open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Програм хангамж хөгжүүлэлт

Программ зохиохын (**программ хангамж хөгжүүлэлт**) тулд тодорхой дэс дараалал бүхий алхмуудыг хийх хэрэгтэй. Үүнд программын талаар ерөнхий судалгаа хийх, хэрэглэгчийн хэрэгцээ ба шаардлагыг тодорхойлох, загварчлан төлөвлөх, түүн дээр тулгуурлан программ зохиох, зохиосныхоо дараа шаардлагад нийцэж байгаа эсэхийг шалгах, цаашид үргэлжлүүлэн хөгжүүлэх зэрэг программ зохиох явцад хийгдэж болох олон үйл ажиллагаанууд орно. Ялангуяа программ анх зохиож эхлэхэд маркетинг, мэдээлэл технологи, судалгаа, менежмент зэрэг программ зохиох ажилтай холбоотой салбар болгоны хамтын үйл ажиллагаа нэн чухал байдаг. Мэргэжлийн зөвлөх үйлчилгээ авснаар та илүү чанартай бүтээгдэхүүн үйлчилгээг авах болно. 

## Программ хангамж хөгжүүлэх процесс 
"Тодорхой дэс дараалал бүхий алхмуудыг" программ хангамж хөгжүүлэх процесс гэж нэрлэдэг. Үүнд:
# Хэрэглэгчийн хэрэгцээ, шаардлагыг авах
# Тодорхойлолт (Программыг тодорхойлох)
# Архитектур (Программын бүтэц)
# Загварчлал
# Хийх (код бичих)
# Тест хийх
# Суулгалт
# Арчилгаа


Ангилал:Мэдээллийн технологийн мэргэжил
Бурмейстерын далайн гахай

**Бурмейстерын далайн гахай** (*Phocoena spinipinnis*) нь Өмнөд Америк тивийн эргийн орчимд тархсан, далайн гахайн нэг зүйл юм. Анх 1865 онд Херманн Бурмейстер тодорхойлсон бөгөөд түүний нэрээр нэрлэгджээ. Нутгийнхан *marsopa espinosa* (өргөст далайн гахай), *chancho marino* (далайн гахай) гэхчлэн нэрлэдэг. 

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
Ангилал:Халим
Анхизавр

**Анхизавр** (*Anchisaurus*) нь завроподын нэг төрөл бөгөөд өвсөн тэжээлтэй үлэг гүрвэл юм.

Ангилал:Үлэг гүрвэлүүд
Бух мэлхий

**Америк бух мэлхий** (*Rana catesbeiana*) нь жинхэнэ мэлхийн овгийн, усанд амьдардаг мэлхий бөгөөд Хойд Америкт тархсан байдаг. Томоохон тогтмол устай нуур цөөрөм, намаг балчигт амьдарна. Бороотой шөнө бусад хоёр нутагтны нэг адил бух мэлхий нь газар дээр гарч ирдэг бөгөөд хөдөөний зам дээр олноороо дайралддаг. :D :))

## Гадны холбоос 
Ангилал:Мэлхийнүүд
Кортни Лав

**Кортни Мишель Лав** (, төрсөн нэр нь *Кортни Мишель Харрисон*, *Courtney Michelle Harrison*, 1964 оны 7 сарын 9-нд төрсөн) нь Америкийн рок дуучин, хөгжимчин, жүжигчин юм. Лав нь альтернатив рок хамтлаг Хөүлийн гоцлол дуучин, хамтлагийнхаа дууны үгийг бичдэг байсан бөгөөд хожим Нирванагийн дуучин, гитарчин Курт Кобэйнтэй гэрлэсэн билээ.

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын дуучин
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин
Ангилал:Рок дуучин
Ангилал:Нирвана
Ангилал:Faith No More
Ангилал:Псевдоним
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
II Акбар Шах

**II Акбар Шах** (1760 - 1837) буюу **Мирза Акбар** нь Энэтхэг дэх Монгол удмын Моголын эзэнт гүрний сүүлээсээ хоёр дахь хаан юм. Тэрээр 1806-аас 1837 онд хаан ширээнд суусан. II Шах Аламын хоёр дахь хүү тэрээр II Бахадур Шах Зафарын аав болно.

Акбар Нэгдсэн Вант Улс Зүүн Энэтхэгийн компаниараа дамжуулан Энэтхэг дэх нөлөөгөө ихэсгэж байсан үед хаанчилж байсан тул үнэндээ хүч нөлөө багатай байв. Тэрээр нас барахынхаа өмнө Рам Мохан Ройг Британид элчин сайдаар илгээжээ.

Ангилал:Моголын хаан
Ангилал:19-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Энэтхэгчүүд
Ангилал:1760 онд төрсөн
Ангилал:1837 онд өнгөрсөн
Омск

**Омск** нь баруун өмнөд Сибирьт орших (), Оросын Холбооны Улсын хот бөгөөд Омск мужийн төв юм. Уралын нурууны зүүн талд орших, тус улсын 2 дахь том хот болно. Москва хотоос 2700 км зайтай.

Оросын Хаант Улсын үед Омскт Баруун Сибирийн захирагчийн өргөө байрладаг байв. Оросын иргэний дайны үед буюу 1918–1920 онд анти-Большевик Орос улсын нийслэл байрлаж, хаант улсын алтны нөөц хадгалагдаж байжээ.

## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 

Ангилал:Омск мужийн суурин
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:1716 онд байгуулагдсан
Валют

**Валют** () гэдэг итали хэлнээс гаралтай үнэ өртөг гэсэн утгатай үг бөгөөд нэгээс нөгөөд хөрвөх хэлбэрээр улс хоорондын эдийн засгийн харилцаанд үйлчлэгч өндөр хөгжилтэй орнуудын мөнгөний нэгж юм.

## Үндэсний валют 
Үндэсний валют гэдэг нь тухайн улсын хуулиар зөвшөөрөгдсөн мөнгөний нэгж юм. Үндэсний мөнгөн тэмдэг гаргана гэдэг нь үндэсний аюулгүй байдалтай шууд холбоотой. Жишээ нь, Монгол улсын төгрөг бол үндэсний валют мөн.

## Гадаад валют
Гадаад валют гэдэг эргэлтэд байгаа төлбөрийн чадвар бүхий нэг буюу хэд хэдэн гадаад улсын мөнгөн тэмдэгтээр илэрхийлэгдcэн, олон улсын төлбөр тооцоонд түгээмэл хэрэглэгддэг үнэт цаас, төлбөрийн хэрэгслийг хэлнэ. Үүнд, гадаад мөнгөн тэмдэгт ба зоос, гадаад валютаар илэрхийлэгдсэн банкны хадгаламж, чек, вексель зэрэг орно.
Бие даагч

**Бие даагч** гэдэг нь аль нэг улс төрийн намд харьяалагддаггүй улс төрчийг хэлнэ. Бие даагчдын зарим нь аль ч улс төрийн намын бодлогыг үл дэмжих буюу төвийг сахисан байр суурь баримталдаг бол нэг хэсэг нь аль нэг улс төрийн намтай хамтран ажилладаг буюу хуучин аль нэг намын гишүүн байсан байдаг. Түүнчлэн үлдсэн хэсэг нь аль нэг намын дэмжлэгийг хүлээх нь бий.

## Монгол улсад 
Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хуульд заасан ёсоор сонгуульд бие даан нэр дэвшихийн тулд 801 хүний гарын үсэг цуглуулах ёстой байдаг нь улс төрийн нам байгуулахад тавигдах шаардлагатай ижил юм. Бие даагчид аль нэг намын эрх ашгийг илэрхийлдэггүй тул ард түмний дуу хоолойг парламентийн танхимд хүргэдэг гэгддэг боловч хүч султай байдаг.

