open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Портал:Америкийн Нэгдсэн Улс

{{Flex columns
|1 = 
{{box-header| Featured article {{#if: {}{} | {}{} |- }}
}}
*Энэ бол Монгол Википедиагийн шилдэг агуулгыг харуулсан Онцлох өгүүлэл юм.*
----

{{box-header|Did you know (auto-generated) {{ #if: {}{} | {}{} |- }}}}

{{Random portal component|max=40|header=Selected society biography {{#if: {}{} | {}{} |- }}
|subpage=Selected biography}}

{{box-header|Selected image {{#if: {}{} | {}{} |- }}}}

|2=
{{Random portal component|max=21|header=Selected culture biography {{#if: {}{} | {}{} |- }}|subpage=Selected culture biography}}
{{Random portal component|max=29|header=Selected location {{#if: {}{} | {}{} |- }}|subpage=Selected location}}

{{Random portal component|max=20|header=Selected quote {{#if: {}{} | {}{} |- }}|subpage=Selected quote}}

{{box-header|Selected cuisines, dishes and foods {{#if: {}{} | {}{} |- }}}}

}}

{{Random portal component|max=35|header=Selected panorama {{#if: {}{} | {}{} |- }}|subpage=Selected panorama}}
{{box-header|More did you know? {{#if: {}{} | {}{} |- }}
|Portal:United States/Did you know|}}

Америкийн Нэгдсэн Улс

**State-related**

----
**Region or city-related**

----
**Sports-related**

----
**Transportation-related**

----
**Other US-related**

----
**Nearby areas**

Ангилал:Бүх порталууд

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
Фредерик Бартольди

**Фредерик Огюст Бартольди** (франц. Frédéric Auguste Bartholdi; 1834 оны 8-р сарын 2-нд Францын Эльзас дахь Кольмар хотод төрсөн- 1904 оны 10-р сарын 4-нд Парис хотод нас барсан) - Францын алдарт уран барималч. АНУ-ын Нью-Йорк дахь "Эрх чөлөөний хөшөө" -г зохион бүтээсэн барималч.

## Намтар 
1834 оны 8-р сарын 2-нд Францын зүүн хойно орших Эльзасын Колмар хотод төрсөн. Түүний эцгийг нас барсны дараа гэр бүл нь Парис руу нүүсэн боловч эх нь Кольмар дахь байшингаа заралгүй хадгалж үлдэх боломжтой байсан байна. Улмаар 1922 оноос хойш Бартолдигийн гэр музей болж үлдсэн байна. Парист залуу Бартольди архитектурын чиглэлээр суралцаж (Үндэсний дүрслэх урлагийн сургуульд) мөн зургийн хичээл үзэж байжээ. 

Египетээр удаан хугацаагаар аялсны дараа Бартольди Колмар хотод эргэж ирээд уран барималын ажлаа эхлүүлжээ. 1856 онд тэрээр анхны бүтээл болох францын генерал Жан Рапп-д зориулсан хөшөөг босгосон байна. 

Франц-Пруссын дайны үед Бартольд италийн цэргийн жанжин Жузеппе Гарибальдигийн туслахаар ажиллаж байжээ. 

Мөн 1875 оны үед Парисын Вавен гудамж дахь урлангийн газруудад "Эрх чөлөөний хөшөө"-г бүтээх ажил хийгдэж байв. Ам дамжсан яриагаар уг хөшөөний нүүр царайг Бартольд эхийнхээ, эх биеийг хайрт бүсгүйгээ дүрсэлсэн гэдэг. Өөр нэг хувилбараар Бартольди Францын загвар өмсөгч Изабелла Бойер бүсгүйг хуулбарласан гэдэг. Энэ бол Бартольдигийн АНУ-д хийсэн сүүлчийн аялал байжээ. 

1882 онд тэрээр Францын "Хүндэт Легионы одон"-гоор шагнагджээ. 1904 оны 10-р сарын 4-нд Бартольди сүрьеэ өвчнөөр нас барав. Түүнийг Монпарнасын оршуулгын газар нутаглуулжээ.

## Бүтээсэн уран барималууд 
Бартольди дэлхийн өнцөг булан бүрт 35 хөшөө баримал барьжээ. Эдгээрийн алдартайнууд нь: 

* АНУ-ын Бостон хотын сүм дахь Бүрээ үлээж буй 4 тэнгэрийн элч, 1874 он.
* АНУ-ын Нью-Йорк дахь генерал Лафайетын хөшөө, 1876 он.
* АНУ-ын Вашингтон дахь «Капитолийн усан оргилуур», 1878 он.
* «Бельфорын арслан» Францын Бельфор, 1880 он. (Парисын Данфер-Рошро талбайд жижиг хуулбар байдаг)
* Францын Лангре дахь Дидрогийн талбай дахь Дидрогийн хөшөө, 1884 он.
* Статуя Свободы в Нью-Йорке, США, 1886 он.
* «Бартольдигийн усан оргилуур» Лион, Франц, 1892 он.
* «Страсбургийг хамгаалж буй Швейцар» Базель, Швейцар, 1895 он.
* Верцингеторигийн хөшөө. Францын Клермон-Ферран, 1903 он.

Ангилал:1834 онд төрсөн
Ангилал:1904 онд өнгөрсөн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:Гранд Эстийн хүн
Ангилал:Францын уран барималч
Ангилал:Францын уран зураач
Ангилал:19-р зууны уран зураач
Ангилал:19-р зууны уран барималч
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч)
Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Францын чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Эрх чөлөөний хөшөө
Маршаллын төлөвлөгөө

**Маршаллын Төлөвлөгөө** (англи. Marshall Plan, албан ёсны нэршил- англи. European Recovery Program, «Европыг сэргээн босгох Хөтөлбөр») -Дэлхийн 2-р дайны дараа Европыг сэргээн босгоход туслах хөтөлбөр. 1947 онд америкийн Төрийн нарийн бичгийн дарга Жорж К.Маршаллын 1948 оны 4-р сард хэрэгжүүлж эхэлсэн хөтөлбөр юм. 

Маршаллын төлөвлөгөө нь Баруун Европт дайны дараах энх тайвныг тогтоож хөгжүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан юм. АНУ-ын зарласан энэхүү төлөвлөгөөний зорилго нь дайнд сүйрсэн Европын эдийн засгийг сэргээх, худалдааны саад тотгорыг арилгах, Европын орнуудын аж үйлдвэрийг шинэчлэх, коммунистуудыг удирдлагын бүтцээс шахан зайлуулах, Европыг бүхэлд нь хөгжүүлэх явдал байсан байна.

Маршаллын төлөвлөгөөнд дайны дараах ЗХУ-ын эдийн засгийг сэргээн босгоход туслах зорилго мөн байсан боловч ЗХУ-ын удирдлага төлөвлөгөөний дагуу үзүүлэх аливаа тусламжаас татгалзсан байна.

## Төлөвлөгөө үүссэн түүх 
Жорж Маршалл 1947 оны 6-р сарын 5-нд Харвардын их сургуульд тусламжийн төлөвлөгөө хөтөлбөрийн талаар илтгэл тавьжээ. 7-р сарын 12-нд Баруун Европын 16 орны төлөөлөгчид Парист цугларсан юм. Уулзалтад Төв болон Зүүн Европын улсуудын төлөөлөгчдийг урьсан боловч энэ нь тэдний ашиг сонирхолд заналхийлж байна гэж үзсэн ЗСБНХУ-ын удирдлагын тулган шаардлагын дагуу эдгээр орны удирдагчид энэхүү урилгаас татгалзсан байдаг юм. Оролцогчид тус бүрт шаардлагатай тодорхой тусламжийн хэмжээг хэлэлцсэн байна. АНУ-д үүний хариуд тус улс бүрийн эдийн засгийн байдал, ийм хэмжээний тусламж үзүүлэх чадварыг судлах Засгийн газрын хороо байгуулсан байна.

Тухайн үед АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч асан Хенри Уоллес Маршаллын төлөвлөгөөг буруушааж, үүнийг ЗХУ-ын эсрэг "хүйтэн дайны" хэрэгсэл гэж нэрлэж байжээ. 

1948 оны 4-р сарын 4-нд АНУ-ын Конгресс Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны тухай хуулийг баталж, Европт эдийн засгийн тусламж үзүүлэх дөрвөн жилийн хугацаатай Маршалын төлөвлөгөө хэрэгжиж эхэлсэн. Маршалын төлөвлөгөөний дагуу (1948 оны 4-р сарын 4-өөс 1951 оны 12-р сар хүртэл) нийт хөрөнгийн хэмжээ 13 тэрбум доллар байсан бөгөөд ихэнх нь Их Британи (2.8 тэрбум), Франц (2.5 тэрбум), Итали (1.3 тэрбум) Баруун Герман (1.3 тэрбум), Нидерланд (1 тэрбум)-д ногдож байсан юм. Үүний зэрэгцээ америкчууд тусламж үзүүлэх урьдчилсан нөхцөл болгон гэрээнд гарын үсэг зурсан орнуудын засгийн газрын бүрэлдэхүүнд коммунистуудыг зайлуулахыг шаарджээ. 1948 он гэхэд Баруун Европын аль ч Засгийн газарт коммунистууд ороогүй юм. 

