open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сукарно

**Сукарно** (индон. *Sukarno*; төрөхдөө— **Кусно Сосродихаржо** (жава. *Koesno Sosrodihardjo* [ˈkʊs.nɔ sɔ.srɔ.di.har.dʒɔ]; 1901 оны 6-р сарын 6-нд Нидерландын Зүүн Энэтхэгийн Сурабаяа хотод төрж, 1970 оны 6-р сарын 21-нд Жакарта хотод нас барсан) — Индонезийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 1945-1967 онуудад Индонез улсыг удирдаж байсан анхны Ерөнхийлөгч. 

Сукарно бол Индонез дахь Нидерландын колоничлолоос тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийн удирдагч байв. Тэрээр колоничлолын үед Индонезийн үндсэрхэг үзэлтэй удирдагч байсан бөгөөд 10 гаруй жил шоронд сууж байсныг Дэлхийн 2-р дайны үеэр Японы түрэмгийлэгчид сулласан байна. Сукарно болон түүний үндсэрхэг үзэлтнүүд Японы эзэнт гүрэнтэй хамтран ажиллаж, үндсэрхэг үзлийг түгээн дэлгэрүүлэхэд туслалцаа үзүүлснийхээ хариуд Японы засаг захиргаанд ард түмний дэмжлэгийг авчээ. Япон дэлхийн хоёрдугаар дайнд бууж өгсний дараа Сукарно, Мохаммад Хатта нар 1945 оны 8-р сарын 17-нд Индонезийн тусгаар тогтнолыг зарлаж, Сукарно ерөнхийлөгчөөр, Хатта дэд ерөнхийлөгчөөр сонгогдон томилогдов. Шинээр байгуулагдсан улсын тэргүүний хувьд тэрээр Индонезийн тусгаар тогтнолын дайны үеэр Нидерланд улс Индонезийн тусгаар тогтнолыг 1949 онд албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөх хүртэл Нидерландын эсрэг Индонезийн эсэргүүцлийг удирдаж, үүний үр дүнд түүнд ард түмэн "Тунхаглалын эцэг" хэмээх цол өгчээ.

Ангилал:Индонезийн ерөнхийлөгч
Ангилал:1901 онд төрсөн
Ангилал:1970 онд өнгөрсөн
Иван Зубачёв

**Иван Николаевич Зубачёв** (1898-1944) нь Брестийн цайзын хамгаалагчдын нэг удирдагч бөгөөд улаан армийн ахмад цолтой хүн.

Иван Николаевич Зубачёв нь Зөвлөлтийн Ажилчин-Тариачны Улаан Армийн офицер, ахмад. Холмын хаалганы ойролцоох Брест цайзыг хамгаалах гарнизоны командлагч байв. Тэрээр 1898 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдөр Оросын Эзэнт гүрний Рязань мужийн Зарайский дүүргийн Подлесная Слобода тосгонд (одоогийн Москва мужийн Луховицкий дүүрэг) ядуу тариачны гэр бүлд төрж, хожим нь Коломна машин үйлдвэрлэлийн үйлдвэрт дархнаар ажиллаж байжээ. 1918 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын Большевикуудын намд элсэж Иргэний дайны үеэр Москвагийн пулемётын 1 дүгээр курсийн сонсогч байхдаа өмнөд болон баруун фронтод тулалдаанд оролцсон аж. Иргэний дайн дууссаны дараа ахмад И.Н.Зубачёв Улаан армид алба хаасан. Тэрээр Зөвлөлт-Финландын өвлийн дайнд ахмад цолтой, 44 дүгээр хорооны батальоны командлагчаар алба хаасан байна. Түүний хороо 1941 оны 5 дугаар сараас Брестийн цайзад байрлаж эхэлсэн.
1941 оны 6 дугаар сарын 22-ны өдөр фашист Германы довтолгооны үеэр хорооны командлагч П.М.Гаврилов Кобрины бэхлэлтэд отрядын хамт байрлаж байхдаа ангиасаа тусгаарлагдсан тул ахмад И.Н.Зубачёв хорооны өөр нэг бэхлэлтийн ангийг удирдав. 1941 оны 6 дугаар сарын 24-ний өдөр Ерөнхий командлагчдын хурлаар түүнийг цайзын хамгаалалтын нэгдсэн бүлгийн командлагчаар (үнэндээ Цитадель хамгаалалтын дарга) томилжээ. Түүний орлогчоор хорооны комиссар Е.М.Фоминыг томилсон бөгөөд ахмад И.Н.Зубачёв Улаан арми удахгүй сөрөг довтолгоонд орж, буцаж ирнэ гэдэгт итгэж, түүний удирдсан гарнизоны даалгавар бол нэмэлт хүч иртэл Брестийн цайзыг хамгаалах явдал байв. (үхэх юм уу олзлогдохоос өөр найдваргүй) И.Н.Зубачёвын хороо цайзыг олон хоног хамгаалж чадсан ч 1941 оны 6 дугаар сарын 30-ны өдөр ахмад хүнд шархдан ухаангүй байхдаа олзлогдсон юм. Тэр 1944 оны 7 дугаар сарын 21-ний өдөр Нюрнберг-Лангвассерын цэргийн олзлогдогсдын хорих лагерийн эмнэлэгт нас баржээ. Өөр таамгаар түүнийг 1944 оны эхээр буудсан гэдэг. 1957 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн зарлигаар ахмад Иван Николаевич Зубачёвыг “Эх орны дайны 1 дүгээр зэргийн одон”-гоор нэхэн шагнажээ.
Никушор Дан

**Никушор Даниэл Дан** (; 1969 оны 12 сарын 20-нд төрсөн), нь Румыны улс төрч, математикч, иргэний хөдөлгөөний зүтгэлтэн. 2020 оноос Бухарест хотын захирагчаар ажиллаж байгаад ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялснаар 2025 оны 5 сарын 26-наас тус улсын 7 дахь ерөнхийлөгчийн албан тушаал хаших болов.

Брашой тойргийн Фэгэрашаас гаралтай Дан 1987, 1988 онуудад Олон улсын математикийн олимпиадаас алтан медаль хүртэж, математикийн авьяасаа нээн харуулжээ. Бухарестын их сургуульд математикийн чиглэлээр суралцаж, улмаар Францын Багшийн дээд сургуульд магистрын зэрэг, Парис 13 их сургуульд философийн докторын зэрэг хамгаалав. Нутагтаа буцаж ирээд Румыны авьяаслаг оюутнуудын шинжлэх ухааны судалгааг дэмжих Бухарестын багшийн дээд сургуулийг байгуулж, мөн иргэний хөдөлгөөний зүтгэлтэн болжээ.

2015 онд Дан Бухарестыг аваръя эвлэлийг байгуулж, авлигын эсрэг болон түүх дурсгалыг хамгаалах чиглэлээр дуу хоолойгоо өргөж эхлэв. Жилийн дараа Румыныг аваръя эвлэлийг хамтран байгуулалцаж, даргаар нь ажилласан боловч тус намын шинэ дэвшилт үзэл бодолтой тааралгүй, төв үзлийг илүүд үзсэний улмаас даргын ажлаа өгч, бие даав. 2016 оноос парламетын доод танхим болох Төлөөлөгчдийн танхимд сонгогдон ажиллаж байгаад 2020 онд Бухарест хотын захирагчаар сонгогдсон хоёр дахь бие даагч болжээ. Улмаар 2024 онд дахин сонгогдов. Хотын захирагчаар ажиллах хугацаандаа тэрээр дэд бүтэц, мөн ил тод байдалд төвлөрч ажилласан боловч бүтээн байгуулалтын хоцрогдолтой холбоотойгоор шүүмжлэл хүртэж байв.

Дан 2025 оны Румыны ерөнхийлөгчийн сонгуульд бие даан нэр дэвшиж эхний шатанд 21%-ийн санал авснаар 2-рт бичигдэв. Шийдвэрлэх шатанд хэт барууны үзэлт Румынчуудын эвлэлийн төлөө эвслийн үүсгэн байгуулагч Жорж Симионтой өрсөлдөж, сонгогчдын 53.6%-ийн дэмжлэгийг хүлээснээр ерөнхийлөгчөөр сонгогдов. Энэ сонгуульд сонгогчид  Даны барууны ертөнцөд талтай бодлогыг өрсөлдөгчийнх нь үндсэрхэг үзлээс илүүд үзсэн ажээ.

## Эшлэл
Ангилал:Румыны ерөнхийлөгч
Ангилал:Румыны улс төрч
Ангилал:Румыны математикч
Ангилал:1969 онд төрсөн
Мао (Чад)

**Мао** () нь Чад улсын Канем бүс болон Канем депармтентын төв хот юм. Улсынхаа 16 дахь их хүн амтай тус хот нь нийслэл Нжаменагаас зүүн хойш 226 км зайд оршино.

Сахарын цөлийн зааг дээр орших Мао хотын газар зүй нь элсэн манхан болон тарчиг ургамлан бүрхүүлтэй. Хүн амын олонх нь Исламын шашин шүтдэг. Түүнчлэн 2 Христийн сүмтэй (нэг Католик, нэг Протестант).

