open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Онож-заслах арга

Математикт, ялангуяа тоон анализ, тооцон бодох шингэний динамикт **Онож–заслах арга** нь хоёр алхамд үйлдэл гүйцэтгэх алгоритм юм. Эхлээд, онох (буудах гэдэгтэй ойролцоо боловч ялгаатай) алхам нь хүсэж буй тоо хэмжээний бараг (нилээд хол ойролцоо) утгыг тооцоолно.  Дараа нь, Засах (өмнөх утганд зөвтгөл хийх гэсэн утгатай) алхам нь өмнөх ойролцоолсон бараг утгыг хэрэглэн өөр утгыг тодруулан олох болно.
__TOC__

## Энгийн дифференциал тэгшитгэл дахь Онож-заслах арга 
Энгийн (бүрэн) дифференциал тэгшитгэлийн (БДТ) тоон шийдлүүдийг авч үзвэл, онож-заслах арга нь ерөнхийдөө онох алхамд ил арга, засах алхамд далд арга нь хэрэглэгддэг.

### Жишээ: Эйлерийн аргын трапецлах дүрэм 
Энгийн онож-заслах арга (Хеүнгийн арга гэж нэрлэдэг) нь Эйлерийн арга (ил арга) болон трапецлах дүрэм (далд арга) дээр бий болдог.

Дифференциал тэгшитгэлийг авч үзвэл

:  y' = f(t,y), \quad y(t_0) = y_0, 

ба алхамын хэмжээг h гэж тэмдэглэе.

Эхлээд, онох алхам: идэвхит утга y_i -аас эхлэж, Эйлэрийн аргаар анхны тааж буй утга \tilde{y}_{i+1} гэж тодорхойлно,

: \tilde{y}_{i+1} = y_i + h f(t_i,y_i). 

Дараа нь, заслах алхам: трапецлах дүрэм ашиглан анхны таасан утгыг сайжруулна,

:  y_{i+1} = y_i + \tfrac12 h \bigl( f(t_i, y_i) + f(t_{i+1},\tilde{y}_{i+1}) \bigr). 

Энэ утга нь алхамт тооцооллын зарчмаар дараачын утгыг тооцоолоход ашиглагдана.

### PEC горим буюу PECE горим 
Онож-заслах аргад  заслах алхамыг хэрхэн хэрэглэхээс хамаарсан өөр өөр вариентууд байдаг. Үүний нэг нь Онож-Үнэлэх-Засаж-Үнэлэх (PECE - Predict–Evaluate–Correct–Evaluate гэсэн үгний эхний үсгүүд) горим ба дээрх жишээнд энэ вариантыг хэрэглэсэн ба нэгтгэн бичвэл:

:  \begin{align}
\tilde{y}_{i+1} &= y_i + h f(t_i,y_i), \\
y_{i+1} &= y_i + \tfrac12 h \bigl( f(t_i, y_i) + f(t_{i+1},\tilde{y}_{i+1}) \bigr). 
\end{align} 

Мөн функц *f*-г зөвхөн нэг шатанд үнэлэх Онох-үнэлэх-заслах(PEC - Predict–Evaluate–Correct) гормыг хэрэглэх нь боломжтой ба дараах байдлаар алхамууд илэрхийлэгдэнэ:

:  \begin{align}
\tilde{y}_{i+1} &= y_i + h f(t_i,\tilde{y}_i), \\
y_{i+1} &= y_i + \tfrac12 h \bigl( f(t_i, \tilde{y}_i) + f(t_{i+1},\tilde{y}_{i+1}) \bigr). 
\end{align} 

Мөн дээрээс нь нэмбэл, засах алхам нь хэд дахин давтан тооцоолол хийгдвэл үр дүн бүхэлдээ нарийвчлал сайтай байна. Хэрэв засах арга нь хоёр удаа хийгдэж байвал PECECE горим болох ба энэ нь:

:  \begin{align}
\tilde{y}_{i+1} &= y_i + h f(t_i,y_i), \\
\hat{y}_{i+1} &= y_i + \tfrac12 h \bigl( f(t_i, y_i) + f(t_{i+1},\tilde{y}_{i+1}) \bigr). \\
y_{i+1} &= y_i + \tfrac12 h \bigl( f(t_i, y_i) + f(t_{i+1},\hat{y}_{i+1}) \bigr). 
\end{align} 

PECEC горим нь нэг функцын багасгах үнэлгээтэй байдаг. Ерөнхийдөө, зөслөх алхам нь *k* удаа хийгдвэл, тухайн арга нь P(EC)*k* эсвэл P(EC)*k*E гэсэн горимтой байна. Хэрэв онох арга нь утгыг нийлэмжтэй болтол нь итерацид орвол, энэ нь PE(CE)∞ гэж нэрлэгдэнэ.

## Мөн үзэх 
* Ухрах ялгаварын аргачлал
* Давших ялгаварын аргачлал
* Бееманы алгоритм
* Хеүнсийн арга
* Мехротрагийн онож-заслах арга
* Тооцооллын сэргэлт

## Тэмдэглэл
## Лавлах
* .
*

## Гадаад линк 
* 
* Predictor–corrector methods Дифференциал тэгшитгэл дахь онож-заслах арга

Ангилал:Алгоритм
Ангилал:Тоон анализ
Ар хорчин

Ар хорчин,,Өвөр монголын нэгэн овог аймаг ,ӨМӨЗО Улаахад хотын Ар хорчин хошуунд оршин суудаг.

Ангилал:Монгол овог аймаг
Жумагалийн Хибатдолда

**Жумагалийн Хибатдолда ()** БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин, жүжигчин.

Шинжааны нутаг Кекбай гэдэг газар төрсөн. Баян-Өлгий аймгийн харьяат. 1939 оноос  Баян-Өлгий аймгийн гар үйлдвэрийн холбоонд гуталчин, дэлгүүрийн эрхлэгч, 1942 оноос ардын цэрэгт байлдагч, бага дарга, жолоочоор ажиллаж байгаад урлагийн авьяасаараа шалгарч Цэргийн дуу, бүжгийн чуулгад жүжигчин болсон байна. Тэндээс аймаг нутагтаа шилжин очиж Баян-Өлгий аймгийн клубийн багш, Цагааннуурын дамжлага баазын клубийн эрхлэгч, аймгийн Хөгжимт драмын театрын жүжигчнээр 1982 он хүртэл ажиллажээ. Соёл, урлагийн салбарт 43 жил ажиллахдаа авьяастнуудыг олж сургаж хөгжүүлэхэд жинтэй хувь нэмэр оруулсан байна. Үндэсний домбор, мандолин хөгжмийг чадамгай эзэмшиж казак ардын дууг дуулж, домгийг аялгуулан хэлж сурталчлахын сацуу олон дууны ая зохиож, мөн хошин зохиолууд бичиж, найруулж, жүжгүүдийн дүрүүдэд тоглож авьяас билгээ олон талаар таниулж түмэнд үнэлэгдсэн байна.

Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, “Алтан гадас” одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, бусад медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1921 онд төрсөн
Ангилал:1997 онд өнгөрсөн
Ламжавын Нацаг

**Ламжавын Нацаг** БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1972/, Гавьяат Жүжигчин /1944/ циркчин.

## Намтар
* 1931-1936 онд бага, дунд сургуульд,
* 1936-1938 онд ЗХУ-д циркийн сургуульд суралцаж төгсчээ.
* 1938 оноос биеийн тамирын багш, Улсын төв театрын цирк ангийн жүжигчин,
* 1941 онд Улсын цирк байгуулагдсан цагаас эхлэн жүжигчин, багш, найруулагч, уран сайхны удирдагчаар тасралтгүй 40 гаруй жил ажилласан байна.

Циркийн урлагийг үүсгэн хөгжүүлэхэд хүч хөдөлмөр, авьяас билгээ зориулж першийн тэнцүүр, акробат, үг ярианы номер, илбэ, хөгжмийн эксцентрик зэрэг 70 шахам бүтээлийг чадварлаг тоглож, олон арван хөтөлбөр боловсруулан тавьж циркийн урын санд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан байна. Циркийн боловсон хүчин бэлтгэхэд хувь нэмрээ оруулж 1972-1978 онд Ж.Раднаабазарын нэрэмжит циркийн сургуулийн захирал, 1978-1981 онд Завхан аймгийн Тосонцэнгэл хотын ардын циркийн багшаар ажиллажээ.

