open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Латифын Байзада

**Латифын Байзада** (**(****)**1972 оны 10 сарын 26 - 2021 оны 11 сарын 15) нь Монголын дуучин, бүжигчин, дуу зохиогч. Казах үндэстэн.

## Намтар
Байзада 1972 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 45 дугаар сургууль, 13 дугаар сургуульд суралцаж төгсөөд Багшийн сургуулийн хөгжмийн багшийн ангид элсэж, 1993 онд СУИС-ийн хөгжмийн багшийн ангид гурван жил сурсан.

Монгол улсаас гадна Казахстан улсад урлагийн чиглэлээр суралцаж, мөн казах хэлээр уран бүтээл туурвиж байлаа.

Хүүхдийн ордны "Цэцэг" хамтлагаас урлагийн гараагаа эхэлж, оюутан байхдаа “Байзада ба түүний нөхөд” бүжгийн хамтлаг байгуулж, дуулсан дуу болгон нь хит болж байв.

2011 онд аавынхаа нэрэмжит "Латиф сан"-г байгуулж, захирлаар нь ажиллаж байлаа.

2019 оны 2 сарын 20-ны өглөө, нас барсан дүү Нурбуланыхаа араас буян үйлдэж, ном уншуулна гэж гараад сураггүй болж, Цагдаагийн газраас эрэн сурвалжилж байсан бөгөөд мөн оны 4 сарын 16-нд олдсон тул сураггүй алга болсон хүмүүсийн жагсаалтаас түүний нэрийг хассан.

## Бүтээл
### Зохиож, өөрөө дуулсан дуу
*Үүрдийн наран
*Чиний зураг
*Танилцъя охин
*Бүсгүйн зураг
*Нандин эрдэнэ
*Миний нутгийн өглөө
*Ондоо
*Анхны хайр
*Дэлхий дүүрэн инээд

### Зохиож, бусдаар дуулуулсан дуу
*Гэрэлт наран ээж - дуучин Батмөнхийн Сарантуяа
*Хайр татам - Гурван бүдүүн хамтлаг
*Хөөрхөн ширтэх чи - Синк хамтлаг
*Улаан сарнай
*Хайр минь хэвээрээ
*Зөрүүд хайр - Дуучин Мөнхзул

## Цол шан
*Алтан гадас одон

## Гэр бүл
Түүний аав Төлегений Латиф алдартай алиалагч, жүжигчин, дүү Латифын Нурбулан жүжигчин байв.

## Эшлэл
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Ангилал:Казахууд
Доржпаламын Гэрэл

**Доржпаламын Гэрэл** (1952 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол Улсын Тагнуулын газрын дарга, Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.  

## Намтар 
1969 онд Улаанбаатар дахь хуучин Зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль төгссөн. 

1974 онд ЗХУ-ын Москва хотод Улсыг аюулаас хамгаалахын дээд сургууль,  

1983 онд Токиогийн Гадаад хэлний дээд сургуулийг дүүргэсэн. 

1974-1981 онд БНМАУ-ын НАХЯ-ны УАХЕГ-т ажилтан, ахлах ажилтан, 

1983-1988 онд Токио дахь ЭСЯ-нд дипломат ажилтан, 

УАБХГ-ын Тамгын хэлтсийн орлогч, Гадаад тагнуулын албаны дарга, 

2003-2005 онд ГХЯ-ны Консулын газрын захирал, 

2005-2008 онд Токио дахь Монгол Улсын ЭСЯ-ны Консулын хэлтсийн дарга, 

2008-2012 онд БНСУ-д суугаа Монгол Улсын Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдаар ажиллаж байсан. 

2012-2013 онд Д.Гэрэл Тагнуулын Ерөнхий газрын дарга. 

2013-2015 онд ГХЯ-нд Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд. 

2017-2020 онд дахин ТЕГ-ын даргаар томилогдон ажилласан.

2019 оны 12 дугаар сард Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулгын зарилгаар Бригадын генерал цол хүртсэн.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монголын тагнуулч
Ангилал:Өмнөд Солонгос дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын бригадын генерал
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Дараагийн үе

***Дараагийн үе*** () нь 2018 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн-Канадын-Хятад компьютер-анимаци кино бөгөөд Tangent Animation бүтээж, Netflix кино компани 2018 оны 9 сарын 7-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Кевин Р. Адамс болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Жефф Белл нар зохиолыг нь бичсэн. Жон Красински, Чарлин И, Жейсон Судейкис, Майкл Пенья, Дэвид Кросс, Констанс Ву нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.

## Дүрүүдэд 
* Жон Красински — 7723
* Чарлин И — Май Су
* Жейсон Судейкис — Жастин Пин / Арес
* Майкл Пенья — Момо
* Дэвид Кросс — Доктор Таннер Райс / Q-Bots
* Констанс Ву — Молли Су
* Киана Леде — Гринвод
* Анна Акана — Ани
* Китана Тернбулл — РЖ
* Жет Юргенсмайер — Жуниор
* Исак Райан Браун — Рик

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2018 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Канадын кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Амьтдын хот

***Амьтдын хот*** () нь 2016 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Walt Disney Animation Studios бүтээж, Walt Disney Studios Motion Pictures кино компани 2016 оны 3 сарын 4-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Байрон Ховард болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Кларк Спенсер нар зохиолыг нь бичсэн.

Тус киноны Blu-ray, Blu-ray 3D, DVD, Digital HD дээрх хувилбар нь 2016 оны 6 сарын 7-нд худалдаанд гарсан.

## Дүрүүдэд 
* Жиннифер Гүүдвин — Жуди Хоппс
* Жейсон Бэтман — Ник Уайлд
* Идрис Эльба — Бого дарга
* Нэйт Торренс — Бенжамин Клаухаузер
* Бонни Хант — Бонни Хоппс
* Дон Лэйк — Стю Хоппс
* Томми Чонг — Якс
* Октавиа Спенсер — Хатагтай Оттертон
* Алан Тудык — Гүн Уизелтон

## Ирээдүй 
### Боломжит үргэлжлэл 
2016 оны 6-р сард Ховард, Мур нар Zootopia-ийн үргэлжлэл хийх боломжийн талаар ярилцаж байсан.

### Телевизийн салбар 
2021 оны 11-р сарын 12-нд Дисней уг цувралыг 2022 онд гаргахаар баталгаажуулж, мөн уг цувралд орох нь батлагдаагүй киноны дүрүүдийг багтаасан анхны тизер зургийг нийтэлсэн. Цувралыг Трент Корри, Жоси Тринидад нар найруулна.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2016 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:3D кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Амьтны кино
Тоёода Киичиро

**Тоёода Киичиро** (; 1894 оны 6 дугаар сарын 11-нд Японы Шизүока аймгийн Косай хотод төрж, 1952 оны 3 дугаар сарын 27-нд Айчи аймгийн Тоёотад барсан) нь Японы алдартай Тоёота Мотор Корпорацын үүсгэн байгуулагч Тоёода Сакичигийн хүү. 

Киичирог төрөөд 2 нас хүрээгүйд эцэг Сакичи эх Тами нар нь салжээ. Тиймээс Киичиро өвөө, эмээгийнхээ гар дээр Ёшицумүрад өссөн. Гурван настайдаа Киичиро Сакичигийн амьдардаг Нагоя, Айчи аймгийн Нагоя (одоогийн Айчи аймгийн Хигаши тойрог) руу нүүжээ. Боловсролын хувьд Киичиро Киодо Канжи энгийн бага сургуульд элсэн орж, дараа нь Такадакэ энгийн бага сургууль (одоогийн Нагоя хотын Хигашисакүра бага сургууль)-д сурчээ. Дараа нь тэрбээр Айчи энгийн сургуулийн бага сургууль (одоогийн Айчигийн Боловсролын их сургуулийн Нагоя бага сургууль), Мэйрин дунд сургууль (одоогийн Айчи мужийн Мэйва ахлах сургууль), хоёрдугаар ахлах сургуульд орсон. 1920 онд Токиогийн Эзэн хааны Их сургуулийн инженерийн факультетын механик инженерийн ангийг төгссөн. Сургуулиа төгсөөд Токиогийн эзэн хааны Их сургуулийн хуулийн факультетэд 1921 оны 3-р сар хүртэл долоон сар орчим ажилласан. Киичиро онц сурдаг байжээ.

