open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг

**Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг** нь Монгол хэлний Монгол Улсад хэрэглэгдэж буй Халх, Оросын Холбооны Улс (ОХУ)-д хэрэглэгдэж буй Буриад, Халимаг аялгуудын зэрэгцүүлэн харьцуулсан жагсаалт юм. 

Монголчууд Төв Азийн харилцан ялгаатай орнуудад тархан суурьшиж, нэг бус олон тусгаар улс дотор багтан байгаа тул үсэг бичгийн систем буюу цагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бичигдэх болсон учраас хоорондоо ойлголцохгүй байх явдал гаргахгүйн тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьцуулан жишиж үзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсан ч хоорондоо ойлголцох, хэл соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.

* Монгол улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халх Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг нэгдүгээр баганад, 
* ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Буриад Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг хоёрдугаар баганад, 
* ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Халимаг Улсад албан ёсоор хэрэглэгдэж буй Халимаг Монгол кирилл бичгээр бичигдсэн үгсийг гуравдугаар баганад, 
* Эргэлзээтэй хэллэгийг тайлахын тулд ОХУ-д албан ёсоор хэрэглэгддэг Орос хэлийг Орос кирилл бичигт хөрвүүлсэнийг тавдугаар баганад тус тус харууллаа.

## Түгээмэл хэрэглэгддэг өгүүлбэрүүд
## Түгээмэл хэрэглэгддэг үгс 
## Гадаад холбоос
* Буряадхэлэн.ком сайтын мэдээлэл
* Elista - Форум Калмыкии Хальмг келн мини Торскн келн

Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй
Ангилал:Монгол бичиг үсэг
Ангилал:Монгол хэлний бүлэг
Их Хянган

**Их Хянганы нуруу** ( *пиньинь*: Dà Xīng'ānlǐng; Манж: Amba Hinggan),  бол БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны зүүн талаар зонхилон байх галт уулын тогтоцтой уулын нуруу юм. Монгол улсын Дорнод, Сүхбаатар аймгийн нутгуудад мөн салбар уулс нь бий. Их Хянганы нуруу уртаараа 1,200 км газар сунан өргөнөөрөө 400 км тогтсон Манжуурын тал, Монголын тал газарыг хооронд нь заагласан зүүн хойноос баруун урагшаа сунагласан байна. 

Бага Хянганы нуруу  Их Хянганаас зүүн хойш байна.

Дунджаар 1,200-1,300 метрийн өндөртэй, хамгийн өндөр оргил Хуанганшань -2,034 метрийн өндөртэй. Их Хянганы нуруу нь урд хэсгээсээ (97 км) илүү хойд хэсэгтээ (306 км) өргөн байдаг.

Их Хянганы умард хэсэг олон жилийн цэвдэгээс улбаалж намаг ихтэй болсон байна. Их Хянганы баруун хэсэг Төв азиас салхиар нүүсэн элсэрхэг болжээ. 

1945 оны 8-9 дүгээр сард "ЗХУ-Японы дайн" буюу "Чөлөөлөх дайн"-ы талбар болсон түүхтэй юм. 

Ангилал:Их Хянганы нуруу
Ангилал:Азийн нуруу
Ангилал:Монголын нуруу
Ангилал:Өвөр Монголын нуруу
Ангилал:Хармөрөний нуруу
Ангилал:Хятадын нуруу
Саган сэцэн

**Саган сэцэн хунтайж** бол Батмөнх Даян хааны гутгаар хүү Барсболд хааны удам ордосын Хутагтай сэцэн хунтайж ач хүү Бат баатар хунтайжийн хөвгүүн юм. 1604 онд Ордосын Үүшин (ᠥᠰᠢᠨ) хошуунд Их шаварт гэдэг газар төрсөн. Сaган сэцэний өвөг эцэг нь 1540-1586 онд амьдарч байсан Хутагтай сэцэн хунтайж гэж байсан ба бичиг, цэргийн эрдмийг хослуулсан түүнийг **Өнгөрснийг хөөгч, ирээдүйг угтаж мэдэх сэцэн** хэмээн цоллодог байсан. 

Саган сэцэны хамгийн алдартай бүтээл бол 1662 онд туурвисан Эрдэнийн товч юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монголын түүхэн хүн
Ангилал:Ордосын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1604 онд төрсөн
Ангилал:17-р зуунд өнгөрсөн
Су-27

**Су-27** (, НАТО код: "Flanker" [Фланкэ] буюу "жигүүр") нь Зөвлөлт Холбоот Улсын Сухойн нэрэмжит зохион бүтээх товчооноос агаарт ноёлох зорилгоор бүтээсэн олон төрлийн зориулалттай 4-р үеийн тийрэлтэт олон талын зориулалттай, амдан-сөнөөгч онгоц. Су-27 нь хүнд ангилалын, нарийн авиониктой бөгөөд маневр, аеро-динамик үзүүлэлт маш сайтай онгоц юм.  

Су-27 загварын онгоц дээр тулгуурлан бусад өөр зориулалттай олон онгоц зохион бүтээсэн. Тэдгээрээс заримыг нь дурдвал Су-27УБ (байлдаан, сургуулилтын хосолсон зориулалттай), Су-33 (нисэх онгоц тээвэрлэгч усан онгоцоос хөөрч буух зориулалттай), Су-30 (голдуу экспортын зориулалтаар тухайн орны шаардлага, нөхцөлд зориулж тусгайлан өөрчилсөн 2 нисгэгчийн суудалтай онгоц. Жишээлбэл, Энэтхэг Улсад зориулсан Су-30МКИ, БНХАУ-д зориулсан Су-30МКК, Малайзи Улсад зориулсан - Су-30МКМ), Су-35, Су-34 (хөнгөн бөмбөгдөгч) зэрэг онгоцууд байна.   

Мөн түүнчлэн БНХАУ Су-27 онгоцонд суурилан Шеньян J-11 онгоц үйлдвэрлэж эхэлсэн.   

## Түүх
1960-д оны сүүлд АНУ агаарт ноёлох зориулалт бүхий дөрөвдүгээр үеийн сөнөөгч онгоцны F-15 төсөл нууцаар боловсруулж байсан бөгөөд ЗХУ хариу болгож өөрийн дөрөв дэх үеийн сөнөөгч онгоц бүтээх ажилд орсон байна. Су-27 загвар онгоц 1977 онд анх Т-10 хэмээх индекстэй туршилтын нислэгээ хийсэн бөгөөд одоогийнхоос харьцангуй том далавчтай анхны загварт нилээд өөрчлөлт, засвар оруулсны эцэст Т-10С загварыг батлаж, 1984 оноос эхлэн зэвсэглэлд ашиглаж эхэлсэн. 

## Байлдаанд ашигласан байдал
### ОХУ 
Чечений 1,2-р дайны үед агаарын цохилт өгөх, бүслэн хаах ажиллагаанд өргөн ашигласан.
1993 оны 3-р сарын 19-ны өдөр Абхаз-Гүржийн дайны үед ОХУ-ын нисэх хүчний хоёр Су-27 онгоц агаарын байг амдахаар хөөрсөн боловч байгаа ололгүй буцах замдаа нэг нь зенитын пуужинд С-75 өртөж унасан байна.

2008 оны Орос-Гүржийн дайнд ОХУ өөрсдийн Су-27-г МиГ-29 онгоцны хамт Цхинвали болон Гүржийн бусад нутгаар агаарын цохилт өгөх, агаарын орон зайд хяналт тогтооход ашигласан.

### Этиоп Улс 
1999-2000 онуудад Этиоп-Эритрийн дайны үеэр Этиопын нисэх хүчний Су-27 онгоцууд Эритрийн нисэх хүчний хоёр МиГ-29 онгоцыг  пуужингаар устгаж, нэгийг ойрын зайн байлдаанаар устгасан байна. Этиоп Улс өмнө нь МиГ-21 онгоц ашигладаг байсан бөгөөд тэдгээрийг шинээр Су-27 онгоцоор орлож, 2006 оноос хойш босогчдын байг устгах, агаарын орон зайг хянахад ашиглаж байна. 

### Ангол Улс 
Ангол Улс 2000 оны дунд үеэс өөрийн зэвсэглэлдээ Су-27 онгоц ашиглаж эхэлсэн. 2000 оны 11 дүгээр сарын 19-ны өдөр нэг онгоц зурваст буух үед буудуулж осолдсон.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Сухой
Ангилал:Агаарын давуу талт сөнөөгч
Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1970-1979 он)
Ангилал:Хоёр тийрэлтэт хөдөлгүүрт нисэх онгоц
Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:ОХУ-ын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Анхны нислэг 1977 он
Эрэлтийн хууль

Эдийн засагт үнэ, эрэлт хоёрын урвуу хамаарлыг **эрэлтийн хууль** гэнэ. Өөрөөр хэлбэл эрэлтийн хууль гэдэг нь, эрэлтэнд нөлөөлөх бусад бүх хүчин зүйлсийг тогтмол гэж үзэх тохиолдолд, бүтээгдэхүүний үнэ өсмөгц(↑) эрэлтийн тоо хэмжээ багасаж(↓); эсрэгээрээ, бүтээгдэхүүний үнэ буурмагц(↓) эрэлтийн тоо хэмжээ ихсэх(↑) зүй тогтолыг хэлнэ. Энгийнээр, эрэлтийн хууль нь бүтээгдэхүүний үнэ болон түүний тоон хэмжээ хоёрын хоорондох урвуу хамаарал ба уян хатан байдлыг харуулдаг.

