Байгууллага

Институци гэдэг нь нийгмийн зан үйлийг хэлбэржүүлж, хязгаарладаг дүрэм, хэм хэмжээний хүний ​​зохиосон бүтэц юм.[1][2][3][4] Байгууллагын бүх тодорхойлолтууд нь ерөнхийдөө тогтвортой байдал, тасралтгүй байдлын түвшинг илэрхийлдэг.[5] Хууль, дүрэм, нийгмийн конвенц, хэм хэмжээ нь бүгд институцийн жишээ юм.[6] Байгууллагууд албан ёсны болон албан бус байдлын түвшинд харилцан адилгүй байдаг.[7][8]

Институциуд нь улс төрийн шинжлэх ухаан, антропологи, эдийн засаг, социологи зэрэг нийгмийн шинжлэх ухааны судалгааны үндсэн объект юм (сүүлийнх нь Эмиль Дюркхайм "институцийн шинжлэх ухаан, тэдгээрийн үүсэл ба үйл ажиллагаа" гэж тодорхойлсон).[9] Анхан шатны буюу мета-институци нь гэр бүл, мөнгө гэх мэт холбогдох байгууллагуудын багцыг хамрах хангалттай өргөн хүрээтэй байгууллагууд юм. Мөн институциуд нь хууль, улс төрийн дүрэм тогтоох, хэрэгжүүлэх албан ёсны механизмын гол асуудал юм. Түүхчид улс төр, эдийн засаг, соёлын түүхийн нэг хэсэг болгон институцийн үүсэл, өсөлт, ялзрал, хөгжлийг судалж, баримтжуулдаг.

Тодорхойлолт

Байгууллага гэсэн нэр томъёоны олон янзын тодорхойлолт байдаг.[10][11] Эдгээр тодорхойлолтууд нь янз бүрийн түвшний албан ёсны болон зохион байгуулалтын нарийн төвөгтэй байдлыг агуулдаг.[12][13] Хамгийн өргөн хүрээтэй тодорхойлолтууд нь гар барих зэрэг албан бус боловч тогтмол практикийг агуулж болох бол хамгийн явцуу тодорхойлолтод зөвхөн өндөр албан ёсны (тухайлбал, тодорхой хууль, дүрэм, нарийн зохион байгуулалтын бүтэцтэй) байгууллагуудыг багтааж болно.

Вольфганг Стрек, Кэтлин Телен нарын хэлснээр институциуд нь хамгийн ерөнхий утгаараа "нийгмийн дэг журмын барилгын блокууд юм: тэдгээр нь тодорхой ангиллын жүжигчдийн зан байдал эсвэл гүйцэтгэлийн талаархи нийгмийн зөвшөөрөгдсөн, өөрөөр хэлбэл хамтын хүчээр хүлээлтийг илэрхийлдэг. Зарим үйл ажиллагаа нь ихэвчлэн оролцогчдын харилцан хамааралтай эрх, үүргийг агуулдаг."[13] Социологичид болон антропологичид албан бус байгууллагуудыг багтаасан институцуудын талаар өргөн хүрээтэй тодорхойлолттой байдаг. Улс төр судлаачид заримдаа гуравдагч этгээдүүд эхний болон хоёр дахь талуудын гүйлгээг зохицуулах дүрмийг найдвартай, урьдчилан таамаглахуйц хэрэгжүүлэх ёстой байгууллагуудыг илүү албан ёсны хэлбэрээр тодорхойлсон байдаг.[13]

Институциудын оновчтой сонголтын нэг онцлох институционалист тодорхойлолтыг Жак Найт өгсөн бөгөөд тэрээр институцийг "нийгмийн харилцан үйлчлэлийг тодорхой хэлбэрээр зохион байгуулдаг дүрэм журам" гэж тодорхойлсон бөгөөд "эдгээр дүрмийн талаарх мэдлэгийг холбогдох нийгэмлэг эсвэл нийгмийн гишүүд хуваалцах ёстой" гэж тодорхойлсон байдаг. ."[8] Найт, Рэндалл Калверт нарын тодорхойлолтууд нь зөвхөн хувийн өвөрмөц байдал, конвенцуудыг оруулаагүй болно.[8][12]

Дуглас Норт институциудыг "харилцан үйлдлийг бүрдүүлдэг хүний ​​зохиосон хязгаарлалтууд" гэж үздэг.[14] Нортийн хэлснээр эдгээр нь эдийн засгийн гүйцэтгэлийг тодорхойлох чухал хүчин зүйл бөгөөд солилцоо, үйлдвэрлэлийн зардалд гүнзгий нөлөө үзүүлдэг. Түүх, соёлын жижиг шинж чанарууд нь байгууллагын мөн чанарыг эрс өөрчилж чадна гэдгийг тэрээр онцлон тэмдэглэв.[14] Дарон Акемоглу, Саймон Жонсон, Жеймс А.Робинсон нар Нортын танилцуулсан шинжилгээтэй санал нэг байна. Эдийн засгийн институциуд хөрөнгө оруулалтын боломж, хязгаарлалтыг бүрдүүлдэг учраас эдийн засгийн өсөлтийн замд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэдэг гэж тэд бичжээ.[15] Зарим бүлгүүд эдийн засгийн үр дүнгээс бусдаас илүү давуу талыг олж авдаг тул улс төрийн хяналтыг олж авах боломжийг олгодог тул эдийн засгийн хөшүүрэг нь улс төрийн зан үйлийг мөн тодорхойлдог.[15] Acemoglu, Robinson, Francisco A. Gallego нарын тусдаа өгүүлэлд институци, хүний ​​капитал, эдийн засгийн хөгжлийн хоорондын харилцааг нарийвчлан тусгасан болно. Тэд институциуд өрсөлдөөний тэгш нөхцөлийг бүрдүүлж, институцийн хүчийг эдийн засгийн өсөлтийн гол хүчин зүйл болгодог гэж үздэг.[16] Зохиолч Стивен Левицки, Мария Виктория Мурило нар институцийн бат бөх байдал нь тогтвортой байдал ба хэрэгжилт гэсэн хоёр хүчин зүйлээс хамаардаг гэж мэдэгджээ.[17] Тогтворгүй, хэрэгждэггүй байгууллага бол сул дүрмийг үл тоомсорлож, жүжигчид өөрсдийн зан төлөвт тулгуурлан хүлээлт үүсгэх боломжгүй байдаг. Сул институцид жүжигчид дүрмийн дагуу ажиллахын тулд бие биенээсээ хамааралтай байж чадахгүй бөгөөд энэ нь хамтын үйл ажиллагаа, хамтын ажиллагаанд саад тотгор учруулдаг.

Бусад нийгмийн эрдэмтэд институцийн түгжигдэх тухай ойлголтыг судалж үзсэн. Эдийн засагч Пол А.Дэвид "Clio and the Economics of QWERTY" (1985) гарчигтай нийтлэлдээ технологийн түгжрэлийг тухайн технологи нь хамгийн үр ашигтай нь биш ч гэсэн зах зээлд давамгайлах үйл явц гэж тодорхойлсон байдаг. боломжтой.[18] Тэрээр зах зээл дэх технологийн эрт сонголт нь бусад оролцогчдыг байгалийн сонголтоос үл хамааран уг технологийг сонгоход хүргэдэг бөгөөд ингэснээр уг технологийг "түгжихэд" хүргэдэг гэж тэрээр тайлбарлаж байна. Эдийн засагч В.Брайан Артур Дэвидийн онолыг институцид ашигласан. Технологийн нэгэн адил институциуд (хууль, бодлого, нийгмийн зохицуулалт эсвэл бусад хэлбэрээр) нийгэмд түгжигдэж, улмаар нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийг бий болгож чадна.[19] Хэдийгээр институцийн түгжрэл нь урьдчилан таамаглах боломжтой боловч нийгэм, эдийн засгийн тогтолцоонд гүн гүнзгий үндэс суурьтай учраас түүнийг түгжигдсэн тохиолдолд өөрчлөхөд хэцүү байдаг гэж Артур тэмдэглэв.