## Гавьяа Шагнал
* Сүхбаатарын одон,
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* “Алтан гадас” одон,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

## Баримт
Түүний төрсөн ах нь Төрийн шагналт, УГЗ зохиолч Л.Ванган юм. Мөн МУГЖ Ч.Алтан-Өлзийн үеэл ах.

Ангилал:Монголын циркчин
Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:1922 онд төрсөн
Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Чулуунбаатарын Шархүүхэн

**Чулуунбаатарын Шархүүхэн** (1939 онд Сүхбаатар аймгийн Халзан суманд төрсөн)- БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин уртын дуучин.

Тэрээр Аюурын Чулуунбаатар, Сумьяа нарын 14 хүүхдийн долоо дахь хүүхэд нь болж төрсөн байна. 

Орон нутагтаа мал маллан аж төрж байгаад, 1958 онд Дорнод аймгийн ХДТ-т жүжигчнээр орж, 1962 оноос Хэнтий аймгийн “Хан Хэнтий” чуулгад гоцлол дуучнаар ажиллаж, хэдийгээр насны тэтгэвэрт гарсан ч уран бүтээлийн ажлаа хийсээр байна.

Монгол ардын дууны нэрт мастер түүний урын санд “Уяхан замбуу тивийн наран”, “Өвгөн шувуу”, “Уртын сайхан хүрэн”, “Алтан богдын шил”, “Жаахан шарга” гэхчилэн олон aйзам болон бэсрэг уртын дуу бий.

1978 онд Болгарын Софи хотод болсон ДЗО-ны их наадамд оролцож “Алтан богдын шил” дуугаараа алтан медаль хүртжээ. Мөн “Учиртай гурван толгой” дуурийн Нансалмаагийн дүрийг бүтээж дуулжээ.

Хэнтий аймгийн Соёлын ордны жүжигчин байхдаа БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1978-07-31. №179/, Гавьяат Жүжигчин /1973-07-10. №156/ цолыг хүртсэн нь аймгуудын театруудаас Ардын жүжигчин цол авсан эхний тохиолдол болжээ.

Түүний тухай "Хан Хэнтийн гургалдай" гэж баримтат кино 2019 онд хийжээ. 

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Уртын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Халзангийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1940 онд төрсөн
Хошууч генерал

БНМАУ­-ын Ардын сайд нарын зөвлөлийн 1944 оны 4-р сарын 28-ны өдрийн № 52 дугаар тогтоолоор Ю.Цэдэнбал, Ж.Лхагвасүрэн нарт дэслэгч генерал, С.Балдан, Д.Дамдинхүү, Сандивын Равдан, Батын Дорж, Гончигийн Дагдан, Б.Шагдаржав, Г.Рэндоо, М.Зайсанов, Р.Осор нарын есөн офицерт хошууч генерал цол олгожээ.

## Хошууч Генералууд
# Д.Дамдинхүү (1944.IV.28)
# С.Балдан (1944.IV.28)
# Г.Дагдан (1944.IV.28)
# Г.Рэндоо (1944.IV.28)
# М.Зайсанов (1944.IV.28)
# Б.Шагдаржав (1944.IV.28)
# Р.Осор (1944.IV.28)
# Ц.Доржпалам (1944)
# Ч.Мижид (1944)
# Б.Сосорбарам (1945)
# Д.Цэдэв (1946)
# Б.Дүйнхоржав (1949)
# Д.Батаа (1957)
# Ж.Цэнд-Аюуш (1965)
# Р.Гүнсэн (1965)
# Д.Бавуу (1969)
# Г.Түмээ (1969)
# Д.Гунгаа (1969)
# Ч.Данзан (1969)
# О.Бизьяа (1969)
# Д.Намсрай (1970)
# Н.Паль (1971)
# Э.Цэрэндорж (1971)
# Дашзэвэгийн Лхагвасүрэн (1971)
# Ш.Цэрэвсамба (1971)
# Ц.Содномдаржаа (1971)
# С.Бүдрагчаа (1971)
# В.Шанжмятав (1972)
# П.Дэчин (1972)
# Д.Бямбаа (1973)
# Л.Намсрай (1973)
# Дорж (1973)
# С.Санжмятав (1975)
# С.Гомбосүрэн (1976)
# Г.Махбариад (1976)
# Б.Даваасамбуу (1976)
# А.Думбурай (1978)
# Ж.Дашзэвэг (1978)
# Д.Гэндэнпил (1978)
# Г.Дугарсүрэн (1979)
# С.Даваахүү (1979)
# Б.Банзрагч (1979)
# О.Отгонжаргал (1979)
# Я.Дамдинжав (1979)
# Рагчаагийн Гүнчин—Иш (1979)
# Т.Баатар (1979)
# Төмөрийн Туваанжав (1979)
# Сайжрахын Гангааням (1980)
# Ч.Пүрэвжав (1980)
# Т.Алтангэрэл (1981)
# Ч.Самбуу (1981)        
# Цогийн Геннадий (1981)
# Сэнгээгийн Дамдинсүрэн (1981) .
# Ж.Содном (1981)
# Л.Баябазар (1982)
# Ж.Дашдаваа (1983)
# Ж.Ишдорж (1983)
# Ж.Гүррагчаа (1984)
# Г.Баасанжав (1984)
# Д.Бямбацогт (1985)
# Б.Цийрэгзэн (1985)
# Ц.Галсан (1986)
# Нямсүрэнгийн Алиасүрэн (1986)
# Шагдарын Нацагдорж (1986)
# С.Ванчиндорж (1988)
# Пүрэвийн Мөнхдорж  (1989)
# Баастын Пүрэв (1990)
# Д.Цолмон (1990)
# Б.Амарсайхан (1990)
# Р.Гаваа (1991)
# Л.Пүрэвдорж (1991)
# Ж.Баатар (1991)
# Ч.Сандр (1991)
# Ц.Нансалжав (1961)
# Б.Шагдар (1992)
# Чулууны Цэрэндагва (1993)
# Ю.Жаргал (1993)
# Чанцалын Магсар
# Дашбалбарын Базарсад
# Чимэддоржийн Амарболд
# Данзангийн Сандаг-Очир
# Маньбадрахын Ганболд
# Л.Гарамжил (1996)

## Мөн үзэх 
* Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин
* Армийн генерал
* Хурандаа генерал
* Дэслэгч генерал

## Цахим холбоос 

Ангилал:Генерал цолны зэрэг
Ангилал:Монголын цэргийн цолны зэрэг
Ангилал:БНМАУ-ын цэргийн цолны зэрэг
Түндэвийн Хандсүрэн

**Түндэвийн Хандсүрэн** (1915  онд хуучнаар Амгаланбаатар хотноо, одоогийн Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн Амгалан хороонд төрсөн- 1988 онд нас барсан) - БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин. Монголын тайз дэлгэцийн урлагийн нэрт зүтгэлтэн, жүжигчин бөгөөд уртын дуучин.

## Намтар
Т.Хандсүрэн ард Түндэвийн 3 хүүхдийн отгон болж 1915 онд төрсөн. Бага сургуульд суралцаад 1926 оноос Аж үйлдвэрийн яаманд тал бичээч, жинхэнэ бичээчээр ажиллажээ. 1933 онд Улсын төв театрт шалгуулан орсноор Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Ардын үлгэр жишээ клубээс уран бүтээлийнхээ гарааг эхэлж, насан туршдаа жүжигчнээр ажилласан билээ.  

Т.Хандсүрэн 1956 онд БНМАУ-ын гавьяат жүжигчин, 1981 онд Ардын жүжигчин цол хүртсэн. 

Бага наснаасаа эх Буяндэлгэрээрээ хөгжим заалгаж урлаг, уран сайханд дуртай болсон тэрбээр Монголын театрын урлагийн тулгын чулууг тавилцагсдын нэг байжээ.

Бага сургууль, Марксизм-Ленинизмийн оройн дээд сургууль төгсжээ.

* 1926 оноос Аж үйлдвэрийн яаманд тал бичээч, жинхэнэ бичээчээр ажиллаж байгаад
* 1933 онд Улсын төв театрын жүжигчин болж амьдралынхаа 50 гаруй жилийг урлагт зориулсан байна.