Бараа бүтээгдэхүүний хэмжээ болон үнэ нь урвуу хамааралтай. Энэхүү хамаарал дахь тогтмол хүчин зүйлс нь бусад барааны үнэ болон хэрэглэгчийн орлого юм. Гэвч бараа бүтээгдэхүүний үнэ болон эрэлтийн хэмжээ хоорондох урвуу хамаарлыг харуулах эрэлтийн хуулинд хэд хэдэн онцлог тохиолдлууд оршино. 

## Зүүлт тайлбар 
Ангилал:Микро эдийн засаг
Хөөмий

**Хөөмийн урлаг** нь Монгол улсын баруун хэсэг, одоогийн Ховд, Говь-Алтай аймгийн хүрээнд үүссэн гэж үздэг. Өнөөдөр хөөмийг Монголын хаанаас ч олж үзэж болох бөгөөд Монгол улс нь дэлхийд хөөмийн урлаг хамгийн өндөр хөгжсөн улс юм. Энэ төрлийн урлаг дотроос хамгийн их хэрэглэгддэг хөөмий нь дараахь хэсгүүдэд хуваагддаг:
* Уруулын хөөмий
* Тагнайн хөөмий
* Хамрын хөөмий
* Багалзуурын, хоолойн хөөмий 
* Цээжин хөндий, хэвлийн хөөмий
* Түрлэгт, Хосмолжин хөөмий

Хөөмий нь хөгжмийн зэмсэг үл хэрэглэх агаад жинхэнэ гайхамшигт эгшиг бий болгодгоороо онцлогтой. Уг гарал нь Ховдын Чандмань сумаас үүссэн түүхтэй. Өндөр уулс, хадан хавцлын завсраар үлээх салхи, усны боргио, модны чимээ зэрэг бол байгалийн хөөмий гэж үздэг. Хөөмийг бас тува хөөмий монгол хөөмий гэж ялгах бөгөөд Тува хөөмий нь монгол хөөмийг бодоход шингэн, хүч султай, тэр болгон ая дан оруулж болдоггүй аж. Монгол хөөмийн 4 төрөл байх ба энэ нь хархираа хөөмий буюу цээжний гүнээс түрэн гарах авиа, исгэрээ буюу амны хөндийнөөс гарах авиа, Нармай хөөмий буюу хамраар гаргах авиа, шахай хөөмий буюу хоолой шахаж гүнээс гарах авиа зэрэг болно. Зарим судлаачид хөөмийн 5 төрөл байна гэж үздэг ба энэ нь нутаг нутгаасаа хамаарч байгаа бололтой. Монгол хөөмий бол дэлхийн сонгодог хөгжмийг хүртэл тоглох чадалтай. Сүүлийн үед “Алтан ураг” "Хөсөгтөн" “Халил”, “Домог” зэрэг хамтлагууд монгол хөөмийг орчин үеийн хөгжмийн урсгалд оруулж, монгол ардын урлаг ийм гайхалтай гэдгийг дэлхийд таниулж байна.

хөөмий нь Монгол улсын Үндэсний хөгжмүүдийн нэг болох морин хуур хөгжимтэй хослон тоглоход илүү сайхан эгшиглэдэг.

Монголчууд эдгээрээс гадна хөөмийн бусад төрлүүд болох Хархираа, Исгэрээ урлагуудийг мөн өндөр хөгжүүлсэн. Эдгээр бусад төрлүүд нь Тува, Казахстан, Узбекистан гэх мэт хөрш зэргэлдээ улс үндэстнүүдэд өргөн дэлгэрсэн байдаг.

Тува улсын хөөмий нь Хойд Сибирийн Тувачуудын дунд тархсан. Тувачуудын хөөмий нь мөн адил баялаг түүхтэй, өөрийн гэсэн онцлогтой боловч ихэнидээ хөрш зэргэлдээ орших Монголын хөөмийн урлагтай холбоотой, түүний нэгэн төрөл нь байдаг байна.

Төвдийн Буддистын дуулал нь Монголын хөөмийн нэгэн төрлийн дэд зүйлд багтдаг хэмээн үздэг. Эдгээр нь ихэвчлэн лам нар олноороо ном хурахадаа гаргадаг дуу, "дуулал" юм.
Монголын хөөмийн урлагын талаар товчхон. Гадаадын теле сэтгүүлээс.

Ангилал:Монголын хөгжим
Ангилал:Дуулалтын техник
Ангилал:Дуу хоолойны өнгө
Ангилал:Тувагийн соёл
Ангилал:Хөгжимт эмчилгээ
Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв
Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн

**Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн** нь ( (HRR),  эсвэл *Sacrum Romanum Imperium* (SIR),  (SRI)) 962 – 1806 онд Европ тивийн төв хэсэгт оршин тогтнож байсан. Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн нь хаант засаглалтай байсан (Ариун Ромын эзэн хаан). Ханхүү нарын эрх ашгийн улмаас энэхүү тэмдэгтийн сүр хүч суларч, улмаар Дундад зуун болон Орчин цагийн эхээр тэмдэгтийг шинэчилсэн. Энэ нь ч нэгдсэн улсын бэлэг тэмдэг болоход дөхөм болсон. Эзэнт гүрний газар нутаг нь Тевтоны Эзэнт Улсын () төвд байрлаж байсан ба Италийн Эзэнт Улс болон Бургундын вант улстай хил залгаж байжээ. Эзэнт гүрэн нь зуун жижиг анги, ноёд, муж, эзэн хааний хот гэх мэт нутаг дэвсгэрээс бүрдэнэ. 

I Их Отто нь 962 онд Германы хаан ширээнд суусан. Эргэн харахад тэрээр анхны Ариун Ромын хаан () байжээ. Тэрбээр Каролинги удмын биш анхны вант улсын хаан юм. Ариун Ромын сүүлийн хаан бол 2-р Францис юм. Тэрээр Наполеоны дайны үер 1806 онд хаан ширээнээс огцорч улмаар эзэнт гүрэн тарж бутарсан. 1512 онд Кологнийн Даиэтыг дагах тушаал гарч **Герман Үндэстний Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн** (, ) гэж нэрийдэх болсон. 

Ариун Ромын Эзэнт Гүрэнд одоогийн Герман, Австри, Чех, Швейцар, Нидерланд, Лихтенштайн, Люксембург, Словени, Францын зүүн хэсэг, Италийн хойд хэсэг, Польшийн баруун хэсэг зэрэг газар нутгууд хамрагдаж байсан.


Ангилал:Дундад зууны улс
Ангилал:Шинэ эриний түүхэн улс
Ангилал:Европын түүхэн улс
Ангилал:Германы түүхэн нутаг дэвсгэр
Ангилал:1806 онд татан буугдсан
Кими ни Тодокэ

'*Кими ни Тодокэ: *Надаас чам руу'''* (Япон хэл: *君に届け'') Шийна Карүхогийн зохиосон шоожо манга юм. 14 ботиос бүрдэх манга бөгөөд ашиг орлого, уншигчдын талархлыг ихээхэн олсон тул 2009 оны 10 сарын 6-наас анимэ хувилбарт шилжин, Японы NTV-гээр цацагдсан. Анимэ-г I.G продакшн хийсэн юм. Мөн Кино хувилбар нь хийгдсэн бөгөөд 2010 онд кинотеатрт гарч эхэлсэн.
Романс төрлийн анимэ.Гол дүрүүд Казэхаяа Шота , Куронума Савако нар юм . Нэгэн ганцаардмал хүмүүстэй дотно болох гээд чаддагүй охиний тухай гарна тэр хэдий сайхан сэтгэлтэй боловч түүний нэр болон жоохон аймар гэмээр гадаад төрхөөс болоод түүний Савако нэрийг Садако гэж хочилдог. Садако бол японы алдартай сүнс юм. Савако хичээлдээ их сайн. Гол дүрийн эрэгтэй Казэхаяа Шота бол алдартай, царайлаг, сахан сэтгэлтэй дүр юм.      

Ангилал:Манга
Ангилал:Анимэ
Гэтлэл

Ариун Библийн 2 дахь ном болох **Гэтлэл** (хуучин "Египетээс гарсан нь" гэж орчуулж байсан) ном нь Эхлэл номын өгүүллийн үргэлжлэл юм. Уг номын нэр болох EXODUS гэдэг үг нь Грек үгнээс гаралтай ба энэ нь "гарах", "замд гарах" гэсэн утгатай юм. Бурхан израилчуудыг Египет дэх боолчлолоос агуугаар чөлөөлсөн болон Бурханы ард түмэн гэдгээ харуулан тэр нутгаас гарсан талаар энэ ном өгүүлдэг. Номыг бичигч нь Моисей. Гэтлэл ном нь МЭӨ 1445-1405 оны хооронд бичигдсэн гэж үздэг.