Хожим нь Маршаллын төлөвлөгөөг Япон болон Зүүн Азийн зарим орнуудад мөн хэрэгжүүлсэн байна.
Ангилал:АНУ-ын гадаад бодлого
Ангилал:Дайны дараах европын түүх
Ангилал:АНУ-ын түүх (1945–1964 он)
Ангилал:Австрийн эдийн засгийн түүх
Ангилал:Эзлэгдсэн үеийн Австрийн түүх
Ангилал:1948 оны улс төр
Энгэдэр

**Энгэдэр тайж** (?-1636) бол хиад боржигин овогтон, Өвөр Халхын Баяд аймгийн Дархан баатар бэйлийн хүү, баяд аймгийн ноён. Манжийн Нурхач баатар тэргүүтэй зүрчид аймгууд нэгдэж хүчирхэгжиж байхад монгол ноёдоос хамгийн анх тэдэнтэй харилцаж, манжид дагаар орсон ноён юм. Түүний уг гарал нь Даян хааны хөвгүүн Алчуболдын ач хүү Сонин дайчин ноёны хойчис. 

## Товч намтар 
Тэрбээр 1605, 1606 онуудад Нурхач баатартай харилцаж, бэлэг сэлт хүртэж, Нурхачийг **Хөндлөн хаан** хэмээн өргөмжилсөн. 1617 онд Нурхач баатрын дүү Шурхачийн охин Сүньдай гэгийг хатнаа болгож, манжийн эфү болсон. 1618 оны 4 сард Нурхачийн цэрэгтэй хамтран Мин улсын эсрэг байлдсан. 1624 онд манж хатан, дүү Мангултай тайжийн хамтаар албат ардаа авч манжийн харъяа Ляоян муж руу нүүж очиж, манжийн шулуун шар хошуунд дагаар орж, 3-р зэргийн цэргийн түшмэл болов.  1629 онд манжийн хаан их цэрэг хөдөлгөж, Чахарын Лигдэн хааныг дайлах дайнд, Энгэдэр ноён харъяат монгол цэргээ удирдан оролцов. 1631 онд Мин улсын жанжин Дао Жанчүнь, зунбин У Сянь нартай байлдаж, Далинхө хотыг удаан хугацаанд бүсэлж, суусан тул донгодуулав. 1636 оны 4 сарын 16 нд нас барсан. Сүньдай гүнжээс Эрх дайчин, Суорха хэмээх хоёр хүү төрсөн.  Эрх дайчин нь Шурхач вангийн хүү Жиргалан вангийн том охинтой гэрлэсэн. Суорха нь Дээд эрдэмт хааны 5-р гэг Ату гүнжтэй гэрлэсэн ч, залуудаа дайнд амь эрсэдсэн. Суорхаг үхсэний дараа Ату гүнжийг баарины жүн ван Цэвдэнд өгсөн. 

## Эшлэл  
Ангилал:1636 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Хөвөөт шар хошуу

thumb|230px|Шилийнгол аймгийн газрын зурагт «10» дугаартай байгаа нь Хөвөөт шар хошуу
**Хөвөөт шар хошуу** (монгол бичгээр  - *хөвөө шар хошигу*; хятадаар 镶黄旗 - *Xiānghuáng qí*) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын Шилийнгол аймгийн харъяат хошуу. Аймгийнхаа Сөнөд баруун хошуу, Шулуун хөвөөт цагаан хошуу болон Улаанцав хотын Дөрвөд хошуу. Хошууны 4,960 км2 газартай энэ нутагт 2010 онд 28,450 хүн оршин сууж байв. Дотроо 5 балгас, 2 сум болж хуваагддаг. 

## Гадаад холбоос 
* nmxhq.gov.cn — Хөвөөт шар хошууны засгийн явдлын сүлжээ

Ангилал:Өвөр Монголын хошуу
Ангилал:Шилийн гол
Батмөнхийн Батцэцэг

**Батмөнхийн Батцэцэг** (1973 оны 12 дугаар сарын 09-нд Баянхонгор аймагт төрсөн.) -2021 оноос Монгол улсын Гадаад харилцааны сайд. Монгол Ардын Намын Бага хурлын гишүүн.

#### **Боловсрол** 
1992 онд Дархан хотын 13 дугаар дунд сургууль төгссөн.

1996 онд МУИС-ийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль дүүрэгсэн.

2000 онд Санхүү эдийн засгийн дээд сургууль төгссөн.

2005 онд Голландын Маастрихтийн менежментийн их сургууль суралцсан.

Олон улсын харилцааны бакалавр, Бизнесийн удирдлагын магистрын зэрэгтэй

#### Ажлын туршлага 
1996-2005 онд “Мөнхийн үсэг” ХХК-ийн Ерөнхий захирал

2005-2007 онд Гадаадын хөрөнгө оруулалт, гадаад худалдааны агентлагийн Гадаад сурталчилгаа хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга

2007-2015 онд “Мөнхийн үсэг групп” ХХК-ийн Удирдах зөвлөлийн дарга

2010-2011 онд Монгол Ардын Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын зөвлөх

2011-2012 онд Монгол Ардын Намын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн дарга

2015-2016 онд Монгол Улсын Сангийн сайдын гадаад бодлогын зөвлөх

2016-2020 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны дэд сайд

2021 оны 1-р сараас Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайдаар томилогдон ажиллаж байна. 

Гадаад хэл: Англи, орос хэлний мэдлэгтэй

Гэр бүл: Нөхөр Ганбат аймгийн үндэсний бөхийн начин. 3 хүүхэдтэй.

## Эх сурвалж 
Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Ангилал:Баянхонгорынхон
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн
Ангилал:21-р зууны дипломатч
Ангилал:21-р зууны улс төрч
Ангилал:Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Маастрихт Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Амьд хүн
Ууба

**Ууба тайж** (?-1632) бол хиад боржигин овгийн Хавт Хасарын хойчис Онхудай тайжийн хөвгүүн, Хорчины ноён. 1626 онд Манжийн Нурхач хаанд Хорчин аймгаа дагуулан дагаар орсон. 
## Товч тойм
1580-аад оны сүүл үеэс Жяньжоу зүрчидийн толгойлогч Нурхач ойр хавийн хот тосгодыг довтлон нэгтгэсээр, бусад томоохон аймгуудын эсрэг дайтах болсноор, 1593 онд Зүрчидийн Хада, Ула, Хойфа, Жүсэри, Нэен, Гувалча, Ехэ аймгийн ноёд Хорчины Онхудай тайж, Мянган тайж, Мангус тайж нар хамтран Нурхачийн эсрэг Гүрэгийн газарт байлдаж, холбоотны цэргийн эвсэл ялагдсан. Энэ явдалд Ууба тайж оролцсон. Онхудай тайжийг өөд болсны дараа тэрбээр Хорчины тэргүүн ноён болсон. 1624 онд Манжийн Нурхач баатартай элч солилцож, харилцсанд Лигдэн хаан хилэгнэж, цэрэг илгээн харъяат ардыг нь тонож дээрэмдсэн.  1625 онд Лигдэн хаан их цэргийн хүчээр Хорчин аймгийг довтлон Ууба тайжийг хотод нь бүслэн байлдахад, Манжийн тусламжийн цэрэг ирж, Цахарын цэрэгт цохилт өгч, ухраасан. 1626 онд Ууба тайж ах дүү төрөл төрөгсөд, харъяат цэрэг ардаа авч Хожуу Алтан улсын Нурхач хаанд дагаар орсон. Нурхач хаан өөрийн дүү Шурхач вангийн 3-р хүү бэйл Түлүний охин Жүньжэ хошой гүнжийг хатан болгон өгч хошой эфү болов. Мөн **Түшээт хан** цол соёрхож,  хорчин аймагт хэд хэдэн хошуу байгуулсны нэг Түшээт вангийн хошууг байгуулан засаг ноён болгов. 1628 онд манжийн хаанаас түүний харъяат ноёдыг цэргийн цааз хуулийг зөрчсөн, тушаал биелүүлдэггүй гэж донгодов. 1629 онд Мин улсын Зүнхуа хотыг бүслэн эзлэв. 1632 онд их цэрэг Цахар аймаг, Датун, Сюаньфуг довтлох аян дайнд амь үрэгдсэн. Түүнийг хөвгүүн Бадари залгамжилсан. 
## Гэр бүл
Хасарын 17-р үеийн ач хорчины Онхудай тайж нь Түмэй тайж, Ууба тайж, Будачи тайж Баг дайчин гэх 4 хөвгүүнтэй.  Ууба тайжийн ууган хөвгүүн түшээт жонон Бадари хошууны засаг ноён болоход, түшээт жонон цолыг нь болиулж, **Түшээт чин ван** цолоор өргөмжлөж, эцгийнх нь манж хатан Жүньжэ хошой гүнжтэй гэрлүүлэн, хошой эфү болов. Ууба тайжийн үр удам Түшээт чин вангийн хошууны засаг ноёд болсон.  
* Ууба тайж Хорчин баруун гарын дундад хошуу буюу **Түшээт чин вангийн хошуу**ны засаг ноёдын өвөг болсон. 
* Будачи тайж Хорчин баруун гарын өмнөд хошуу буюу **Засагт жүн вангийн хошуу**ны засаг ноёдын өвөг болсон.   
 