## Уран бүтээл
### Жүжгийн
* Д.Намдагийн “Их авхай”-н Лоомаамаа,
* Д.Намдагийн “Ээдрээ”-гийн Эрдэнэ аажий,
* Б.Бааст, Ц.Цэдэнжав нарын “Мандухай цэцэн хатан”-ы Ергөн хатан,
* Д.Мягмарын “Нандин эрдэнэ”-ийн Ханд
* С.Буяннэмэхийн “Харанхуй засаг”,
* Д.Намдагийн “Шарай голын гурван хаан”, “Оролмаа”,
* Л.Ванган, Дашням нарын “Тожоо жолооч”,
* Б. Нямаагийн “. . . .  . . . .”,
* Уильям Шекспирийн “Отелло”, 
* Э.Войничийн “Овод”,
* Михаил Шолоховын “Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь”

### Дэлгэцийн
* “Сүхбаатар” кино
* “Цогт тайж (кино)”
* “Гологдсон хүүхэн”,
* “Аман хуур”,
* “Тунгалаг тамир” кино зэрэг тайз, дэлгэцийн олон арван бүтээлийн дүрийг бүтээжээ.

### Дуурийн
Их зохиолч Д.Нацагдоржийн “Учиртай гурван толгой” дуурийн анхны Нансалмаа болсноороо монгол дуурийн урлагт нэрээ мөнхөлсөн нэрт дуучин, жүжигчин, уртын дууны томоохон мастер байжээ.

"Гандан уулын цэцэг", "Ганган хул" зэрэг ардын дуу дуулж олны таашаал хүртсэн. 

## Гэр бүл 
Том ах нь Түндэвийн Аюурзана 1926-1930 онд Францад сурсан оюутнуудын нэг бөгөөд БНМАУ-ын гавьяат зоотехникч, удаах ах Түндэвийн Шагдарсүрэн нь Төрийн шагналт, академич, мэс засалч юм.

Нөхөр Мижид нь эрт нас барсан. Ганц охин Мижидийн Жаргал гадаад худалдааны салбарт ажиллаж байсан.

## Гавьяа шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин /1956-11-12. №194/
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1981-11-04. №388/, 
* “Алтан гадас” одонгоор 2 удаа,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медалиар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын кино жүжигчин
Ангилал:Театрын жүжигчин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:1988 онд өнгөрсөн
Дашбалбарын Базарсад

**Дашбалбарын Базарсад** - Монгол төрийн зүтгэлтэн, доктор, профессор, Хошууч Генерал.

## Намтар
1951 онд Дорнод аймгийн Баян-Уул суманд төрж,
* 1968 онд Чойбалсан хотын 1-р 10 жилийн сургууль
* 1973 онд ЗХУ-ын Москва хотод Хилийн командын дээд сургууль
* 1984 онд Фрунзын нэрэмжит цэргийн академи
* 1990 онд Жанжин штабын академи
* 2002 онд Улаанбаатар хотод Хуулийн дээд сургуулийг тус тус төгсч команд штаб, оператив тактик,  стратегич, хуульч мэргэжил эзэмшжээ.

Тэрээр ажил хөдөлмөрийн гараагаа
* 1973 онд ХЦ-ийн 0132-р ангиас эхэлж хилийн албаны офицер, штабын дарга, Хилийн ба дотоодын штабын орлогч, 1-р орлогч, 2-р хэлтсийн дарга
* 1990 оноос УАБХЕГ-ын Хилийн цэргийн штабын дарга
* 1996 оноос БХ-ын сайдын зөвлөх, Цэргийн их сургуулийн захирал
* 1997 оноос ХЦУГ-ын дарга, Хилийн цэргийн командлагч,
* 2004 оноос Онцгой байдал болон мэргэжлийн хяналт эрхэлсэн сайдын зөвлөх,
* 2008 оноос дипломат албанд шилжиж ОХУ-ын Тува улс дахь Ерөнхий консулаар ажиллаж байв.

## Төрийн түшээ
1992, 2000 онуудад Монгол улсын их хурлын гишүүнээр хоёр удаа сонгогдон, Тусгай хяналтын дэд хорооны даргаар ажиллаж, Монгол улсад ардчилсан парламентат ёсыг бэхжүүлэх, хууль тогтоох байгууллагыг хөгжүүлэхэд хичээл зүтгэл гарган ажилласан төрийн түшээ юм.

Тэрээр УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байхдаа Хилийн тухай хуулийг санаачлан батлуулж, хилчдийн ажиллаж амьдрах эрхзүйн орчинг бүрдүүлэхэд оюун ухаан, мэдлэг чадвараа зориулсан гавьяатай юм.

## Эрдмийн ажил
Тэрээр “Цэрэг улс төрийн байдал хурцадсан үед Монгол улсын хилийг хамгаалах нь” сэдвээр Цэргийн ухааны доктор цол хүртэж, хил хамгаалах урлагийг хөгжүүлэхэд жинтэй хувь нэмэр оруулсан, жинхэнэ мэргэшсэн хилчин байлаа.

## Цол хэргэм
* Монгол улсын Хошууч Генерал
* НҮБ-ын зөвлөх эрхтэй Олон улсын мэдээлэлжүүлэлтийн академийн жинхэнэ гишүүн

## Гавьяа Шагнал
Улс эх орныхоо төлөө гаргасан түүний хөдөлмөр зүтгэлийг төр засаг өндрөөр үнэлж,
* “Цэргийн гавъяаны улаан тугийн одон”,
* “Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон”,
* “Алтан гадас” одон, ойн медалиуд,
* “Хүндэт хилчин” болон яам, тусгай газруудын хүндэт цол тэмдгээр тус тус шагнасны дээр ОХУ-ын ойн медалиудаар шагнуулж байжээ.

## Дурсгал
Хилийн 0132 дугаар ангийн Хавиргын застав (Дорнод аймгийн ИТХ-ын 2013.12.04) -ыг түүний нэрэмжит болгожээ.

Ангилал:Монголын хошууч генерал
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:Орос дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Хүндэт хилчин шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын жанжин штабын цэргийн академийн төгсөгч
Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч
Ангилал:Баян-Уулын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1951 онд төрсөн
Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Дэжидийн Жигжид

**Дэжидийн Жигжид** (1919 онд Хөвсгөл аймгийн Рэнчинлхүмбэ сумын нутаг Зөөлингийн хүрээ хэмээх  газар төрсөн-1989 онд нас барсан) - БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин, УГЗ, XX зууны манлай кино найруулагч.

## Намтар
Тэрээр багадаа өнчирч эх Дэжидээрээ овоглох болсон байна. Рэнчинлхүмбэ сумын бага сургууль төгссөний дараа 1931-1937 онд Улаанбаатарт Багшийн сургуульд суралцжээ.

“Монгол кино үйлдвэр”-т 1937 онд орж зөвлөлтийн мэргэжилтэн С.В.Гусев, А.А.Лебедев нарыг дагалдан зураглаачийн мэргэжилд суралцаж, уг үйлдвэрт зураглаач, найруулагчаар нас бартлаа тасралтгүй ажиллан, үндэсний кино урлагийн гал голомтыг үүсгэлцэж, авьяас билгээ энэ урлагт зориулсан байна. Д.Жигжид 1939 онд “Шинэ Улаанбаатар” баримтат киноны зураг авч уран бүтээлийн гараагаа эхэлсэн байна.

Анх Б.Дэмбэрэлийн хамт “Морин цэрэг-танкист”, “Цогт тайж”, Д.Ганжуур, Б.Дэмбэрэл нартай “Шинэ жил”, “Гэм нь урдаа”, “Манай аялгуу”, өөрөө дангаараа “Сэрэлт” зэрэг уран сайхны киноны зургийг авчээ. Мөн “Ардын элч”, “Түмний нэг”, “Хүний мөр”, “Үер”, “Өглөө”, “Хүргэн хүү”, “Тэмцэл”, “Хөх ногооны униар”, “Ард Аюуш” гэхчлэн уран сайхны олон киног найруулсан байна. Үргэлж шинийг санаачлагч, эрэлхийлэгч, түүх хувьсгалын сэдэвтэй кино бүтээхдээ илүү чадамгай агуу уран бүтээлч байжээ.

## Гавьяа шагнал
* БНМАУ-ын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн - /1945-11-28. №109/
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал - /1969/ “Ардын элч”, “Үер”, “Өглөө” киног найруулсан учир
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин - /1985-12-23. №255/
* Сүхбаатарын одон 2 удаа болон бусад медалиудаар шагнагджээ.