## Мөн үзэх
* Хуучин гэрээ
* Библи

## Цахим холбоос 

Ангилал:Библи
Ангилал:Хуучин Гэрээ
Олон улсын бизнес

**Олон улсын бизнес** гэдэг ойлголтыг өргөн утгаар нь авч үзвэл, хоёр ба түүнээс дээш улс орны хооронд хийгдэж буй ашгийн төлөөх бүхий үйл ажиллагааны харилцаа холбоо юм. Эдгээр харилцаа холбоонд худалдаа хийх зорилгоор аливаа нэг улсаас бусад улс руу бараа бүтээгдэхүүнийг тээвэрлэх, түүхий эд, материалыг худалдан авах, тоног төхөөрөмж, цахилгаан хэрэгслийн эд ангийг хямд зардалтай оронд үйлдвэрлэж, угсрах, хилийн чанад дахь банк, даатгал, үйл ажиллагааны зардлаа бууруулах, хөрөнгөө эргэлтэд оруулах зорилгоор хөрөнгө оруулалт хийж хамтарсан болон үндэстэн дамнасан үйлдвэрлэлийг байгуулах зэргийг дурьдаж болно.

Харин энгийн утгаар нь авч үзвэл, дэлхийн, бүс нутгийн, бусад улс орны зах зээл дээр ашиг олох зорилгоор хуулийн хүрээнд үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, худалдаа эрхлэх үйл ажиллагаа гэж тодорхойлж болох юм. 

Ангилал:Бизнес
Хөдөлмөрийн эдийн засаг

**Хөдөлмөрийн эдийн засаг** нь зах зээл болон хөдөлмөрийн харилцааны хоорондын хамаарлыг судалдаг.

**Хөдөлмөрийн зах зээл**-д ажил эрхлэгч болон ажил олгогчийн хоорондын харилцааг авч үзнэ. Хөдөлмөрийн эдийн засагт ажил эрхлэгчдийг хөдөлмөрийн үйлчилгээ нийлүүлэгч, ажил олгогчийг хөдөлмөрийн үйлчилгээ авагч гэж үзэн, цалин хөлс, ажил олголт, орлого зэргийн харилцан уялдаа холбоог судалдаг. Эдийн засагт, хүний хийсэн ажлыг хэмжих хэмжүүр нь хөдөлмөр юм.

Ангилал:Ажил хөдөлмөр
Ангилал:Эдийн засгийн шинжлэх ухаан
Салхин турбин

Агаарын урсгалын кинетик энергийг цахилгаан энергид хувиргадаг төхөөрөмжийг **салхин турбин** гэнэ. Салхин турбин нь хэдхэн зуухан Вт-аас хэдэн мВт хүртэл чадалтай байдаг.

## Ном, сурах бичиг
* Albert Betz: *Windenergie und ihre Ausnutzung durch Windmühlen.* Ökobuch, Kassel 1982, ISBN 3-922964-11-7. (Nachdruck der Auflage Göttingen 1926).
* Robert Gasch, Jochen Twele (Hrsg.): *Windkraftanlagen. Grundlagen, Entwurf, Planung und Betrieb.* Springer, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-8348-2562-9.

## Гадаад холбоос
Бодь Групп

**Бодь групп** нь банк санхүү, барилга, хөрөнгө оруулалт, үл хөдлөх хөрөнгийн удирдлага, мэдээллийн технологи, хэвлэл мэдээлэл, худалдаа үйлчилгээ зэрэг томоохон салбаруудад идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг Монголын тэргүүлэгч группуудын нэг юм. Эдгээр салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг Бодь группийн 14 охин компани, хамтарсан хөрөнгө оруулалт бүхий 7 компани нийт 1600 гаруй ажилтантай. Групп нь оновчтой менежмент, чадварлаг, бүтээлч баг хамт олны хүч хөдөлмөрөөр үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж, жилээс жилд өргөжин тэлсээр байна.

Толгой компани болох Бодь интернэшнл ХХК нь салбар компаниудаа нэгдмэл удирдлага зохион байгуулалт, бодлого зохицуулалтаар ханган ажилладаг. Бодь групп нь бизнесийн ертөнцөд анхдагч гэсэн тодотголтой бөгөөд монголын анхны хувийн хэвшлийн банк, анхны хувийн даатгалын компани гээд анхдагчийн цуваа тасрахгүй. Бизнес эрхлэгчийн хувиар улсад төлдөг татварын хэмжээгээрээ улсын төсөвт томоохон хувь нэмэр оруулдаг төдийгүй нийгмийн хариуцлагыг өндрөөр хүлээж нийгэмд тус дэмжлэг үзүүлсэн төрөл бүрийн ажлуудыг санаачлан, зохион байгуулсаар ирсэн юм.

Бодь групп байгуулагдсан цагаасаа эхлэн дэлхийн улс орнуудын тэргүүлэгч компаниудтай нягт харилцаа холбоотой ажилласаар ирсэн. Өнөөдөр дэлхийн эдийн засаг, бизнесийн төв болсон Лондон, Берлин, Бээжин дэх өөрийн төлөөлөгчийн газруудаараа дамжуулан олон улсын бизнесийн харилцаанд оролцож дэлхийн хөгжилтэй хөл зэрэгцэн алхахыг эрмэлзэн ажиллаж байна.

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ангилал:Монголын зээлийн байгууллага
Манлайбаатар Дамдинсүрэн

**Манлайбаатар Жамсрангийн Дамдинсүрэн ** нь (1871 оны 3 сарын 13 - 1921 оны 1 сарын 27) нь Богд хаант Монгол улсын цэргийн жанжин, Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч байв. Тэрээр сумын занги Жамсран, Удвал нарын гэрт гурав дахь хүү нь болж мэндэлсэн.

## Намтар 
Дамдинсүрэн нь Хөлөнбуйр нутгийн уугуул Барга Монгол хүн бөгөөд Шинэ Баргын Шулуун цагаан хошууны суман занги хүн байсан. 1871 онд тус хошууны сумын занги хүйцэлэг овогтой Өлзийн Жамсрангийн гурав дахь хүү болж мэндэлж, 7-8 наснаасаа нутгийн бичээч хүнээр манж, монгол бичиг заалгаж сураад 14 наснаас хошууны туслах бичээчийн ажил хийх болжээ. 18 насандаа хуяг цэрэг болж цэргийн эрдэмд суралцсан. Бага хатан Жамьянмядагаас Нацагханд гэх ганц охин төрсөн. 1929 онд Манлайбаатрын ууган хүү үе улирсан хошуу ноён Д.Долсонгийн хөрөнгийг хураахад 2000 адуу, 7000 хонь ямаа, 100 үхэр, 100 гаруй тэмээг хураасан. 

## Эх үүсвэр 
* Барга судлаач Шарайд Ц. Түмэн: *Монгол голомтоо гэсэн Баргын ард түмний тэмцэл, хувь заяа* http://olhunud.blogspot.com/2011/09/blog-post_6776.html
## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
*https://web.archive.org/web/20121124084117/http://www.dnews.mn/id/9554
*https://web.archive.org/web/20180307052846/http://www.mongolinternet.com/famous/ManlaiBaatarDamdinsuren.htm
*https://web.archive.org/web/20140301021353/http://sonin.mn/news/culture/20926
*http://olhunud.blogspot.com/2011/02/normal-0-false-false-false-en-us-ja-he.html
*http://www.mass.mn/n/16646
*http://tungalag.mn/index.php/2014-06-26-10-55-24/item/136-2014-07-30-11-44-26
*http://soyombo-1911.blogspot.com/2011/05/blog-post_05.html

Ангилал:Монголын жанжин
Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн
Ангилал:Барга ястан
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1871  онд төрсөн
Ангилал:1921  онд өнгөрсөн
Майонез

thumb|right|180px|Майонез хийхэд ордог зүйлс болон хэрэглэдэг багажууд
**Майонез** () нь өтгөн, цайвар шар өнгөтэй хольц ба тос, өндөгний шар цулцан, нимбэгний шүүс эсвэл цуу болон амт оруулагчаар хийдэг. Майонез нь өндөгний шартай бас маш амтлаг байдаг ч салат амтлагч биш юм.

## Хийх арга
Майонез нь лемоны жүүсээр эсвэл өндөгний шартай цууг хольж хутган гаргадаг байна. Харин өндөг (лекицины уусмалыг агуулдаг) нь хоорондын холбоог сайжруулдаг ба өтгөн зуурмаг байдалтай байлгадаг байна. Өндөгнөөс гадна тос бол дусал бүрийг түргэн холидог. Тосоо хурдан нэмснээр (эсвэл хангалттай, түргэн хутгаж байвал) 2 шингэний холилтыг хадгалдаг (холих технологиор). Гэвч эхлээд сүмсний жишгээр өтгөрүүлэх, тэгэхдээ тосыг багаар багаар хурдан нэмэх хэрэгтэй. 

Тосоо бүр нэмж дууссаны дараа амт оруулагчаа хутгах хэрэгтэй.
Хүнсний дэлгүүрт худалдааны майонез нь өтгөн бас илүү амттай байдаг нь холилтондоо байдаг ба гэртээ үүнийг хялбар хийж болох үйл явц нь холих технологи юм.

Гэрийн майонезыг хөргөгчинд 3-4 өдөрт хадгалдаг.

Худалдааны (АНУ-ын) хуулиар бол майонезанд өөх тос нь бүх жингийн наад зах нь 65%, харин хадгалах хугацаа нь 6 сар ба түүнээс их байх гэж заасан.

## Түүх
1756 онд Арман де Винеро дю Плесси Испанийн Маон боомтын орчимд Английн флотыг ялсны дараа нутагтаа майонезын жорыг авчирсан гэгддэг.

Тэрээр Английн талын ахлах тогоочийг ахлах тогоочоороо тавьж ялалтын баяраа өндөг болон сүмсний цөцгийгөөр баяжуулан тэмдэглэхээр болгожээ. Тэрээр гал тогоондоо цөцгийгүй гэдгээ санаж, ахлах тогоочдоо кремыг оливийн тосоор орлуулахыг захисан ба ийнхүү шинэ хоол хүнсний төрөл төржээ. Тэрхүү ахлах тогооч гүнгийн ялалтыг алдаршуулан *Маоннез* гэж сүмсээ нэрлэсэн юм байна.

## Цахим холбоос 
* 
* 

## Эшлэл 
Ангилал:Хүйтэн сүмс
Уксус

Хүнсний нэмэгдэл бүтээгдэхүүнд чихэр, цуу, давс, **уксус**, гич гэх мэт дайвар бүтээгдэхүүнүүд ордог байна.

Уксус гэдэс доторт муу нөлөө үзүүлдэг хорт хавдар ч үүсгэх аюултай. Махны уургийг хатууруулж амтыг нь муудуулахаас гадна хоол боловсруулалтыг хүндрүүлдэг байна. Мөн махны болон эвгүй үнэрийг арилгах гэж уксус ашигладаг байна.
Жонни Дэймон

**Жонни Дэвид Дэймон** () (1973 оны 11 сарын 5-нд төрсөн) нь Америкийн бэйсболчин юм.

Ангилал:АНУ-ын бэйсболчин
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Жуан үндэстэн

**Жуан** (монгол бичгээр *жуванг*;  хятадаар 壮族 - *zhuàng zú*; жуангаар *Bouxcuengh*) — Үндсэндээ БНХАУ-ын иргэн, тэр тусмаа Гуанши - Жуангийн ӨЗО-д 88% нь төвлөж, түүнтэй хаяа залгаа Юньнань, Гуандунд бас таарах Тай хэл-угсааны ард түмэн, 18 сая хүнтэй үндэстэн. Олон зуунд Хятад үндэстний давамгайлалд явснаас цулайж нэгдсэн хэл яриа бүрэлдээгүй. Нутаг орныхоо бусад ард түмний хэлтэй их л найралдсан олон янз яриаг нь Жуан хэлний бүлэг гэнэ. Төрөл гарлаар ялгаснаар Тай-Кадай язгуурын Тай салбарын Умард бүлэг, Төв бүлэгт хуваагдсан хориод хэл аялгууг багтаана. Жуан үндэстэн хэл соёлоороо Буи ястантай арай дотно. 1980-аад оны судалгаанд Жуангуудын 42% нь гагц Жуан, 55% нь Жуан, Хятад хос хэлтэй гэж тайлбарлаж байсан. 1957 оноос хойш латин үсгээр бичдэг болсон. Мөрдвөл зохих Жуан хэл бичгийг 2007 онд 2 сая хүн эзэмшиж байв.

## Жуан хүмүүс
* Нун Жигуа — цэргийн жанжин
* Зен Шяньфу — эрдэмтэн
* Шяо Чаогуй — Тайпин бослогын толгойлогч
* Хуан Сянфан — Хятадын Жуанч эрдэмтэн, түүхч, угсаатны зүйч
* Ли Нин — Хятадын уран дасгалч, үйлдвэрийн эзэн

## Мөн үзэх
* Хятадын ард түмэн

## Эшлэл 

Ангилал:Гуанши дахь угсаатан
Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан
Ангилал:Гуандун дахь угсаатан
Ангилал:Юньнань дахь угсаатан
Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн
Ангилал:Тай-Кадай угсаатан
Солонгосчууд

**Солонгосчууд** (өмнөдөд  *Hanguk-in*, 한국 사람 *Hanguk saram*; умардад  *Chosŏnin*, 조선 사람 *Chosŏn saram*) — Солонгосын уугуул, одоо цагт Өмнөд Солонгос, Умард Солонгос хоёр улсын үндсэн хүн ам болдог угсаатны нийтлэг.

Өдгөө 75 сая орчим **Солонгос үндэстэн** хоёр Солонгосын хойгт суурьшдаг. Хятадад 2.1 сая, Японд 900 мянга гаруй, дэлхийд бүгд 7 орчим сая **Солонгос угсаатан** байна.

Япон, Шинэ Зеланд, АНУ, Казахстан, Канад, Узбекистан болон Австрали зэрэг орнуудад хүн амынх нь 0,5% орчим нь солонгос үндэстэн байдаг ажээ.

**Солонгосчууд** олон зуун жил дангаар улстай байснаас Солонгос хэл ганцаар сондгойрдог, заримдаа Алтай хэлний язгуурт ангилагддаг. Солонгос хэлийг тэмдэглэхэд Ханзыг ашигладаг байсан бол одоо 1446 онд Сэжүн вангийн зохиосон Хангыл үсгээр бичдэг.

### Хүнс 
Цагаан будаа буюу тутрага бол солонгосчуудын гол хүнс юм. Олон солонгосчуудын хувьд хүнсний ногоо олдохгүй байгаа тул Солонгосын уламжлалт гэрийн хоол нь ихэвчлэн будаа, амьтны гаралтай бүтээгдэхүүнээс бүрддэг. Жишээ нь, japchae буюу Солонгосын дайны өмнө (1950-иад он) зөвхөн махгүй, хүнсний ногоогоор бэлтгэдэг байсан уламжлалт хоол нь тухайн үед үнэтэй байсан бөгөөд баярын хоол байв. Тэд далайн хоолыг бас өргөн хэрэглэдэг.

## Мөн үзэх 
## Тэмдэглэл 
## Эшлэл 

Ангилал:Солонгос
Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Гирин дэх угсаатан
Ангилал:Хармөрөн дахь угсаатан
Ангилал:Ляонин дахь угсаатан
Ангилал:Шаньдун дахь угсаатан
Ангилал:Өвөр Монгол дахь угсаатан
Ангилал:Бээжин дэх угсаатан
Монгол ардын аман зохиол

**Монгол ардын аман зохиол** бол маш эртнээс нүүдэлчин монголчууд өөрсдийн өвөрмөц түүх соёл, зан заншил, амьдралын хэв шинжийг үр удамдаа өвлүүлэн дамжуулахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн Монгол үндэстний баялаг өв уламжлалын маш чухал хэсэг юм. 

Аман зохиолыг дараах өгүүлбэрээр тодорхойлж болно. Аман зохиол нь ард олны дунд амаар зохиогдон тэдний мэргэн ухаан, цэцэн билгийн илэрхийлэл болж уламжлан дэлгэрсэн уран үгийн бүтээл юм. 

Ардын аман зохиолын үндсэн төрлүүд:

* Үлгэр
* Тууль
* Домог
* Оньсого
* Таавар
* Зүйр цэцэн үг
* Ерөөл
* Магтаал
* Ертөнцийн гурав
* Хууч яриа

Ангилал:Монгол ардын аман зохиол
Монгол бөхийн өргөө

**Монгол бөхийн өргөө** нь Улаанбаатар хот Баянзүрх дүүрэг 6-р хороонд байрладаг. Монголын Үндэсний бөхийн холбооноос зохион байгуулдаг заал, танхимын барилдаануудыг явуулдаг, Монголын үндэсний хэв маягийг харуулсан ордон юм.

Анх 1992 онд барилгын ажлыг эхлүүлж 1998 оны 12-р сарын 26-нд ашиглалтад оруулсан бөгөөд 2500 үзэгчийн суудалтай, 31 метр голч бүхий танхимтай бөгөөд энд чөлөөт, жүдо, самбо бөхийн зэрэг хоёр дэвжээ засах боломжтой.

Тамирчид бэлтгэл сургууль хийх 50м2 талбай бүхий хоёр танхим болон албан хэргийн 12 өрөө, зочид төлөөлөгчид, удирдлагуудыг хvлээн авах зочны тусгай 2 өрөө, хоёр цайны газартай.

Тэмцээний үед шаардлагатай гэрэл цахилгаан, дуу авианы тоног төхөөрөмж орчин үеийн хэмжээнд бэлтгэгдсэн бөгөөд уралдаан тэмцээнийг сурвалжлах сэтгүүлчдийн тусгай өрөө тасалгаанууд бий.

Тамирчдын хувцас солих хоёр өрөө, түүн дотроо тус бүр найман шүршүүр бүхий усанд ордог өрөөтэй бөгөөд шаардлагатай үед саун ажиллах боломжтой. Агааржуулалтын тоног төхөөрөмжгүй учраас өвөлийн цагт хүмүүсийн хөлс үнэртээд эвгүй байдаг. 

Олон түмний хандиваар баригдсан өргөө, өдгөө Монголын үндэсний бөхийн холбоо эзмшиж байна. 

## 2018 оны маргаан
2018 онд Үндэсний бөхийн холбооны гишүүд хоёр хуваагдан талцаж, маргалдагч талууд шүүхэд Бөхийн өргөөний ашиглалтын асуудлаар хандсаны улмаас шүүхийн шийдвэр гартал бөхийн өргөөг ашиглахыг хориглоод байв. 

## Гадаад холбоос 
Ангилал:Монголын барилга байгууламж
Ангилал:Баянзүрх дүүрэг
Нүүдэлчдийн шашин шүтлэг

Нүүдэлчдийн шашин шүтлэг 
Уйгарууд бол онгон тэнгэрийг шүтэж байсан бөө  мөргөлөөс татгалзаж соёлы ертөнцийн шашинд орсон хамгийн анхны нүүдэлчид юм.Ер нь Хүннү гүрнээс Монголын байлдан дагуулалтыг дуусталхи хугацаанд Төв ази нь дэлхийн улс төрийн хамгийн чухал цэгийн нэг байсны хувьд 2000 жилийн турш янз бүрийн шашны үзэл суртал энд уусан орж ирж суурьшиx оролдлого хийж байлаа.Нүүдэлчид бүх түүхийнхээ турш аль ч шашинд энэрэнгүй ханддаг онцлогтой байв.Харин уйгараас өмнө хэн ч өөрийн онгон тэнгэрийн шүтлэгээ орхиж байсангүй.Гэвч өөрийн тэрс үзлээс болж персийн зарастар болон лал,загалмайн аль аль шашинд хавчигдан тэнүүчилж явсан мани шашин (Manichaeism) өргөмжлөн дээдлэгчээ Төв азийн элгэн дээрээс олсон нь тэр бизээ.Манийн сургаалийн дараа Төв азийн нүүдэлчид рүү орж ирсэн нэг том шашин бол загалмайн шашны нэсторын(Nestrian) урсгал юм.V зууны үед Александрын патриарх гэгээн Кирилл,Констанинополийн патриарх нэсторы нарын хооронд Есүс бурхан байсан уу,бурхан-хүн байснуу гэсэн онолын том маргаан дэгджээ.Сүэцээс баруун тал нь Кириллийг дэмжиж байхад,Сүэсээс зүүн тал нь Есүсийн хүнлэг ба бурханлаг тал нь холилдож байсан гэсэн нэсторын үзлийг баримталж байв.Эцэст нь 431 онд шуугиант шүүх хурал болж нэсторын талынхан ялагдсан боловч тэд нэг шинэ урсгал бий болгосон нь Сири болон бүх дорнын орнуудад олон зуун жил амжилт олжээ.Нэсторын загалмайн шашин түгээгчид Дорнын орнуудаар сургаалиа түгээж явсны дотор төв азид нилээн сайн дэлгэрүүлж хэдэн зуун жил том нөлөөтэй байж чадаж байлаа.Хожим доминикан,францисканы шашин дэлгэрүүлэгч нар олон ирж байсан авч аль нь ч нэсторын урсгалын дээр гарч чадаагүй билээ.Буддын шашин ялангуяа VII зуунү үеэс нүүдэлчдэд нилээд нэвтэрчээ.Төв азын нүүдэлчидрүү буддын урсгал болон эргэж нийлэх маягаар нэвтэрч байлаа.Нүүдэлчид ч,тухайлбал хар хятан нар Дундад азид буддизмыг тараах,дэлгэрүүлэх хүчин зүйл болж байсан юм.Хувь хүний мөн чанарын шинж агуулсан бумбын шашин ямар нэг хэмжээгээр нэвтрэн оюун санаанд н нөлөөлж байсныг үгүйсгэх аргагүй.Гэтэл нийгмийн шинж мөн чанартай күнзийн сургааль суурин соёл үл мэдэх нүүдэлчдийн нийгмийн оюун санаанд хэзээ ч нэвтэрч байсангүй.
Ангилал:Азийн шашин
Зүчи хааны бунхан

**Зүчи хааны бунхан** нь Казахстан Улсын Караганд мужийн Улитаус дүүрэгт Жезказган хотоос зүүн хойт зүгт 50 км зайд оршдог 14-р зууны уран барималын дурсалт зүйл гэж үздэг. Домогт өгүүлсэнээр энэ бунханд Чингис хааны ууган хүү Зүчиг оршуулсан гэдэг байна. 

Бунхны газарзүйн солбицол нь ХӨ-48°09′19″ ба зүүн уртрагийн 67°49′03″.

1946 онд тухайн үеийн ЗХУ-ын археологичид Зүчи хааны бунханыг нээж үзсэн байна. Ингэхэд хааны бунхан дахь авсанд баруун гар нь бугалгаараа байхгүй бас дээр нь толгойг нь тасалж авсан 2 хүний араг яс байсан байна. 

Эрдэмтэн судлаачдын үзэж буйгаар бунханд олдсон хүний араг яс нь Зүчи хааны яс биш сүүлд оршуулсан лалын шашинтны яс байна гэж тогтоожээ.   

Өдгөө уг бунхан нь Казахстаны улсын хамгаалалтад байдаг.

Ангилал: Монгол язгууртны онгон
Зул

**Зул** ( ᠵᠤᠯᠠ) гэдэг нь цөгцөнд хөвөнгийн голыг суурилуулж, тосоор дүүргэн шатаадаг лаа мэт гэрэл бөгөөд Бурханы шашны зан үйлийн нэг юм.

Ангилал:Буддын шашин
Б-2 бөмбөгдөгч

1100 кг Б83 цөмийн бөмбөг эсвэл 230 кг JDAM GPS бөмбөг тээвэрлэх хүчин чадалтай.
Хамгийн анх Серби Косовогийн дайнд 1999 онд ашиглагдсан. 
Дараа нь Ирак Афганистанд ашиглагдсан.
2011 онд Ливид үүрэг гүйцэтгэсэн. Үнэ 1,01 тэрбум америк доллар.

## Цахим холбоос 
* Federation of American Scientists: B-2

Ангилал:Нисдэг далавч
Ангилал:Стратегийн бөмбөгдөгч онгоц
Ангилал:Дөрвөн тийрэлтэт хөдөлгүүрт нисэх онгоц
Ангилал:Үл үзэгдэгч нисэх онгоц
Ангилал:Нортроп Груманы агаарын тээврийн хэрэгсэл
Ангилал:Анхны нислэг 1989 он
Зоригт хаан

**Зоригт хаан** (1358-1391) бол Их Монгол Улсын бутралын дараах монгол хаан байв. Зоригт хааны хэн болох тухай эргэлзээтэй асуудлууд байдаг. 1389-1393 оны орчимд монгол болоод төв Азийн Төмөрийн улсын түүхэн шастирд *Зоригт хаан, Энх хаан* гэсэн 2 өөр хүний нэр дурддаг. 1620-иод онд Лувсанданзан гүүшийн бичсэн "Алтан товч" ба 1430-аад онд Төмөрийн улсын Улугбег султаны зарлигаар бичигдсэн "Шажарат ул Атрак" *(Түрэг ба Татаруудын удмын бичиг)*-т 1388-1391 онд **Зоригт хаан Есүдэр**, 1391-1394 он хүртэл түүний хүү **Энх** нь хаан суусан гэж бичжээ. Үүнээс үүдээд зарим эрдэмтэд “Мин улсын судар”-д тэмдэглэсэн Есүдэрийг Аригбөхийн үр удам болох ноён гэж үздэг.

Харин Эрдэнийн товч, Шар тууж зэрэг 17-р зууны Монголын түүхэн сурвалж бичгүүд **“Энхзоригт хаан”** гэж нэгтгэж бичсэн байх бөгөөд түүнийг Төгстөмөр усхал хааны хөвүүн гэж бичсэн байдаг. 

## Цаг төрийн үйл явдал 
Есүдэр Төгстөмөрийг буулгах төлөвлөгөө боловсруулж 1388 онд шинэ хаан болж Юань гүрний нэрийг сольсон. Төгстөмөр Усгал хаан Есүдэрт хорлогдсоны дараа Монгол улс маш түргэн бутарсан. Цагадай хааны удмын Гунашири Хамид өөрийн жижиг улс Хар Дэлийг байгуулав. Усхал хааны ханхүү Дибаону,  сайд Нэцэлай, чинсан Ширмэн нарын 70000 гаруй хүн, олон зуун мянган тооны мал хуй олзлогдожээ.  

1389 онд Мин улс одоогийн Өвөр Монголын нутаг Тайнинд түүгээр удирдуулсан монгол харуулыг байгуулсан. (Урианхайн гурван харуулын нэг харуул юм) Хэдий тийм ч Есүдэртэй нэгдсэн Ширмэн чинсан Нэчэлайг хороожээ. 

Ляодунгийн хуучин ван, Гурван харуулын удирдагчдын нэг Ляо ван Ажашир 1389 оноос хойш Есүдэртэй холбоо тогтоож харилцах болсон. 1391 онд **Чжоу Син** жанжинаар удирдуулсан Мингийн их цэргийн хүч, Монголд халдаж, олон тооны хүн малыг олзолоод буцжээ. 1391 юмуу 1393 онд Зоригт хаан таалал төгсчээ.

## Зүүлт 
## Эшлэл, Гадаад холбоос 
* Asragch Nertiin Tuukh (Монгол бичиг) ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠮᠥᠨ ᠲᠡᠷᠡ ᠵᠢᠯ ᠳᠦᠷ ᠵᠣᠷᠢᠭᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠣᠷᠣ ᠰᠠᠭᠤᠵᠤ ᠄ ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ ᠵᠢᠯ ᠪᠣᠯᠤᠭᠠᠳ ᠨᠥᠭᠴᠢᠪᠡᠢ ᠲᠡᠭᠦᠨ ᠦ ᠬᠣᠶᠢᠨ᠎ᠠ ᠡᠩᠬᠡ ᠬᠠᠭᠠᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠣᠷᠣ ᠰᠠᠭᠤᠵᠤ ᠄
* 
* *Shajrat Ul Atrak: Or The Genealogical Tree Of The Turks And Tatars* [//books.google.com/books?id=ZLw-AAAAcAAJ&pg=218 P.218]：“”
* *Мин шилу* (Хятад бичиг)『明太祖實録』洪武二十一年十月丙午「初虜主脱古思帖木兒在捕魚兒海、為我師所敗、率其餘衆、欲還和林、依丞相咬住。行至土剌河、為也速迭兒所襲撃、其衆潰散独与捏怯来等十六騎遁去。適遇丞相咬住・太尉馬兒哈咱領三千人来迎、又以闊闊帖木兒人馬衆多、欲往依之、会天大雪、三日不得発。也速迭兒遣大王火兒忽答孫・王府官孛羅追襲之、獲脱古思帖木兒、以弓絃縊殺之、並殺其太子天保奴。故捏怯来等恥事之、遂率其衆来降」

Ангилал:Монголын бага хаан
Ангилал:1358 онд төрсөн
Ангилал:1391 онд өнгөрсөн
Шарнууд

**Шарнууд** нь Монголын нэгэн овог юм.
Дархад, Хотгойд, Завханы хойт, Увсын зүүн, Ховдын торгууд, Баянхонгорын зүүн хойт, Архангайн өмнө бие Өвөрхангайн урд тал, Дорноговийн хойт, Сүхбаатар, Сэлэнгэ аймгийн хил залгаа, Дорнодын зүүн нутгуудад бий. Мөн Оросын буриад Өвөр монголд бий.

## Нэрний тухай
#Гэрэл гэгээг эрхэмлэх үеэс улбаатай тотем
#Уугуул нэр нь шар гэсэн тодотголтой, нүд гэсэн нэр үгээс хожим сунжран Шарнууд болсон байж болно.
#Зян Руны "Чонон сүлд" номын 21 -р бүлгийн эхэнд Рене Гроссегийн "Тал нутгийн эзэнт гүрэн" номоос эш татсан хэсэгт "... унага, тугал хэрхэн чоно шарнууд лугаа эсэргүүцэлдмүй хэмээн дөхөмхөн хариулжээ" гэж байна. Уг номыг орчуулсан Д. Болдбаатар энэ "шарнууд" гэдэг үгийг "Цөөвөр чонын өөр нэр" гэж тайлбарлан өлмийн зүүлтэд оруулжээ. Я.Цэвэлийн "Монгол хэлний товч тайлбар толь" д "Шарнад" гэж оруулаад "цөөвөр" гэж тайлбарлажээ. "Шарнууд" гэх энэ үгийг монгол бичгээр "Ширанад" гэж бичих бөгөөд үүнийг ярианы хэлэнд сунжруулан "Шарнууд" гэх болсон байна. Үүнээс үзвэл Шарнууд овгийн энэ нэрийн үүсэл гарал нь тухайн үеийн анчин, нүүдэлчин овог аймгуудын эрхэмлэх болсон ан амьтан, тухайлбал цөөвөр чонотой холбогдон үүссэн байх магадлалтай.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Өөжгий

**Өлзий-Орших** буюу **Өөжгий** нь Никитон хамтлагийн гитарч, ая зохиогч   

## Намтар 
Д.Өлзий-Орших нь “Никитон” хамтлагийн хөгжимчин, “Пентатоник” наадмын таван удаагийн шагналт, ая зохиогч, гитарчин билээ.  

1985 оноос Монголын хүүхдийн ордны тайзан дээр улс төрийн дууны “Солонго” гэдэг хамтлагтай хамт гитар тоглож гарч байжээ. 

1989 онд  “Соёмбо” хамтлагт  гитарчин хийж байгаад дараагаар нь “Баян Монгол” чуулга, “Хөх тэнгэр хамтлаг”, “Соёл-Эрдэнэ” "Шар айраг"  зэрэг хамтлагуудад тоглож байсан байсан. 

2004 оноо "Никитон" хамтлагтай хамт одоог хүртэл ажиллаж байна. 

## Зохиосон дуунууд 
-Хайрын бурхан Сарантуяа

-Жинхэнэ хайр зүрхэнд үлддэг Хурд хамтлаг

-Бүсгүйн дуу Маралжингоо

-Дурлаж бичсэн шүлэг Номин талст

-Чи минь Ариунаа

-Хайртай гэхээсээ өмнө Лхагвасүрэн

-Би чамд итгэдэг Амархүү, Батсүх

-Анхны хайр Лхагвасүрэн, Сарантуяа

-Чи надшиг дурлаж чадахуу Никитон

-Эрчүүд Миний ах атаман OST Лхагвасүрэн

-20 жилийн дараа Наагий

-Надад итгээч хайрт минь Сэрчмаа

-Сэтгэлийн үеэр Наки

-Хайрласан сэтгэл Сарантуяа

-Чамайг санахдаа Номин талст

-Хайрын бурхан 2 Сарантуяа

## Цахим холбоос 
Д.Өлзий-Орших: Хүн хувийн амьдралаа нийтэд дэлгэж тавиад байх нь онц зүйл биш

Д.ӨЛЗИЙ-ОРШИХ: 1980 ОНД ААВ МИНЬ АВЧ ӨГСӨН 36 ТӨГРӨГНИЙ ОРОС БАНЗАН ГИТАРААР ГИТАРТАЙ ТАНИЛЦАХ ТҮҮХ ЭХЭЛСЭН

Гитарчин Д.Өлзий-Орших бие даасан тоглолтоо хийнэ

Ангилал:Монголын хөгжимчин
Ангилал:Монголчууд
Bricks

**Bricks** буюу Тоосго хамтлаг нь Харангын Лхагваагийн байгуулсан хамтлаг юм

## Цомгууд
* Харангын Лхагваа & Bricks *Нарыг Хайрла*

Ангилал:Монголын хамтлаг
Монгол төрхтөн

[200px|thumb|[Чандлер Б.Бичийн ном дахь Зүүн Азийн төрхүүд]]

Хүн судлалд хүнийг гадаад дүр төрхөөр нь гурван өөр төрхтөн болгон ангилсны нэг нь **Монгол төрхтөн** () юм. Үүнд Дорнод Ази, Зүүн Өмнөд Азиар тархан суурьшсан, малигар нүүр, шар царайтай хүмүүс багтана. Мөн Америк тивийн уугуул иргэд багтдаг. Учир нь 10 мянган жилийн өмнө Берингийн хоолой усаар дүүрэхээс өмнө Төв Азиас арслан зааныг даган Берингийн хоолойгоор дамжин Хойд Америкт хүрэн тэндээ тархан суурьшсан юм. Монгол хүний өгзөг дээр байдаг төрөлх хөх толбо бол Монгол төрхтний тэмдэг гэж эрдэмтэд тайлбарласан байдаг. Шар арьстан гэдэгтэй үндсэндээ давхцана. 

## Судлал
Орчин үеийн хүн судлалд хүн төрөлхтнийг хэв шинжээр нь Кавказ төрхтөн (цагаан арьстан), Негр төрхтөн (хар арьстан) болон Монгол төрхтөн (шар арьстан) гэсэн үндсэн 3 төрх болон Австрали төрхтөн, Кэйп төрхтөн гэх 2 салбар төрх болгон ангилдаг.

Анх Германы эрдэмтэн Христоф Мейнер өөрийн бүтээлдээ "Монголын" гэх нэр томьёог анх хэрэглэсэн ба түүнээс хойш олон эрдэмтэн энэ нэр томьёог эш татан давтан хэрэглэсэн байдаг. Эхэндээ энэ нь Төв Ази, Сибирь, Зүүн Ази, Өмнөд Азийн уугуул хүмүүсийг багтааж байсан бол хойшдоо Зүүн Европ, Хойд болон Өмнөд Америк тивийн уугуул хүмүүсийг хамарсан ойлголт болон өргөжсөн юм. 
Өнөө үед, энэ нэр томьёонд зарим эрдэмтэн шүүмжлэлтэй хандах болсон.

АНУ-ын эрдэмтэн Дуглас Футуйма хэлэхдээ Монгол төрх нь Кавказ төрхөөс 45 мянган жилийн өмнө, Негр төрхөөс 110 мянган жилийн өмнө тус тус салсан гэжээ.

## Эш үндэс 
Ангилал:Арьс өнгөний онол
Ангилал:Биологийн антропологи
Ангилал:Расизм
Киану Ривз

**Киану Чарльз Ривз** (, *1964 оны есдүгээр сарын 2-нд төрсөн*) нь Канадын жүжигчин юм. Ривзийг дэлгэцийн урлаг сонирхогчид детектив төрлийн *Билл ба Тедийн содон адал явдал*, *Хурд*, *Амь өрссөн тоглоом* болон шинжлэх ухааны уран зөгнөлт цуврал *Матрикс*, триллер төрлийн *Константин*, драмын *Нуурын дэргэдэх байшин* зэрэг кинонуудад тоглосоноор нь сайн мэдэх билээ. Тэрээр Стивен Фрирз (1988 оны *Аюултай харилцаа* бүтээл дээр нь), Гас Ван Сент (1991 оны индие төрлийн *Миний Айдахо*), Бернардо Бертолуччи (1993 оны *Бяцхан Будда*) нарын шилдэг найруулагч нарын нэрийн хуудас болсон бүтээлүүдэд тоглосон байдаг.

Түүнчлэн Ривз театрын урлагт Канадын алдарт Манитобагийн төв театрт удаа дараа тавигдсан Гамлет жүжгийн үзэгдэлд гол дүрийг бүтээж судлаач шүүмжлэгчидээс өндөр үнэлгээ авч байв.

## Намтар 
Ривз Ливан улсын нийслэл Бейрут хотноо Англи гаралтай, хувцасны загвар зохион бүтээгч мэргэжилтэй Патрисии Тэйлор, Англи, Ирланд, Португал, Хавай, Хятад гаралтай, геологич мэргэжилтэй Сэмюэль Ноулин Ривз нарын хүү болон мэндэлжээ. 
## Хувийн амьдрал 
д]]
Ривзийн хувьд кинонд тоглох урилгыг аваад зураг авалт болох тухайн газраа орон сууц юмуу аль эсвэл зочид буудал хөлслөн амьдардаг байсан бөгөөд Холливуд дахь Шато Мармон зочид буудалд удаан хугацаагаар амьдарчээ. Анхны байшингаа Лос-Анжелест Холливуд Хилзийн ойролцоо 2003 онд худалдан авчээ. Түүнчлэн Нью-Йоркын төв цэцэрлэгийн дунд орон сууцтай гэдэг.

Америкийн Нэгдсэн Улсын харъяат тэрээр давхар Канад, Английн иргэншилтэй юм.

Ривз гэрлэж байгаагүй бөгөөд Ава Арчер Сайм-Ривз нэртэй охин нь 1999 оны арванхоёрдугаар сард найз бүсгүй Женнифер Саймаас нь төржээ. 2001 онд Сайм нь Мэрилин Мэнсоны гэрт болсон үдэшлэгийн үеэр нас баржээ.

Ривз 2008 онд Лос-Анжелесийн шүүхээс 711,974 долларын албадан нөхөн төлбөрийг папарацци Алисон Силвад Поршегоор мөргөж гэмтээсэн гэх хэргийнхээ үндэслэлээр өгч байв.

## Эшлэл
## Нэмэлтээр уншиж болох 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Холбоос 
* 
* 

Ангилал:Канадын кино жүжигчин
Ангилал:Канадын хөгжимчин
Ангилал:Бейрутын хүн
Ангилал:Канадчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Суонси Сити

**Хөлбөмбөгийн Суонси Сити баг** () нь Уэльсийн хөлбөмбөгийн баг бөгөөд баруун өмнөд нутгийн эрэг даган байрлах Суонси хотын харъяалалтай юм. Уэльсийн хамгийн алдартай тус баг нь Уэльсийн цомд 10 удаа түрүүлж байсан бөгөөд Английн Хөлбөмбөгийн лигийн нэгдүгээр дивизэд 1981 оны арванхоёрдугаар сард элсэж тухайн жилдээ 6 дугаар байрт шалгарч байв. Суонси нь Английн дээд лигт тоглож байсан Уэльсийн хоёр багийн нэг төдийгүй 1992 оноос зохион байгуулалтанд орсон Премьер лигт дэвшсэн цор ганц баг билээ.

Суонси Сити баг 1912 онд Суонси Таун нэртэйгээр байгуулагдаж лигт 1921 онд элсэж байсан ба 1969 Суонси нь хотын статустай болсонтой холбогдуулан Суонси Сити болон нэр нь өөрчлөгдсөн байна. 2005 онд тус баг нь Либерти цэнгэлдэх хүрээлэнд эзэн багийн тоглолтоо явуулж эхэлсэн юм.
## Түүх 
## Шагналууд 
**Суонси Сити багийн авсан шагналуудыг он цагийн дарааллаар харуулав.**

* **FAW Welsh Youth Cup**
** **Түрүү** 1999, 2003, 2008, 2010, 2011
** **Аман хүзүү** 1990, 1991, 1994, 1996, 2004, 2009
* **Баруун Уэльсийн залуучуудын цом**
** **Түрүү** 1923, 1925, 1926, 1927, 1930, 1934, 1949, 1950, 1954, 1955, 1956, 1957, 1960, 1961, 1962, 1965, 1966, 1975, 1987, 1990, 1991, 1994, 1995, 2002, 2003
** **Аман хүзүү** 1928, 1951, 1953, 1964, 1968, 1971, 1977, 1980, 1986, 1996, 1997, 1998
** **Хуваан хүртсэн** 1963 (Лланелли багтай)
* **Өмнөд Уэльсийн залуучуудын цом**
** **Түрүү** 1930, 1932, 1933, 1934
* '''Өмнөд Уэльсийн клуб хоорондын тэмцээн ('A' ангилалын багууд)**
** **Түрүү** 1929
* **Herefordshire FA Senior Invitation Cup**
** **Runners-up** 2002
* **Welsh Football League**
** **Division One champions** 1913, 1925, 1926, 1934, 1935, 1936, 1951, 1962, 1963, 1964, 1965, 1976
** **Division One runners-up** 1914, 1923, 1924, 1927, 1933
** **League Cup winners** 1931, 1933
** **League Cup runners-up** 1926
** **League Cup semi-finals** 1932
* **Football Combination - Reserves**
** **Wales & West Division runners-up** 2010, 2011
** **Division Two champions** 1955, 1961, 1995
** **Division Two runners-up** 1993, 1996
** **Combination Cup winners** 1947, 1950, 1995
* **Macbar (Reserve) Cup**
** **Winners** 1987
* **Southern Football League**
** **(Reserves) Western Section champions** 1925
* **Western League**
** **(Reserves) Division One runners-up** 1920
* **Football League Youth Alliance**
** **South West & Wales Conference runners-up** 2008
** **Division 3 South winners** 2003
* **MacWhirter Welsh Youth League**
** **Championship winners** 1995
** **League Cup winners** 1995, 1998
** **Astoria Cup winners** 1995, 2000
** **Astoria Cup semi-finalists** 2003
* **Welsh Football League Youth Division**
** **Champions** 1965, 1966, 1967, 1968
** **Runners-up** 1969
** **Cup runners-up'* 1967, 1968

## Тоглогчид 
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
:*2011 оны наймдугаар сарын 30-ны байдлаар.''

#### Зээллэгээр явсан 
#### Хүндэтгэлийн өмсгөлийн дугаар 
## Эшлэл 
## Холбоос 
* 

Ангилал:Суонси Сити
Ангилал:Уэльсийн хөлбөмбөгийн баг
Ангилал:Премьер лигийн баг
Ангилал:Суонси
Силиго

**Силиго** (, ) нь Италийн Сардини мужийн нэгэн тосгон юм. 950 орчим оршин суугчтай.

## Эшлэл
Ангилал:Сардинийн коммун
Ангилал:Сассари аймаг
Ангилал:Сардинийн суурин
PEST-анализ

**PEST-анализ** (товчилсон нь: **P**-Politic, **E**-Economy, **S**-Social, **T**-Technology) гэдэг нь аливаа бизнесийн байгууллагын үйл ажиллагаанд нөлөөлөх улс төр, эдийн засаг, нийгэм болон шинжлэх ухаан технологийн гадаад орчны шалтгаануудыг тодорхойлон гаргахад чиглэгдэнэ. 

:Улс төр гэдэгт дараах зүйлсийг жишээ болгон авч болно: Ерөнхийлөгчийн сонгууль, эрхэлж буй салбарын хуулийн өөрчлөлт гэх мэт 
:Эдийн засгийн нөлөө гэдэгт: эдийн засгийн хямрал, ажилгүйдлийн байдал, мөнгөний валютын өөрчлөлт гэх мэт 
:Нийгмийн нөлөө гэдэгт: нийгмийн чиг хандлагын өөрчлөлт, нийгмийн амьдралын түвшний өөрчлөлт гэх мэт
:Шинжлэх ухаан технологийн гэдэгт: шинэ патент, шинэ бүтээгдэхүүн, техник технологийн ололт зэрэг багтана.

## Үнэд нөлөөлөх хүчин зүйлүүд 
Хөдөлгөөний гол хүчин зүйл бол засгийн газрын тогтвортой байдал юм. Өнгөрсөн сард болсон Ерөнхийлөгчийн сонгууль ба парламент дахь өөрчлөлт нь хэдхэн сарын дараа тогтвортой байдалдаа буцаж ирсэн yo-yoing индексийн үнэ өсч, буурсан байгааг харуулж байна.

