open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Термодинамикийн үйл ажиллагаа

Термодинамикийн үйл ажиллагаа нь термодинамик системд гаднаас нөлөөлдөг манипуляци юм. Өөрчлөлт нь термодинамик систем болон түүний хүрээлэн буй орчны хоорондох холболт эсвэл хананд байж болно. Эсвэл өөрчлөлт нь тухайн хувьсагчид хамаарах өргөн хэмжээг шилжүүлэх боломжийг олгогч системийн хананд хүрч байгаа орчин дахь зарим хувьсагчийн үнэ цэнэ байж болдог. Термодинамикийн хувьд үйл ажиллагаа нь холбогдох микроскопийн мэдээллээс үл харгалзан хийгддэг гэж үздэг.

Термодинамикийн үйл ажиллагаа нь системийн идэвхгүй шинж чанараас хамаардаггүй харин бие даасан гадны хүчин зүйлчийн оролцоог шаарддаг. Термодинамикийн үйл ажиллагаа ба термодинамик үйл явцын ялгаа нь Кельвиний мэдэгдэл болох термодинамикийн хоёр дахь хуульд байж магадгүй юм. Уг хуульд "Амьгүй материаллаг бие нь материйн аль ч хэсгийг хүрээлэн буй объектын температураас доош хөргөх замаар механик нөлөө үзүүлэх боломжгүй юм." гэж заасан байдаг. Амьгүй материаллаг биеээс өөр үр дүн гаргасан тохиолдлуудын дараалал нь амьтай биеийн эсвэл ядаж бие даасан гадны биеийн нөлөөг өдөөх болно.
Цаг уурын ерөнхий эргэлтийн загвар

Ерөнхий эргэлтийн загвар гэдэг нь цаг уурын загварын нэгэн төрөл юм. Энэхүү төрөл нь агаар мандал эсвэл далайн эргэлтийн математик загварыг ашигладаг. Энэ нь термодинамик шинжтэй болох олон төрлийн эрчим хүчний эх үүсвэрүүдтэй бөмбөрцөг дээр ашиглагддаг Навьер-Стоксын томъёог хэрэглэгдэг. Эдгээр тэгшитгэлүүд нь дэлхийн агаар мандал эсвэл далайг загварчлах зориулттай компьютер программуудын үндэс суурь юм. Агаар мандал ба далайн GCMs (AGCM and OGSM) нь далайн мөс ба газрын гадаргуугаас гадна гол бүрэлдэхүүн хэсгүүд юм.

GCM ба дэлхийн цаг уурын загварууд нь цаг агаарын урьдчилсан мэдээлэл болон цаг агаар ба цаг агаарын өөрчлөлтийн талаар ойлголтуудад ашиглагддаг. 

Агаар мандалын GCMs буюу AGCMs нь агаар мандал ба  далайн гадаргуугийн температурыг хил зааг болгон загварчилдаг. Агаар мандал болон далайн хосолсон GCMs (AOGCMs, e.g. HadCM3, EdGCM, GFDL, CM2.X, ARPEGE-Climat) нь тухайн хоёр загваруудыг нэгтгэдэг. Хамгийн анхны цаг уурын ерөнхий эргэлтийн загвар буюу далай болон агаар мандалыг хослуулсан процесс нь 1960аад оны сүүлээр NOAA Geophysical Fluid Dynamics Laboratory-д байгуулагдсан. AOGCM лаборатори нь төвөгтөй цаг уурын загваруудын оргил үеийг харуулж мөн тэдгээрийн бүхий л процессуудыг судалдаг.
Цаг уурын загвар

Тоон цаг уурын загварууд эсвэл цаг уурын системийн загварууд нь тоолуурын аргыг ашиглан агаар мандал, далай, газрын гадаргуу, мөс зэрэг уур амьсгалд чухал хүчин зүйлүүдийн харилцан үйлчлэлүүдийг дуурайлган дүрсэлдэг. Эдгээр нь цаг уурын системчилэлийн динамикийг судлааас авахуулаад ирээдүйн цаг уурын ур чадварын таамаглал хүртэлх төрөл бүрийн зорилгоор ашиглагддаг. Цаг уурын загварууд нь мөн тоон бус чанарын шинж чанартай байж болно. Түүнчлэн энэ нь хүүрнэх шинж чанартай байдаг ба боломжит ирээдүйг голчлон өгүүлдэг.

Цаг уурын тоон загварууд нь нарнаас ирж буй энергийг нүдэнд үзэгдэх ба хэт ягаан туяа болох богино долгионы цахилгаан соронзон цацраг мөн ил ялгарч буй урт долгионы цахилгаан соронзоноор хүлээн авдаг. температурын өөрчлөлт нь тэнцвэргүй үр дүн болох тооцоололд хүргэдэг.

Тоон загварууд нь нарийн төвөгтэй байдлаарай ялгаатай байна. Жишээ нь энгийн дуулааны цацрагийн загвар нь дэлхийг нэг цэг хэмээн дундаж ялгарсан энергйиг тооцоолол явуулдаг. Үүнийг босоо буюу цацраг конвектив загвар эсвэл хэвтээ байдлаар өргөжүүлж болно. Агаар мандал, далай, далайн мөсний хосолсон дэлхийн цаг уурын загварууд нь масс, энергийн дамжуулалт, цацрагийн солилцоон бүрэн асуудлыг бодон гаргадаг.
Критик сэтгэлгээ

Критик сэтгэлгээ нь үндэслэлтэй, шударга дүгнэлт хийхийн тулд баримт, нотолгоо, аргументуудад дүн шинжилгээ хийх явдал юм.  Критик сэтгэлгээ бол сахилга бат, өөрийгөө хянах, удирдах дадал зуршлуудын нийлбэр ба критик сэтгэгч нь уг чадварыг эзэмшсэн эсвэл энэ салбарын мэргэжлээр сурч, боловсрол эзэмшсэн хүнийг хэлдэг. Ричард В.Пол критик сэтгэгчийн оюун ухаан нь тухайн хүний ​​оюуны чадавхи, зан чанарын онцлогийг илтгэдэг хэмээжээ.

Критик сэтгэлгээ нь өндөр стандартаар үр дүнтэй харилцаа холбоо, асуудлыг шийдвэрлэж, мөн эгоцентризм, социоцентризмийн эсрэг хүчтэй нөлөө үзүүлдэг ойлголт юм. 

### Түүх 
Грекийн гүн ухаантан Сократын (МЭӨ 470-399 он) сургаалаас анх Баруунд критик сэтгэлгээ үүсжээ. Эртний Грекийн сонгодог эрин үеийн (МЭӨ V зуун-IV зуун) философич Платон (МЭӨ 428- 347 он) Сократын сургаал (МЭӨ 470-399) нь хамгийн анхны критик сэтгэлгээ гэж тэмдэглэжээ. Платоны тэмдэглэлд философич Сократ шоронгоос оргосон нь Сократын зөв, буруугийн ёс зүйн асуудлын талаар хэд хэдэн илтгэгчтэй маргаж байсныг буулгажээ. Платон шоронгоос оргох нь  Афины хууль тогтоомж болон Сократын итгэдэг бүхнийг зөрчинө гэж дүгнэжээ.
Морфологи

Морфологи нь организмын хэлбэр, бүтэц, тэдгээрийн бүтцийн онцлог шинж чанарыг судалдаг биологийн салбар юм.

Үүнд гадаад төрх байдал (хэлбэр, бүтэц, өнгө, хэв маяг, хэмжээ), жишээлбэл, гадаад морфологи (эсвэл эйдономи), түүнчлэн яс, эрхтэн гэх мэт дотоод хэсгүүдийн хэлбэр, бүтэц, тухайлбал дотоод морфологи (эсвэл анатоми) зэрэг орно.  Энэ нь үндсэндээ физиологиос ялгаатай юм. Морфологи нь организмын ерөнхий бүтэц, таксон, түүний бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг судалдаг амьдралын шинжлэх ухааны салбар юм.

Түүх 

"Морфологи" гэдэг үгийн гарал үүсэл нь "хэлбэр" гэсэн утгатай эртний Грекийн morphe гэсэн үгнээс  гаралтай бөгөөд логи төгсгөл нь logos буюу "үг, судалгаа, судалгааны ажил" гэсэн утгатай үг юм.

Физиологийн эсрэг хэлбэрийн биологийн тухай ойлголт нь Аристотельээс (Аристотелийн биологийг үзнэ үү) үүссэн бол морфологийн салбарыг Иоганн Вольфганг фон Гёте (1790), Германы анатомич, физиологич Карл Фридрих Бурдах (1800) бие даан боловсруулсан.

Морфологийн бусад чухал онолчдын дунд Лоренц Окен, Жорж Кювье, Этьен Жеффрой Сент-Хилер, Ричард Оуэн, Карл Гегенбаур, Эрнст Геккель нар багтжээ.