## Баримт
Хүү Ж.Биндэр нь кино найруулагч. Нийт 11 хүүхэдтэй.


Ангилал:Монголын найруулагч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:XX зууны манлай
Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Рэнчинлхүмбийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Аргынбайн Монголхан

**Аргынбайн Монголхан** **(****)** Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, УГЗ, найруулагч.

## Намтар
* 1963-1968 онд Москвад А.В.Луначарскийн нэрэмжит театр урлагийн дээд сургуульд суралцаж найруулагч мэргэжлээр төгсчээ.
* 1947-1950 онд Баян-Өлгий аймагт багш,
* 1953-1955 онд Биеийн тамир, спортын хорооны дарга,
* 1955-1963 онд Хөгжимт драмын театрын жүжигчин, найруулагч, дарга,
* 1971-1996 онд Баян-Өлгий аймгийн ХДТ-ын ерөнхий найруулагч, уран сайхны удирдагч,
* 1968-1971 онд Улаанбаатарт Д.Нацагдоржийн нэрэмжит драмын театр, Хүүхэд, залуучуудын театрт ерөнхий найруулагчаар ажиллажээ.

## Уран бүтээл
Ш.Шажинбатын “Улаан тэмдэг”, Ч.Айтматовын “Эхийн тал”, Н.Островскийн “Болд хэрхэн хатаагдсан нь” зэрэг эх орны болон дэлхийн нэрт зохиолчдын олон бүтээлийг улс, аймгийн театрын тайзнаа найруулан тавьж, үзэгч олны талархлыг хүлээсний дотор монгол, орос, казакын 30 гаруй жүжгийг казак, монгол хэлнээ өөрөө орчуулж найруулан тоглуулсан байна.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн /1975-08-15. №84/
* Монгол Улсын Ардын Жүжигчин /1994-07-19/
* “Алтан гадас” одон, ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын театрын найруулагч
Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Өлгийн хүн
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Шагдаржавын Нацагдорж

**Шагдаржавын Нацагдорж** — БНМАУ-ын Төрийн хошой шагналт, Шинжлэх Ухааны Гавьяат Зүтгэлтэн, түүхч эрдэмтэн.

## Намтар
1951 онд МУИС, 1954 онд ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахиныг судлах институтийг төгсчээ.

1936 онд Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн түүхийн тасагт дагалдан суралцагч оюутнаар орж хөдөлмөрийн гараагаа эхэлснээс хойш шинжлэх ухаан, боловсролын байгууллагад Хүрээлэнгийн түүхийн эрдэм, шинжилгээний ажилтан, ахлах ажилтан, тасгийн эрхлэгч, захирал дэд ерөнхийлөгч зэрэг ажил албыг нас эцэслэтлээ 60 гаруй жил хашжээ.

1949-1951 онд Монголын зохиолчдын эвлэлийн хорооны даргаар хавсран ажилласан байна. Монгол Улсад түүхийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх, үндэсний мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэх, Монголын шинжлэх ухааны байгууллагуудын бүтэц, зохион байгуулалтыг боловсронгуй болгох, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, эрдэм шинжилгээний ажлыг өргөн цар хүрээтэй явуулахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан байна.

## Уран бүтээл
### Түүхийн бүтээл
Монголын түүхийн чиглэлээр олон арван бүтээл туурвисны дотор
* “Ар Монголд гарсан ардын хөдөлгөөн”,
* “Халхын түүх”,
* “Монголын феодализмын үндсэн замнал”,
* “Сум, хамжлага, шавь ард”, “Чингис хааны цадиг”,
* “Хубилай сэцэн”,
* “Сүхбаатар” зэрэг даацтай ганц сэдэвт зохиолууд туурвиж,
* Монголын түүхийн нэг, гурав, таван боть зохиолын зохиогч, редактораар ажилласан нэрт түүхч байжээ.

### Зохиолч
Зохиолч бөгөөд үргэлжилсэн үг, жүжиг, киноны төрлөөр “Мандухай сэцэн”, “Болор толь” роман, “Сувд, Эрдэнэ хоёр, “Сорилт” зэрэг өгүүллэгийн эмхэтгэл, “Мандухай сэцэн хатан” /4 ангит/, “Ичээнд нь” кино, хэд хэдэн жүжгийн зохиол туурвижээ.

### Бусад
Түүний эрдэм шинжилгээний бүтээлүүд орос, англи, герман, франц, хятад зэрэг олон хэлээр хэвлэгдсэн байна.

## Сонгуульт ажил
* АИХ-ын анхны сонгуулиар 1951 онд депутатаар сонгогдож,
* МАХН-ын XII, XVII, XVIII, МХЗЭ-ийн Х их хуралд төлөөлөгчөөр оролцжээ.
* Дэлхийн түүхчдийн холбооны гишүүн,
* Олон улсын монголч эрдэмтдийн холбооны дэд ерөнхийлөгч,
* Чингис судлалын төвийн ерөнхийлөгч зэрэг сонгуульт үүрэг гүйцэтгэж байжээ.

## Цол хэргэм
* Түүхийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн - /1954/
* Профессор - /1957/
* ШУА-ийн жинхэнэ гишүүн, академич - /1961/
* Түүхийн шинжлэх ухааны доктор - /1972/

## Гавьяа шагнал
* БНМАУ-ын анхны Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал /1946/ - "Д.Сүхбаатарын намтар" зохиолоор
* БНМАУ-ын Төрийн шагнал /1989/ - Мандухай сэцэн хатан киноны зохиолоор
* Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Гавьяат Зүтгэлтэн /1996-12-18.№239/
* Сүхбаатарын одон,
* Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* “Алтан гадас” одон,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медалиар шагнагджээ.


Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын түүхч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан
Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол)
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Энхийн Шийлэг

**Энхийн Шийлэг** - БНМАУ-ын Улсын баатар, хилчин.

## Намтар
1936 онд цэргийн албанд татагдан, Баянбүрдийн 24-р отрядын Хамардавааны 7-р заставт алба хаажээ.

Алба хааж байсан застав нь Халхын голын дайны фронтын гол чиглэлд үүрэг гүйцэтгэж байсан тул 60 гаруй байлдааны ихэнхид нь оролцсон, дайныг эхлэхээс нь дуустал хүнд бэрхийг зориг тэвчээр, баатрлаг гавъяа байгуулан үүрэлцсэн хилчин юм.

Цэргийн албанаас халагдан төрсөн нутагтаа ирсэн ч Баруун хязгаарын байдал нэн хүндэрч дайны ирмэгт тулж ирсэн тул дахин зэвсэг барин дайсны эсрэг тэмцсэн байна. 1944-1948 онд Хилийн цэрэгт туслах торгуудын ардын группийн байлдааны туршлагатай, идэвхитэй гишүүн, пулемётчин нь байж олон удаагийн тулгаралт, байлдаанд оролцон эрэлхэгээр тулалдсан.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар /1984/

## Гэгээн дурсгал
* Засгийн газрын 1998 оны 169-р тогтоолоор хилийн 0198-р анийн 10-р заставыг түүний нэрэмжит болгон мөнхжүүлсэн байна.

Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Пунцагийн Чогдон

**Пунцагийн Чогдон** - БНМАУ-ын Улсын баатар, хурандаа, хилчин.

## Намтар
* 1936-1938 онд 5-р отрядод цэрэг,
* 1938 онд 05-р ангийн бага даргын сургуульд сонсогч, 24-р отрядын 7-р заставт туслах, орлогч, даргаар ажиллан, Халхын голын дайны фронтын гол чиглэлд үүрэг гүйцэтгэж ажиллав.

Х.Чойбалсангийн тушаалаар 1938 оны 11-р сард манай нутагт 20 гаруй км цөмрөн буусан Баргын 1000 гаруй айлуудыг 5 хоногт гаргах тушаал авч 4 хоногт биелүүлсэн нь анхны том даалгавар байв. Тэрээр нийт 60 орчим удаа тулгаралт, байлдаанд оролцсон байна.

П.Чогдон 1951-1952 онд баруун хилд Гоминдан, Оспаны дээрэмчдийн сүүлчийн хэсгийг устгахад оролцсон байна.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар /1971/

## Гэгээн дурсгал
* 1984 оны 9-р зарлигаар хилийн 0198-р ангийн 7-р заставыг түүний нэрэмжит болгожээ.

Ангилал:Монголын хурандаа
Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:Халхын голын дайны хүн
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:1983 онд өнгөрсөн
32 дугаар сургууль

Хан-Уул дүүрэгт, Зайсан толгойн хормойд орших, Пагважавын Энхболдын нэрэмжит, физик математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай **32 дугаар сургууль** нь 1965 онд ХААИС-ийн амьтан судлалын байранд анх Ардын төв хорооны тогтоолоор байгуулагдсан юм.

