open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тяньаньмэний талбай

**Тяньаньмэний талбай** (, Тэнгэрийн амгалан хаалга)  нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын нийслэл Бээжин хотын төвд байрладаг. Анх 1651 онд төлөвлөн барьсан бөгөөд хэмжээгээрээ дэлхийн хамгийн том нийтийн талбай гэж үздэг. 

Хориотой хотоос тусгаарласан хаалганы нэрээр нэрлэгдсэн уг талбай дээр 10 мянган хүний багтаамжтай Бүх Хятадын Ардын хурлын Ордон, Үндэсний Дуурийн Их театр болон Мао Зэдуны бунхан, Хятадын үндэсний музей болон Ардын баатруудын хөшөө дурсгалууд байрладаг байна. Үүнээс гадна тус талбай дээр БНХАУ-ыг зарлан Тунхагласан зэрэг тус улсын олон түүхэн үйл явдал болж байсан юм.  

## Талбайд болсон үйл явдлууд 
1976 оны 4-р сарын 4-5-ны өдрүүдэд ХКН-ын удирдагчдын нэг Жоу Эньлайг нас барсантай холбогдуулан жагсаал цуглаан талбай дээр болоход эрх баригчид хүчээр тараасан.  

1989 оны 6-р сард тус улсын Засгийн газрын үйл ажиллагааг эсэргүүцэж иргэд энд жагсаал хийж, олон зуун энгийн иргэн амиа алдсан гэдгээр нь дэлхий нийт илүү сайн мэддэг болсон юм. Барууны орнууд Хятадад зэвсгийн хориг тавьж, барууны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр энэ үйлдлийг "аллага хядлага" гэж тэмдэглэжээ. Амиа алдсан хүмүүсийн тоо хэдэн зуугаас хэдэн мянга хүртэл байна. Хятадын засгийн газар мэдээлэл өгөхдөө иргэд болон цэргүүдийг оролцуулаад 200-300 орчим хүн амь үрэгдсэн гэж мэдэгдэж байсан ч олон нийтийн дунд эргэлзээтэй мэдээлэл гэдэг. Хятадын Улаан загалмайн нийгэмлэг зэрэг бусад хүмүүнлэгийн байгууллагууд амиа алдагсдын тоо 2000-3000 хүрч магадгүй гэж мэдээлж байсан. Мөн олон мянган хүн шархадсан бөгөөд зарим эх сурвалжид 10,000 орчим хүн шархадсан байж магадгүй гэжээ.  

2001 оны 1-р сарын 23-нд тус талбай дээр Хятадын Засгийн газрыг эсэргүүцэж хэсэг иргэн өөрийгөө шатаасан үйл явдал мөн болсон юм. 

“5 дугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн” Хятадад 1917-1921 онд гарсан оюуны хувьсгал ба нийгэм-улс төрийн шинэчлэлийн хөдөлгөөн мөн энэ талбайтай холбоотой байдаг юм. Энэхүү хөдөлгөөн нь үндэсний тусгаар тогтнол, хувь хүний эрх чөлөөл, нийгэм, соёлыг сэргээхэд чиглэгдэж байжээ.

Талбайн умард хэсэгт байрлах Хятадын Төрийн далбааг нар мандах үед мандуулж нар жаргах үед буулгадаг ёслол үйлддэг.

Талбайн урт 880 метр, өргөн 500 метр бөгөөд нийт талбай 440 мянган м² ажээ.

Ангилал:Ази дахь талбай
Ангилал:Бээжингийн тээврийн байгууламж
Ангилал:Хятад дахь талбай

Ангилал:2008 оны зуны олимпын тэмцээний газар
Трафальгарын талбай

**Трафальгарын талбай**  (англ. Trafalgar Square) Лондон хотын хамгийн алдартай бэлгэдэлүүдийн нэг юм.  Лондон хотын Вестминстер- Стрэнд, Уайтхолл болон Мэлл гэсэн гурван гол гудамжны уулзвар болох Чаринг Кросс огтолцол дээр байралдаг талбай юм.  

Эхлээд Вильгельм IV хааны нэртэй байсан талбай нь Вестминстерт байрладаг бөгөөд Наполеонтой 1805 онд далайн  тулалдаанд буюу Трафалгарын тулаанд зориулж нэрийг өөрчилсөн ажээ. Адмирал Х.Нельсон уг дайнд ялсны дурсгалд зориулан талбайн төвд 1843 онд Нельсоны баримал хөшөөг гантиган багана дээр барьсан байна. Баганы өндөр 44 метр, хөшөөний өндөр 5,5 метр байдаг байна. 2006 онд Трафальгарын талбай дахь адмирал Нельсоны баганыг 420 сая фунт стерлингээр David Ball Restoration Ltd. компани шинэчилсэн байна. 

Талбайн голд нь дөрвөн том арслан бүхий хэд хэдэн усан оргилуур байдаг. Энэ талбайд бусад нэр хүндтэй Британичуудын хөшөө, Лондоны Үндэсний галерей, Гэгээн Мартины сүм болон гадаадын зарим нэгэн ЭСЯ байрладаг байна. 

Лондонгийн Үндэсний галерей 1824 онд байгуулагдаж 1838 оноос олон нийт сонирхох боломжтой болжээ. Жилд 6 сая гаруй хүн тус галлерейг үздэг гэсэн мэдээ байна. Өнөөгийн байдлаар энд 2 000 орчим XIII-XX эхэн үеийн уран зураг хадаглагдаж байдаг байна. Энд та дэлхийн уран зургийн сор болох  «Венера ба Марс» Сандро Боттичелли, «нялх хүүхэдтэй Мадонна» Леонардо да Винчи, «Вакх ба Ариадна» Тициан, «Наран цэцэг» Винсент Ван Гог үзэж болно.  

Трафалгарын талбай нь жагсаал, цуглаан түүнчлэн Хятадын шинэ жил гэх мэт олон нийтийн баяр ёслолын арга хэмжээ болдог уламжлалт газар болоод юм.  

1945 оны 5 дугаар сарын 8-нд Ерөнхий сайд У.Черчиль уг талбай дээр цугларсан Лондончуудад Дэлхийн 2 дугаар дайнд ялсан тухай зарлаж байсан түүхтэй.  

Жил бүрийн Шинэ жилээр уг талбай дээр Норвегиэс авчирсан гацуур модыг суурилуулдаг уламжлалтай байна. 

Уг талбайн урт 166 метр, өргөн нь 116 метр орчим байдаг байна.

Ангилал:Лондоны барилга байгууламж
Ангилал:Европ дахь талбай
Ангилал:1845 онд байгуулагдсан
Ангилал:Английн усан оргилуур
Улаан бүч

**Улаан бүч** бол Пионерын байгууллагын туг лугаа адил пионерын байгууллагад харьяалагдаж буйн бэлгэдэл юм.

## Утга агуулга 
Социалист, коммунист дэглэмтэй улс орны хүүхэд залуучуудын эвлэлдэн нэгдсэн байгууллагын гишүүд эрхэмлэн хэрэглэдэг байв. Улаан бүч нь гурвалжин хэлбэртэй бөгөөд бүчийг тусгай зангилаагаар урд талд нь уяж зангиддаг. Шинэ элсэгч сурагчдад ах эгч пионерын гишүүд хэрхэн зангидахын зааж өгдөг. 

## Түүхэн тойм 
Улаан бүчийг Хятад, Вьетнам, Хойд Солонгос, Куба улсад пионерын байгууллагууд өдгөө ч эрхэмлэн хэрэглэсэн хэвээр байна. Харин бусад Монгол, Орос, Венесуэл, Зимбабве, Беларусь, Украин, Финланд гэх мэт улс орны хувьд албан бус байдлаар гагцхүү урлаг, спорт болон түүхэн ойн үйл ажиллагаанд хэрэглэж байна.

### Монгол улсад 
* 1925 онд Монголын Пионерын байгууллага үүссэн цагаас улаан бүчийг зүүж хэрэглэдэг болсон. 
* 1989 оныг хүртэл ерөнхий боловсролын сургуулийн хоёрдугаар ангийн сурагчид пионерын байгууллагад элсэж улаан бүч зүүдэг байв. 
* 1990 оноос эхлэн гуравдугаар ангиас Пионерын байгууллагад элсэн орсноор улаан бүч зүүж байлаа.  

### Бусад улсад 
Хятадад улаан бүч нь хувьсгалт аллагад өртсөн хүмүүсийн цусыг билэгддэг. 

Куба улсад улаан бүчийг сургуулийн сурагчид нэгдүгээр ангиас зургадугаар анги хүртэл зүүдэг аж. 