1830 онд Кювье, Э.Г. Сен-Хилер нар алдартай мэтгэлцээн өрнүүлсэн нь тухайн үеийн биологийн сэтгэлгээний хоёр том хазайлт болох амьтны бүтэц үйл ажиллагаа эсвэл хувьслаас шалтгаалсан уу гэдгийг харуулсан мэтгэлцээн өрнүүлэв.
Чанарын судалгаа

Чанарын судалгаа гэдэг нь хувь хүний ​​нийгмийн бодит байдлын талаарх ойлголт, тэдний хандлага, итгэл үнэмшил, сэдлийг ойлгох зорилгоор тоон бус (дүрслэх) мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ хийх зорилготой судалгааны нэг төрөл юм. Энэ төрлийн судалгаанд нарийвчилсан болон сэдвээр баялаг мэдээлэл цуглуулахын тулд гүнзгийрүүлсэн ярилцлага, ажиглалт зэргийг хийдэг. Чанарын судалгааг ихэвчлэн нарийн төвөгтэй үзэгдлүүдийг судлах эсвэл тодорхой сэдвээр хүмүүсийн туршлага, үзэл бодлыг олж мэдэхэд ашигладаг. Судлаачид хүмүүс өөрсдийн туршлагаасаа ямар зүйл ойлгосон  эсвэл хүмүүсийн зан үйлийн үндсэн шалтгааныг олж мэдэхийг хүсч байгаа үед энэ судалгаа нь ялангуяа хэрэгтэй байдаг. Чанарын аргад угсаатны зүй, үндэслэлтэй онол, хэл шинжлэл, тайлбарлах үзэгдэл судлалын шинжилгээ орно. Чанарын судалгааны аргуудыг социологи, антропологи, улс төр судлал, сэтгэл судлал, харилцаа холбоо, нийгмийн ажил, ардын аман зохиол, боловсролын судалгаа, мэдээллийн шинжлэх ухаан, програм хангамжийн инженерийн судалгаанд ашиглагдсан. 

### Үүсэл 
Чанарын судалгаа нь философийн сэтгэлгээний хэд хэдэн урсгалаас бүтсэн бөгөөд соёл, илэрхийлэмж, итгэл үнэмшил, ёс суртахуун, амьдралын стресс, уран сэтгэмж зэрэг хүний амьдралыг судалдаг. Орчин үеийн чанарын судалгаанд философийн хэд хэдэн салбар, тухайлбал, позитивизм, постпозитивизм, шүүмжлэлт онол, конструктивизм нөлөөлсөн. Чанарын судалгааны түүхэн хувьсгал буюу "цаг үе" нь "парадигмууд " гэсэн ойлголттой хамт (Дензин ба Линкольн, 2005) сүүлийн хэдэн арван жилд өргөн тархах болсон.
Аюултай ачаа бараа, хог хаягдал

Аюултай ачаа бараа, хог хаягдал

Аюултай бараа нь тээвэрлэх үед эрүүл мэнд, аюулгүй байдал, өмч хөрөнгө, хүрээлэн буй орчинд эрсдэл учруулдаг бодис юм. Тээвэрлээгүй үед ч эрсдэл учруулдаг зарим аюултай ачааг аюултай материал (HAZMAT эсвэл hazmat гэж товчилсон) гэж нэрлэдэг. Аюултай ачааны жишээ бол хүн амын эрүүл мэнд, хүрээлэн буй орчинд ихээхэн эсвэл болзошгүй аюул учруулах магадлалтай хог хаягдал юм.

Аюултай бодисууд нь ихэвчлэн химийн зохицуулалтад хамрагддаг. Хазмат багууд нь цацраг идэвхт, шатамхай, тэсэрч дэлбэрэх, идэмхий, исэлдүүлэх, амьсгал боогдуулах, биоаюултай, хортой, эмгэг төрүүлэгч, харшил үүсгэгч бодис агуулсан аюултай ачаатай ажиллахаар тусгайлан бэлтгэгдсэн ажилтнууд юм. Шахсан хий, шингэн эсвэл халуун материал, химийн бодис агуулсан бүх бараа, эсвэл тодорхой нөхцөлд тэдгээрийг аюултай болгодог бусад шинж чанарууд аюултай бараанд багтана.

Аюултай ачааг тухайн зүйл дээр (NFPA 704 гэж үзнэ), түүний сав эсвэл хадгалагдаж буй барилга дээр очир алмааз хэлбэртэй тэмдэглэгээгээр ихэвчлэн тэмдэглэдэг. Алмаз бүрийн өнгө нь түүний аюулыг илэрхийлдэг, жишээлбэл, галын болон дулаан нь улаан өнгөтэй байдаг тул шатамхай гэж улаан өнгөөр, тэсрэх бодисыг улбар шараар тэмдэглэдэг, учир нь улаан (шатамхай) шар (исэлдүүлэгч бодис) холилдвол улбар шар өнгөтэй болдог. Дэлхийн 1-р дайны дараа Францад бүх шахсан агаарын савнууд ийм өнгөтэй байсан бөгөөд хазматыг таних алмаазан систем үүссэн газар байсан тул шатамхай бус, хоргүй хийг ногооноор тэмдэглэдэг байв.
Керамик

Керамик гэдэг нь шавар гэх мэт органик бус, металл бус материалыг өндөр температурт хэлбэржүүлж, дараа нь шатаах замаар хийсэн хатуу, хэврэг, халуунд тэсвэртэй, зэврэлтэнд тэсвэртэй төрөл бүрийн материалын аль нэг юм. Нийтлэг жишээ бол шавар, шаазан, тоосго юм.

Хүмүүсийн хийсэн хамгийн эртний керамик эдлэлүүд нь вааран эдлэл (тогоо, сав, ваар) эсвэл шавраар хийсэн барималууд бөгөөд дангаар нь эсвэл цахиур гэх мэт бусад материалтай холилдсон байдаг, галд хатуурч, шингэлсэн. Хожим нь керамик эдлэлийг пааландаж, шатааж, гөлгөр, өнгөт гадаргууг бий болгож, талст керамик субстрат дээр шилэн, аморф керамик бүрээсийг ашиглан сүвэрхэг чанарыг бууруулсан. Одоо керамик эдлэлд дотоодын, үйлдвэрлэлийн болон барилгын бүтээгдэхүүн, түүнчлэн хагас дамжуулагч гэх мэт дэвшилтэт керамик инженерчлэлд ашиглахаар боловсруулсан өргөн хүрээний материалууд багтсан болно.

Керамик гэдэг үг нь эртний Грек хэлний  κεραμικός (*keramikós*), гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд "вааран эдлэл" гэсэн утгатай ( κέραμος *(kéramos)* 'тогооны шавар, хавтанцар, вааран эдлэл').
Тэгш боломж

**Тэгш боломж** гэдэг нь тодорхой нэг ялгаатай байдлыг илт зөвтгөж болохоос бусад тохиолдолд хувь хүмүүс зохиомол асуудал, буруу ойлголт, давуу эрхгүйгээр адил тэгш харьцах шударга ёсны төлөв байдал юм. Жишээ нь, ажил эрхлэлтийн тэгш боломжийн зорилго нь байгууллагын гол ажилд тухайн ажлыг чадварлаг гүйцэтгэх хамгийн өндөр ур чадвартай хүмүүс байх ёстой бөгөөд- тэдний төрж өссөн байдал,  дотнын хүмүүс болох хамаатан садан, найз нөхөд, шашин шүтлэг, нас, хүйс, үндэс угсаа, арьсны өнгө эсвэл тахир дутуу болох гэх мэт хувийн шинж чанарууд нь хамааралгүй гэж үздэг.

Энэхүү үзэл баримтлалыг дагагчдын үзэж байгаагаар, хөгжих боломж нь эд хөрөнгө, нийгмийн байр суурь, давуу эрхтэй бүлгийн гишүүнчлэлээс үл хамааран хүн бүрд нээлттэй байх ёстой. Энэ нь аливаа сонгон шалгаруулалтын үйл ажиллагааг дур зоргоороо хийдэг байдлыг арилгаж, "үнэлгээний үйл явц нь албан тушаалын төрөлтэй байх", процедурын болон хууль эрх зүйн арга хэрэгслийг чухалчлан, урьдчилан тохиролцсон шударга ёсны үндэслэлд тулгуурлах санаа юм. Эцэг эхтэйгээ сайн харилцаатай байх гэх мэт гаднын нөхцөл байдлаас бус харин хувь хүмүүс өөрсдийн хүчин чармайлт дээр тулгуурлан амжилтад хүрэх эсвэл бүтэлгүйтэх боломжтой. Энэ нь непотизмыг эсэргүүцдэг хэдий ч нийгмийн бүтцийг хууль ёсны гэж үзэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг. Эдгээр үзэл баримтлал нь ажил эрхлэлт, боловсрол эзэмших болон нийгмийн салбар гэх мэт бусад бүх салбарт мөн адил хэрэгждэг. Эрх тэгш боломж бол меритократын үзэл баримтлалын гол зүйл юм.
Шинжлэх ухааны зөвлөгөө

Шинжлэх ухааны зөвлөгөө гэдэг нь засгийн газар, улс төрчид бодлого, шийдвэр гаргахдаа шинжлэх ухаан, технологи, инновацийн мэдээллийг авч үздэг үйл явц, бүтэц, байгууллагууд юм. Төрөл бүрийн үндэсний засгийн газар болон олон улсын байгууллагуудад шинжлэх ухааны зөвлөгөө өгөх янз бүрийн бүтэц, байгууллагууд байдаг. Эдгээр нь шийдвэр гаргах өвөрмөц соёл, уламжлалыг тусгадаг бөгөөд үүнийг Шейла Жасаноф "иргэний танин мэдэхүй" гэж нэрлэсэн бөгөөд үүгээрээ дамжуулан тухайн нийгэмд шинжээчдийн нэхэмжлэлийг бий болгож, баталгаажуулж, эсэргүүцдэг.