Тэрбээр 1929 оны 9-р сараас 1930 оны 4-р сар хүртэл Европ, Америк руу аялж, тэр үед дөнгөж эхэлж байсан автомашины үйлдвэрлэл ирээдүйд маш их хөгжинө гэдгийг ойлгож авчээ. Тиймээс 1933 онд "Toyota Industries" корпорацад автомашины үйлдвэрлэлийн хэлтэс (дараа нь автомашины хэлтэс) шинээр байгуулав. 1936 онд Автомашины үйлдвэрлэлийн хуулийн дагуу тусгай зөвшөөрөлтэй компани гэж томилогдсон. 1937 онд "Тоёота Мотор Корпорац" нэртэйгээр тусгаар тогтносон. Киичиро тэр жил дэд ерөнхийлөгч болсон (ерөнхийлөгч нь Тоёода Ризабүро). 1941 онд Киичиро ерөнхийлөгчийн албан тушаалд очсон байна.

Дэлхийн 2-р дайны Номхон далайн дайны оргил үе Тоёодагийн гэр бүлийн бизнес болон тэдний гэр бүлд нөлөөлжээ. Түүний хүүхдүүдийн боловсрол нийгмийн үр дагавраас болж хойшлогдож, бизнес нь Японы эзэн хааны армид ачааны машин үйлдвэрлэхээс өөр аргагүй болов. Японы Засгийн газар бууж өгөхөөс хэдхэн хоногийн өмнө гэр бүлийн пүүсүүд сүйрлээс ангид үлдэж чадсан байна.

Тэр бол Японы автомашины үйлдвэрлэлийн замыг зассан гол хүн бөгөөд түүнгүйгээр өнөөгийн Японы автомашины үйлдвэрлэл хөгжихгүй байсан байж магадгүй юм. Японы эдийн засгийг дэмжихэд автомашины үйлдвэрлэл маш чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Японд үйлдвэрлэсэн автомашины тоо 1955-1980 оны хооронд 70 мянгаас 11.4 сая болж эрс нэмэгдэж, 1980 онд АНУ-ын үйлдвэрлэсэн автомашины тооноос давсан юм. Түүнчлэн 1985 онд Японы автомашины гадаад экспортын харьцаа 55% байсан байна. 

Тэрбээр ерөнхийлөгчийн ажлаасаа орхиж тэтгэвэрт гарсныхаа дараа Токиогийн Сетагая дүүргийн Окамото дахь гэртээ лаборатори байгуулж, жижиг нисдэг тэрэг зохион бүтээхээр ажиллажээ. 

1952 оны 3 дугаар сарын 27-нд Тоёода Киичиро архаг тархины цус алдалтын улмаас унаж нас баржээ. Тэр 57 настай байжээ.

Ангилал:Автомашин үйлдвэрлэлийн бизнесмен
Ангилал:Тоёота
Ангилал:Японы бизнесмен
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1952 онд өнгөрсөн
Торстен Хас

**Торстен Хас** (герм. Torsten Haß, * 1970 оны 11 дүгээр сарын 21), нууц нэр **Ким Годал** (герм. Kim Godal) нь Германы зохиолч, сэтгүүлч. Тэрээр Людвигсхафен-ам-Райн дахь их сургуулийн номын сангийн эрхлэгч юм.
## Бүтээлүүд
### Романууд
* *Das Kartenhaus : ein Betrugs-Roman* (2002)
* *Der König des Schreckens :  ein Vatikan-Krimi*  (2013)
* *Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – Roman* (2009)
* *Morddeich : und andere Kurzprosa* (2021)
* *Die Schwarze Zeit : ein Mittelalter-Roman* (2006)
* *Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – Roman* (2007)
* *Die Schwarze Zeit III : Metathronos – Roman* (2008)
* *Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman* (2009)
* *Die Schwarze Zeit V : Staub – Roman* (2010)
* *Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – Roman* (2011)
* *Totenmelodie : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
* *Totenquintett : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
* *Totentraum : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
### Бусад номууд
* *Bibliotheken für Dummies* (2019); хамт Детлев Шнайдер Судерланд  (герм. Detlev-Schneider-Suderland)
* *Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)]]* (2020); хамт Максимилиан Спаннбрукер (герм. Maximilian Spannbrucker)
* *Der Verlust der Magie : Essays, Polemiken, Satiren* (2021)
гэх мэт зохиол бичсэн.
## Эх сурвалж
## Цахим холбоос
* KVK (Герман, Австри, Швейцар, WorldCat) - Хайлтын үр дүн Torsten Haß
* KVK (Герман, Австри, Швейцар, WorldCat) - Хайлтын үр дүн Kim Godal

Ангилал:Зохиогч
Ангилал:зохиолч
Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Ангилал:1970 онд төрсөн
Батлан хамгаалах яам (Монгол)

**Батлан хамгаалах яам** нь Монгол Улсын гүйцэтгэх засаглалын Батлан хамгаалах бодлогыг хэрэгжүүлж, тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, оршин тогтнохуйн аюулгүй байдлыг найдвартай хангах үүрэгтэй яам.

## Сайд нар 
1911 оноос Цэргийн хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яам 

* Ваанчигийн Гомбосүрэн (1911-1914) 

### 1921 оноос хойш 
* Р.Элбэгдорж (1921.08-1925.11)
* Н.Жадамба (1925.11-1929.01)
* Л.Шархүү (1929.01.23-1930.04.27) 
* Гэлэгдоржийн Дэмид (1930.04.27-1934.03)
* Санжийн Батаа  (1952-1956)
* Жамъянгийн Лхагвасүрэн (1959-1969)
* Батын Дорж (1969-1978)
* Жарантайн Авхиа (1978-1982)
* Жамсрангийн Ёндон  (1982-1989)
* Лувсангомбын Моломжамц (1989-1990)

### 1990 оноос хойш 
* Шагалын Жадамбаа /1990-1996/
* Дамбийн Дорлигжав /1996-1998/
* Ренчинсамбуугийн Одонбаатар /1998-1999/
* Шаравдоржийн Түвдэндорж /1999-2000/
* Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа /2000-2004/
* Бадарчийн Эрдэнэбат /2004-2005/
* Цэрэнхүүгийн Шаравдорж /2005-2006/
* Мишигийн Сономпил /2006-2007/
* Жамьяандоржийн Батхуяг /2007-2008/
* Лувсанвандангийн Болд /2008-2012/
* Жадамбаагийн Энхбаяр /2012/
* Дашдэмбэрэлийн Бат-Эрдэнэ /2012-2014/
* Цэрэндашийн Цолмон /2014-2016/
* Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ /2016-2017/
* Нямаагийн Энхболд /2017-2020/
* Гүрсэдийн Сайханбаяр /2020-2024/
* Сандагийн Бямбацогт /2024-2025/
* Дамбын Батлут /2025-/

## Эшлэл
## Гадны холбоос 
* mod.gov.mn Цахим хуудас


Ангилал:Монгол улсын зэвсэгт хүчин
Ангилал:1911 онд байгуулагдсан
Монгол
Содномбалжирын Бүдрагчаа

**Содномбалжирын Бүдрагчаа** (1933 онд Завхан аймгийн Тэлмэн сумын нутагт Үзүүрийн Оточ гэдэг газар төрсөн-1998 онд нас барсан) Монгол Улсын төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, хуульч, БНМАУ-ын ерөнхий прокурор, НАХЯ-ны 1-р орлогч сайд, Улсын Цагдан сэргийлэх ерөнхий газрын дарга, Ардын их хурлын депутат, Монгол улсын ерөнхийлөгчийн зөвлөх, Төрийн хууль цаазын тэргүүн зөвлөх, Цагдаагийн хошууч генерал. 

## Намтар 
1940-1947 онд Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын  бага, дунд сургуульд сурч төгссөн. 1948-1953 онд аймаг, сумын бага сургуулийн багш. 

1953-1956 онд Завхан аймгийн АДХГЗ-ны Гэгээрлийн хэлтэст кабинетийн эрхлэгч, байцаагч, аймгийн прокурорт хэсгийн прокурор, мөрдөн байцаагч, 

1956-1958 онд Улаанбаатар хотын Хууль цаазны дунд сургуульд сурсан. 

1958-1961 онд Марксизм-ленинизмын оройн Их Сургууль, 

1958-1961 онд Улсын прокурорын туслах, 

1961-1965 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотын их сургуулийн хуулийн  ангийг  төгссөн. Багш, хуульч , түүхч мэргэжилтэй. 

1965-1969 онд Улаанбаатар хотын прокурор , Улсын Прокурорын 1-р орлогч, 

1969-1979 онд НАХЯ-ны 1-р орлогч сайд, Улсын Цагдан Сэргийлэх Ерөнхий газрын дарга, 1971 онд Монголын цагдаагийн анхны генерал цолтон болж байсан.

1979-1988 онд Улсын Прокурорын 1 дүгээр орлогч, БНМАУ-ын Прокурор, 

1988-1990 онд НАХЯ-ны 1-р орлогч сайд Улсын Цагдан Сэргийлэх Ерөнхий газрын дарга , 

1992-1997 онд Мөрдөн байцаах газрын зөвлөх, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн Очирбатын хуулийн бодлогын зөвлөхөөр тус тус ажилласан. 

С.Будрагчаад БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1971 оны 220 дугаар тогтоолоор " Хошууч генерал " цол, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон , Байлдааны гавьяаны одон, Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн хүндэт болон ойн медалиудаар шагнаж , 1983 онд " Терийн хууль цаазны жинхэнэ зөвлөх " цолыг олгожээ.

С.Будрагчаа нь БНМАУ-ын АИХ-ыг сонгох 8,9,10,11 дэх удаагийн сонгуулиар Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож байжээ.

Ангилал:Тэлмэний хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын хошууч генерал
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:1933 онд төрсөн
Ангилал:1998 онд өнгөрсөн
Чулуун нүүрс

Чулуун нүүрс (Sub-bituminous coal болон Bituminous coal) - нүүрсний хувирлын дунд шатны бүтээгдэхүүн. Дулааны цахилгаан станцд түлш болгон хэрэглэхээс гадна зарим онцгой төрөл-коксжих нүүрсийг коксжуулан гангийн үйлдвэрт хэрэглэнэ.

Ангилал:Нүүрс
Ангилал:Тунамал чулуулаг
Женев нуур

**Женев нуур** буюу **Леман** () нь Альпийн нуруун дахь хамгийн том нуур, Балатон нуурын араас орох Төв Европын 2 дахь том нуур юм. Швейцар, Франц улсын хил дээр байрладаг бөгөөд нуурын нийт талбай 582 км², далайн түвшнээс 372 метр өндөрт оршдог бол хамгийн гүн нь 344 метр, дундаж гүн 154 метр ажээ. Нуурын урт 73 км орчим, хамгийн өргөн хэсэгт 14 км хүрдэг байна. Нуур тэргэл сар хэлбэртэй бөгөөд Том нуур () ба Бага нуур () гэж хоёр хуваагддаг байна.

Женев нуурын умард эргээр Швейцарын ривьера хэмээх өндөр үнэтэй тансаг амралтын газрууд байрладаг. 

Нуурын ус нь маш цэвэр боловч хүйтэн тул зөвхөн 7-8 сард сэлж болдог. Нуурын эрэг нь өвс ургамал бүхий, эсвэл зассан байдаг. Жуулчдын сонирхлыг нуурын эрэг гэхээс илүү цэвэр агаар, дулаан зөөлөн цаг уур татдаг байна (зуны цагт +32..+36 °C, хүрдэг боловч халуун мэдрэгддэггүй байна).

Ангилал:Швейцарын нуур
Ангилал:Францын нуур
Ангилал:Женев
Хайкү

**Хайкү** () гэдэг нь 14-р зуунаас эхтэй Японы уламжлалт яруу найргийн нэг төрөл юм. Тухайн үед анх "хокку" (япон. 発句, «тэргүүн мөр») нэртэй байсан уг яруу найргийн төрөл нь 16-р зуунд тусдаа бие даасан төрөл болсон байна. Өнөөгийн орчин үеийн нэрийг 19-р зуунд яруу найрагч Масаока Сики (Масаока Цүнэнори) санал болгосон байна. Хайку төрлөөр бичдэг яруу найрагчийг **хайжин** (япон. 俳人) гэдэг байна. Энэ төрлийн яруу найргийн хамгийн алдартай төлөөлөгч бол Мацүо Башо юм. 

"Цөөн үгээр ихийг хэлэх" нь Хайку-гийн гол зарчим юм. 

"Хайкү" нь тав, долоо, тав буюу арван долоон үеийн бүтэцтэй бөгөөд заавал дөрвөн улирлын аль нэгийг төлөөлсөн "*киго"*  хэмээх үг орсон байх ёстой байна. Түүнээс бус гурван мөрт шүлгийг хайкү хэмээвэл андуурал болно. Мацүо Башо хайкү яруу найргийг "Сэтгэл мэдрэгдмэгц бичих хэрэгтэй, ухаан мэдлэг дундуур орж амжихаас өмнө урьдах хэрэгтэй" гэдэг байсан нь шүлгийн энэ төрлийн онцлогийн тухай хамгийн зөв тодорхойлолт гэдэг юм.

Өнөөдөр хайкү яруу найргийн алдартай төрөл хэвээр байна. Японд шинэ жилийн баярыг тохиолдуулан аз жаргал дуудахын тулд шинэ оны анхны цас буюу анхны зүүдэнд зориулсан хайкүг зохиодог байна. NHK телевизийн хайкү-гийн тухай боловсролын хөтөлбөрүүд маш их алдартай байдаг ажээ.

Жишээ:  

に

のとまりけり

の

(япон.)

Хоосон мөчир дээр

Хэрээ ганцаардан сууна.

Намрын үдэш.

(монгол)

Мацуо Башо,
Ангилал:Хайкү
Цэвээнжавын Ванчигцэрэн

**Цэвээнжавын Ванчигцэрэн** нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
### Улсын наадмын дэвжээнд 
## Гэр бүл
Түүний ах Юүвээ улсын харцага, дүү Дуламсүрэн мөн улсын начин цолтой бөх юм.

Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Хотонтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Жонс Хопкинс Их Сургууль

**Жонс Хопкинсийн Их Сургууль** () - АНУ-ын Мэрилэнд мужийн Балтимор хотод Жонс Хопкинсийн үүсгэн байгуулсан хувийн судалгааны их сургууль юм. Их сургуулийн салбарууд мөн БНХАУ-ын Нанжин, Италийн Болонья  хотод байрладаг.

2013 онд Дэлхийн Их сургуулиудын Академик (Шанхайн эрэмбэ гэж мөн нэрлэдэг) эрэмбээр 17 дугаар байр, "Times"-ын (***Times Higher Education World University Rankings***) эрэмбээр 15 дугаарт орсон байна. 

Тус их сургуульд үе үеийн 36 Нобелийн шагналтнууд шинжлэх ухааны судалгааны үйл ажиллагаа явуулж байжээ. Хопкинсын их сургууль нь дэлхийн хамгийн их иш татсан их сургуулийн нэг юм.

1876 ​​оны 2 дугаар сарын 22-нд АНУ байгуулагдсаны 100 жилийн ой, АНУ-ын анхны ерөнхийлөгч Жорж Вашингтоны төрсөн өдрийг тохиолдуулан тус Их сргуулийн нээлт болсон байна. Их сургуулийн анхны ерөнхийлөгч Гилман тангараг өргөхдөө хэлсэн үгэндээ нэр хүндтэй эрдэмтдэд судалгаа хийж, тусламж үзүүлэхийг чухалчилах болох тухай хэлжээ. Түүхийнхээ туршид их сургууль энэ хандлагыг байнга баримталж ирсэн.

## Сургуулийн бүтэц 
Их сургууль нь найман сургууль, Пибоди консерватори, Хэрэглээний физикийн лаборатори зэрэг таван кампустай. Балтиморт гурван их сургуулийн кампус байдаг. Хотын хойд хэсэгт байрлах "Home wood" кампус нь Кригерийн урлаг, шинжлэх ухааны сургууль, инженер, багш бэлтгэх сургуультай. Зүүн Балтиморын кампус нь Анагаах ухаан, Сувилахуйн сургууль, Нийгмийн эрүүл мэнд, Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль, Жонс Хопкинс эмнэлэгтэй. Балтиморын төв хэсэгт 1977 онд их сургуульд нэгдсэн  Пибоди бизнесийн сургууль, консерватори байрладаг байна. Вашингтон хотод олон улсын харилцаа, дэлхийн эдийн засаг, дипломат харилцаа, улс төрийн чиглэлээр төгсөгчдийг бэлтгэдэг дэлхийд тэргүүлэгч сургуулиудын нэг болох Пол Нитцегийн нэрэмжит олон улсын судлалын гүнзийрүүлсэн сургалттай сургууль байрладаг байна.