## Холбоотой өгүүлэл
* Хорчин
* Лигдэн хаан

Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:1632 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Ангилал:Хорчины ноён
Жорж Маршалл

**Жорж Катлетт Маршалл** (англи. George Catlett Marshall, Jr.; 1880 оны 12-р сарын 31-нд АНУ-ын Пенсильвани мужийн Юнионтаун хотод төрсөн- 1959 оны 10-р сарын 16-нд АНУ-ын Вашингтон хотод нас барсан) - Америкийн төрийн зүтгэлтэн, АНУ-ын армийн удирдагч генерал, Маршаллын төлөвлөгөөг боловсруулан санаачлагч, Нобелийн энх тайвны шагналтан (1953). Тэрээр АНУ-ын армийн Жанжин штабын дарга (1939-1945),  АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн БНХАУ дахь тусгай Элч (1945-1947), АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга (1947-1949), Батлан ​​хамгаалахын сайд (1950-1951) зэрэг албан тушаалуудыг хашиж байжээ.

Ангилал:1880 онд төрсөн
Ангилал:1959 онд өнгөрсөн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:Пеннсилванийн хүн
Ангилал:АНУ-ын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:АНУ-ын Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга
Ангилал:АНУ-ын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:АНУ-ын армийн генерал
Ангилал:20-р зууны улс төрч
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:20-р зууны зэвсэгт хүчний хүн
Ангилал:Перугийн Нарны одон шагналтан
Ангилал:Суворовын 1-р зэргийн одон шагналтан
Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай)
Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай)
Ангилал:Орани-Нассау одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Гэгээн Маврикий ба Лазарын одон шагналтан (рыцарь)
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Цэргийн Гавьяаны Медаль шагналтан
Ангилал:Мөнгөн Од шагналтан
Ангилал:Карлын шагналтан
Ангилал:АНУ-ын Хөдөлмөрийн Гавьяаны Загалмай шагналтан
Ангилал:Алауитын Сэнтий одон шагналтан
Ангилал:Италийн Титэм одон шагналтан (зэрэг тодорхой бус)
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн
Ангилал:Хятадын иргэний дайны хүн
Ангилал:АНУ-ын Номхон далайн дайны хүн
Ангилал:АНУ-ын дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн
Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин
Бодлогот Баатар Цэнд Гүн

Цэнд гүн (Бавуудайн Цэнд, 1875-1932) бол 1875 онд Өвөр Монголын Хөлөнбуйр аймагт Бавуудайн гутгаар хүү болон мэндэлсэн. Багаас гэрийн багшаар буюу бие даан хятад, монгол, манж бичгийг сайн эзэмшсэн тул Хөлөнбуйрын амбан яамнаа бичээч, тус яамны зүүн тэнхимийн даргаар ажиллаж байжээ. Улмаар Богд Хаант Монгол Улсын Засгийн газарт бичээчээс эхлээд яамны сайд болтлоо тушаал дэвшин ажиллаж байсан юм. Тэрбээр 1913 онд Долнуурын цэргийн хуаранд томилогдон байх үедээ Манлай ван Дамдинсүрэнгийн хамт Долнуурын байлдаанд оролцож гамин цэргийг цохиход идэвх зүтгэл гаргасан байна. Богд хаан түүний энэ гавьяа зүтгэлийг өндрөөр үнэлж “Бодлогот баатар гүн” хэмээх цол хүртээсэн юм. Бодлогот баатар гүн Цэнд ном зохиол уншиж судалдаг, бичгийн өндөр соёлтой, Монголын эртний хэл, хятад, манж хэлнээс гадна солоон, дагуур, орчоон хэлийг сайтар эзэмшсэн нь Монголын нууц товчоог орчуулахад нэмэртэй байсан болов уу.

Ангилал:Барга ястан
Ангилал:Монгол ноён
Ангилал:Манжийн амбан
Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Эрдэнэ Бумба

**Эрдэнэ Бумба хатан** (монгол бичиг:) бол Хавт Хасарын угсааны Хорчины Зоригт чин ван Угшаны охин. Эеэр засагч хаантай 1651 онд гэрлэж, Чин гүрний их хатан болсон. 1653 онд Хатны суудлаас нь огцоруулж, **Жин татвар эм** болгосон юм. 

## Товч намтар 
Түүнийг Бумбутай хатан, төр баригч хунтайж Доргон нарын таалалаар Эеэр засагч хааны их хатанд сонгож, 1651 оны 9 сарын 27-ний өдөр хаан хатан хоёрын хуримыг хийжээ. Гэвч их хатны зан ааш, атаа жөтөө ихтэй байдал нь Эеэр засагчийг өөр хатан татвар эмст анхаарал хандуулахад нөлөөлж, 1653 оны 10 сарын 25-ний өдөр Эрдэнэ Бумба хатныг төрийн их хатны сэнтийнээс огцоруулж, хэргэм зэргийг бууруулаад **Жин фэй** болгов.  Өнөө үед түүнийг **Огцорсон хатан** гэж түүхэнд тэмдэглэх болжээ.

## Гэр бүл 
Хавт Хасарын хойчис Хорчины Зоригт вангийн хошууны засаг ноён зоригт чин ван Угшаны охин. Зоригт чин ван Огшаан болбоос Зайсанбөх бэйл, Боли үжин хоёрын ууган хүү, Бумбутай хатны ах. Хүүхэд төрүүлээгүй. 

## Цол хэргэм 
* Эеэр засагчийн үе (1643–1661):
** Их хатан (皇后; 1651 оны 9 сарын 27-1653 оны 10 сарын 25)
** Жин татвар эм (靜妃; 1653 оны 10 сарын 25-), 4-р дэсийн татвар эм

Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол хатан
Шяохуйжан

**Шяохуйжан хатан** (манжаар:, галиг: hiyoošungga fulehun eldembuhe hūwangheo; хятадаар:孝惠章皇后, Xiàohuìzhāng Huánghòu) (1641-1718) бол манжийн Чин гүрний их хатан, хуантайху юм. Хорчины Боржигин овогтой Цорж бэйлийн охин. Төрсөн нэр нь **Алтанцэцэг**. Эеэр засагч хааны хоёр дахь их хатан. 1654 онд хааны хатанд сонгогдож, улсын их хатан болж, 1661 онд бэлэвсэрч, **Рэншянь тайху** болжээ. 1718 онд нас барсны дараа Энх амгалан хааны зарлигаар **Шяохуйжан хатан** цолоор нэхэн өргөмжилсөн. Үр хүүхэдгүй.

## Гэр бүл 
* Өвөө: Дархан бэйл Цагаан. Зайсанбөх бэйлийн хүү. Бумбутай хатны ах.
* Аав: Цорж бэйл (?-1670), дархан бэйл Цагааны хүү.
* Авга эгч: Минхуй хатан Харжол  (1609–1641)
* Авга эгч/Хадам эх: Бумбутай хатан
* Ээж: Айсингиоро овогт үжин. Нурхач хаан 7-р агь Раоюй чин ван Абатай (1589-1646)-гийн 7-р охин.
* Эгч дүүс: Шүхүй фэй (1642–1713), Эеэр засагч хааны татвар эм

## Товч намтар 
1641 оны 11 сарын 5-ний өдөр хорчины Цорж бэйлийн гэрт манж хатнаас нь төрсөн. Ээж нь манжийн Нурхач хааны 7-р агь Раоюй жюнь ван Абатайгийн бага охин. 1653 оны 10 сарын 25 нд Эеэр засагчийн их хатан Эрдэнэ Бумба огцорч, төрийн их хатны суудал эзгүйрсэн үед Бумбутай хатан, Доргон ван нарын таалалаар 1654 оны 6-7 сард Алтанцэцэгийг Эеэр засагчийн хоёр дахь их хатанд сонгож, хаантай гэрлүүлэв. Эрдэнэ Бумба хатан нь Алтанцэцэг хатны үеэл эгч болох юм. Хэдийгээр хааны их хатан болсон ч, хааны хайр ивээлийг манжийн донго овгийн татвар эм болон бусад манж, хятад татвар эмс хүртэж байв. Тэдний гэрлэлт нь зөвхөн манжийн төрөөс монгол ноёдыг өөртөө татах цэрэг, улс төрийн эрх ашгийн төлөө байсан юм.  