Шинжлэх ухааны зөвлөгөөг "бодлогын шинжлэх ухаан" гэж нэрлэж болох бөгөөд энэ нь шинжлэх ухаанаас бодлогын чиглэл рүү шийдвэр гаргах зорилготой мэдээллийн урсгалыг илэрхийлдэг. Энэ нь шинжлэх ухааныг хэрхэн санхүүжүүлэх, явуулах, дамжуулахыг зохицуулах байгууллага, дүрэм, хэм хэмжээ болох "шинжлэх ухааны бодлого"-оос ялгаатай.

Үндэсний хэмжээнд улс орнууд эрдэмтэд, бодлого боловсруулагчдыг хэрхэн холбох талаар олон янзын загвартай байдаг. Зарим оронд байгалийн болон нийгмийн шинжлэх ухаан, инженерчлэл, анагаах ухаан, хүмүүнлэгийн чиглэлээр нэр хүндтэй судлаачдаас бүрдсэн сонгогдсон байгууллага болох Үндэсний академийн ерөнхийлөгч засгийн газрын шинжлэх ухааны зөвлөхөөр ажилладаг бол бусад улс оронд зөвлөх хороо эсвэл төрийн албан хаагчид энэ ажлыг гүйцэтгэдэг үүрэг.
Галактоз

**Галактоз** (Сүүний сахар), Галактоз нь заримдаа Гал гэж товчлогддог бөгөөд глюкоз шиг чихэрлэг бас 65% сахароз шиг чихэрлэг байдаг моносахарын нэг төрөл юм. Галактоз нь альдогексоз ба глюкозын C-4 (4 нүүрстөрөгчит нэгдэл) эпимер нэгдэл юм. Галактоз нь глюкоз болон лактозын молекулаас тогтно.Галактан нь гемицеллюлозд агуулагддаг галактозын полимер хэлбэр бөгөөд байгалийн полимер нүүрсустөрөгчийн анги болох галактануудын цөмийг бүрдүүлдэг.
D-галактоз нь мэдрэлийн эдэд агуулагдах гликопротеины (олигосахарид-уургийн нэгдлүүд) бүрэлдэхүүн хэсэг учраас тархины сахар(мэдрэлийн) гэж нэрлэгддэг.

**Этимологи**
Галактоз гэдэг үгийг 19-р зууны дундуур Чарльз Вайсман зохиосон бөгөөд Грекийн yaAakTOS, галактос (сүү) болон элсэн чихэр гэсэн ерөнхий химийн дагавараас гаралтай.Уг гарал үүслийг лактоз гэдэг үгтэй харьцуулж болно, учир нь хоёуланд нь "сүүний сахар" гэсэн утгатай үндэс агуулагддаг. Лактоз бол галактоз ба глюкозын дисахарид юм.

**Бүтэц болон изомер**
Галактоз нь нээлттэй гинжин ба мөчлөгт хоёуланд нь байдаг. Нээлттэй гинжин хэлбэр нь төгсгөлдөө карбонил бүлэг агуулдаг
Олон төрлийн химийн бодисын эмзэгшил

**Multiple chemical sensitivity (Олон төрлийн химийн бодисын эмзэгшил-ОТХБЭ )** нь үл мэдэгдэх шалтгааны улмаас үүсдэг
түгээмэл хэрэглэгддэг химийн бодисын бага хэмжээний хордлоготой холбоотой архаг шинж тэмдгүүдээр тодорхойлогддог танигдаагүй, маргаантай онош юм.Шинж тэмдгүүд нь ихэвчлэн тодорхой бус, өвөрмөц бус байдаг. Эдгээр нь ядрах, толгой өвдөх, дотор муухайрах, толгой эргэх зэрэг байж болно.

Эдгээр шинж тэмдгүүд нь биеийг сулруулж болох ч Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага(ДЭМБ), Америкийн Анагаах Ухааны Нийгэмлэг болон бусад мэргэжлийн эрүүл мэндийн байгууллагуудаас ОТХБЭ-ийг органик, химийн гаралтай өвчин гэж хүлээн зөвшөөрдөггүй.Харалган эмнэлзүйн туршилтууд нь ОТХБЭ-тэй хүмүүс химийн өдөөлтөд үзүүлдэг шиг плацеботой адил давтамжтай, хүчтэй хариу үйлдэл үзүүлдэг болохыг харуулдаг.Шинж тэмдгүүдийн оршин тогтнох, ноцтой байдал нь химийн өдөөгч бодис байгаа гэсэн ойлголттой холбоотой юм
Түгээмэл хамааралтай бодисуудад анхилуун үнэртэй бүтээгдэхүүн (жишээ нь, үнэртэй ус), пестицид, хуванцар, синтетик даавуу, утаа, нефтийн бүтээгдэхүүн, будагны үнэр зэрэг орно

**Шинж тэмдэг** Шинж тэмдгүүд нь ихэвчлэн тодорхой бус, ядрах, толгой өвдөх зэрэг өвөрмөц бус байдаг.Эдгээр шинж тэмдгүүд нь хэдийгээр тахир дутуу болох боловч өвөрмөц бус гэж нэрлэдэг бөгөөд учир нь тэдгээр нь ямар нэгэн өвөрмөц эрүүл мэндийн эмгэгтэй холбоогүй байдаг.
Экологийн эрүүл мэнд

**Экологийн эрүүл мэнд** гэдэг нь хүний эрүүл мэнд болон хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдлын уялдаа холбоо юм. 
-Анагаах ухаанд экологийн эрүүл мэндийг байгаль орчинд синтетик химийн бодис (пестицид, утаа гэх мэт) өртсөний үр дүнд бий болсон олон төрлийн химийн мэдрэмтгий чанарыг нэрлэж ирсэн тул экологи гэсэн нэр томъёо гарч иржээ.
-Тамхи татах зэрэг эрүүл бус зан үйлийн эрсдэлийг бууруулах байгаль орчны хүчин зүйлсийн (татвар, эрүүл мэндийн даатгалын нэмэлт хураамж) менежментийн талаар анагаах ухаанд энэ нэр томьёог мөн хэрэглэж ирсэн
-Хот төлөвлөлтийн нэр томьёогоор экологийн эрүүл мэнд гэдэг нь хотуудын "ногоон байдал"-ыг хэлнэ, бордоо боловсруулах, дахин боловсруулах, эрчим хүчний хэмнэлт гаргах гэсэн утгатай.
-Байгаль орчны асуудлыг өргөн хүрээнд авч үзвэл экологийн эрүүл мэндийг "нөхцөл байдлын зорилго" гэж тодорхойлсон. газар тариалангийн зориулалтаар тариалсан, мод бэлтгэх зориулалттай, нөөцлөгдсөн талбай, эсвэл бусад зүйлд эрчимтэй ашигладаг.
Экологийн эрүүл мэнд гэдэг нь тодорхой бүтэц, үйл ажиллагааны шинж чанартай экосистемийн эрүүл мэнд, экосистемийн төлөв байдлаас, хүний нөлөөлөл багатай орчныг илэрхийлдэг экологийн бүрэн бүтэн байдлаас ялгаатай боловч экологийн эрүүл мэнд гэдэг нэр томьёо ч мөн адил байсан. байгаль орчны олон асуудалд чөлөөтэй ашигладаг. Хүний эрүүл мэндийг өргөн утгаараа экологийн үндэс суурьтай гэж хүлээн зөвшөөрдөг.
Бага насны хүүхдийн боловсрол

Бага насны хүүхдийн хүмүүжил (ЕБС) нь бага насны хүүхдийн боловсрол (ЕБС) нь хүүхэд төрснөөс эхлээд найман нас хүртэл нь (албан болон албан бусаар) сургахтай холбоотой боловсролын онолын салбар юм. [1] Уламжлал ёсоор энэ нь 3-р ангийнхтай тэнцүү байдаг. [2] ЕБС-ийг хүүхдийн хөгжилд чухал үе гэж тодорхойлдог. ЭСЯ нь Гэгээрлийн үед, ялангуяа бичиг үсгийн өндөр үзүүлэлттэй Европын орнуудад судлах салбар болон гарч ирсэн. [3] Барууны ертөнцөд бүх нийтийн бага боловсрол хэвийн үзэгдэл болсноор энэ нь арван есдүгээр зууныг хүртэл өссөөр байв. Сүүлийн жилүүдэд бага насны хүүхдийн боловсрол[4] нь олон нийтийн бодлогын түгээмэл асуудал болж байна. Учир нь сургуулийн өмнөх болон К-ийн өмнөх насны санхүүжилтийг хот, муж, холбооны хууль тогтоогчид хэлэлцдэг. [5] [6] [7] Түүнчлэн удирдах байгууллагууд бага насны хүүхдийн боловсролын гол анхаарлын төвд хөгжлийн зохистой тоглолт болон унших, бичих, математикийн эрдэм шинжилгээний бэлтгэлийн хүчирхэг сургалтын хөтөлбөрийн талаар хэлэлцэж байна.[8] Бага насны хүүхдийн боловсролд тавигддаг дэлхий нийтийн нэн тэргүүний зорилт нь НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн зорилт нь 4-н зорилтуудыг онцолж байна. Харин 2023 оны байдлаар дэлхий даяар "3 ба 4 насны 10 хүүхдийн 4 нь л бага насны боловсролд хамрагддаг" байна. [9] Түүнээс гадна, "Латин Америк болон Карибын тэнгисийн 3 хүүхдийн 2 орчим нь Өмнөд Азийн хүүхдүүдийн тэн хагасаас доош, Сахарын цөл дэх Африкт 4 хүүхдийн нэг нь л ЕБС-д хамрагддаг" мөн бүс нутгийн оролцооны түвшин өөр өөр байдаг. [9]
Фруктоз

Фруктоз

Фруктоз (/"`frAktous, -ouz/) буюу жимсний сахар нь олон ургамалд агуулагддаг кетоник энгийн элсэн чихэр бөгөөд ихэвчлэн глюкозтой холбогдож сахароз дисахарид үүсгэдэг. Энэ нь хоол тэжээлийн гурван моносахаридын нэг юм. Глюкоз ба галактоз нь хоол боловсруулах явцад гэдсэнд амсрын венийн цусанд шингэдэг. Дараа нь элэг фруктоз ба галактозыг хоёуланг нь глюкоз болгон хувиргадаг тул

цусан дахь сахар гэгддэг ууссан глюкоз нь цусны эргэлтэнд байдаг цорын ганц

моносахарид юм.

Фруктозыг 1847 онд Францын химич Аугустин-Пьер Дубрунфаут нээсэн. "Фруктоз" гэдэг нэрийг 1857 онд Английн химич Уильям Аллен Миллер гаргажээ. Цэвэр хуурай фруктоз нь чихэрлэг, цагаан, үнэргүй, талст хатуу бодис бөгөөд бүх элсэн чихэр дотроос усанд хамгийн амархан уусдаг нь юм. Фруктоз нь зөгийн бал, мод, усан үзмийн мод, цэцэг, жимс жимсгэнэ, ихэнх үндэстэй хүнсний ногоо зэрэгт агуулагддаг.

Худалдааны хувьд фруктозыг чихрийн нишингэ, чихрийн манжин, эрдэнэ шишээс  гаргаж авдаг. Өндөр фруктозтой эрдэнэ шишийн сироп нь моносахаридын хувьд  глюкоз ба фруктозын холимог юм. Сахароз нь фруктозын нэг молекултай  ковалентаар холбогдсон глюкозын нэг молекултай нэгдэл юм.
Аж үйлдвэрийн эрин үе

Аж үйлдвэржсэн үе нь МЭ 1500 оноос өнөөг хүртэлх сонгодог үе ( ялангуяа Европ буюу Дундад зууны үе) -ийн дараах хүн төрөлхтний түүхэн үе юм. Энэхүү нэр томьёо нь голчлон Европийн болон барууны түүхийн үечлэл болно.

Аж үйлдвэржсэн үе нь дараахаар хуваагдана:

Эртний орчин үе нь МЭ 1500-1800 он хүртэл байсан ба өргөн хүрээний оюунлаг, улс төрийн болон эдийн засгийн өөрчлөлтөд хүргэсэн. Энэ нь нээлтийн , гэгээрлийн , аж үйлдвэрийн болон хувьслын үеийг авчран, эхэндээ Америк болон Францад сүүлрүүгээ бусад улсууд руу тархан Напелеоны дайны үймээнийг дагуулсан. 

Сүүлийн орчин үе нь 1800 аад оны сүүл 18-р зууны улс төрийн хувьсгалын үед эхэлж эзэнт гүрэн болон колончлолын үеээс дэлхийн хоёр том дайн болох дэлхийн 1,2-р дайн болох үндэстүүдийн нэг болох шилжилтэд оруулсан.

Орчин үеийн үе бол шинжлэх ухааны салбарт томоохон хөгжлийн үе юм. улс төр, дайн, технологи. Мөн нээлт, даяаршлын эрин үе байсан. Энэ хугацаанд Европын гүрнүүд, дараа нь тэдний колони улсууд дэлхийн бусад улс орнуудыг улс төр, эдийн засаг, соёлын колоничлолыг эхлүүлсэн.
Сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн тоглох бүлэг

Сургуулийн өмнөх тоглох бүлэг буюу өдөр тутмын хэрэглээнд зөвхөн тоглох бүлэг нь таваас доош насны хүүхдүүдийг асран халамжлах, нийгэмшүүлэх үйлчилгээ үзүүлдэг зохион байгуулалттай бүлэг юм. Энэ нэр томъёог Их Британид өргөн хэрэглэгддэг. Тоглох бүлэг нь сургуулийн өмнөх боловсрол, асрах ангийн сургуулиудтай адил юм. Тэд бүрэн цагаар асран халамжлах эсвэл хичээлийн цагаар эсвэл бүтэн жилийн турш өдөрт хэдхэн цаг л үйл ажиллагаагаа явуулж болно. Тоглох бүлгийн бизнесийн загвар жилийн турш өөрчлөгдөж, одоо сургуулийн өмнөх, асрамжийн газар, сургуулиудтай маш төстэй болсон. Тэднийг асрамжийн газрын сувилагч, асрамжийн газрын багш нар эсвэл асрамжийн газрын эргэшсэн эмч нар ажиллуулдаг бөгөөд муж, компаниуд биш, харин хувийн хувь хүн, энэрлийн байгууллага удирддаг. Англид 1980-аад оны орчим тоглох бүлгийн уламжлалт нутаг дэвсгэрт асрамжийн газрын албан ёсны боловсрол илүү өргөжин тэлж, одоо 2–5 насны хүүхдүүдийг сургуульд шилжихээс нь өмнө тэжээдэг болжээ. Мөн хугацаанд тоглох бүлгүүдийн улсын хяналт нэмэгдэж байна. 

АНУ-ын тоглох бүлэг

АНУ-д тоглох бүлэг гэдэг нь хүүхдүүдийг хамтад нь тоглуулах зорилготой эцэг эхчүүдийн байгууллага юм. Эцэг эхчүүдийн тодорхой төрлүүдийг, ялангуяа гэртээ байх, гэртээ байх ээж ба ажилладаг ээж зэрэг тохирсон тоглох бүлгүүд байдаг.
Улс төрийн сэтгэлгээний түүх

Улс төрийн сэтгэлгээний түүх нь хүн төрөлхтний улс төрийн сэтгэлгээний он цагийн хэлхээс, үндэслэл, арга зүйн өөрчлөлтүүдийг хамардаг. Улс төрийн сэтгэлгээний түүхийг судлах нь философи, хууль зүй, түүх, улс төрийн шинжлэх ухаан зэрэг төрөл бүрийн эрдэм шинжилгээний салбаруудын огтлолын цэг юм.

Барууны улс төрийн сэтгэлгээний олон түүх нь түүний гарал үүслийг эртний Грекээс (ялангуяа Афины ардчилал, эртний Грекийн гүн ухаанаас) улбаатай байдаг. Сократ, Платон, Аристотель зэрэг сэтгэгчдийн улс төрийн гүн ухааныг ийм бүтээлүүдэд онцгой чухал болоэ нөлөө бүхий хэмээн өргөмжилдөг уламжлалтай.

Барууны бус уламжлал, улс төрийн сэтгэлгээний түүхийг ихэнхдээ эрдэм шинжилгээний судалгаагаар хангалттай төлөөлөхгүй гэж харьцуулагддаг. Барууны бус улс төрийн сэтгэлгээний ийм уламжлалуудыг эртний Хятад (ялангуяа Хятадын эртний философийн хэлбэрээр) болон эртний Энэтхэгт (Артхашастра нь засаглал, улс төрийн тухай эртний зохиолыг төлөөлдөг) тодорхойлсон байдаг. Барууны бус улс төрийн сэтгэлгээний өөр нэг мэдэгдэхүйц сургууль нь 7-р зуунд лалын шашин дэлгэрснээр Исламын улс төрийн философийн хүрээг хурдацтай өргөжүүлэх үед гарч иржээ.

Грек

Европын улс төрийн сэтгэлгээний гарал үүсэл нь эртний Ром, Грекээс гаралтай. Ойролцоогоор МЭӨ 600 оноос эхлэн эдгээр нийгэмлэгийн сэтгэгчид нийгмийг хэрхэн зохион байгуулах тухай асуултуудыг ёс зүй, хэрхэн сайхан амьдрах талаар илүү өргөн хүрээнд авч үздэг болсон.
Европын академи

Европийн академи нь бүх Европын Хүмүүнлэгийн ухаан, бичиг үсэг, хууль, шинжлэх ухааны академи юм.  Академи нь 1988 онд шинжлэх ухааны судалгааны бүх салбарыг хамарсан Европ даяар үйл ажиллагаа явуулж буй Академи хэлбэрээр байгуулагдсан. Энэ нь үндэсний судалгааны агентлагуудад Европын ашиг сонирхлын зохицуулагчаар ажилладаг.