Рандалл Калверт институцийг "үндсэн тоглоом дахь зан үйлийн тэнцвэрт байдал" гэж тодорхойлсон.[12] Энэ нь "Бараг бүх хувь хүмүүс байгууллагын зан үйлийн зааврыг бараг үргэлж дагаж мөрдөх нь оновчтой байх ёстой" гэсэн үг юм. үүнийг хийж байна."[12]

Роберт Кеохан институцийг "зан үйлийн чиг үүргийг тодорхойлсон, үйл ажиллагааг хязгаарлаж, хүлээлтийг бий болгодог байнгын бөгөөд холбогдсон дүрмийн багц (албан ба албан бус)" гэж тодорхойлсон.[7] Самуэл П.Хантингтон институцийг "тогтвортой, үнэ цэнэтэй, давтагдах зан үйлийн хэв маяг" гэж тодорхойлсон. "[20]

Авнер Грейф, Дэвид Лайтин нар институцийг "хүний ​​бий болгосон, бие махбодийн бус элементүүдийн систем - хэм хэмжээ, итгэл үнэмшил, байгууллага, дүрмүүд - зан төлөвт нь нөлөөлдөг хувь хүн бүрийн экзоген бөгөөд зан үйлийн зүй тогтлыг бий болгодог"[2] гэж тодорхойлсон. Байгууллага нь "харгалзаж буй гүйлгээнд бие даан хэрэгжих итгэл үнэмшил, хэм хэмжээний багцад нөлөөлдөг институцийн элементүүд юм. Дүрэм нь нөхцөл байдлыг тодорхойлж, зан үйлийг зохицуулах замаар зан төлөвийг сонгох танин мэдэхүйн ажлыг хувь хүмүүст хөнгөвчлөх зан үйлийн заавар юм."[2 ]

Байгууллагын бүх тодорхойлолтууд нь ерөнхийдөө тогтвортой байдал, тасралтгүй байдлын түвшинг илэрхийлдэг.[5] Хууль, дүрэм, нийгмийн конвенц, хэм хэмжээ нь бүгд институцийн жишээ юм.[6] Байгууллага, институци нь ижил утгатай байж болох ч Жак Найт байгууллага нь институцийн явцуу хувилбар буюу институцийн кластерийг төлөөлдөг гэж бичжээ; Байгууллагад дотоод институци (байгууллагын гишүүдийн хоорондын харилцааг зохицуулдаг) агуулагддаг гэдэг утгаараа энэ хоёр ялгаатай.[8]

Албан бус байгууллага нь нийгмийн нийтлэг дүрэм журамтай байх хандлагатай байдаг бөгөөд тэдгээр нь бичигдээгүй боловч тухайн улсын бүх оршин суугчид ихэвчлэн мэдэгддэг тул тэдгээрийг тухайн улсын соёлын салшгүй хэсэг гэж нэрлэдэг. Албан бус практикийг ихэвчлэн "соёлын" гэж нэрлэдэг, жишээлбэл клиентелизм эсвэл авлига нь тодорхой газар улс төрийн соёлын нэг хэсэг гэж тодорхойлогддог боловч албан бус институци нь өөрөө соёлтой байдаггүй, энэ нь тухайн хүний ​​​​соёл, зан үйлээр тодорхойлогддог. өгөгдсөн улс төрийн ландшафт, гэхдээ тухайн улс дахь тэдний үүргийг ойлгохын тулд тэдгээрийг албан ёсны байгууллагуудтай адил авч үзэх хэрэгтэй. Албан ба албан бус байгууллагуудын хоорондын харилцаа нь ихэвчлэн нягт уялдаатай байдаг бөгөөд албан бус байгууллагууд үр ашиггүй байгууллагуудыг дэмжихэд оролцдог. Гэвч тэдний үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлж, зохицуулдаг төв байхгүй учир албан бус байгууллагуудыг өөрчлөх нь удаан бөгөөд урт үйл явц юм.[21]

Жеффри М.Ходжсоны хэлснээр институцийг зан үйлийн нэг хэлбэр гэж хэлэх нь эндүүрэл юм. Үүний оронд Хожсон институци нь "нийгмийн харилцан үйлчлэлийг зохион байгуулдаг дүрмийн нэгдсэн систем" гэж мэдэгджээ.[22]

Жишээ

Цувралын нэг хэсэг

Консерватизм

Хувилбарууд

Зарчмууд

сэхээтнүүд

Улстөрчид

Шашин

Хувийн хувилбарууд

Үндэсний хувилбарууд

Холбоотой үзэл суртал

Холбоотой сэдвүүд

Консерватизмын портал

Улс төрийн портал

Байгууллагын жишээнд:

Гэр бүл: Гэр бүл бол хүүхдийн амьдралын төв юм. Гэр бүл нь хүүхдүүдэд соёлын үнэт зүйлс, өөртөө болон бусдын талаарх хандлагыг заадаг - гэр бүлийн социологийг үзнэ үү. Хүүхдүүд хүрээлэн буй орчноосоо тасралтгүй суралцдаг. Хүүхдүүд ч гэсэн бага наснаасаа ангийн тухай мэддэг болж, анги бүрт өөр өөр үнэ цэнийг хуваарилдаг.[23]

Шашин шүтлэг: Зарим шашин нь угсаатны болон соёлын ангилалтай адил тул тухайн хүмүүс шашны хамаарлаас салж, энэ орчинд илүү нийгэмших магадлалыг бууруулдаг. Эцэг эхийн шашны оролцоо нь шашны нийгэмшүүлэх хамгийн нөлөө бүхий хэсэг бөгөөд шашны үе тэнгийнхэн эсвэл шашны итгэл үнэмшлээс илүүтэй байдаг.[24] Шашны социологи ба иргэний шашны .

Үе тэнгийн бүлгүүд: Үе тэнгийн бүлэг гэдэг нь гишүүдийн сонирхол, нийгмийн байр суурь, насны хувьд нийтлэг байдаг нийгмийн бүлгийг хэлнэ. Эндээс хүүхдүүд хараа хяналтаас зугтаж, бие даан харилцаа тогтоож сурах боломжтой. Үе тэнгийн бүлгийн нөлөө ихэвчлэн өсвөр насандаа дээд цэгтээ хүрдэг ч үе тэнгийн бүлгүүд урт хугацааны нөлөө бүхий гэр бүлээс ялгаатай нь зөвхөн богино хугацааны ашиг сонирхолд нөлөөлдөг.[25]

Эдийн засгийн тогтолцоо: Эдийн засгийн тогтолцоо нь "хэрэглээний хүлээн зөвшөөрөгдөх хувилбарууд", "хэрэглээний өөр хувилбаруудын нийгмийн үнэ цэнэ", "давамгай үнэт зүйлсийг бий болгох", "хэрэглээнд оролцох мөн чанар"-ыг шаарддаг.[26]

Хуулийн тогтолцоо: Хүүхдүүд эцэг эх, үе тэнгийнхнээсээ бүлэг/нийгмийн тодорхой хууль тогтоомж, хэм хэмжээг дагаж мөрдөх, дагаж мөрдөхийг шаарддаг. Эцэг эхийн хууль эрх зүйн тогтолцоонд хандах хандлага нь хүүхдийн хууль тогтоомжоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн зүйлийн талаарх үзэл бодолд нөлөөлдөг.[27] Жишээлбэл, эцэг эх нь байнга шоронд байгаа хүүхдүүд хорих ялыг илүү хүлээн зөвшөөрдөг. Хууль зүй, хуулийн философи, хуулийн социологийг үзнэ үү.