## Утга агуулга 
Улаан бүчний гурван үзүүр нь коммунистууд, комсомолын гишүүд, пионерууд гэсэн гурван үеийн салшгүй холбоог бэлгэднэ. 

## Мөн үзэх 
Улаан бүч чуулга

Ангилал:Пионерын хөдөлгөөн
Анастасия Ивановна Филатова

**Анастасия Ивановна Филатова** (1920 оны 2-р сарын 4-нд ЗХУ-ын Рязань мужийн Сапажок тосгонд төрж, 2001 оны 10-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) нь БНМАУ-ын төрийн тэргүүн Ю.Цэдэнбалын эхнэр, БНМАУ-ын тэргүүн хатагтай, орос үндэстэн бөгөөд Анастасия Ивановна Цэдэнбал-Филатова гэж албан ёсоор нэрлэгдэх болсон юм. 

## Намтар 
Монголын удирдагчийн эхнэрийн хувьд Монголын улс төрд, ялангуяа нийгэм, боловсролын хөтөлбөрүүдэд их үүрэг гүйцэтгэсэн. Нөхрөө 1984 онд огцорсны дараа Москвад нөхөр хүүхдүүдийнхээ хамт амьдардаг байсан бөгөөд хэд хэдэн удаа ярилцлага өгч байжээ. 

Ю.Цэдэнбал А.Филатова хоёр 1940-өөд оны дундуур Х.Чойбалсангийн улс төрийн зөвлөх байсан Николай Важновын зуучлалаар уулзсан гэж "Известия" сонины сурвалжлагч Леонид Шинкарёв бичсэн байдаг. Тухайн үед ЗХУ-ын Худалдааны яамны Комсомолын хорооны нарийн бичгийн дарга байсан Анастасия Филатова Москвагийн нийтийн орон сууцанд Важновын хөршүүд байжээ. Важновын хүүгийн дурсамжаас үзэхэд Цэдэнбалд охин таалагдаж байна гэсний дараа ВКП(б)-ын Төв хороо Важновт тэдний харилцааг ойртуулахыг зөвлөжээ.  

Филатова БНМАУ-д олон жил "Хүүхдийн төлөө фонд"-ын тэргүүнээр ажилласан. Түүнийг 1970-80-аад онд Монгол Төрийн хэрэгт оролцож эхэлсэн гэж буруутгадаг.   

Анастасия Филатовагийн захиж гэрээсэлэл үлдээсэнээр түүнийг 2001 оны 10-р сарын 21-нд нас барахад Москвагийн Ваганковскийн оршуулгын газарт оршуулжээ.  

Ю.Цэдэнбал, Филатова нар гурван хүүхэд төрүүлсэн: ? (1948 онд төрөөд гурван өдрийн дараа эндсэн) Владислав ( 1949 онд төрсөн-2000 онд автомашины ослоор нас барсан) Зориг (биологч, Москва хотод охин Анастасия Цэдэнбалтай амьдардаг).  

### Цагаатгал 
2021 оны 6 сарын 7-нд А.И.Цэдэнбал-Филатоваг хэлмэгдсэнд тооцож, цагаатгуулах тухай иргэний хэргийг Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх хянан хэлэлцэж, Анастасия Ивановна Цэдэнбал Филатоваг цагаатгасан байна.

А.И.Цэдэнбал Филатовад олгосон цол, одон медалийг хүчингүй болгохдоо үндэслэл болгосон үйл баримт нийцээгүй гэж үзжээ. Шүүх энэ үндэслэлээр Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгчдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.4-т зааснаар БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1990 оны 4 сарын 18-ны өдрийн 98 дугаар зарлигийг хүчингүй болгож, Анастасия Ивановна Цэдэнбал Филатоваг цагаатгасан ажээ. 

## Цахим холбоос 
*Монголын шүүх Анастасия Ивановна Цэдэнбал Филатоваг цагаатгалаа

Ангилал:Төрийн эсвэл засгийн газрын тэргүүний гэр бүлийн хүн
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монголын хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1920 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Төв талбай, Краков

**Төв зах** нь (польшоор. *Rynek Główny*) Краковын хотын түүхэн төвд байрладаг. XIII зуунд буюу 1257 онд Краковын хаан “Ичдэг” Болеслав барьсан уг талбай нь дэлхийн хамгийн эртний том талбай гэж үздэг. 

2005 онд "Шилдэг олон нийтийн газар" төслийг хэрэгжүүлсний үр дүнд уг талбайг хамгийн шилдэг нь хэмээн үнэлсэн ажээ. Явган зорчигчид талбай руу арван нэгэн өөр чиглэлээс орох боломжтой гудамжууд байдаг. 

Энэ төв талбай нь хотын үзэсгэлэнт барилгуудаар хүрээлэгдсэн бөгөөд төв хэсэгт нь польшийн алдарт яруу найрагч Адам Мицкевичийн хөшөө, Гэгээн Мариагийн Базиликагийн цаг цамхаг байрладаг. Мөн XI дүгээр зууны Гэгээн Войцехийн католик сүм байдаг. 

## Түүх 
Төв захын талбайг худалдааны талбайн зориулалтаар анх байгуулжээ. 1241 оны 1 дүгээр сард Монголын цэрэг Польшийн нутагт орж 3 дугаар сарын 22-нд Краков хотыг эзэлж галдан шатаасан түүх байна. Польшийн хаан III Их Казимирын санаачилгаар 1364 онд Европын хаадуудыг урин цуглуулж Түргийн эсрэг нэгдэх алдарт “Краковын хурал” хийж байжээ, 1940-өөд онд Фашист Германд эзлэгдсэн үед тус талбайг “Адольф-Хитлер-Платц” гэж нэрлэж байжээ. 

Квадрат хэлбэртэй 40 мянган м² эзэлдэг энэхүү талбайд олон арга хэмжээ, наадам болдог ажээ. 

Энэ талбайг 1978 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэж авсан байна.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Польш дахь талбай
Ангилал:Европ дахь талбай
Ангилал:Краковын газар зүй
Ангилал:Старе Миасто (Краков)
Ангилал:Краковын тээврийн байгууламж
Ангилал:1257 онд байгуулагдсан
Иоахим фон Риббентроп

**У́льрих Фри́дрих Ви́лли Иоахи́м фон Ри́ббентроп** (герман. Ulrich Friedrich Willy Joachim von Ribbentrop, 1893 оны 4 дүгээр сарын 30-нд, Везель хотод төрсөн-1946 оны 10 дугаар сарын 16-нд , Нюрнбергт нас барсан) Германы улс төрч, Германы Үндэсний Социалист Ажилчны намын удирдагчдын нэг, 1938—1945 онуудад Германы гадаад хэргийн сайд байсан. 

1946 оны 10 дугаар сарын 1-нд Нюрнбергийн Олон улсын цэргийн шүүх хүн төрөлхтний өмнө гэмт хэрэг үйлдсэн гэж буруутгаж 10 дугаар сарын 16-нд цаазаар авах ялыг гүйцэтгэсэн байна.

Ангилал:Германы гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Германы эзэнт гүрний сайд (1933-1945)
Ангилал:Райхстагийн гишүүн (Германы эзэнт гүрэн, 1933-1945)
Ангилал:Их Британи дахь Германы элчин сайд
Ангилал:ГҮСАН-ын гишүүн
Ангилал:СС-гишүүн
Ангилал:Нюрнбергийн дайны гэмт хэрэгтнийг шүүх хурлаар цаазлуулсан хүн
Ангилал:Холокостын гэмт хэрэгтэн
Ангилал:Гэгээн Кирилл ба Мефодийн одон шагналтан
Ангилал:Германы Бүргэд Гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Данцигийн Загалмай шагналтан
Ангилал:Везелийн хүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1893 онд төрсөн
Ангилал:1946 онд өнгөрсөн
Альпин Ф1

**Альпин Ф1** (, 2020 он хүртэл Рено Спорт Ф1 — ) нь Их Британид төвтэй моторт спортын уралдааны жүчээ бөгөөд 2016 оноос эхлэн Формула-1 ДАШТ-нд оролцож байна. Францын автомашин үйлдвэрлэгч Рено компанид харьяалагдах тус баг нь урьдын Лотус Ф1 Багаас гаралтай юм. Энэ нь Формула Нэгд оролцож буй тус үйлдвэрийн харьяа гурав дахь баг болно. Рено нь 1977 оноос 1985 оны хооронд Рено баг, 2001 оноос 2009 он хүртэл **Рено Ф1** нэртэй багуудаар Формула-1-д оролцсон ба Фернандо Алонсо 2005, 2006 онуудад тус үйлдвэрийн багийн хамт дэлхийн аварга болжээ. Мөн энэ компани нь сүүлийн 30 жилд хамгийн амжилттай Формула-1-ийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж буй багуудын нэг юм. Рено нь 1992 оноос 2013 оны хооронд Уильямс, Бенеттон, Ред Булл зэрэг багуудын нийлүүлэгчээр ажиллан Найжел Манселл, Алайн Прост, Михаэль Шумахер, Дэмон Хилл, Жак Вильнёв, Себастиан Феттел нарын нисгэгчдийг нийт есөн удаа жолоочийн дэлхийн аварга цолд хүргэжээ. Рено Ф1 нь 1970-аад оны сүүлээр турбо-технологийг Формула нэгд ашигласан байна. Реногийн Формула-1-д оруулсан шинэ техник технологи нь, моторт спортын хамгийн дээд зэрэглэлд оролцож буй олон олон автомашин үйлдвэрлэгчийн хөдөлгүүрийг нийлүүлэгч болгосон байна.