## Их сургуулийн ерөнхийлөгч нар 
* Даниэль Гилмен (1875-1901)
* Айре Ремсен (1901-1913)
* Франк Гуднау (1914-1929)
* Жозеф Эймс (1929-1935)
* Исайя Боумен (1935-1948)
* Детлев Бронк (1949-1953)
* Ловелл Рид (1953-1956)
* Милтон Эйзенхауэр (1956-1967)
* Линкольн Гордон (1967-1971)
* Милтон Эйзенхауэр (1971-1972)
* Стивен Мюллер (1972-1990)
* Уильям Ричардсон (1990-1995)
* Даниэль Натанс (1995-1996)
* Уильям Броуди (1996-2009)
* Роналд Даниэлс  (**Ronald J. Daniels**-2009 оны 3 дугаар сараас өнөөг хүртэл)

## Цахим холбоос 
* Их сургуулийн албан ёсны цахим хуудас ()


Ангилал:АНУ дахь хувийн их дээд сургууль
Ангилал:Мэрилэндийн их сургууль
Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо
Ангилал:Балтиморын байгууллага
Ангилал:1876 онд байгуулагдсан
Пиноккио 3000

***Пиноккио 3000*** () нь 2004 онд дэлгэцнээ гарсан, Канадын-Испанийн-Францын компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Filmax бүтээж, Christal Films кино компани 2004 оны 2 сарын 9-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Даниел Робишоуд болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Луис Дукет нар зохиолыг нь бичсэн.

## Холбоос 
* 
*
* 

Ангилал:2004 оны кино
Ангилал:Канадын кино
Ангилал:Испанийн кино
Ангилал:Францын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Лувсанжавын Дашчирэв

**Лувсанжавын Дашчирэв** (1958-2023 оны 3 сарын 25) нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх. Мөн самбо бөхөөр хичээллэж, олон улсын тэмцээнээс мөнгө, хүрэл медаль хүртсэн, спортын мастер цолтой.

## Намтар
Л.Дашчирэв нь Архангай аймгийн Хотонт сумын нутаг “Уужуу хөх хад” гэдэг газар 1958 онд төржээ.

Тэрээр жолооч мэргэжилтэй бөгөөд Автотээврийн 1-р баазад олон жил жолоочоор ажиллажээ.

## Үндэсний бөх 
Тэрбээр тохой татаж суйлах, хонгодох, хав барьцнаас тонгорох, хутгах, өсгийдөх мэхүүдийг түлхүү хийдэг байжээ.

### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Хотонтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Ангилал:2023 онд өнгөрсөн
Squid Game

***Squid Game*** ()  нь Солонгосын телесериал юм. Эхний анги нь 2021 оны 9 сарын 17-нд дэлгэцнээ гарсан. Siren Pictures Inc-ийн бүтээл. Netflix телевизээр гарчээ.

## Дүрүүд 
* Ли Жон-Жэ — Сон Ги-Хун
* Пак Хэ-Сү — Чо Сан Ү
* Ви Ха-Жун — Хван Жун-Хо
* ХоЁн Жун — Кан Сае-Бёк
* О Ён-Сү — Өө Ил-Нам
* Хэ Сон-Тэ — Жан Деок-Су
* Анупам Трипати — Абдул Али
* Ким Жу-Рён — Хан Ми-Нёо

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
**Squid Game* — *Rottem Tomatoes*
**Squid Game* — *HanCinema*
**Squid Game* — *Daum*

Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал
Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Батзанын Батзаяа

**Батзанын Батзаяа** (1958 оны 4-р сарын 2-нд Улаанбаатарт төрсөн- 2021 оны 12-р сарын 11-нд Улаанбаатарт нас барсан) орчин үеийн Монголын хошин урлагийг үндэслэгчдийн нэг бөгөөд кино жүжигчин. 1995 онд Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин цол хүртсэн. 

## Намтар 
Эцэг нь Батзана гэж Завхан аймгийн Цагаанхайрхан сумын харьяат малын эмч, эх нь хими, биологийн багш байсан. Б.Батзаяа өнөр өтгөн 12 хүүхэдтэй айлын 4 дэх хүү. 

Батзана овогтой Батзаяа нь Төв аймгийн Лүн сумын дунд сургуулийн 1 дүгээр ангид орж суралцаад сүүлд Улаанбаатарын 22, 13 дугаар сургуулиудаар дамжин 12 дугаар дунд сургуулийг төгссөн ажээ. Дунд сургуульд байхдаа урлагт дуртай болсон байна. Жүжигчний авьяас нь их багаасаа илэрсэн, хошин шог зантай, бусдыг элэглэх чадвартай болохоор хүн болгон л том болоод жүжигчин болох хүүхэд гэдэг байжээ.  

Б.Батзаяа нь 16 настайдаа буюу 1974 онд анх Дэжидийн Жигжид найруулагчийн "Хөдөөгийн баясгалан" уран сайхны киноны гол дүрд тоглосон байна. "Мартагдашгүй намар"-т бас л хүүхэд байхдаа тоглосон.

### Боловсрол 
1974-1978 онд Улсын Багшийн Дээд сургуулийн Кино-драмын ангид элсэн сурсан. 

## Ажилласан байдал 
1978 онд сургуулиа төгсөөд Улсын хүүхэд, залуучуудын театрт жүжигчнээр ажиллаж эхэлсэн.    

1979-1982 онд Ардын армийн 119 дүгээр ангид цэргийн алба хаасан. 

1982 онд Хүүхэд залуучуудын театрт тайзны ажилчин, 1983 оноос Улсын циркт мужаан, дагалдан жүжигчин, алиалагч, зэрэг ажил хийж байсан.  

1990 оны Монголын ҮЭ-ийн ордонд болсон Ардчилан Холбооны анхдугаар хуралд үг хэлж, цуглаанд оролцож байжээ. 

1991 онд хувийн "Хошин урлагийн театр" үүсгэн байгуулж (Балдандоржийн Туяа, Ишдоржийн Одончимэг, О.Энхтуул, Нанжидын Онон, Амгалан, Өлзий-Орших, Энхбаатар /техник/ нарын хамт), анх 1991 оны 10-р сарын 1-нд "Монголын нэг өдөр" тоглолт хийсэн.

1992 онд "Азтай бадарчин" хошин урлагийн наадмыг санаачилсан.

1995 онд "Б.Батзаяа ба түүний нөхөд" гэж хошин шогийн баг бүрдүүлж тоглолт хийж амжилт олсон. 

2008 онд 50 насны ойгоор нь хошин урлагийн хамт олон түүнийг дэмжиж хандивын тоглолт хийж байсан.  

2012 онд МУНН-аас УИХ-д нийслэлийн Баянзүрх дүүргээс нэр дэвшиж байсан. 

2021 оны 12 дугаар сарын 11-нд Улаанбаатар хотод өвчний улмаас нас баржээ.

Б.Батзаяа нь хоёр хүүтэй ажээ.

## Гадаад холбоос 
БАТЗАНЫН БАТЗАЯА - ХӨХНИЙ ДАРУУЛГА

Болорцомын элэглэл... Цуврал-2 МУГЖ Батзанын Батзаяа агсан...

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Хилда (ТВ цуврал)

***Хилда*** () нь Британийн-Канадын-Америкийн цуврал хүүхэлдэйн сериал юм. Эхний анги нь 2018 оны 7 сарын 21-нд дэлгэцнээ гарсан. Atomic Cartoons-ийн бүтээл. Netflix телевизээр гарчээ.

## Дүрүүд 
* Белла Рэмси — Хилда
* Амирах Фалзон-Ожо — Фрида
* Оливер Нельсон — Дэвид
* Дэйзи Хаггард — Йоханна
* Расмус Хардикер — Альфур Олдрик
* Жон Хопкинс — Эрик Ахлберг
* Люси Монтгомери — Герда Густав
* Кайса Хаммарлунд — Кайса
* Рис Покни — Тревор

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 

Ангилал:Их Британийн телевизийн цуврал
Ангилал:Канадын телевизийн цуврал
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Галсанжамцын Пүрэв-Очир

**Галсанжамцын Пүрэв-Очир** нь Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин, Монгол Улсын гавьяат дасгалжуулагч, сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор, профессор, Аврагч болон Сүлд спорт хорооны үүсгэн байгуулагч.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Цэргийн наадмын дэвжээнд 
## Гаднын холбоос
*Фэйсбүүк хуудас

Ангилал:Улсын начин
Ангилал:Цагаан-Овоогийн хүн
Баасангийн Онх

**Баасангийн Онх** нь Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Клиффорд Том Улаан Нохой (кино)

***Клиффорд Том Улаан Нохой*** () нь 2021 онд дэлгэцнээ гарсан, Канадын-Америкийн инээдмийн кино бөгөөд Scholastic Entertainment бүтээж, Paramount Pictures кино компани 2021 оны 11 сарын 10-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Уолт Бекер болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Жордан Кернер нар зохиолыг нь бичсэн.