Шийтгэлийн систем: Шийтгэлийн систем нь хоригдлууд болон харгалзагчдад үйлчилдэг. Шорон бол ердийн нийгмээс тусдаа орчин юм; хоригдлууд болон харгалзагч нар өөрсдийн нийгэмлэгийг байгуулж, өөрсдийн нийгмийн хэм хэмжээг бий болгодог. Харуул сахилга батыг сахин хамгаалж, аюулгүй байдлыг хангадаг "нийгмийн хяналтын төлөөлөгч" болж ажилладаг.[28] Хоригдлуудын үзэж байгаагаар, нийгэм нь дарангуйлагч, эрхшээлд орж, харуулуудыг үл тоомсорлож, үл тоомсорлох мэдрэмжийг төрүүлдэг.[28] Нийгэмд гарч буй өөрчлөлтийн улмаас хоригдлууд ганцаардал, сэтгэл хөдлөлийн харилцааны дутагдал, хувийн шинж чанар нь буурч, "аюулгүй байдал, бие даасан байдал" дутдаг.[29] Хоригдлууд болон харуулууд хоёулаа түгшүүртэй, айдастай, хамгаалалтанд автдаг бөгөөд энэ нь нийгэмд эвгүй уур амьсгалыг бий болгодог.[28] Шийтгэлийн социологийг үзнэ үү.

Хэл: Хүмүүс амьдарч буй тодорхой хэл, соёлоос хамааран өөр өөрөөр нийгэмшиж сурдаг.[30] Үүний тодорхой жишээ бол код солих явдал юм. Эндээс цагаач хүүхдүүд амьдралдаа хэрэглэж буй хэлнийхээ дагуу биеэ авч явахад суралцдаг: гэртээ болон үе тэнгийн бүлгүүдэд (гол төлөв боловсролын орчинд) тусад нь хэл.[31] Аливаа цаг үеийн хэл, нөхцөл байдлаас шалтгаалан хүмүүс өөр өөрөөр нийгэмших болно.[32] Хэл шинжлэл, нийгэм хэл шинжлэл, хэлний социологийг үзнэ үү.

Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл: Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл бол өргөн хүрээний үзэгчдэд чиглэсэн хувийн бус харилцаа холбоог хүргэх хэрэгсэл юм. Хэвлэл мэдээлэл гэдэг нэр томьёо нь латин хэлнээс "дунд" гэсэн утгатай бөгөөд хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь хүмүүсийг хооронд нь холбох явдал гэдгийг харуулж байна. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь янз бүрийн төрлийн зан үйлийн төлөөх шагнал, шийтгэлийг бэлгэдлийн хэлбэрээр илэрхийлэх замаар хэм хэмжээ, үнэт зүйлсийг сургаж чадна.[33] Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл нь бидний хандлага, зан төлөвт асар их нөлөө үзүүлдэг, ялангуяа түрэмгийллийн талаар.[34][35] Хэвлэл мэдээллийн судалгааг үзнэ үү.

Боловсролын байгууллагууд - сургууль (сургуулийн өмнөх, бага/бага, дунд, дунд, дээд боловсролын социологийг үзнэ үү)

Судалгааны нийгэмлэг - академи, их дээд сургуулиуд; судалгааны хүрээлэнгүүд - шинжлэх ухааны социологийг үзнэ үү

Анагаах ухаан - эмнэлэг болон бусад эрүүл мэндийн байгууллагууд - эрүүл мэнд, өвчний социологи, эмнэлгийн социологийг үзнэ үү

Сэтгэцийн эмнэлгүүд (түүх)

Цэргийн эсвэл хагас цэрэгжүүлсэн хүчин - цэргийн социологийг үзнэ үү

Аж үйлдвэр - бизнес, түүний дотор корпорацууд - санхүүгийн байгууллага, үйлдвэр, капитализм, хөдөлмөрийн хуваагдал, нийгмийн анги, үйлдвэрлэлийн социологийг үзнэ үү.

Иргэний нийгэм эсвэл ТББ - буяны байгууллага; нөлөөллийн бүлгүүд; Улс төрийн намууд; сэтгэцийн төвүүд; виртуал нийгэмлэгүүд

Хүйс: Нийгмийн бүтэц дэх жендэрийн байнгын хөндлөнгийн оролцоогоор арьсны өнгө, бэлгийн амьдрал, гэр бүл гэх мэт бусад нийгмийн институциудтай (их бага харагдахуйц хэлбэрээр) байнга харьцдаг нь ажиглагдаж байна.[36]

Видео тоглоомууд: Видео тоглоомууд нь нийгмийн институцийн ангилалд багтдаг бөгөөд энэ нь тоглоомчдын цогц шинж чанар нь хүйс, бэлгийн амьдрал зэрэг бусад нийгмийн байгууллагуудтай нийлдэг гэж үздэг. Мөн видео тоглоомууд нь түрэмгийлэл зэрэг бусад үзэгдлүүдтэй холбосон ярианд оруулан нийгэм дэх үзэл суртлын хүчийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмэр оруулдаг.[37]

Өргөтгөсөн контекстэд:

Урлаг, соёл (мөн үзнэ үү: соёлын салбар, шүүмжлэлийн онол, соёл судлал, соёлын социологи)

Улс үндэстэн – Нийгэм, улс төр судлаачид төрийг сургууль, шорон, цагдаа гэх мэт бүх байгууллагыг өөртөө агуулсан гэж ихэвчлэн ярьдаг. Гэсэн хэдий ч эдгээр институцийг хувийн болон бие даасан гэж үзэж болох ч зохион байгуулалттай шашин шүтлэг, гэр бүлийн амьдрал нь улс үндэстэн бий болохоос өмнөх үетэй холбоотой юм. Жишээлбэл, Антонио Грамшийн нео-марксист үзэл баримтлал нь улс төрийн нийгмийн институцууд (цагдаа, арми, хууль эрх зүйн тогтолцоо, шууд ба хүчээр ноёрхдог) болон иргэний нийгэм (гэр бүл, боловсролын систем) гэж ялгадаг.

Нийгмийн шинжлэх ухааны хэтийн төлөв

Институциуд нь нийгэмд байгаа хүмүүст тэдний амьдралын жам ёсны, өөрчлөгдөөгүй дүр төрхийн нэг хэсэг мэт харагдах хандлагатай байдаг бол нийгмийн шинжлэх ухаан нь институцуудыг судлах нь нийгмийн бүтээн байгуулалт, тухайн цаг үе, соёл, нийгмийн эд өлгийн зүйл болох институцийн мөн чанарыг илчлэх хандлагатай байдаг. Хувь хүний ​​хүсэл зоригоор шууд биш ч гэсэн хүний ​​хамтын сонголтоор бүтээгдсэн. Социологи нь нийгмийн институцийг нийгмийн үүрэг, хүлээлтийг хоорондоо уялдаа холбоотой байдлаар шинжилдэг уламжлалтай. Нийгмийн институциуд нь үүрэг, хүлээгдэж буй зан үйлийн бүлгүүдийг бий болгож, бүрдүүлдэг. Байгууллагын нийгмийн чиг үүрэг нь үүргээ гүйцэтгэх замаар хэрэгждэг. Өсвөр үеийнхний нөхөн үржихүй, асрах биологийн үндсэн шаардлагыг гэр бүл, гэр бүлийн байгууллагууд, тухайлбал нөхөр/аав, эхнэр/ээж, хүүхэд гэх мэтийн төлөвшсөн зан үйлийг бий болгож, боловсруулж, зааж өгөх замаар хангадаг. ]

Институциудын хүний ​​мөн чанартай харилцах харилцаа нь нийгмийн шинжлэх ухааны үндсэн асуулт юм. Институцууд нь хүний ​​мөн чанараас үүдэлтэй бөгөөд түүнд нийцдэг буюу үндсэндээ консерватив үзэл бодолтой гэж үзэж болно, эсвэл институцийг хиймэл, бараг санамсаргүй байдлаар харж болно, мэргэжилтнүүдийн нийгмийн шинжилгээнд үндэслэн илүү сайн үйлчлэхийн тулд архитектурын дахин төлөвлөлт шаардлагатай гэж үзэж болно. хүний ​​хэрэгцээ-үндсэн дэвшилтэт үзэл. Адам Смит эдийн засгаа хүний ​​"ачааны машин, бартер, солилцооны хандлага"-д тулгуурласан. Орчин үеийн феминистууд уламжлалт гэрлэлт болон бусад байгууллагуудыг дарангуйлагч, хоцрогдсон патриархын элемент гэж шүүмжилдэг. Зарим анархистуудын хуваалцдаг хүний ​​мөн чанарыг түүхэндээ сайн дурын нийгмийн хамтын ажиллагаанд чиглэн "хөгждөг" гэж үздэг марксист үзэл нь зах зээл, төр гэх мэт хувь хүнээс гадуурх институциуд нь жинхэнэ чөлөөт нийгмийн хувь хүний ​​эрх чөлөөнд үл нийцдэг гэж үздэг.