Түүх:

"Европын Шинжлэх Ухааны Академи"-ийн тухай ойлголтыг 1985 онд Парист болсон Европын Шинжлэх Ухааны Сайд нарын уулзалтын үеэр дэвшүүлсэн. Энэхүү санаачлагыг Хатан хааны нийгэмлэг (Их Британи) гаргаж, 1986 оны 6-р сард Арнольд Лондонд хуралдсан. Бурген (Их Британи), Хуберт Кюриен (Франц), Умберто Коломбо (Итали), Дэвид Магнуссон (Швед), Евген Зайболд (Герман), Рюрд ван Лиешаут (Нидерланд) нар шинэ байгууллага байгуулах шаардлагатайг хүлээн зөвшөөрсөн. Европийн академи-ийн хоёр гол зорилго нь:

-Европын бие даасан эрдэмтдийн санаа, үзэл бодлыг илэрхийлэх

-Үндэсний судалгааны агентлагуудад Европын ашиг сонирхлын зохицуулагчаар ажиллах
Хэт ханасан байдал

Физик химийн хувьд ууссан бодисын концентраци тэнцвэрт байдалд уусах чадварын утгаар тогтоосон концентрацаас хэтэрсэн тохиолдолд уусмалд хэт ханасан байдал үүсдэг. Энэ нэр томъёог ихэвчлэн шингэн дэх хатуу бодисын уусмалд хэрэглэдэг боловч шингэнд ууссан шингэн болон хийд ч хэрэглэж болдог. Хэт ханасан уусмал метастабил төлөвт байнав Гэвч энэ нь уусмалаас ууссан бодисын илүүдлийг салгах, уусгагч нэмэх замаар уусмалыг шингэлэх эсвэл уусгагч дахь ууссан бодисын уусах чадварыг нэмэгдүүлснээр тэнцвэрт байдалдаа эргэн орж болно.

## Түүх
Уг үзэгдлийн анхны судалгааг Глауберийн давс гэгддэг натрийн сульфатаар хийсэн. Учир нь энэ давсны усанд уусах чадвар нь температур нэмэгдэх тусам буурч магадгүй юм. Томлинсон мөнөөх анхны судалгааг нэгтгэн дүгнэсэн. Хэт ханасан уусмалын талсжилт нь зүгээр л хутгах биш харин хатуу биеээс одоогийн үр гэж нэрлэгддэг талстууд үүсэж эхлэх талбайн үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг харуулсан. Гэй-Люссак үүн дээр үндэслэн давсны ионуудын кинематик болон хэт ханасан байдалд нөлөөлж буй савны шинж чанаруудыг судалсан.
Гидролиз

**Гидролиз** (/har'drolIsts/; Эртний Грекийн гидро-'ус' ба лизис 'холбогдохгүй') гэдэг нь усны молекул нэг буюу хэд хэдэн химийн холбоог таслах аливаа химийн урвал юм. Энэ нэр томъёо нь ус нь нуклеофиль болох орлуулах, устгах, уусгах урвалуудад өргөн хэрэглэгддэг.

Биологийн гидролиз гэдэг нь том молекулыг бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд хуваахын тулд усны молекулыг хэрэглэдэг биомолекулуудын хуваагдал юм. Нүүрс ус нь гидролизийн замаар түүний бүрэлдэхүүн хэсэг болох сахарын молекулуудад задарвал (жишээлбэл, сахарозыг глюкоз ба фруктоз болгон задалдаг) үүнийг сахаржилт гэж хүлээн зөвшөөрдөг.

Гидролизийн урвал нь конденсацийн урвалын урвуу байж болох бөгөөд энэ нь хоёр молекул нэгдэж, усны молекулыг гадагшлуулах явдал юм. Тиймээс гидролиз нь задрахын тулд ус нэмдэг бол усыг зайлуулах замаар конденсац үүсдэг.

**Төрөл**

Гидролиз нь ихэвчлэн бодис руу усны молекул нэмдэг химийн процесс юм. Заримдаа энэ нэмэлт нь бодис болон усны молекулыг хоёр хэсэгт хуваахад хүргэдэг. Ийм урвалын үед зорилтот молекулын нэг хэсэг (эсвэл эх молекул) устөрөгчийн ионыг олж авдаг. Энэ нь нэгдэл дэх химийн холбоог тасалдаг.
Дозиметр

Физик эрүүл мэнд, цацрагийн хамгаалалтын чиглэлээр **цацрагийн тун хэмжээг тодорхойлох** гэдэг нь ямар нэгэн объект, мөн ихэнх тохиолдолд хүний биед шингэсэн ионжуулагч цацрагийн тунг хэмжих, тооцоолох, үнэлэх явдал юм. Энэ нь дотор талдаа цацраг идэвхт бодисыг залгисан, амьсгалсан эсвэл цацрагийн эх үүсвэр гадаргууд нөлөөлөх багтдаг. 

Дотоод дозиметрийн үнэлгээ нь янз бүрийн хяналт, био-шинжилгээ эсвэл цацрагийн зураг авах технологид тулгуурладаг бол гадаад дозиметр нь дозиметрээр хийсэн хэмжилт эсвэл бусад цацрагийн хамгаалалтын хэрэгслээр хийсэн хэмжилтийн дүгнэлтэд суурилдаг.
Цацрагийн дозиметрийг цацрагаас хамгаалахад өргөн ашигладаг; Гурван Миль Арал, Чернобыль эсвэл Фукушимагийн цацраг идэвхт бодисын ослын дараа ч цацраг идэвхжиж болзошгүй тул цацрагийн ажилчдын эрүүл мэндийг хянах зорилгоор тогтмол ашигладаг. Нийтийн тунгийн хэмжээг хүрээлэн буй орчны гамма цацрагийн хэмжилт, цацраг идэвхт тоосонцрын хяналт, цацраг идэвхт бохирдлын түвшнийг хэмжих зэрэг олон үзүүлэлтээр хэмжиж, тооцдог.
Цацрагийн дозиметрийн бусад чухал цэгүүд нь эмнэлэгт буюу эмчилгээний шаардлагаар шингэсэн тун болон барилга байгууламж зэрэг хүрээлэн буй орчинд радоныг хянадаг.
Индепенденс

Тусгаар тогтнол гэдэг нь тухайн үндэстэн, улс эсвэл муж улсын оршин суугчид, хүн ам, эсвэл тэдгээрийн зарим хэсэг нь нутаг дэвсгэр дээрээ өөрийгөө удирдах, ихэвчлэн бүрэн эрхт байдлыг хэрэгжүүлэх нөхцөл юм. Тусгаар тогтнолын эсрэг тал нь хараат нутаг дэвсгэр эсвэл колонийн статус юм. Аливаа улс орон, үндэстний тусгаар тогтнолын өдрийг улс үндэстнүүд колоничлолын бүх хэлбэрээс ангид байх үед ба бусад үндэстний хөндлөнгийн оролцоогүйгээр улс орон, үндэстнийг байгуулах эрх чөлөөтэй үед тэмдэглэдэг.

Бие даасан байдлын тодорхойлолт

Тусгаар тогтнолоо олж авах нь хувьсгалаас ялгаатай эсэх нь удаан хугацааны турш маргаантай байсан бөгөөд хүчирхийллийг тусгаар тогтнолд хүрэх хууль ёсны хэрэгсэл болохын талаар олон удаа маргаж байсан. Ерөнхийдөө хувьсгалууд нь зөвхөн эрх мэдлийг чөлөөлөх элементтэй, эсхүл ямар нэг зүйлгүйгээр, тухайлбал, улс доторх ардчилал, өөрчлөгдөөгүй хэвээр үлдэж болох эрх мэдлийг дахин хуваарилахыг зорьдог. Жишээлбэл, Мексикийн хувьсгал (1910) нь үндсэндээ олон фракцын зөрчилдөөнийг хэлдэг бөгөөд энэ нь эцэстээ шинэ үндсэн хууль гаргахад хүргэсэн. Энэ нь Испанийн эсрэг зэвсэгт тэмцэлд (1821) хамаарах нь ховор байсан. Гэсэн хэдий ч тусгаар тогтнолын төлөөх зарим дайныг АНУ (1783), Индонезид (1949) хийсэн гэх мэт хувьсгал гэж тодорхойлсон бол улс төрийн бүтцийг өөрчлөхтэй холбоотой зарим хувьсгал нь улс орнуудыг салан тусгаарлахад хүргэсэн. Жишээлбэл, Хятад (1911), Орос (1917) хувьсгалын үеэр Монгол, Финланд улс тусгаар тогтнолоо олж авсан.
Ураны шил

**Ураны шил** нь өнгө оруулах зориулалттай бөгөөд үүнийг хайлуулахаасаа өмнө ураныг ихэнх тохиолдолд диуранат исэл хэлбэрээр нэмсэн нэг төрлийн шинэ хольцтой шил юм. 20-р зуунд аяганы үйлдвэрлэлийн 25% нь уранаар хийгдсэн байсан ч энэ хэмжээ нь ихэвчлэн жингийн ердөө 2 орчим хувийг эзэлдэг.

Анх 1789 онд Германы химич Мартин Хайнрих Клапрот уранд өдрийн гэрлийн нөлөө үзүүлдэг болгож гоёл чимэглэлийн шилний төрөлд оруулсан. Английн Лондон хот дахь Жемис Пауэллийн Ваятфриарс Шилний компани нь энэхүү гялалзсан шилийг анх худалдаанд гаргасан ч бусад үйлдвэрлэгчид удалгүй түүний борлуулалтыг олж мэдээд ураны шилийг Европт болон хожим Хойд Америк даяар үйлдвэрлэж эхэлсэн.