2018 оноос 2020 он хүртэл Рено нь МкЛаренд хөдөлгүүр нийлүүлж байв. 2021 онд Альпин баг нь 2005, 2006 онуудад дэлхийн аварга болж байсан испани нисгэгч Фернандо Алонсо ба франц нисгэгч Эстебан Окон нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр оролцож байна.

## Цахим хуудас 
* Рено Спорт Ф1 багийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг
Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч
Формула-1-баг
Мик Шумахер

**Мик Шумахер**  (, 1999 оны гуравдугаар сарын 22-нд Швейцарын Вюфлан-ле-Шатод төрсөн) нь Германы авто уралдааны жолооч юм. Тэрбээр 2018 оны Европын Формула-3 Аварга Шалгаруулах Тэмцээн ба 2020 оны ФИА Формула-2 Аварга Шалгаруулах Тэмцээнүүдэд түрүүлжээ. 

## Хувийн амьдрал 
[thumb|right|Мик Шумахер өөрийн эцэг [Михаэль Шумахерын Бенеттон B194-т  (2017 он)]]
Мик Шумахер нь германы формула нэгийн нисгэгч асан Михаэль Шумахер ба Рэйнинг-Вестерн морь унаач Коринна Шумахер нарын хүү юм. Түүний авга ах Ральф Шумахер нь мөн л авто уралдааны жолооч бол авга ахынх нь хүү Давид Формула 3-т уралдаж байна. Мөн түүнчлэн Мик Шумахер нь аавынхаа адил сэтгүүлч Сабине Кээмийг менежерээрээ ажиллуулдаг.

## Тамирчны гараа 
### Карт спорт 
Мик Шумахер моторт спортын гараагаа 2008 онд карт спортоор эхлэв. Олны анхаарлыг өөр дээрээ татахгүйн тулд анхандаа **Мик Беч** гэх нууц нэртэй байв. Беч гэх нэр түүний ээжийнх төрсөн нэр нь аж. Германы автомашины клубийн зохион байгуулдаг *«АДАК Карт Мастерс»* тэмцээнд тэр 2011 онд 9-р байр, 2012 онд 7-р байрт шалгарав. 2013 оны *«Германы Картын Аварга Шалгаруулах Тэмцээн»-*д оролцон 3-р байрыг эзлэв. 2014 онд **Мик Йуниор** Мик карт спортод хүчээ сорьж байхдаа Шумахер овгоо хэрэглээгүй хэдий ч түүний гаргасан амжилтыг олон улсын хэвлэлүүд нийтэлж эхэлсэн байдаг.

## Статистик 
### Мэргэжлийн тамирчны замнал 
### Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.

#### Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2021 оны зургаадугаар сарын 6, Азербайжаны их шан уралдааны дараа

#### Ганцаарчилсан дүн 
## Цахим холбоос 
* Мик Шумахерын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Германы авто уралдаанч
Ангилал:Германы Формула 1 уралдааны нисгэгч
Ангилал:Алдартай хүний гэр бүлийн гишүүн
Ангилал:Германчууд
Ангилал:1999 онд төрсөн
Адам Мицкевич

**Ада́м Берна́рд Мицке́вич** (польш. Adam Bernard Mickiewicz, лит. Adomas Bernardas Mickevičius, белорус. Адам Бернард Міцкевіч; 1798 оны 12 дугаар сарын 24-нд Виленский муж Хаант Орос Улсад төрсөн -1855 оны 11 дүгээр сарын 26-нд  Константинополь хот, Османы Эзэнт гүрэнд нас барсан)- Беларусь гаралтай польшийн яруу найрагч. Улс төрийн нийтлэгч, польшийн үндэсний хөдөлгөөний зүтгэлтэн. XIX зууны польшийн уран зохиолын тод томруун төлөөлөгч. 

Польш дахь романтизмын үеийн гурван оргил яруу найрагч Юлиуш Словацки болон Зигмунт Красински нартай зэрэгцэн очдог. 

## Уран бүтээлүүд 
Анхны шүлэг «Хотын өвөл» („Zima miejska“) 1818 онд Виленск хотын „Tygodnik Wileński“ сонинд хэвлэгдсэ.. Юзеф Завадски түүний шүлгийн цуглуулга  «Яруу найраг» („Poezje“, т. 1, Вильна, 1822) «Баллады и романсууд» нэгтгэсэн („Ballady i Romanse“) бөгөөд өмнөх үг « Романтик яруу найргийн тухай» („O poezji romantycznej“), польшийн уран зохиолд романтизмын тод чиглэл гарсаны зарлан тунхагласан юм. 

«Живиля» бол А.Мицкевичийн анхны зохиолуудын нэг бөгөө уг зохиолын баатар литв эмэгтэй Живиля оросуудыг хот руугаа оруулсан гээд  хайртыгаа алж байгаа тухай өгүүлдэг юм. Энэ зохиолыг литв хэл рүү анх Симон Даукантос  1819 онд орчуулсан байна. 

«Яруу найраг»-ийн хоёр дахь боть (1823) дотор «Гражина» („Grażyna“) ,  «Дзяды» яруу найраг орсон.  Орост «Сонеты» (1826), «Крымын сонетууд» (Sonety krymskie) хэвлэгдсэн байна.

Мицкевичийн хамгийн тод бүтээл бол **«Ноён Тадеуш»** яруу найраг юм.(„Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie“), 1832-1834 онуудад бичээд 1834 онд Парист хэвлүүлсэн түүхтэй. Яруу найрагт шляхтуудын сэтгэлийн дурсамж, хошин шог дүр төрхүүд гардаг.  «Ноён Тадеуш» бүтээлээр польшийн алдарт кино найруулагч Анжэй Вайда 1999 онд уран сайхны кино бүтээсэн.


Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Польшийн зохиолч
Ангилал:Уянгын шүлэгч
Ангилал:Польшийн чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1798 онд төрсөн
Ангилал:1855 онд өнгөрсөн
Сүнс: Цимарроны азарга

***Сүнс: Цимарроны азарга*** () нь 2002 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн анимаци инээдмийн кино бөгөөд DreamWorks Animation бүтээж, DreamWorks Pictures кино компани 2002 оны 5 сарын 24-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ.

## Эшлэл 
## Гаднын холбоос 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2002 оны кино
Ангилал:АНУ-ын кино
Ангилал:Морины кино
Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Монголын философийн холбоо

Монголд философийн сургалт, судалгаа зохион байгуулалттай хөгжиж, мэргэжилтэн бэлтгэх болсноос хойш төр засгийн зүгээс анхаарал хандуулж олон нийтийн байгууллага байгуулж байжээ. МАХН-ын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга нарын зөвлөгөөний 1973 оны 10-р дугаар сарын 3-ны өдрийн “Монголын Философич, Социологичдын Холбоо байгуулах тухай” 322 тоот тогтоол гарсан байна. 1973 онд Болгарын Варнад зохион байгуулагдсан Дэлхийн философийн XV Их хуралд манай төлөөлөгчид оролцсон.  1978 оны 8-p сарын 26-аас 9-р сарын 2-нд болсон Дэлхийн философийн XVI Их хурлын захиргааны зөвлөлийн хуралдаанаар Монголын Философич, Социологичдын Холбоог Философийн Олон Улсын Нийгэмлэгүүдийн Холбоо буюу FISP -д гишүүнээр элсүүлжээ.  

1948 онд Олон улсын философийн институтийн удирдлага Р.Байэрийн санаачилгаар Философийн Олон Улсын Нийгэмлэгүүдийн Холбоо (FISP) Амстердамд байгуулагдсан. Тус холбоо нь 130-аад орны 1200 орчим их сургуулийн философийн тэнхим, факультетийн багш, судлаачид 13000 гаруй гишүүдийг хамарсан үндэсний 105 холбоо, Олон улсын 38 холбоо, 2 Олон улсын байгууллагыг эгнээндээ нэгтгэжээ.  

2008 оноос Философийн сургалт, судалгааны үр дүнг түгээн дэлгэрүүлэх, сурталчлах зорилгоор **Монголын Философийн Холбоо** Төрийн бус байгууллагыг (Mongolian Philosophical Association) байгуулж, ШУА-ийн ФСЭХ-ийн захирал, профессор Г.Чулуунбаатарыг Ерөнхийлөгчөөр сонгосон. 2010 оны 11-р сарын 22-ны өдөр Монголын Философийн Холбоо нь Олон Улсын Философийн Нийгэмлэгүүдийн Холбооны (FISP) гишүүнээр элссэн.   

2009 оны 8-р сарын 26-нд “Зүүн Азийн иргэншил ба буддизм” сэдэвт Олон Улсын эрдэм шинжилгээний бага хурал зохион байгуулж, Монгол, ОХУ, БНХАУ, БНСУ, Канад зэрэг орны 24 судлаач илтгэл хэлэлцүүлсэн. Илтгэлийн эмтхэтгэл “Зүүн Азийн иргэншил ба буддизм” нэрээр хэвлэгдэж нийтийн хүртээл болсон. 2018 онд Дэлхийн философийн XXIV их хуралд Монгол Улсаас 10 судлаач оролцжээ.  

## Ерөнхийлөгч
* 1973-1990 онд философийн шинжлэх ухааны доктор, профессор С.Норовсамбуу.  
* 1990 оноос “Монголын философичдын холбоо”-г доктор, профессор Я.Долгоржав.  
* 2008-2018 онд  “Монголын Философийн Холбоо”-ны (Mongolian Philosophical Association) ны Ерөнхийлөгчөөр, академич  Г.Чулуунбаатар.  
* 2018 - доктор Д.Гантөмөр.  

**Удирдах зөвлөлː** МФХ- ны Удирдах зөвлөл 11 гишүүнтэй. 

## Гадаад холбоос
* 

Facebookː Mongolian Philosophical Association
Ангилал:1973 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын байгууллага
АМАН

**АМА́Н** ( иврит. ‏אגף המודיעין‏‎ *ага́ф ха-модии́н* -Тагнуулын газар) - Израиль Улсын Армийн Жажин Штабын цэргийн тагнуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг үндсэн байгууллага.  Аюулгүй байдлын ерөнхий чиг үүрэтэй **"ШАБАК",** гадаад улс төрийн тагнуулын байгууллага **«Моссад»** бөгөөд цэргийн тагнуулын **"АМАН"**  зэрэг нь Израилийн тагнуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг үндсэн 3 байгууллага юм. 

1948 оны 6 дугаар сарын 30-нд анх Израилийн цэргийн тагнуулын үйл ажиллагаа эрхэлсэн тусгай байгууллага тус улсын анхны Ерөнхий сайд Давид Бэн-Гурионы өгсөн даалгавараар байгуулагдсан юм. 

Шинэ тусгай албыг «Шерут модиин» («Тагнуулын алба», иврит. ‏שירות מודיעין‏‎) гэж нэрлэж байсан бөгөөд түүнийг дэд хурандаа **Иссер Беери** толгойлж байжээ. 

Байгуулагын зорилго нь: арабын орнуудын зэвсэгт хүчний талаарх мэдээлэл олж цуглуулах, израилийн ХМХ-д хяналт тавих, армийн аюулгүй байдал ба сөрөх тагнуулын үйл ажиллагаа зэрэг юм. 

1951 онд Цэргийн тагнуулын байгууллагад мөн өөрчлөл шинэчлэл орж «Шерут Модиин» гэж нэрээ сольж *Агаф Моди’ин шель матэ ха-клали* (иврит. ‏אגף המודיעין‏‎) - «Жанжин штабын тагнуулын хэлтэс» - буюу товчоор «АМАН» болж Армийн Жанжин Штабын мэдэлд очжээ. Түүний мэдэлд хуурай замын цэрэг, Нисэх хүчин болон далайн цэргийн тагнуулын асуудал оржээ. «АМАН»-ны удирдагчаар **Биньяамин Гибли** ажиллах болжээ. 

## Удирдлага 
* 6 дугаар сарын 30-1948 оны 11 дүгээр сар -дэд хурандаа Иссер Беери
* 1948 оны 11 дүгээр сараас 1950 оны 4 дүгээр сар - хурандаа Хаим Герцог
* 1950 оны 4 дүгээр сараас 1955 оны 3 дугаар сар -хурандаа Биньямин Гибли
* 1955—1958 онуудад хошууч генерал Йехошафат Харкаби
* 1958—1962 онуудад хошууч генерал Хаим Герцог
* 1962—1963 онуудад хошууч генерал Меир Амит
* 1964—1972 онуудад хошууч генерал Аарон Ярив
* 1972—1974 гонуудад хошууч генерал Эли Зейра
* 1974—1978 онуудад хошууч генерал Шломо Газит
* 1979—1983 онуудад хошууч генерал Иехошуа Саги
* 1983—1985 онуудад хошууч генерал Эхуд Барак
* 1986—1991 онуудад хошууч генерал Амнон Липкин-Шахак
* 1991—1995 онуудад хошууч генерал Ури Саги
* 1995—1998 онуудад хошууч генерал Моше Яалон
* 1998—2002 онуудад хошууч генерал Амос Малка
* 2002—2006 онуудад хошууч генерал Аарон Зеэви-Фаркаш
* 2006—22.11.2010 —хошууч генерал Амос Ядлин
* 22.11.2010 — 22.9.2014 —хошууч генерал Авив Кохави
* 22.9.2014 — 28.3.2018 — хошууч генерал Херци Ха-Леви
* 28.3.2018 — өнөөг хүртэл хошууч генерал Тамир Хайман ажиллаж байна.
Ангилал:Израилын тагнуулын байгууллага
Эльдар Рязанов

**Эльда́р Алекса́ндрович Ряза́нов** (1927 оны 11 дүгээр сарын 18-нд ЗХУ-ын Самара хотод төрсөн, 2015 оны 11 дүгээр сарын 30-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн болон оросын кино найруулагч, кино зохиолч, жүжигчин, яруу найрагч, телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч, багш. ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1984), ЗХУ-ын Төрийн шагналтан (1977). Зөвлөлтийн хамгийн алдартай кино найруулагчдын нэг.  

Эльдар Рязановын бүтээсэн зөвлөлтийн сонгодог кинонууд: "Ийм нэгэн явдал" (Служебный роман),  "Багт наадмын шөнө" (Карнавальная ночь),  «Ирония судьбы, или с лёгким паром», «Вокзал для двоих», "Гараж", «Берегись автомобиля», «Жестокий романс», «Невероятные приключения итальянцев в России», «Старики-разбойники», «О бедном гусаре замолвите слово».

## Намтар 
Эльдар Рязанов 1927 онд Самара хотод төржээ. Эцэг нь Александр Семёнович Рязанов, эх Софья Михайловна Рязанова (Шустерман), нар Тегеран дахь Зөвлөлтийн худалдааны төлөөлөгчийн газрын ажилтнууд байжээ. Удалгүй Москвад нүүж ирээд Эльдар хүүг 3 настайд 1930 онд эцэг эх хоёр нь салаад 3 жилийн дараа эх нь Лев Михайлович Копп гэж хүнтэй гэрлээд түүнийг өөрийн хүү шигээ хайралдаг байсан гэдэг. Дайны 1942-1945 онуудад Куйбышев хотод амьдарч байгаад сүүлд Москва руу нүүжээ.  

1950 онд Бүх Холбоотын Кино урлагын дээд сургуулийг /ВГИК/ Григорий Козинцевын урланг онц дүнтэй төгссөн байна.

1955 оноос "Мосфильм" кино студид найруулагчаар ажилласан. Тэрээр Сергей Гуровтой хамт Зөвлөлтийн анхны өргөн дэлгэцийн киноны ревю болох "Хаврын дуу хоолой" киног найруулсан.

Эльдар Александровичийн анхны кино ("Багт наадмын шөнө") 1956 онд дэлгэцээр гарсан нь найруулагчид орон даяарх алдар нэрийг авчиржээ. Энэ киног 1956-57 онд 50 сая гаруй үзэгч үзсэн байна.

## Шагнал 
* Зөвлөлт Холбоот Улсын Төрийн шагнал

Ангилал:Оросын кино найруулагч
Ангилал:Оросын кино зохиолч
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан (рыцарь)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Самарын хүн
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1927 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Төгсжаргалын Ганди

**Төгсжаргалын Ганди** нь 1963 онд Улаанбаатар хотод төрсөн.  Улс төрч, сэтгүүлч, эдийн засагч.

## Намтар 
## Ажилласан байдал 
* 1982-1983: МХЗЭ-ийн Төв хорооны ХЗХНР-д утга зохиолын ажилтан
* 1983-1986: Улаанбаатар хотын ХЗЭ- ийн хороо, ерөнхий боловсролын 75 дугаар сургуульд ХЗЭ-ийн хорооны нарийн бичгийн дарга
* 1986-1990: Бүхцэргийн төв хэвлэл “Улаан од” сонинд утга зохиолын ажилтан
* 1990-1992: Төрийн төв хэвлэл “Ардын эрх” сонины коллегийн гишүүн, Мэдээллийн албаны дарга
* 1992-2008: Улсын Их Хурлын гишүүн
* 2000-2004: УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга,
* 2004-2006: УИХ-ын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд
* 2006-2008: УИХ-ын Нийгмийн бодлого, боловсрол, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга
* 2008-2012: Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайд
* 2012-2014: Монгол Улсаас Унгар улсад суух, (Серби улсад хавсран суух) Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд
* 2016-2018: УИХ-ын даргын зөвлөх
* 2018 оноос МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын зөвлөх

## Бага нас, боловсрол 
Төгсжаргалын Ганди нь Улаанбаатар хотод Төгсжаргал, Эрдэнэ нарын гэрт 1963 онд мэндэлжээ.

* Дээд, МУИС, ЭЗОДС төгссөн, сэтгүүлч, эдийн засагч. 
* 1999 онд ШУА-ийн ФСЭХ-нд “Улс төрийн сэтгэл зүй, чөлөөт хэвлэлийн төлөвшлийн хандлага, харилцан хамаарлууд” сэдвээр улс төрийн шинжлэх ухааны боловсролын докторын (PhD) зэрэг хамгаалсан.

Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын хөдөлмөр ба нийгмийн хамгааллын сайд
Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд
Ангилал:Унгар дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Серби дэх Монголын элчин сайд
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:Монголын сэтгүүлч
Ангилал:Монголын эдийн засагч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Украины мужууд

Украин Улс нь нийт 24 область (укр. *область*, олон тоо *областi*; дүүргүүд буюу мужууд), нэг өөртөө засах бүгд найрамдах улс (укр. *Автономна Республіка*) болон хоёр онцгой статус бүхий хотод (укр. *місто*, олон тоо *міста*) гишүүнчлэгдэнэ.

* 1: 2012 оны долоодугаар сарын 1-ний албан ёсны хүн амын бүртгэл, эх сурвалж: http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2012/fin/ds/kn/kn_e/kn0712_e.html
* 2: Украины мужууд http://www.citypopulation.de/Ukraine-Cities.html

## Мөн үзэх 
* Украины засаг захиргааны гишүүнчлэл
* Украины мужуудын далбаа ба сүлд
* Украины хотын жагсаалт
* ISO 3166-2:UA

## Цахим холбоос 
* Украины суурингуудын статистик мэдээ (украинаар)

Ангилал:Засаг захиргааны нэгжийн жагсаалт

муж
Равдангийн Болд

**Равдангийн Болд**  - Улаанбаатар хотод 1955 онд төрсөн. Улс төрийн зүтгэлтэн, Монгол Улсын Тагнуулын Ерөнхий газрын дарга (2007-2012), түүхийн ухааны доктор, Онц бөгөөд Бүрэн эрхэт Элчин сайд.  

## Боловсрол 
Улаанбаатар хотын арван жилийн 1 дүгээр дунд сургууль төгссөн. 

Цэргийн Ерөнхий Дээд сургууль, ЗХУ-д Ленинград хотод цэргийн дипломатын сургууль, АНУ-д батлах хамгаалах удирдлагын дамжаа тус тус дүүргэсэн. Түүхийн ухааны доктор. 

### Эцэг эх 
Түүний эцэг хурандаа генерал Сандивын Равдан (1907-1972) Армийн Улс төрийн газрын дарга, БНАСАУ, Чехословак Улсад Элчин сайд, Иргэний хамгаалалтын газрын даргаар амьдралынхаа сүүлчийн жилүүдэд ажиллаж байсан Монгол Улсын цэрэг армийн нэрт зүтгэлтэн хүн байсан.  Эх нь Цэнд. 

## Ажилласан байдал 
1983-1992 онуудад Ардын Армийн дугаар ангид улс төрийн ажилтан, ЗХЖШ-ын цэргийн тагнуулын газарт офицер, ГЯЯ-нд ажилтан, Япон улсад суугаа ЭСЯ-нд атташе. 

1992-1996 онд Батлан хамгаалах яамны Стратегийн судалгааны хүрээлэнгийн нарийн бичгийн дарга, захирал. 

1997-2003 онд -Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга

2003-2007 онд  Монгол Улсаас АНУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.

2007-2012 онд Монгол Улсын Тагнуулын Ерөнхий Газрын дарга. 

2012-2016 онд Монгол Улсаас Австрали Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.

2017-2021 онд Монгол Улсаас Турк Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.

## Бүтээл 
Хурандаа Р.Болд нь Монголын түүх, цэргийн түүх, үндэсний аюулгүй байдал, гадаад бодлогын чиглэлээр судалгаа хийсэн. 

2008 онд “Монголын тусгаар тогтнол ба АНУ: Монголын тусгаар тогтнолын талаарх АНУ-ын үзэл хандлага, байр суурь, бодлого "1910-1973”, 

2013 онд “Халхын голын байлдаан: АНУ-д судалсан нь”,

2014 онд “Зарлаагүй дайн: Халхын голын байлдааны цэрэг, дипломатын түүх” зэрэг судалгааны бүтээл, олон арван эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлсэн.

Орос, англи хэлтэй.

Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:АНУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Австрали дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Турк дэх Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын Тагнуулын Ерөнхий Газрын дарга
Ангилал:Монголын хурандаа
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1955 онд төрсөн
ОХУ-ын нутаг дэвсгэрийн хуваарь

**Оросын холбооны гишүүдийг** Оросын Үндсэн хуулийн 65-р зүйлд зааснаар төвлөрсөн засаглалтай, өөр өөр өөртөө засах эрх бүхий 85 холбооны байгууламжтай (үүнд олон улсад маргаантай байгаа Крымын хойг дахь Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Крым Улс ба холбооны зэргийн хот Севастополийн хамт) байхыг тусгасан байх ба эдгээр нь найман холбооны тойрогт хуваагдах буюу нэгдэнэ. 1991 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын задралын дараа шинэ байгуулагдсан Оросын Холбооны Улсын холбооны хил нь эхэндээ хэвээр үлдсэн боловч 2005 оноос эхлэн хэд хэдэн удаа холбооны байгууламжийн бүтцийн өөрчлөлтийг хийжээ.

## Холбооны Улс Үндсэн хуулиар 
Орос нь Хаант Улсын үед төвлөрсөн, нэгдмэл улс байв. Зөвлөлт Улсын үед төлөвлөгөөт эдийн засгийн үр дүнд маш сайн төвлөрсөн улс болов. Гэвч үүний зэрэгцээ үндэстний бодлого нь угсаатны зарчимд суурилсан ЗХУ-ын холбооны бүтцийг бий болгожээ. Зөвлөлт Улсын задарсны дараа ОХУ-ын засгийн газар 1992 оны гуравдугаар сард хязгаар нутгуудтай холбооны гэрээг хийсэн бөгөөд үүнд нэг талаас ерөнхийлөгч ба төв засгийн газар, нөгөө талаас бараг бүх мужийн засгийн газрын тэргүүнүүд гарын үсэг зурцгаав. Уг гэрээнд холбооны муж тус бүрийн эрх мэдлийг шигтгэн өгчээ. Энэхүү эрх мэдлийн хуваарилалтыг дараа нь буюу 1993 оны ОХУ-ын Үндсэн хуульд тусган оруулжээ. Энэ нь холбооны төв засгийн газар ба бүс нутгийн засгийн газар хоорондын хүлээсэн үүрэг хариуцлагын баталгаа юм. 

## Холбооны тойрог 
: *Үндсэн өгүүлэл: Холбооны тойрог*

Холбооны тойрог нь холбооны байгууламжтай зэрэгцэх эсвэл түүнээс дээш засаг захиргааны түвшин биш харин нэмэлт захиргааны бүтэц юм. Холбооны тойрог бүрт ОХУ-ын ерөнхийлөгчөөс томилсон итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч байх ба тэдгээр нь холбооны байгууламжийн тэргүүнүүдийг (ихэвчлэн зхирагч эсвэл ерөнхийлөгч гэх) хянах үүрэгтэй ажиллана. Түүхэн үүднээс бол I Пётр хаан 1708 онд бий болгосон найман хошуу нутгаас эхтэй бөгөөд 18 ба 19-р зуунд хүн амын өсөлттэй холбоотойгоор олон жижиг хошуунд хуваасан аж.

## Холбооны байгууламж 
Үндсэн хуулинд «холбооны байгууламж» буюу «холбооны субъект» гэх нэршлээр хязгаар, бүгд найрамдах улс, дүүрэг, холбооны ач холбогдол бүхий хот гэх мэт төрөл бүрийн нутаг дэвсгэрийн нэгжид ашигладаг. Оросын холбооны 85 байгууламж нь хүн ам, газар зүйн цар хүрээ, ашигт малтмалын нөөц, эдийн засгийн хөгжлийн түвшнээрээ хоорондоо эрс ялгаатай байдаг. 
 
## Цахим холбоос 
**Local government in Russia: Its powers vary across the country* at Citymayors.com
* Екатерина Сергеевна Шугрина. Соотношение понятий «Муниципальное образование», «Административно-территориальная единица», «Населённый пункт» // Журнал «Городское управление», № 1 (198) / 2013, стр. 30-43

## Эшлэл 
!
Ангилал:Оросын үндсэн хуулийн эрх зүй
Гоёл кашмер

**Гоёл Кашмер ХХК** нь 2005 онд ноос, ноолууран сүлжмэл бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, худалдааны чиглэлээр үүсгэн байгуулагдсан үндэсний үйлдвэрлэгч компани юм. Цэвэр ноолуур, сарлагийн хөөвөр болон сарлагийн хөөврөөр бүх төрлийн 2017 онд олон улсын чанарын удирдлагын ISO 9001:2015 стандартыг амжилттай нэвтрүүлж, 4 дэх жилдээ UKAS аудитын байгууллагаар баталгаажуулсан. Түүнчлэн 2021 оноос Англи улсад төвтэй Тогтвортой Ноос Ноолуурын Эвсэл-ийн гишүүн байгууллага болж, байгаль орчин, мал амьтан, малчдад ээлтэй байх мөшгих тогтолцоо бүхий стандартыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлж байна.

## Онцлох амжилтууд
* 2019 он - Шилдэг экспортлогч, МҮХАҮТ
* 2019 он - Шилдэг нийгмийн хариуцлагатай компани Монголын Ноос Ноолуурын Холбоо
* 2018 он - “Органик бүтээгдэхүүн” эко шошго, МҮХАҮТ
* 2016 он - Энтерпренер байгууллага, МҮХАҮТ
* 2016 он - Ноос ноолуурын салбарын шилдэг, МҮХАҮТ

Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ангилал:2005 онд байгуулагдсан
Бат-Эрдэнийн Идэр-Од

**Бат-Эрдэнийн Идэр-Од** нь 1987 оны 4 сарын 26-нд төрсөн. Монгол улсын стандап комедиан, технологийн бизнесмэн юм.faro education төвийг байгуулсан

## Товч мэдээлэл 
Идэр-Од нь Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хотод нисгэгч Бат-Эрдэнэ, улс төрч Цэдэвдамбын Оюунгэрэл нарын ууган хүү болон мэндэлсэн. Идэр-Одын аав Бат-Эрдэнэ түүнийг 3 сартай байхад Ан-2 онгоцны ослоор нас барсан. 
Физик математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай 11 дүгээр сургууль төгссөн. 2006-2011 оны хооронд Америкийн Нэгдсэн Улсын Канзасын Их Сургуулийг агаарын хөлгийн инженер мэргэжлээр төгссөн.    

## Ажил 
Монгол улсын иргэний агаарын тээврийн МИАТ компанид 2 жил ажиллаж байсан. 

#### Стандап Комеди 
Стандап комедиан Б.Батбилэгийн Ub Comedy клубын анхны гишүүдийн нэг юм.

#### Хөтлөгч 
Тэрээр Монгол Телевизийн гаргадаг олон улсын Shark Tank Mongolia шоуны хөтлөгчөөр ажилладаг.  Мөн тус телевизийн "Намайг сонгооч" шоуны хөтлөгчөөр ажиллаж байсан.

#### Бизнес 
2004 онд Идэр-Од бизнес хамтрагч Тулгын хамт Callpro компаниа, 2009 онд бизнес хамтрагч А.Бямбажаргалын хамт Hippocards үг цээжилдэг аппыг үүсгэн байгуулсан. Тэрээр мөн хэлний боловсролын Faro Group-н үүсгэн байгуулагчдын нэг юм. 

#### Youtube болон Подкаст 
2019 оноос өөрийн YouTube суваг дээр Ideree's Podcast ярилцлагыг хийж олон нэр хүндтэй хүмүүстэй ярилцсан байдаг. Өөрийн Ider-Od Comedian суваг дээр хөгжилтэй бичлэг, энтертайнмэнт шоу хийж оруулдаг.

#### Номын зохиолч 
2020 онд англи хэлний IELTS 600 номоо хэвлүүлсэн юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Комедиан
Ангилал:Телевизийн хөтлөгч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Область

**Область** (орос ба украинаар ***область***; беларусиар ***вобласць***; серби ба болгараар ***област***; хасагаар ***облыс***, олон тоо: ***облыстар***; монголоор «муж») гэдэг нь Беларусь, Болгар, Казахстан, Киргиз, Орос, Украин Улсад хэрэглэгдэх засаг захиргааны томоохон нэгж юм.

## Беларусь 
Беларусь нь зургаан вобласць болон нийслэл хотын дүүрэг Минск гэсэн засаг захиргаанд гишүүнчлэгдэнэ.
## Болгар 
Болгар Улс нь нийт 28 областад хуваагддаг ба эдгээрийг 1999 оноос өмнө «округ» хэмээн нэрийдэж байв. 1987 оноос 1999 оныг хүртэл тухайн үеийн гурваас дөрвөн округийг нэгтгэн нэг област болгосон байна.

## Казахстан 
Казахстан Улс нь нийт 14 облыстар буюу мужтай ба онцгой эрх бүхий гурван хотод хуваарилагдана.
: *Мөн үзэх: Казахстан өгүүллэг дэх засаг захиргааны хуваарь*

## Киргиз 
Киргиз нь нийт долоон область ба Бишкек, Ош гэсэн мужийн харьяалалгүй хоёр хотод хуваагдана.
: *Мөн үзэх: Киргиз өгүүллэг дэх засаг захиргааны хуваарь*

## Оросын Холбооны Улс 
Оросын Холбооны Улсад область нь засаг захиргааны хувьд бие даасан байдал бүхий холбооны нэгж бөгөөд энэ нь Америкийн Нэгдсэн Улсын холбооны муж улс эсвэл Германы холбооны муж улстай дүйцнэ. Гэхдээ холбооны улсын бүрэлдэхүүн дэх бүгд найрамдах улсуудтай харьцуулбал харьцангуй бага эрх мэдэлтэй юм.

## Словак 
: *Үндсэн өгүүлэл: Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-Словак ба Словакийн засаг захиргааны гишүүнчлэл*

## Украин 
Украин нь 24 область ба Бүгд Найрамдах Өөртөө Засах Крым Улс болон Киев, Севастополь гэх онцгой эрхт хоёр хоттой.

Ангилал:Засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Болгарын засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:ОХУ-ын засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:Словакийн засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ангилал:Украины засаг захиргааны гишүүнчлэл
Горно-Алтайск

**Горно-Алтайск** (алт. *Туулу Алтай*; , монголоор Уулын Алтай) нь Оросын Холбооны Улсын өөртөө засах Бүгд Найрамдах Алтай Улсын нийслэл хот юм. Энэхүү хот нь 64.505 оршин суугчтай (мэдээ: 2021 оны байдлаар). 1932 оноос өмнө -**Улала**, 1932-1948 онуудад - **Ойрот-Тура** гэж нэрлэдэг байсан.

## Нэрний үүсэл 
19 дүгээр зууны эхэн үед түрэг гаралтай Телеут хэмээх үндэстэн сууршиж байжээ. Улалу голын эрэг дээр бий болсон суурин учраас ийм нэртэй болсон.  

1824 онд Бийск хотоос анхны оросууд газар нутгаа тэлж ирээд суурьшсан байна. Алтайн шашны төлөөлөл буюу оросын үнэн алдартны шашны төлөөлөл суурьшихад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Шашны төлөөллийн араас орос худалдаачид ирж суурьшсан байна.     

1922 онд ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд автономит Ойрд бүс нутаг үүсэхэд Улала түүний төв болж сүүлд 1928 онд хотын статустай болжээ. 

## Газар зүй 
Уг хот нь Баруун Сибирийн өмнөд хэсэгт, Алтайн нурууны баруун хойд захад, Барнаул хотоос зүүн урагш 200 километрийн зайд оршдог. Энэ нь сибирийн хот Новосибирскээс Монголын хил хүртэлх зайн яг тал нь юм. Горно-Алтайск нь Хатан голын баруун цутгал болох Майма гол Хатан голд цутгах цутгалын дээхэн хөндийд оршдог. Цаг агаарын хувьд эх газрын уур амьсгал давамгайлна.

Горно-Алтайск нь Бүгд Найрамдах Алтай Улсын цорын ганц хот бөгөөд хүн амын нягтшил багатай тус улсын нийт хүн амын дөрөвний нэг орчим нь энд амьдардаг. Хотыг Майма районы нутаг дэвсгэр хүрээлэх хэдий ч бие даас районгүй хотын тойргийг бүрдүүлнэ.

Горно-Алтайск нь төмөр замтай холбогдоогүй, харин хотоос 100 км-ийн зайтай орших Бийск рүү төмөр замын тавих төсөл хийгдэж байгаа аж (2007 он). Хотоос баруун хойд зүгт орших Майма тосгонд хот хоорондын нислэг үйлдэх Горно-Алтайск нисэх буудал бий. Маймагаар дайран өнгөрөх холын тээврийн зам Р256 (Чуягийн холын зам) нь Алтайг Сибирьтэй болон Монголын баруун бүстэй холбоно.

## Хүн ам 
*Тайлбар:* Хүн амын тооллогын мэдээ

## Шинжлэх ухаан ба боловсрол 
Горно-Алтайск Улсын Их Сургууль нь анх 1949 онд ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр 2 жилийн сургалттай Горно-Алтайскийн Багшийн Дээд Сургууль нэртэйгээр байгуулагдаж байжээ. 1953 онд Багшийн дээд сургууль нь «Сурган Хүмүүжүүлэх Ухааны Дээд Сургууль» болж өргөжсөн байна. 

1993 онд Горно-Алтайскийн сурган хүмүүжүүлэх ухааны дээд сургууль, Горно-Алтайскийн хөдөө аж ахуйн техникумын суурин дээр Горно-Алтайскийн Улсын Их сургуулийг байгуулсан байна. 

Одоогоор 390 багш, 4000 оюутантай үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа ажээ.

## Тэмдэглэл 
## Эх сурвалж 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны цахим хуудас (оросоор)
* *mojgorod.ru* цахим хуудсан дахь Горно-Алтайск хотын тухай мэдээлэл (оросоор)

Ангилал:Алтайн суурин
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:1830 онд байгуулагдсан
Эрхүү дэх Монголын Ерөнхий консулын газар

**ОХУ-ын Эрхүү хот дахь Монгол Улсын Ерөнхий Консулын газар** нь Монгол Улсын ОХУ дахь дипломат төлөөлөгчийн газар. 

ЗХУ-ын Эрхүү хотод Консулын газар нээхээс өмнө 1965 он гэхэд хоёр талын харилцаа өргөжиж, манай иргэд Эрхүү хотод олноор сурч, тус хотоор дамжин ЗХУ-ын бусад хотууд руу ихээр зорчих болсон тул БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа ЭСЯ-ны консулын ажилтан Эрхүү хотод байнга ажиллуулахаар шийдвэрлэж байв. Энэ шийдвэрийг гүйцэтгэхээр 1965 оны 6-р сард Москва дахь ЭСЯ-ны консулын ажилтан Л.Цэвээн Эрхүү хотод томилогдон ажиллаж байжээ.  

1971 оны 2-р сарын 19-ний өдрийн БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 44 дүгээр тогтоолоор ЗСБНХУ-ын Эрхүү хотод БНМАУ-ын Консулын газар нээх шийдвэр гарч консул Цэвэгмидийн Төмөр-Очир томилогдсон байна. Тэрбээр 1971 оны 5-р сарын 12-нд ЗХУ-ын Эрхүү мужийн Ардын депутатуудын Зөвлөлийн Гүйцэтгэх хорооны дарга Юрий Александрович Кравченкод консулын эрхийн бичиг болох патентаа гардуулж, мөн оныхоо 12-р сарын 1-нд Консулын газар албан ёсны нээлтээ хийж байсан түүхтэй.  

1922 онд анх Москва хотод Монгол Улсын Элчин сайдын яам үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн бол 50 жилийн дараа ЗХУ-ын газар нутагт 1971 онд хоёр дахь Дипломат төлөөлөгчийн газар нээсэн нь Эрхүү дэх Консулын газар болсон ажээ.       

1971 онд албан ёсоор Консулын газар нээснээс хойш харилцаа улам өргөжин тэлж байсан тул 1974 онд тус Консулын газрыг Ерөнхий Консулын газар болгож өргөтгөсөн байна.  
 
Ерөнхий Консулыын Газар албан ёсоор нээгдэхэд анх ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс, Бүгд Найрамдах Тува Улс, Чита, Кемерово болон Эрхүү мужууд Консулын тойргийг хамран үйл ажиллагаагаа явуулах болжээ. 

## Үе үеийн Ерөнхий консулууд 
## Цахим холбоос 
* Цахим хаяг: irkutsk@mfa.gov.mn  
* Цахим хуудас: https;//irkutsk.consul.mn  

Ангилал:Монгол-Оросын харилцаа
Ангилал:Монголын улс төрийн байгууллага
Ангилал:Ерөнхий консулын газар
Ангилал:Эрхүүгийн байгууллага
Ангилал:1971 онд байгуулагдсан
Оросын далбаа

**Оросын Холбооны Улсын Төрийн далбаа** нь хөх-цагаан-улаан өнгийн ижил хэмжээ бүхий хөндлөн судалтай, гурван өнгийн далбаа бөгөөд далбааг Нидерландын төрийн далбаанд суурилан бүтээжээ. 1848 онд төрийн далбааны өнгөнүүдийг панславын өнгө хэмээн тунхаглажээ.

Албан ёсоор энэхүү төрийн далбааг 1896 онд оросын худалдааны ба дайны усан онгоцонд хэрэглэсэн байдаг. Харин албан бусаар бол хаант засаг унасны дараа Оросын түр засгийн газрын үед болон аравдугаар сарын хувьсгал хүртэл хэрэглэжээ. 1991 оныг хүртэл уг далбаа нь Зөвлөлтийн төрийн далбаанд шахагдсан байлаа.

## Tүүх 
Их Пётр хэмээн нэрлэгдэх I Пётр хаан 1699 онд Нидерланд руу усан онгоц бүтээхийг нарийвчлан судлахаар явсан бөгөөд энэ аяллын явцад тэрбээр тэнгисийн цэрэгт нь өөрийн гэсэн далбаа байх хэрэгтэйг ойлгожээ.

Ингээд оросын төрийн далбааг Нидерландын төрийн далбааг үлгэр болгон бүтээсэн хэдий ч царь Их Пётр далбааны өнгөнүүдийг оросын далбааны өнгө хэмээн ухуулдаг байв. Гэхдээ далбааны өнгө нь Москвагийн Их Вант Улсын сүлднээс гаралтай гэж үздэг бөгөөд уг сүлдэнд улаан дэвсгэр өнгөн дээр хөх өнгийн бамбай болон нөмрөгтэй цагаан өнгийн морь унасан, цагаан өнгийн хүлэг баатрыг дүрсэлсэн байдаг ажээ.

## Түүхэн төрийн далбаа 
## Мөн үзэх 
* Оросын холбооны байгууламжийн далбаа
* ЗХУ-ын төрийн далбаа
* Оросын төрийн сүлд

## Цахим холбоос 
* Flags of the World – Russia

## Эшлэл 
Ангилал:Төрийн далбаа
!
Ангилал:Далбааны жагсаалт
Нидерландын төрийн далбаа

**Нидерландын Хант Улс** ба түүний улс **Нидерландын төрийн далбаа** нь өнөөдөр хэрэглэгдэж буй төрийн далбаануудаас хамгийн эртний гурван өнгийн төрийн далбаа юм. Энэхүү төрийн далбаа нь 16-р зуунаас эхтэй ажээ. Мөн түүнчлэн олон улс орны төрийн далбааны үлгэр жишээ болсон аж.

## Өнгөнүүд 
## Гурван өнгөний түүх 
Тусгаар тогтнолын дайны үед Испанийн эсрэг тэмцэлд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн тэнгисийн гуйлгачид улбар шар, цагаан, хөх өнгөтэй тугийг хэрэглэсэн байдаг. Энэ дайнд цэргээ удирдсан хунтайж Орани-Нассаугийн Вилхелмийг хүндэтгэх үүднээс *«хунтайжийн далбаа»* хэмээн нэрлэдэг байв. Тугны өнгө нь түүний жанжны өмсгөлийн өнгөнөөс гаралтай байх үндэслэлтэй аж. Тугийг анх 1572 онд Ден Брилле хотыг эзлэх үеийн баримтад дурдсан байдаг.