### Улсын Их Хуралд сонгогдож байсан бие даагчид 
;1992 он
* Гэндэнсамбуугийн Зуунай - МАХН-ын гишүүн
;2000 он
* Ламжавын Гүндалай - Хожим Ардчилсан Намд элссэн бөгөөд нэг хэсэг Ард Түмний Намыг байгуулан даргаар нь ажиллаж байсан, одоо Ард Түмнээ Хайрлая намын дарга
;2004 он
* Ринчиннямын Амаржаргал - АН-ын гишүүн
* Дүрзээгийн Одхүү - АН-ын гишүүн
* Ядамсүрэнгийн Санжмятав - АН-ын гишүүн
;2008 он
* Зоригийн Алтай
;2012 он
*Хаянгаагийн Болорчулуун - Хожим МАН-д элссэн
*Сайнхүүгийн Ганбаатар
*Цэрэнпилийн Даваасүрэн - Хожим МАН-д элссэн
;2016 он
*Самандын Жавхлан
;2020 он
*Норовын Алтанхуяг - АН-ын гишүүн

Ангилал:Улс төр
Ангилал:Улс төрийн нэр томьёо
Заза Зазиров

**Заза Зазиров** (1972 оны 4 сарын 25-нд төрсөн) нь олимпын медальт Украины чөлөөт бөхийн тамирчин юм. Тэрээр 1996 оны Атлантын олимпоос хүрэл медаль хүртсэн. Ингэхдээ шөвгийн наймд тус олимпын аварга Вадим Богиевт (ОХУ) ялагдсан аж. Мөн бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс мөнгө, хүрэл медаль хүртжээ. Зазиров Европын АШТ-д 1993, 1999 онд түрүүлж, 1998 онд мөнгө, 1996, 1997 онд хүрэл медаль хүртсэн байна. 2000 оны Сиднейн олимпод 69 кг-ийн жинд зодоглосон ч урьдчилсан шатнаас хасагджээ.

## Эшлэл
Ангилал:Украины бөх
Ангилал:Украины олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Сава гол

**Сава гол** нь Өмнөд Европоор урсах, Дунай мөрний баруун цутгалан юм. Белградын орчимд Дунай мөрөнтэй нийлнэ. 945&nbsp;км урттай бөгөөд усаа цуглуулах талбай нь 95,719&nbsp;км². Словени, Хорват, Босни ба Херцеговин (хойд хил) болон Серби улсуудын нутгаар урсана.

## Эшлэл 
Ангилал:Европын гол мөрөн


Ангилал:Босни ба Херцеговины гол мөрөн
Ангилал:Словенийн гол мөрөн
Ангилал:Сербийн гол мөрөн
Ангилал:Хорватын гол мөрөн
Ангилал:Юлийн Альпийн нуруу
Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Людвиг Врэдэ

**Людвиг Врэдэ** (, 1894 оны 10 сарын 28 - 1965 оны 1 сарын 1) нь ганцаарчилсан болон хос төрлөөр тэмцээн уралдаануудад оролцож байсан, Австрийн уран гулгагч юм.

Тэрээр Херма Сабогийн хамтаар хосын төрөлд 1925, 1927 онд дэлхийн аварга болж, 1926 онд ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн. Сабог зодог тайлсны дараа Мелитта Брюннертэй хослон гулгах болж, 1928 оны олимпоос хүрэл медалиар энгэрээ мялаажээ. Тэд 1928 - 1930 онд ДАШТ-ээс 2 мөнгө, 1 хүрэл медаль зүүсэн.

Ганцаарчилсан төрөлд Врэдэ Дэлхийн АШТ-ээс 1929 онд хүрэл, Европын АШТ-ээс 1924 онд мөнгө, 1929 онд хүрэл медаль хүртэж байв.

Ангилал:Австрийн уран гулгагч
Ангилал:Австрийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Австричууд
Ангилал:1894 онд төрсөн
Ангилал:1965 онд өнгөрсөн
Марибэл Винсон

**Марибэл Еркса Винсон-Овэн** (, 1911оны 10 сарын 12 &ndash; 1961 оны 2 сарын 15) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын уран гулгагч, дасгалжуулагч юм. Тэрээр ганцаарчилсан болон хос гулгалтын төрлөөр өрсөлддөг байв. Эмэгтэй ганцаарчилсан гулгалтаар 9 удаа улсынхаа аварга болсон бөгөөд 1932 оны Лэйк-Плэсидийн олимпоос хүрэл медаль хүртсэн. Хос гулгалтын төрлөөр Торнтон Күүлижтэй хамт 2, Жорж Хиллийн хамт 4 удаа улсынхаа аварга болжээ. 

Тэрээр Гай Овэнтэй гэрлэсэн бөгөөд хүүхдүүд нь Лоренс Овэн, Марибэл Овэн нар юм. Винсон-Овэн нь АНУ-ын уран гулгалтын эмэгтэйчүүдийн аварга болсон тоогоороо дээд амжилтыг Мишель Кваны хамтаар эзэмшдэг.

1961 онд Чехословакийн Прага хотноо болохоор товлогдсон ДАШТ-д АНУ-ын шигшээ багийн дасгалжуулагчийн хувиар оролцохоор багийн хамт (охин Марибэл нь тамирчнаар оролцох байсан) явж байгаад Бельгид онгоц нь осолдож, нас нөгчжээ.

## Эшлэл
* 
* Sports-reference дахь профиль
*  

## Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын уран гулгагч
Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1911 онд төрсөн
Ангилал:1961 онд өнгөрсөн
Динго

**Динго** (*Canis lupus dingo*) нь хэдэн мянган жилийн өмнөөс зэрлэгшсэн гэрийн нохой бөгөөд өдгөө ихэнх нь хүнээс хамааралгүйгээр амьдардаг.

"Динго" хэмээх нэр Австралид тархсан хэсэгт нь хэрэглэгддэг бөгөөд генетикийн шинжилгээгээр Тайландад тархсан, хүнд ойр амьдардаг нохойнууд нь динго болох нь тогтоогдоод байгаа. Мөн Шинэ Гвинейн дууч нохой зэрэг динготой төстэй зүйлүүд нь яг ижил зүйл мөн эсэх нь хараахан батлагдаагүй.

Динго нь Австрали тивийн хамгийн том махан идэштэн болохынхоо хувьд тус тивийн экосистемд том үүрэг гүйцэтгэдэг. Хонь барьж иддэг тул Автралийн фермерүүд ихээр агнадгаас гадна гэрийн нохойтой эрлийзжиж байгаа эмзэг зүйл болно.

## Эшлэл 
## Гадны холбоос
Загасч явлаг

**Загасч явлаг** *(Pandion haliaetus)*, заримдаа **тэнгисийн бүргэд** гэгдэх энэ шувуу нь өдрийн амьдралт, загас идэгч махчин шувуу юм. Гадаад орчинтойгоо зохицон, тэсвэрлэх чадвар сайтай тул Антарктидаас бусад бүх тивд, усны ойролцоо газар тархан амьдардаг. Өмнөд Америкт нүүдлийн үедээ таарна. 

## Гадаад төрх 
Биеийн урт нь **60 см**, далавчаа дэлгэхэд **1.8 м** ба **0.9-2.1 кг** жинтэй, толгой, гэдэс хэсэг нь цагаан саарал өнгө давамгайлсан, нүдний орчим болон далавч нь хар өнгөтэй, хар хошуутай. 

Эмэгчин, эрэгчин төстэй боловч, нас бие гүйцсэн эрэгчин нь арай нарийн бие, далавчтай юм. 

## Зан авир 
### Идэш тэжээл 
Тэдний хоол тэжээлийн  99% нь загас болно. Голдуу  150–300 гр, 25–35 см урттай загас барьж идэх ба 2 кг хүртэл том загас барьж идэх нь ч бий.

Мөн зарим тохиолдолд мэрэгч, туулай, хоёр нутагтан, бусад шувуугаар хооллодог.
 
### Үржил 
Загасч явлаг нь голдуу нэг хостойгоо амьдралаа өнгөрөөнө. Эмэгчин нь 6.2х4.5 см, 65 гр жинтэй 2 өндөг гаргана. 5 долоо хоног дарж ангаахай гардаг байна.

## Зургийн цомог 

Image:Pandion haliaetus -fish -Texas-8-4c.jpg|Загас бариад исэж байна.
Image:Osprey landing in the nest at Camp Echockotee.JPG
Image:Osprey Juvenile.jpg
Image:Ospreys_with_a_huge_nest.jpg|Загасч явлагийн 2 м хүрэх том үүр.
Pandion haliaetus MHNT.ZOO.2010.11.93.9.jpg |Museum specimen 

## Гадаад холбоос 
* BirdLife Species Factsheet
* RSPB UK Osprey page with links to much other bird information
* Rutland Osprey Project
* USGS - Osprey Information
* A little about Ospreys in West Virginia
* Osprey videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Photo Field Guide on Flickr
* Animal Diversity Web
* Osprey Bird Sound
* Osprey on Martha's Vineyard
* http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/bird/paha/all.html USDA Forest Service Osprey data
* https://web.archive.org/web/20090830054703/http://kotinetti.suomi.net/saaksi/index.php Live Webcam Ospreys in Finland

Ангилал:Махчин шувууд
Эгэл зана

**Эгэл зана**,  *Pyrrhula pyrrhula*, нь жижиг биетэй,  **Fringillidae** Бужиргынхан овгийн шувуу юм.

Энэхүү шувуу нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсэд амьдрах ба голдуу суурин байх ч, хойд зүгийн нилээд нь өвлийн улиралд өмнө зүгт нүүдэллэдэг.