1661 оны 2 сарын 5 нд Эеэр засагч хаан нас барсны дараа түүний хүү Сюаньег хаан сууринд өргөмжилж, оны цолыг **Энх амгалан** хэмээж, бэлэвсэн хатныг **Рэньшянь хатан** гэж өргөмжлөв. 1718 оны 1 сарын 7 нд өөд болж, түүний шарилыг Чин гүрний зүүн бунханы Эеэр засагч хааны бунханы дэргэд байршуулжээ. Алтанцэцэг хатныг манжаар (Хиёосунга Фүлэхүн Элдэмбүхэ Хувангху), хятадаар ***Рэньшянь** Дуань-и Цышү Гон-ань Чүньдө Шүньтянь Ишэн **Жан** хуанхоу* (**孝惠**仁憲端懿慈淑恭安純德順天翼聖**章皇后**) гэж нэхэн өргөмжлөв. Чингийн зүүн бунханыг 1928 онд хятадын цэргийн жанжин Сүнь Дяньины цэргүүд тонож, шарилуудыг хөндсөний дотор тус хатны бунхан шарил байсан билээ.

## Цол 
* Эеэр засагчийн үе (1643–1661):
** Их Хатан (皇后; 1654-1661)
* Энх амгалангийн үе (1661–1722):
** Рэньшянь хуантайхоу (仁憲皇太后; 1661-1718)
** Шяохуйжан хуанхоу (孝惠章皇后; 1718 оноос хойш)

Ангилал:1641 онд төрсөн
Ангилал:1718 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Ангилал:Монгол хатан
Улаан хамгаалагчид (Хятад)

**Улаан хамгаалагчид** буюу хунвэйбинууд (хятад. уламж. 紅衛兵, хялбар. 红卫兵, палл. *хунвэйбин*: «улаан хамгаалагчид», англи. *The **Red Guards***) - 1966-1967 онд БНХАУ-д "Соёлын хувьсгал"-ын идэвхитэй оюутан, сурагч залуучуудын бүлгүүд. БНМАУ-ын хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл, толь бичигт «улаан хамгаалагч» гэж тэмдэглэж байсан. Мөн Улаан хамгаалагчдаас гадна "Соёлын хувьсгал" идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан залуу ажилчдын "Цаофани" бүлгэмүүд байсан. 

Соёлын хувьсгалын үеэр Мао Зэдуныг эсэргүүцэгчидтэй тэмцэх зорилгоор Улаан хамгаалагчдын бүлгүүд байгуулагдаж байсан. Улаан хамгаалагчид хуулийн дагуу Марксизмын талаарх өөрсдийн үзэл бодлын итгэл үнэмшлийн дагуу бие даасан үйл ажиллагаа явуулдаг байсан гэх боловч чухамдаа тэд Мао болон намын бусад зарим удирдагчийн ерөнхий удирдамж, зааврын дагуу ажиллдаг байжээ. Тэдгээр бүлгүүд уламжлалт соёлыг үл тоомсорлож, дайснууддаа хэт харгис хэрцгий хандаж, хүний ​​эрхийг үл хүндэтгэдгээрээ онцлог байсан юм.

Тэднийг тухайн үеийн эрх баригчид иргэдийн эрх чөлөөг дарангуйлах зорилгоор ашигласан. Үүний дараа Улаан хамгаалагчдын үйл ажиллагааг дэлхийн хамтын нийгэмлэг төдийгүй Хятад улс өөрөө эрс буруушаасан байна. 

"Улаан хамгаалагч" гэдэг нэр Цинхуагийн Их сургуулийн (Qinghua University) залуучуудын байгууллагаас эхтэй юм.
Ангилал:Соёлын хувьсгал
Ангилал:1966 он
Ангилал:1967 он
Ангилал:Хятадын байгууллага
Харжол

**Харжол** буюу **Минхуй эрхэм татвар** (1609-1641) ()  нь Чин гүрний Дээд эрдэмт хааны татвар эм. Хорчины Зайсанбөх бэйлийн охин. Бумбутай хатны эгч. Дээд эрдэмт хааны 8-р агийг төрүүлсэн. 1634 оны 12 сарын 6-ны өдөр хааны бага хатан болсон.  

## Намтар 
Харжол хэмээх нэр нь манж хэлээр хаш гэсэн утгатай. Бас заримдаа нэрийг нь **Хайланьжу** гэдэг байв. 1634 онд 25 насандаа манжийн хааны татвар эм болсон. 1636 оны 8 сард Г**уаньжю ордны Чэн татвар**т өргөмжлөгдөж, авга эгч Шяодуаньвэнь хатнаас нэг зэрэг доогуурт эрэмблэгдэв. 1637 оны 8 сарын 27 нд Дээд эрдэмт хааны 8-р агийг төрүүлсэн. Гэвч хөвгүүн нь 1638 оны 3 сарын 13 нд өвчнөөр нас барсан. 1641 оны 10 сарын 22 нд Гуаньжю ордонд өвчнөөр нас барсан. Түүнийг өөд болсныг сонссон эзэн хаан Мин улстай хийж байсан дайнаа зогсоож, нийслэл хот руу яаран очтол өөд болсонд харамссан тухай Чин ши гао-д тэмдэглэжээ. Хааны зарлигаар **Минхуй юаньфэй** хэмээн өргөмжлөв.     

## Гэр бүл 
* Аав: Зайсанбөх бэйл
* Ээж: Боли үжин
* Ах дүүс: 4 ах, 1 охин дүүтэй
* Нөхөр: Дээд эрдэмт хаан
* Хүүхэд: 8-р агь (1637-1638)

## Цол 
* Дээд эрдэмтийн үед (1626–1643):
** Бага үжин (側福晉; 1634 оны 12 сарын 6-1636 оны 8 сар)
** Чэнь татвар эм (宸妃; 1636 оны 8 сар),
** *Минхуй эрхэм татвар эм* (敏惠元妃; 1641 оны 12 сараас хойш)

Ангилал:1609 онд төрсөн
Ангилал:1641 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Хутлугкэлмиш гүнж

**Кутулук жэлмиш** (1259 оны 6 сарын 28 - 1297 оны 6 сарын 11) (солонгос: 쿠틀룩 켈미쉬; ханз: 忽都魯 揭里迷失) Хубилай хааны Асужин хатнаас төрсөн. Тэрбээр 15 насандаа алс хол Гуулин улс руу очиж Чүннёль вантай хуримлажээ. 1275 онд анхны хүүхэд Чүнсонь ваныг төрүүлсэн. Түүнийг өнгөрсний дараа Төмөр өлзийт хаан түүнийг Чи Гуо Да Жан гүнж бa дараа нь Ци гуо их гүнж гэж нэхэн өргөмжилжээ.

## Эшлэл
Ангилал:Боржигин
Ангилал:1297 онд өнгөрсөн

 
## Холбоотой мэдээлэл
*Их Монгол улсын хаадын гүнж нарын жагсаалт
Ангилал:1259 онд төрсөн
Муслим Магомаев

**Муслим Магомет оглы Магома́ев** (азерб. Müslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev; 1942 оны 8-р сарын 17-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Азербайжаны Баку хотод төрсөн- 2008 оны 10-р сарын 25-д ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) -Зөвлөлтийн болон Азербайжаны  эстрад, дуурийн (баритон) дуучин, жүжигчин, хөгжмийн зохиолч, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1973), Зөвлөлт Азербайжаны Ардын жүжигчин (1971).

## Намтар 
Муслим Магомаев 1942 оны 8-р сарын 17-нд Баку хотод төрсөн. Түүний эцэг, театрын зураач Магомет Магомаев Дэлхийн хоёрдугаар дайны фронтод нас барсан, эх нь драмын жүжигчин, түрк гаралтай Айшет Магомаева (тайзны нэр Кинжалова). 

Эцгийн эцэг нь Абдул-Муслим Магомаев, Азербайжаны хөгжмийн зохиолч, Азербайжаны сонгодог хөгжмийг үндэслэгчдийн нэг юм.

Түүний анхны тоглолт Баку хотын Далайчдын соёлын ордонд болсон. Хоолойгоо алдах эрсдэлтэй байсан тул гэр бүлийнхэн нь түүний тоглолтыг эсэргүүцэж байсан. Гэсэн хэдий ч тэр өөрөө хоолой нь аль хэдийн тогтон бий болсон гэж шийдсэн байна. 

1961 онд тэрээр Ар Кавказын цэргийн тойргийн мэргэжлийн дуу, бүжгийн чуулгад анхны тоглолтоо хийсэн. 1962 онд "Бухенвальд дохиолол" дуугаараа Хельсинки хотод болсон Дэлхийн залуучууд, оюутны VIII наадмын шагнал хүртсэн. 1963 оны 3-р сарын 26-нд Кремлийн Конгрессын ордонд Азербайжаны урлагийн наадмын Концертод тоглосны дараа ЗХУ-д алдартай болсон. 

1963 онд Азербайжаны Ахундовын нэрэмжит Дуурь бүжгийн эрдмийн театрын гоцлол дуучин болжээ. 1964-1965 онд Италийн Милан хотын "Ла Скала" театрт дадлага хийсэн.

1974 онд Японд болсон нэр хүндтэй Токиогийн хөгжмийн наадамд ЗХУ-ыг төлөөлөн оролцсон. 1975-1989 онд тэрээр өөрийн бүтээсэн Азербайжан улсын эстрадын симфони найрал хөгжмийн уран сайхны удирдагчаар ажиллаж, ЗХУ-д хотуудаар олон удаа аялан тоглолт хийсэн байна. 

1960-1970-аад онд дуучин ЗСБНХУ-д маш их алдар нэртэй байсан: олон мянган цэнгэлдэх хүрээлэн, ЗХУ даяар эцэс төгсгөлгүй аялан тоглолтууд, телевизээр байнга гардаг байв. Түүний дуутай пянзнууд асар ихээр хэвлэгдэж байсан. 

Муслим Магомаев 2008 оны 10-р сарын 25-нд 67 насандаа Москвад зүрхний титэм судасны өвчнөөр эхнэр Тамара Синявскаягийн гар дээр нас баржээ. Уран бүтээлчийн нас барсанд Орос, Азербайжан, Украин, Беларусийн төрийн зүтгэлтнүүд, дуучныг ойроос таньдаг, хамтран ажиллаж байсан олон алдартай соёл, урлагийн зүтгэлтнүүд эмгэнэл илэрхийлжээ. 

2008 оны 10-р сарын 28-нд Москва хотын П.И.Чайковскийн нэрэмжит концертын их танхимд дуучинтай салах ёс гүйцэтгэсэн бөгөөд тэр өдөр түүний шарилыг тусгай нислэгээр Азербайжаны нийслэл Бакуд хүргэсэн байна. 

2008 оны 10-р сарын 29-нд Азербайжаны Улсын Филармонид азербайжаны ард түмэн салах ёс гүйцэтгэсэн. М.Магомаевыг Баку хотод лалын шашинтнуудын ёсын дагуу хүндэтгэлийн гудамжинд өвөг эцэг Зөвлөлтийн нэрт хөгжмийн зохиолч, удирдаач Абдул-Муслим Магомаевын дэргэд оршуулжээ.

Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Ангилал:Азербайжанчууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Бакугийн хүн
Ангилал:ЗХУ-ын хөгжмийн зохиолч
Ангилал:ЗХУ-ын удирдаач
Ангилал:Зөвлөлтийн дуучин
Ангилал:Азербайжаны дуучин
Ангилал:20-р зууны дуучин
Улбар шар хувьсгал

**Улбар шар хувьсгал** (украин. Помаранчева революція. үгчилж орчуулбал "Жүржийн хувьсгал") - Украины олон хотуудад 2004 оны 11-р сарын 22-ноос 2005 оны 1-р сарын 23-ны хооронд гарсан энхийн өргөн эсэргүүцэл, цуглаан болон ажил хаялтууд юм. 

Украины Сонгуулийн төв комисс 2004 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хоёр дахь шатны сонгуулийн урьдчилсан дүнгээр тухайн үед Ерөнхий сайд байсан Виктор Янукович гурван хувиар ялалт байгуулсан гэж заралсаны дараа “**Улбар шар хувьсгал**” эхэлсэн юм. Януковичийн сонгуулийн гол өрсөлдөгч Виктор Ющенког дэмжигчид болон гадаадын ихэнх ажиглагчид сонгууль зөрчиж Янукович 3% илүү санал авсан гэж үзэж байв.

Нэгдсэн сөрөг хүчний гол бааз нь тус улсын баруун болон төвийн бүс нутаг (нийслэл Киев хотыг оруулаад) байсан бол Виктор Януковичийг гол төлөв зүүн болон өмнөд бүс нутаг дэмжиж байв.

Европын олон орны төрийн зүтгэлтнүүд сөргөлдөгч хүчнүүдийн хооронд зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэсэн ба хамгийн идэвхтэй оролцсон нь Польшийн ерөнхийлөгч асан Александр Квасньевски, НАТО-гийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга асан, ЕХ-ны комиссар Хавьер Солана, Литвын ерөнхийлөгч асан Валдас Адамкус, Польшийн Ерөнхийлөгч асан Лех Валенса нар юм.

2004 оны 12-р сарын 3-нд Украины Дээд шүүх сонгуулийн төв комиссын тухай хуулийн зургаан зүйл, Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийн 8 заалтыг зөрчсөн тул ялагчийг тодруулах боломжгүй гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн. Шүүхийн үзэж байгаагаар Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгаанд оролцогчид хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр ижил тэгш эрхтэй байсан бөгөөд гүйцэтгэх засаглал, нутгийн өөрөө удирдах байгууллагын албан тушаалтнууд сонгуулийн сурталчилгааны хоригийг дагаж мөрдөөгүй байна. Үүний үр дүнд шүүх “сонгогчдын хүсэл зоригийн бодит илэрхийллийн үр дүнг тогтоох” боломжгүй гэж үзээд 2004 оны 12 дугаар сарын 26-ны өдөр *гурав дахь шатны сонгуулийг* товлон зарлав. Дахин санал хураалтаар Ющенко 8 хувийн саналаар ялалт байгуулсан юм. 

2004 оны арваннэгдүгээр сарын 22-нд ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Виктор Ющенког дэмжигчид улбар шар тугнууд дор Киев хотын  "Майдан Незалежности" гэдэг төв талбайд цугларч эхэлснээр "улбар шар хувьсгал" эхэлсэн. Жагсагчид олон арван майхан барьж, хугацаагүй нээлттэй эсэргүүцлийн жагсаал хийж эхэлжээ.
Ангилал:21-р зууны хувьсгал
Ангилал:2004 он
Ангилал:21-р зууны Украины түүx
IV Онори

**IV Онори** (латин. Honorius PP. IV, ард нэр нь *Жиакомо Савелли*, итали. Giacomo Savelli; 1210 онд төрсөн- 1287 оны 4-р сарын 3-нд нас барсан) -1285 оны 4-р сарын 2-ноос 1287 оны 4-р сарын 3-ны хооронд Ромын Пап байсан. Онори нэр авсан сүүлчийн Ромын Пап юм. 

Жиакомо Ромд чинээлэг, нөлөө бүхий Савеллигийн гэр бүлд 1210 онд төржээ. Тэрээр Парисын их сургуульд суралцаж, дараа нь Шалон-ан-Шампань хотын сүмд шашны канон цол хүртжээ. Дараа нь тэрээр Английн Норвичийн епархийн Бертон сүмийн ректороор томилогдсон байна.

1285 оны 3-р сарын 28-нд италийн Перужи хотод Ромын Пап IV Мартин нас барахад Кардинал Савелли 5-р сарын 20-нд санал нэгтэйгээр Ромын Папаар сонгогдож, IV Онори хэмээх нэрийг авсан. Түүний сонгогдсон нь пап ламын түүхэн дэх хамгийн хурдан сонголтуудын нэг байв. Түүнийг сонгогдсон тэр өдөр нь хамба ламаар томилж, Гэгээн Петрийн сүмд Пап ламтан титэм хүлээн авчээ. IV Онори маш өндөр настай байсан бөгөөд тулай өвчнөөр маш их зовж шаналж, зогсож ч, алхаж ч чадахгүй байв. Бясалгал хийх үеэр түүнийг сандал дээр суулгахаас өөр аргагүй байсан гэдэг. 

Монголын Аргун хаан 1285 онд IV Гонориус руу Элчээр захидал илгээсэн бөгөөд өнөө үед латин орчуулга нь Ватиканд хадгалагдаж байна. Уг захидалдаа христийн шашинд орсон Аргун Арабчуудын эсрэг хамтарсан арга хэмжээ авахыг санал болгож байжээ.

Ангилал:Пап
Ангилал:Италийн түүхэн хүн
Ангилал:1210 онд төрсөн
Ангилал:1287 онд өнгөрсөн
Фатих Портакал

**Фатих Портакал** (1967 оны 2-р сарын 2), Туркийн сэтгүүлч, хөтлөгч, YouTuber .

## Боловсролын амьдрал 
Тэрээр 1968 оны 2-р сарын 2-нд Айдын Назилли дүүрэгт төрсөн. Тэрээр Каракасу хотод бага боловсролоо төгссөн; Тэрээр Измир Ататүркийн ахлах сургуульд дунд боловсролоо төгссөн. Тэрээр Истанбулын их сургуулийн Бизнесийн удирдлагын факультетэд дээд боловсрол эзэмшсэн. 1994 онд Австралид магистр, гадаад хэл сурахаар явсан.

## Ажлын амьдрал 
Сургуулиа төгсөөд Фатих Портакал Австралийн алдартай ресторанд хэсэг хугацаанд ажилласан. Тэрээр 1997 онд Туркт буцаж ирэв. Армаган Топертой гэрлэсэн. 1997-2005 онд Star TV -д сурвалжлагчаар ажиллаж байсан. 2005 онд тэрээр сэтгүүлч Мехмет Али Бирандын санал болгосноор Канал D руу нүүсэн. 2010 оны 5-р сард тэрээр FOX-ийн сурвалжлагчдын нэг Ирфан Дегирменчигийн санал болгосноор FOX руу шилжсэн.

Фатих Портакал 2010-2013 оны хооронд FOX *сувгаар Çalar* *Saat* нэвтрүүлгийн хөтлөгч байсан. 2013 оны 9-р сард FOX-ийн эмэгтэй сэтгүүлчдийн нэг Назли Толга гэрлэж, гадаадад нүүх шаардлагатай болоход *Fox  Ana Haber* нэвтрүүлгийн хөтлөгчийн албан тушаалаа орхиж, нэвтрүүлгээ хүргэж эхэлсэн. Мөн тэрээр ''Fatih Portakal ile Türkiye'nin Trendleri'' нэртэй нэвтрүүлгийг толилуулжээ.

Айдынли хөтлөгч, 43 настай. Тэрээр "Алтан эрвээхэй" шагнал гардуулах ёслолоос "Шилдэг эрэгтэй мэдээний хөтлөгч"-ээр шалгарсан. Үүнтэй ижил шагнал. Мөн Алтан эрвээхэй шагналыг авсан. 2020 онд тэрээр FOX Main News сувгаар Фатих Портакалтай хамт FOX Main News-ийг орхиж байгаагаа зарлав. Өнөөдөр; Тэрээр өөрийн YouTube суваг болох Фатих Портакал дээр мөрийн хөтөлбөр боловсруулах контент бэлтгэж, цаг үеийн үйл явдлуудыг хянадаг.

## Энэ нь ажилладаг 
* Sessiz(2012)
* Aklımla Dalga Geçme (2016)

## бас үзнэ үү 
## Эх сурвалж 
## гадаад холбоосууд 
* https://www.instagram.com/fatihportakal/?hl=it
Ангилал:1967 онд төрсөн
Ока (салаа утга)

**Ока** нэршлээр:
* Ока гол, Ижил мөрний баруун цутгал
* Ока гол (Ангар), Ангар мөрний баруун цутгал
* Ока гол (Атлантын далай), Атлантын далай руу цутгадаг Испанийн  Баск Улсын нэгэн гол
* Ока (автомашин), автомашины загвар
* Ока (Кэбэк), Канадын тосгон
* Ока (Нигери), Нигерийн хот
* 2Б1 Ока, зөвлөлтийн 420-мм-ийн өөрөө явагч тэсрэх бөмбөг шидэгч
* 9К714 Ока, оросын газраас газарт онилох пуужин
* *Ōка* , японы зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл, Ёкосука МXҮ-7-г үзэх

**Ока** нэртэй хүмүүс:
* Хироки Ока (1988 онд төрсөн), японы хөлбөмбөгчин
* Хитоми Ока (1986 онд төрсөн), японы бадминтончин
* Маси Ока (1974 онд төрсөн), японы жүжигчин

**ОКА** товчилсон үг:
* ОКА (тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэгч), австралийн бүх дугуйн хөтлөгчтэй тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэгч

Ангилал:Товчилсон үг
Шяодуаньвэнь

**Шяодуаньвэнь хатан** буюу **Жэржэр** (манж хэл:; галиг: hiyoošungga doronggo genggiyen šu hūwangheo; хятадаар:哲哲; 1599 оны 5 сарын 31 – 1649 оны 5 сарын 28)  нь Монголын Хорчин аймгийн боржигин овгийн Мангус заргачийн охин. Манжийн Дээд эрдэмт хааны их хатан. 1614 оны 5 сарын 28 нд Дээд эрдэмт хаан бага эзэгтэй болсон. 1623 онд их эзэгтэй болсон. 1636 оны 8 сард төрийн их хатанд өргөмжлөгдсөн. 1643 онд Хун тайж нас барсны дараа 1649 оны 5 сарын 28 нд нас барсан. Нас барсны дараа **Шяодуань вэнь хуанхоу** хэмээх цолыг өргөж хаадын онгонд бунхалжээ.

## Үр хүүхэд 
Шяодуаньвэнь хатан Дээд эрдэмт хаанд Вэньжуан гүрүн гүнж, Жиндуань гүрүн гүнж, Ёнань гүрүн гүнж хэмээх гурван охин төрүүлсэн. 

* Вэньжуан гүрүн гүнж (1625-1663): жинхэнэ нэр Маката, Дээд эрдэмтийн хоёрдугаар охин. 1636 онд Цахарын Эжэй хонгортой, 1645 онд Абунай вантай гэрлэсэн.
* Жиндуань гүрүн гүнж (1628-1686): Дээд эрдэмтийн гуравдугаар охин. 1639 онд Хорчины Хятад бэйлийн хатан болсон.
* Ёнань гүрүн гүнж (1634-1692): Дээд эрдэмтийн наймдугаар охин. 1645 онд Хорчины засагт жүн ван Баясгалангийн хатан болсон. Баясгалан ван бол Онхудай тайжийн хүү Будаши тайжийн хүү.

## Холбоотой хуудас 
* Бумбутай хатан
* Харжол
* Шяохуйжан

Ангилал:1599 онд төрсөн
Ангилал:1649 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Олег Табаков

**Олег Павлович Табаков** (1935 оны 8-р сарын 17-нд ЗХУ-ын Саратов хотод төрсөн- 2018 оны 3-р сарын 12-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан)-Зөвлөлтийн болон оросын жүжигчин, театр, киноны найруулагч, багш, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1988). ЗХУ-ын төрийн шагналтан (1967).

2000-2018 онуудад А.П.Чеховын нэрэмжит Москвагийн уран сайхны театрын (орос. Московский художественный театр) захирал бөгөөд уран сайханы удирдаач. 1987-2018 онд Олег Табаковын удирдлага доорх Москвагийн театрыг үндэслэгч бөгөөд уран сайхны удидагч. 

## Намтар 
Олег Табаков 1935 оны 8-р сарын 17-нд Саратов хотод эмч Павел Кондратьевич Табаков, Мария Андреевна Березовская нарын гэр бүлд төржээ. Тэрээр бага насаа эцэг эх, эмээ өвөөгийнхөө дэргэд өнгөрөөсөн. Аугаа эх орны дайны үед эцэг нь фронтод явж, 87-р цэргийн эмнэлгийн галт тэргийг удирдаж, эх нь Рязань-Уралын төмөр замын Эльтон өртөөний цэргийн эмнэлэгт ажиллаж байсан. Дайны дараа эцэг эх хоёр нь салсан байна.

Тэрээр Саратов хотын 18-р эрэгтэй хүүхдийн дунд сургуульд сурсан. Мэргэжил сонгоход шийдвэрлэх нөлөөг 1950-1953 онд Саратовын Пионерын ордны "Молодая гвардия" театрын бүлгэмийн багш Наталья Сухостав үзүүлсэн байна.

1953 онд Табаков ахлах сургуулиа төгсөж, ЗХУ-ын Ардын жүжигчин Василий Топорковын курсээр Москвагийн урлагийн театрын сургууль-студид элсэн орсон. Шилдэг оюутнуудын нэг байсан. Гурав дахь жилдээ сурч байхдаа Михаил Швейцерийн найруулсан "Нягт зангилаа" /орос. Тугой узел/ кинонд анхны кино дүрээ бүтээжээ.

1957-1983 онд «Современник» театрын тэргүүлэгч жүжигчин байсан.

1970 онд О.Ефремов МХАТ-ын уран сайхны удирдаач болоход Табаков театрынхаа захирал болж Галина Волчекийг «Современник» ерөнхий найруулагч болоход дэмжсэн байна.

1983 онд Олег Ефремовын урилгаар МХАТ руу оржээ. 

1973 оноос багшилж эхэлсэн бөгөөд 1976 онд /ГИТИС/ Улсын театр урлагийн дээд сургуулийн үндсэн дээр Надежда Лебедева, Игорь Нефёдов, Лариса Кузнецова, Марина Овчинникова, Виктор Никитин, Алексей Якубов, Ольга Топилина Кирилл Панченко, Виктор Сарайкин нарын 26 жүжигчидэд багшилж бэлтгэсэн байна. 

Олег Табаков 2018 оны гуравдугаар сарын 12-ны даваа гарагийн өглөө 83 насандаа зүрхний шигдээсээр нас баржээ. Гуравдугаар сарын 15-нд Москвагийн А.Чеховын нэрэмжит Уран сайханы театрын түүхэн тайзнаа үдэх ёслол болов. Тэрээр олон жил уран сайхны удирдагч, найруулагчаар ажилласан. Жүжигчинтэй салах ёс гүйцэтгэхээр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин тэргүүтэй олон зуун хүн, найз нөхөд, төрөл төрөгсөд, хамтран ажиллагсад, төрийн албан хаагчид хүрэлцэн ирж байжээ.

Ангилал:1935 онд төрсөн
Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Саратовын хүн
Ангилал:ЗХУ-ын жүжигчин
Ангилал:ЗХУ-ын театрын найруулагч
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Ангилал:21-р зууны жүжигчин
Ангилал:Театрын дарга
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)
Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн
Константин Станиславский

**Константин Станиславский** (орос. *Константин Сергеевич Станиславский,*  төрсөн овог нь- **Алексеев**; 1863 оны 1-р сарын 5 -д Оросын эзэнт улсын Москва хотод төрсөн- 1938 оны 8-р сарын 7-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) -оросын бөгөөд зөвлөлтийн театрын найруулагч, жүжигчин, багш бөгөөд театрын урлагийн онолч, театрын шинэчлэгч.  Алдарт жүжигчний дэг тогтолцоо зохиогч. ЗХУ-ын анхны Ардын жүжигчин (1936). ЗХУ-ын ШУА-ийн хүндэт гишүүн (1925).

1888 онд Москвагийн урлаг уран зохиолын нийгэмлэгийг үндэслэгчдийн нэг. 1898 онд Владимир Немирович-Данченко-гийн хамт Москва хотын "Художественный театр"-ыг үүсгэн байгуулсан. 

## Намтар 
Константин Алексеев 1863 оны 1-р сарын 5-нд Москва хотод олон хүүхэдтэй аж үйлдвэрлэгч, худалдаачин Сергей Владимирович Алексеевын хүү болж төржээ .Константины эх Елизавета Васильевна Яковлева (1841 оны 4-р сарын 5 - 1904 оны 10-р сарын 12) нь Санкт-Петербургт төрсөн. Алексеевынхан гэр бүлээрээ театрт дуртай байжээ. Москва дахь байшинд нь театрын тоглолтод зориулж тусгайлан барьсан танхимтай харин Любимовка эдлэн газарт нь жижиг театрын тайз байжээ. Тайзан дээрх тоглох туршилтууд 1877 онд "Алексеевскийн гэрийн дугуйланд" эхэлсэн байна. Тэрээр шилдэг багш нартай хөдөлгөөн, уян хатан байдал, дууны урлагийг эрчимтэй судалж, "Малый театр"-ын жүжигчдийн жишээн дээр суралцаж байсан байна. 

Ангилал:1863 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:Оросын жүжигчин
Ангилал:Оросын театрын найруулагч
Ангилал:20-р зууны жүжигчин
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ)
Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн хүндэт гишүүн
Хөхэчүдэй

**Хөхэчүдэй мэргэн тайж** бол Монголын их хаан Боди Алагийн хоёрдугаар хөвгүүн. Хиад боржигин овогтой. Цол нь **Мэргэн тайж**. Боди алаг хаан өөрийн хөвгүүдэд харъяат түмнээ өмч болгохдоо Дарайсун хаанд Цахар түмний Хуучид отгийг, **Хөхэчүдэй мэргэн тайжид** Сөнөд аймаг, Онгон дурал ноёнд Үзэмчин аймаг хувийн өмч болсон. Үүнээс Хөхэчүдэй тайж Сөнидийн хоёр хошууны засаг ноёдын дээд өвөг болсон. 

## Үр хойчис 
Хөхэчүдэй мэргэн тайж бээр "Бурхай чөхүр, Буйла зоригт, Буянхули мэргэн дайчин, Буяндара сэцэн" хэмээх дөрвөн хөвгүүнтэй байсан. 1620-иод онд Цахарын Лигдэн хааны улс төрийн бодлогод дургүйцсэн Цахар түмний Сөнид, Үзэмчин, Хуучид, Авга, Авга нар зэрэг аймгийн ноёд албат ардаа авч Ар Халхын зүүн гарын хошууны ноён Далай жонон Шолойн нутагт нүүж ирэн, түүнийг түшиж, Шолойг **Махасамади Далай Сэцэн ханд** өргөмжлөн, Халх нутагт суух болсон.

**Бурхай чөхүр**ийн хөвгүүн Табхай хошууч, Табхай хошуучийн хөвгүүн "Тэнгис мэргэн ван, Тэнгидэй үйзэн дуурсах, Хондур сэцэн ноён, Манхадай хар хул, Бихи баатар, Бимба хатахайч зургаан хөвгүүн бүлгээ." Тэнгис мэргэн тайж 1641 онд Чин гүрэнд дагаар ороход, Дээд эрдэмтийн зарлигаар Засаг ноён, төрийн жүн вангийн хэргэм соёрхож, **Сөнөд зүүн хошууг** байгуулсан. Тэнгис мэргэн ван 1646 онд Чин гүрнээс албат ард, мал хөрөнгөө авч зугтан Халхын Түшээт ханы нутагт зугтан ирэхэд, түүний ардаас манжийн төрөөс эрх чин ван Додо ноёнд их цэрэг өгч нэхүүлсэнд, Туул голын ойролцоох **Зажибулаг** хэмээх газарт Тэнгисийг гүйцэн ирж байлдахад Халхын Түшээт хан Гомбодорж хоёр түмэн цэрэг, Сэцэн хан Шолой гурван түмэн цэргийн хүчээр манжийн цэргийг тосч байлдан ялагдав. 1648 онд Тэнгис мэргэн ван гэмшил хүлээж, Чин гүрэнд буцаж очиход түүний хэргэмийг хурааж, дүү Тэнгидэй ноёныг засаг өргөмжилж, хошууны ноён болгов. **Тавхай хошуучийн үрс Сөнөд зүүн хошууны засаг ноёд болов.** 

**Буйла зоригт**ийн хөвгүүн Шүүсай дүүрэн жүн ван, Шүүсай вангийн хөвгүүн Шашидай жюнь ван. Шүүсай дүүрэн жюнь ван 1642 онд Чин гүрэнд дагаар орсонд, манжийн хааны зарлигаар засаг, төрийн жүн ван өргөмжилж, **Сөнөд баруун хошууг** байгуулжээ. 

**Буянхули мэргэн дайчин, Буяндара сэцэн** нарын үр удам нь Сөнөд баруун хошуунд шингэжээ.

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Сөнөд
Ангилал:Монгол ноён
Ангилал:16-р зуунд төрсөн
Ангилал:16-р зуунд өнгөрсөн
Онгон дурал

**Онгон дурал** бол Монголын их хаан Боди алагийн таван хөвгүүний гурав дахь хөвгүүн болой. Хиад яст Боржигин овогтон. Цол нь **Дурал ноён**. Боди алаг хаан өөрийн хөвгүүдэд Цахар түмнээс өмч таслан өгөхөд Онгон дурхал ноёнд Үзэмчин аймгийг хувь өмч болгон өгснөөр Үзэмчиний хоёр хошууны ноёдын дээд өвөг болсон. 

## Үр хойчис 
Тэрбээр Ирэхү баатар, Байши бинт ноён, Баясхал эрдэнэ дүүргэч, Авандай илдэн, занги Дархан, Дорж сэцэн жонон хэмээх зургаан хөвгүүнтэй. 

**Ирэхү баатар** зургаан хөвгүүнтэй. "Сэрэн эрдэнэ төрийн бэйл, Өлзийт мэргэн дайчин, Энхдэй баатар, Эрхэлун тайж, Сулин тайж, Сэбүн тайж" болой. Сэрэн төрийн бэйл Чин гүрэнд дагаар орж, Дээд эрдэмт хаанаас засаг, төрийн бэйл хэргэм хүртэж зүүн үзэмчин хошууны засаг ноён болсон.

**Байши бинт ноёны** үр Үзэмчиний баруун хошуун дахь Луусчины ноён буй. **илдэн ноёны** үрс үзэмчиний Шарнуудын ноёд ноён. 

Дорж сэцэн жонон таван хөвгүүнтэй. Сэвдэн хан, Мэргэн цөөхүр ноён Чойсингэ, Ачит хунтайж, Чонху тайж, Чэгэн тайж эд болой. Дорж сэцэн жонон Чин гүрэнд дагаар орсонд Дээд эрдэмт хааны зарлигаар засаг, хошой чин вангийн хэргэм, баруун үзэмчин хошууны засаг ноён болгов. Дорж сэцэн жонон чин ван өөд болсны дараа Ачит хунтайжийн хөвгүүн Цагаанбабай тайж залгамжлан, засаг хошой чин ван болов. Цагаанбабайг түүний хөвгүүн Судани сэцэн чин ван залгамжлав.

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Ангилал:Үзэмчин
Жонду дурал

**Жонду дурал ноён** бол Монголын их хаан Дарайсүн гүдэн хааны хоёрдугаар хөвгүүн. Хиад яст боржигин овогтон. Цол нь **Дурал ноён**. Дарайсүн гүдэн хаан түүнд Цахарын Хуучид аймгийг өмч болгожээ. Түүний эзэмшил нутаг нь Хянганы нурууны зүүн хэсэгт, Тайнин харуул, Фуюй харуулын нутагт байв. Жонду дурал ноён өөрийн ах Түмэн засагт хаан болон бусад ноёдын хамтаар Мин улсын Ляодун, Хэбэй мужийн хотууд руу олон удаа довтлон дээрэм тонуул хийж байв. 1579 онд Түмэн Засагт хаан, Буян сэцэн тайж, Хөхэчүдэй мэргэн тайжийн хамтаар 12 түмэн цэргээр Мин улсын Ляодуны хязгаарыг довтлов. 1580 онд Түмэн хааны хамтаар Шанхайгуань руу довтлов. 1584 онд Буян сэцэн тайж, Багабаатар тайж нарын хамтаар Шэньян хот руу довтлов. 1587 онд Гуаннин, Жинжоу, Ижоу зэрэг хот балгад руу 10 түмэн цэргээр довтлов. 

## Үр хойчис 
Тэрбээр **Дэгэлэй эрдэнэ** хэмээх хөвгүүнтэй. Дэгэлэй эрдэнэ ноён **Заан дүүрэн ноён**, **Болд эрдэнэ жүн ван**, **Бабун түшээт ноён** хэмээх гурван хөвгүүнтэй. 

**Заан дүүрэн ноён** Гармаа хэмээх ганц хөвгүүнтэй. Гармаа ноён 1653 онд Чин гүрэнд дагаар орж, засаг төрийн жүн ван болж, Хуучид баруун хошууны засаг ноён болов. 

**Болд** **эрдэнэ жүн ван** 1646 онд Чин гүрэнд дагаар ороход, засаг ноён төрийн бэйл цол соёрхож, Хуучид зүүн хошууны засаг ноён болов. 1650 онд засаг төрийн эрдэнэ жүн ван хэргэм соёрхож, үе улирах болгов. 

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Догшин жаран

**«Догшин жаран»** (**«Жестокий век»**) - Зөвлөлтийн зохиолч Исай Калашниковын Чингис хааны тухай өгүүлсэн түүхэн роман. Анх 1978 онд хэвлэгдсэн байдаг.

## Үйл явдал 
Романы үйл явдал XII зууны дунд үеэр Монгол нутагт эхэлдэг. Романы гол баатар нь эцгийгээ цаг бусаар алдаж, олон тооны зовлон бэрхшээлтэй нүүр тулдаг ч бүх дайснаа дарж, Чингис хаан нэрийн доор эрх мэдлийг олж авдаг тайчуудын язгууртан Тэмүжин юм.

## Хэвлэн нийтлэл ба бүтээгдсэн түүх 
Романы эх бичвэрийн таван хувилбар бий. Анхных нь 1973 оны, үлдсэн дөрөв нь 1973-1974 оны хувилбарууд юм. "Догшин жаран" роман дээр ажиллаж байхдаа Калашников Монголд очиж, дундад зууны үеийн эх сурвалжууд болон судлаачдын бүтээлүүдийг шинжилжээ. Зохиолчийн боловсруулсан баатруудын хувь хүний дүрийн онцлог, угийн бичгийн тодорхойлолт хадгалагдан үлдсэн. Калашников А.Балакаевт бичсэн захидалдаа өөрийн романы тухай: "Үүнд алдаа дутагдал мэдээж байгаа. Зорилт аварга том бөгөөд материал хэт их, асар өргөн хүрээтэй байсан. Харин би их ч бай, бага ч бай хууран мэхлэхгүйг хичээж, энэ зүйлийг үнэн шударгаар бичсэн. Есөн жилийн ажил маань танин мэдэхүйн баяр баясгалангийн он жилүүд байлаа. Хүчгүйдлийн мэдрэмжээс үүдсэн цөхрөлийн цагууд мэдээж тохиолдсон. Гэхдээ тэдгээр нь хэнд тохиолддоггүй вэ? (Гэхдээ хэнд ч ийм зүйл тохиолддог). Тэдгээр нь манай ажлын гол зүйл биш... Харин зөвхөн эхлэх хэрэгтэй, тэгэхэд материал өөрөө удирдан чиглүүлэх болно. Зөвхөн яарахгүй байх нь чухал... (Хамгийн гол нь яарах хэрэггүй...)" гэжээ.

1974 оноос хойш романы тусдаа хэсгүүд хэвлэгдсэн. Бүрэн эх нь 1978 онд анх хэвлэгдсэн байна.

## Танин мэдэхүй 
"Догшин жаран" нь Калашниковын хамгийн алдартай бүтээл болжээ.
Ангилал:1978 оны утга зохиол
Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол
Ангилал:Чингис хааны тухай бүтээл
Ангилал:ЗХУ-ын утга зохиол
Найз

Найз нөхөрлөл гэдэг нь хүмүүс бие биедээ ямар сонирхолтой, чухал, үнэ цэнэтэй байдгийг харуулдаг үзүүлэлт юм. Нөхөрлөлийн чанарын гол үзүүлэлт бол итгэлцэл, хүлцэл, харилцан ойлголцол, харилцан хүндэтгэл, уулзах, туслах чадвар, ойр дотно байх гэх мэт зүйлс юм.
Ангилал:Ариун журам
Ангилал:Хүний зан араншин
Дорж сэцэн жонон (Үзэмчин)

**Дорж сэцэн жонон** (?-1646) нь XVII зууны эхэн үеийн Монголын Үзэмчин аймгийн тэргүүн ноён. Боржигин овогтон. Цол нь **Сэцэн жонон**. Тэрбээр Боди алаг хааны гутгаар хөвгүүн Онгон дурал ноёны отгон хөвгүүн. 1620-иод онд Цахарын Лигдэн хааны улс төрийн бодлого үйл ажиллагаанд дургүйцсэн Хуучид, Үзэмчин, Сөнид, Авга аймгийн ноёд нутгаасаа дүрвэж, Ар Халхын зүүн гарын ноён Далай жонон Шолойн нутаг Хэрлэнбаян улаан, Гүн галуутайд нүүж ирсний дотор Дорж сэцэн жонон Үзэмчин аймгаа удирдаж иржээ. Улмаар Далай жонон Шолойд **Махасамади гэгээн сэцэн хан** хэмээх цол өргөмжилжээ. 1635 онд Сэцэн хан Шолой, Чин гүрэнд есөн цагааны алба өргөсний дараа, 1637 онд Дорж сэцэн жонон Үзэмчин аймгаа дагуулж, Чин гүрэнд дагаар оржээ.  Ингээд өвөрлөгч ноёд Халхад удаан суух боломжгүй болсон учир хуучин нутагтаа нүүж очсон. 1641 онд засаг, хошой чин ван цолоор шагнуулж, баруун үзэмчин хошууг захируулжээ. Түүний жонон цолыг нь халж, **сэцэн** чимэгийг хэвээр үлдээж сэцэн чин ван хэмээх болжээ. 1646 онд Сөнидийн Тэнгис мэргэн жүн ван Халх руу зугтах үед өөд болсон.

## Үр хойчис 
Дорж сэцэн жонон таван хөвгүүнтэй. Сэвдэн хан, Мэргэн цөөхүр ноён Чойсингэ, Ачит хунтайж, Чонху тайж, Чэгэн тайж эд болой. 1646 онд Дорж сэцэн чин ван өөд болсны дараа Ачит хунтайжийн хөвгүүн Цагаанбабай залгамжлан, засаг хошой чин ван болов. Цагаанбабай ван бээр Хулту тайж, чин ван Судани, Сумадай, Субуди, гүн Удари, Адари хэмээх зургаан хөвгүүнтэй.  Хоёрдугаар хөвгүүн Судани нь цолыг залгамжлан чин вангийн суурийг залгамжлав. 

Чин ван Судани нь Сэбдэндонров, гүн Лхаванжамц, гүн Дэлэгванчиг гурвуул бүлгээ. 
Гүн Удари нь төвд сургуулийн тэргүүн амбан бөгөөд тэргүүн зэрэг тайж Гүмүжав бүлгээ. Ван Сэбдэндонровыг түүний хөвгүүн чин ван Равдан залгамжилжээ. 

## Эшлэл 
Ангилал:1646 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Монгол ноён
Ангилал:Үзэмчин