Чадын бусад бүс нутгийн адилаар Мао нь нутгийн Султан болон төв засгийн газрын түшмэдийн захиргаанд байдаг. Маод оршин суух Канемын Султан нь Канембучуудын удирдагч юм. Чадын уламжлалт омгийн удирдагчид болон үндэсний засаг захиргааны хоорондын харилцаа нь ээдрээтэй байдаг тул төвлөрлийг сааруулах үйл явц удаашралтай байна.

## Зам тээвэр 
Мао нь алслагдсан, газраар очиход хүндрэлтэй (бүх дугуй хөтлөгчтэй машин эсвэл тэмээ л элсэн дундуур зорчих боломжтой). Хотод асфальтан хучилттай нисэх зурвас бүхий Мао нисэх онгоцны буудал  бий.

## Эшлэл
Ангилал:Чадын суурин
Кённам их сургууль

right|200px
**Кённам их сургууль** () нь Өмнөд Солонгосын Өмнөд Кёнсан аймгийн Чанвонь хотод байрладаг хувийн хэвшлийн их сургууль юм. 6 коллежоос бүрдэнэ: Либерал урлаг, Байгалийн ухаан, Боловсрол, Эдийн засаг ба худалдаа, Хууль ба улс төр, Инженерчлэл. Түүнчлэн 15 судалгааны хүрээлэн (Сөүлд байх Алс Дорнодын судалгааны хүрээлэнг оролцуулаад)-гээрээ дамжуулан судлаачид, аж үйлдвэрийн салбар болон засгийн газартай хамтарсан судалгаа хийдэг. Дэлхийн 19 орны 65 их сургуультай эгч дүүсийн харилцаатай тус сургуулийн уриа нь "Үнэн, эрх чөлөө, бүтээлч сэтгэлгээ" юм.

## Эшлэл
## Гаднын холбоос
*Албан ёсны сайт (англи хэлээр)

Ангилал:Өмнөд Солонгосын их, дээд сургууль
Нелли Корда

**Нелли Корда** (, 1998 оны 7 сарын 28-нд төрсөн) нь Америкийн мэргэжлийн гольфчин бүсгүй. ЭМГХ-ны цувралын 14 удаагийн аварга, өнөө цагийн шилдэг эмэгтэй гольфчин. Корда Токиогийн олимпод мөн түрүүлсэн. Тэрээр мөн 2019, 2021, 2023, 2024 оны Солхейм цомд АНУ-ын шигшээ багт багтан өрсөлджээ.

## Хувийн амьдрал
Корда Чехийн мэргэжлийн теннисчин асан Петр Корда болон Режина Райхртова нарын охин юм. Түүний эцэг 1998 оны Австралийн нээлттэй тэмцээний аварга цолтой. Эрэгтэй дүү Себастиан нь мөн мэргэжлийн теннисчин бөгөөд 2018 онд Австралийн нээлттэй тэмцээний хөвгүүдийн аварга болсон удаатай. Эгч Жессика Корда нь мөн мэргэжлийн гольфчин.

Корда 2019 оноос хойш мэргэжлийн хоккейчин Андреас Атанасиутай үерхэж буй.

2021 онд Корда Форбс сэтгүүлийн "30 наснаас дооших 30" залуусын жагсаалтын 23-д бичигджээ.

Ангилал:АНУ-ын гольфчин
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга
Ангилал:1998 онд төрсөн
Ногоон хөгжлийг тодорхойлох нийтлэг үндэслэл

Дэлхий нийтэд байгаль орчинд үзүүлэх хүний үйл ажиллагааны нөлөөлөл нь
хамгийн чухал бодлогын асуудлуудын нэг болоод байна. Иймээс улс орон бүр өөрийн
үйлдвэрлэл, хэрэглээнийхээ хэв маягийг өөрчилж, байгальд ээлтэй загварт шилжиж
байна.

НҮБ-ын “Rio+20” тогтвортой хөгжлийн чуулганаар “Бидний хүсч буй ирээдүй”
тунхаглалд тогтвортой хөгжилд хүрэх, ядуурлыг бууруулахад “ногоон эдийн засаг”
гол хөдөлгүүр байна хэмээн онцлон тэмдэглэсэн. Мөн НҮБ-ыг ногоон эдийн засагт
шилжихийг зорьж буй улс орнуудад дэмжлэг үзүүлэхийг уриалсан. Ийнхүү уг
чуулганаар “Тогтвортой хөгжил, ядуурлыг бууруулах ногоон эдийн засаг”,
“Тогтвортой хөгжлийн олон улсын хүрээ” хэсэгт ногоон эдийн засаг, ногоон өсөлтийн
талаар хэлэлцэн НҮБ-ын төрөлжсөн байгууллагууд ногоон эдийн засгийн төлөөх
түншлэл (НЭЗТТ)-ийг санаачилсан.

Манай улс 2013 онд Ногоон эдийн засаг, ногоон хөгжлийг дэмжиж, Ногоон эдийн
засгийн төлөөх түншлэл (НЭЗТТ)-д нэгдсэн. Улмаар “Ногоон хөгжлийн бодлого”-ыг
тодорхойлж, Монгол Улсын Их Хурлын 2014 оны 43 тоот тогтоолоор; бодлогыг
хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг ЗГ-ын 2016 оны 35 тоот тогтоолоор
батлуулсан.

Мөн НҮБ-ын Статистикийн хэлтэс (НҮБСХ)-ээс хөгжиж буй орнуудын ногоон
эдийн засгийн өнөөгийн түвшинг үнэлэх, шилжилтийн явцыг хянах, ногоон өсөлтийг
хэмжих үзүүлэлтийг тодорхойлох “Ногоон эдийн засагт шилжих явцыг үнэлэх нь”
төслийг хэрэгжүүлэх Азийн бүсийн 4 орны нэгээр Монгол Улс (ҮСХ) сонгогдон
ажилласан.

Түүнчлэн, Монгол Улс нь “Даян дэлхийн ногоон хөгжлийн байгууллага”-ын
гишүүн орны хувьд ногоон хөгжлийн бодлогыг дэмжсэн үйл ажиллагаанууд зохион
байгуулагдаж байна.
Ногоон хөгжлийг тодорхойлох ойлголт

Нүүдлийн уламжлалт соёл, иргэншилд суурилж, үр ашиг өндөртэй орчин үеийн
технологиор үйлдвэрлэлээ дэмжиж, ногоон эдийн засагт шилжих хөгжлийн чиг
хандлагыг Монгол Улс тодорхойлоод байгаа бөгөөд түүнийг үнэлэх үзүүлэлтийг
тооцоход дараах нэр томьёог ашиглана. Үүнд:

**Ногоон эдийн засаг** гэж байгаль орчны эрсдэл, доройтлыг багасгах замаар
хүний сайн сайхан байдал, нийгмийн тэгш хүртээмжтэй байдлыг сайжруулах зорилго
бүхий эдийн засгийг ойлгоно.

**Ногоон хөгжил** гэж байгалийн нөөцийг хэмнэлттэй, үр ашигтай ашигласан,
экосистемийн үйлчилгээг тэтгэсэн, хүлэмжийн хийн ялгарал болон хаягдал багатай,
нийгмийн оролцоог хангаж, ядуурлыг бууруулах хөгжлийн загварыг ойлгоно.

**Ногоон худалдан авалт** гэж эрчим хүч, байгалийн нөөц баялгийн хэмнэлттэй
хэрэглээ, экосистемийн үйлчилгээний тогтвортой байдлыг хангах, уур амьсгалын
өөрчлөлтөд дасан зохицох, ногоон орчныг бүрдүүлэхэд чиглэсэн бараа, ажил,
үйлчилгээний худалдан авалтыг ойлгоно.

**Ногоон үйлдвэрлэл** гэж эрчим хүч, нөөцийн хэмнэлттэй, хүлэмжийн хийн
ялгарал болон хаягдал багатай, хүний эрүүл мэнд, хүрээлэн байгаа орчинд
эрсдэлгүй үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг ойлгоно.

**Ногоон барилга** гэж хүний эрүүл мэнд, хүрээлэн байгаа орчинд сөрөг нөлөөгүй
материал ашигласан, дулааны алдагдал хамгийн бага байх хийцтэй, агаарт
ялгаруулах хаягдал багатай халаалтын шийдэлтэй, эрчим хүч, нөөцийн хэмнэлт үр
ашигтай, хур тунадасны усыг хуримтлуулж ашиглах, хаягдал бохир усаа цэвэрлэж
зайлуулах технологи бүхий, тав тухтай орчныг бүрдүүлсэн барилга байгууламжийг
ойлгоно.

**Ногоон нийтийн тээврийн хэрэгсэл** гэж уламжлалт дотоод шаталтын
хөдөлгүүрт ашигладаг бензин, дизелиэс өөр төрлийн түлшийг хэрэглэх, эсвэл
тээврийн хэрэгслээс ялгарч буй утаа, тортогжилтыг бууруулах нэмэлт тоног
төхөөрөмжийг суурилуулан байгаль орчинд үзүүлэх хортой нөлөөллийг багасгасан
нийтийн тээврийн хэрэгслийг ойлгоно.
Ногоон хөгжлийг тодорхойлох эдийн засгийн үзүүлэлтүүд

1. **Эрчим хүчний багтаамж**: Эрчим хүчний багтаамж нь тухайн улс орны
эрчим хүчний хэрэглээний үр ашгийг харуулна. Эрчим хүчний багтаамжийг
тухайн жилийн эрчим хүчний дотоодын хэрэглээний ДНБ-д эзэлж буй хувийн
жингээр тооцно.