Манай оронд хотын ойр орчим, Туул гол, Их Тэнгэрийн ам хавьд таарна. Эгэл зана холимог болон шилмүүст мод бутлаг газар амьдрах ба 4 м гаруй өндөр өргөн мод бутанд үүрээ засдаг. Голдуу 4-7 өндөг гаргах ба ургамлын үр, жимс, шавьж зэргээр хооллоно. 

Үржлийн үеэс бусад үед олноор сүрэглэхгүй, ихэвчлэн хосоор эсвэл нэг гэр бүлээр амьдардаг. 

Энэхүү шувууны биеийн урт 15 см ба нуруу хэсэг нь саарал, нислэгийн дэвүүр өд, богино цомбогор хошуу, толгой нь хар өнгөтэй. Нас бие гүйцсэн эр нь цээж хэвлий хэсгээр улаан ба эмэгчин, залуу шувуу нь саарал цээжтэй байна. Эгэл зана чихэнд чимэгтэй шулганан жиргэж дуугардаг.

## Зургийн цомог 

PyrrhulaPyrrhulaAutumn.jpg|Намар өглөө жимс идэж буй нь.
Снегирь, 23 февраля (Pyrrhula, mas).jpg|Pyrrhula pyrrhula, mas
Pyrrhula pyrrhula europoea Gouvieux 222.jpg

## Цахим холбоос 
* ARKive - images and movies of the Eurasian bullfinch *(Pyrrhula pyrrhula)*
* Eurasian Bullfinch videos on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Дөлөн цэгцүүхэй

**Дөлөн цэгцүүхэй**, *Carduelis flammea,*, урьд **Улаан толгойт бужирга** гэж байсан, нь  **Бужиргынхан** овгийн шувуу юм. Европ, Азид тархан нутаглана. Биеийн урт **13.5-14 см** ба нас бие гүйцсэн эрэгчин нь толгойн орой болон цээж хэсэгт улаан өдтэй юм. Эмэгчин, залуу шувууны цээж хэсэг нь цайвар өнгөтэй байна. Дөлөн цэгцүүхэй нь ургамлын үр, жимс болон шавьжаар хооллодог.

Grote barmsijs in bomen-4961649.webm| thumb |Acanthis flammea
Common_redpoll.jpg|Эмэгчин, Оттава, Онтарио
Carduelis flammea flammea MHNT.ZOO.2010.11.221 Luleå.jpg|*Carduelis flammea flammea*
Carduelis flammea cabaret MHNT.ZOO.2010.11.221 Naurois HdB Tolborough.jpg|*Carduelis flammea cabaret*

## Цахим холбоос 
* Oiseaux Photos
* http://mongolbirdwatchclub.blogspot.com/ Монголын шувуу ажиглагчдын клуб

Ангилал:Бужиргынхан
Сүүлт хөхбух

**Сүүлт хөхбух** мөн **Сүүлт хөхбухандай** гэдэг, *Aegithalos caudatus*, нь Сүүлтбухынхан овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Азид суурин амьдардаг.

Энэхүү шувуу нь 13-15 см урт, сүүл нь 7-9 см байна. Нуруун хэсэг нь хар бор, цагаавтар хэвлий, хажуу бөөр нь улаавтар юм. Толгойн орой нь цагаан. 

Хойд Европын (*A. c. caudatus*) нь цагаан толгой, бөөртэй байдаг. Газарзйн бүсээс шалтгаалан өнгө зүс нь өөр хэд хэдэн дэд зүйл бий.

Сүлт хөхбухандай навчит модон ойд амьдран хорхой шавьж, ургамлын үр зэргээр хооллоно. Намар, өвлийн улиралд голдуу 30 ба түүнээс дээш тоогоор сүрэглэж тааралдана. 2 сарын сүүлээс 7 сар хүртэлх үржлийн улиралд хосоор таарах ба 6-12 өндөг гаргадаг. 

## Зургийн цомог 

Image:Aegithalos_caudatus_1_(Marek_Szczepanek).jpg|Скандинавын, Нас бие гүйцсэн
Image:Aegithalos_caudatus_2_(Marek_Szczepanek).jpg|Скандинавын 
Image:Aegithalos_caudatus_3_(Marek_Szczepanek).jpg|

Image:Aegithalos_caudatus_4_(Marek_Szczepanek).jpg|Эх газрын
Image:Aegithalos caudatus juv.jpg|Залуу
image:Schwanzmeise.jpg|Эх газрын
Image:Mesange longue queue.jpg|
Aegithalos caudatus  MHNT.ZOO.2010.11.180.1.jpg |*Aegithalos caudatus * 

## Цахим холбоос 
* Long-tailed Tit videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Ангилал:Боршувуутан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Өрнийн тоншголжин

**Өрнийн тоншголжин**, *Sitta europaea*, нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсээр тархан нутагладаг Боршувуутан багийн шувуу юм. 

## Зан авир
Энэхүү шувуу нь навчит модот газар болон цэцэрлэг хүрээлэнгийн орчимд суурин амьдрах ба хөгшин модонд үүрлэнэ. Өрнийн тоншголжин хорхой шавьж, ургамлын үр, самар зэргээр хооллодог. 
Тоншуул нь зөвхөн модны их бие дагуу дээш авирдаг бол өрнийн тоншголжин нь доош чиглэлд уруудан явж чаддаг ялгаатай. Заримдаа цэцэрлэгийн  шувуу хооллодог тавцанд ирэх ба бусад шувуудыг хөөх түрэмгий байдал ажиглагдана.

Өрнийн тоншголжин 14 см урт, том толгой, богино хүзүү, хүчирхэг хошуу савартай. Дээд хэсэг нь цэнхэр сааралдуу өнгөтэй ба нүдний орчимд хар судалтай. Тэд модны хонгил нүхэнд үүрлэн голдуу 5-8 өндөг гаргадаг.

## Зургийн цомог 

Image:Sitta_europaea_2_(Marek_Szczepanek).jpg|Эмэгчин эсвэл залуу
Image:Sitta europaea wildlife 3.jpg|
Image:Eurasian Nuthatch (Sitta europaea)2.jpg|
Image:Sitta europaea wildlife 2.jpg|
Image:Sitta europaea wildlife 4.jpg|
Image:Sitta_europaea_refit.jpg|
Image:Sitta europaea2004-01-29.jpg|
Image:Eurasian Nuthatch-Mindaugas Urbonas-3.jpg

## Цахим холбоос 
* Eurasian Nuthatch videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection.

Ангилал:Тоншголжиныхон
Ангилал:Евразийн шувууд
Буурал тоншуул

**Буурал тоншуул** (*Picus canus*), нь **Picidae** овгийн евразийн гишүүн юм.  
Түүний өд сөдний өнгө нь ойрын холбоотон болох Ногоон тоншуултай их төстэй. Буурал тоншуулын ар нуруун хэсэг нь ногоон, өвөр хэсэг нь шардуу туяатай цайвар саарал байна. Саарал толгой, хар сахалтай, эрэгчин нь улаан залаа титэмтэй. Ногоон тоншуулаас арай богино хүзүү, нарийн хошуу, үл мэдэг бөөрөнхийдүү биетэй болно. Буурал тоншуул нь  25-28 см урт ба 130-180 гр жинтэй.

thumb|left

Энэхүү шувуу нь навчит ба холимог модот ойд амьдрана. Тэд 5 сард 5-10 өндөг гаргаж эцэг эх хамтран ангаахайгаа өсгөдөг. 15-17 хоноод өндөг хагаран ангаахай гарах ба 28 хоноод нисэж сурна. 
Зуны улиралд буурал тоншуул янз бүрийн хорхой шавьжаар хооллох ба өвөл цагт ургамлын үр зэрэг иддэг. 

thumb|Call from the Central Himalayas

## Эшлэл 
* Gorman, Gerard (2004): Woodpeckers of Europe: A Study of the European Picidae. Bruce Coleman, UK. ISBN 1-872842-05-4.
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern

## Цахим холбоос 
Ангилал:Тоншуулынхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Шар хошуут нугас

**Шар хошуут нугас** (*Anas undulata*) нь 51–58&nbsp;см урт биетэй нугас бөгөөд өмнөд болон зүүн Африкт өргөн тархсан зүйл болно. 