#
#
Цэндийн Олзвой

**Цэндийн Олзвой** - БНМАУ-ын Улсын баатар, тагнуулч, байлдагч.

## Намтар
Олзвой 1914 онд Засагт хан аймгийн Маньбадар гүнгийн хошуу, одоогийн Ховд аймгийн Манхан сумын нутагт малчин ард Цэндийн ууган хүү болон төржээ. Нутагтаа мал маллаж байгаад 1937 онд цэргийн албанд татагдан ирсэн байна. Түүнээс хойш МАХЦ-ийн армид алба хааж, Тамсагбулаг дахь VI морьт дивизийн 17 дугаар хорооны I суманд шилжин иржээ. Удалгүй 1939 оны тавдугаар сарын 17-нд VI морьт дивизийн 17 дугаар хороо шийдвэрлэх тулаанд оролцохоор Хайлаастайн голд хүрч ашигтай байрлал эзлэхээр дөхөж очтол Японы арми гэнэт өөдөөс нь их буу, пулемётоор ширүүн гал нээжээ. Ц.Олзвой хороон дарга Лодонгийн Дандарын "ашигтай байр эзэлтэл дайсны хүчийг барьж" байх тушаалаар тэрээр хөнгөн пулемётын мэргэн галаар дайсны хүнд пулемётыг салаа цэргийн хамт устгажээ. 

1939 оны 5-р сард болсон ширүүн тулаанд манай нэг суман дайсны 3 сумантай тулжээ. Олзвойн мэргэн галд 90 гаруй дайсан өртжээ. 4 нөхдийн хамт тагнан байлдах үүрэгтэй явах үедээ 50 гаруй хүнтэй холбоо тагнуулын заставыг бүслэн хааж жагсаалаас гаргасан нь ангийнхаа давших нөхцөлийг хангаж өгчээ.

1939 оны 7-р сард болсон тулааны үед дайсны талын их бууны дуранг туслах буучийн хамтаар уран аргаар олзлон авчирч байжээ. Өөрийн сайн анд байлдагч Лундаажанцангийн хамтаар тагнуулд явах үедээ дайсны 2 машин цэрэгтэй таарч, ихэнхийг нь усгаад үлдсэнийг нь баривчлан авчирч байсан баатарлаг байлдагч байжээ.

Мөн 1939 оны наймдугаар сарын 21-нд Зөвлөлт-Монголын цэргийн их давшилтын үед 17 дугаар хорооны даргын тушаалаар тагнуулч, пулемётчин Ц.Олзвой тагнуулын хэсгийг ахлан явж, элсэн манхан дотор Японы хоёр машин цэрэг явж байгааг илрүүлэн тосч, нэг машин цэргийг нь устгасан. Улмаар нөгөө машины цэргүүдийг мориор хөөж буудалцсаар тэн хагасыг нь устгаж, машин, зэр зэвсгийг нь олзлон авч байжээ.

Цаашлан дайсны гүнд нэвтрэн, Японы тагнуулын албаны том тушаалтныг усгаж, байлдааны нууц материалыг олзлон авчирч байжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар (УБХ-ын тэргүүлэгчдийн 1939 оны 10 сарын 21-ний өдрийн 71-р тогтоол)
* Цэргийн гавьяаны улаан тугийн нэгдүгээр одон

## Гэгээн дурсгал
Түүний дурсгалын хөшөөг төрсөн нутаг Ховд аймгийн Манхан сумын төвд босгож, цэрэг ба НАХЯ-ны сайдын 1958 оны 42 дугаар тушаалаар түүний суралцаж байсан ЦЕС-ийн Ерөнхий цэргийн I курсийн I тасагт Олзвойг “Хүндэт байлдагч”-аар бүртгэж алдрыг нь мөнхжүүлсэн юм.

Ангилал:Монголын тагнуулч
Ангилал:Халхын голын дайны хүн
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Цэргийн гавьяаны 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Манханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1914 онд төрсөн
Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
Дамдины Намнан

**Дамдины Намнан** (1919 онд Ховд аймгийн Зэрэг суманд төрсөн- 1943 онд нас барсан)  - БНМАУ-ын Улсын баатар, хилчин.

## Намтар
1941 оноос хилийн 5-р отрядод цэрэг, бага даргаар алба хааж, олон удаагийн хилийн тулгаралтад орж байсан туршлагатай хилчин байв.

1943 оны 7 сарын 30-нд Шарговийн бага даваанд түрүүч Хорлоогийн Дамба, байлдагч Сундуйжавын Балжир, Рандалын Лувсанпүрэв нарыг удирдан хилийн манааны үүрэг гүйцэтгэж байхад нь казахын 100 гаруй дээрэмчин манай хилийн манааг устган, амьд хэл олзлохоор бүслэн дайрчээ. Манаа Даяннуурын сумангаас гарсан ба хилээс 154км, салбараасаа 30км зайтай үүрэг гүйцэтгэж байлаа. Н.Балжирыг холбоо бариулахаар томилсон боловч морь руугаа мөлхөж яваад алагдсан тул хоёул үлдэн эрэлхэгээр байлдсаар амь үрэгдсэн.

Тэдний эрэлхэг, баатарлаг тэмцсэнийг дайсан нь хүртэл хүндэтгэн биширч байсан юм. Хилчид дайсны 17-г устгасан нь тодорхой болсон ба энэ байлдаанд оролцон, хожим манай талд орсон дээрэмчдийн нэг толгойлогч Хавхас гэгч Бид 1943 онд танай 4 цэрэгтэй байлдахад манай талаас нилээд хэдэн хүн алагдсан бөгөөд нэг цэрэг олон удаа шархдсан ч ганц гараараа буудаад огт ойртуулахгүй байсан. Бид түүнийг бүслэн амьд барих гэтэл өөрийгөө буудаж үхсэн юм. Танай хамгийн эрэлхэг зоригтой 2 цэргийн амийг бид малаар төлж хэрэглэж явсан буу зэвсгийг эргүүлж өгье” гэж байжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар - ХЦ-ийн 50 жилийн ойг тохиолдуулан АИХТ-ийн 1983 оны 135-р зарлигаар нэхэн

## Гэгээн дурсгал
* Засгийн газрын 1998 оны 169-р тогтоолоор ХЦ-ийн 65 жилийн ойгоор хилийн 0130-р ангийн Даянгийн заставыг түүний нэрэмжит болгон мөнхжүүлсэн.

Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Зэрэгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:1943 онд өнгөрсөн
Дүгэрийн Нянтайсүрэн

**Дүгэрийн Нянтайсүрэн** - БНМАУ-ын Улсын баатар, хурандаа.

## Намтар
1931 оноос сумын ХЗЭ-ийн үүрийн дарга, 1934 оноос ардын армид алба хаах хугацаандаа ЗХУ-ын Тамбов хотод морин цэргийн сургууль төгсөж ирээд салаа, салбар, анги, нэгтгэлийн захирагч, Батлан хамгаалах яамны хэлтсийн дарга, Жанжин штабын орлогч дарга, 1952 оноос Улсын хэвлэх үйлдвэр, кино үйлдвэрийн дарга, орлогч дарга, Улсын хэвлэлийн хэрэг эрхлэх хорооны орлогч дарга, МУИС-д багш зэрэг алба ажлыг 50 шахам жил хашжээ.

* 1932 онд хувьсгалын эсэргүү бослогыг дарах тэмцэлд идэвхтэй оролцож,
* 1939 онд Халхын голын байлдаанд Матадын 8-р дивизийн даргаар томилогдож,
* 1945 оны чөлөөлөх дайнд мотомеханикжсан бригад командлан эх орон, ард түмнээ гадаад, дотоодын дайснаас хамгаалах үйлст гарамгай гавьяа байгуулсан байна.

