Ижилийн Финчүүд

, Муром, Мещера, Мордва нарыг болон баруун талаараа Славянчууд, баруун хойд талаараа  Балтын Фин гаралтай Вепс,Зүүн хойд талаараа Пермчүүд, зүүн өмнө болон өмнө талаараа Түрэг гаралтай Булгарууд болон Хазаруутай хил зааглагдан амьдарч байсныг харуулжээ.]]

**Ижил мөрний Финчүүд** нь Урал хэлний бүлэгт хамаарагддаг, Ижил мөрний орчимд амьдарч байсан болон амьдарч буй хүмүүс юм. Тэдний орчин үеийн төлөөлөлд Мари хүмүүс, Эрзя болон Мокша (ихэвчлэн Мордва гэж хамтад нь нэрлэдэг), мөн уусан мөхсөн Меря, Муром, Мещера хэлээр ярьдаг хүмүүс орно.

Орчин үеийн Ижил өрний Финчүүд Сура болон Мокша голуудын сав газарт, мөн бага тоогоор Ижил мөрөн болон Белая мөрний хоорондох бүсэд Мари ястан амьдардаг. Мари хэл нь Тал Хөндийн Мари (Meadow Mari) болон Толгодын Мари (Hill Mari) гэсэн хоёр аялгуутай.

Уламжлалт ёсоор Мари болон Мордва хэлнүүд (Эрзя ба Мокша) нь Уралын хэлний бүлгийн дотор Ижилийн-Фин буюу Волга бүлэгт хамаардаг гэж үздэг байсан. Энэ үзэл баримтлалыг Роберт Аустерлиц (1968), Орельен Соважо ба Карл Хайнрих Менгес (1973), Харальд Хаарманн (1974) зэрэг хэл шинжээчид дэмжиж байв. Гэсэн хэдий ч Бьёрн Коллиндер (1965) болон Роберт Томас Хармс (1974) зэрэг бусад судлаачид үүнийг няцааж байжээ. Салминен (2002) мөн энэхүү ангиллыг шүүмжилж, энэ нь филогенетик бус, зүгээр л газарзүйн ангилал байж магадгүй гэж үзсэн байдаг. 
## Мари ястан
Мари буюу Черемис (Оросоор: черемисы) нь уламжлалт ёсоор Оросын Ижил болон Кама голын дагуу амьдардаг байв. Өнөөдөр Мари хүмүүсийн ихэнх нь Мари Эл Бүгд Найрамдах Улсад амьдардаг бөгөөд Татарстан болон Башкортостаны бүгд найрамдах улсад ч бас олон хүн оршин суудаг. Мари хүмүүсийг гурван өөр бүлэгт хуваадаг: Ижил  мөрний зүүн эрэгт амьдардаг Тал Хөндийн Мари, Ижил мөрний баруун эрэгт амьдардаг Толгодын Мари, мөн Башкортостаны бүгд найрамдах улсад амьдардаг Зүүн Мари. 

2002 оны Оросын хүн амын тооллогоор, 604,298 хүн өөрсдийгөө "Мари" гэж тодорхойлсон бөгөөд үүнээс 18,515 нь Толгодын Мари, 56,119 нь Зүүн Мари гэж тодорхойлсон байна. Мари хүмүүсийн бараг 60% нь хөдөө нутагт амьдарч байна.
## Меръяа Мещера ба Муром
### Меръяа үндэстэн
Меръяачууд нь Ижил мөрний дээд хэсэг болон түүний эргэн тойрны нутагт амьдарч байжээ. Тэдгээрийн амьдрал нь гол мөрний эргэн тойронд төвлөрч, ан гөрөө, загас агнуур, хөдөө аж ахуй эрхэлдэг байв. Археологийн судалгаагаар Меръяа үндэстэн нь дэвшилтэт вааран эдлэл, төмөр багаж хэрэгсэл ашиглаж байсан нь тогтоогдсон.

9-10 дугаар зуунд Меръяачууд нь Киевийн Русь улсын соёл, шашны нөлөөн дор аажмаар ууссан. Үүний нэг гол шалтгаан нь тэдний нутаг дэвсгэр нь худалдааны гол замуудын дагуу байрлаж байсан явдал юм. Оросуудын түрэмгийлэл болон тэдний хэл соёлын нөлөөгөөр Меръяа хэл, соёл устаж, Орос үндэстэнтэй холилдсон.
Кострома болон Ярославль мужийн зарим дүүргийн оршин суугчид өөрсдийгөө Меря хүмүүс гэж үздэг боловч хүн амын тооллогод тэд өөрсдийгөө Орос үндэстэн гэж бүртгүүлдэг байна.

### Мещера
Мещера нь Ока болон Клязьма мөрний хоорондох нутагт оршин сууж байсан. Тэдний аж ахуй нь Меръяа үндэстнийхтэй төстэй бөгөөд ой модны баялгийг ашиглан ан гөрөө, зэрлэг жимс, ургамал түүж амьдардаг байжээ.

Мещера үндэстэн нь Москвагийн их гүнт улсын нөлөөнд автсанаар тэдний соёл, хэл аажмаар алга болсон. Москвагийн гүнт улсын өргөжин тэлэх явцад Мещерачууд орос хэлтэн, славян соёлтой нэгдэж,Тэр чигтээ уусжээ.Мөн зарим нь Татаруудад хүртэл ууссан аж.

### Муром
Муром нь Ока мөрний эрэгт амьдарч байсан бөгөөд тэдний нэр нь өнөөгийн "Муром" хотод хадгалагдан үлджээ. Тэд загас агнуур, газар тариалан эрхэлж, мөн модоор амьжиргаагаа залгуулдаг байсан.

Муромчууд 10-р зуунаас эхлэн Оросын ванлигуудын нөлөөнд гүнзгий орсон. Христийн шашин дэлгэрэх явцад Муром үндэстний уламжлалт шүтлэг устаж, славян соёлтой холилдсон. Тэдний хэл болон соёл цаг хугацааны явцад алга болж, тэд оросуудад бүрэн  уусжээ.
### Мордва
**Мордвачууд** нь Оросын уугуул ард түмний нэг бөгөөд Урал гаралтай. Мордвачуудын гуравны нэгээс бага хэсэг нь Оросын Холбооны Улсын Мордовын автономит бүгд найрамдах улс, Ижил мөрний сав газарт амьдардаг. Тэд Эрзя, Мокша гэсэн хоёр ястанд хуваагддаг бөгөөд 19-20-р зууны үед бүрэн оросжсон эсвэл түрэгжсэн Каратай, Терюхан, Тенгушев (эсвэл Шокша) гэх мэт жижиг овгуудтай.

Эрзя Мордвачууд (Эрзя: эрзят, Erzyat; мөн Эрзя, Эрзяа ) нь Эрзя хэлээр ярьдаг бол Мокша Мордвууд (Мокша: мокшет, Mokshet) нь Мокша хэлээр ярьдаг, эдгээр нь хоёр үндсэн ястан юм. Каратай Мордвууд Татарстаны Кама Тамагы дүүрэгт амьдардаг бөгөөд Мордвын үгийн сан их хэмжээгээр хадгалсан  Татар хэлээр ярьдаг болсон байна. Терюханы Мордвачууд Оросын Нижний Новгород мужид амьдардаг бөгөөд 19-р зуунд Орос хэлээр ярьдаг болжээ. Терюханы бүлэг "Мордв" гэсэн нэр томъёог өөрсдөдөө хамааруулж үздэг бол Каратайчууд өөрсдийгөө мөн "Мукша" гэж нэрлэдэг.

Тенгушевын Мордвууд нь Мокша болон Эрзягийн хоорондох холимог бүлэг юм. Тэднийг Шокша (эсвэл Шокшот) гэж бас нэрлэдэг. Тэд Эрзячуудын үндсэн хэсгээс тусгаарлагдсан бөгөөд тэдний аялгуу/хэл нь Мокшагийн аялгууны нөлөөнд орсон байдаг.