Нүүдлийн шувуу биш боловч хуурай улиралд устай газар хайн аялдаг. Саарал өнгөтэй, бараан өнгийн толгойтой, тод шар хошуутай. Далавч нь үзүүрээрээ цайвар.

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* **Rhymer**, Judith M. (2006): Extinction by hybridization and introgression in anatine ducks. *Acta Zoologica Sinica* **52**(Supplement): 583–585. PDF fulltext
*Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1
*Madge and Burn, *Wildfowl*  ISBN 0-7470-2201-1

## Цахим холбоос 
Ангилал:Нугас
Отгот шунгуур

**Отгот шунгуур**, *Podiceps cristatus* нь  Шунгуурынхан, **Podicipedidae** овгийн усны шувуу юм.

## Гадаад төрх
Энэхүү шувууны биеийн урт **46-51 см** ба далавчаа дэлгэхэд **59-73 см** юм. Тэд маш чадварлаг сэлж шумбах бөгөөд усан доор загас хөөн барьж иддэг аж. Нас бие гүйцсэн шувууд нь зуны улиралд толгой хүзүүний гоёлоороо андашгүй. 
Бага залуу шувуудын толгой нь эрээн тахь мэт хар цагаан судалтай байх ба нас бие гүйцээд алга болдог ажээ.

## Тархалт
Отгот шунгуур нь цэнгэг уст нуур, ойр орчмын өвс ногоот газар нутаглана. *P. c. cristatus* зүйл нь  Европ болон Азид таарна. Африкийн дэд зүйл болох  *P. c. infuscatus* болон Австралийн дэд зүйл  *P. c. australis* нь суурин амьдралтай юм.

## Идэш тэжээл 
Отгот шунгуур голдуу загас идэх ба мөн жижиг шавьж, мэлхий, үе хөлтөн зэргээр хооллодог.

19 зууны үед өд сөдийг нь авж хатагтай нарын малгай зэргийн гоёлд хэрэглэхээр их хэмжээгээр агнаснаас болж Нэгдсэн Вант Улсад устах дөхсөн ажээ. Хамгаалалтад авсан ба өдгөө тоо толгой нь эргэж сэргээд байна.

## Цахим холбоос 
*BTO BirdFacts - Great-crested Grebe
*BirdLife Species Factsheet

Ангилал:Шунгуурынхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Хондон ангир

[thumb|left|[Энэтхэгт. ]]
**Хондон ангир**, *Tadorna ferruginea*, нь  нугас, галуу , хун шувууны хамт  Нугасныхан овогт хамрагдана. 
Маш цөөн тооны сүрэг баруун хойд Африк , Этиопд суурин амьдрах ба гол нутаглах газар нь Европ, Ази юм. Хондон ангир нь нүүдлийн шувуу бөгөөд өвлийн улиралд өмнө зүгийг зорин нисдэг.

## Гадаад төрх 
Энэхүү шувуу нь **58-70 см** урт, далавчаа дэлгэхэд **110-135 см** юм. Их бие нь улбар шар ба толгой нь цайвардуу зүстэй байна. Далавч нь цагаан бөгөөд нислэгийн дэвүүр өд нь хар. Хондон ангир сайн сэлдэг, тэдний нисэж байгаа нь галуу нугастай харьцуулахад илүү хүнд нүсэр харагддаг.

[left|thumb|[Англид.]]

## Зургийн цомог 

Image:Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5344.jpg| Эмэгчин.
Image:Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg| Энэтхэгт.
File:Ruddy Shelduck 489.jpg
Tadorna ferruginea MHNT.ZOO.2010.11.21.1.jpg |Museum specimen 

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* Madge and Burn, *Wildfowl* ISBN 0-7470-2201-1
* Mullarney, Svensson, Zetterstrom and Grant, *Collins Bird Guide* ISBN 0-00-219728-6
* http://www.birding.in/birds/Anseriformes/Anatidae/ruddy_shelduck.htm

Ангилал:Ангир
Ангилал:Усны шувууд
Науманы хөөндэй

**Науманы хөөндэй**, *Turdus naumanni*, нь Хөөндэйн овгийн шувуу юм. Тэд өвлийн улиралд нүүдэллэн Азийн өмнөд, зүүн өмнөд хэсэгт, Хятад болон хөрш улсуудын нутагт өвөлждөг байна. Ховор тохиолдолд баруун Европт таарна.

Науманы хөөндэй модонд үүрлэж 3-5 өндөг гаргадаг. Нүүдэллэх болон өвөлжих үедээ цөөн тоогоор сүрэглэнэ. Тэд холимог идэштэн ба янз бүрийн хорхой шавьж, ялангуяа шумуул, чийгийн улаан, жимс жимсгэнээр хооллодог.
Тэдний толгой, ар нуруун хэсэг нь цайвар бордуу ба нүүр, цээж хэвлий хэсэгт толботой, гэдэс, сүүлний доод хэсэг нь цагаан өнгөтэй. Эмэгчин нь эрэгчинтэй гадаад үзэмжээр адил.

## Номзүй
* *Thrushes*, Clement and Hathway, ISBN 0-7136-3940-7

## Цахим холбоос 
*Public domain image from a 1905 field guide*

Ангилал:Хөөндэйнхэн
Гэзэгт шумбуур

**Гэзэгт шумбуур**, *Aythya fuligula*, нь дундаж хэмжээний шумбадаг нугас бөгөөд нийт 1 сая орчим тоо толгой бий.

## Гадаад төрх 
thumb|left|Дэгдээхэйнүүд.

Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь хажуу бөөр болон цэнхэр саарал хошуунаас бусад бүх хэсэг нь хар өнгөтэй юм. толгойн ар дагзан дахь урт өд нь гэзэг мэт харагдах тул ийн нэрлэжээ.

Нас бие гүйцсэн эмэгчин нь бор өнгөтэй ба хажуу бөөр нь арай цайвар бор байна. 

## Тархалт 
Гэзэгт шумбуур нь Евразийн хойд хэсгийн сэрүүн бүсээр өргөн тархан нутагладаг. Зарим тохиолдолд Канад болон АНУ-н эрэг хавьцаа өвөл таарна. Өвлийн улиралд нуур цөөрөм зэрэг задгай уст газар олноор цуглан сүрэглэдэг. Үржлийн үедээ усны ойролцоо өвст тал газар навч, мөчрөөр үүр засан 6-12 өндөг гаргана.

## Идэш тэжээл 
Тэд усанд шумбан хоол тэжээл олж идэх ба элдэв нялцгай биетэн, усны хорхой шавьж, ургамлаар хооллодог. 

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern

## Цахим холбоос 
* Tufted Ducks video From Gallery of Living Nature.

Ангилал:Шумбуур
Ангилал:Евразийн шувууд
Хумхин нугас

**Хумхин нугас**, мөн **Хумхин бохио** гэдэг (***Mergus merganser***), нь томхон хэмжээний нугас бөгөөд  Европ, Хойд Ази болон Хойд Америкт тархан нутагладаг. Нуур цөөрөм голын ойролцоо амьдран модны хонгил нүхэнд үүрлэх нь бий.
3 дэд зүйл бий. Эдгээр нь:
* *M. m. merganser* – Европын
* *M. m. orientalis* – Төв Азийн
* *M. m. americanus* – Америкийн 

left|thumb|*M. m. merganser*, эмэгчин нь дэгдээхэйн хамт
Эрэгчин, эмэгчин нь харахад хялбар танигдана. Эрэгчин нугас нь хар ногоон толгойтой бол эмэгчин нь бор улаан өнгийн толгойтой. Хумхин нугас **70 см** урт ба далавчаа дэлгэхэд **78-94 см** юм.

## Идэш тэжээл 
Тэд голдуу загасаар хооллох ба мөн хясаа, сам хорхой, усны шавьж хорхой иддэг.

thumb|left|*M. m. americanus*, эмэгчин ба залуу нугас
Хойд Америкийн шувууд цөөн тоогоор сүрэглэн АНУ-д өвөлждөг ба баруун эргийн зарим нь суурин амьдардаг. 
Скандинав, Орост амьдрах хэсэг нь өмнө зүгт нүүдэллэх ба баруун Европт амьдрах хэсэг нь суурин байдаг байна.

## Гадаад холбоос 
* Cornell Lab of Ornithology: Common Merganser
* USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter: Common Merganser
* South Dakota Birds and Birding: Common Merganser
* eNature.com: Common Merganser
* Massachusetts Breeding Bird Atlas-Common Merganser
* The Birds of South Gloucestershire
* Common Merganser, Environment Canada
* Goosander videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Ангилал:Тэнгисийн нугас ба бохио
Хурган цахлай

**Хурган цахлай** (*Hydrocoloeus minutus*) нь Европ, Азийн хойд хэсгээр нутаглах жижиг цахлай юм.  Мөн Канадын хойд хэсэгт бий. Тэд өвлийн улиралд нүүдэллэн Европын баруун эргүүд, Газар дундын тэнгис, мөн цөөн тоогоор АНУ-н зүүн хойд хэсэгт таарна. Мөн Ташгайн байгалийн нөөц газрын нууруудад ажиглагддаг.

Хурган цахлай нь олноор цуглан сүрэглэж цэнгэг уст намаг балчиг газар үүрлэн 2-3 өндөг гаргадаг.
Энэ цахлай нь хамгийэ жижиг зүйл цахлай бөгөөд 25-27 см урт, далавчаа дэлгэхэд 75-80 см, биеийн жин нь 68-133 гр болно.

Нарийн хар хошуу, бараан улаан өнгийн хөлтэй. Дэгдээхэй нь 3 нас хүрч байж бие гүйцдэг.

## Эшлэл 
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* Malling Olsen, Klaus and Hans Larsson, *Gulls of Europe, Asia and North America* ISBN 0-7136-7087-8

## Цахим холбоос 
Ангилал:Цахлайнхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Белград

**Белград** () нь Серби улсын нийслэл бөгөөд улсынхаа хамгийн том хот юм. Тус хот нь Сава гол, Дунай мөрөн хэмээх олон улсын чанартай 2 том гол мөрний уулзварт, Төв Европын Паннонийн тэгш өндөрлөг, өмнөд Европын Балканы хойгийн зааг дээр оршино. 1,710,000 (2007 оны байдлаар) оршин суугчтай Белград хот нь Зүүн Өмнөд Европт Стамбул, Афин, Бухарестын дараа 4-т орох том хот болно. Хотын нэр нь серби хэлээр *Цагаан хот* хэмээх утгатай.

Европын хамгийн эртний хотуудын нэг болох тус хотоос археологийн судалгаагаар МЭӨ 6-р мянганы үеийн суурингийн үлдэгдэл олджээ. Стратегийн хувьд чухал байрлалтай учраас түүхийнхээ туршид 115 удаа өрнө, дорны янз бүрийн армиудын тулалдааны талбар болж, 44 удаа сүйтгэгдэж байжээ.

Хотын газар нутаг нь Сербийн нийт нутгийн 3.6%-ийг эзлэх бөгөөд тус улсын хүн амын 24% нь оршин суудаг.

## Уур амьсгал 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас
* Белградын аялал жуулчлалын байгууллага

## Эшлэл 

Ангилал:Белград тойргийн суурин
Ангилал:Дунай мөрний суурин
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Саятан хот
Ангилал:Сербийн хот
Ангилал:Сербийн тойрог
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Хүчилтөрөгч (цомог)

**Хүчилтөрөгч** буюу **О2** нь Нисванис хамтлагийн анхны бие даасан цомог юм. Энэ цомог нь тухайн үедээ шинэ өнгө төрх илэрхийлсэн цомог болж чадсан. Тус цомгийн "*Эмийн сан руу алхсан нь*" нэртэй дуугаар тэд анх видео клип хийж олон түмэнд өөрсдийгөө таниулж байлаа.

## Дуунууд 
#*Гэрэлт ирээдүй намайг дуудна*
#*Сургууль нураасай*
#*Хүчилтөрөгч*
#*Эрчүүдийг үзэн ядах сэтгэлийг надад өгөөч*
#*Тэр ойлгожээ*
#*Намайг яа*
#*Аборт*
#*Зарим охидыг*
#*Эмийн сан руу алхсан нь*
#*Харанхуй цээжний цонх*
#*Бадарчин*
#*Яагаад*
#*Маргааш энд*
#*Чамд намайг сэргээх юу ч алга*
#*Ааваа Ааваа*
#*Зөвхөн секс*
#*Би тамхиа татаад дуусч байна*
#*Стелла артойс*

Ангилал:Нисванис
Дамдины Очбадрал

**Дамдины Очбадрал** нь Монголын анхны Дифлимпийн аварга юм. 1975 оны 11 сарын 13-нд Сэлэнгэ аймгийн Мандал суманд төрсөн.
"Тайбэй-2009" Зуны XXI Дифлимпийн наадмын жүдо бөхийн -81 кг-ын жинд алтан медаль хүртсэн. Монгол Улсын Гавьяат тамирчин.

Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Бадамсамбуугийн Мөнх-Оргил

**Бадамсамбуугийн Мөнх-Оргил** нь Монголын анхны Дифлимпийн медальтнуудын нэг бөгөөд Увс аймгийн Тэс суманд 1984 оны 2 сарын 4-нд төрсөн.

Жүдо бөхийн төрлөөр "Тайбэй-2009" зуны XXI дифлимпийн -73 кг-ын жинд, "Софи-2013" зуны XXII дифлимпийн 66 кг-ийн жинд 2017 оны зуны Дифлимп|" Самсунг-2017 зуны XXIII Дифлимпийн наадамд 73кг жинд тус тус гурван хүрэл медаль хүртсэн.

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүдоч
Батмөнхийн Наваанжамц

**Батмөнхийн Наваанжамц** нь Монголын анхны Дифлимпийн медальтнуудын нэг бөгөөд 1991 оны 10 сарын 29-нд төрсөн.

Жүдо бөхийн төрлөөр "Тайбэй-2009" зуны XXI дифлимпийн -60 кг-ийн жинд, "Софи-2013" зуны XXII дифлимпийн 73 кг-ийн жинд тус тус хүрэл медаль хүртсэн.

Ангилал:1991 онд төрсөн
Ангилал:Монголын жүдоч
Банхар булжуухай

**Банхар булжуухай**, ***Coccothraustes coccothraustes***, урьд **Хөхөлт хөх болжмор** гэж байсан, нь  **Fringillidae** буюу Бужиргынхан овгийн шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсэд амьдарна. Европт амьдрах хэсэг нь суурин боловч Азид амьдардаг нь өвлийн улиралд өмнө зүгт нүүдэллэдэг. Хааяа ховор тохиолдолд Аляскийн баруун арлуудад таарах аж. 
Навчит болон холимог модот газар, цэцэрлэг зэргээр нутаглан бут, модонд үүрээ засаж 2-7 өндөг гаргадаг. Тэдний гол хоол тэжээл нь ургамал, жимсний үр, ялангуяа интоор юм. 
Банхар булжуухай үржлийн улирлаас бусад үед олноор сүрэглэхгүй бөгөөд голдуу хосоор эсвэл цөөн тоогоор амьдарна. 

## Гадаад төрх 
Тэд **16.5-18 см** урт биетэй, банхардуу толгой, нисэх үед нь харагдах богино сүүлтэй. Толгой нь улбар шаравтар бор, нүдний орчим хар судалтай, бахим хүчирхэг хошуу нь зун хар, өвөл цайвар өнгөтэй болдог байна. Ар нуруу хэсэг нь хар бордуу, өвөр хэсэг нь улбар шар юм.
Эрэгчин, эмэгчин гадаад төрхөөр төстэй.

## Зургийн цомог 

Grubodziob c coccothraustes2.jpg|Польш
Grubodziob c coccothraustes3.jpg|Польш
Grubodziob c coccothraustes4.jpg|
Coccothraustes coccothraustes 1 (Marek Szczepanek).jpg
Coccothraustes coccothraustes 2 (Marek Szczepanek).jpg
Hawfinch with a blue beak.jpg
Coccothraustes coccothraustes MHNT.ZOO.2010.11 Gouvieux.jpg‎ 

## Эшлэл 
* **Arnaiz-Villena**, A., Moscoso, J., Ruiz-del-Valle, V., Gonzalez, J., Reguera, R., Wink, M., I. Serrano-Vela, J. 2007. Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch Linurgus olivaceus and evolution and heterogeneity of the genus Carpodacus. Acta Zoologica Sinica, 53 (5):826 - 834. PDF fulltext

## Цахим холбоос 
* Oiseaux Photos
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Бужиргынхан
Ангилал:Монгол орны шувууд
Эритрей

**Эритрей** (, Этиоп:  , Араб: إرتريا *Iritriya*), албан ёсоор **Эритрей Улс** нь Африк тивийн Сомалийн хойгт орших улс юм. Баруун талаараа Судан, өмнө талаараа Этиоп, зүүн өмнө талаараа Жибути улсуудтай газраар хиллэдэг тус улс нь зүүн болон зүүн хойд хэсгээрээ Улаан тэнгисээр Саудын Араб Йемен улсуудаас тусгаарлагдана. Дахлак ольтриг, түүнчлэн Ханиш арлуудын хэд хэдэн арал нь Эритрей улсад харьяалагддаг. 118000 орчим км² газар нутагтай тус улсын хүн ам нь 5 сая гаруй. Нийслэл хот нь Асмара болно.

Өдгөө Эритрей гэж нэрлэгдэх болсон, Улаан тэнгисийн зүүн өмнөд хэсгийн эрэг хавийн 1000&nbsp;км гаруй урттай нутаг эртнээс нааш колоничлогчид, булаан эзлэгчдийн анхаарлын төвд байв. Одоогийн Йемений нутгаас ирсэн Өмнөд Арабчууд, Османы Туркүүд, Гоагийн Португалууд, Египетчүүд, Британичууд, тэгээд 19-р зуунд Италичууд тус нутгийг эрхшээлдээ байлгаж байв. Мөн баруун, өмнөд талаасаа ч нутгийн овог аймгуудын довтолгоонд өртдөг байлаа. Гэхдээ өнөөдрийн Эритрейд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн нь Италичууд юм. Суэцийн суваг 1869 онд нээгдсэнээр Европын хүчирхэг улсууд Улаан тэнгисийн усан замд ноёрхлоо тогтоох өрсөлдөөний явцад Итали улс Эритрейг гартаа оруулжээ. 1890 оны 1 сарын 1-нд Эритрей албан ёсоор Италийн колони болсон байна. Улмаар 1936 онд Этиоп болон Италийн Сомалиландын хамтаар Италийн Зүүн Африк (Africa Orientale Italiana) мужийг бүрдүүлэх болов. Британийн зэвсэгт хүчин 1941 онд Италичуудыг үлдэн хөөж, орон нутгийн засаг захиргаанд хяналтаа тогтоосон байна. Британичууд НҮБ-ын мандатын дор 1951 он хүртэл Эритрейг хянасан бөгөөд Эритрейн оршин суугчдын хүсэл эрмэлзлийг үл харгалзан, АНУ-ын шахалтаар 1950 оны 10 сард Эритрей болон Этиопын нэгдсэн улсыг НҮБ-ын 390(A) тогтоолоор байгуулжээ.

Улаан тэнгисийн эрэгт оршдог стратегийн чухал байршил болон байгалийн баялгийн нь улмаас Этиоптой нэгтгэсэн бөгөөд 1962 онд Этиопын 14 дэх муж нь болжээ. 1959 оноос Эритрейн сургуулиудад Этиопын албан ёсны хэл Амхар хэлийг заах болсон. 1960-аад оны эхнээс Эритрейчүүд тусгаар тогтнолынхоо төлөө зохион байгуулалттайгаар тэмцэж эхэлсэн нь 30 жил үргэлжилсэн дайны эхлэл болсон бөгөөд 1991 онд уг дайн дуусчээ. НҮБ-ын хяналтан дор бүх нийтийн санал асуулга явуулахад Эритрейчүүд тусгаар тогтнолын төлөө санал өгснөөр 1993 онд Эритрей улс албан ёсоор тусгаар тогтножээ.

Эритрей улс нь нэг намын системтэй. 1997 онд батлагдсан үндсэн хууль ёсоор тус улс нь нэг танхимт парламентын ардчилал бүхий ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс болохоор заагдсан байгаа ч одоогоор шилжилтийн захиргаа засгийн эрхийг барьж байгаа юм. Шилжилтийн засгийн газрын мэдэгдэж буйгаар энэ нь 1998 оны 5 сард эхэлсэн, Этиоптой хиллэх хилийн маргаантай холбоотой ажээ.

## Эшлэл 

Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ангилал:Социалист улс
Ногоон дуучшувуу

**Ногоон дуучшувуу**, *Phylloscopus trochilus*, нь Европ болон Азид өргөн тархсан нэг зүйл дуучшувуу юм. 

Энэхүү шувуу нь өвлийн улиралд Африкийн Сахарын цөлийн бүсрүү нүүдэллэн өвөлждөг. Хавар болоход Урианхайн дуучшувууны *Phylloscopus collybita* дараахан буцаж ирнэ. 

Ногоон дуучшувуу задгай модот газар, нуга хөндийн нутаглан, үүрээ дор засдаг байна. Тэд голдуу хорхой шавьжаар хооллоно.

## Зан авир 
* 9 сарын дундаас 4 сарын дунд үе хүртэл: Африкийн Сахарын цөлийн бүсэд амьдарна.
* 4 сарын дундаас 5 сарын дунд үед: Европ болон Азируу нүүдэллэн ирнэ.
* 5 сарын дундаас 8 сар : үржлийн үе.
* 8 сараас 9 сарын дунд үе: Өвөлжихөөр Африкийг зорино.

## Цахим холбоос 
* Willow Warbler videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Willow Warbler decription from RSPB website

Ангилал:Дуучшувууныхан
Хурган шунгуур

**Хурган шунгуур** (*Tachybaptus ruficollis*), нь **Шунгуурынхан** овгийн усны шувуу юм.

## Гадаад төрх
Хурган шунгуур нь шовх үзүүртэй хошуутай жижиг усны шувуу ба биеийн урт 23-29 см юм. Нас бие гүйцсэн шувуу нь зуны улиралд хар бараандуу өнгөтэй, хүзүү, хажуу бөөр нь улаан хүрэн байдаг. Залуу шувуудын энэ хэсэг нь бор сааралдуу байна.
Мөн тэдний хошуу нь шар, үзүүр нь хар өнгөтэй. 

## Дэд зүйлүүд
Хурган шунгуурын 9 дэд зүйл бий бөгөөд хэмжээ, өнгө зүсээр нь ялгажээ.

**T. r. ruficollis* Европ, Хойд Африкт.
**T. r. iraquensis* Иран, Ирак.
**T. r. capensis* Африк, Мадагаскар, Шри-Ланк, Энэтхэг.
**T. r. poggei*
**T. r. philippensis*
**T. r. cotobato*
**T. r. tricolor*
**T. r. volcanorum*
**T. r. collaris*

## Зан авир
Тэд маш сайн сэлж шумбах ба усан доор загас болон усны элдэв хорхой шавьж хөөн барьж иддэг. Алхаж явахдаа тийм сайнгүй. Голдуу 4-7 өндөг гаргадаг.
 