2. **Эрчим хүчний суурилагдсан хүчин чадалд сэргээгдэх эрчим хүчний
эзлэх хувь**: Эрчим хүчний суурилагдсан хүчин чадал гэж
цахилгааны эх үүсвэрүүд (цахилгаан станцууд)-ийн үйлдвэрлэх эрчим хүчний
хамгийн их боломжит хүчин чадлын нийлбэрээр ойлгоно.

3. **Гол нэр төрлийн эрдэс бүтээгдэхүүний боловсруулалтын хувь**: Гол нэр төрлийн эрдэс бүтээгдэхүүн гэж эрдэс
бүтээгдэхүүний нийт үйлдвэрлэл, экспортод 80.0-с дээш хувийг эзэлж буй хүрэн
болон чулуун нүүрс, төмрийн хүдэр, зэс, молибден, гянтболд, цагаан тугалга,
цайр, хайлуур жоншийг ойлгоно. Боловсруулсан эрдэс бүтээгдэхүүний хэмжээг
тодорхойлохдоо зэс, молибден, гянтболд, цагаан тугалга, цайр, хайлуур жонш,
нүүрсийг баяжуулсан эрдэс бүтээгдэхүүний хэмжээгээр тонноор тодорхойлно.

4. **Хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэрийн салбарын нэмэгдэл өртгийн дотоодын
нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь**: Хөдөө аж ахуйн салбарт эдийн засгийн бүх
төрлийн үйл ажиллагааны салбарын ангилал (ЭЗҮАСА 4.0)-ын код А буюу
“Хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загас барилт, ан агнуур”, аж үйлдвэрийн салбарт
тус ангиллын код B буюу “Уул уурхай, олборлолт” C буюу “Боловсруулах
үйлдвэрлэл”, D буюу “Цахилгаан, хий, уур, агааржуулалт”, Е буюу “Ус хангамж; бохир ус зайлуулах систем, хог хаягдлын менежмент болон цэвэрлэх үйл
ажиллагаа”-ны салбарууд хамрагдана.

5. **Аялал жуулчлалын салбарын нэмэгдэл өртгийн дотоодын нийт
бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь**: Аялал жуулчлалын салбарт эдийн засгийн бүх
төрлийн үйл ажиллагааны салбарын ангилал (ЭЗҮАСА 4.0)-ын код 79 буюу
“Аялал, жуулчлалын агентлаг, аяллын оператор болон захиалгат бусад
үйлчилгээний үйл ажиллагаа”-ны дэд салбар хамрагдана.

6. **Ногоон хөгжил болон байгаль орчныг хамгаалах зардлын дотоодын нийт
бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь**: Байгаль орчныг хамгаалах зардал гэж байгаль
орчныг бохирдохоос урьдчилан сэргийлэх, байгалийн баялгийг жам ёсоороо
нөхөн сэргэх боломжийг нь алдагдуулахгүйгээр, байгалийн даацад нь
тохируулан зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх, тэдгээрт хяналт тавих зэрэг
байгаль хамгаалах арга хэмжээнд улсын болон орон нутгийн төсөв болон аж
ахуйн нэгж, байгууллагаас зарцуулсан үйл ажиллагааны болон хөрөнгө
оруулалтын зардлын нийлбэрийг ойлгоно.

7. **Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагаанд
зарцуулсан зардлын Засгийн газрын зардалд эзлэх хувь
**: Гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, урьдчилан
сэргийлэх үйл ажиллагаанд зарцуулсан зардал гэж тайлант хугацаанд улсын
төсвөөс гамшгийн эрсдэлийг бууруулах, гамшиг, аюулт үзэгдэл, осол аюулаас
хүн ам, эд хөрөнгө, мал, амьтныг урьдчилан сэргийлэх, авран хамгаалах
чиглэлээр зохион байгуулсан үйл ажиллагаатай холбогдон гарсан зардлыг
ойлгоно.

8. **Шинжилгээ, судалгаа, хөгжлийн зардлын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд
эзлэх хувь**: Шинжилгээ, судалгаа, хөгжлийн зардал гэж хүний
мэдлэгийг нэмэгдүүлэх, мэдлэг шаардсан, бүтээлчээр ашиглах зорилгоор
системтэйгээр гүйцэтгэсэн шинжилгээ судалгаа, хөгжлийн ажлын бүтээл, үр
дүнгийн зардлыг ойлгоно.
Дошиша Их Сургууль

Дошиша их сургууль (同志社大学, *Dōshisha daigaku)* буюу Додай (同大, *Dōdai*) нь Японы Киото хотын хувийн их сургууль юм. 1875 онд байгуулагдсан ба Японы хамгийн эртний хувийн дээд боловсролын байгууллагуудын нэг бөгөөд Киотогийн дөрвөн кампус дээр 30,000 орчим оюутан суралцдаг байна. Тус сургууль нь Японы "Дэлхийн 30" их сургуулийн нэг бөгөөд Кансай их сургууль, Квансей Гакуйн их сургууль, Рицүмейкан их сургуулийн хамт Японы баруун хэсэгт орших Кансай бүс нутгийн дөрвөн тэргүүлэх хувийн их сургуулиас бүрдсэн "Кан-Кан-До-Рицу"  (関関同立)-ийн гишүүн юм.

Дошиша нь Теологи буюу шашин судлал, Бичиг үсэг, Сэтгэл судлал, Бизнес, Дэлхий судлал, Хууль эрх зүй, Эдийн засаг, Худалдаа, Бодлого, Менежмент, Соёл ба мэдээллийн шинжлэх ухаан, шинжлэх ухаан ба инженерчлэл, Амьдрал ба анагаахын шинжлэх ухаан, Эрүүл мэнд спортын шинжлэх ухаан, Нийгмийн ухааны чиглэлээр бакалаврын хөтөлбөртэй.

Имадегава, Киотанабе кампусын номын санд 2.5 саяас дээш гаруй боть байдаг. 2013 оны байдлаар Дошиша их сургууль нь Киотогийн кампусуудад 777 бүтэн цагийн, 1,411 цагийн факультийн гишүүдтэй. Судалгаагаар Дошиша их сургууль нь улсын хэмжээнд хамгийн олон патентын (технологи) дэвшлээрээ 36-д жагсаж бичигдсэн.
Гэр хороолол

**Гэр хороолол** нь Монголын суурьшлын бүсүүдэд оршдог орон сууцны нэг хэлбэр юм. Эдгээр хороолол нь ихэвчлэн нэг эсвэл хэд хэдэн уламжлалт нүүдлийн сууц болох гэртэй (эндээс "гэр хороолол" нэр үүссэн), хоёр метр өндөр модон хашаагаар хүрээлэгдсэн хашаануудын цогц юм. Бусад оронд ийм гэрүүдийг "юрт" гэж нэрлэдэг.

Ихэнх гэр хороолол нь цэвэр усны сүлжээнд холбогдоогүй байдаг тул оршин суугчид ундны усаа нийтийн худгаас зөөдөг. Халуун усанд орох эсвэл банн хийхийн тулд нийтийн угаалгын газрыг ашигладаг. Ариун цэврийн байгууламж дутмаг учир гэр хорооллын хашаанууд ихэвчлэн нүхэн жорлонтой байдаг.

Сумын төв зэрэг жижиг суурин газрууд бараг бүрэн гэр хорооллоос бүрддэг бол Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод хүн амын 62 орчим хувь нь гэр хороололд амьдардаг. Гэвч эдгээр оршин суугчдын зөвхөн 43 орчим хувь нь жинхэнэ гэрт амьдардаг. Улаанбаатарын зарим гэр хорооллууд 100 гаруй жилийн түүхтэй, жишээ нь Ганданг тойрсон хороолол, харин хотын захад орших олон хорооллууд сүүлийн жилүүдийн шилжилт хөдөлгөөн, орон сууцны өндөр үнийн улмаас бий болсон.

Улаанбаатар болон бусад томоохон хотуудын гэр хорооллын хамгийн их яригддаг асуудал бол агаарын бохирдол юм. Ялангуяа өвлийн улиралд айл өрхүүд хоол хийх болон дулаацах зорилгоор түүхий нүүрсийг энгийн төмөр зууханд шатаадаг нь энэ бохирдлын гол шалтгаан болдог.
Жон Харвард

**Жон Харвард** (англи. *John Harvard,* 1607 оны 11-р сарын 26-нд төрсөн —1638 оны 9-р сарын 14-нд нас барсан) — английн христийн номлогч, түүний нэрээр алдарт Харвардын Их сургуулийг нэрлэсэн байна. 

## Намтар 
Жон Харвард нь махны дэлгүүрийн худалдагч Роберт Харвард (1562–1625) болон Стратфордын уугуул Кэтрин Рожерс (1584–1635) нарын 9 хүүхдийн дөрөв дэх нь болон Суррей (одоогийн Лондонгийн хэсэг) хотод төрж өссөн. Тэрээр Гэгээн Аврагчийн ахлах сургуульд шашны боловсрол эзэмшсэн бөгөөд эцэг нь сүмийн удирдах зөвлөлийн гишүүн бөгөөд ахлагч байсан юм.