Эдийн засаг нь сүүлийн жилүүдэд тоглоомын онолыг ашиглан байгууллагуудыг хоёр талаас нь судалж байна. Нэгдүгээрт, институциуд хэрхэн оршин тогтнож, хэрхэн хөгждөг вэ? Энэ үүднээс авч үзвэл институциуд тоглоомуудын Нэшийн тэнцвэрт байдлаас үүсдэг. Тухайлбал, коридор, гудамжаар дамжин өнгөрөх бүрт мөргөлдөхөөс сэргийлдэг гааль шаардлагатай болдог. Ийм заншил нь тал бүрийг өөрийн баруун талд (эсвэл зүүн тийш - ийм сонголт нь дур зоргоороо байдаг, зөвхөн сонголт нь жигд, тууштай байх шаардлагатай) байхыг уриалж болох юм. Ийм ёс заншил нь олон оронд мөрдөгдөж, баруун гар талдаа автомашин жолоодохыг шаарддаг дүрэм гэх мэт дүрмийн гарал үүсэлтэй гэж үзэж болно.

Хоёрдугаарт, байгууллагууд зан төлөвт хэрхэн нөлөөлдөг вэ? Энэ үүднээс авч үзвэл тухайн байгууллагын дүрэм журмаас үүдэлтэй зан төлөвт анхаарлаа хандуулдаг. Эдгээр загварт байгууллагууд тоглоомын тэнцвэрт байдлыг бий болгохоос илүүтэйгээр тоглоомын дүрмийг (жишээ нь стратегийн багц ба ашигтай функцууд) тодорхойлдог. Дуглас Норт хэлэхдээ, байгууллага бий болсон нь түүний өсөлт өгөөжийг ашиглан зан үйлийн дасан зохицох байдлыг илэрхийлдэг.[38] Цаг хугацаа өнгөрөхөд институциуд нь эрсдэл багатай эсвэл зардал багатай байдаг тул зарим зан үйлийг бусдаас илүү урамшуулах дүрмийг боловсруулж, замаас хамааралтай үр дүнг бий болгодог. Жишээлбэл, Cournot duopoly загвар нь бүх барааг зах зээлийн клирингийн үнээр зардаг дуудлага худалдаа эрхлэгчийг оролцуулсан байгууллага дээр суурилдаг. Хэдийгээр институци-тэнцвэрийн арга барилаар зан төлөвт дүн шинжилгээ хийх нь үргэлж боломжтой байдаг ч энэ нь илүү төвөгтэй байдаг.[ишлэл шаардлагатай].

Улс төрийн шинжлэх ухаанд институцийн зан үйлд үзүүлэх нөлөөг биологиас авсан тоглоомын онолын нэгэн адил меме талаас нь авч үздэг. Институциуд улс төрийн үйл ажиллагаа явуулах сонгон шалгаруулалтын орчинг бүрдүүлж, үүгээрээ ялгавартай хадгалалт бий болж, улмаар цаг хугацааны явцад институциудын Дарвины хувьсал үүсэхийг санал болгож буй "меметик институционализм"-ыг санал болгосон. Улс төрийн шинжлэх ухаантай нягт холбоотой эдийн засгийн өөр нэг салбар болох олон нийтийн сонголтын онол нь төрийн бодлогын сонголт хэрхэн хийгддэгийг авч үзэж, улс төрийн шийдвэр гаргах тодорхой үйл явц, нөхцөл байдлыг харгалзан бодлогын үр дүн ямар байхыг тодорхойлохыг эрмэлздэг. Найдвартай байдлын диссертаци нь институцийг зориудаар байгуулснаар бий болдог боловч хэзээ ч анх төлөвлөсөн хэлбэрээрээ гардаггүй гэж үздэг.[39] Үүний оронд институцийн хөгжил нь дотоод шинж чанартай бөгөөд аяндаа эмх цэгцтэй байдаг ба институцийн тууштай байдлыг тодорхой байгууллагуудын үйлчилдэг функцээр хангагдсан найдвартай байдлын[40] тайлбарлаж болно.

Улс төр судлаачид албан ёсны институцийн дизайны шалтгаан, үр дагаврыг судалдаг уламжлалтай.[41] Тухайлбал, Дуглас Норт янз бүрийн улс орны эдийн засгийн хөгжилд институциудын нөлөөллийг судалж, АНУ зэрэг хөгжингүй орнуудын институциуд бүтээмжийн цэвэр өсөлтийг бий болгож, харин Гуравдагч ертөнцийн орнуудын институциуд цэвэр бууралтад хүргэсэн гэж дүгнэжээ.[42] Энэ үеийн эрдэмтэд хууль гэж кодлогдсон "илгэн цаасны байгууллагууд" нь хувь хүмүүсийн зан үйлийг зориулалтын дагуу удирдан чиглүүлдэг гэж үздэг.[43]Нөгөөтэйгүүр, сүүлийн үеийн эрдэмтэд Стивен Левицки, Мария Виктория Мурило нар байгууллагын хэрэгжилт, тогтвортой байдлын түвшинд тодорхойлсон институцийн хүч чадлын ач холбогдлыг судалж эхэлсэн.[44] Хэрэгжүүлэлт багатай эсвэл тогтвортой байдал муутай сул институциуд нь Мадагаскар дахь ардчилсан институци муудаж[45], Хятадад эдийн засгийн бүтцийг элэгдэлд оруулахад хүргэсэн[46]. Орчин үеийн эрдэмтдийн сонирхдог өөр нэг талбар бол улс хоорондын ялгааг ажиглах де-юре (албан ёсны) институциас ялгаатай нь де факто (албан бус) байгууллагууд юм.[47] Жишээлбэл, Ларс Фельд, Стефан Фойгт нар нэг хүнд ногдох ДНБ-ий бодит өсөлт нь шүүхийн хараат бус байгууллагуудтай де-факто биш харин эерэг хамааралтай болохыг тогтоожээ.[48] Эрдэмтэд албан ба албан бус байгууллагуудын харилцан үйлчлэл, түүнчлэн албан бус институциуд сул албан ёсны институциудыг дагаж мөрдөх хөшүүргийг хэрхэн бий болгож болох талаар анхаарч ирсэн.[49] Институцийн талаарх уламжлалт ойлголтоос ийнхүү ухарч байгаа нь хөгжиж буй эдийн засаг, ардчиллыг судлахад институцийн шинжилгээний өөр хүрээ шаардлагатай гэдгийг өндөр хөгжилтэй орнуудтай харьцуулан судлах шаардлагатай гэдгийг эрдэмтэд хүлээн зөвшөөрч буйг харуулж байна.[41]

Түүхэнд эрин үе, үеийг ялгах нь нийгмийг удирдах байгууллагуудын тогтолцоонд томоохон бөгөөд үндсэн өөрчлөлтийг хэлнэ. Улс төр, цэргийн үйл явдлууд нь институцийн өөрчлөлттэй холбоотой байдгаараа түүхэн ач холбогдолтой гэж дүгнэдэг. Европын түүхэнд дундад зууны үеийн феодалын институциас орчин үеийн амьдралыг удирдан чиглүүлдэг орчин үеийн институци руу урт удаан шилжсэн нь онцгой ач холбогдолтой юм.

Байгууллагын үүсэл үүсэх онолууд

Эрдэмтэд институци үүсэхэд аяндаа үүсэх, хувьсал, нийгмийн гэрээ гэх мэт өөр өөр хандлагуудыг санал болгосон. Institutions: Institutional Change and Economic Performance-д Дуглас Норт улс орны үндсэн хууль гэх мэт институцийг бий болгож болно гэж үздэг; эсвэл нийгэм хөгжихийн хэрээр цаг хугацааны явцад хувьсан өөрчлөгдөж болно.[50] Институцийн хувьслын хувьд институцийн өөрчлөлт хурдацтай байна гэсэн ойлголттой хэдий ч нийгмийн өөрчлөлтүүд удаан явагддаг тул тэдгээрийг харахад хэцүү байдаг.[51] Цаашилбал, институциуд нийгэмд хэр зэрэг шингэж байгаагаас шалтгаалан аажмаар өөрчлөгддөг. Норт эдгээр өөрчлөлтийн мөн чанар нь дүрмийн өөрчлөлт, албан бус хязгаарлалт, эдгээр байгууллагуудын хэрэгжилтийн үр нөлөө зэргээс шалтгаалан төвөгтэй үйл явц гэж үзэж байна.

Левицки, Мурильо нар институцийг бий болгох арга замыг судалжээ. Байгууллагын дизайны тухай ярих юм бол эдгээр институцийг өөр өөр оролцогчид бий болгох хугацаа нь тухайн байгууллагын нийгэмд үзүүлэх тогтвортой байдалд нөлөөлж болзошгүй, учир нь эдгээр тохиолдолд оролцогчид тухайн байгууллагад үзүүлэх нөлөөллийг бүрэн тооцоолоход илүү их (бага) цаг хугацаатай байж болно. Шинэ дүрмүүд нь хүмүүсийн болон өөрсдийн ашиг сонирхолд хэрхэн нөлөөлөх, шинэ институц бий болсноор нийгэмд ямар үр дагавар авчрах вэ гэсэн асуулт гарч ирнэ. Кристофер Кингстон, Гонзало Кабалеро зэрэг эрдэмтэд цоо шинэ институцууд бий болоход нийгмийн аажмаар өөрчлөгдөхийн ач холбогдлыг харуулж байна: эдгээр өөрчлөлтүүд нь аль институцууд оршин тогтнох, тархах, амжилтанд хүрэхэд амжилтанд хүрэхийг тодорхойлох болно. Нийгэм дэх оролцогчдын гаргаж буй шийдвэрүүд нь байгууллагын оршин тогтнох, эцсийн хувьсалд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэдэг: тэд тоглоомын дүрмийг (Умардын тодорхойлсончлон) баримталж, институцийн өөрчлөлтөд саад болох статус кво-г хадгалахыг хүсдэг бүлгүүдийг дэмждэг. .[52] Институцийн өөрчлөлт, гарч ирэх чиглэлийг тодорхойлоход хүмүүсийн ашиг сонирхол чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.[52]

Зарим судлаачид хувь хүмүүс болон бүлгүүд тодорхой нэг институцийн зохицуулалт дээр нэгдэхийн хэрээр институцууд ямар ч зорилгогүйгээр аяндаа бий болдог гэж үздэг.[53][54] Бусад хандлага нь институцийн хөгжлийг хувьслын эсвэл суралцах үйл явцын үр дүн гэж үздэг. Жишээлбэл, Павлович нэгдсэн ардчилсан улсын нийгэм-эдийн засгийн нөхцөл байдал нь институциуд бий болоход чухал ач холбогдолтой бөгөөд тэдний тогтоосон дүрэм журмыг дагаж мөрдөх хүчийг судалжээ. Тэрээр бүтээлдээ чинээлэг нийгэм ба чинээлэг бус нийгмийн ялгааг тайлбарласан; Нэг талаас чинээлэг нийгэмд хэсэг хугацаанд үйл ажиллагаа явуулж байсан институциуд ихэвчлэн байдаг ч тогтвортой эдийн засаг, эдийн засгийн хөгжил нь нийгмийн ардчилсан тогтвортой байдалд шууд нөлөөлдөг.[55] Тэрээр ардчилсан үндэс суурьгүй ядуу нийгэмд институцууд хөгжих гурван хувилбарыг бидэнд танилцуулж байна. Нэгдүгээрт, сонгуулийн байгууллагууд нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн олон удаагийн сонгуулийг баталгаажуулдаг бол; хоёрдугаарт, хэрэв цэргийн хүч жигд тэнцвэртэй байвал; Гуравдугаарт, хэрэв энэ байгууллагууд өөр өөр оролцогчдыг засгийн эрхэнд гарахыг зөвшөөрвөл.[55]

Бусад эрдэмтэд институцийг нийгмийн гэрээ[56] эсвэл оновчтой зорилготой загварчлалаар бий болдог гэж үздэг.[57]

Байгууллагын өөрчлөлтийн онолууд

Институцийн онолын гарал үүсэл

Жон Мейер, Брайан Роуэн нар байгууллага нь нийгэм, улс төрийн орчноосоо хэрхэн бүрэлдэн тогтдог, хэрхэн янз бүрээр хувьсан өөрчлөгдөж буйг судлах зорилгоор институцийн онолыг нэвтрүүлсэн анхны эрдэмтэд юм. Пол ДиМаггио, Уолтер Пауэлл зэрэг бусад эрдэмтэд удалгүй институцийн өөрчлөлтийн нэг хэлбэр болох институцийн изоморфизмыг санал болгосон. Гурван үндсэн санал гарсан. Эхнийх нь албадлагын үйл явц бөгөөд байгууллагууд өөрт нь хамааралтай эсвэл зохицуулж болох бусад байгууллагуудын шахалтаас үүдэн томоохон институцтайгаа нийцсэн өөрчлөлтийг хийдэг. Ийм жишээнд төрийн үүрэг даалгавар эсвэл ханган нийлүүлэгчийн шаардлага орно. Хоёр дахь нь байгууллагууд өөрсдийн үйл ажиллагаа эсвэл стратегийн талаарх дотоод тодорхойгүй байдлыг шийдвэрлэхийн тулд бусад байгууллагын туршлагыг ашигладаг дуураймал үйл явц юм. Эцэст нь, энэ нь байгууллагууд тогтвортой байхын тулд корпорацийн өөрчлөлт, соёлын өөрчлөлт гэх мэт мэргэжлийн орчинтой холбоотой өөрчлөлтүүдийг хүлээн авдаг норматив дарамт юм.

Яагаад зарим институци байсаар, бусад институци зөвхөн тодорхой нөхцөлд л гарч ирдэгийг ойлгохын тулд институцийн өөрчлөлтийг юу хөдөлгөж байгааг ойлгох нь чухал юм. Acemoglu, Johnson, Robinson нар институцийн өөрчлөлт нь эндоген гэж үздэг. Тэд нийгэм даяар нөөцийн хуваарилалт болон урьд өмнө нь байсан улс төрийн институциас үндэслэсэн институцийн өөрчлөлтийн хүрээг бий болгодог. Энэ хоёр хүчин зүйл нь де-юре ба де-факто улс төрийн хүчийг тодорхойлдог бөгөөд энэ нь эргээд энэ үеийн эдийн засгийн институци, дараагийн үеийн улс төрийн институцийг тодорхойлдог. Эцэст нь одоогийн эдийн засгийн институциуд нөөцийн дараагийн үеийн хуваарилалтыг тодорхойлж, мөчлөг давтагдана.[58] Дуглас Норт институцийн өөрчлөлтийг "улс төрийн бизнес эрхлэгчид"-ийн ажилтай холбон тайлбарлаж, тэд өөрчлөгдсөн институцийн тогтолцооноос хувь хүний ​​боломжийг олж авах боломжтой гэж үздэг. Эдгээр бизнес эрхлэгчид институцийн тогтолцоог өөрчлөхөд хүлээгдэж буй зардлыг өөрчлөлтөөс авч болох үр өгөөжтэй харьцуулан тооцдог.[59] Норт институцийн өөрчлөлтийг албан ба албан бус аль алинаар дамждаг үйл явц гэж тодорхойлсон. Норт мөн институцийн өөрчлөлт, үр ашиггүй байдал, эдийн засгийн зогсонги байдал нь институци болон байгууллагуудын ялгаанаас үүдэлтэй гэж үзэж байна.[60] Учир нь институциудын бий болгож буй боломжуудыг ашиглахын тулд байгууллагууд бий болж, байгууллага хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр эдгээр байгууллагууд өөрчлөгддөг. Ерөнхийдөө Нортын үзэж байгаагаар, энэхүү институцийн өөрчлөлт нь институци, байгууллагуудын хооронд тогтсон симбиотик харилцаа, нийгэм дэх хүмүүс эдгээр өөрчлөлтийг хүлээн авч, хариу үйлдэл үзүүлэх боломжтой эргэх үйл явцаар тодорхойлогдоно.[60] Липскомб институцийн өөрчлөлтийн хэв маяг нь сүлжээний нөлөө гэх мэт асуудлын талбаруудын үндсэн шинж чанараас хамааран өөр өөр байдаг гэж үздэг.[61] Норт мөн үр ашгийн таамаглал дэвшүүлж, харьцангуй үнийн өөрчлөлт нь илүү үр ашигтай институцийг бий болгох хөшүүргийг бий болгодог гэж мэдэгджээ. Эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэхийн тулд институциуд нийт сайн сайхан байдлыг нэмэгдүүлэхийн тулд хувьсан өөрчлөгдөнө гэж үздэг ашигтай аргумент юм.

Үүний эсрэгээр, "Институцийн хүч чадлын өөрчлөлт" номонд Левитси, Мурильо нар зарим албан ёсны институци "сул дорой төрсөн" гэдгийг хүлээн зөвшөөрч, үүнийг бий болгосон жүжигчидтэй холбон тайлбарладаг. Тэд институцийн хүч чадал нь хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, тогтвортой байдалд тулгуурладаг бөгөөд олон оролцогчид үүнийг сонирхдоггүй эсвэл дэмжих боломжгүй байдаг гэж тэд үзэж байна. Үүний нэгэн адилаар Брайан Артур эдгээр хүчин зүйлсийг эдийн засгийн шинжлэх ухаанд байгалийн жамаар өсөн нэмэгдэж буй өгөөжтэй холбоотой асуудлуудад урьдчилан таамаглах боломжгүй, боломжит үр ашиггүй байдлын шинж чанарууд гэж нэрлэдэг.[62] Мэнсфилд, Снайдер нарын үзэж байгаагаар шилжилтийн үеийн ардчиллын олон оронд олон нийтийн улс төрийн өрсөлдөөнийг зохицуулах хангалттай хүчтэй, уялдаатай төрийн институци дутагдаж байна.[63] Хантингтоны хэлснээр, үр дүн муутай эсвэл сул институци бүхий улс орнуудад улс төрийн оролцоо өндөр, улс төрийн сул институци хоёрын хооронд ихэвчлэн ялгаа байдаг бөгөөд энэ нь ардчилсан улс орнуудад үндсэрхэг үзлийг өдөөж болзошгүй юм.[64] Байгууллагуудын хэрэгжилт, тогтвортой байдал нь санаатай эсэхээс үл хамааран сул хэрэгждэг институциуд нь нийгэм, тэдний үйл ажиллагааны хэв маягт удаан хугацааны давалгаа үүсгэдэг. Хуулийн хэрэгжилтийг сайн хэрэгжүүлэх нь практикт хэрэгждэг, шийтгэл хүлээх өндөр эрсдэлтэй дүрмийн тогтолцоо гэж ангилж болно. Энэ нь ихэнх хуулиудад гулгамтгай нөлөөг бий болгож, нэгэн цагт үр дүнтэй байсан байгууллагуудын мөн чанарыг өөрчлөх учраас энэ нь зайлшгүй чухал юм.

Олон хүмүүс эдгээр албан ёсны институцуудыг бий болгох нь төлөөлөгчдөд олон улсын болон дотоодын домэйнд хууль ёсны байдлыг бий болгоход тохиромжтой арга гэж тодорхойлж болох бөгөөд ДиМаггио, Пауэлл, Мейер, Роуэн нар "изоморфизм" гэж тодорхойлсон бөгөөд Левицки, Мурильо нар цонхны чимэглэлтэй адилтгадаг. [65][66] Тэд хөгжиж буй дэлхийн институциудыг "цонх чимэглэсэн байгууллагууд" гэж тодорхойлдог бөгөөд энэ нь "олон улсын шаардлага, хүлээлтэд хариу үйлдэл үзүүлдэг" юм. Энэ нь эрх мэдэлтнүүдийн номыг дагаж мөрдөх сонирхолтой боловч хэрэгжүүлэх сонирхолгүй байгаа зүйлийн талаар үр дүнтэй зүйрлэлийг өгдөг.

Хөгжиж буй орнууд олон улсын тусламжаас зээл авах эсвэл улс төрийн эрх мэдлээс хамааралтай байгаа нь төрийн элитүүдэд барууны засгийн газрын өнгөц хэлбэрийг бий болгох хөшүүргийг бий болгож байгаа боловч институци нь буруу ажиллаж байна.

2020 онд хийсэн судалгаагаар Иоханнес Гершевски өөрчлөлтийн эх үүсвэр (экзоген эсвэл эндоген) болон өөрчлөлтийн цаг хугацааны хүрээ (богино эсвэл урт) зэргээс хамааран институцийн өөрчлөлтийн хоёроос хоёр төрлийн хэв шинжийг бий болгосон.[67] 2020 оны өөр нэгэн судалгаагаар Эрик Воетен жүжигчид бүрэн эрх мэдэлтэй эсвэл бүтцээр холбогдсон эсэх, институцийн загвар нь түүхэн үйл явцыг тусгасан эсэх, эсвэл оновчтой тэнцвэрт байдал эсэхээс хамаарч институцийн дизайны хоёроос хоёр төрлийн хэв шинжийг бий болгосон.[68]

Институци ба эдийн засгийн хөгжил Институциуд болон тэдгээр нь хэрхэн бүрэлдэж буй байдлын талаар Норт институцууд эцсийн дүндээ нийгэм дэх нийгмийн бүтцийг хангах, энэ бүтцийг дагаж мөрддөг хувь хүмүүсийг урамшуулахын тулд ажиллахыг санал болгож байна. Норт хэлэхдээ, институци болон байгууллагуудын хооронд үнэндээ ялгаа байдаг бөгөөд байгууллага нь "зорилгодоо хүрэхийн тулд ямар нэг нийтлэг зорилготой холбоотой хүмүүсийн бүлгүүд" гэж тайлбарлав.[69] Нэмж дурдахад, институциуд нь Хойд, Хойд гэх мэт жижиг бүлгүүдэд халхавч болдог учраас. институцийн өөрчлөлтийн нөлөөлөл болон эдийн засгийн үзүүлэлтүүд гарч буй байдлаас хамааран буурах эсвэл илүү сайн болоход хүргэдэг арга замыг авч үздэг. Энэ нь "замын хамаарал" гэж нэрлэгддэг бөгөөд Хойд тайлбарлаж байгаагаар институцийн хөгжилд цаг хугацааны явцад нөлөөлж буй түүх, соёлын үйл явдлын санаа юм. Бүтцийн улмаас институциуд нь эрс өөрчлөгдөх чадваргүй гэж Норт үзэж байгаа ч замын хамаарал, жижиг ялгаа нь урт хугацааны туршид өөрчлөлтийг бий болгох чадвартай байдаг. Жишээлбэл, Левицки, Мурильо нар "Институцийн хүч чадлын өөрчлөлт" нийтлэлдээ институцийн хүч чадлын ач холбогдлыг онцлон тэмдэглэв. Институц хүч чадал, эсэргүүцлийг хадгалахын тулд улс төрийн янз бүрийн дэглэмийн хүрээнд хууль ёсны байдал, улс төрийн эрх мэдлийн өөрчлөлт, улс төрийн бие даасан байдал байх ёстой гэж тэд санал болгож байна. Хууль ёсны байдал нь институцийн дүрэм, нөхцлийг дагаж мөрдөх хөшүүргийг бий болгож, илүү үр дүнтэй институцийг бий болгоход хүргэдэг. Улс төрийн эрх мэдлийн хувьд түүнийг хувь хүний ​​удирдагчдын цөөн бүлэгт төвлөрүүлснээр дүрэм журам бий болгож, институцийг жигд явуулахад илүү хялбар, үр дүнтэй болгодог. Гэсэн хэдий ч хувь хүний ​​удирдагчид үүнийг урвуулан ашиглаж болох бөгөөд энэ нь тухайн байгууллагыг цаг хугацааны явцад сулруулахад хувь нэмэр оруулах зүйл юм. Эцэст нь, институциуд бусад бүлгүүд, институциудын санал бодлыг харгалзан бус цаг хугацааны явцад бий болгож, бий болгосон туршлага, хэм хэмжээн дээр үндэслэн шийдвэр гаргадаг тул байгууллагын бие даасан байдал нь амин чухал юм.[70] Бие даасан байгууллага болж ажиллах чадвартай байх нь түүний хүч чадал, цаг хугацааны явцад тэсвэрлэх чадвартай байх нь чухал юм. Институцийн хүч чадлын ач холбогдлын жишээг Лакатусын Европ дахь хүний ​​эрхийн үндэсний байгууллагуудын тухай эссэгээс олж болно. Тэрээр "Улс орнууд ШУА-ийн гишүүн болсноор тэдний ХЭҮБ нь цаг хугацааны явцад улам хүчирхэгжиж, ерөнхий хэв маягийг харуулдаг. бат бөх байдлын илүү хүчтэй хамгаалалтуудын талаар изоморфизм."[71] Энэ нь байгууллагууд бие даан ажиллаж, цаашид өөр зорилго, зорилт бүхий жижиг бүлгүүдийг бий болгох орон зайг бий болгох нь байгууллагын оршин тогтноход нэн чухал болохыг харуулж байна.

Нэмж дурдахад технологийн хөгжил нь байгууллагын эдийн засгийн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Брайан Артурын "Өрсөлдөгч технологи, өсөлт өгөөж, түүхэн үйл явдлаар түгжигдэх нь" номдоо дэлгэрэнгүй тайлбарласнаар технологийн дэвшил нь байгууллагын эдийн засгийн тогтвортой байдлыг бүрдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Тэрээр олон хүний ​​хэрэглэдэг технологид асар их үнэ цэнийг нэмдэг "түгжих" үзэгдлийн тухай ярьж байна. Бодлого боловсруулагчид болон байгууллагын дээд түвшний хүмүүс зах зээл, эдийн засгийн хөгжил, тогтвортой байдалд урт хугацаанд нөлөө үзүүлэх бүтээгдэхүүнийг авч үзэх нь чухал юм. Жишээлбэл, саяхан ЕХ TikTok-ийг төрийн гурван байгууллагын албан ёсны төхөөрөмжид ашиглахыг хориглосон. Энэ нь "кибер аюулгүй байдлын асуудал" болон "гуравдагч этгээд"-ийн мэдээлэл цуглуулахтай холбоотой мэдээллийн хамгаалалттай холбоотой байв.[72] ТикТок өсөн нэмэгдэж буй нэр хүндтэй холбоотой энэхүү санаа зовнил нь институциональ эдийн засагт технологийн хөгжил чухал болохыг харуулж байна. Эдгээр бүтээгдэхүүн нь юу хийж, хэрэглэгчдэд борлуулж байгааг ойлгохгүй бол тухайн байгууллагын бие даасан оролцогчид анхааралтай авч үзэж, шалгахгүй бол тухайн байгууллагыг сулруулж, сайнаас илүү их хор хөнөөл учруулах эрсдэлтэй. Үүнийг мөн саяхан гарсан Silvergate болон мөнгө SEN Platform байгууллагын хүрээнд крипто бирж рүү шилжүүлсэн нь банкыг "аудиторуудын асуусан асуултын улмаас жилийн тайлангаа гаргахаа хойшлуулахад" хүргэсэн талаар бас харж болно. , тэд дараагийн өдөр нь олон крипто үйлчлүүлэгчээ алдаж, банкны хувьцааны үнэ дахин тогтворжихоос өмнө 60%-иар буурах боломжийг олгосон. Эдгээр жишээнүүд нь институци болон эдийн засаг хоорондын харилцан үйлчлэлийн арга барилыг харуулж, эдийн засгийн сайн сайхан байдал нь тухайн байгууллагын амжилт, тогтвортой ажиллах чадварт хэрхэн чухал болохыг харуулж байна.

Байгууллагын тууштай байдал

Норт хэлэхдээ, одоо байгаа байгууллагууд нь одоо байгаа тогтолцоонд урьд өмнө үзүүлж байсан нөлөөллийн улмаас гарч буй өөрчлөлт нь ихэвчлэн эдгээр байгууллагуудын ашиг сонирхолд нийцдэг гэж үздэг. Учир нь ийм боломжуудыг ашиглахын тулд байгууллагууд бий болсон бөгөөд байгууллага хувьсан өөрчлөгдөхийн хэрээр эдгээр байгууллагууд өөрчлөгддөг.[60]

Энэ нь институцийн хэв маяг нь тогтвортой бөгөөд цаг хугацааны явцад дасан зохицдог гэдгийг илэрхийлдэг замын хамаарал хэмээх үзэгдлийг бий болгодог.[74] Эдгээр замууд нь замын салаатай адил чухал уулзвар дээр тодорхойлогддог бөгөөд түүний үр дүн нь ирээдүйн боломжит үр дүнг нарийсгахад хүргэдэг. Нэгэнт эгзэгтэй мөчид сонголт хийвэл сонголт хийсэн анхны цэг рүү буцах нь аажмаар хэцүү болдог. Жеймс Махони Төв Америк дахь үндэсний дэглэмийн өөрчлөлтийн хүрээнд зам харилцааны хамаарлыг судалж, 19-р зуунд Төв Америкийн удирдагчдын либерал бодлогын сонголтууд нь өнөөгийн бидний харж буй хөгжлийн ялгаатай түвшинд хүргэсэн эгзэгтэй үе байсан гэдгийг олж тогтоосон.[ 75] Либерал шинэчлэлийн бодлогын хүрээнд удирдагчдын хийсэн бодлогын сонголтууд нь Төв Америкийн орнуудын хөгжлийн ялгаатай үр дүнг бий болгож, өөрийгөө хүчирхэгжүүлэх олон янзын институцуудыг бий болгосон.

Хэдийгээр институцууд тууштай байдаг ч гадны хүчин одоо байгаа байгууллагын хүчийг сулруулсан тохиолдолд зам нь чиглэлээ өөрчилж болно гэж Хойд мэдэгджээ. Энэ нь бусад бизнес эрхлэгчдэд байгууллагын тогтолцооны өөрчлөлтөд нөлөөлөх боломжийг олгодог. Энэхүү өөрчлөлт нь зуучлалын институци дутмаг, тохиролцоонд хүрч чадахгүй байгаагаас үүдэн улс төрийн оролцогчдын хоорондын зөрчилдөөний үр дүнд үүсч болно.[76] Институцийн өөрчлөлтийг зохиомлоор хэрэгжүүлэх нь улс төрийн хөгжилд туршиж үзсэн боловч хүсээгүй үр дагаварт хүргэж болзошгүй юм. Норт, Уоллис, Вайнгаст нар нийгмийг янз бүрийн нийгмийн дэг журамд хуваадаг: өнөөдөр арав орчим хөгжингүй улс багтдаг нээлттэй хандалтын захиалга, бусад улс орнуудад хамаарах хязгаарлагдмал хандалтын захиалга. Нээлттэй хандалтын захиалга болон хязгаарлагдмал хандалтын захиалга нь эрх мэдэл, нөлөөллийн хуваарилалтаараа үндсэндээ ялгаатай. Үүний үр дүнд хязгаарлагдмал хандалтын захиалгад байршуулсан нээлттэй хандалтын байгууллагууд хязгаарлагдмал амжилтанд хүрч, хүчирхэг элитүүд өөрсдийгөө баяжуулахын тулд ихэвчлэн ашигладаг. Илүү ардчилсан институци руу шилжих нь зөвхөн эдгээр институцуудыг шинэ нөхцөл байдалд шилжүүлэн суулгах замаар бий болдоггүй, харин хүртээмжийг өргөжүүлэх нь давамгайлсан эвслийн ашиг сонирхолд нийцэх үед тохиолддог.[77]