## Зургийн цомог

Image:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- Non-breeding- in an Indian Lotus (Nelumbo nucifera) Pond in Hyderabad, AP W IMG 7608.jpg‎|
Image:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- Non-breeding- bathing in an Indian Lotus (Nelumbo nucifera) Pond in Hyderabad, AP W IMG 7606.jpg‎|
Image:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) just coming out of water in Hyderabad, AP W IMG 7613.jpg|
Image:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- breeding plumage- in Hyderabad, AP W IMG 7648.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) in AP W IMG 3476.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) in AP W IMG 3324.jpg|
Image:Little Grebe (Adult with Immature) I2 IMG 1615.jpg|
Image:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis)- Breeding plumage at Secunderabad W IMG 6590.jpg|
Image:Little Grebes (Breeding plumage) I IMG 1620.jpg|
Image:Little Grebe summer 300.jpg|
Image:LittleGrebe1.jpg|Winter plumage
Image:Little Grebe chick 700.jpg|Дэгдээхэй
Image:Tachybaptus_ruficollis_1_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Tachybaptus_ruficollis_2_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Little Grebe (Non-breeding plumage) I IMG 8202.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) with a juvenile W IMG 6785.jpg|
File:Little Grebe (Tachybaptus ruficollis) juveniles W IMG 6796.jpg|
Tachybaptus ruficollis MHNT.ZOO.2010.11.37.9.jpg |Museum specimen 

## Цахим холбоос 
*BTO BirdFacts - Little Grebe
*Little Grebe videos, photos & sounds at the Internet Bird Collection
*Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
*Grebes of the World by André Konter 

Ангилал:Шунгуурынхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Юрий Билоног

**Юрий Билоног** (, 1974 оны 3 сарын 9) нь Украины бөөрөнцөг түлхэгч юм. Хувийн дээд амжилт нь 21.81 м болно.

Сумы мужийн Билоппяд төрсөн тэрээр нутгийнхаа Хүүхэд Залуучуудын Спортын Сургуульд хөнгөн атлетикаар хичээллэж эхэлсэн бөгөөд түүний анхны багш нь Владимир Беликов юм. Билоног 2000 оны Сиднейн олимпод оролцож 5-р байр эзэлсэн бөгөөд 4 жилийн дараа Афины олимпоос алтан медаль хүртжээ. Тэрээр 2002 онд Европын аварга болжээ. Билоног өдгөө Одессад амьдардаг. Тэр 200 см өндөртэй бөгөөд 132 кг жинтэй.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
*

Ангилал:ЗХУ-ын бөөрөнцөг түлхэгч
Ангилал:Украины бөөрөнцөг түлхэгч
Ангилал:Украины зээрэнцэг шидэгч
Ангилал:ЗХУ-ын зээрэнцэг шидэгч
Ангилал:Бөөрөнцөг түлхэлтийн европын аварга
Ангилал:Украины олимпын оролцогч
Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт
Ангилал:Сэргээш Украинд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Украинчууд
Ангилал:1974 онд төрсөн
Халтар шунгуур

**Халтар шунгуур**, *Podiceps nigricollis*, нь Австрали, Антарктидаас бусад тивд амьдардаг, Шунгуурынхан овгийн усны шувуу юм.

## Дэд зүйлүүд
Нийт 3 дэд зүйл бий:
**P. n. nigricollis* нь баруун Европ, баруун Азид таарна.
**P. n. gurneyi* Өмнөд Африкт.
**P. n. californicus* Баруун өмнөд Канад, АНУ-д. 

## Гадаад төрх
Халтар шунгуур  **28–34 см** урт, тагтаатай ойролцоо хэмжээний биетэй. Нас бие гүйцсэн нь зуны улиралд хар хүзүү, толгой, шар чихний туг өдтэй тул андашгүй. Өвөл болоход цайвар цагаан байх ба толгойн ар хэсэгт хардуу байдгаараа Ухаа шунгуураас ялгардаг. 

image:Eared Grebe.jpg|
Image:Horned Grebe.jpg|
Podiceps nigricollis MHNT.ZOO.2010.11.39.2.jpg |Museum specimen 

## Зан авир
Энэхүү шувуу нь сэлж шумбахдаа гарамгай ба усан доор загас, үе хөлтөн зэргийг хөөн барьж иддэг. Аюул тохиолдоход нисэхээсээ шумбахыг илүүд үзнэ. Бусад шунгуурын адил усны эрэг хөвөө орчимд үүрээ засах бөгөөд хөл нь нилээд хойно байрлалтай тул алхаж явахдаа тааруу юм.

Голдуу 2 өндөг гаргана. Дэгдээхэй нь судалтай байх заримдаа ба эцэг эх нь нуруун дээрээ суулган харж торддог. 

Халтар шунгуур жилийн ихэнх хэсгийг (9 - 10 сар) бараг нисэлгүйгээр өнгөрөөх ба нүүдлийн үедээ л 6000 км хол зам туулан нисдэг байна. 

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
*  (2006): Nuevos registros para la avifauna de El Salvador. ["New records for the avifauna of El Salvador"]. *Boletín de la Sociedad Antioqueña de Ornitología* **16**(2): 1–19. [Spanish with English abstract] PDF fulltext
*

## Цахим холбоос 
* BTO BirdFacts - Black-necked Grebe
* Eared Grebe – Cornell Lab of Ornithology
* Eared Grebe – eNature.com
* Eared Grebe Information and Photos – South Dakota Birds
* Eared Grebe – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter

Ангилал:Шунгуурынхан
Ангилал:Евразийн шувууд
Ухаа шунгуур

**Ухаа шунгуур** , *Podiceps auritus* нь Шунгуурынхан овгийн усны шувуу юм.
Биеийн урт нь  31–38 см,  далавчаа дэлгэхэд 46–55 см байна. Зуны улиралд эрэгчин шунгуурын толгой нь хар өнгөтэй, нүүрний хоёр хажууд чих мэт харагдах бор туг өдтэй байдаг. Хүзүү нь гүн улаан, жижиг, шулуун хар , үзүүр нь цагаан хошуутай. 

Ухаа шунгуур  Европ , Азийн цэнгэг уст, ургамал ногоо ихтэй нууранд нутаглана. Мөн АНУ, Канадын зарим хэсэгт таарна. Бусад шунгуурын адил усны эрэг хөвөө орчимд үүрээ засах бөгөөд хөл нь нилээд хойно байрлалтай тул алхаж явахдаа тааруу юм.

Голдуу 2 өндөг гаргана. Дэгдээхэй нь судалтай байх заримдаа ба эцэг эх нь нуруун дээрээ суулган харж торддог.   

thumb|left|Nonbreeding plumage
Энэхүү шувуу нь сэлж шумбахдаа гарамгай ба усан доор загас, үе хөлтөн зэргийг хөөн барьж иддэг.

## Цахим холбоос 
* 
* BTO BirdFacts - Slavonian Grebe
* Horned Grebe - Information and Photos
left|thumb|250px|Ухаа шунгуурын өндөг.

Ангилал:Шунгуурынхан
Тарчигнаа дуучшувуу

**Тарчигнаа дуучшувуу** *Phylloscopus sibilatrix* нь Европын хойд хэсгийн сэрүүн бүс болон баруун Ази, Уралын нурууны өмнөд хэсэг зэргээр тархан нутагладаг дуучшувуу юм. 
Энэхүү шувуу нь өвлийн улиралд хол зам туулан нүүдэллэж Африкийн дулаан бүсийг зорино.

## Гадаад төрх 
thumb|left|250px|Тарчигнаа дуучшувуу
Тарчигнаа дуучшувуу нь  **11-12.5 см** урт, ар нуруу нь ногоон, өвөр хэсэг нь цайвар, нимбэгэн шардуу цээжтэй байна.  Тэд голдуу нам дор газар бутанд үүрээ засдаг. Хорхой шавьжаар хооллоно.

## Цахим холбоос 
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* RSPB site description and song

Ангилал:Дуучшувууныхан
Жирхэн дуучшувуу

**Жирхэн дуучшувуу** (*Phylloscopus proregulus*) нь өмнөд  Сибирь, Монгол болон Төвөд , Хятадын зарим хэсэгт амьдрах шувуу юм. Тэд өвлийн улиралд нүүдэллэн Азийн халуун дулаан бүсэд өвөлждөг. 

Жирхэн дуучшувуу шилмүүст модон ойд амьдрах ба үүрээ модонд засдаг. Хорхой шавьжаар хооллоно.
Гүн хөвч, тайгад нутаглах тул ажиглалт хийн олж харах нь бэрхшээлтэй ажээ.

## Цахим холбоос 
* Gesang und Rufe bei xeno-canto

Ангилал:Дуучшувууныхан
Усны бухшувуу

**Усны бухшувуу** (*Botaurus stellaris*)  Дэглийнхэн овгийн ус гатлагч шувуу юм.

## Гадаад төрх 
Энэхүү том, бор өнгийн шувуу нь 69-81 см урт, далавчаа дэлгэхэд 100-130 см болно. Тэд Европ, Азийн сэрүүн бүсэд тархан нутаглах бөгөөд баруун, өмнөд хэсгийн зөөлөн дулаан уур амьсгалтай газрынх нь суурин байна. Харин өвөл болоход ус хөлдөн хүйтэрдэг хэсгийн шувууд нь нүүдэллэн дулаан газар өвөлждөг.

Усны бухшувуу голдуу ганцаар амьдрах ба ус гатлан алхаж загас, мэлхий, жижиг хөхтөн, шавьж барьж иднэ. Үдшийн бүрий, үүрээр илүү идэвхтэй байх ажээ.

## Цахим холбоос 
* 
* RSPB with sound file
* ARKive Stills, video
* Images at www.naturlichter.com

Ангилал:Дэглийнхэн
Ангилал:Евразийн шувууд
Бичил одойбух

**Бичил одойбух** (*Ixobrychus minutus*) нь Дэглийнхэн овгийн ус гатлагч шувуу бөгөөд Африк, төв ба өмнөд Европ, баруун өмнөд Ази, Мадагаскарт нутагладаг. 

## Гадаад төрх 
Энэхүү жижиг бухшувуу нь **27–36 см** урт, далавчаа дэлгэхэд **40–58 см** ба **60-150 гр** жинтэй. Бичил одойбух богино хүзүү, уртавтар хошуутай ба эрэгчингийн нуруу толгойн орой хар, мөн далавч нь цагаан судалтай хар байдаг. Эмэгчин нь бордуу зүстэй.

## Дэд зүйлүүд 
Нийт 3 дэд зүйл бий :
* *Ixobrychus minutus minutus* (Линней, 1766). Европ, Ази, хойд Африк; Африкийн Сахарын цөлийн бүс болон өмнөд Азид өвөлждөг.
* *Ixobrychus minutus payesii* (Hartlaub, 1858). Африкийн Сахарын бүс, суурин.
* *Ixobrychus minutus podiceps* (Бонапарте, 1855). Мадагаскар, суурин.

Тэд голдуу 4-8 өндөг гаргана. Гол идэш тэжээл нь загас, хоёр нутагтан, шавьж зэрэг юм.

Image:Ixobrychus minutus NRM.jpg|Нас бие гүйцсэн.
Image:Ixobrychus_minutus_1_(Marek_Szczepanek).jpg |Залуу.
Image:Ixobrychus_minutus_2_(Marek_Szczepanek).jpg |
Ixobrychus minutus MHNT.ZOO.2010.11.49.1.jpg |Museum specimen 

## Цахим холбоос 
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

Ангилал:Дэглийнхэн
Цагаан дэвлээ

**Цагаан дэвлээ**, ***Ardeola bacchus***, нь зүүн Азид амьдрах, Дэглийнхэн овгийн ус гатлагч шувуу юм.

Цагаан дэвлээ 47 см урт биетэй, хар үзүүртэй шар хошуутай, мөн шар нүд хөлтэй. Үржлийн улирлын үед улаан, цэнхэр, цагаан алагласан өд сөдтэй болдог.
Энэхүү шувуу нь цэнгэг болон давст устай нуур цөөрөм, намаг газар таарна. Загас, үе хөлтөн, шавьжаар хооллодог. Голдуу 3-6, цэнхэр ногоондуу өнгийн өндөг гаргана.

## Эшлэл 
## Цахим холбоос 
*  (2000): Forty-second supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds. *Auk* **117**(3): 847–858. DOI: 10.1642/0004-8038(2000)117[0847:FSSTTA]2.0.CO;2 PDF fulltext
* 
* *A guide to the birds of Southeast Asia: Thailand, Peninsular Malaysia, Singapore, Myanmar, Laos, Vietnam, Cambodia*. New Holland, London. ISBN 1-85368-313-2
* A birdwatching visit to the Chin Hills, West Burma (Myanmar), with notes from nearby areas. *Forktail* **13**: 109-120. PDF fulltext

Ангилал:Дэглийнхэн
Зээрд дэглий

**Зээрд дэглий** (*Ardea purpurea*) нь Дэглийнхэн овгийн ус гатлагч шувуу юм. Тэд Африк, Европ, Азид тархан нутагладаг. Европын шувууд нь өвлийн улиралд Африкийг зорин нүүдэллэнэ.

## Гадаад төрх
т. ]]
Зээрд дэглий нь 80-90 см өндөр, далавчаа дэлгэхэд 120-150 см томхон шувуу юм. Гэвч нарийн биетэй тул дөнгөж  0.5-1.3 кг жинтэй ажээ. 
## Дэд зүйлүүд
Нийт 4 дэд зүйл бий:
**Ardea purpurea purpurea* Линней, 1766. Африк, Европ, Азийн баруун өмнөд хэсэг.
**Ardea purpurea bournei* (de Naurois, 1966). 
**Ardea purpurea madagascariensis* Oort, 1910. Мадагаскар.
**Ardea purpurea manilensis* Meyen, 1834. Ази, Пакистанаас  Филиппин , Орос.

Энэхүү дэглий нь загас, мэлхий, жижиг хөхтөн, хэвлээр явагч болон жижиг шувуугаар хооллодог.

## Зургийн цомог

Image:Purple Heron at Sultanpur I Picture 023.jpg|
Image:Purple Heron (Immature) I2 IMG 8131.jpg‎|Залуу дэглий 
Image:Purple heron2.jpg|Газардаж байна.
Image:Purple Heron (Ardea purpurea) in Hodal W IMG_6264.jpg|
Ardea purpurea bournei MHNT.ZOO.2010.11.54.6.jpg |Museum specimen 

## Эшлэл
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern.
**Handbook of the Birds of the World* 1: 407. Lynx Edicions.
*Ornitaxa: *Ardea bournei* split as a separate species

## Цахим холбоос 
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Avibase

Ангилал:Дэглийнхэн
Ангилал:Евразийн шувууд
Вологда

**Вологда** () нь Оросын Холбооны Улсын Вологда мужийн засаг захиргааны төв хот юм. Хүн ам нь 2008 оны байдлаар 286,158.  Тус хот дундуур урсах Вологда голын нэрээр нэрлэгдсэн бөгөөд Вологда гэдэг нь Угро-Фин гаралтай үг юм.

## Түүх 
Энэ хавийн газар нутагт сүүлчийн мөстлөгийн үеийн өмнө, өөрөөр хэлбэл 25.000 жилийн өмнө хүн суурьшин амьдарч байсан аж. Археологичид хуучин чулуун зэвсгийн үеийн эд өлгийн зүйлс олсон байдаг.

2000 жилийн өмнөөс финландын овог, аймгууд энд хавиар суурьших болсон ба тэднээс өнөөдөр хотын баруун хойд талд нь орших өөр захиргааны нэгжид 6000 орчим вепсүүд үлдсэн байдаг байна. 

5-р зуунд славчууд суурьшиж эхлээд, 8-р зуунаас эхлэн анхны хотууд болох Белозерск, Вологда, Великий Устюг бий болсон байх хэмээн үздэг. Белозерск нь хамгийн эртний хот бөгөөд 862 оны баримтад анx удаа дурдсан байдаг ба түүний дараахан Новгород хотыг өөр баримтад дурдсан байдаг аж. 

Аль 988 онд Киевийн төрийн шашин байсан христийн шашин 11, 12-р зуунд энэ бүсэд ч бас хүрч ирэв. Вологда хотын тухай анх 1147 онд он цагийн хэлхээсэнд дурджээ. 13-р зуунаас эхлэн шашны номлогчид Вологда хотод хүчтэй дэлгэрэв. Маш олон хийдүүд баригдаж эхэлсэн (үүний нэг нь Кирилло-Белозерскийн хийд нь Оросын хамгийн том хийд) ба ялангуяа Оросын умард хэсгээр барьж байсан нь слав бус гаралтай иргэдийг ч христийн шашнаас холдох бий гэсэн болгоомжлол байв.

### Хүн амын өсөлт 
*Зүүлт:* 1897, 1926–2010 онуудын хүн амын тооллогын мэдээ

## Цаг агаар 
## Цахим холбоос 
* Хотын захиргааны албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Вологда мужийн суурин
Ангилал:Оросын хот
Ангилал:Оросын их сургуулийн хот
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Ангилал:1147 онд байгуулагдсан
Усны шийхнүүхэй

**Усны шийхнүүхэй**, *Anthus spinoletta*, нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсэд тархан нутаглах шувуу юм. Тэд өвлийн улиралд богино зайн нүүдэл хийнэ. Биеийн урт 16 см, газраас ялгагдахааргүй өнгөтэй буюу бордуу зүсмийн шувуу юм. Усны шийхнүүхэй нь голдуу хорхой шавьжаар хооллоно. 6-7 сарын үед 4-5 өндөг гаргаж 14 хоног дараад ангаахай гардаг.

## Цахим холбоос 
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Avibase Links in turn to Flckr Handguide

Ангилал:Цэгцгийнхэн
Ангилал:Евразийн шувууд