Түүний эцэг тахалын улмаас нас барсны дараа эх Кэтрин тодорхой хэмжээний мөнгө олж Жон Харвардыг Кембрижийн их сургуульд явуулжээ. 1627 оны 12-р сарын 19-нд тэрээр Эммануэлийн коллежид төлбөртэй элсэн орж, 1632 онд Урлагийн бакалавр, 1635 онд Урлагийн ухааны магистрын зэрэг хамгаалсан байна. Харвард их сургуулиа төгсөөд санваартнаар томилогдсон юм.

1636 оны 4-р сарын 19-нд Жон Харвард Энн Садлер-тай (1614-1655) гэрлэжээ.

1637 оны хоёрдугаар хагаст тэд нар Шинэ Англи руу цагаачилж, Чарлстаун (одоо Бостоны хэсэг) хотод суурьшжээ. Харвард Массачусетсийн чөлөөт иргэн болж хотын Анхны сүмийн номлогч болжээ.

Жон Харвардыг нас барахаас хоёр жилийн өмнө Массачусеттсийн Бэй Колонийн Ерөнхий Ассамблей "Манай одоогийн номлогчид тоос шороонд дарагдах үед бичиг үсэг мэддэггүй санваартныг сүмд үлдээхээс эмээж, эрдэм мэдлэгээ ахиулж, хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхийг" хүсч, тухайн үед "сургууль эсвэл коллеж" гэж нэрлэгддэг байсан "Шинэ хотод" /Ньютаун/ 400 фунт стерлинг хөрөнгө хуваарилсан байна. Эцэг, эх дүүгээсээ багагүй хөрөнгө өвлөн авсан хүүхэдгүй Жон Харвард эхнэртээ аман гэрээслэлдээ өвийнх нь тал хувийг бэлнээр, нөгөө талыг нь эхнэртээ 780 фунт стерлинг сургуульд гэрээслэн үлдээжээ. Энэ дүн нь Массачусеттсийн булангийн колонийн жилийн татварын орлоготой ойролцоо байжээ.

1638 оны 9-р сарын 14-нд Харвард сүрьеэ өвчнөөр нас барж, Фиппсийн гудамжинд байрлах Чарлстон хотын оршуулгын газарт оршуулжээ. 1828 онд Харвардын их сургуулийн төгсөгчид Америкийн хувьсгалын үеэр анхны булшны чулуу алга болсон тул түүний хүндэтгэлд зориулж тэнд боржин чулуун босгожээ.

Ж.Харвардын бэлэвсэн эхнэр Энн Садлер Чарльстаун сүмийн багш асан Жон Харвардын залгамжлагч Томас Аллентай гэрлэжээ. Аллен бол Жон Харвардын гэрээслэл, түүний өвийг үргэлжлүүлэн гүйцэтгэгч байсан ажээ.

1884 онд уран барималч Дэниел Френч 1885 онд их сургуулийн 250 жилийн ойд зориулан Жон Харвардын хөшөөг тусгайлан бүтээсэн боловч түүний нэг ч дүр зураг олдоогүй учраас Харвардын их сургуулийн оюутан (Шерман Хоар)-ыг загвар болгож байжээ. Энэхүү хөшөө нь их сургуулийн дотоод хашаанд байрладаг бөгөөд түүний дурсгалт газар гэж тооцогддог юм.

Жон Харвард их сургуулийг үүсгэн байгуулагч нь биш, мөн 1638 онд Жон Харвардын нас барсан жил тус их сургуулийг байгуулсан гэх шалтгаанаар "Гурван худлын баримал" гэж нэрлэх нь бий.
Сайго Мао

**Сайго Мао** (, 2001 оны 10 сарын 8-нд төрсөн) нь Японы мэргэжлийн гольфчин бүсгүй.

Ангилал:Японы гольфчин
Ангилал:2001 онд төрсөн
Юлия Власова

**Юлия Ивановна Власова** (; 1967 оны 5 сарын 1-нд Зөвлөлт Холбоот Улсын Новоуральскт төрсөн) нь оросын шор-трэкчин, 1992 оны Өвлийн Олимпод Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн багийн бүрэлдэхүүнд багтаж өрсөлдөн, 3000 метрийн буухиа уралдаанд хүрэл медаль хүртсэн. Мөн 500 метрийн ганцаарчилсан төрөлд 7-р байр эзэлжээ.

## Гаднын холбоос
* Профиль

Ангилал:1967 онд төрсөн
Ангилал:ТУХН-ийн олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Оросын шорт-трэкчин
Ангилал:1992 оны өвлийн олимпод оролцогч
Ангилал:Оросын тэшүүрчин
Дангүг их сургууль

Дангүг Их Сургууль Данкүк их сургууль (ихэвчлэн Данкүк гэж нэрлэдэг) нь DKU гэж товчилсон бөгөөд Өмнөд Солонгосын Ёнгин, Чонан дахь хувийн судалгааны их сургууль юм.  Тус их сургууль нь 1947 онд байгуулагдсан. Солонгосын Үндэсний эрх чөлөөний баярын дараа байгуулагдсан анхны их сургууль бөгөөд анхны байршил нь Сөүл хотын Жонгно дүүрэг, Ёнсан дүүрэг (Жонгногийн дараа) байв.  Данкүк их сургууль нь дэлхийн их сургууль, институтын салбар сүлжээтэй. 

Ах дүү их дээд сургуулиудад гадаадад суралцах хөтөлбөрүүд нь оюутнуудад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэх боломжийг олгодог.  Данкүк их сургууль нь санхүүгийн дэмжлэг, хэд хэдэн эрдэм шинжилгээний кредит олгодог. 

Богино хугацааны айлчлалын хөтөлбөрүүд нь багш, ажилчид, оюутнуудад дэлхийн стандартад өөрсдийгөө харуулах боломжийг олгодог.

Олон улсын зуны/өвлийн сургуулиуд нь ах дүү их дээд сургуулиуд болон харьяа бус байгууллагуудын оюутнуудыг хүлээн авах зорилготой юм. 

Global Talent Network нь Солонгос болон гадаад оюутнуудаас бүрдсэн оюутны байгууллага юм.  Энэ нь харилцан хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхийг эрмэлздэг.
Сингапурын Менежментийн Их Сургууль

Сингапурын Менежментийн Их Сургууль (SMU) нь Сингапур дахь төрийн санхүүжилттэй хувийн их сургууль юм.  2000 онд байгуулагдсан SMU нь тус улсын хамгийн эртний автономит их сургууль бөгөөд Вартон сургуулиас хойшхи боловсролыг загварчлан авч үздэг.  Тус их сургууль нь AACSB, EQUIS, AMBA-аас гурав дахин магадлан итгэмжлэгдсэн.  2024 онд SMU нь Бизнес, менежментийн чиглэлээр дэлхийд 44-т жагссан бол QS-ийн Эдийн засаг, санхүүгийн шилдэг 100-д багтжээ.  SMU нь нягтлан бодох бүртгэл, бизнесийн удирдлага, бизнесийн аналитик, эдийн засаг, санхүүгийн үйлчилгээ, мэдээллийн систем, программ хангамжийн инженерчлэл, хууль эрх зүй, нийгмийн шинжлэх ухааны чиглэлээр бакалавр болон магистрын зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог 10,000 орчим бакалавр болон аспирант оюутнуудыг элсүүлдэг.

Тус их сургууль нь Нягтлан бодох бүртгэлийн сургууль, Ли Конг Чиан бизнесийн сургууль, Эдийн засгийн сургууль, Тооцоолол, мэдээллийн системийн сургууль, Ён Пун Хаугийн хуулийн сургууль, Нийгмийн шинжлэх ухааны сургууль, Интеграцийн судалгааны коллеж, Төгсөлтийн судалгааны коллеж гэсэн найман сургуультай.
Ипотек

**Ипотек** буюу **ипотектйн зээл**- (эрт. грек. ὑποθήκη — дэмжлэг, тулгуур) үл хөдлөх хөрөнгийг барьцаалж, урт хугацааны зээл олгох, товчоор хэлбэл орон сууцны зээл гэсэн утгатай.  АНУ болон өмнөд Америк, Азийн урд талын зарим оронд Моргейж гэдэг бол Европ болон Азийн орнуудад Ипотек гэсэн нэр томьёог өргөн хэргэлдэг байна.

Орон сууцны ипотекийн зээл гэдэг нь бүрэн баригдаж дууссан, Улсын комисс ашиглалтад хүлээж авсан, улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн, үл хөдлөх эд хөрөнгийн гэрчилгээгээр баталгаажсан, орон сууцны зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгө барьцаалсан зээлийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл ипотекийн зээл гэдэг нь үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан урт хугацаат зээл бөгөөд зээлдэгч нь урьдчилан тодорхойлсон тодорхой хэмжээний төлбөрийг төлөх үүрэг хүлээсэн зээл юм. Ипотекийн зээл нь зээлдэгч төлбөрийн чадваргүй болсон тохиолдолд барьцааны үл хөдлөх хөрөнгөөр зээлийн төлбөрийг барагдуулах эрхийг зээлдүүлэгчид олгодог.

Иргэдийн хөдөлмөрийн хөлс, үнэлгээ, бүтээмж нэмэгдэж, эдийн засгийн ил тод байдал бүхэлдээ сайжран, улсын Нийгмийн даатгалын сангийн хуримтлал өснө. Энэ бүхэн нь макро эдийн засгийн тогтвортой байдалд эергээр нөлөөлж, улс орны хэмжээнд хуримтлал нэмэгдэж эдийн засгийн өсөлтийг нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой.

## Үүсэл 
Эртний Египтэд газар барьцаалах нь үүргийн биелэлтийг хангах арга зам гэдэг байсан ч "ипотек" гэсэн нэр томъёо нь хариуцагч өөрийн эзэмшлийн газартай үүрэг гүйцэтгүүлэгчийн өмнө хүлээх хариуцлагын нэг хэлбэрээр МЭӨ 6-р зууны эхээр Эртний Грекд гарч ирсэн байна.
Бруклины музей

**Бруклины музей** (англи. *Brooklyn Museum*) — АНУ-ын хамгийн том урлагийн музейн нэг бөгөөд Нью-Йорк хотын гол үзмэрүүдийн нэг юм.

Музейн талбай нь 52,000 м² бөгөөд жилд 500 мянга орчим хүн тус музейг үздэг байна. Музейн цуглуулгад өрнөдийн, африкийн, далай тэнгисийн, японы болон орчин үеийн урлагийн нэг сая хагас гаруй үзмэр байдаг. Колончлолын үеэс эхлэн Америкийн урлагийг өргөнөөр төлөөлдөг байна.

Тус музей нь дэлхийн соёлын өвийн цуглуулгуудтай. Энэ нь Египет, Африкийн урлаг, 17, 18, 19, 20-р зууны уран зураг, янз бүрийн сургуулийн уран баримал, гоёл чимэглэлийн урлагийн өргөн хүрээний цуглуулгуудаараа алдартай.

## Захиралууд 
Анхны захирлаар Франклин Хупер 1890-1914 онд ажиллсаны дараа Уильям Генри Фокс (1914-1934), Филип Ньюэлл Юц (1934—1938), Лоуренс Пейж Робертс (1939—1946), Изабель Сполдинг Робертс (1943—1946), Чарльз Нагель — залуу (1946—1955), Эдгар Крейг Шенк (1955—1959), Томас С.Бюхнер (1960—1971), Дункан Ф. Камерон (1971—1973), Майкл Ботвиник (1974—1982), Линда С.Фербер (1983), Роберт Т.Бак (1983—1996) нар үе үеийн захирал байжээ.
Жорж Хили

**Жорж Хили** (англи. *George Peter Alexander Healy*; 1813 оны 7-р сарын 15-нд Бостон хотод төрсөн—1894 оны 6-р сарын 24-нд Иллиной мужийн Эванстон хотод нас барсан) — америкийн хөрөг зургийн уран зураач. Өөрийн үеийн алдартнуудын олон хөрөг зураг зурсанаараа өргөн олонд танигдсан зураач. АНУ-ын Массачусеттс мужийн Бостон хотод төрсөн тэрээр Европт суралцсан бөгөөд амьдралынхаа туршид Парис, Чикаго хотуудад өөрийн урлантай байжээ.

Багадаа эцэггүй хоцорсон Жорж Хили эхдээ тусалж амьдарсан байна. 16 настайдаа тэрээр зурж эхлээд зураач болох хүсэл эрмэлзэлтэй болжээ. Тэрээр 18 настайдаа хөрөг зураг зурж эхэлсэн бөгөөд удалгүй маш амжилттай болсон. 1834 онд тэрээр Европ руу явж, эхийгээ хөрөнгө мөнгөөр сайн хангаж байсан бөгөөд 16 жил гадаадад амьдарч Парис, Ромд францын зураач Антуан-Жан Гро-оос суралцаж, Томас Кутюрын нөлөөнд орж, шаргуу зурж байжээ. Тэрээр 1840 онд Парисын салонд гуравдугаар зэргийн медаль хүртэж, 1843 онд Үндэсний дизайны академийн хүндэт академичаар сонгогдсон байна. 

1855 онд тэрээр АНУ-д буцаж ирээд Иллиной мужийн Чикаго хотод өөрийн гэр-урлан байгуулж, 1869 он хүртэл дараагийн 14 жил тэндээ уран бүтээлээ тууривсан юм. 

Тэрээр нэр хүндтэй хүмүүс болох Даниел Вебстер, Генри Клэй, Жон Калхаун, Ромын Пап лам IX Пиус, Арнольд Генри Гуйо, Уильям Х.Сьюард, Луис Филипп, маршал Соулт, Хоторн, Прескотт, Лонгфелло, Лист, Гамбетта, Тиерс, Лорд Лионс, Притсесс Романиан нарын хөрөг зургууд зуржээ. Тэрээр Жон Куинси Адамсаас Улисс Грант хүртэлх АНУ-ын бүх ерөнхийлөгчийн хөргийг зурсан бөгөөд энэ цувралыг Вашингтон дахь Коркоран галерейд зориулан зурсан байна. Жорж Хили мөн 1868 онд "Энхийг сахиулагчид" болон 1869 онд Абрахам Линкольныг зурсан. Нэг том түүхэн бүтээл болох "Вэбстерийн Хэйнд хариулахуй"-д 130  хөрөг зураг багтдаг юм.
Хөрөг зураг

**Хөрөг зураг** (франц. *portrait,* орос. *портрет)* гэдэг нь бодит байдал дээр оршиж байсан эсвэл оршиж байгаа хүн эсвэл хэсэг хүмүүсийг уран зургийн аргааар дүрсэлсэн зураг юм. Уран зургийн бие даасан салбар юм. 

Хөрөг зургийн төрлийг хөгжүүлэхэд хүний анатоми, найруулгыг эзэмшиж зөв бүтээх чадвар, хүний ​​зан чанар, бие даасан байдлын ач холбогдлын талаархи санаа бодлыг хөгжүүлэх зэрэг зургийн техник, ур чадварын ахиц дэвшил гэсэн хоёр чиг хандлага нөлөөлсөн байна. Хүний боломж, оюун ухаанд итгэсэн, түүний хүч чадлыг харуулж чадсанаараа хөрөг зураг хамгийн дээд оргилдоо хүрдэг гэж үздэг.

Өмнөх олон нийгмүүдэд хөрөг зургийг эрх мэдэл, эд баялгийг илэрхийлэх чухал арга гэж үздэг байсан. Дундад зууны болон сэргэн мандалтын үед хөрөг зургийг ихэвчлэн урлагийн бүтээлд оруулдаг байсан нь захиалагчийн ивээл, хүч чадал, нэр төрийг баталгаажуулдаг байсан.

Улс төрд төрийн тэргүүний хөргийг төрийн өөрийнх нь бэлгэдэл болгон ашигладаг. Ихэнх улс оронд удирдагчийн хөргийг төрийн чухал байруудад өлгөх нь түгээмэл байдаг. Одоогийн захирагч буюу хуучин захирагчийг мөнгөн тэмдэгт, зоос, марк дээр ашигладаг уламжлалтай. Удирдагчийн хөрөг зургийг хэт ихээр ашиглах нь хувь хүнийг тахин шүтэх шинж тэмдгүүдийн нэг юм (жишээлбэл, Ю.Цэдэнбал, И.Сталин, Туркменбаши).

Ангилал:Хөрөг зургийн урлаг
Ангилал:Дүрслэх урлагийн төрөл
Жан-Поль Марат

**Жан-Поль Марат** (уламжлалт франц дуудлага- Мара; франц: *Jean-Paul Marat*; 1743 оны 5-р сарын 24, Боудри, Нойшателийн гүнлэг (одоогийн Нөфшател кантон) - 1793 оны 7-р сарын 13-нд Парист нас барсан) - Францын хувьсгалын үеийн улс төрч, хувьсгалын удирдагч, их эмч, сэтгүүлч. Якобинчуудын удирдагч. Тэрээр 1789 оны 9-р сараас эхлэн хэвлүүлсэн сониныхоо нэрээр "Ард түмний анд" хочоор алдартай.

## Намтар 
Жан-Поль марат Швейцарийн Боудри хэмээх жижиг хотод төрсөн. Тэрээр өөрийн эцэг Жан-Батист Марегийн (1704-1783) гэрт сайн боловсрол эзэмшсэн. Эх - франц эмэгтэй Луиза Каброл (1724-1782), гэрлэхээсээ өмнө Женевт амьдарч байжээ.

Тэрээр гурван ах дүү (Анри, Дэвид, Жан-Пьер), хоёр эгч дүү (Мари, Альбертин) нартай байв. Тэрээр 1841 он хүртэл амьдарч, Францын дараагийн улс төрийн дэглэмийн урвалын шинж чанартай холбоотой аюулыг үл харгалзан өөрийн бүх бүтээл, баримт бичгийг хадгалан үлдээсэн дүү Альбертинтэйгээ онцгой дотно харилцаатай байв.
Юүн Ин их сургууль

Ён Ин их сургууль нь Өмнөд Солонгосын Кёнгиду мужийн Ёнгин-си, Чоин-гу, Самга-донг хотод байрладаг хувийн их сургууль юм.  Жүдо бөхийн сургуулиар үүсгэн байгуулагдсан энэ сургууль нь одоогийн хувийн их сургууль болон өргөжин тэлж, бакалавр болон магистрын сургалт явуулдаг.  Ён Ин их сургууль нь Солонгосын Кёнги мужийн Ёнгин-ши, Чойн-гу хотын Самга-донг хотод байрладаг хувийн их сургууль юм.  Тус сургууль нь 1953 онд "Ёс суртахууны хүмүүжлээр нийгэмд хувь нэмрээ оруулдаг нэгэн бол" гэсэн уриан дор Солонгосын жүдогийн сургууль нэртэйгээр нээгдсэн.  Энэ сургууль нь 1971 онд дөрвөн жилийн бакалаврын сургууль болж ашиглалтад орсон бөгөөд 1993 онд Солонгосын Физикийн шинжлэх ухааны коллеж болгон нэрээ сольж, одоогийн нэрээр Ён Ин их сургууль болсон. Биеийн тамирын коллеж хэлбэрээр эхэлсэн тус сургууль нь тулааны урлаг, Физик шинжлэх ухаан, Бизнесийн шинжлэх ухаан, Соёл урлаг, Урлаг зэрэг 6 коллежид өдөр, шөнийн сургалт явуулдаг нийт 35 тэнхимтэй хувийн их сургууль юм.  Халамж.  Мөн тус их сургууль нь Боловсрол, Физик, Урлаг, Бизнес, Нөхөн сэргээх, Эрүүл Мэндийн Шинжлэх Ухааны, Таеквондо, Соёлын өмчийн чиглэлээр 7 тусгай төгсөлтийн сургууль, Төв номын сан, 18 салбар байгууллага зэрэг харьяа 8 байгууллагатай нэг ерөнхий төгсөлтийн сургууль байгуулж, дэлхийн хэмжээнд өрсөлдөх чадвартай авъяас чадварыг хөгжүүлж байна
Нэг хүнийг тахин шүтэх үзэл

**Нэг хүнийг тахин шүтэх үзэл** (орос. *Культ личности,* англи. *Personality cult*) Засаглалыг хэрэгжүүлэхэд ард түмний түүхэн үүрэг, хүсэл эрмэлзлэл, бүтээлч сэтгэлгээ, улс төрийн идэвхид тулгуурлах үндэсний хүчин зүйлийн оролцоог үгүйсгэж, хувь хүний хүчин зүйлийн ач холбогдлыг хэт товойлгож, үндэсний үнэлэмж, ардчиллын шалгуурыг алдагдуулсан үзлийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл нийт олны амжилт бүтээл, ололтыг нэг хүнийх болгон хэт үнэлэн магтаж, дээдлэн өргөмжлөхийг хэлдэг. Энэ нь авторитар улсын үндэс болдог байна.

Энэ байдал нь 20-р зууны тоталитар дарангуйлалд хамгийн их хөгжсөн бөгөөд дарангуйлагчдын гарт өмнөх үеийнхээс ялгаатай нь радио, кино театр, хэвлэлийг хянах зэрэг суртал ухуулгын хамгийн хүчирхэг хэрэгсэл байсан. ЗХУ-д Иосиф Сталин, Леонид Брежнев, Германд Адольф Хитлер, Италид Бенито Муссолини, Хятадад Мао Зэдун, Хойд Солонгост Ким Ил Соны дэглэмүүд хувь хүнийг тахин шүтэх хамгийн гайхалтай жишээг үзүүлсэн юм.  Эрх мэдлийнхээ оргил үед эдгээр удирдагчдыг алдаа гаргадаггүй агуу удирдагчид хэмээн өргөмжлөн хүндэлдэг байв. Тэдний хөрөг хаа сайгүй өлгөгдсөн байдаг. Зураач, хөгжмийн зохиолч, зохиолч, яруу найрагчид дарангуйлагчдын "сайхан" зан чанарын янз бүрийн талыг харуулсан олон тооны бүтээл туурвидаг байжээ. Тэдний намтар, бүтээлийг боловсролын байгууллагууд болон эрх баригч намуудад заавал унших шаардлагатай байв. Тэднийг амьд ахуйд нь хүндэтгэн олон тооны хөшөө босгож, хот, хотын гудамж, талбайн нэрийг өөрчилж, олон объектыг тэдний нэрээр нэрлэж байсан юм.
Сопрано

**Сопрано** (итали. *soprano* - *sopra* «дээр» гэсэн үгнээс гаралтай) — эмэгтэй өндөр дуулах хоолой. Шилжин нотууд: ми2/фа2/фа-диез2.

### Үндсэн сопрано хоолойн хүрээ 
## Сопрано хоолойгоор дуулдаг сонгодог дуурийн дүрүүд 
* Винченцо Беллини: Амина («Сомнамбула»), Иможене («Далайн дээрэмчин»), Норма («Норма»)
* Жорж Бизе: Микаэла («Кармен»)
* Александр Бородин: Ярославна («Игорь ван»)
* Рихард Вагнер: Изольда («Тристан ба Изольда»), Зиглинда ба Брунгильда («Валькири»), Эльза («Лоэнгрин»)
* Жузеппе Верди: Жильда («Риголетто»), Виолетта («Травиата»), Аида («Аида»), Дездемона («Отелло»), Леонора («Трубадур»), хатагтай Макбет («Макбет»), Абигайль («Набукко»)
* Георг Гендель: Клеопатра («Юлий Цезарь Египтэд»)
* Михаил Глинка: Антонида («Хааны төлөөх амь», «Иван Сусанин»), Людмила («Руслан Людмила хоёр»)
* Гуно: Маргарита («Фауст»), Жульетта («Ромео Жульетта хоёр»)
* Антонин Дворжак: Русалка («Русалка»)
* Гаэтано Доницетти: Анна Болейн («Анна Болейн»), Лючиа («Лючиа ди Ламмермур»), Мария Стюарт («Мария Стюарт»)
* Вольганг Амадей Моцарт: Сюзанна («Фигарогийн хурим»), Церлина («Дон Жуан»), Памина, Шөнийн хатан хаан («Гайхамшигт лимб сопрано»), Деспина («Эмэгтэйчүүд ингэдэг»)
* Сергей Прокофьев: Наташа Ростова («Дайн ба энх»)
* Жакомо Пуччини: Манон («Манон Леско»), Мими («Богема»), То́ска («То́ска»), Чио-чио-сан («Эрвээхэй хатагтай»), Минни («Баруунаас ирсэн охин»), Турандот, Лиу («Турандот»), Лауретта («Жанни Скикки»),
* Николай Римский-Корсаков: Цасан охин («Цасан охин»), Волхова («Садко»), Царевна-Лебедь («Салтан хааны тухай үлгэр»), 
* Антон Рубинштейн: Тамара («Демон»)
* Чайковский: Татьяна («Евгений Онегин»), Лиза («Гилбэрийн хатан»), Иоланта («Иоланта»)
* Рихард Штраус: Саломея («Саломея»), Электра («Электра»).
Андрей Данилко

**Андрей Михайлович Данилко** (украин. *Андрій Михайлович Данилко*; 1973 оны 10-р сарын 2-нд Украины Полтава хотод төрсөн) — Украины жүжигчин, дуучин, хөгжмийн зохиолч, дууны яруу найрагч, хошин шогийн жүжигчин, найруулагч, продюсер бөгөөд телевизийн нэвтрүүлгийн хөтлөгч, 2008 онд Украины Ардын жүжигчин цол хүртсэн. **Верка Сердючка** хэмээх эмэгтэй хүний нууц нэртэй дүрээр алдаршсан хүн. 

## Намтар 
Түүний эцэг Михаил Семенович Данилко (1980 онд нас барсан) - жолооч, Андрейг долоон настай байхад уушгины хорт хавдраар нас баржээ. Эх Светлана Ивановна Волкова (1937-2020) - үйлдвэрийн ажилтан.

1984 онд тэрээр урлагийн сургуульд элсэн орж, сургуулийн Авхаалж самбаатны клуб (КВН)-ийн багийн ахлагч, жил бүр зуны хүүхдийн зусланд тайзан дээр тоглож, Гротеск театрын студид суралцаж, "Компот" театрын багийн гишүүн байсан бөгөөд Верка Сердучкагийн дүрийг ашиглаж эхэлсэн, италийн дуучин Тото Кутуногийн бичлэгүүдийг цуглуулдаг байжээ. 

1995 онд Киевийн эстрад, циркийн сургуульд ярианы урлагийн ангид элсэн орж сурсан. 1997 онд Киевийн Соёл урлагийн дээд сургуульд элсэн сурсан. 

Оросууд Украин руу довтлохыг хатуу буруушаасан бөгөөд нүүгээгүй Киев хотод үлджээ. 
2022 оны 4-р сард Оросын эрх баригчид Андрей Данилког Орост нэвтрэхийг 50 жилээр хориглосон байна.
Георгий Гречко

**Георгий Михайлович Гречко** (орос. *Гео́ргий Миха́йлович Гре́чко,* 1931 оны 5-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрж, 2017 оны 4-р сарын 8-нд Оросын Москва хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн сансрын нисэгч, ЗХУ-ын хошой баатар. 

## Намтар 
Георгий Гречко 1931 оны 5-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн. Эх нь беларусь үндэстэн Александра Яковлевна, үйлдвэрийн ерөнхий инженер, эцэг нь Михаил Федорович, эрдэм шинжилгээний ажилтан, украин хүн байсан. 1941 оны 6-р сарын 15-нд 10 настай Георгий Гречкогийн эцэг эх түүнийг Харьковын ойролцоох Украин дахь эмэг эх рүү нь амралтад явуулсан үеэр дайн дэгдэж, тэрээр хоёр жилийг эзлэгдсэн нутагт өнгөрөөсөн. 1943 онд тэрээр Ленинград руу буцаж ирээд 1949 онд ахлах сургуулиа төгссөн юм. 1954 оноос хойш Сергей Королёвын нэрэмжит зураг төслийн товчоонд хагас цагаар ажиллаж байгаад 1955 онд Ленинградын Цэргийн механикийн дээд сургуулийг онц дүнтэй төгссөн байна. Улмаар Пуужин зохион бүтээх товчоонд (ОКБ-1)-д ажилласан.

ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн болж 1966 оноос хойш ЗХУ-ын сансрын нисгэгчдийн багт орсон. 

Тэрээр нийтдээ 134 хоног 20 цаг 32 минут 58 секунд үргэлжилсэн сансрын гурван удаагийн нислэг хийж, 1 цаг 28 минутын турш нэг удаа ил сансарт гарсан байна.

Тэрээр сүүлд дэлхийн агаар мандалын судлалын хүрээнд шилдэг мэргэжилтэн болсон. Тойрог замын станцад түүний хийсэн судалгаа, туршилтын үр дүнгийн ачаар дэлхийн агаар мандлын нарийн талст бүтцийн тухай онолыг хөгжүүлсэн. Г.Гречко эрдэм шинжилгээний олон арван өгүүллэг бичсэн бөгөөд сансрын нисгэгчдийн хамт Монголд удаа дараа зочилж байжээ.

Георгий Гречко 2017 оны 4-р сарын 8-нд Москва хотноо эмнэлэгт зүрхний шигдээсээр 86 настайдаа нас барсан.

Ангилал:Оросын сансрын нисгэгч
Ангилал:ЗХУ-ын баатар
Ангилал:1931 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Күинсланд Их Сургууль

Күинсландын их сургууль нь Австралийн Күинсленд мужийн нийслэл Брисбэн хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль юм.  1909 онд Күинсландын парламентаас үүсгэн байгуулсан UQ нь элсэн чулууны зургаан их сургуулийн нэг бөгөөд муж бүрийн хамгийн эртний их сургуулийн албан бус нэршил юм.  UQ нь мөн Австралийн тэргүүлэгч Наймын бүлэг болох edX болон Номхон Далайн Эргийн Их Сургуулиудын Олон Улсын Их Сургуулийн Холбооны үүсгэн байгуулагч гишүүн юм.  Тус их сургууль нь коллеж, төгсөлтийн сургууль, зургаан факультетээр дамжуулан бакалавр, магистр, докторын зэрэг хамгаалдаг.  UQ нь Молекул Био Шинжлэх Ухааны Хүрээлэн, Боинг Судалгаа, Технологийн Австралийн Төв, Австралийн Био инженерчлэл, Нанотехнологийн Хүрээлэн, Тогтвортой Инженерийн Инновацийн UQ Dow төв зэрэг судалгааны хөтөлбөрүүдийг санал болгодог зуу гаруй судалгааны хүрээлэн, төвүүдийг нэгтгэдэг.  Тус их сургуулийн сүүлийн үеийн онцлох судалгаанууд нь умайн хүзүүний хорт хавдраас урьдчилан сэргийлэх ХПВ-ийн вакциныг анхлан бүтээх, хүний туршилтанд байсан COVID-19 вакциныг зохион бүтээх, хүний гар хөлийг зөөвөрлөн сканнердах өндөр хүчин чадалтай хэт дамжуулагч MRI соронз бүтээх зэрэг орно.  UQ-ийн зарим зэрэглэлүүд 2024 онд АНУ-ын мэдээгээр дэлхийд 41-д, 2024 онд дэлхийн их дээд сургуулиудын эрдмийн зэрэглэлд 63-т, 2025 оны QS World University Rankings-д дэлхийн 40-т, Times Higherkings-ээр дэлхийн 77-д, Боловсролын дэлхийн их сургууль 2024-д багтжээ.  CWTS Leiden Ranking 2024, NTU-ийн 2024 оны зэрэглэлээр дэлхийн 40-р байр.
Сиднейн Технологийн Их Сургууль

Сиднейн Технологийн Их Сургууль (UTS) нь Австралийн Шинэ Өмнөд Уэльсийн Сидней хотод байрладаг олон нийтийн судалгааны их сургууль юм.  Тус их сургууль нь 1988 онд одоогийн хэлбэрээр байгуулагдсан боловч 1870-аад оноос хойш техникийн байгууллага болох гарал үүсэл нь ажиглагдаж байна.  UTS нь Австралийн Технологийн Сүлжээний (ATN) үүсгэн байгуулагч гишүүн бөгөөд Австралийн Их Сургууль (UA) болон Дэлхийн Их Сургуулийн Сүлжээний (WUN) гишүүн юм.  Их сургууль нь 9 факультет, сургуульд хуваагддаг бөгөөд эдгээр нь 130 бакалаврын сургалт, 210 төгсөлтийн дараах сургалтуудыг удирддаг.  2023 онд тус их сургууль 47,913 оюутан, түүний дотор 33,579 бакалаврын оюутан элсүүлжээ.  Тус их сургууль нь 45 гаруй судалгааны төв, хүрээлэнтэй бөгөөд салбар болон засгийн газрын түншүүдтэй тогтмол хамтран ажилладаг.  UTS нь 180 гаруй өөр өөр клуб, нийгэмлэгүүдийг хүлээн зөвшөөрдөг.  UTS Sport-ын хяналтанд байдаг их сургуулийн спортын багууд нь жилийн турш UniSport Nationals болон бие даасан улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцдог.  2023 оны байдлаар тус их сургууль нь 140 гаруй оронд 290,000 гаруй төгсөгчтэй.  UTS хотын кампусын цөм нь Сиднейн олон дурсгалт газрууд болон Австралийн өргөн нэвтрүүлгийн корпораци, Powerhouse музей, TAFE Ultimo, Сидней олон улсын конвенцийн төв, Дарлинг Харбор, Чайнатаун зэрэг алдартай байгууллагуудын ойролцоо байрладаг.
Хууль Зүйн Судалгаа, Сургалтын Хүрээлэн

**Хууль зүйн сургалт, судалгааны хүрээлэн** () нь шүүхийн судалгаа, шинэ өмгөөлөгч, прокурор, шүүгчдийг сургах зорилгоор Японы Дээд шүүхээс үйл ажиллагаа явуулдаг.  Энэ нь Токио хотоос баруун хойд зүгт орших Сайтама мужийн Вако хотод байрладаг. LTRI нь Улсын дээд шүүхийн туслах байгууллага бөгөөд судалгааны ажил эрхэлдэг нэгдүгээр хэлтэс, шинэ өмгөөлөгч, прокурор, шүүгчийн сургалт явуулдаг хоёрдугаар хэлтэс гэсэн хоёр хэлтсээс бүрддэг. Вако дахь LRTI-ийн байгууламж нь гурван үндсэн барилга, шүүгчид болон дадлагажигчдад зориулсан хоёр дотуур байрны барилгатай.

Японд байгаа бүх өмгөөлөгч, прокурор, шүүгчид хуульчийн шалгалтад тэнцсэний дараа LTRI-д төлбөртэй бүтэн цагийн сургалтад хамрагдах шаардлагатай. Сургалтын хугацаа 1998 оноос өмнө хоёр жил байсан бөгөөд одоогоор 12 сар (хуулийн сургуулийн төгсөгчдийн "шинэ" хуульчийн шалгалтад тэнцсэн хүмүүс), эсвэл 16 сар (хуулийн дээд боловсрол шаарддаггүй "хуучин" хуульчийн шалгалтанд тэнцсэн хүмүүсийн хувьд).

LTRI-ийн сургалтыг 1977 он хүртэл зөвхөн япон иргэдээр хязгаарлаж байсан бөгөөд дараа нь гадаадын иргэд зөвхөн Дээд шүүхийн тусгай зөвшөөрлөөр элсэх боломжтой болсон; Гэсэн хэдий ч эдгээр иргэний харьяаллын хязгаарлалтыг 2009 онд цуцалсан.
Японы Шинжлэх Ухааныг Дэлгэрүүлэх Нийгэмлэг

**Японы Шинжлэх Ухааныг Дэлгэрүүлэх Нийгэмлэг** () нь байгалийн болон нийгэм, хүмүүнлэгийн шинжлэх ухааны бүхий л салбарт шинжлэх ухааны хөгжилд хувь нэмэр оруулах зорилгоор байгуулагдсан Япон дахь бие даасан захиргааны байгууллага юм.