## Дурсамж
Сумангийн дарга байсан хэдэн сарыг эс тооцвол цэрэг командлаж үзээгүй над дивиз командлах гэдэг санаанд багтамгүй байсан юм. Гэвч эх орны тушаал! Хэмээн өөртөө өндөр шаардлага тавьж Халхын голын байлдаанд орсон. Байлдааны үед баруун гар шархадсаныг юм чинээ бодохгүй тулалдаж явсан. Харин нам, эх орон миний өчүүхэн зүтгэлийг өндөр үнэлсэн юм гэж Д.Нянтайсүрэн дурсан ярьдаг.
Элсэн цөл, аагим халуун, зүсрэн орох усан бороо, хаалганы бэхлэлт, цус урсгасан олон өдрийн аймшигт  тулалдаан, монгол, зөвлөлтийн баатар хөвгүүдийн бишрэм сайхан ялалт бүхнийг БНМАУ-ын баатар хурандаа Д.Нянтайсүрэн нэхэн санах бүр мөр зэргэцэн тулалдаж явсан монгол, зөвлөлтийн эрэлхэг дайчдын дүр сэтгэлд нь ургадаг юм.

МАХН-ын XI, XII, XVII их хуралд төлөөлөгчөөр оролцжээ.

## Гавьяа Шагнал
### БНМАУ-ын
* Улсын баатар /1971/
* Сүхбаатарын одон,
* Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон 4 удаа,
* Цэргийн гавьяаны одон,
* “Алтан гадас” одон, медалиудаар,
### Гадны
* ЗХУ-ын Октябрийн хувьсгалын одон,
* Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон болон бусад медалиудаар шагнагджээ.

## Гэгээн дурсгал
* “Амьдралын зам” гэсэн дурдатгалын ном бичсэн нь 1984 онд Улаанбаатарт хэвлэгджээ.

Ангилал:Монголын хурандаа
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан
Ангилал:Монгол улсын баатар
Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан
Ангилал:Монголын Цэргийн гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1915 онд төрсөн
Ангилал:1983 онд өнгөрсөн
Шагдарын Гонгор

**Шагдарын Гонгор** - БНМАУ-ын анхны Улсын баатар, хурандаа.

## Намтар
* 1933 оноос цэрэг, тасгийн захирагч, салаан захирагчийн туслахаар алба хааж
* 1943-1944 онд ЗХУ-д М.Фрунзийн нэрэмжит цэргийн академид суралцаж төгссөн.

1936 оны  I сарын 28-ны шөнө 6-р дивизийн харьяа Буландэрсний харуулаас зүүн хойшоо 7км-т орших Цагаан-Ухаа дээр гарч байсан манаанд салааны туслах дарга Ш.Гонгор хоёр цэргийн хамт үүрэг гүцэтгэж байв. 21 цаг 40 минутын үед дайсны зэвсэгт арван морьтой хүн явгалан манаа руу давшин буудахад Гонгор нэг цэргийг холбоо, нөгөөгөөр нь морьдоо бариулж ганцаараа 2 цаг тулалдаж дайсны цэргийн заримыг устгаж, буу зэвсгийг нь олзлон авч, бусдыг нь хөөж гаргажээ.

* 1939 онд Халх голын тулалдаанд Хуягт бригад командлан оролцсон.
* 1943 онд "Хувсгалт Монгол" танкийн бригад, "Монгол Ард" эскадрилийг хүлээлгэн өгөх Засгийн газрын бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр явжээ.
* 1946 оноос цэргийн албанаас халагдан олон нийтийн байгууллагад ажилласан.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар - Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн (УБХТ) 1936 оны I сарын 29-ний өдрийн 4-р тогтоолоор
* Цэргийн гавьяаны I зэргийн одон болон бусад медалиудаар шагнагджээ.

## Гэгээн дурсгал
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн
Ангилал:Халхын голын дайны хүн
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Цэргийн гавьяаны 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Фрунзегийн нэрэмжит цэргийн академийн төгсөгч
Ангилал:Баянхутагийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Адриан Рабьо

**Адриан Рабьо** (; 1995 оны дөрөвдүгээр сарын 3-нд Сен-Морис хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Пари Сен-Жермен» багт тоглодог.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - Францын хөлбөмбөгийн холбоо 
* 
* Профайл - Soccerway 

Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Пари Сен-Жермен багийн тоглогч
Ангилал:Тулуз багийн тоглогч
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1995 онд төрсөн
Баянбалын Тэгшээ

**Баянбалын Тэгшээ** - БНМАУ-ын Улсын баатар, хилчин.

## Намтар
* Баянбалын Тэгшээ 1926 онд Ховд аймгийн Чандмань суманд төрсөн. 1946 онд цэрэгт татагдан Ховдын хилийн отрядод алба хааж эхэлсэн. Тухайн үед Хасагийн дээрэмчид улсын хил зөрчих нь ихэссэн ба цагийн байдал нэн хурцадсан тул олон удаагийн тулгаралт, байлдаанд тэрээр оролцож тагнуулын үүрэг даалгаврыг удаа дараа сайн гүйцэтгэж амьд хэл олзолж байсан байна.
* 1948 онд ахлах дэслэгч Г.Хаянхярваагийн удирдлаганд арвуул Бүдүүнхаргайтад хилийн манаанд гарч байхдаа Гоминданы цэргийн миномёт, хүнд хөнгөн пулемётоор зэвсэглэсэн 130 гаруй хүнтэй давуу хүчний эсрэг алтан амиа өргөжээ. Б.Тэгшээ тасгийн дарга Б.Гиваан, туслах наводчик Л.Даваадорж хамт хойт өндөрлөгт хориглон дайсанд хохирол учруулсан ч, газрын бартаа хүний олон, зэвсгийн хүчний давуугаар дайсан хилчдийг бүслэн амьдаар нь барихаар дайрахад нь эцсийн мөчид гранатаа тэслэн хамт амь үрэгджээ. Түүний баруун хөл нь  миномётын суманд өртөн тасарч, яс нь ёрдойн гарч газар зурагдсаар мөлийж чөмгөнд нь шороо чулуу чихэгдсэн, 15х15м газар цусаа гоожуулан тулалдсан байдалтай, пулемётын сум нь дууссан тул буугаа  хад саван эвдээд амь үрэгдсэн байжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Улсын баатар - УБХТ-ийн 1949 оны 6-р хурлын тогтоолоор нэхэн олгож төрсөн нутагт нь хөшөөг нь босгожээ.

## Гэгээн дурсгал
* Хилийн цэргийн 65 жилийн ойг тохиолдуулан Засгийн газрын 1998 оны 169-р тогтоолоор  хилийн 0130-р ангийн ...-р заставыг түүний нэрэмжит болгожээ.

Ангилал:Монголын хилчин
Ангилал:БНМАУ-ын баатар
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1926 онд төрсөн
Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Лазар Маркович

**Лазар Маркович** (; 1994 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд Чачак хотод төрсөн) — Сербийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Ливерпүүл» болон Сербийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.

8 сая еврогоор Португалын «Бенфикад» элсэж, 2013 оны зургадугаар сарын 20-нд 5 жилээр гэрээлж, 2013/2014 онд 49 тоглолтонд үнэмлэхүй тоглосон Марковичийг Английн «Ливерпүүл» 2014 оны долоодугаар сарын 15-нд 20 сая фунтээр элсүүлсэнээ зарлав. 2015 оны нэгдүгээр сарын 10-нд «Сандерлендийн» талбайд хожиход (0:**1**) Премьер лигийн дебют гоолоо хийжээ.

## Амжилт 
; Партизан
* Сербийн аварга (1): 2012/13
; Бенфика 
* Португалын аварга (1): 2013/14
* Португалын лигийн цомын эзэн (1): 2014

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Лазар Маркович на Utakmica 
* Лазар Маркович на Srbijafudbal 
* 

Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Партизан Белград багийн тоглогч
Ангилал:Бенфика Лиссабон багийн тоглогч
Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч
Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Португалын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Сербичүүд
Ангилал:1994 онд төрсөн
Эконолайн Краш

**Эконолайн Краш** () нь канадын рок хамтлаг юм.

## Дискографи 
* Affliction (1994)
* The Devil You Know (1997)
* Brand New History (2001)
* Ignite (2008)
Ангилал:Канадын хамтлаг
Ангилал:1992 онд байгуулагдсан
Дамдины Дамдимаа

**Дамдины Дамдимаа** — БНМАУ-ын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, барималчин.

## Намтар
Өдгөөгийн Сүхбаатар аймгийн Дарьгангад төрж, Тамсагбулагт ажиллаж байсан партизан Дамдингийнд үрчлэгдэж, нийслэлд өссөн энэ эмэгтэй дүрслэх урлагийн газарт 17 настайдаа туслах ажилчнаар орж, “Цогт тайж” киног хийх үед түүний баримлыг хийж байсан УГЗ Гүрдоржийн, улмаар Д.Сүхбаатарын хөшөөг бүтээхэд УГЗ С.Чоймбол нарын уран барималчдын туслахаар ажиллаж уран барималч болох гараагаа эхэлжээ.