1630 оны орчим анхны улаа-цагаан-хөх далбаа гарч ирсэн бол улбар шар хувилбарыг 1653 онд Холланд аймагт хэрэглэхийг хоригложээ. Хориглосон шалтгаан нь тодорхой биш байдаг. Үүнийг тайлбарлах гэсэн нэг онолд улбар шараар будахад үйлдвэрлэлийн алдаа гарсан гэх бол өөр нэг онолоор язгууртан Орани овгийн нэр хүнд буурсантай холбоотой гэх. Хэдийгээр газар зүйн байршлын хувьд энэ хоёр улс нь хоорондоо ойрхон ч, төрийн далбаанууд төстэй байгаа нь цэвэр тохиолдлын чанартай аж. Люксембургчууд далбааныхаа улаан-цагаан-хөх өнгийг гүн V Хайнрихын сүлднээс авчээ. Мөн түүнчлэн Люксембургийн төрийн далбааны хөх өнгө нь хөх гэхээсээ илүү цайвар хөх буюу цэнхэр өнгөтэйгээс гадна далбааны талуудын хэмжээний харьцаа өөр өөр юм (Люксембург 1:2 эсвэл 3:5, Нидерланд 2:3).

Мөн ижилхэн өнгөний дараалал Хорват ба Парагвайн төрийн далбаанд байх ба эдгээрийн голд нь тухайн улсуудын төрийн сүлд байрлана. Хорватын төрийн далбаа нь тухайн бүс нутгийн түүхэн улсаас гаралтай бол, Парагвайнх нь Францын төрийн далбааг үлгэр болгон авчээ.

Flag of Luxembourg.svg|Люксембургийн төрийн далбаа
Flag of Croatia.svg|Хорватын төрийн далбаа
Flag of Paraguay.svg|Парагвайн төрийн далбаа
Flag of Yugoslavia (1918–1941; 1992–2006) (3-5).svg|Серби ба Черногорийн төрийн далбаа (өмнө нь Югославын төрийн далбаа)

## Нидерландын төрийн далбаанд үндэслэсэн далбаанууд 
Өмнөд Африк Улс ба Бурын Бүгд Найрамдах Улсууд нь нидерландын колони байсан учраас гурван өнгийн төрийн далбааг нь авч хэрэглэжээ.

Нью-Йорк хотын далбаа ч гарлын хувьд нидерландын эзэмшил байсан Шинэ Амстердамын далбаанаас эхтэй ажээ. 

Оросын царь I Пётр 1699 онд Нидерланд руу усан онгоц бүтээхийг нарийвчлан судлахаар явсан бөгөөд энэ аяллын явцад тэрбээр тэнгисийн цэрэгт нь өөрийн гэсэн далбаа байх хэрэгтэйг ойлгожээ. Тэрбээр Оросын төрийн далбааны ерөнхий хийцийг нидерландаас авч, өнгийг нь харин Москвагийн Их Вант Улсын сүлднээс авчээ.

 Flag of South Africa 1928-1994.svg|  Өмнөд Африкийн төрийн далбаа, 1928–1994 он
 Flag of South Africa.svg|  Өмнөд Африкийн төрийн далбаа, 1994 оноос хойш
 Flag of the Orange Free State.svg| Оранжийн Чөлөөт Улсын төрийн далбаа, 1856 оноос эхлээд
 Flag of Transvaal.svg| Трансваалын төрийн далбаа, 1857 оноос эхлээд
 Flag of New York City.svg|Нью-Йорк хотын далбаа
 Flag of Russia.svg| Оросын төрийн далбаа

## Цахим холбоос 
* Flags of the World – The Netherlands – Kingdom of the Netherlands

## Эшлэл 
Ангилал:Төрийн далбаа
!
Харри Гордон Селфриж

**Харри Гордон Селфриж** (1858 оны 1 сарын 11-нд төрсөн, 1947 оны 5 сарын 8-нд нас барсан) бол Америк-Британийн жижиглэн худалдааны магнат бөгөөд Лондонд байрладаг Selfridges их дэлгүүрийг байгуулсан хүн юм. Түүний Selfridges компанийг 20 жил удирдсан нь түүнийг Их Британийн хамгийн нэр хүндтэй, чинээлэг жижиглэн худалдааны магнатуудын нэг болоход хүргэсэн. Түүнийг "Оксфордын гудамжны гүн" гэж нэрлэдэг байв. 

## Намтар 
Харри Голдон Селфриж нь Висконсин мужийн Рипон хотод төрж, Мичиган мужийн Жексон хотод өссөн. Селфриж 14 настайдаа сонин хүргэх ажил хийхээр сургуулиа орхисон. Селфриж 25 жилийн дараа гэхэд бизнесийн түнш болж өсөж дэвжиж чаджээ. 

1890 онд тэр Чикагогийн алдартай гэр бүлээс гаралтай чинээлэг Роуз Букингем бүсгүйтэй гэрлэжээ. 

1906 онд Лондон уруу аялсны дараа Selfridge 400,000 фунт стерлингийн хөрөнгө оруулалт хийж, тэр үед Оксфордын гудамжны баруун төгсгөлд тийм загварлаг бус буланд шинэ их дэлгүүр барьжээ. 

1909 оны 3 сарын 15-нд Оксфордын гудамжнаа Selfridges их дэлгүүр олон нийтэд нээлтээ хийв. Харри Гордон Селфриж 1941 он хүртэл дэлгүүрийнхээ даргаар ажиллав. 

1947 онд Харри Гордон Селфриж 89 настайдаа Лондон хотод таалал төгсөв.

Ангилал:1858 онд төрсөн
Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Висконсины хүн
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Ангилал:20-р зууны бизнесмен
Хибакүша

**Хибакуша** (япон. 被爆者, англиар-Hibakusha) - Япон улсын Хирошима (06.08.1945), Нагасаки (09.08.1945) хотод цөмийн бөмбөгт нэрвэгдэн хохирсон хүмүүсийг хэлдэг байна. Хибакүша гэдэг үг япон хэлнээс «дэлбэрэлтэд өртсөн хүн» гэж орчуулагддаг. Цөмийн бөмбөг дэлбэлсний дараа тэр дороо 80 мянган хүн нас барсан бөгөөд 1945 оны сүүл гэхэд хорт хавдар болон цөмийн цацараг туяаны улмаас 160 орчим мянган хүн нас барсан байна.    

2014 оны 3 дугаар сард хибакүша хэмээн бүртгэгдсэн 192.719 хүн байсан бол 2021 оны 3 дугаар сарын байдлаар Японд 127.755 хибакүша амьд сэрүүн байгаа гэсэн албан ёсны мэдээ байна. Эдгээрийн хүмүүсийн 1% цөмийн бөмбөгдөлтийн улмаас цацраг туяанд өртөж хүнд хэлбэрийн хавдрын өвчтэй болсон гэж Японы Засгийн газар мэдээлсэн байна.  

Хуулийн дагуу хибакүша нь:     
#дэлбэрэлтийн төвөөс хэдхэн км зайд байсан хүмүүс;     
#дэлбэрэлт болсон төв цэгээс хоёр долоо хоногийн дотор хоёр км хүрэхгүй зайд байсан хүмүүс;     
#цацраг идэвхт нунтагт өртсөн хүмүүс;     
#дээрх тохиолдлуудад өртсөн жирэмсэн эмэгтэйчүүдээс төрсөн хүүхдүүд мөн хамрагддаг байна. 

Японы Засгийн газар цөмийн бөмбөгдөлтөд нэрвэгдсэн хүмүүст сар бүр тэтгэмж өгч, эмнэлгийн тусламж үзүүлж тэднийг дэмжиж ирсэн. Гэсэн хэдий ч тэд өөрсдөө болон хүүхдүүд нь өдөр тутмын амьдралд ноцтой бэрхшээлтэй тулгардаг: тэднийг ажилд авдаггүй, тэдэнтэй гэрлэхээс зайлсхийдэг, учир нь гажигтай буюу өвчтэй хүүхэд төрөх эрсдэлтэй байдаг гэж үздэг ажээ.  

## Холбоос 
*Баримтат кино: White Light/Black Rain: The Destruction of Hiroshima and Nagasaki, HBO

Ангилал:Хирошима ба Нагасаки дахь цөмийн бөмбөгдөлт
Ангилал:Японы нийгэм