Тухайн үед ураны шилээр аяга таваг, гэр ахуйн эд зүйл хийдэг байсан ч 1940-1990-ээд онд Хүйтэн дайны үеэр ихэнх үйлдвэрүүдэд ураны хүртээмж эрс хязгаарлагдсан тул өргөн хэрэглээнээс гарчээ. Шилэн эдлэлийн урлагт бага зэрэг сэргэлт ажиглагдаж байгаа ч ийм төрлийн эд зүйлсийг одоо эртний эдлэл эсвэл гоёл чимэглэлийн эрин үеийн цуглуулга гэж үздэг. Мөн орчин үеийн ураны шил нь шинжлэх ухаан болон гоёл чимэглэлийн зүйл болох шүр, гантиг зэрэг жижиг эд зүйлсээр хэмжигдэж байна.
Тогтвортой байдал

**Тогтвортой байдал** бол хүмүүс дэлхий дээр урт удаан хугацаанд хамтран оршин тогтнох нийгмийн зорилго юм. Энэ нэр томьёоны тодорхойлолт нэлээн маргаантай байдаг бөгөөд уран зохиол, нөхцөл байдал, цаг хугацаа зэргээс хамаараад өөр өөр тайлбартай. Мэргэжилтнүүд тогтвортой байдлыг байгаль орчин, эдийн засаг, нийгэм гэсэн гурван хэмжүүрээр (эсвэл тулгуур) тодорхойлдог бөгөөд олон хэвлэл мэдээлэлд байгаль орчны хэмжигдэхүүнээр онцолсон байдаг. Өдөр тутмын хэрэглээнд харахад тогтвортой байдал нь уур амьсгалын өөрчлөлт, биологийн олон янз байдлын алдагдал, экосистемийн үйлчилгээний алдагдал, газрын доройтол, агаар, усны бохирдол зэрэг байгаль орчны томоохон асуудлуудыг шийдвэрлэхэд голлон анхаардаг. Тогтвортой байдлын агуулга нь дэлхий нийтийн, үндэсний, хувь хүний түвшинд (жишээлбэл, тогтвортой амьдрах) ч шийдвэр гаргахад чиглүүлдэг. Үүнтэй холбогдох ойлголт нь тогтвортой хөгжил бөгөөд эдгээр нэр томьёо нь ихэвчлэн ижил утгатай байдаг. ЮНЕСКО нь "Тогтвортой байдлыг ихэвчлэн урт хугацааны зорилго (өөрөөр хэлбэл илүү тогтвортой ертөнц) гэж үздэг бол тогтвортой хөгжил гэдэг нь түүнд хүрэх олон үйл явц, арга замыг хэлдэг" гэж ялгадаг.

Тогтвортой байдлын эдийн засгийн хэмжүүр одоог хүртэл маргаантай. Эрдэмтэд үүнийг "сул дорой болон хүчтэй тогтвортой байдал" гэсэн ойлголтын дор хэлэлцсэн; жишээлбэл, "бүх нийтийн сайн сайхан, хөгжил цэцэглэлт" болон байгаль орчныг хамгаалах үзэл санааны хооронд үргэлж хурцадмал байдал байх болно, тиймээс харилцан тохиролцох шаардлагатай. Эдийн засгийн өсөлтийг байгаль орчны доройтлоос салгах арга барил ашиглах нь зүйтэй. Гэхдээ тэдгээрийг хэрэгжүүлэхэд хэцүү.

Тогтвортой байдлыг хэмжихэд хэцүү. Үзүүлэлтүүд нь байгаль орчин, нийгэм, эдийн засгийн салбарыг авч үздэг. Мөн хэмжих үзүүлэлтүүд хувьсаж байна. Одоогийн байдлаар эдгээр нь баталгаажуулалтын систем, аж ахуйн нэгжийн нягтлан бодох бүртгэлийн төрөл, индексийн төрлийг багтаасан байдаг.
Хүнд үйлдвэр

Хүнд үйлдвэр гэж том ба хүнд бүтээгдэхүүн, том ба хүнд тоног төхөөрөмж, байгууламж(хүнд тоног төхөөрөмж, том машин механизм, асар том барилга байгууламж, том хэмжээний дэд бүтэц гэх мэт) эсвэл нарийн төвөгтэй ба олон тооны процессын аль нэгийг эсвэл хэд хэдийг агуулсан үйлдвэрллийн салбарыг хэлнэ. Энэ хүчин зүйлсийн улмаас хүнд үйлдвэр нь хөнгөн үйлдвэрээс илүү их хөрөнгө зарцуулдаг бөгөөд хөрөнгө оруулалт, ажил эрхлэлтийн хувьд ихэвчлэн илүү их мөчлөгтэй байдаг.

Эдийн засгийн хөгжил, эдийн засгийг үйлдвэржүүлэхэд чухал ач холбогдолтой хэдий ч хүнд үйлдвэр нь ихээхэн сөрөг үр дагавартай байдаг: орон нутгийн иргэд болон ажилчид эрүүл мэндийн эрсдэлд байнга тулгардаг, хүнд үйлдвэрүүд агаар, усыг хоёуланг нь бохирдуулдаг дайвар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хандлагатай байдаг, үйлдвэрлэлийн хангамжийн сүлжээ уул уурхай, тээвэрлэлтээс эхлээд байгаль орчны шударга ёсны бусад асуудалд ихэвчлэн оролцдог. Учир нь тэдний эрчим, хүнд

Аж үйлдвэрүүд нь уур амьсгалын өөрчлөлтийг үүсгэдэг хүлэмжийн хийн ялгаруулалтад ихээхэн хувь нэмэр оруулдаг бөгөөд үйлдвэрлэлийн зарим хэсэг, ялангуяа металл боловсруулах болон цементийн үйлдвэрлэлд ашигладаг өндөр дулааны процессыг нүүрстөрөгчгүйжүүлэхэд хэцүү байдаг. Уул уурхай зэрэг үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаа нь хүнд металлаас бүрдэх бохирдлыг бий болгодог. Хүнд металлууд нь химийн аргаар задрах боломжгүй тул байгаль орчинд маш их хор хөнөөл учруулдаг.
Шим тэжээлийн менежмент

**Шим тэжээлийн менежмент**

Шим тэжээлийн менежмент гэдэг нь шим тэжээлийн оновчтой ашиглалтын үр ашиг, ургац, ургацын чанар, эдийн засгийн өгөөжийг бууруулахын зэрэгцээ хөрс, газар тариалан, цаг агаар, ус зүйн хүчин зүйлсийг соёл, усалгаа, хөрс, ус хамгаалах практиктай холбоход чиглэгдсэн шинжлэх ухаан, практик юм. -байгаль орчинд нөлөөлж болзошгүй шим тэжээлийг (бордоо) тээвэрлэх. Энэ нь шим тэжээлийн эх үүсвэр, цаг хугацаа, байршлыг (ихэвчлэн 4R шим тэжээлийн зохицуулалт гэж нэрлэдэг) үнэлэхийн тулд тодорхой талбайн хөрс, уур амьсгал, газар тариалангийн менежментийн нөхцөлийг харгалзан үздэг.

Шим тэжээлийг зохицуулахад анхаарах ёстой чухал хүчин зүйлүүд нь (a) хүрч болох хамгийн оновчтой ургац, зарим тохиолдолд ургацын чанарыг харгалзан шим тэжээлийн бодис хэрэглэх; (б) талбай дээр идэвхтэй байгаа бүх эх үүсвэр, шим тэжээлийн менежмент, хэрэглээ, (в) Хөрс, ус, газар тариалангийн менежмент нь шим тэжээлийн эх бүсээс уусгах, гадаргын урсац, дуу чимээ болон бусад хийн солилцоо зэргээс үүссэн шим тэжээлийн бодисыг талбайн гаднах тээвэрлэлтийг багасгах.
Нөхөн сэргээгддэггүй нөөц баялаг

**Нөхөн сэргээгддэггүй нөөц баялаг** гэдэг нь (мөн **хязгаарлагдмал нөөц баялаг** гэж нэрлэдэг) дэлхий нийтийн хэрэглээг хангалттай хэмжээнд хангадаг ч байгалийн аргаар амархан сэргэх боломжгүй байгалийн нөөцийг хэлнэ. Хамгийн тод жишээ нь нүүрсэн түлш. Анхны органик бодис нь дулаан, даралтын тусламжтайгаар газрын тос, хий зэрэг түлш болдог. Газар доорх ашигт малтмал, металлын хүдэр, чулуужсан түлш (нүүрс, газрын тос, байгалийн хий) болон зарим гүний усны давхарга нь нөхөн сэргээгддэггүй нөөц гэж үздэг боловч тусгай элементүүд (цөмийн урвал, цөмийн задрал, агаар мандлаас бусад) нь үргэлж хадгалагддаг.

Эсрэгээрээ мод (тогтвортой ургац хураалтын үед), салхи (эрчим хүчний гол систем) зэрэг нөөцийг нөхөн сэргээгддэг нөөц гэж үздэг, учир нь одоогийн цаг хугацаанд тэдгээрийг орон нутгийн хэмжээнд нөхөн сэргээх боломжтой ба хүн төрөлхтний хувьд энэ нь маш чухал ач холбогдолтой.
Хөрөнгийн удирдлага

**Хөрөнгийн удирдлага** нь компани эсвэл аж ахуйн нэгжийн хариуцдаг бүх хөрөнгийн хувиргалт болон удирдлагад чиглэсэн системчилсэн арга юм. Энэ нь биет хөрөнгө (цогцолбор процесс эсвэл үйлдвэрлэлийн үйлдвэр, дэд бүтэц, барилга байгууламж, тоног төхөөрөмж гэх мэт биет объект) болон биет бус хөрөнгө (оюуны өмч, гүүдвил эсвэл санхүүгийн хөрөнгө гэх мэт) хоёуланд нь хамааралтай байж болно. Хөрөнгийн удирдлага нь хөрөнгийг хамгийн хэмнэлттэйгээр (бүх зардал, эрсдэл, гүйцэтгэлийн шинж чанаруудыг оролцуулан) хөгжүүлэх, ажиллуулах, хадгалах, сайжруулах, захиран зарцуулах системтэй үйл явц юм.

Хөрөнгийн удирдлагын онол нь үндсэндээ хөрөнгийн эдийн засгийн болон капитал үнэ цэнийг цаг хугацааны явцад сайжруулах, хадгалах эсвэл өөр нөхцөл байдалд баталгаажуулах асуудлуудыг авч үздэг. Энэ нэр томъёог инженерчлэл, бизнесийн ертөнц, нийтийн дэд бүтцийн салбарт зардал, эрсдэл, үйлчилгээ/гүйцэтгэл, тогтвортой байдлыг оновчтой болгоход тохирсон арга барилыг хангах зорилгоор өргөн хэрэглэдэг. Энэ нэр томъёо нь санхүүгийн салбарт бусдын өмнөөс хөрөнгө оруулалтыг удирдаж буй хүмүүс, компаниудыг тодорхойлоход ашиглагддаг уламжлалтай байсан.
Санхүүгийн хөрөнгө

**Санхүүгийн хөрөнгө** гэдэг нь банкны хадгаламж, бонд, компануудын хувь нийлүүлсэн хөрөнгө гэх мэт гэрээний нэхэмжлэлийн дагуу үнэ цэнээс үүсэлтэй биет бус хөрөнгө юм. Санхүүгийн хөрөнгө нь ихэвчлэн түүхий эд, үл хөдлөх хөрөнгө гэх мэт биет хөрөнгөөс илүү хөрвөх чадвартай байдаг.

Санхүүгийн хөрөнгийн эсрэг нь газар, үл хөдлөх хөрөнгө, түүхий эд зэрэг биет хөрөнгө (заримдаа жинхэнэ хөрөнгө гэж нэрлэдэг) болон зохиогчийн эрх, патент, барааны тэмдэг, өгөгдөл зэрэг оюуны өмч зэрэг биет бус хөрөнгө хоёуланг нь багтаасан санхүүгийн бус хөрөнгө юм.

## Төрлүүд 
Санхүүгийн Тайлагналын Олон Улсын Стандарт (СТОУС)-ын дагуу санхүүгийн хөрөнгө нь дараах байдлаар байж болно:

* Мөнгө болон түүнтэй адилтгах мөнгө,

* Өөр аж ахуйн нэгжийн өмчийн хэрэгсэл,

* Өөр аж ахуйн нэгжээс бэлэн мөнгө эсвэл бусад санхүүгийн хөрөнгийг хүлээн авах, эсвэл өөр аж ахуйн нэгжтэй таатай байж болохуйц нөхцөл дор санхүүгийн хөрөнгө, санхүүгийн өр төлбөрөө солилцох гэрээний эрх,
Эмийн хамаарал

Мансууруулах бодисын донтолт гэж нэрлэгддэг бодисоос хамаарал нь сэтгэцэд нөлөөт бодисын хэрэглээнээс болж хувь хүний ​​дотор бий болсон дасан зохицох төлөв байдлаас шалтгаалан тухайн хүний ​​үйл ажиллагаа нь сэтгэцэд нөлөөлөх бодисыг зайлшгүй дахин хэрэглэхээс шалтгаалдаг биопсихологийн нөхцөл байдал юм. татах бөгөөд энэ нь эмийг дахин хэрэглэх шаардлагатай болдог.Мансууруулах бодисын хамаарлаас ялгаатай ойлголт болох хар тамхинд донтох нь сөрөг үр дагаврыг үл харгалзан мансууруулах бодисыг хяналтаас гадуур, албадлагын хэрэглээ гэж тодорхойлдог.Мансууруулах бодис нь донтогч бодис юм. ФосБ нь генийн транскрипцийн хүчин зүйл нь зан үйлийн болон мансууруулах бодисын донтолтын бараг бүх хэлбэрийг хөгжүүлэхэд чухал бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд нийтлэг хүчин зүйл болох нь мэдэгдэж байгаа боловч хамаарал биш юм.Олон улсын өвчний ангилалд мансууруулах бодисын донтолтыг сэтгэцийн болон зан үйлийн эмгэг гэж ангилдаг. Сэтгэцийн эмгэгийн оношлогоо, статистикийн гарын авлагын 4-р хэвлэлд хар тамхинд донтох нь мансууруулах бодисын донтолт гэж дахин тодорхойлогддог бөгөөд ямар ч эмгэггүйгээр оношлох боломжтой байдаг. хар тамхинд донтох синдром үүсэх ба таталтын синдром үүсэхгүйгээр оношлогдох боломжтой.
Цусны сахарын түвшин

**Цусны сахарын түвшин**, **цусны сахарын хэмжээ**, **цусны глюкозын түвшин** эсвэл **гликеми** нь цусан дахь цугларсан глюкозын хэмжээ юм. Бие махбодь нь бодисын солилцооны гомеостазын нэг хэсэг болох цусны глюкозын түвшинг нягт зохицуулдаг.

70 кг (154 фунт) масстай хүний хувьд ойролцоогоор дөрвөн грамм ууссан глюкоз (мөн "цусан дахь глюкоз" гэж нэрлэдэг) цусны сийвэн дотор байнга хадгалагддаг. Цусанд эргэлддэггүй глюкоз нь араг ясны булчин болон элэгний эсүүдэд гликоген хэлбэрээр хадгалагддаг. Мацаг барьдаг хүмүүс элэг болон араг ясны булчин дахь эдгээр гликогенийн нөөцөөс хангалттай хэмжээний глюкоз ялгаруулж, гомеостазыг хадгалснаар цусан дахь глюкозыг тогтмол түвшинд байлгадаг. Глюкозыг гэдэс эсвэл элэгнээс цусны урсгалаар дамжуулан биеийн бусад эд эс рүү зөөвөрлөж болно. Эсийн глюкозын хэрэглээ нь ихэнхдээ нойр булчирхайд үйлдвэрлэгддэг даавар болох инсулинаар зохицуулагддаг. Глюкоз нь эсийн дотор орсноор гликолизийн процесст орж, эрчим хүчний эх үүсвэр болж чадна.

Хүний цусан дахь глюкозын түвшинг зохих ёсоор хадгалах нь олон тооны эд, тэр дундаас хүний ​​тархины хэвийн үйл ажиллагаанд зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд энэ нь мацаг барьдаг, хөдөлгөөнгүй хүмүүсийн цусан дахь глюкозын 60 орчим хувийг хэрэглэдэг.
Нөхөн төлжилтийн загвар

Сэргээх загвар, нөхөн сэргээх арга эсвэл сэтгэлзүйн нөхөн сэргээх арга нь сэтгэцийн эмгэг, бодисоос донтсон хүмүүст хандах хандлага бөгөөд хүний ​​эдгэрэх боломжийг онцолж, дэмждэг.Сэргээх нь энэ загварт ерөнхийдөө тодорхой үр дүн гэхээсээ илүү хувийн аялал гэж үздэг бөгөөд итгэл найдварыг бий болгох, өөрийгөө дэмжих харилцаа холбоо, эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх, нийгэмд хамруулах, даван туулах ур чадвар, утга учрыг бий болгоход чиглэгддэг.Сэргээх нь шинж тэмдгийн гажуудал гэхээсээ илүү хэвийн үргэлжилсэн зүйл гэж үздэг бөгөөд эрүүл ухаантай-галзуугийн дихотомыг үгүйсгэдэг.Бостоны Сэтгэцийн нөхөн сэргээх төвийн захирал Уильям Энтони 1993 онд сэтгэцийн эрүүл мэндийг сэргээх тулгын чулууны тодорхойлолтыг боловсруулсан."Сэргээх нь хүний ​​хандлага, үнэ цэнэ, мэдрэмж, зорилго, ур чадвар ба/эсвэл үүргээ өөрчлөх гүн хувийн, өвөрмөц үйл явц юм. Энэ нь өвчний улмаас хязгаарлагдмал байсан ч гэсэн сэтгэл хангалуун, итгэл найдвар дүүрэн, хувь нэмрээ оруулах амьдралаар амьдрах арга зам юм. Сэтгэцийн өвчний гамшигт нөлөөллөөс давж өсөх тусам хүний ​​амьдралын шинэ утга учир, зорилгыг бий болгох".
Тээвэрлэлтийн хүчин чадал

Хүрээлэн буй орчны **даац** гэдэг нь хоол хүнс, амьдрах орчин, ус болон бусад нөөцийг харгалзан тухайн хүрээлэн буй орчинд амьдрах чадвартай биологийн популяцийн дээд хэмжээг хэлнэ. Тээвэрлэлтийн хүчин чадлыг хүн амын экологийн хувьд хүн амын нас баралтын тоо нь төрөлтийн тоотой (мөн цагаачлал болон шилжин суурьшилт) тэнцүү байх үед хүн амын экологийн тэнцвэрт байдалд таарсан хүрээлэн буй орчны хамгийн их ачаалал гэж тодорхойлдог. Хүн амын динамик дахь даацын нөлөөг логистик функцээр загварчилдаг. Энэхүү хүчин чадлыг экологи, хөдөө аж ахуй, загас агнуурын хүрээлэн буй орчныг дэмжих боломжтой хамгийн их хүн амд хэрэглэнэ. Тээвэрлэлтийн хүчин чадал гэдэг нэр томьёог 1950-иад онд хүн амын хүрээнд ашиглахаас өмнө хэд хэдэн өөр үйл ажиллагаанд хэрэглэж байсан. Хүн амын даацын тухай ойлголт нь тогтвортой хүн ам гэсэн ойлголтод багтдаг.

Хүн төрөлхтөн дэлхийн даацаас аль хэдийн давсан бөгөөд амьдрал үүрд үргэлжлэх боломжгүй гэдгийг шинжлэх ухааны тоо баримт харуулж байна. Энэхүү шинжлэх ухааны нотолгоо нь дэлхий дахинд олон эх сурвалжаас гарсан. Үүнийг 2005 онд Мянганы Экосистемийн Үнэлгээ буюу дэлхий даяар 1360 гаруй мэргэжилтнүүд хамтын хүчин чармайлтаар дэлгэрэнгүй танилцуулсан. Илүү сүүлийн үеийн нарийвчилсан судалгаагаар экологийн ул мөр болон биосферийг хүн төрөлхтний төлөө ертөнцийн хязгаарын талаарх салбар хоорондын судалгаанаас гаргаж өгсөн.
Эмчилгээний загвар

Эмчилгээний загвар гэдэг нь сэтгэцийн эмч Р.Д.Лэйн "Гэр бүлийн улс төр ба бусад эссе" (1971) номондоо "бүх эмч нарын бэлтгэгдсэн хоол иддэг процедурын багц" гэсэн нэр томъёо юм.Үүнд гомдол, түүх, биеийн үзлэг, шаардлагатай бол нэмэлт шинжилгээ, оношлогоо, эмчилгээ, эмчилгээтэй болон эмчилгээгүй прогноз орно.
Анагаах ухааны загвар нь бие махбодийн болон сэтгэл зүйн хүндрэлүүдийн талаар судалгаа, онол гаргахад хүргэдэг анагаах ухааны талаархи үндсэн таамаглалуудыг агуулдаг.
Үүнийг өөр өөр үндсэн таамаглал дэвшүүлдэг бусад загваруудтай харьцуулж болно. Жишээ нь эрүүл мэндийн альтернатив хөдөлгөөний нэгдмэл загвар болон сэтгэцийн эмгэгийн нийгмийн загвар зэрэг багтана. Жишээ нь, Григорий Бэйтсоны шизофренигийн давхар барьцалдааны онол нь эрүүл мэндийн шалтгаанаас илүүтэй хүрээлэн буй орчныг голлон анхаардаг.Эдгээр загварууд нь бие биенээсээ үл хамаарах зүйл биш юм. Загвар нь үнэмлэхүй бодит байдлын мэдэгдэл эсвэл итгэл үнэмшлийн тогтолцоо биш харин өвчтөнд туслах хэрэгсэл юм. Иймээс ашигтай байдал нь үндсэн шалгуур бөгөөд тухайн загварын ашигтай байдал нь контекстээс хамаардаг.

## Бусад хэрэглээ
Сэтгэл судлал
Сэтгэл судлалд эмнэлгийн загвар гэдэг нэр томьёо нь психопатологи нь хүний ​​биологийн үр дүн, өөрөөр хэлбэл тархины бүтэц, нейротрансмиттер, генетик, дотоод шүүрлийн систем гэх мэт физик/органик асуудал, тархины гэмтэлтэй холбоотой гэсэн таамаглалыг хэлдэг. гэмтэл, Альцгеймерийн өвчин эсвэл Дауны хам шинж.
Хараат нутаг дэвсгэр

**Хараат нутаг дэвсгэр**, **хараат бүс нутаг** эсвэл **хараат байдал** (заримдаа **гаднах нутаг дэвсгэр** гэж нэрлэдэг) нь бүрэн эрхт улсын хувьд улс төрийн бие даасан байдал эсвэл бүрэн эрхт байдлыг эзэмшдэггүй боловч улс төрийн хувьд эрх баригч улсын салшгүй бүсээс гадуур үлдсэн нутаг дэвсгэрийг хэлнэ.

Хараат нутаг дэвсгэр нь тусгаар тогтносон улсын бүрэлдэхүүнд багтдаггүй гэдгээрээ ерөнхийдөө улс орны дэд хэсгээс ялгагдана. Харин засаг захиргааны дэд хэсгийг төрийн өмчийн хэлтэс гэж ойлгодог. Хараат нутаг дэвсгэр нь эсрэгээээ хяналттай улсаасаа их хэмжээний бие даасан байдлыг хадгалж байдаг. Түүхийн хувьд ихэнх колониудыг хараат нутаг дэвсгэр гэж үздэг байсан. Бүх автономит нэгжүүдийг хараат нутаг дэвсгэр гэж тооцдоггүй.[бүтэлгүйтсэн баталгаажуулалт] Ихэнх хүн олонтой хараат нутаг дэвсгэрүүд өөрсдийн ISO 3166 улсын кодтой байдаг.

Зарим улс төрийн нэгжүүд олон улсын гэрээ эсвэл өөр гэрээгээр баталгаажсан тусгай байр сууринд амьдардаг бөгөөд ингэснээр тодорхой түвшний бие даасан байдлыг бий болгодог (жишээлбэл, цагаачлалын дүрмийн ялгаа). Эдгээр нэгжүүдийг заримдаа хараат нутаг дэвсгэр гэж үздэг, эсвэл дор хаяж нэг бүлэгт нь хамааруулдаг боловч тэдний эрх баригч улсууд нь эдгээр нэгжүүдийг улсын салшгүй хэсэг гэж албан ёсоор үздэг. Ийм нэгэн жишээ бол Финландын автономит муж болох Аланд юм.
Бүгд Найрамдах Өвөр Монгол Ард Улс

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараахан Бүгд Найрамдах Өвөр Монгол Ард Улс байгуулагдсан. БНӨМАУ нь 1945 оны 9-р сарын 9-өөс 1945 оны 11-р сарын 6 хүртэл оршин тогтсон.

## Түүх 
Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үед Япончууд Өвөрмонголд Мэнжян хэмээх улс байгуулжээ. 1945 оны 8-р сард Зөвлөлт, Монголын цэрэг дайрсны дараа Мэнжяныг татан буулгаж, 1945 оны 9-р сарын 9-нд одоогийн Сөнөдын баруун хошуунд "Ардын төлөөлөгчдийн" цуглаан болов. Энэхүү чуулганд Чахар, Шилингол, Сизиван зэрэг бүс нутгаас ирсэн 80 төлөөлөгч оролцов. Их хурлын үеэр БНӨМАУ байгуулагдсаныг тунхаглаж, 27 гишүүнтэй түр засгийн газрыг сонгож, Байнгын хороог 11 хүн бүрдүүлэв.

Хятадын Коммунист нам болзошгүй салан тусгаарлах үйл ажиллагаанд санаа зовж, нөхцөл байдлыг шийдвэрлэхээр Улаанхүү жанжинг илгээв. Түүний зааврын дагуу Өвөр Монголын Засгийн газрыг татан буулгаж, улмаар тус бүсийг Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон болгон өөрчилсөн байна.

## Мөн үзнэ үү 
* Гадаад Монгол дахь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс

## Гадаад холбоосууд 
* ӨМӨЗО-ны түр засгийн газрын түүх   -д  . 
* 锡察地区的民族自治运动
Ангилал:Өвөр Монголын тусгаар тогтнолын хөдөлгөөн
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Дундаж орлогын урхи

Дундаж орлогын урхи гэдэг нь тодорхой орлого олж байгаа улс (өгөгдсөн давуу талуудын улмаас) тухайн түвшинд гацах эдийн засгийн хөгжлийн нөхцөл байдал юм. Энэ нэр томъёог Дэлхийн банк 2007 онд нэвтрүүлсэн бөгөөд түүнийг нэг хүнд ногдох үндэсний нийт бүтээгдэхүүн тогтмол (2011) үнээр 1000-12000 ам.долларын хооронд хэвээр байгаа "дунд орлоготой" орнууд гэж тодорхойлсон.

## Нэр томъёоны гарал үүсэл
Энэ нэр томьёог эдийн засагч Индермит Гилл, Хоми Харас нар 2007 онд Дэлхийн банкны "Зүүн Азийн сэргэн мандалт: Эдийн засгийн өсөлтийн санаа" тайланд Зүүн Азийн эдийн засгийн үндсэн стратеги дээр ажиллаж байх үедээ анхлан гаргажээ.

## Динамик ба зайлсхийлт
Үзэл баримтлалын дагуу дундаж орлогын урхинд орсон улс цалингийн өсөлтөөс болж үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүний экспортын өрсөлдөх чадвараа алдсан ч нэмүү өртөг өндөртэй зах зээлд өндөр хөгжилтэй эдийн засгийг гүйцэж чадахгүй байна. Үүний үр дүнд Өмнөд Африк, Бразил зэрэг шинээр аж үйлдвэржсэн эдийн засаг нь нэг хүнд ногдох үндэсний нийт бүтээгдэхүүн 1000-аас 12000 ам.долларын хооронд (2011) тогтмол хэвээр байгаа тул Дэлхийн банкны тодорхойлсон “дунд орлоготой” эдийн засгаа хэдэн арван жилийн турш орхисонгүй.