Британийн Энэтхэг

**Британийн Энэтхэг** (англи. *British India*, хинди ब्रिटिश भारत; **Британийн Раж**, англи. *British Raj*, хинди ब्रिटिश राज; **Энэтхэгийн эзэнт улс**, англи. *Indian Empire*, хинди भारतीय साम्राज्य; **Энэтхэг дэх хааны удирдлага**, англи. *Crown rule in India*, хинди. भारत में क्राउन नियम) —1858-1947 онд оршин тогтносон Британийн эзэнт гүрний чухал колонийн эзэмшил газар нутаг. Үүнд өнөөгийн Энэтхэг, Мьянмар, Бангладеш, Пакистаны газар нутаг хамрагддаг байв.  

Британийн Энэтхэг нь Өмнөд Азийн түүх, газар зүйн бүс нутагт Британийн эзэнт гүрний колоничлолын гол нутаг хэвээр үлдэж, Британийн империализмын хүч чадал, агуу байдлыг илэрхийлж байсан юм. Тийм ч учраас Энэтхэгийг түүх судлалд ихэвчлэн Британийн эзэнт гүрний "сувд" гэсэн нэрээр нэрлэдэг байна.

Төрийн удирдлагын аппаратыг зохион байгуулах төвлөрсөн зарчимтай Британийн эзэнт гүрний колоничлолын нэг эзэмшил байсан юм. 1858 онд "Британийн Зүүн Энэтхэг компани"-ийн үйл ажиллагааг татан буулгаж, Британийн эзэнт гүрний арми 1857 оны Энэтхэгийн бослогыг дарсны дараа 1858 онд Энэтхэгийн нутаг дэвсгэр дэх Британийн бүх колонийн эзэнт гүрний хяналтыг Их Британид шууд шилжүүлсний дараа Британийн Энэтхэг байгуулагдсан түүхтэй. Үүний зэрэгцээ бусад бүх мужийг Калькутта хотод нийслэлтэй улс төрийн нэг орон зайд нэгтгэв. Мөн Британийн эзэнт гүрний дэд вангийн үүрэг гүйцэтгэж байсан Британийн Энэтхэгийн ерөнхий захирагч энэ хотод ордонтой байжээ.

1937 онд Британийн Энэтхэгээс Бирм тусдаа колони болон тусгаарлагдаж, 1948 онд тусгаар тогтносон бие даасан улс болжээ.

1947 оны 8-р сарын 15-нд Британийн Энэтхэг улс тусгаар тогтнолоо олж авсны дараа тус улс Энэтхэг, Пакистан гэсэн хоёр улс болон хуваагджээ. Энэтхэгт Ерөнхий сайдын албан тушаал бий болж, Жавахарлал Неру анх энэ албан тушаалыг хашсан байна. Сүүлд Бангладеш 1971 онд Пакистанаас салж тусгаар улс болсон.

## Түүх 
1857 оны Энэтхэгийн бослогын (*The Indian Rebellion of 1857*) үр дүнд Британийн Зүүн Энэтхэгийн компанийн засаглалыг буулган авч, эрх мэдлийг Их Британийн хааны шууд мэдэлд шилжүүлсэн юм. Тогтоосон системийг англи хэлээрх эх сурвалжид *"British Raj"* гэж нэрлэдэг байв. Энэ систем нь Энэтхэгийн уламжлалт феодалын байгууллагыг ашигладаг байсан боловч Британийн хаан нь Энэтхэгийн бүс нутгуудын удирдагчдын дээд ноёрхогч байв. Энэ байгууллагыг эцэст нь 1876 онд Английн хатан хаан Виктория Энэтхэгийн хатан хаан болгон өргөмжилснөөр нэгтгэгджээ.

### Эдийн засаг 
19-р зууны хоёрдугаар хагасын Энэтхэгт Британитай ойр дотно харилцаатай болсноор аж үйлдвэрийн салбарт ихээхэн өөрчлөлт гарсан. Эдгээр өөрчлөлтийн ихэнх нь 1857 оны Сепойн үймээн самуун болохоос өмнөх үйл явдал байсан боловч ихэнх нь бослогын дараа гарсан бөгөөд ихэвчлэн Британийн хааны шууд удирдлагатай холбоотой байдаг. Британичууд төмөр зам, суваг, гүүр барих ажлыг зохион байгуулж, цахилгаан утас татсан байна. Гол зорилго нь түүхий эд, ялангуяа хөвөнг Бомбей болон бусад боомт руу хурдан тээвэрлэх явдал байсан юм. 

Нөгөөтэйгүүр, Британийн аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэсэн бэлэн бүтээгдэхүүнийг Энэтхэгт нийлүүлдэг байв.

Дэд бүтэц хөгжиж байгаа хэдий ч энэтхэгчүүдэд маш цөөхөн өндөр ур чадвартай ажлын байр бий болсон. 1920 онд Энэтхэг 60 жилийн түүхтэй дэлхийн дөрөв дэх том төмөр замын сүлжээтэй болсон. Гэсэн хэдий ч Энэтхэгийн төмөр замын удирдах албан тушаалын ердөө 10% нь энэтхэгчүүд байсан ажээ.