Байгалийн сонголт

Иан Люстик нийгмийн шинжлэх ухаан, ялангуяа институцийг гол үзэл баримтлал гэж үздэг шинжлэх ухаанд байгалийн шалгарлын тухай ойлголтыг институцүүд цаг хугацааны явцад хэрхэн өөрчлөгддөгийг судлахад ашиг тустай гэж үздэг.[78] Лустик институцийг фитнессийн ландшафтын хүрээнд оршин тогтнож байгаа гэж үзснээр олон байгууллагуудад тохиолддог аажмаар сайжруулалтыг эдгээр фитнессийн ландшафтуудын аль нэг дэх ууланд авирахтай адилтгаж болно гэж үздэг. Энэ нь эцэстээ байгууллагуудыг орон нутгийн дээд хэмжээнд гацахад хүргэж болох бөгөөд ингэснээр байгууллага цаашид сайжрахын тулд эхлээд биеийн тамирын ерөнхий оноогоо бууруулах шаардлагатай (жишээлбэл, байгууллагын гишүүдэд богино хугацаанд хохирол учруулж болзошгүй бодлогыг хэрэгжүүлэх). Орон нутгийн дээд хэмжээнд гацах хандлага нь гишүүд болон удирдлага нь эдгээр бодлогын алдаа дутагдлыг мэддэг байсан ч зарим төрлийн байгууллагууд яагаад гишүүддээ болон байгууллагад өөрт нь хор хөнөөл учруулах бодлогыг үргэлжлүүлж байдгийг тайлбарлаж чадна.

Тухайлбал, Люстик Японы эдийн засаг аажмаар өсч, "Алдагдсан 10 жил" гэж нэрлэгддэг эдийн засгийн гэнэтийн өөрчлөлтийн талаар Амикс хийсэн дүн шинжилгээг иш татав. Amyx-ийн үзэж байгаагаар Японы мэргэжилтнүүд Японы эдийн засгийн уналтын боломжит шалтгааныг мэдэхгүй байсангүй. Үүний оронд Японы эдийн засгийг эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтийн зам руу буцаахын тулд бодлого боловсруулагчид эхлээд Японы ард түмэн болон засгийн газарт богино хугацаанд хохирол учруулах бодлогыг хэрэгжүүлэх ёстой байсан. Энэхүү шинжилгээний дагуу Япон улс 1970-80-аад оны эдийн засгийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан бие бялдрын түвшингээ аажмаар нэмэгдүүлэх замаар хүрсэн "орон нутгийн максимум"-д гацсан гэж Ян Люстик хэлэв. Институцийн уян хатан байдалд дагалдсан өөрчлөлтгүйгээр Япон улс өөрчлөгдөж буй нөхцөл байдалд дасан зохицож чадахгүй байсан бөгөөд шинжээчид тус улсад ямар өөрчлөлт хэрэгтэйг мэдэж байсан ч нийгэмд хор хөнөөл учруулах таагүй бодлого явуулахгүйгээр тэдгээр өөрчлөлтийг хэрэгжүүлэхэд бараг хүчгүй байх байсан. богино хугацааны.[78][79]

Люстикийн хийсэн шинжилгээнээс Шведийн эдийн засгийн нөхцөл байдалд ашигласан сургамж нь АНУ-ын улс төрийг ихэвчлэн тодорхойлдог улс төрийн түгжрэлд мөн адил хамааралтай байж болно. Тухайлбал, сонгогдсон албан тушаалд нэр дэвшинэ гэж найдаж буй аливаа улс төрч богино хугацаанд үр дүн өгөхгүй бодлого хэрэгжүүлбэл тийм ч боломж байхгүй гэж Люстик ажиглав. Богино хугацааны үр өгөөжийг хамгийн бага золиослолоор авчирдаг бодлого болон байгууллагын түвшний дасан зохицох чадварыг дэмжсэн урт хугацааны өөрчлөлтийг авчрах бодлого хоёрын хооронд үл нийцэх байдал байна.[ишлэл шаардлагатай].

Люстикийн байгалийн шалгарлын онолыг институцийн өөрчлөлтөд ашиглах талаар зарим шүүмжлэл байдаг. Байгууллагууд дасан зохицох чадваргүй байгаа нь фитнессийн ландшафт доторх орон нутгийн дээд хязгаарт гацсан шинж тэмдэг гэж тодорхойлох нь асуудлыг шийдэх ямар ч боломжгүй гэж Люстик өөрөө тэмдэглэжээ. Наад зах нь энэ нь үнэхээр ашигтай өөрчлөлт нь байгууллагууд болон тэдгээрийн гишүүдэд богино хугацаанд хохирол учруулахыг шаардаж магадгүй гэсэн санааг итгэл үнэмшилтэй болгож магадгүй юм. Дэвид Слоан Вилсон Люстик олон түвшний сонголтын онол ба олон оргил бүхий ландшафтын хувьсал гэсэн хоёр ойлголтыг илүү нарийн ялгах шаардлагатай гэж тэмдэглэжээ.[78] Брэдли Тэйер фитнесс ландшафт ба орон нутгийн дээд хязгаарын тухай ойлголт нь зөвхөн нэг байгууллага нөгөөгөөсөө "илүү" гэж хэлж болохуйц утга учиртай бөгөөд энэ нь тухайн байгууллагын чанарын бодит хэмжүүр байгаа тохиолдолд л утга учиртай гэж онцолжээ. Энэ нь жишээлбэл, нийгмийн эдийн засгийн хөгжил цэцэглэлтийг үнэлэхэд харьцангуй энгийн байж болох ч тухайн нийгмийн эрх чөлөөний хэмжээ, эсвэл доторх хүмүүсийн амьдралын чанарт хэр бодитой хэмжүүр хэрэглэж болохыг харахад хэцүү байдаг.[ 78]

Институцичлал

Үндсэн нийтлэл: Институцичлал

"Институцичлал" гэсэн нэр томъёог нийгмийн онолд өргөнөөр ашигладаг бөгөөд аливаа зүйлийг (жишээлбэл, үзэл баримтлал, нийгмийн үүрэг, тодорхой үнэ цэнэ, зан үйлийн хэлбэрийг) байгууллага, нийгмийн тогтолцоо, эсвэл бүхэлд нь нийгэмд шингээх үйл явцыг хэлнэ. Энэ нэр томьёог тодорхой нэг хүнийг сэтгэцийн эмнэлэг гэх мэт байгууллагад даатгахад ашиглаж болно. Энэ хэрээр "институцичлал" нь нийгмийн, эрүүл мэндийн болон хууль эрх зүйн хяналтын уян хатан бус тогтолцоог дарангуйлах, авлигад автуулах замаар эмзэг бүлгийн хүмүүсийг эмчлэх, тэдэнд учруулсан хохиролтой холбоотой сөрөг утгатай байж болно. - ашгийн байгууллага.

"Институцичлал" гэсэн нэр томъёог улс төрийн утгаар нь төрийн институци эсвэл бодлого хэрэгжүүлэх, хэрэгжүүлэх, тухайлбал, халамж, хөгжил гэх мэт байгууллагуудыг бий болгох, зохион байгуулахад ашиглаж болно.
Ангилал:Менежментийн байгууллага
Ангилал:Харьцуулсан улс төр
Ангилал:Улс төрийн шинжлэх ухааны нэр томьёо
Ангилал:Нийгмийн институци