Бөөрний сүрьеэ

### Бөөрний сүрьеэ 
* Бөөрний эд хоёрдогчоор гэмтэж өвөрмөц халдвараар үүсгэгдэнэ. 
* 30-50 насны хүмүүсийг хамардаг. (эм:эр=2:1) 
* Уушигны бус дотор эрхтний сүрьеэ өвчний дотор 1-р байрыг эзэлдэг.

### бөөрний сүрьеэгийн эзлэх хувь 
* Бөөрний сүрьеэ хожуу оношлогддог 

* ЭЗ-н практикт ховор тохиолдоно  ЭЗ-д илрэх шинж тэмдэг багатай, нарийн шинжилгээгээр оношлох боломжтой 

* Бөөрний сүрьеэгийн 50%-д шээсний шинжилгээ өөрчлөлтгүй байдаг

* Өвөрмөц ба өвөрмөц бус үрэвслийн процесст хавсарч байдаг 
* Халдвар авснаас 5-15 жилийн дараа шинж тэмдэг илэрдэг 
* Далд хэлбэр нь 3-20 жил хүртэл үргэлжилнэ  Далд явцтай хэлбэрийг уг өвчний эхний үед нь рентген болон бактериологи шинжилгээгээр 20- 65% оношлодог. Үүнд 3 сар шаардлагатай

### Шалтгаан 
* 4 замаар халдварлана 
* 1. Цусаар 
* 2. Тунгалгын урсгалаар 
* 3. Шээс дамжуулах замаар 
* 4. Хавьтлын замаар

### Нөлөөлөх хүчин зүйл 
* Микобактерийн хоруу чанар 

* Хэсэг газрын цусны эргэлтийн хямрал 
* Орчны тааламжтай бус байдал 
* Шээсний урсгалын алдагдах 
* Өвөрмөц бус халдвараар өвдөх 
* Бие махбодийн урвалж чанар буурах 
* Дархлаажуулалт

### Ангилал 
* Бөөрний эдийг гэмтээх байдлаар нь 

1. Паренхимын сүрьеэ  
2. Өвөрмөц папиллит 

3. Каверноз туберкулёз 

4. Фиброзно-каверноз туберкулёз 

5. Туберкулём болом казеомууд 

6. Сүрьеэгийн пионефроз

### Эмгэг жам 
Энэ нь бөөрний холтослог давхаргаас гэмтээж далд хэлбэрээр явагддаг.→ Сүрьеэгийн микобактери цусаар дамжин 2 бөөрөнд очно.→ Хэсэг газрын цусны эргэлтийн алдагдлын суурин дээр сүрьеэгийн үрэвслийн голомтот процесс явагдана. → Голомтонд лимфойд эсүүд, эпителиод эсүүд, гигант эсүүд хуримтлагдан хүрээгээ тэлж, бөөрний эд ихээр гэмтэн казеоз некрозыг үүсгэнэ. / сүрьеэгийн каверна / →. Кавернагийн хүрээг тойрон фибрин ширхгүүд үүссэнээр хатуу ханан бүрхүүл / фиброзжин-кавернозжих үе/ үүснэ.→ Орчны тааламжгүй х/з, бие мах бодийн урвалж чанар буурсанаар өвчин улам даамжран шээсний замыг хамарч уретрит, цистит, каликопиелитэд хүргэнэ.  

* Өвөрмөц үрэвслийн эцэст шархлаа үүсэн их хэмжээний холбогч эд үүсч сорвижих нь өвчин даамжирсны шинж юм. 

* Шээс ялгаруулах зам гэмтэн их бага аяганцар, тэвшинцэрийг хамарч, шээсний замын төгсгөлийн хэсэг сорвижсоноор шээсний урсгал хөдөлгөөн алдагдана. 

* Сүрьеэгийн папиллитийн үед сүрьэгийн өвөрмөц үрэвсэл бөөрний хөхлөгийг 2 янзаар гэмтээнэ.     
* 1. Каверноз процессоор      
* 2. Нарийсал бөглөрөл үүсэх
* Зарим тохиолдолд холтослог давхаргад үүссэн каверна нь тархилаг давхаргыг хамран өргөжилгүй б.м.б-ын нөлөөгөөр сүрьеэгийн голомтот өвөрмөц гэмтэл кальцийн давс нэвчиж орсон хэсгээр хязгаарлагдаж казеом, туберкулём үүсдэг. Үүнийг үхжсэн бөөр гэнэ.

### Эмнэл зүй 
* Бүсэлхийн орчмоор өвдөх 50-60%  
* Бөөрний хатгаа өвдөлт 15-20% 

* Бөөрний сүрьеэгийн өвчин нь өвчлөгсдийн 50%- д шээсний замын илэрхий өөрчлөлт гардаггүй

### Паренхиматоз хэлбэрийн үед 
* Субфебриль халуурна. 

* Бөөрний харалдаа эмзэглэл илрэхгүй 
* Бактериологи шинжилгээнд микобактер илрэнэ

### Дестрүктив бүх хэлбэр үед 
* Шээсэнд: леикоцирури, гематури, протеинури, шээсний орчин хүчиллэгжих, 
* Бактериологи: сүрьеэгийн микобактери илрэх

### Каверноз хэлбэрийн үед 
* ЭЗ-д өвдөлтийн шинж тод илрэнэ 
* Ихэнх тохиолдолд дизури илэрч удаан үргэлжилнэ  Шээсэнд: леикоцитури 
* Давсагни гэмтлээс өвдөлттэй шээх шинж тэмдэг гарна 
* Морфологи : шээсний замын салст бүрхэвч гэмтэх

### Оношилгоо 
Үндсэн 2 шинжилгээний аргаар оношлоно.

1. Бактериологи шинжилгээ 

2. Морфологийн шинжилгээгээр гигант эс, Пирогова-Лангаханс тус тус илэрнэ.
 **Багажийн шинжилгээ**

* Ялгаруулах урограмм: Каверма хэлбэржээгүй, хүрээ нь дугуй контраст бодисын сүүдэр нягт харагдана 

* Туберкулины сэдрээх сорил: туберкулины 20 ТЕ- 100ТЕ нэгж бугалганы арьсан доор тарьж шээсийг шинжлэхэд эритроцит, леикоцит, микобактер тоо өмнөхөөсөө 2 дахин ихэссэн байдаг

Хэт авиан шинжилгээ: Бөөрний каверноз гэмтлийн үед эхонегатив дугуй сүүдэр бүхий үүсгэвэр, нягт бүрхүүлтэй, эхопозитив эффект тод илэрнэ. 
Ялган оношилгоо 

* Гидронефроз  
* Пионефроз 

* Пиелонефрит 
* Бөөрний аномали 
* Бөөрний хөхлөгийн үхжил 
* Бөөрний хавдар

### Эмчилгээ 
Эмч бүр сүрьеэгийн эсрэг бэлдмэлийг гепатотроп, нефротроп үйлчилгээтэйг анхаарч байх зүйтэй. 

* Сүрьеэгийн бэлдмэл 

1. Үндсэн Бэлдмэл 

2. Нөөц бэлдмэл
ҮНДСЭН БЭЛДМЭЛ 

* ГИНК 

* Рифамицин 

* Этамбутол 
* Стрептомици
* НӨӨЦ БЭЛДМЭЛ 
* Этионамид 
* ПАСК 
* Протиомид 
* Циклосирин

сүрьеэ