## Дүрүүд 
* Жак Уайтхолл — Кейси Ховард
* Дарби Камп — Эмили Элизабет Ховард
* Тони Хэйл — Зак Тиеран
* Сиенна Гилори — Мэгги Ховард
* Дэвид Алан Гриер — Ноён Паккард
* Рассел Вонг — Ноён Йу
* Жон Клис — Ноён Бридвелл
* Исаак Ванг — Оуэн Йу
* Кенан Томпсон — Клиффордын малын эмч
* Това Фельдшух — Хатагтай Круллерман
* Пол Родригес — Санчес
* Рассел Питерс — Малик
* Кит Эвелл — Ноён Жарвис
* Миа Ронн — Флоренс
*Беар Аллен-Блэйн — Хатагтай Жарвис

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2021 оны кино
Ангилал:Канадын кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хүүхдийн кино
Ангилал:Гэр бүлийн кино
Ангилал:Нохойны кино
Ганболдын Аззаяа

**Ганболдын Аззаяа** (1983 оны 3-р сарын 27-нд Монгол Улсын Өвөрхангай аймгийн Бүрд суманд төрсөн)- Ирак, Сьерра-Леон улсад Монголын Энхийг сахиулах ажиллагаанд оролцсон цэрэг.

## Намтар 
1983 оны 3-р сарын 27-нд Өвөрхангай аймгийн Бүрд суманд төрөөд удалгүй Булган аймагт шилжиж дунд сургуульд сурч аймгийн МСҮТ-ийг дүүргэсэн байна.    

2002 онд 10 дугаар ангиа дүүргэсэн ажээ.  

2002-2003 онд Батлан хамгаалах Их сургуулийн Ахлагчийн сургуулийг төгссөн.

2003-2004 онд Зэвсэгт хүчний 150 дугаар ангид алба хаасан. 

2004-2009 онд Батлан хамгаалахын Их сургуулийн Цэргийн команд инжинерийн сургуульд сурч төгссөн. 

2003-2004 онд Иракт энхийг сахиулах ажиллагаанд Монгол Улс, Польш улс хамтран оролцож Иракийн Аль-Хилла хотын "Чарли" баазыг Монголын энхийг сахиулагчид хамгаалах үүрэг хүлээж байсан юм. 

2004 оны 2-р сарын 18-ны өглөө Ахлагч Г.Аззаяа, Д.Сам­буу-Ёндон нар "Чарли" цэргийн баазын хамгаалалтанд гарч байх үеэр 1000 орчим энхийг сахиулах Польш, Унгар, Румын, Филлипин цэргүүд өглөөний цай ууж байх үеэр алан хядагчид тэсрэх бодистой ачааны машинаар халдахыг оролдоход 50 метрээс мэргэн буугаар устгаж аюулыг таслан зогсоосон гавьяатай юм. 

2006 онд Г.Аззаяа Сьерра Леон улсад мөн энхийг сахиулах ажиллагаанд оролцсон.

2005 оны 11-р сард АНУ-ын Ерөнхийлгч Жорж Буш Монгол Улсад албан ёсоор айлчлах үерээ Г.Аззаяа, Д.Самбуу-Ёндон нарыг тусгайлан хүлээн авч уулзаж баяр хүргэж байсан. 

## Шагнал 
2007 оны 6-р сард байгуулсан гавьяаныхан төлөө түүнийг Польш Улс "Мөнгөн загалмай" одонгоор шагнасан юм. 

2008 онд Монгол Улсын Цэргийн гавьяаны одонгоор шагнуулсан.

Ангилал:Бүрдийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монголын энхийг сахиулагч
Ангилал:Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим

**Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим** (), **МҮХАҮТ** нь аж ахуйн нэгж, байгууллагуудаас худалдаа, үйлдвэрлэл эрхлэхтэй холбогдсон нийтлэг эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хамгаалах болон худалдаа, үйлдвэрлэлийг дэмжих зорилгоор байгуулсан ашгийг төлөө бус хуулийн этгээд мөн.

## Түүх 
Монголын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим анх 1960 оны 7-р сарын 2-нд “Худалдааны Танхим” нэрээр Танхимын дарга, гадаад худалдааны арбитрч, нарийн бичгийн дарга гэсэн 3 орон тоотойгоор үйл ажиллагаагаа анх эхэлсэн түүхтэй.

1994 онд "Бизнес таймс" сонины анхны дугаар хэвлэгдэн гарсан Гадаад худалдаа, бизнесийн сургалтын төв байгуулагдсан.

1995 оны 10-р сарын 25-нд УИХ-аар Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимын *тухай Монгол улсын хууль* батлагдсанаар хууль эрх зүйн орчин, бүтэц зохион байгуулалтын хувьд шинэчлэгдэж МҮХАҮТ-ын үйл ажиллагаа гадаад дотоодод улам өргөжин тэлэх нөхцөл, боломжоор хангагдсан юм.

1996 онд МҮХАҮТ нь Ази Номхон далайн орнуудын Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимуудын холбоо буюу CACCI-д гишүүнээр элссэн.

2000 онд “Монголд үйлдвэрлэв” үзэсгэлэнг анх удаа зохион байгуулсан “Бизнесийн итгэлийн индекс” судалгааг гаргаж эхэлсэн. “Бизнес фестиваль” бизнес эрхлэгчдийн парадыг зохион байгуулсан.

2012 онд Компанийн засаглалын гэрчилгээ олгох сургалтыг зохион байгуулж эхэлсэн. 1997-2012 он - Салбар танхимууд байгуулагдаж эхэлсэн.

МҮХАҮТ нь өнөөдөр Монгол Улсад бизнесийн үйл ажиллагаагаа явуулж буй нийт аж ахуйн нэгж, компани, үйлдвэр, худалдааны байгууллагуудын дийлэнхийг эгнээндээ нэгтгэсэн, тэдний нийтлэг ашиг сонирхлыг илэрхийлэн хамгаалагч нэр хүнд бүхий байгууллага юм.

## Удирдлага 
МҮХАҮТ-ын ерөнхийлөгчөөр Самбуугийн Дэмбэрэл, Баатаржавын Лхагважав, Дашцэрэнгийн Энхтүвшин, О.Амартүвшин, Лхагважавын Төр-Од нар ажиллаж байсан. 

## “Хийморь" хүндэтгэлийн одон 
Монгол Улсын нийгэм, эдийн засгийн хөгжил дэвшил, Монгол Улсад хувийн хэвшил, бизнесийг хөгжүүлэх, үр ашгийг дээшлүүлэхэд томоохон хувь нэмэр оруулж бизнесийн салбарт өндөр үр ашигтай дэвшилтэт техник технологи нэвтрүүлэн 10-аас дээш жил ажиллаж тодорхой үр дүнд хүрсэн компани, аж ахуйн нэгж, хувь хүнийг шагнана.

## Гадны холбоос 
* https://www.mongolchamber.mn

Ангилал:Монголын эдийн засгийн байгууллага
Ангилал:Худалдааны танхим
Нерчийн гэрээ (1689 он)

**Нерчийн гэрээ** (орос. *Нерчинский договор/ трактат*)  - Оросын Хаант Улс, Чин гүрний хооронд 1689 оны 9-р сарын 6-нд латин, орос, манж хэлээр байгуулсан анхны гэрээ юм. Уг гэрээгээр тус хоёр улсын хилийн заагийг анх удаа тодорхойлж харилцааны суурийг тавьсан баримт бичиг гэж үздэг юм.  

## Гэрээний агуулга 
Нерчийн гэрээ нь 7 зүйлээс бүрдсэн. Гэрээний эх бичвэрүүд нь хоёр улсын Хаадын цол хэргэм, Элч нарын нэрсийг дурьдаж эхэлдэг. Эхний гурван зүйлд хил тогтоох асуудлыг зохицуулсан байдаг. Хоёр, тав, зургаа дахь зүйл нь 19-р зууны дунд үе хүртэл хүчинтэй байсан байна.

***1 дүгээр зүйлд:*** - Орос улс, Чин гүрний хоорондох хилийг Горбице (Шилка голын зүүн суга) голоор тогтоосон байна. 

***2 дугаар зүйл:**- Аргунь голоор хилээ тогтоосон. Оросын барилга байгууламжийг голын зүүн эрэгт нүүлгэх болсон тухай.* 

***3 дугаар зүйлд:**- Оросын тал Албазин хотыг буулгах тухай.* 

***4 дүгээр зүйлд:**- Хил даван зугтаасан этгээдүүдийг хүлээн авахыг хориглосон тухай.* 

***5 дугаар зүйлд:**-*  Талуудын иргэд худалдаа хийхийг зөвшөөрч, хил нэвтрэх зөвшөөрөлтэй бүх хүмүүст чөлөөтэй явах эрх олгосон. 

***6 дугаар зүйлд**:-* Хил даваад хүн дээрэмдсэн, алсан иргэдийг буцааж албадан гаргаж шийтгэхээр тогтсон байна. 

***7 дүгээр зүйлд:**-* Чин гүрэн өөрийн нутагт хилийн тэмдэг байрлуулах болжээ. 

Гэрээнд оросын талыг төлөөлж Пётр хааны гадаад хэргийн байгууллагын тэргүүн Фёдор Головин, Чин улсыг төлөөлж Энх Амгалан хааны сайд Сонгот нар гарын үсэг зуржээ. 

Гэрээний манж, латин хэл дээрх эх хувь хадгалагдан үлдсэн байдаг байна. Гэрээ байгуулах үед Манжид хүлээлгэн өгсөн орос эх хувь нь алдагдсан бололтой;

Ангилал:Чин улс
Ангилал:Оросын царьт улсын гэрээ
Ангилал:Олон улсын эрх зүйн гэрээ
Ангилал:Орос-Хятадын харилцаа
Ангилал:1689 он
Ангилал:17-р зууны гэрээ
Ангилал:Хилийн дайн
Ангилал:17-р зууны Монголын түүх
Ангилал:17-р зууны Оросын түүх
Ах дүү баавгай

***Ах дүү баавгай*** () нь 2003 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн анимаци инээдмийн кино бөгөөд Walt Disney Feature Animation бүтээж, Buena Vista Pictures кино компани 2003 оны 11 сарын 1-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Аарон Блэйз болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Чак Уильямс нар зохиолыг нь бичсэн.

## Дүрүүд 
* Хоакин Феникс — Кенай
* Жереми Суарес — Кода
* Рик Моранис, Дэйв Томас — Рутт, Тук хоёр
* Жейсон Рэйз — Денахи
* Д. Б. Суини — Ситка
* Жоан Копланд — Танана
* Майкл Кларк Дункан — Төг

## Эшлэл 
## Гадны холбоосууд 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2003 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Higher Power

"**Higher Power**" нь Британы рок Coldplay хамтлагийн ес дэх цомог *Music of the Spheres*-д багтсан дуу юм. 2021 оны 5-р сарын 7нд, цомгийн эхний сингл болж нийтэд цацагдсан. Дууг хамтлагийн бүх гишүүд болон Федерико Виндвелр, Денис Карит нар хамтран зохиосон. Шведийн продюсер Макс Мартин мөн ажилласан. Оскар Холтер, Бил Рахко нар мөн дууг хамтран продюсер хийсэн. Дуу мэргэжлийн шүүмжлэгч нарийн дийлэнхээс эерэг үнэлгээ авч улмаар 64 дэх удаагийн Грэмми шагналд "Шилдэг Поп хамтлаг/хамтралийн дуулалт" төрөлд нэр дэвшсэн.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Ангилал:2021 оны дуу
Эрээнхүүгийн Одгэрэл

**Эрээнхүүгийн Одгэрэл** (1967 оны 1 сарын 11-нд Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын "Мөнхийн залуу" гэх тодотголтой загвар өмсөгч эмэгтэй.

## Бага нас
Аав нь түүнийг хоёр настайд нь өнгөрсөн. Тиймээс ээж нь долоон хүүхэд өсгөх хэцүү тул даваагаас баасан гариг хүртэл өнждөг 24 цагийн цэцэрлэгт явдаг байжээ. Тэрээр 33 дугаар дунд сургуулийг төгссөн. Бага ангид байхдаа цүнхээ орцныхоо хаалганы ард тавьчихаад тоглох эсвэл бүжгийн дугуйланд явчихдаг байсан. Мөн хичээлдээ суух тун дургүй байсан бөгөөд заримдаа ангийнхаа хүүхдүүдийг уруу татаж таслаад, багшаасаа банга хүртэж байсан аж. Түүнд анхны захиа их эрт буюу гуравдугаар ангид ирж байжээ. 5б-ийн нэгэн шар хөвгүүн парампушкин цаасан дээр “хоёулаа үерхэе” гэсэн захиаг анх өгч байжээ. Э.Одгэрэл багадаа ээждээ зориулж шүүдрийн ус цуглуулж, цай чанаж өгч байжээ. Түүний ээж Кино үйлдвэрт ажилладаг байсан бөгөөд “Давааны цаана даваа” киноны зураг авалтын үеэр бяцхан Одгэрэл навч болгоны дор аяга тосоод, даарсан хөлөө үнээний халуун хэвтэр дээр гишгэж дулаацуулсаар балга хүрэхгүй шүүдрийн ус авчирч, ээждээ өгч байсан аж. Түүний шүлгүүдийг нэгтгэвэл ном гаргах хэмжээнд хүрч мэднэ. Тэрбээр сэтгэл нь хөдөлсөн, гэгэлзсэн үедээ шүлэг тэрлэх дуртай бөгөөд гэм нь түүнийгээ хэнд ч үзүүлэхгүй нуухыг илүүд үзэж, хааяахан уншиж, тайтгардаг тухайгаа ярьж байв.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Загвар өмсөгч
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
ВАЛЛ-И

***ВАЛЛ-И*** () нь 2008 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Pixar Animation Studios бүтээж, Walt Disney Studios Motion Pictures кино компани 2008 оны 6 сарын 23-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Эндрю Стэнтон болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Жим Моррис нар зохиолыг нь бичсэн.

## Дүрүүдэд 
* Бен Берт — ВАЛЛ-И
* Элисса Книгхт — ЕВЕ
* Жефф Гарлин — Ахмад Б. Маккреа
* Фред Виллард — Шелби Фортрайт

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2008 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Даргач

**Даргач** (Монгол бичиг:, галиг: darughachi) нь Монголын эзэнт гүрний үед эзлэгдсэн газар нутгийн хот суурин, бүс нутгийг захирагч төлөөний түшмэлийг хэлнэ. Үгийн гарал **дарах, дарангуйлах** гэсэн үгээс гаралтай. Даргачийг хятадаар 達魯花赤 (da lu hua chi), түрэг угсаатнууд **баскак** гэдэг байжээ. 
Түүхэнд тэмдэглэгдснээр анхны даргач нарыг 1211 оноос эхлэн Алтан улсын эзлэгдсэн болон дагаар орсон хот сууринд томилж байснаа, Монголын байлдан дагуулалт өргөжих тусам Хорезм, Хар Кидан, Тангуд, Курё зэрэг газарт тавих болжээ. Даргач нар нь Монголд эзлэгдсэн болон хараат болсон улс орны иргэдийг захиран засаглах, хаад ноёдыг нь хянах, хүн амын тооллого явуулах, алба татвар оногдуулах, цэрэг татах зэрэг үйл ажиллагаа явуулдаг байв.

## Үүрэг 
Чингис хааны үеэс эхлэн шинээр элсэн дагасан улсуудаас “Зургаан зүйл (六事)” гэгчийг шаарддаг байсны нэг нь даргач талбих явдал байжээ. 
Энэхүү “Зургаан зүйл” нь 

# Данж барих (納質)
# Цэргээр туслах (助軍)
# Амуу нийлүүлэх (輸糧)
# Өртөө байгуулах (設驛)
# Өрхийн цэсийг өргөх (供戶數籍)
# Даргач талбих (置達魯花赤) гэсэн 6 зүйлийн шаардлагыг хэлэх боловч, зарим үед өртөө байгуулахын оронд “эзэн ван нь [Монгол] гүрэнд биеэр бараалхах (君王親朝)” гэсэн зүйл орох нь ч буй. Дээрх шаардлагуудыг хэрэгжүүлэх гол субъект нь даргач байсан бололтой.

Их Монгол Улсын эхэн үеийн даргачийг зөвхөн эзлэгдсэн газар орны болон хараат улсын нийслэл хот, томоохон хот суурин, нөлөө бүхий хаад ноёдын дэргэд суулгадаг байснаа, Юань улс болон бусад Монголын хаант улсуудад дунд болон доот шатны гар урчууд, тариачны хот тосгонд даргач томилох болжээ. 

## Юань Улсын даргач 
Юань Улсад Төвлөн засах яам (中書省) зэрэг дээд шатны байгууллагад даргачийг тавихгүй, харин түүний харьяа байгууллага болох газар, хэлтэс зэрэгт даргач тавьдаг байв. Орон нутгийн засаг захиргааны хувьд чөлгө (路)-гөөс эхлээд фу (府), чжоу сянь (州縣) гэсэн хамгийн бага нэгжид хүртэл даргачийг тавьж байжээ. Ингэж томилохдоо заавал монгол хүн байх буюу заримдаа монголчуудын итгэлийг олж, монгол нэртэй болсон өнгөт нүдтэн, курё, хятад хүн байх явдал түгээмэл байсан. 
Хааны ургийн ван, хүргэн, гавьяат сайд түшмэлд хуваан олгосон соёрхолын газар (投下) хэмээх эзэмшилд мөн адил даргач тавин захируулж байв. Тус газрын эзэн нь эзэмшил бүртээ өөрийн төлөөний хүн болох даргачийг нэр дэвшүүлэн, төв засгийн газар түүнийг нь батламжлдаг байв. Тэдгээр нь төв засгийн газраас томилсон орон нутгийн захирагчийн хамт “хоёр толгойт тогтолцоо” бүхий орон нутгийн байгууллагыг байгуулж, хамтдаа суудаг байжээ.

## Холбоотой хуудас 
* Дарга
* Монгол ноёдын цол хэргэм
## Эшлэл 
Ангилал:Цол
Ангилал:Монголын язгууртан
Ангилал:Монголын цол
Сөүлийн метро

**Сеүлийн метро** (солонгос. 서울지하철 *Соуль чихачхоль* буюу  서울도시철도 *Соуль тоси чхольто*) -БНСУ-ын нийслэл Сөүл хотын метро. Жилд тээвэрлэдэг хүний тоогоороо дэлхийд 4 дүгээрт ордог байна. Анх 1974 оны 8-р сарын 15-нд ашиглалтанд орсон. 2022 оны байдлаар 9 шугамтай 316 өртөөтэй бөгөөд нийт урт нь 340,6 км байдаг байна. Сөүл хотын захиргаа өмчлөн эзэмшигч нь юм. 

## Түүх 
Сөүлийн метро барих анхны төлөвлөгөөг 1965 онд баталсан Сөүлийн 10 жилийн хөгжлийн хөтөлбөрт тусгасан байдаг. Метроны төслийг боловсруулах ажлыг 1966 онд дуусгасан. Төслийн дагуу нийт 51.5 км урт 4 шугам барихаар төлөвлөжээ. Энэхүү төсөл нь 1971 оны 4-р сарын 12-нд Сөүл болон Чонянни өртөө гэсэн хоёр том төмөр замын уулзварыг холбосон нэгдүгээр шугамыг барьж эхэлсэн. Шугамын бүтээн байгуулалтыг ил задгай хийж, гурван жилийн хугацаанд барьж дуусгаж 1974 оны 8-р сарын 15-нд нээлтээ хийжээ.  

1975 онд хоёрдахь шугам буюу "Тойрог" замын төсөл батлагдаж 1980 оны 10-р сарын 31-нд эхний ээлж ашиглалтанд орсон бөгөөд 1984 оны 5-р сарын 22-нд 2 дугаар шугамны ажил бүрэн дусч метроны тойрог шугам бүрэн ашиглалтанд орсон ажээ.

## Операторууд 
Анх Сөүлийн метрог нээсэн цагаасаа Солонгосын үндэсний төмөр замын корпораци удирдаж байсан бөгөөд 1981 оны 9-р сарын 1-нээс "Seoul Metropolitan Subway Corporation (Seoul Metro)" байгуулагдаж метроны эхний 4 шугамыг удирдах болсон.  1994 онд "Seoul Metropolitan Rapid Transit Corporation" байгуулагдаж 5-8 дугаар шугамыг барих бөгөөд удирдах зориулалттай байгуулагдсан байна. 2016 год онд хоёр компани нийлж "Seoul Metro" нэртэй бренд бий болгож 2017 оноос үйл ажиллагаагаа явуулжээ.

Сөүлийн метронд олон төрлийн вагон байдаг ч үндсэндээ хоорондоо төстэй байдаг. Вагонууд нь хоёр талдаа дөрвөн хаалгатай бөгөөд тэдгээрийн хооронд 7 хүний ​​суудал эгнээ байрладаг. Өндөр настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй, жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд зориулсан газруудыг тусгай тэмдэгээр тэмдэглэсэн байдаг байна. Галт тэрэг, өртөө дээрх бүх зарлалууд нь хоёр хэлтэй: солонгос, англи, зарим тохиолдолд япон, хятад хэлээр заралдаг байна. Вагон бүр гал сөнөөгчтэй байдаг бөгөөд онцгой үед хаалгыг гараар механикаар онгойлгох боломжтой юм.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын тээвэр
Ангилал:Сөүл
Ангилал:1974 онд байгуулагдсан
Бээжингийн метро

**Бээжингийн метро** () — Бээжингийн хотын гудамжны бус тээврийн сүлжээ хэрэгсэл бөгөөд БНХАУ-ын анхны метро юм. 1969 оны 10 дугаар сарын 1-нд 16 өртөөтэй 21 км урт анхны шугам нээгдэж байжээ. 2021 оны байдлаар 24 шугамтай 428 өртөөтэй нийт 727 км урт метро ажиллаж дэлхийд хамгийн урт бөгөөд жилд 3,85 тэрбум хүн /өдөрт 11 сая хүн/ тээвэрлэдэгээрээ хамгийн ихэд ордог байна. 

1965 онд хятадын удирдагч Мао Зэдуны зөвшөөрснөөр барилгын ажлыг эхлүүлсэн байна. Уг хотын тээврийн системийг 1969 онд метро ашиглалтад орсноос хойш 1976 онд нийтийн иргэний тээвэрт шилжих хүртлээ цэргийнхэн ажиллуулж байсан бөгөөд зөвхөн зөвшөөрөгдсөн үйлчилгээний хэрэгцээнд л тээвэр хийдэг байжээ. 

2006 оны эхэн гэхэд 114 км урт, 2012 оны эхэнд нийт 442 км урттай 15 шугам, 2015 оны эцэс гэхэд нийт 708 км урттай 28 шугам барихаар төлөвлөж, 2020 онд системийн урт 1050 км-т хүрэх ёстой байжээ. 

 
Өртөө дахь ихэнх тэмдгүүд нь хятад хэлнээс гадна англи хэл дээр давхар бичсэн байдаг нь гадны зочдод ойлгомжтой байдаг байна. Өртөөнүүд нь цэвэрхэн бөгөөд гэрэлтүүлэг сайтай байдаг байна.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны UrbanRail сайтын

Ангилал:Метроны систем
Метро
Ангилал:Хятадын метро
Криптовалют

**Криптовалют** () нь компьютерын сүлжээний орчинд аливаа банк, улс гэх мэт төвлөрсөн удирдлагагүйгээр арилжааны хэрэгсэл болох зориулалттай дижитал валют. Криптовалют ашигласан арилжаа үйлдэгдэхэд оролцож буй талууд найдвартай болохыг төвлөрсөн бус байдлаар гэрчилдэг онцлогтой бөгөөд ингэснээр банк гэх мэт арилжааны байгууллагын оролцоог хасах боломжтой болдог.


Ангилал:Санхүүгийн технологи
Ангилал:Криптограф
Ангилал:Төвлөрсөн бус
Халле (Заале)

**Халле (Заале)** ( [] ; 15-р зууны сүүлээс 17-р зууны төгсгөл хүртэл **Саксон дахь Халл** ; 20-р зууны эхэн хүртэл албан ёсоор **Заале дахь Халле** ; 1965 оноос 1995 он хүртэл **Халле/Заале** ) нь Германы Саксон Анхальт Муж Улсын өмнөд биед орших 237.865 оршин суугч (мэдээ: 2020 оны арванхоёрдугаар сарын 31) бүхий тойргийн харьяа бус, шинэ бий болсон муж улсууд дотроо дөрөв дүгээр том, Саксон-Анхальт Муж Улсын хамгийн том, улсдаа томоороо 31-т ордог том хот юм. Халле хотод үндэсний ба олон улсад Герман Улсыг төлөөлөн үйл ажиллагаа эрхэлдэг Шинжлэх Ухааны Үндэсний Академи Леополдина болон Холбооны Соёлын Сангийн төвүүд байрладаг. 

Хот хөрш зэргэлдээ орших метропол хот Лайпцигийн хамтаар нийт нэг сая гаруй хүн амтай Лайпциг-Халле хотуудын бөөгнөрөлийг үүсгэх ба энэ хоёр нь Саксон-Анхальт, Саксон, Тюринг Муж Улсуудын таван өөр хотын хамтаар Төв Германы метропол бүс нутгийг бүрдүүлдэг. Халле нь Саксон-Анхальт Муж Улсын гурван том төвийн нэг бөгөөд зүүн германы муж улсуудын шинжлэх ухаан ба эдийн засгийн хамгийн чухал зангилаа цэг болдог юм. 

Хотыг хамгийн анх 806 оны сурвалж бичигт дурдсан байдаг.  1698 онд Август Херманн Франкегийн үндэслэн байгуулсан Франкегийн Сан нь германы хүмүүнлэг нийгмийн боловсролын эхлэлийн цэг хэмээн тооцогдоно. Халле нь дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр 200.000 дээш хүн амтай, дайны хөлд хамгийн бага сүйтгэгдсэн цорын ганц хот гэж явдаг учраас тус хотын эртний барилга байгууламжийн өвөрмөц хийцээ хадгалагдан авч үлдсэн том хотоор тооцогддог ажээ. 

Халлед Германы хамгийн эртний их сургууль болох Мартин-Лютерын нэрэмжит Халле-Виттенбергийн Их Сургууль мөн түүнчлэн Эвангелийн Сүмийн Хөгжмийн Дээд Сургууль Халле, Халлегийн Бург Гийбихэнштайн Урлагийн Дээд Сургууль зэргийн их дээд сургуультай.

## Цахим холбоос 
* Халле (Заале) хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эх сурвалж 

Ангилал:Саксон-Анхальтын коммун
Ангилал:Саксон-Анхальтын тойроггүй хот
Ангилал:Германы урьдын мужийн нийслэл
Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Ангилал:Ханзе хот
Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Ангилал:Заале голын суурин
Ангилал:Цагаан Элстер голын суурин
Шимон Перес

**Шимо́н Пе́рес** (иврит. ‏שמעון פרס‏‎; урожд. *Ши́мон Пе́рский* (ивр. ‏שמעון פֶּרְסְקי‏‎, польш. Szymon Perski); 1923 оны 8 дугаар сарын 2-нд, Вишнёво, Польш - өнөөгийн Беларусийн Минск хотын ойролцоо тосгонд төрсөн - 2016 оны 9 дүгээр сарын 28-нд, Рамат-Ган, Израил Улс) - израилын улс төрч, төрийн зүтгэлтэн, Ерөнхийлөгч. 

Израил улсын /2007-2014/ 9 дахь Ерөнхийлөгч. Кнессетын 1959-2007 онуудад олон удаагийн гишүүн, "Мапай", РАФИ, "Авода" болон "Кадима" намуудаас сонгогдож байсан. Израил улсын 8 дахь Ерөнхий сайд( хоёр удаа, 1984—1986, 1995—1996). 

## Намтар 
Эцэг нь Гецл (Ицхак) Перский (1896—1962), худалдаачин байсан. Эх нь Сара Перская (Мельцер, 1905—1969) дунд сургуулийн номын санч, орос хэлний багш байсан. 

1931 онд эцэг нь палестин руу цагаачилж араас нь ээж, ах Гершоны хамт Шимон 1934 онд цагаачилсан байна.  

Тель-Авив хотноо «Бальфур» гимназийн бага, дунд сургууль төгссөн. 

1947 онд нууц цэргийн "Хагана" бүлгэмд орж Давид Бен-Гурион, Леви Эшкол нартай танилцсан байна. 

Тусгаар тогтнолын дайны үеэр Перес Израилийн Батлан ​​хамгаалах яамны Ерөнхий захирлын туслах болж, зэвсэг худалдан авах, техник хэрэгсэл олж авах ажлыг хариуцаж, цэргийн албан хаагчдыг элсүүлэх ажилд оролцож, 1948 онд түүнийг Батлан ​​хамгаалах яамны тэнгисийн цэргийн хэлтсийн даргын албан тушаалд шилжүүлэв. 1949 онд тэрээр АНУ-д Израилийн Батлан ​​хамгаалах яамны төлөөлөгчдийн тэргүүнээр томилогдов.

Төлөөлөгчийн газар ажиллаж байхдаа тэрээр Нью-Йоркийн Их Сургуулийн Нийгмийн Судалгааны Шинэ Сургууль, Харвардын Их Сургуулийн Захиргааны Удирдлагын Сургуульд суралцаж амжжээ. 1952 онд Перес БХЯ-ны дэд даргаар томилогдон, 1953 онд 29 настайдаа БХЯ-ны хамгийн залуу Ерөнхий захирал болжээ.

Ангилал:Израилын ерөнхийлөгч
Ангилал:Израилын ерөнхий сайд
Ангилал:Израилын шадар сайд
Ангилал:Израилын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Израилын цагаачлалын сайд
Ангилал:Израилын сангийн сайд
Ангилал:Израилын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Израилын харилцааны сайд
Ангилал:Израилын шашны сайд
Ангилал:Израилын зам тээврийн сайд
Ангилал:Израилын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Израилын батлан хамгаалахын орлогч сайд
Ангилал:Кнессетийн гишүүн
Ангилал:Авода Намын гишүүн
Ангилал:Маарах Намын гишүүн
Ангилал:Кадима Намын гишүүн
Ангилал:Мапай Намын гишүүн
Ангилал:Гистадрутын тэргүүн
Ангилал:Хаганын хүн
Ангилал:Ойрх Дорнодын мөргөлдөөний хүн
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан
Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан
Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны Их-Од хүндэт тэмдгийн шагналтан
Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг)
Ангилал:Гэгээн Михаил ба Георгийн одон шагналтан (их загалмайн хүндэт хүлэг баатар)
Ангилал:Бар-Иланы Их Сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн хүндэт доктор
Ангилал:Израилын хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1923 онд төрсөн
Ангилал:2016 онд өнгөрсөн
Дарамын Ёндон

**Дарамын Ёндон** (1927 онд БНМАУ-ын Увс аймгийн Ховд суманд төрж, 2018 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол Улсын улс төрийн зүтгэлтэн, дипломатч.

## Намтар 
Түүнийг бага байхад нь айлд үрчилж өгсөн гэдэг. 5-11 насандаа Улаангомын хийдэд сууж төвөд хэл, ном үзсэн байна. 

1938-1941 онд Увс аймгийн Ховд сумын бага сургуульд сурч төгссөн байна. 

1941-1944 онд Увс аймгийн төвийн долоон жилийн дунд сургуульд сурч онцсайн дүнтэй төгссөн.   

1944 онд Улаанбаатар хот руу шилжиж Монгол Улсын Их Сургуулийн 2 жилийн бэлтгэл ангийг 1946 онд дүүргэжээ.  

1946 оноос МУИС-ийн Мал эмнэлгийн ангид хуваарилагдан сурчээ. 

1948 онд сургуулиа төгсөөд цэргийн албанд татагдаж, Армийн Жанжин Штабт орчуулагчаар 1949 он хүртэл ажилласан байна.   

1949 оноос 1959 он хүртэл МАХН-ын Төв Хороонд орчуулагч, гадаад харилцааны хэлтэст зааварлагч хийсэн. 

1959-1964 онд МАХН-ын Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Ю.Цэдэнбалын туслах.

1964-1967 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын Академид сурч төгссөн.

1967-1970 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн даргын туслах хийж байжээ.

1970-1973 онд БНМАУ-ын ГЯЯ-ны орлогч сайд. 

1973-1990 онд ГЯЯ-ны нэгдүгээр орлогч сайдаар ажилласан.

1990-1992 онд Монгол Улсаас Япон Улсад суусан Элчин сайдаар ажиллаж байсан. 

## Гэр бүл 
Тамара гэж орос эхнэртэй байсан. Охин Агима, хүү Саша.

## Шагнал 
"Сүхбаатар"-ын одон, "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан туг"-ийн одон, "Алтан гадас" одон, 1970 онд "Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин", 1976 онд "Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд" дипломат дээд цолоор тус тус шагнуулжээ.

Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Япон дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:БНМАУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Гуаньюань чөлгөө

**Гуаньюань чөлгөө** (хятадаар:广元路, пиньинь галиг: Guǎngyuán lù) бол Юань улсын Сычуаны төлөөний мужийн нэгэн чөлгөө юм. 1277 онд Сүн улсын үеийн Лижөү хэмээх нэрийг Гуаньюань лү гэж шинэчлэн өөрчлөв. Мяньгү шяниар төвлөрч байв. Мин улс 1371 онд Сычуанийг эзэлсний дараа Гуаньюань лү гэсэн нэрийг Гуаньюань фуг байгуулснаа, хожим нь Лижөү харуул болгон өөрчлөн байгуулжээ. 

## Холбоотой хуудас 
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо

* Сычуань нутгийн син жун шу шэн

## Эшлэл 
Ангилал:Юань улс