* 1954 онд Урлагийн сургуульд  барималчны анги нээгдэхэд элсэн суралцаж, бие дааж олсон барималчны дадлагаа онолын мэдлэгээр зузаатгасны дээр
* УБДС-ийн зургийн анги, Ленинградын И.Е.Репиний нэрэмжит уран зургийн академид мэргэжлээ дээшлүүлсэн байна.

* “Монгол кино” үйлдвэрт барималчин,
* Пионерийн ордонд багш,
* МУЭ-ийн хороонд уран бүтээлч,
* Шаазан, ваарын үйлдвэрт эх загвар зохиогч,
* Музейнүүдийг удирдах газарт барималчнаар ажиллажээ.

## Уран бүтээл
Анх 1942 онд “Тагтаатай хүүхэд” гэсэн баримлыг бие даан хийсэн нь МҮЭ-ийн Төв Зөвлөлөөс зарласан уралдаанд түрүүлж шагнуулсандаа урамшин
* “Хадланчин”,
* “Догшин сарлаг”,
* “Торхчин”,
* “Ботготой хүүхэд”,
* “Шуурга”,
* “Уургачин” зэрэг аж байдлын сэдэвт бүтээлүүд туурвиж,

1960 оноос хөрөг баримлаар голлон ажиллаж
* Хөдөлмөрийн баатар Г.Лодойхүү, Н.Бямбацогт, Д.Даваажав, З.Очир,
* Улсын баатар Д.Нянтайсүрэн, П.Чогдон нарын хөрөг баримал,
* Улсын баатар Х.Дамба, Манлайбаатар Дамдинсүрэн, Хатанбаатар Магсаржав нарын хөшөөг урлан бүтээжээ.

## Гавьяа шагнал
* 1978 онд Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цол (БНМАУ-ын УГЗ /1978-03-16. №64/)
* “Алтан гадас” одон 
* Ойн болон бусад медалиудаар 

## Баримт
Тэрээр БНМАУ-ын Төрийн хошой шагналт, анхны Ардын Зураач, УГЗ, XX зууны манлай зураач О.Цэвэгжавын гэргий юм. Хоёр хүү, нэг охин нь чулуун бар, уран зураг, мультфильмийн уран бүтээлчид ажээ.

Ангилал:Монголын уран барималч
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Дарьгангын хүн
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:Репиний нэрэмжит уран зургийн академи төгсөгч
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Диаметр

**Диаметр** буюу **Тойргийн голч** нь дув дугуй, юмны чухам голыг тааруулан татсан чиг шугам (Диаметр).

## Эшлэл 
Я.Цэвэл - Монгол хэлний товч тайлбар толь
Ангилал:Геометр
Авхийн Хавлааш

**Авхийн Хавлааш ()** МУАЖ дуурийн дуучин

## Намтар
Болгарын Софи хотноо хөгжмийн дээд сургуульд 1967-1972 онд суралцаж төгссөн.

1963-1967 онд Баян-Өлгий аймгийн ХДТ-т, 1972-1990 онд ДБЭТ-т гоцлол дуучнаар ажиллажээ.

1990 оноос хойш Казахстанд ажиллаж амьдарч байна.

## Бүтээсэн дүрүүд
* Б.Дамдинсүрэнгийн “Учиртай гурван толгой”-н Юндэн,
* Д.Лувсаншаравын “Хан бүргэд”-ийн Дэмчигбал,
* Л.Мөрдоржийн “Жаргал”-ын Цогт,
* П.Чайковскийн “Евгений Онегин”-ий Онегин,
* Б.Сметаны “Худалдагдсан бэр”-ийн Куршин,
* Ж.Вердийн “Риголетто”-гийн Риголетто, “Травиата”-гийн Жермон, “Тоска”-гийн Скарпья,
* Ж.Бизегийн “Кармен”-ий Эскамильо,
* Ц.Нацагдоржийн “Өгөөдэй хаан”-ы Хонхордой зэрэг үндэсний болон сонгодог 20 гаруй дуурийн дүрд дуулж жүжиглэсэн байна.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин - /1976-07-09. №143/
* БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин - /1981-07-07. №216/

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Дуурийн дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Болгарын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Сагсайн хүн
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Казахууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Дашцэрэнгийн Самбуу

**Дашцэрэнгийн Самбуу** - МУАЖ дуучин

## Намтар
1991 онд Улаанбаатар хотод Марксизм-Ленинизмийн их сургуулийн урлагийн ангийг төгссөн, дээд боловсролтой.

* 1967-1968 онд Архангай аймгийн Цэнхэр сумын клубийн эрхлэгчээр,
* 1969-1970 онд тус аймгийн Соёлын ордны жүжигчнээр,
* 1970-1991 онд УАДБЧ-д гоцлол дуучнаар ажиллаж байгаад
* 1991 онд чөлөөт уран бүтээлч болж УДБЭЧ-д гэрээт дуучнаар ажиллаж байна.

## Уран бүтээлүүд
* “Монголын сайхан дуу”, “Ая дууны найман эгшиг”, “Сүнжидмаа” зэрэг 40 гаруй томоохон уран бүтээлд оролцон тогложээ.
* “Наран төгөлдөр эх орон”, “Үйлсийн сайхан Улаанбаатар”, “Нутгийн хөөрхөн бүсгүй” зэрэг зохиолын дуу,
* “Дөрвөн уул”, “Хэдэн гялаан хонь” зэрэг монгол ардын дуу,
* “Өвгөн шувуу”, “Дөрвөн цаг” зэрэг монгол ардын уртын дуунуудыг чадварлаг дуулж, үзэгчдийн сонсох дуртай бүтээлүүд болжээ.

Мөн “Тууврын замд”, “Хөх ногооны униар” зэрэг хэд хэдэн уран сайхны киноны дуунуудыг дуулж, монгол ардын домог дээр сэдэвлэсэн дуулалт жүжиг “Сүнжидмаа”-гийн Наваан, “Тоорой банди”-ийн Тоорой банди зэрэг дүрийг чадварлаг бүтээжээ.

Бие даасан уран бүтээлээ 1986, 1998, 2000, 2002, 2004 онд тайлагнан тогложээ.

1994 онд Улаанбаатар телевизтэй хамтран “Цэнхэрийн аялгуу” кино концерт бүтээжээ.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин - /1980-12-30. №299/
* МУАЖ - /2005-12-29. №128/

Ангилал:1950 онд төрсөн
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Уртын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Өлзий-Утасын Баярмагнай

**Өлзий-Утасын Баярмагнай** МУАЖ уртын дуучин

## Намтар
1969 оноос ААДБЧ, БЦДБЧ-д гоцлол дуучнаар ажиллаж иржээ. Ихэвчлэн цэрэг, эх орны сэдэвтэй дуу дуулж, үзэгч, сонсогчдод үнэлэгдсэн энэ дуучин мэргэжлийн дуучдын улсын уралдаан, “Азийн дуу хоолой” олон улсын урлагийн наадмын тэргүүн байрын шагналууд хүртсэн байна.

## Уран бүтээлүүд
## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын Гавьяат Жүжигчин - /1982-12-09.№290/
* МУАЖ - /2009/
* Цэргийн хүндэт медаль, зэвсэгт хүчний болон ялалтын ойн медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Уртын дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Өгийнуурын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Пүрэвжавын Хаянхярваа

**Пүрэвжавын Хаянхярваа** Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, УГЗ , хөгжмийн зохиолч.

## Намтар
Гэрийн сургалтаар бага сургуулийн боловсролтой болоод 12 настайдаа цэргийн үлгэр жишээ үлээвэр найрал хөгжимд орж 10 жил хөгжимчнөөр ажиллаад
* ЗХУ-д Москвагийн хөгжмийн дээд сургуульд суралцаж 1961 онд төгсчээ.
* 1961 оноос эхлэн ААДБЧ-д найруулагч, уран сайхны удирдагч,
* УДБТ-т уран сайхны удирдагч,
* Бүх цэргийн хөгжмийн албаны дарга,
* Соёлын яаманд мэргэжилтэн зэрэг алба ажлыг хашсан байна.