## Түүх
Японы Шинжлэх Ухааныг Дэлгэрүүлэх Нийгэмлэг нь 1932 онд Эзэн Хаан Шоовагийн өгсөн хувь хишгээр ашгийн бус сан хэлбэрээр байгуулагдсан. JSPS нь 1967 онд Боловсрол, шинжлэх ухаан, спорт, соёлын яам (Монбүшо), 2001 оноос хойш Боловсрол, соёл, спорт, шинжлэх ухаан, технологийн яамны харьяанд хагас төрийн байгууллага болсон. 2003 онд JSPS нь бие даасан захиргааны байгууллага болж өөрчлөгдсөнөөр шинэ үе шатанд орсон. Энэхүү шинэ захиргааны зохицуулалт нь JSPS-ийн удирдлагын үр ашиг, үр ашгийг дээшлүүлэх алхам болох зорилготой бөгөөд энэ нь эргээд судлаачид, их дээд сургууль, судалгааны хүрээлэнгүүдэд үзүүлж буй үйлчилгээний чанарыг сайжруулахад туслах ёстой.

## Хэвлэл
JSPS-ийн албан ёсны зөвшөөрөлтэй хэдэн хэвлэл бий:

**Gakujutsu Geppo* (Шинжлэх Ухааны Сар тутмын мэдээлэл), Японы шинжлэх ухааны бодлого, шинжлэх ухааны үйл ажиллагаа, Японы төрийн болон эрдэм шинжилгээний байгууллагуудын судалгааны чиг хандлагын талаар шинжлэх ухааны уншлага, нийтлэлүүдийг багтаасан сар тутмын сэтгүүл
*Мэдээлэл: Японы их дээд сургууль, судалгааны байгууллагууд, тэдгээрийн төрөл бүрийн судалгааны үйл ажиллагаа.
*Шинжлэх ухааны номууд.
Примат Судалгааны Хүрээлэн

**Киотогийн их сургуулийн Примат Судалгааны Хүрээлэн** () нь 2022 онын 3 сарыг хүртэл байсан, примат буюу хүн дүрст амьтдыг судлах Японы судалгааны төв байв. Үүнийг 1967 онд примат судлаач Иманиши Кинжи, Итани Жүн-ичиро нар үүсгэн байгуулжээ. Тус хүрээлэн нь приматын биологи, зан үйл, нийгэм-экологийн талууд, хүний гарал үүсэл, хувьслыг ойлгох зорилготой байлаа. Тус хүрээлэн нь Киотогийн их сургуулийн төв хотхоноос зүүн тийш 150 км-ийн зайд орших Айчи мужийн Инүяма хотод байрладаг. Киотогийн Их Сургуулийн Шинжлэх Ухааны Ахисан Түвшний Сургуулийн Биологийн шинжлэх ухааны тэнхимээр дамжуулан тус хүрээлэн нь примат судалгааны шинжлэх ухааны чиглэлээр шинжлэх ухааны магистр, шинжлэх ухааны докторын зэрэг олгох төгсөлтийн хөтөлбөрүүдийг санал болгож байсан.

## Түүх
Киотогийн Их Сургуулийн Примат судалгааны хүрээлэн нь 1967 оны 6-р сарын 1-нд байгуулагдсан. Дэлхийн 2-р дайны дараа хоёр өөр судалгааны бүлэг Японд үндэсний судалгааны төв байгуулж, примат судлалыг өргөжүүлэхийн тулд хамтарсан хүчин чармайлт гаргасан. Киотогийн их сургуулийн нэг бүлгийг Иманиши Кинжи (1902-1992) төлөөлж, хүнээс бусад приматыг байгалийн амьдрах орчинд нь судлах ажлыг эхлүүлсэн. Хоёр дахь бүлэг нь Японд хүн бус приматын туршилтын судалгааг эхлүүлсэн тархины шинжлэх ухааны анхдагч Токизанэ Тошихико (1909-1973) тэргүүтэй Токиогийн их сургуульд байв. Хоёр судалгааны бүлэг олон талаараа ялгаатай байсан ч хүн биш приматуудыг судалгааг институци болгохын тулд бие биетэйгээ хамтран ажилласан.

Харамсалтай нь судалгааны төсвийг хууль бусаар зарцуулж байсан нь илэрснээр 2022 оны 3 сард тус хүрээлэнг татан буулгажээ.
Америкийн богино өгүүллэг

**Америкийн богино өгүүллэг** () нь 1991 онд бий болсон, Техасын Oстин хотноо байрладаг, АНУ-даа алдартай уран зохиолын сэтгүүл юм. 3 жил тутамд хэвлэгддэг тус сэтгүүл богино өгүүллэг, утга зохиолын эшлэлүүд, ховор туужууд зэргийг хэвлэдэг бөгөөд нэгэнт алдар нэрээ олсон болон дөнгөж гарч ирж буй зохиолчдын аль алиных нь ажлыг хэвлэхийг зорьдог. Тус сэтгүүл нь “Уншигчдыг гайхшруулж, цочроох, ухаан санааг нь бүрэн эзэгнэх, ертөнцийг өөрөөр харуулах” түүхийг байнга эрэлхийлж хайдаг.

Америкийн богино өгүүллэг сэтгүүл нь жил тутам зохион байгуулагддаг “Халифакс Ранч уран зохиолын шагнал”, “Америкийн богино уран зохиолын шагнал” гэсэн хоёр богино өгүүллэгийн тэмцээнийг санхүүжүүлдэг. Түүнчлэн Остин хотын уншлагын өдөрлөгийг мөн уран зохиолчдын онлайн сургалтыг санхүүжүүлдэг.

## Түүх ба хэвлэл 
1991 онд редактор Лаура Фурмэн тус сэтгүүлийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд 1998 оныг дуустал Техасын Хэвлэлийн Их Сургууль, Техасийн Зохиолчдын Төв болон Үндэсний Олон Нийтийн Радиогийн “Бичихүйн Чимээ” нэвтрүүлэгтэй хамтран сэтгүүлийг хэвлэн гаргаж байсан.

Тус сэтгүүлийн зохиолын дээж “Америкийн Шилдэг Богино Өгүүллэгүүд”, “О.Хенригийн Шагналт Өгүүллэгүүд”, “Пушкат Шагнал: Жижиг хэвлэлүүдийн шилдэг”-т багтсан тул Үндэсний Сэтгүүлийн Шагналыг хоёр удаа хүртжээ.

2003 онд Баджердог Уран Зохиолын Хэвлэл сэтгүүлийг худалдан авч 2006 оны өвөл анхны хэвлэлээ гаргажээ. 2012 онд хэсэг завсарласны дараагаар одоогийн редакторууд болох Ребекка Марковитз, Адина Рейтбергер нар сэтгүүлийг дахин зохион байгуулсан. Одоогоор Остинд төвтэй ашгийн бус байгууллага “Америкийн Богино Өгүүлэл” корпорац тус сэтгүүлийг хэвлэн гаргаж байна.

Ангилал:Сэтгүүл
The New Yorker

**The New Yorker** нь сэтгүүл зүй, үзэл бодол, шүүмж, эсээ, уран зохиол, хошин зохиол, хүүхэлдэйн кино, шүлэг зэргийг багтаасан Америкийн сэтгүүл юм. 1925 оны 2 сарын 21-нд Харолд Росс болон түүний эхнэр, New York Times сэтгүүлийн сэтгүүлч Жэйн Грант нар тус сэтгүүлийг үүсгэн байгуулсан. Бизнес эрхлэгч Раул Х.Флэйшмэний хамт F-R Паблишинг компаниа байгуулж Манхаттанд сэтгүүлийн анхны оффисоо нээжээ. Росс 1951 оныг хүртэл буюу өөд болтлоо сэтгүүлийн өнгө төрх, стандартыг тодорхойлж редактороор ажилласан. New Yorker сэтгүүлийн баримт нягтлах ажиллагаа нь нарийн нягт, алдартай бөгөөд паблишинг салбартаа үүгээрээ хүндлэгддэг.

Хэдий өдөрлөг, арга хэмжээний жагсаалт болоод шүүмж нь дийлэнхдээ Нью Йорк хотын соёлтой холбоотой байдаг ч гэсэн тус сэтгүүл маш чухал эсээнүүдийг хэвлэдэг, уламжлалт бус урт хэвлэлүүд, олны хүндлэлийг хүлээсэн уран зохиол, үндэсний болон олон улсын уншигчдад таалагдсан хошин мэдрэмж, Трумэн Капот, Владимир Набоков, Алис Мунро зэрэг зохиолчдын ажлыг хэвлэдэг зэргээрээ их нэр хүндтэй. 20-р зууны сүүл, 21-р зууны эхэн үед сэтгүүл дижитал эрин зуунтай хөл нийлүүлэн уламжлалт цаасан хэвлэлээ гаргахын хажуугаар интернетэд архивуудаа байршуулж, цахим хувилбараа гаргасан. 1998 оноос хойш Дэвид Рэмник New Yorker сэтгүүлийн редактороор ажиллаж байна. 2004 оноос хойш New Yorker сэтгүүл АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд дэмжлэг үзүүлж өөрсдийн дэмжиж буй нэр дэвшигчийн талаар мэдээлэл бэлтгэн хэвлэх болжээ.


Ангилал:1925 онд байгуулагдсан
Ангилал:Нью-Йорк хотын соёл
Ангилал:Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй