, дугаар 259/А-184)-аар Технологийн Дээд Сургуулийг Улаанбаатарын Их Сургууль болгон өргөтгөв. 

1999-2000 оны хичээлийн жилээс тус сургууль дээр АНУ-ын Колорадогийн Их Сургууль болон Москвагийн Эрчим Хүчний Дээд Сургууль (Техникийн Их Сургууль)-тай хамтарсан салбар сургуулийг нээн сургалт явуулж авьяаслаг олон залуучуудыг гадаад боловсрол олгох сайхан боломжийг нээж өгөв. 

2010-2014 оны 6 сар хүртэл Засгийн газрын 2010 оны 01 сарын 20-ны өдрийн 15 дугаар тогтоолоор Улаанбаатарын Их Сургуулийг МУИС-ийн харьяа Улаанбаатар сургууль болгон нэгтгэж, бүрэлдэхүүн сургуулийн статусаар үйл ажиллагаагаар явуулж байв.

2014-2015 оны хичээлийн жилд БШУ-ны сайдын 2014 оны 8 дугаар сарын 26-ны өдрийн А/337 тоот тушаал, Нийслэлийн засаг даргын 2014 оны 8 дугаар сарын 29-ны өдрийн А/740 тоот захирамжийг үндэслэн Төрийн өмчит “Улаанбаатарын Их Сургууль”-ийг шинэчлэн байгуулж 2014 оны 9 сарын 23-ны өдөр хичээлийн шинэ жилийн нээлтээ хийн үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлсээр байна.

МОНГОЛ УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗРЫН  2022 оны 8 дугаар сарын 3-ны өдөр Дугаар 293 тогтоолоор татан буугдаж МУИС-ийн харьяа Улаанбаатар сургууль болгон нэгтгэж улмаар МУИС-ийн удирдах зөвлөлийн 2023 оны 06 дугаар сарын 15-ны өдрийн дугаар 12 тоот хуралдааны тогтоолоор МУИС-ийн Шинжлэх ухаан технологийн Улаанбаатар парк болгон үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. 

## Гадаад хамтын ажиллагаа
Улаанбаатарын Их Сургууль нь гадаадын 20 их сургуультай хамтын ажиллагаатай. Үүнд, Ази номхон далайн бүс нутагт 10, Хойд Америкт 3, Европт 7.

## Мөн үзэх
*Монгол улсын их дээд сургуулиуд

## Цахим холбоос 
*Албан ёсны цахим хуудас

Ангилал:Монголын их сургууль
Ангилал:1992 онд байгуулагдсан
Титэм вирус

**Титэм вирус** буюу **Корона вирус** бол хүн бүрийн амьдралынхаа аль нэг хугацаанд халдвар авдаг элбэг тохиолддог вирус юм. Энэ төрлийн вирус дэлхий даяар өргөн тархсан ба хүн болон амьтанд халдварлаж өвчлүүлдэг. Хүнд халдварлаж өвчлүүлдэг олон төрлийн титэм вирус байдаг ба тэдгээр нь ихэвчлэн хөнгөн хэлбэрийн өвчлөл үүсгэдэг ч ч зарим төрлийн титэм вирус хүнд хэлбэрийн өвчлөл үүсгэнэ.

Титэм вирусийн халдвар ханиах, найтаах үед агаараар болон ойрын хавьтлаар дамжин халдварлана. Вирусийн халдвар авсан үед дараах шинж тэмдгүүд илэрнэ. Үүнд: 
* Нус гоожих 
* Ханиах 
* Хоолой өвдөх 
* Халуурах 
Халдварын эрсдэлийг гараа тогтмол угаах, бохир гараар нүд, ам, хамарт хүрэхгүй байх болон өвчилсөн хүнтэй ойр харилцахгүй байснаар бууруулах боломжтой. Өвчний эсрэг дархлаажуулалт болон өвөрмөц эмчилгээ байхгүй.  Өвчний шинж тэмдгийг эмийн эмчилгээгээр бууруулна.http://www.nccd.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=646:2015-07-09-01-40-42&catid=21:2011-09-01-03-24-23&Itemid=42

2003 онд Хятадаас гаралтай, үхлийн аюултай, шинэ төрлийн титэм вирус дэлхий даяар тархаж 8000 гаруй хүнийг амьсгалын цочмог хам шинж (Severe Acute Respiratory Syndrome)-ээр өвчлүүлж, 774 хүний амь насыг авчээ.https://web.archive.org/web/20160704225738/https://www.niaid.nih.gov/topics/coronavirus/pages/default.aspx?wt.ac=bcNIAIDTopicsCoronavirus АЦХаХ (SARS)-ийн титэм вирус дэлхийн өнцөг булан бүр дэх судлаачдын анхааралд өртсөн боловч халдвар тун удалгүй намжиж 2004 оноос хойш дахин бүртгэгдээгүй байна. 2012 онд АЦХаХ-тай төстэй халдвар дахин бүртгэгдсэн. 2015 онд тэмээний ханиад гэгддэг Ойрх Дорнодын амьсгалын цочмог хам шинж (MERS) 1000 гаруй хүнийг өвчлүүлж, өвчлөгсдийн 40 орчим хувийн амь насыг авчээ.

## Коронавирусийн түүх 
Коронавирусийг 1960-аад оны үед илрүүлсэн;  Эдгээрээс хамгийн анх олдсон нь тахиан дахь халдварт бронхит вирус, нийтлэг хүйтний өвчтэй хүний ​​хамрын хөндийгөөс хоёр вирус бөгөөд дараа нь хүний ​​коронавирус 229E ба хүний ​​коронавирус OC43 нэртэй байжээ.  Үүнээс хойш энэ гэр бүлийн бусад гишүүд тогтоогдсон, үүнд 2003 онд SARS-CoV, 2004 онд HCoV NL63, 2005 онд HKU1, 2012 онд MERS-CoV, 2019 онд 2019-nCoV;  эдгээрийн дийлэнх нь амьсгалын замын ноцтой халдварт өртсөн байна.

2019 оны 12-р сарын 31-ний өдөр Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын 2019-nCoV гэж албан ёсоор тогтоосон коронавирусийн шинэ төрлийг Хятад улсын Ухань хотод 2019-20 оны Ухань коронавирусийн дэгдэлтийг хариуцах болно гэж мэдээлэв.  2020 оны 1-р сарын 24 гэхэд 25 хүн нас барж, 547 тохиолдол батлагдсан байна. Ухань омог нь SARS-Co-тай ижил төстэй ~ 70 % генетикийн ижил төстэй 2B бүлгийн бетакоронавирусийнн шинэ омог болохыг тогтоов.  Вирус могойноос үүссэн гэж таамаглаж байсан боловч тэргүүлэх судлаачид энэ дүгнэлттэй санал нийлэхгүй байна.

Ангилал:Вирус
Охийн Цагаанзам

**Охийн Цагаанзам** (; ) нь туульч, дуучин, биет бус соёлын өв тээгч хүн юм.
ОХУ-н Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын иргэн. Монгол үндэстэн. Ойрадын Баатуд () овгийн хүн. Баатуд гэдэг нь баатар гэдэг үгийн олон тоо бөгөөд баатрууд гэсэн үг.

## Нэрний учир
* Нэр: Цагаанзам (Монгол), Цаhан Зам(халимаг), Владимир(орос)
* Эцгийн нэр: Охь (Монгол), Ок (халимаг), Ока (орос)
* Ургийн нэр: Хар(Монгол), Кар(халимаг), Каруев(орос)
* Ургийн овог: Баатуд

Сибирьт цөлөгдсөн халимагуудад Н.Хрущев эх нутагтаа буцах зөвшөөрөл өгч, их нүүдэл хийсэн. Нутагтаа харих нүүдлийн замд мэндэлсэн тул эмээ нь Цагаанзам хэмээх нэр хайрлажээ.

## Шагнал
Монгол Улсын төрийн дээд **Алтан гадас одон** хүртсэн.

## Уран бүтээл
* Жангар тууль
* Ээжийн дуу (Ээжин дун)
* Агтубын голын ус (Актюбин голын усн)

Ангилал:Туульч
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Халимагийн хүн
Ангилал:Монголчууд‎
Ангилал:1957 онд төрсөн