Армийн чуулгын хөгжмийг мэргэжлийн түвшинд хүргэж, найрал дууны ангийг эрэгтэй найрал дуучдын болгож өөрчлөн шинэчилж, үлгэр жишээ үлээвэр найрал хөгжмийг мэргэжлийн уран бүтээлийн байгууллага болгоход ихээхэн хүч зүтгэл гаргасан мэргэжилтэн ажээ.

## Уран бүтээл
* “Цэргийн нөхөр Цэрэнтэйгээ”,
* “Хонгор нутаг” зэрэг нийтэд түгсэн олон дуу,
* “Агуйн нууц” киноны хөгжим,
* үлээвэр найрал хөгжмийн нэлээд бүтээл туурвисан хөгжмийн зохиолч,
* дэлхийн 100 гаруй улсын төрийн дууллыг үлгэр жишээ үлээвэр найрал хөгжимд удирдан тоглуулсан удирдаач ажээ.
* Зохиолынх нь эмхэтгэл “Цэргийн нөхөр” хэмээх ном Улаанбаатарт 1985 онд хэвлэгдсэн байна. 

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын УГЗ /1979-07-10. №196/
* МУАЖ /2008/
* Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон,
* Цэргийн гавьяаны одон болон Монгол, Зөвлөлтийн медалиудаар шагнагджээ.

Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол)
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Монголын Цэргийн гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Эрдэнэбулганы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Дорж (Хубилайн хүү)

**Дорж** нь (1233-1263) Хубилай хааны Чаби хатнаас төрсөн  хөвгүүн. Маш бие султай байсан гэж Юань улсын судар, Рашид аддины Судрын чуулган зэрэгт тэмдэглэсэн байдаг. Судрын чуулганд бичснээр "Абага хаанаас нэг насаар ах байсан." 1260 онд эцэг нь хаан сууринд суусны дараа түүнийг 1261 онд хунтайжаар өргөмжилж, алтан тамга соёрхож, Төвлөн засах яамны аливаа хэргийг мэдүүлсэн байна. Удалгүй 1263 онд ужиг өвчнөөр таалал төгссөн. Түүний дараа дүү Чингим нь 1273 онд хунтайж болсон. Үр хүүхэдгүй. Судрын чуулганд Ананд огул хэмээх хүүтэй хэмээжээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1263 онд өнгөрсөн
Мангала

Мангала нь (?-1280) Хубилай хааны гутгаар хүү. Чаби хатнаас төрсөн. Жи Юань-ий 10-р оны 10-р сард (1272 он) Хаан зарлиг буулган, түүнийг Аньши ванд өргөмжилж, алтан тамга соёрхоод Шаньши, Тангуд мужийг захируулж, Лю Пан Шан дахь монгол цэргийн хуаранг давхар захируулан, Аньши вангийн ордны түшмэлээр Ли Дэхуйг томилов. Ингэхдээ Шаньши мужийн Чаньань хотод вангийн ордныг байгуулж, тус мужийг захирч байв. 1273 онд Хубилай хааны зарлигаар Цинь ван өргөмжлөгдөж, Тангуд муж, Сычуань мужийг захируулан, Цинь вангийн ордны баруун гарын сайдаар Ван Шишянь, зүүн гарын сайдаар Ли Дэхуй нарыг томилов. Юань улсын сударт тэмдэглэснээс үзвэл монгол ёс заншлаар өвлийн ордон нь Шаньши мужийн Жинжао фуд байрлаж, зуны өргөө нь Тангудын Лю Пан уулны монгол цэргийн хуаранд зунших зэргээр жилийн дөрвөн улиралд хоёр ордны хооронд нүүдэллэж байсан.  

Аньши ван, Цинь ван цолтоны хувьд хоёр үндсэн үүрэг хариуцлагатай байв. **Нэгд**: эзлэгдсэн орны иргэдийг дарангуйлан захирах, **Хоёрт**: Өгэдэй хааны ач хөвгүүн Хайду хан, Цагаадай ханы удмын Дува хан хоёрын цэргийн довтолгооноос газар нутгаа хамгаалж, Монгол нутгийг захирч суусан Бэй ань ван Номуган, Баян жанжин нарын цэргийн нэгэн жигүүр болж, Хайду ханыг дарж номхотгох байв. Гэвч 1277 онд Номуган ванг дагаж очсон монгол хан хөвгүүд, ноёд бослого гарган Номуган, Аньтун нарыг барьж Хайдуд хүргэж өгөөд, түүнтэй нэгдэж Хубилай хааны эсрэг дайн зарласны дараа Мангала энэ үймээнийг төвшитгөхөөр явж байгаад 1280 онд нас барсан. Түүнийг нас нөгчсөний дараа ахмад хөвгүүн Алтанбөхөд Цинь ван, хоёрдахь хөвгүүн Анандад Аньси ван цолыг залгамжлуулан, алтан тамга олгожээ. Ананд нь 1307 онд хаан ширээний төлөө тэмцэлд ялагдан цаазлуулснаар Цинь вангийн тамгийг хурааж, Шаньши, Ганьсу, Сычуань муж дахь Цинь ван, Аньши вангийн хөрөнгийг төрд хураан авчээ.

## Гэр бүл 
* Эцэг: Хубилай хаан
* Эх: Чаби хатан
* Хатан: Хутуй хатан
* Хөвгүүд: Алтанбуха, Ананд, Арсланбуха
* Охин: Нүвүлүн гүнж (Ихирэс аймгийн Суоланха хүргэний хатан болсон. Нэгэн охин төрүүлсэн нь Хүлэг хааны бага хатан болж, Хүслэн хутагт хааныг төрүүлсэн)

## Эшлэл
Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн
Ангилал:1280 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван)
Ангилал:Юань улс
Балбарын Гомбосүрэн

**Балбарын Гомбосүрэн** (1931 онд төрсөн- ) - БНМАУ-ын Ардын Зураач, УГЗ зураач. "Монгол зураг" хэлбэрээр зурдаг. 

## Намтар
* 1945-1948 онд Зураг урлагийн дунд сургуульд сурч төгссөн анхны төгсөгч, Чойдаг багшийн шавь.
* 1954-1958 онд ЗХУ-д Суриковын нэрэмжит уран зургийн дээд сургуульд сурсан. 
* 1959-1963 онд Бээжин хотын уран зургийн дээд сургуульд суралцаж төгссөн.

Бие даасан уран бүтээлч, урчуудын салбарын эрхлэгч, МУЭ-ийн хорооны орлогч даргаар ажиллаж байжээ.

## Уран Бүтээл
* 1940-өөд оны сүүлчээс уран бүтээлээ эхэлж уран зураг, зураасан зураг, чимэглэлийн чиглэлээр ажиллан “Хөвсгөл далай”, “Шинэ төрийн эзэд ирлээ”, “Мөнх улаанзул”,
* сансрын нисэгч Ж.Гүррагчаа, Владимир Жанибеков нарын хөрөг гэхчилэн олон арван бүтээл туурвиж,
* Д.Сүхбаатар, Ю.Гагарин, Хатанбаатар Магсаржав, К.Циолковскийн медальон,
* Чингис хаан, их хаад, өндөр гэгээн Занабазарын дүртэй алтан зоосны болон Монгол-Зөвлөлтийн сансрын хамтарсан нислэгт зориулсан олон зүйлсийн эх загваруудыг зурж, төрийн ордны дотоод чимэглэлийг хийхэд оролцсон байна. Өрнө, дорнын их урлагийн арга ухааныг бие сэтгэл, авьяас билгээрээ мэдэрч шимийг нь шингээсэн зураач байв.

## Гавьяа Шагнал
* БНМАУ-ын УГЗ - /1974-10-28.№285/
* БНМАУ-ын Ардын Зураач - /1981-07-09.№233/ цол хүртсэн.
* “Алтан гадас” одон,
* Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.

## Сонирхолтой баримт
Гэргий Чоймболын Долгор нь нөхрийгөө ардын зураач цол хүртсэн өдөр нь Хүний Гавьяат Эмч хэмээх алдар цол хүртжээ.

Ангилал:Монголын уран зураач
Ангилал:Хөрөг зураач
Ангилал:Монгол улсын ардын зураач
Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан
Ангилал:Хятадын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Баянголын (Сэлэнгэ) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1930 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн