Фильдсийн медаль

thumb|right|Фильдсийн медаль
**Фильдсийн медаль** буюу шагнал (англи. *Fields Medal*)- математикийн салбарт Абелийн шагналын нэгэн адил дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй шагнал юм.  

Нобелийн шагнал математикчдад олгогддоггүй явдалд эмзэглэж явсан Канадын математикч Жон Чарльз Фильдс (*John Charles Fields*) санаачлан 1936 онд бий болгосон медаль юм. 4 жил тутам болдог Олон улсын математикчдын Холбооны (The **International Mathematical Union,** ICM)  зохин байгуулдаг Олон улсын математикчдын чуулганы (The **International Congress of Mathematicians** (**ICM**) үеэр математикийн шинжлэх ухаанд өндөр амжилт гаргасан, 40-өөс доош насны 2,3 буюу 4 залуу математикчдад энэхүү медаль олгодог байна.

Энэ шагналыг "Математикийн Нобелийн шагнал" гэж нэрлэгдэх нь ч бий. Гэвч Нобелийн шагналаас "4 жилд нэг удаа олгогддог", "40-өөс доош настай хүн хүртэнэ" гэдгээрээ ялгаатай. Түүнчлэн Нобелийн шагнал нь амжилт бүтээл, ажил үйлсийг нь үнэлж олгодог тул нэг хүн хэдэн ч удаа хүртэж болдог бол Фильдсийн медалийг ганц л удаа хүртэх боломжтойгоос гадна мөнгөн шагнал байдаггүйгээрээ онцлогтой байсан.

Энэхүү шагнал нь 2006 оноос хойш 15,000 канад долларын мөнгөн шагнал дагалдан ирдэг болжээ. 

## Медалийн тухай 
Фильдсийн медалийн загварыг канад-америкийн барималч Р.Тэйт Маккензи зохион бүтээсэн байна. Медалийн диаметр 2,5 дюйма бюу 63,5 мм бөгөөд 14-каратын алтаар (583) хийдэг ажээ. Нүүрэн талд нь Архимедын дүрс бөгөөд латин хэлээр: «*Transire suum pectus mundoque potiri*» («Хүний хязгаарлагдмал байдлаас халин гарч Ертөнцийг эзлэх»). Ар талд нь: «*Congregati ex toto orbe mathematici ob scripta insignia tribuere*» («Дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн математикчид энэхүү шагналыг хөдөлмөр гавьяаг үнэлж олгосон юм») гэж бичсэн байдаг.

Монголчуудаас хараахан энэ медалийг хүртсэн хүн гараагүй байна.

## Медаль хүртэгсэд 
Ард нь байгаа улсын нэрс нь тухайн эрдэмтний төрсөн орон. 1942, 1946 онуудад Дэлхийн 2-р дайны улмаас олгогдоогүй болно.

* 1936 он
:Ларс Валериан Алфорс (Lars Valerian Ahlfors, 1907 он - 1996 он) Финланд
:Жэсс Дуглас (Jesse Douglas, 1897 он - 1965 он) АНУ
* 1950 он
:Лоран Щварц (Laurent Schwartz, 1915 он - 2002 он) Франц
:Атл Селбэрг (Atle Selberg, 1917 он - ) Норвеги
* 1954 он
:Кодайра Күнихико (Kunihiko Kodaira, 1916 он - 1997 он) Япон
:Жан-Пьер Серр (Jean-Pierre Serre, 1926 он - ) Франц 27 настайдаа шагнал хүртсэн хамгийн залуу шагналтан. 
* 1958 он
:Клаус Фридрих Рот (Klaus Friedrich Roth, 1925 он - ) Герман
:Рүнэ Том (René Thom, 1923 он - 2002 он) Франц
* 1962 он
:Ларс Хёрмандэр (Lars Hörmander, 1931 он - ) Швед
:Жон Уиллард Милнор (John Willard Milnor, 1931 он - ) АНУ
* 1966 он
:Майкл Фрэнсис Атья (Michael Francis Atiyah, 1929 он - ) Англи
:Пол Жозеф Коэн (Paul Joseph Cohen, 1934 он - ) АНУ
:Александр Гротендик (Alexander Grothendieck, 1928 он - ) Герман
:Стивен Смэйл (Stephen Smale, 1930 он - ) АНУ
* 1970 он
:Алан Бэйкэр (Alan Baker, 1939 он - ) Англи
:Хиронака Хэйсүкэ (Heisuke Hironaka, 1931 он - ) Япон
:Сергей Новиков (Sergei Novikov, 1938 он - ) ОХУ  
:Жон Григгз Томпсон (John Griggs Thompson, 1932 он - ) АНУ
* 1974 он
:Энрико Бомбиери (Enrico Bombieri, 1940 он - ) Итали
:Давид Брайант Мамфорд (David Bryant Mumford, 1937 он - ) Англи
* 1978 он
:Пьер Рүнэ Дэлинь (Pierre René Deligne, 1944 он - ) Бельги
:Чарльз Луйс Фефферман (Charles Louis Fefferman, 1949 он - ) АНУ
:Грегорий Александрович Маргулис (Gregori Aleksandrovich Margulis (1946 он - ) ОХУ
:Даниель Квиллен (Daniel G. Quillen, 1940 он - ) АНУ
* 1982 он
:Алан Конн (Alain Connes, 1947 он - ) Франц
:Уильям Тёрстон (William P. Thurston, 1946 он - ) АНУ
:Яу Шинтан (Shing-Tung Yau, 1949 он - ) Хятад
* 1986 он
:Саймон Дональдсон (Simon K. Donaldson, 1957 он - ) Англи
:Герд Фальтингс (Gerd Faltings, 1954 он - ) Герман
:Майкл Х.Фридман (Michael H. Freedman, 1951 он - ) АНУ
* 1990 он
:Владимир Дринфельд (Vladimir Drinfeld, 1954 он - ) Украин
:Вон Жонс (Vaughan F. R. Jones, 1952 он - ) Шинэ Зеланд
:Мори Шигэфүми (Shigefumi Mori, 1951 он - ) Япон
:Эдвард Виттен (Edward Witten, 1951 он - ) АНУ
* 1994 он
:Жан Бурген (Jean Bourgain, 1954 он - ) Бельги
:Пьер-Луй Лионс (Pierre-Louis Lions, 1956 он - ) Франц
:Жан-Кристоф Йокко (Jean-Christophe Yoccoz, 1957 он - ) Франц
:Ефим Зельманов (Efim Zelmanov, 1955 он - ) ОХУ
* 1998 он
:Ричард Борчердс (Richard E. Borcherds, 1959 он - ) ӨАБНУ
:Тимоти Гауэрс (William Timothy Gowers, 1963 он - ) Англи
:Макси Концевич (Maxim Kontsevich, 1964 он - ) ОХУ
:Картис Макмуллен (Curtis T. Mcmullen, 1958 он - ) АНУ
:Эндрью Уайлс (Andrew J. Wiles, 1953 он - ) (Тусгай шагнал) Англи
* 2002 он
:Лоран Лафорг (Laurent Lafforgue, 1966 он - ) Франц
:Владимир Воеводский (Vladimir Voevodsky, 1966 он - ) ОХУ
* 2006 он
:Андрей Окунков (Andrei Okounkov, 1969 - ) ОХУ
:Григорий Перельман (Grigori Perelman, 1966 - ) ОХУ (Уг шагналыг хүртэхээс татгалзсан)
:Теренс Тао (Terence Tao, 1975 - ) Австрали
:Венделин Вернер (Wendelin Werner, 1968 - ) Франц
* 2010 он
:Элон Линденштраус (Elon Lindenstrauss, 1970 - ) Израил
:Нго Бао Тяу (Elon Lindenstrauss, 1972 - ) Вьетнам, Франц
:Станислав Смирнов (1970 - ) ОХУ
:Седрик Виллани (Cédric Villani, 1973 - ) Франц

## Мөн үзэх 
* Абелийн шагнал

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны хаяг

Ангилал:Медаль
Ангилал:Математикийн шагнал
Ангилал:1936 онд анх гардуулсан шагнал