## Тэмдэглэл 
Ангилал:Стратегийн удирдлагын менежмент
Ангилал:Менежмент
Христийн чуулган

Энэ нь Есүс Христийг өөрсдийн Аврагч, мөн Эзэн хэмээн хүлээн зөвшөөрч, түүний төрөлт, амьдрал, үхэл, дахин амилалд итгэсэн хүмүүсийн нөхөрлөл юм. Христийн чуулган нь гурван үндсэн ухагдахуунаар ойлгогддог. 
1. Христийн Чуулганы нэгдмэл байдал
Энэ нь Есүс Христийг Бурхан Эцэгийнхээ баруун гарын хүндэт суудалд залрахаар дээш хөөрөн одсоны дараагаар Пентехөст баярын үед Ариун Сүнсний дүүргэлтээр үүссэн чуулган бөгөөд энэ нь одоо ч үргэлжилж байгаа. Энд цаг хугацаа орон зай үл хамааран Есүс Христийн дахин ирэлтээр дэлхийн төгсгөл ирэх хүртэл үргэлжлэх юм. Энэ нь анхны чуулганаас эхлээд ирээдүйн бүх чуулганыг нэг чуулган Христийн Бие хэмээн хардаг.
2. Итгэгчдийн нөхөрлөл
Энэ нь газар нутгаар хязгаарлагдсан бүлэг итгэгчдийн нэгдэл юм. Энэ нь аливаа байршил, байр, орон зайнаас үл хамаарах бөгөөд тэдний цугларч буй нь өөрөө чуулган юм. Чуулганы барилга байгууламж үүнд маш бага утгатай бөгөөд байргүй ч тэд цугларч байгаа нөхцөлд энэ нь чуулган болно.
3. Хувь хүн
Итгэгч бүр Ариун Сүнсний орших сүм гэж хэлэгддэг. Энэ утгаараа хүн бүр чуулганы эд эс бөгөөд мөн чуулган юм.

Христийн чуулган буддын сүм дуганаас ялгаатай. Энэ нь итгэгчид хэрэгтэй үедээ ирдэг үйлчилгээний газар биш. Итгэгчид өөрсдөө цугларч, Бурханы сургаалыг сонсож, чуулганаа өөрсдөө бүрдүүлж байдаг. Христитгэлийн нэг онцлог нь ганц хоёроороо ч байсан заавал цугларч, Бурхан Эзэнээ алдаршуулдаг, Библиэс суралцдаг, залбирдагт оршино. Чуулган нь христитгэгчдийг нийгэмдээ сайн үйлс бүтээхэд нь урамшуулдаг гол газар нь байдаг. Христийн чуулган нь сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, болон бусад төрийн бус байгууллагуудын үйлчилгээг бие даан явуулдаг төрийн бус байгууллага тул олон улс Христийн чуулганууд болон бусад шашны болон секуляр байгууллагууд дээр тэрхүү ачаагаа тавьсан байдаг.

## Эшлэл
Куинз Парк Рейнжерс

**Хөлбөмбөгийн Куинз Парк Рейнжерс баг** (, түүнчлэн **КПР** ) нь Англи хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Лондоны баруун нутгийн Хаммерсмит Фулхэм борогийн суурьшилтай юм. 2010-11 оны лигийн АШТ-ий аварга тэд өдгөө улсынхаа тэргүүн лиг болох Премьер лигт тоглож байгаа бөгөөд 15 жилийн өмнө бас нэгэн удаа дэвшин тоглож байлаа. Тэдний хүртсэн шагналын дунд Лигийн цомын 1967 оны аваргын цом, хуучнаар Нэгдүгээр дивиз гэгдэж байсан хоёрдугаар лигт 1975–76 оны улиралд мөнгөн медаль хүртэж байсан бол Английн цомын 1982 оны шигшээ тоглолтонд шалгарч байжээ. 

Куинз Парк Рейнжерс нь 1882 онд байгуулагдсан бөгөөд өмсгөлийн үндсэн өнгө нь цэнхэр цагаан. Урьд хотын нь нэр Куинз Парк байсантай холбоотойгоор багийн нэр ч арай өөр байсан ба 1904 оноос эхлэлтэй Лофтус Роуд гэх Фулхэм багийн гэр байсан цэнгэлдэхэд тэд одоо тоглодог. Хот нэгт Челси, Фулхэм болон Брентфорд багууд сонирхолтой тоглолтуудыг үзүүлдэг бөгөөд Баруун Лондоны дерби гэдгээр нь сайн мэдэх билээ. 

## Түүх 
## Тоглогчид 
:*2011 оны есдүгээр сарын 1-ний байдлаар.*
### Одоогийн бүрэлдэхүүн 
### Хүндэтгэлийн өмсгөлийн дугаар 
## Шагналууд 
## Эшлэл 
## Холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт
* QPR.ORG – QPR Message Board Site
* КПР хэвлэлийн хуудаснаа 
* КПР хэвлэлийн хуудаснаа
* Хөгжөөн дэмжигчидийн зүгээс багийнханд хандах зам
* 1882QPR Тэдэнд хаягласан бичвэрүүд
* КПР Норвегит Норвег шүтэн бишрэгчидийн булан 
* QPR Mad нэртэй албан ёсны бус сайт
* Хэллэгүүд
* QPR VitalFootball.co.uk вэбсайттай холбогдсон нь
* QPRFANZ QPRFANZ
* 
* QPR Today
* View From The Loft
* дэмжигчидийн зүгээс багийнханд хандах зам
* КПР бүсгүйчүүдийн булан – Албан ёсны бус вэбсайт
* TalkQPR КПР-ийнхэнтэй холбоотой шинэ шинэ мэдээллүүд


Ангилал:Лондоны хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:Премьер лигийн баг
Ангилал:Хаммерсмит ба Фулхэм дүүрэг
Ангилал:1882 онд байгуулагдсан
Завь

завь]]
**Завь** (Англиар *Boat*; Оросоор *Лодка*) гэдэг нь усыг хөвж гатлах, аялах зориулалттай гар онгоц юм. Анх модоор хийгдэж байсан бөгөөд хөдөлгөгч хүч нь сэлүүр (гүн усан дээр завиа хөдөлгөгч бариулаасаа үзүүр хүртэлээ өргөссөн мод) буюу тулагч (2-3 метр орчим гүехэн усанд газар тулан завиа хөдөлгөгч юм) юм. Одоо үед завь нь маш олон янзаар хийгдэж байна. Дарвуулт завь, моторт завь гэх мэт. Завь нь эрт дээр үеээс хүмүүний хэрэглээ болсоор иржээ.

Ангилал:Тээврийн хэрэгсэл
Цагаан толгой

**Цагаан толгой** (; ) нь аман хэлний авиаг төлөөлөн дүрслэхийн тулд тэмдэг, зурлага маягаар бичигдэх үсэгнүүдийг хамтатгасан иж бүрдэл нь юм. 

Дэлхий дээр олон төрлийн цагаан толгой хөгжсөн байдаг бөгөөд өөрийн өвөрмөц онцлогуудтай байх нь элбэг. Тухайлбал, зарим цагаан толгойн нэг тэмдэглэгээ нь (ихэнхдээ *үсэг*) нэг үгийг, заримд нь үгийн нэг үеийг, заримд нь нэг авиаг гэх мэтээр ялгаатайгаар хэвшсэн байдаг.

Өөрийн цагаан толгой, түүнд үндэслэсэн бичгийн дүрэм бүхий бол тэр нь бичгийн хэл болдог. Цагаан толгой нь бичгийн хэлнээс гадна  дохионы хэлэнд мөн бий. 

## Хэв янз 
Орчин үеийн ихэнх хэлэнд Латин цагаан толгойн төрлүүд хэрэглэгддэг. Янз бүрийн цагаан толгойг орчин цагт хэрэглэж буйгаар жагсаавал:
* Монгол бичиг - 1204 оноос хэрэглэж эхэлсэн монголчуудын уламжлалт цагаан толгой. Монгол бичиг нь хоёр дахь цагаан толгойн үүрэгтэйгээр одоо Монгол улсад ашиглагдаж байна.
* Латин цагаан толгой - Грек цагаан толгойн дээр суурилан үүссэн.
* Грек цагаан толгой - Грек хэлний албан ёсны бичгийн тогтолцоо
* Араб цагаан толгой - Араб болон Перс хэлний бичгийн тогтолцоо
* Еврей цагаан толгой - Еврей болон Ладино, Идиш хэлний бичгийн тогтолцоо
* Кирилл цагаан толгой - Грек цагаан толгойн дээр суурилан үүссэн. ОХУ, Болгар болон бусад улсуудын хэлний бичгийн тогтолцоо
* Солонгос үсэг - Солонгос хэлний бичгийн тогтолцоо

## Цахим холбоос 
* Дэлхийн дээрх цагаан толгой (англиар)
Мянган цаасан тогоруу

Япон цаас нугалбар (оригами)-ын нэгэн зүйлийн содон бүтээл нь *сэнбазүрү* (千羽鶴) буюу **мянган цаасан тогоруу** юм. Нэг багцанд 40 шувуу, нийт 25 багц бүгд 1000 цаасан шувуу хийж хэлхдэг. Японы эртний домог, хууч ярианд сэнбазүрүг хүнд өгвөл аз жаргал, настай хүнд өгвөл урт наслах, өвчтэй хүнд өгвөл хурдан эдгэрэх, дөнгөж төрсөн хүүхдэд эрүүл энх өсөн торнихыг бэлгэджээ гэдэг. 

## Садако охин 
Атомын бөмбөгдөлтөд өртсөн Хирошима хотод амьдарч байсан Сасаки Садако охин мянган цаасан шувуу хийжээ.

Ангилал:Ёслол
Ангилал:Японы урлаг
Ангилал:Энхтайвны бэлгэдэл