open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эрик Эриксон

**Эрик Хомбургер Эриксон** (англи. *Erik Homburger Erikson*; 1902 оны 6-р сарын 15-нд Франкфуртад төрж, 1994 оны 5-р сарын 12-нд АНУ-ын Массачусеттс мужийн Хариуч хотод нас барсан) — герман гаралтай, Америкийн алдарт сэтгэл судлаач. Юуны өмнө Эрик Эриксон "нийгэм дахь сэтгэл зүйн хөгжлийн үе шатууд" онолоороо болон "өөрийгөө олж тодорхойлох хямрал үе" гэсэн нэр томьёоны зохиогч гэдгээрээ алдартай. Түүний хүү Кай Т.Эриксон Америкийн нэрт нийгэм судлаач болсон юм. 

Эрик Эриксон боловсролын бакалаврын зэрэг байхгүй боловч Харвард, Беркли дэх Калифорнийн их сургууль, Иел зэрэг алдартай сургуулиудад багш, профессороор ажиллаж байжээ. 2002 онд "Review of General Psychology" сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаагаар Э.Эриксон 20-р зууны хамгийн их эш татсан сэтгэл судлаачдын 12-т жагсаж байжээ.

## Намтар 
Эрикийн эх Карла Абрахамсен Дани улсад амьдарч байгаад Германы Франкфурт хотод очиж 1902 оны 6-р сарын 15-нд хүүгээ төрүүлжээ. Эх нь албан ёсоор анхны нөхөртэйгээ бүртгэгдсэн байсан тул төрүүлсэн хүүхдээ Эрик Саломонсен гэж бүртгүүлжээ. Хэсэг хугацааны дараа Карла сувилагчаар суралцаж, Карлсруэ (Баден-Вюртемберг) хот руу нүүж, 1904 онд хүүхдийн эмч Теодор Хомбургертэй гэрлэжээ. Ийнхүү 1909 онд Эрик Саломонсен хүү Эрик Хомбургер болсон бөгөөд 1911 онд хойд эцэг нь албан ёсоор түүнийг өргөж авсан байна. 

Түүний "Сэтгэл зүйн судалгаа"-нууд гол төлөв түүний амьдралын "эцэггүй хүүхэд, сургуульд бусдад шоглуулдаг байсан" зэрэг ээдрээтэй амьдарлын туршлагуудад тулгуурлаж ирсэн байна.  

1930 онд Эрик Хомбургер Канадын бүжигчин, зураач Жоан Моват Серсонтой гэрлэж, 1933 онд нацизмаас зугатаж Вена хотоос АНУ руу цагаачилжээ. Хожим түүний эгч дүүс болох Рут Хирш (Ruth Hirsch) Нью-Йорк хотод, Эллен Катц (Ellen Katz) Хайфай хотод цагаачлан ирж суурьшжээ. 1930-аад оны сүүлээр Эрик Хомбургер овогоо албан ёсоор Эриксон болгон өөрчилсөн (түүний тайлбарласнаар өөрийгөө үрчилж авсан) боловч өмнөх овгоо дунд нэр болгон авч үлдэж Эрик Хомбургер Эриксон болсон түүхтэй. 

## Бүтээлүүд 
* *Хүүхэд нас ба нийгэм* (*Childhood and Society*) (1950)
* *Залуу Лютер. Сэтгэл зүйн түүх судалгаа* (*Young Man Luther. A Study in Psychoanalysis and History*) (1958)
* *Махатма Гандийн тухай үнэн түүх: Цэрэгжсэн хүчирхийлэлгүй байдлын үүслийн тухай* (*Gandhi’s Truth: On the Origin of Militant Nonviolence*) (1969)
* *Насанд хүрсэн үе* (*Adulthood*) (1978)
* *Өндөр настны амьдарлын идэвх* (*Vital Involvement in Old Age*) (при участии J. M. Erikson и H. Kivnick, 1986)
* *Амьдралын мөчлөг дууссан* (*The Life Cycle Completed*) (J. M. Erikson-ны хамт, 1987)

### Ботиуд 
* *Identity and the Life Cycle. Selected Papers* (1959)
* *A Way of Looking at Things: Selected Papers 1930—1980* (Editor S. P. Schlien, 1995)
* *The Erik Erikson Reader* (Editor Robert Coles, 2001)

Ангилал:АНУ-ын сэтгэл судлаач
Ангилал:1902 онд төрсөн
Ангилал:1994 онд өнгөрсөн
Ангилал:АНУ-ын зохиолч
Ангилал:Германы зохиолч
Ангилал:Психоаналитикч
Ангилал:Үндэсний Ном шагналтан
Эхо Москвы

**«Эхо Москвы» радио станц** (монгол. "Москвагийн цуурай") — Зөвлөлтийн болон Оросын 1990-2022 онуудад 24 цагийн турш мэдээлэл-яриа хэлбэрээр нэвтрүүлдэг радио станц байсан юм. 

«Эхо Москвы» радио станц 1990 оны 8-р сарын 22-нд анх Москва хотын эфирт «Радио-М» («Радио-ЭМ», «Эхо Москвы») нэртэй 1206 кГц (СВ) долгионоор цацсан юм. 

Тус станц 1991 оны 8-р сарын 19-21-ний хооронд болсон үймээн самууны үеэр алдар нэрээ олж авсан бөгөөд үймээний эхний өдрүүдээс эхлэн Улсын онцгой байдлын хорооны эсрэг дуугарсан цөөхөн хэвлэлийн хэрэгслийн нэг байсан ажээ.

"Эхо Москвы" радио байгуулагдсан эхний өдрөөсөө эхлэн "Болсон үйл явдлын талаарх бүх чухал гэсэн ямар ч үзэл бодлыг танилцуулах ёстой" гэсэн зарчмыг баримталж ирсэн байна. Бусад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн сэтгүүлчид "Эхо Москвы" радиог "Москвагийн чих" гэж хошигнон нэрлэж байжээ.

2022 оны 3-р сарын 1-нд ОХУ-ын Ерөнхий прокурорын газрын шаардлагаар "Эхо Москвы" радио нэвтрүүлгийг хаасан байна. Мөн 3-р сарын 3-нд "Эхо Москвы" Хаалттай хувьцаат нийгэмлэгийн Удирдах зөвлөл радио суваг болон ижил нэртэй цахим хэвлэлийг татан буулгах шийдвэр гаргажээ.

## Радиогийн зарчим 
"Москвагийн цуурай" радио нь мэдээний нэвтрүүлэгт төвлөрч, гол хөтөлбөрүүд нь улс төр, соёлын мэдээ, хэвлэлийн тойм, зочидтой хийсэн яриа, сонсогчидтой харилцах, янз бүрийн сэдвээр зохиогчийн хөтөлбөрүүд байсан. "Эхо Москвы" Оросын 33 хотод 24 цагаар нэвтрүүлгээ цацдаг байжээ.

## Сонсогчид 
2010 оны 9-р сард "Эхо Москвы" радио өдөр бүр 1 сая орчим сонсогчтой Москвагийн радио станцын рейтингээр тэргүүлжээ.

2011 онд Москвад радио станцын өдөр тутмын сонсогчид 900,000 хүн, Оросын бусад бүс нутагт 1,8 сая орчим хүн байв. 2010 оны 10-р сараас 2011 оны 10-р сар хүртэл зөвхөн Москвад радио сонсогчдын тоо бараг 90,000 хүнээр нэмэгджээ. Москвагийн долоо хоногт сонсогчдын тоо 2 сая орчим, Оросын бүс нутагт 7 сая орчим хүн байсан ажээ. 

2021 онд Москвагийн ярилцлага явуулдаг радио станцуудын дунд "Эхо Москвы" радио станц тэргүүлсэн байна.
Үндэстнүүдийн Баялаг (ном)

**Үндэстнүүдийн Баялаг** буюу **Үндэстнүүдийн баялгийн мөн чанар түүний үүслийн шалтгааны талаарх судалгаа** (англи. *An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*) — Шотландын алдарт эдийн засагч Адам Смитийн 1776 оны 3-р сарын 9-нд хэвлүүлсэн үндсэн бүтээл. 

Энэ ном эдийн засгийн онолд маш том нөлөө үзүүлсэн бөгөөд сонгодог улс төрийн эдийн засгийн суурь бүтээл гэж үздэг юм.

Энэхүү ном нь эдийн засгийн салбарыг үндэс сууриар нь тодорхойлж, 19-р зуунд ноёрхож байсан чөлөөт зах зээлийн капитализм, эдийн засгийн шинжлэх ухааны онолын үндэс суурийг тавьсан юм. Шотландын соёлын болон аж үйлдвэрийн хувьсгалын эхэн үеийн бүтээгдэхүүн болох уг зохиол нь тухайн үеийн меркантилист бодлогод шүүмжлэлтэй хандаж, эдийн засгийн хөгжилд түлхэц өгөх чөлөөт худалдаа, татварын үр дүнтэй бодлогыг хэрэгжүүлэхийг дэмжсэн юм. Энэ нь эдийн засгийн үйл ажиллагааг зохицуулалт гэхээсээ илүү хувийн ашиг сонирхол, эрэлт нийлүүлэлтийн хүчин зүйлээр тодорхойлох ёстой гэж санал болгосноор өмнөх эдийн засгийн сэтгэлгээнээс тодорхой өөрчлөлтийг авчирсан юм.

"Үндэстнүүдийн баялаг" ном 1776 оны 3-р сарын 9-нд Шотландын гэгээрэл ба хөдөө аж ахуйн хувьсгалын үеэр (1-р боть I-III ном, хоёрдугаар ботид IV, V ном багтсан) хоёр боть болж хэвлэгджээ. Энэ нь Карл Маркс зэрэг хэд хэдэн зохиолч, эдийн засагч, засгийн газар, байгууллагуудад нөлөөлж, дараагийн 19-р зууны эхний хагасын эдийн засгийн мэтгэлцээн, хэлэлцүүлгийн нөхцөлийг тогтооход ихээхэн нөлөөлсөн юм. Жишээлбэл, Александр Хамильтон "Үндэстнүүдийн баялаг" номны нөлөөн дор "Үйлдвэрлэлийн тухай тайлан"-гаа бичихэд хэсэгчлэн нөлөөлж, Адам Смитийн олон үзэл бодлыг эсэргүүцэж байжээ. Хамильтон энэхүү тайлангийн ихэнх хэсгийг Францын төрийн зүтгэлтэн Жан-Батист Колберын санаан дээр үндэслэсэн байна. Адам Смитийг амьд сэрүүн байхад тус ном 5 удаа шинэчлэгдэн хэвлэгдэж байжээ (1776, 1778, 1784, 1786, 1789). Мөн франц (1779), герман болон испани хэлээр орчуулагдан хэвлэгдэн гарчээ. Орос улсад 1802, 1866, 1902, 1924, 1962 онд орос хэл дээр хэвлэгдсэн байна. 

Энэхүү бүтээл нь доорх 5 номоос бүрддэг. Үүнд: 

# Хөдөлмөрийн бүтээмжийн өсөлтийн шалтгаан, түүний бүтээгдэхүүнийг ард түмний ангиудад байгалийн жамаар хуваарилах дараалал;
# Хөрөнгийн мөн чанар, түүний хуримтлал, хэрэглээний талаар;
# Янз бүрийн ард түмний сайн сайхан байдлыг хөгжүүлэх тухай;
# Улс төрийн эдийн засгийн тогтолцооны тухай;
# Хааны буюу улсын орлогын тухай.

Ангилал:Адам Смит
Ангилал:Эдийн засаг
Кирккалди

**Кирккалди**, **Керко́ди** (англи. шот. *Kirkcaldy* /kərˈkɔːdi/, гэль. *Cathair Chaladain*) — Шотландын зүүн хэсэгт Файф нуттгийн Ферт-оф-Форт булангийн боомт хот. 2011 оны байдлаар 49,460 хүн амтай байсан. 

Тус хотод маалинга, хивс, хүнс, тос, хулдаас, цутгамал, уурын зуух, нэхмэлийн үйлдвэрүүд сайн хөгжсөн. Кирккалди хотын ойролцоо нүүрсний уурхайнууд байдаг.

## Хотоос гаралтай алдартнууд 
* Адам Смит (1723—1790) — эдийн засагч, ёс зүйн гүн ухаантан.
* Роберт Адам (1728—1792) — архитектор.
* Сэндфорд Флеминг (1827—1915) — инженер, Канадын төмөр замын сүлжээ болон дэлхийн цагийн бүсийг бий болгосон хүн. 
* Жон Макдуал Стюарт (1815—1866) — аялагч, Австрали судлаач.
* Гай Берримен — хөгжимчин, Coldplay хамтлагийн бас-гитарчин.
* Эдвард Санг - математикч.

Ангилал:Шотландын суурин
Николай Пальмов

**Николай Пальмов** (орос. *Николай Николаевич Пальмов*, Оросын эзэнт гүрний Астрахань хотод 1872 оны 12-р сарын 21-нд төрж, 1934 оны 2-р сарын 11-нд ЗХУ-ын Астрахань хотод нас барсан) — Орос, Зөвлөлтийн эрдэмтэн, түүхч, профессор, халимаг судлалыг үндэслэгч. Халимагийн Үндэсний музейг анх байгуулсан хүн.

## Намтар 
Николай Пальмов 1872 оны 12-р сарын 21-нд Астрахань хотод Үнэн алдартны шашны лам хүний гэр бүлд төрсөн. Тэрээр Астрахань хотын Үнэн алдартны шашны семинарыг төгсөөд 1897 онд Киевийн шашны академид элсэн орж диссертаци хамгаалаад тэндээ 1912-1918 онуудад багшилсан байна. 

1918 онд Николай Палмов төрөлх Астрахань руугаа буцаж ирээд Астраханийн их сургуульд, 1920 оноос Ардын боловсролын дээд сургуульд багшилж эхэлжээ. Астраханийн их сургууль хаагдсаны дараа Николай Палмов 1921 онд Халимагийн Өөртөө Засах Орны Ардын боловсролын газрын архив, музейн хэлтэст ажиллаж, Халимагийн үндэсний музейг зохион байгуулах үүрэг хүлээсэн. 1921 оны 3-р сарын 23-нд түүний шууд оролцоотойгоор Элст хотод орон нутгийн түүхийн музей байгуулагдаж, улмаар Халимагийн үндэсний музей болжээ. Тэрээр 1922 онд өөрийн үүсгэн байгуулсан тус музейн дарга болсон. 1923 оны сүүлээр Ардын боловсролын газрын архив, музейн хэлтэс хуваагдсаны дараа Николай Пальмов Архивын хэлтсийг удирдаж эхлэв.

1922 онд Николай Пальмов "Оросын хилийн хүрээнд халимаг ард түмний оршин байх үеийн түүхийн эссе" хэмээх эрдэм шинжилгээний бүтээл туурвижээ. Энэ бүтээлийг 1927 онд Праг хотод цагаачлан очсон халимагууд халимаг хэлнээ орчуулж, Тод бичгээр хэвлүүлсэн байна.

1931 онд Николай Пальмовын хувьсгалаас өмнөх үйл ажиллагааг Зөвлөлтийн эрх баригчид таагүй хүлээн авч, түүнийг Халимагийн архивын товчооны даргын албан тушаалаас нь огцруулахыг хүсчээ. Халимагийн удирдагчид Николай Пальмовыг өмөөрч үг хэлсэн бөгөөд тэрээр албан тушаалдаа үлдсэн түүхтэй.

1934 оны 2-р сарын 11-нд Астрахань хотод Николай Пальмов ажилдаа явах замдаа нас барсан юм.

Ангилал:Оросын монголч эрдэмтэн
Ангилал:Оросын түүхч
Ангилал:Астраханийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1872 онд төрсөн
Ангилал:1934 онд өнгөрсөн
Павел Рыков

**Павел Рыков** (орос. *Павел Сергеевич Рыков*, 1884 оны 10-р сарын 19-нд Москва хотод төрж, 1942 оны 3-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Ворошилов хотод нас барсан) — Зөвлөлтийн археологич, түүхч, музейн ажилтан, профессор.

1921 онд Халимагийн үндэсний музей анх байгуулахад оролцсон хүн. 

1924 оноос Доод Ижил мөрний нутгийн түүхийн хүрээлэнгийн захирал; 1931 оноос тус хүрээлэнгийн профессор, 1932 оноос Саратовын сурган хүмүүжүүлэх дээд сургуулийн ерөнхий түүхийн тэнхимийн эрхлэгч (1931 онд Саратовын их сургуулийн багшийн факультетын үндсэн дээр байгуулагдсан).

1937 оны 8-р сарын 14-нд баривчлагдаад 1938 оны 1-р сарын 24-нд Саратов дахь ЗХУ-ын Дээд шүүхийн хурлаар түүнийг лагерьт 10 жил хорих ял оноожээ. Тэрээр Влад-лагерьт нас баржээ.

Түүнийг 1956 онд нэхэн цагаатгасан байна.

Ангилал:Оросын түүхч
Ангилал:Москвагийн хүн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1884 онд төрсөн
Ангилал:1942 онд өнгөрсөн
Жуно

**Жуно** (англи. Juneau [ˈdʒuːnoʊ], эским. Tisaantikii Hiinii, Tsuungaq, тлингит. Dzánti K’ihéeni) — АНУ-ын Аляска мужийн Засаг захиргааны төв нийслэл хот. Хүн ам нь 2015 оны байдлаар 33 026 орчим байсан. 

## Түүх 
Америк тивд европчууд суурьшихаас хамаагүй өмнө Гастинөө хоолойн нутагт олон мянган жилийн турш "Тлингит" нутгийн индианчуудын овог загас, агнуур хийдэг газар байсан юм. Тэдний соёл урлаг нь модон сийлбэр хийх, нэхэх, дуулах, бүжиглэх зэрэг урлагийн уламжлалтай байв. Оросууд 1784 онд ирж 1867 он хүртэл Аляскын хойгийг колоничилж АНУ-д зарахаас өмнө Жунөө хот байгаагүй юм. Оросууд Алеутын арлууд болон Кодиакийн Аляскын уугуул иргэдээс зэрлэг амьтны үслэг эдлэлийн худалдаж авдаг байжээ.

1881 онд энд алтны уурхай олдсоны дараахан энд хүмүүс суурьших эхэлсэн бөгөөд сууринг алт олборлогч Жозеф Жуногийн (франц. *Joseph Juneau*) нэрээр нэрлэжээ. 1900 онд АНУ-ын Конгрессын захирамжаар тухайн үеийн Аляска дүүргийн засгийн газрыг Ситка хотоос нүүлгэж Жуно хотыг 1906 онд Аляскын нийслэл гэж нэрлэжээ.

1911 онд хотыг тохижуулж захиргааны шинэ барилгыг барихаар төлөвлөсөн боловч дэлхийн нэгдүгээр дайны улмаас барилгын ажил удааширч, 1929 оны 9-р сарын 8-нд барилгын ажил эхэлжээ. Нийслэлийг барихад хоёр жил хүрэхгүй хугацаа зарцуулагдсан бөгөөд 1931 оны 2-р сарын 14-нд дууссан байна. 1959 онд Аляска муж болсны дараа Жуно нийслэл нь болж хотын хүн амын өсөлтөд нөлөөлсөн юм. 

Мужийн нийслэл хотыг нүүлгэх асуудлаар Аляскад хэд хэдэн санал асуулга явуулсан ч Жуно хот өнөөдөр хүртэл төв хэвээр байгаа юм.

## Хүн ам 
Хүн ам нь 2025 оны байдлаар 32 мянга орчим байв. Арьс өнгөөр ялгавал: 

* цагаан арьстан — 67,4 (83,2 %)
* индианчууд — 11,8 %
* ази гаралтай хүмүүс — 6,1 %
* латин америкууд — 5,1 %
* хар арьстнууд — 0,9 %

## Цахим холбоос
Хотын албан ёсны цахим хуудас: https://juneau.org/

Ангилал:Аляскын суурин
Сүхбаатар дүүргийн ардчилсан оюутны холбоо

**Сүхбаатар дүүргийн Ардчилсан оюутны холбоо** нь Монголын Ардчилсан Намын дэргэдэх оюутан залуусын сайн дурын байгууллага бөгөөд Сүхбаатар дүүргийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг. Холбоо нь дүүргийн их, дээд сургууль болон коллежид суралцаж буй оюутан залуусыг нэгтгэн, улс төрийн боловсрол олгох, иргэний идэвхийг нэмэгдүүлэх, нийгмийн төслүүд хэрэгжүүлэх зорилготой.

## Түүх 
Сүхбаатар дүүргийн Ардчилсан оюутны холбоо нь Ардчилсан намын залуучуудын бодлого, хөтөлбөрийг дүүргийн оюутны хүрээнд хэрэгжүүлэх зорилгоор 2017 онд байгуулагдсан.

## Удирдлага 
2025 оны байдлаар холбооны даргаар Лхагвасүрэнгийн Баяндалай ажиллаж байна.

## Үйл ажиллагаа 
Холбооны үндсэн чиглэлд:

* Ардчиллын үнэт зүйл, хүний эрх, эрх чөлөөний талаар сургалт, хэлэлцүүлэг зохион байгуулах.
* Оюутан залуусын нийгмийн идэвхийг дэмжих сайн дурын ажлууд өрнүүлэх.
* Манлайлал хөгжүүлэх хөтөлбөр хэрэгжүүлэх.
* Соёл, спортын арга хэмжээ зохион байгуулах.

## Зорилго 
Холбоо нь оюутан залуусын улс төр, иргэний боловсролыг дээшлүүлж, ирээдүйн манлайлагчдыг бэлтгэхийг зорьдог.

## Холбоотой байгууллагууд 
* Монголын Ардчилсан Нам
* Ардчилсан оюутны холбоо
Кёльн хотын сүм

**Кёльн хотын сүм** (герман. *Kölner Dom*) — Германы Кёльн хот дахь  Ромын католик шашны готик загварын хэлбэртэй сүм. Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн, өндрөөрөө дэлхийд 3-т ордог сүм юм.

Кёльн хотын сүмийг барих ажил хэдэн зууны турш 1248-1531, 1842-1880 онуудад хоёр үе шаттайгаар явагдсан байна. 157 метр өндөр уг сүм баригдаж дууссаны дараа 4 жилийн хугацаанд дэлхийн хамгийн өндөр барилга болж байжээ.

1248 оны 8-р сарын 14-нд Кёльн хотын хамба лам Конрад фон Хохстаден энэхүү Кёльн хотын сүмийн шавыг тавьснаар Европын барилгын түүхэн дэх хамгийн урт үргэлжилсэн бүтээн байгуулалтыг эхлүүлсэн ажээ. Ариун Ромын эзэнт гүрний хамгийн үзэсгэлэнт, баян бөгөөд улс төрийн хувьд хүчирхэг хотуудын нэг болох Кёльн нь Францын жишээг дагаж, өөрийн гэсэн сүрлэг сүмтэй болох нь зүйтэй гэж үзсэн байна. 

Кёльн хотын сүм нь алдартай Амьен, Реймс сүмүүдийн зохион байгуулалт дээр суурилсан байна. Гэсэн хэдий ч Кёльн хотын сүм нь хэмжээнээрээ тэднээс давж гардаг: 144 м урт, 86 м өргөн бөгөөд сүмийн өндөр нь 157 м хүрэх ёстой байв. 1248 онд тавигдсан сүмийн суурийн хэлбэрийг мөн Францад гарч ирсэн шинэ сүмүүдээс жишээ болгож авчээ. Сүмийн дотор нь илүү их гэрэл гэгээ ордог байхын тулд том хананы оронд нарийхан дөврөлжин хэлбэртэй баганнууд босгосон. Хана нь дээврийн асар их хүнд жинг тэсвэрлэхийн тулд гадна талын тулгуур ба нуман хаалганы системийг ашигласан байна. Энэ тохиолдолд нуман хаалга нь хагас дугуй хэлбэртэй биш, харин үзүүртэй байсан бөгөөд энэ нь барилгын бүх гадаргууг жигд бүрхэж, бүхэл бүтэн бүтцийг тэнгэр рүү тэмүүлж байгаа мэт байдлыг илэрхийлдэг байв. Энэхүү асар том уран барилгын байгууламж нь агуу Тэнгэрийн бурханыг биширч буй хүмүүсийн сэтгэлийг татах ёстой байв.

Ангилал:Кёльн
Ангилал:Герман дахь дэлхийн өв
Ангилал:1880 онд байгуулагдсан
Беата Тышкевич

**Беата Тышкевич** (польш. *Beata Maria Helena Tyszkiewicz*; 1938 оны 8-р сарын 14-нд Польшийн Вилянув хотод төрсөн) — Польшийн кино жүжигчин.

Тэрээр 16 настайдаа "Өшөө авалт" кинонд анх тоглосон. 1960-аад оны эхээр хэд хэдэн кинонд тоглосон боловч түүний анхны томоохон амжилт нь кино найруулагч Александр Фордын "Эрх чөлөөний анхны өдөр" кино байсан бөгөөд Гуравдугаар Райх бууж өгсний дараа гадаадын ажилчинд хүчиндүүлсэн Инга Родегийн дүрд тоглосон юм.

Тэрээр Польшийн кино найруулагч Анжэй Вайдатай гэрлэж, түүний "Самсон", "Үнс", "Бүх зүйл худалдах" гэсэн гурван кинонд тоглосон. Таван жил гэрлэсний дараа хосууд салсан. Тэдний охин Каролина жүжигчин болсон.

Тэрээр Тадеуш Конвицки, Войцех Ежи Хас, Анжей Жулавски, Агнешка Холланд, Ежи Анчак, Кшиштоф Занусси, Ежи Хоффман, Януш Моргенштерн, Юлиуш Махульски зэрэг Польшийн олон алдартай найруулагчдын кинонд тоглосон.

1976 онд тэрээр польш гаралтай Францын архитектор Яцек Падлевскитэй гэрлэж, Францын Марсель хотод амьдарсан байна. Жилийн дараа түүний охин Викториа мэндэлжээ. Францад тэрээр хэд хэдэн кино, олон ангит кинонд тоглосны дотор найруулагч Клод Лелушийн дуучин Эдит Пиафын тухай "Эдит ба Марсель" кинонд Эдитын эхийн дүрд тоглосон.

Тэрээр 1980-аад оны эхэнд Польшид буцаж ирээд олон удаа кинонд тоглож эхэлсэн боловч ихэнхдээ туслах дүрд тоглодог байв.

Ангилал:Польшийн жүжигчин
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1938 онд төрсөн
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь)
Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан (рыцарь)
Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан
Даниэл Олбрыхски

**Даниэл Олбрыхски** (польш. *Daniel Marcel Olbrychski*; 1945 оны 2-р сарын 27-нд Польшийн Лович хотод төрсөн) — Польшийн тайз, дэлгэцийн нэрт жүжигчин, зохиолч. 

Даниел Олбрыхски 1945 оны 2-р сарын 27-нд Польшийн Лович хотод сэтгүүлч Францишек Олбрыхски (1905-1981), ахлах сургуулийн гадаад хэлний багш Клементина Солонович-Олбрыхска (1909-1995) нарын гэр бүлд төржээ. Ах Кшиштоф (физикч мэргэжилтэй, 2017 оны 3-р сарын 13-нд нас барсан) нь жүжигчин байсан. Эцэг, эх хоёр нь Варшавын бослогод оролцож явсан. 

Варшав хотод тэрээр бага сургуулиа дүүргэж, Стефан Батори лицейд элсэн орсон. Өсвөр насандаа тэрээр Варшавын телевизийн сонирхогчдын залуучуудын студид сонгогдож, найруулагч Анжей Коничийн удирддаг "Яруу найргийн студи" телевизэд оролцож эхэлсэн. Тэнд тэрээр маш их нэр хүндтэй болсон байна.

Залуу Олбрыхски Кшиштоф Зануссигийн "Кредит", "Дүр" богино хэмжээний кинонд амжилттай тоглож, дараа нь найруулагчийн "Гэр бүлийн амьдрал" бүрэн хэмжээний кинонд гол дүрд тоглосон. Улмаар тэрээр Польш, Европын кино урлагийн шилдэг мастерууд болох Жозеф Лоси, Волкер Шлёндорф, Маргарете фон Тротта, Кшиштоф Киешловски, Миклош Янчсо, Мауро Болонини, Клод Лелуш нарын кинонд тоглосон юм.

Тэрээр 2015 онд Польшийн ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө Бронислав Коморовскиг дэмжих хүндэт хорооны гишүүн байсан юм.

Украины зүүн хэсэгт дайн эхэлснээр Даниэл Ольбрыхски Оросын удирдлагын байр суурийг ил тод буруушаав: 2014-2017 он хүртэл тэрээр Оросын ямар ч төсөлд оролцоогүй. Тэрээр ОХУ-д баривчлагдсан Украины найруулагч Олег Сенцовыг өмөөрч олон удаа үг хэлж байсан.

Ангилал:Польшийн жүжигчин
Ангилал:Польшийн зохиолч
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Жан Пиажэ

**Жан Вильям Фриц Пиаже** (франц. *Jean William Fritz Piaget*; 1896 оны 8-р сарын 9-нд Швейцарын Нөшатель хотод төрж, 1980 оны 9-р сарын 16-нд Женев хотод нас барсан) — Швейцарын сэтгэл судлаач, философич. Тэрээр хүүхдийн сэтгэл судлаач бөгөөд танин мэдэхүйн хөгжлийн онолыг бүтээгч гэдгээрээ алдартай. Тэрээр 1955 онд Женевийн генетикийн сэтгэл судлалын сургуулийг (англи. *International Center for Genetic Epistemology*) үндэслэгч.

Ангилал:Швейцарын сэтгэл судлаач
Ангилал:1896 онд төрсөн
Ангилал:1980 онд өнгөрсөн
Ангилал:Швейцарын гүн ухаантан
Ангилал:Швейцарын зохиолч
Ангилал:Цюрих их сургуулийн хүн
Ангилал:Женевийн их сургуулийн багш
Ангилал:Парисын их сургуулийн багш
Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн
Анкориж

**Анкориж** (англи. *Anchorage*, 'æŋk(ə)rɪʤ, орч. «Зангууны зогсоол») — АНУ-ын Аляска мужийн өмнөд хэсэгт орших, 2025 оны байдлаар 292 мянга орчим хүн амтай, мужийн хамгийн том хот. Аляска мужийн нийт хүн амын 40% энэ хотод оршин суудаг байна. 

## Түүх 
Аляска дахь Оросын төлөөлөгчийн газар 19-р зуунд байгуулагдсан байв. 1867 онд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга Уильям Хенри Сьюард Оросын эзэнт гүрнээс Аляскыг 7.2 сая доллараар худалдаж авчээ. 1912 онд Аляска албан ёсоор АНУ-ын нутаг дэвсгэр болжээ. Анкориж нь Бруксийн нурууны өмнөд хэсэгт орших Аляскын бусад хотуудаас ялгаатай нь хэзээ ч загас агнуур, уул уурхайн төв байгаагүй. Анкориж орчмын хэдэн арван миль газар нутаг нь бүс нутгийн эдийн засагт чухал ач холбогдолтой ашигт малтмалын ордгүй үржил шимгүй газар юм.

Хот үүссэн нөхцөл санамсаргүй тохиолдлоос болсон. 1914 онд орчин үеийн Анкорижийн газар нутагт Төмөр зам барих төв болгохоор сонгосон юм. Энэ төв Аляскын төмөр зам барих ёстой болж төмөр замыг 1915-1923 онд 9 жилийн хугацаанд барьсан ажээ. Төмөр замын төв байр нь маш хурдан хугацаанд Шип Крийк (*Ship Creek*) хэмээх майхан хот болсон юм. Улмаар 1920 оны 11-р сарын 20-нд Анкориж хотыг энд байгуулжээ.

1920-иод оны үед хотын эдийн засаг төмөр замд түшиглэж байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Анкориж хот бараа, цэргийн техникийг агаарын тээвэрлэлтийн ачаар маш их хөгжсөн.

1930 онд онгоны буудал анх барьж, 1951 онд Анкорижийн Олон улсын нисэх буудал нээгдсэн байна. Мөн 1940-өөд онд АНУ-ын Агаарын хүчний «Эльмендорф» цэргийн бааз баригдсан.

1968 онд Хойд мөсөн далайн эрэгт орших Прудо булангаас газрын тос олдож, нефтийн тэсрэлтийн улмаас хот эрчимтэй хөгжсөн юм. 1970-1980-аад онд Анкориж хотын өнгө үзэмжийг сайжруулахын тулд идэвхтэй ажил өрнүүлж, хурдацтай хөгжсөн. 

2025 оны 8-р сарын 16-нд /Улаанбаатарын цагаар 03.00 цагт/ Анкориж хотод АНУ-ын ерөнхийлөгч Д.Трамп, ОХУ-ын ерөнхийлөгч В.Путин нар албан ёсны уулзалт хийсэн. Уулзалтаар хоёр улсын харилцаа болон Орос, Украины дайны асуудлыг хэлэлцсэн байна.  

Энэ хотоор Аляскын төмөр зам өнгөрдөг. 

## Хүн ам 
2020 оны байдлаар хотын хүн ам 291,247 байсан. Цагаан арьст америкчууд хотын хүн амын 69.8%; Африк гаралтай америкчууд, 6.3%; Азичууд, 6.1%; болон уугуул америкчууд, 5.5%.

Ангилал:Аляскын суурин
Кшиштоф Киешловски

**Кшиштоф Киешловски** (польш. *Krzysztof Kieślowski*; 1941 оны 6-р сарын 27-нд Варшав хотод төрж, 1996 оны 3-р сарын 13-нд Варшавт нас барсан) — Польшийн кино найруулагч бөгөөд зохиолч, Оскарын шагналд нэр дэвшигч. «Гурван өнгө», «Декалог» зэрэг кино цувралуудаараа танигдсан.

Кшиштоф Киешловски Варшавт төрж, эмчилгээ хийлгэх шаардлагатай инженер эцгийгээ хаа сайгүй дагаж, хэд хэдэн жижиг хот хэсэж өссөн. 16 настайдаа тэрээр гал сөнөөгчийн богино хугацааны сургалтад хамрагдсан боловч 3 сарын дараа сургуулиа орхижээ. 1957 онд тэрээр ямар ч зорилгогүйгээр Варшав дахь Театрын техникчдийн коллежид элсэн оржээ. Тэрээр театрын найруулагч болохоор шийдсэн ч тухайн үед найруулагч бэлтгэх тусгай хөтөлбөр байгаагүй тул кино урлагийн ангид суралцахаар шийджээ.

Их сургуулиа төгсөөд театрын хувцас зохион бүтээгчээр ажилласны дараа тэрээр Роман Полански, Анжэй Вайда нарын агуу найруулагчдыг төрүүлсэн Лодзийн кино урлагийн сургуульд орсон. Тэрээр элсэх гэж хоёр удаа оролдоод тэнцээгүй боловч гурав дахь оролдлогоороо Кино сургуульд элсэн 1964-1968 онд сурчээ. Тэрээр театрт маш хурдан дурлаж дараа нь баримтат кино хийхээр шийджээ.

К.Киешловски анхны баримтат кинонууддаа иргэд, ажилчид, цэргүүдийн өдөр тутмын амьдралыг голлон харуулсан. Хэдийгээр түүний кинонууд нь улс төрийн шинж чанартай биш ч Польш дахь амьдралыг дүрслэх гэсэн оролдлого нь түүнийг эрх баригчидтай зөрчилдсөн юм. Ажилчид олон нийтийн ажил хаях болсон шалтгааны талаар ярилцаж буйг харуулсан түүний "Ажилчид 71" телевизийн киног ихээхэн засвартай хэлбэрээр үзүүлсэн байна.

## Баримтат кино бүтээлүүд 
* 1966 — Трамвай / *Tramwai*
* 1966 — Байгууллага / *Urząd*
* 1967 — Хүслийн Концерт / *Koncert Życzeń (Concert Of Wishes)*
* 1969 — Лодзь хотоос / *Z miasta Łodzi*
* 1970 — Би цэрэг байсан / *Byłem żołnierzem*
* 1971 — Ажилчид '71:  / ''Robotnicy '71: Nic o nas bez nas*
* 1972 — Рефрен / *Refren*
* 1973 — Газар доогуурх хонгил / *Przejście podziemne*
* 1973 — Чулуучин / *Murarz*
* 1974 — Анхны хайр / *Pierwsza miłość*
* 1975 — Намтар / *Życiorys*
* 1976 — Бялт / *Klaps*
* 1976 — Эмнэлэг/ *Szpital*
* 1976 — Амар тайван байдал / *Spokój*
* 1977 — Би мэдэхгүй / *Nie wiem*
* 1978 — Шөнийн харуулын үзэл бодлоор / *Z punktu widzenia nocnego portiera*
* 1980 — Ярьдаг толгойнууд / *Gadające głowy*
* 1981 — Өртөө / *Dworzec*
* 1981 — Богино ажлын өдөр / *Krótki dzień pracy''

Ангилал:Польшийн кино найруулагч
Ангилал:Польшийн зохиолч
Ангилал:Варшавын хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Асунсион

**Асунсион** (исп. *Asunción*, анхны нэр *Nuestra Señora de la Asunción*, гуар. *Paraguay*) — Парагвай улсын улс төр, эдийн засаг, соёлын төв болсон нийслэл бөгөөд хамгийн том хот юм. 2025 оны байдлаар 500 мянга орчим хүн амтай, 117 км² газар нутагтай байв.

## Түүх 
Асунсион хотыг 1537 онд Испанийн колоничлогч Хуан де Салазар үүсгэн байгуулжээ. Испанчуудын хувьд Асунсион суурин нь Перу хүрэх замд дамжлага газар байж ирсэн. 16-18-р зууны үед энэ хот Испанийн засаг захиргааны колоничлолын төвийн статусыг хадгалж үлдсэн бөгөөд Ла Плата бүс нутгийн хамгийн том суурин газруудын нэг байв.

Парагвайн нутаг дэвсгэрт захиргаагаа хэрэгжүүлж байсан иезуит сүм хийд Асунсионы түүхэн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлсэн юм. Нэг ёсондоо Парагвайн газар нутаг дээр байгуулагдсан иезуит шашны улс нь 1768 он хүртэл эрх мэдлээ хадгалсаар ирсэн. Хамгийн том газар нутгийн эзэмшил нь Иезуит сүм хийдийн мэдэлд байсан.

1811 оны 5-р сарын 15-нд Парагвай тусгаар тогтнолоо зарласны дараа Асунсион хот тус улсын нийслэл болсон. 

20-р зууны эхэн үед Асунсион хотод ардчилсан эрх, эрх чөлөөг олохын төлөөх ажилчдын идэвхтэй тэмцэл өрнөж Парагвайн ажилчдын хөдөлгөөний төв болж байсан юм. Нийслэлд үе үе аж үйлдвэрийн ажилчдын олон нийтийг хамарсан жагсаал цуглаан болжээ. Ялангуяа 1941, 1944, 1959 онуудад хамгийн алдартай хүчтэй жагсаалууд болсон байна. 

Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа Парагвай улс төвийг сахисан гэдгээ зарласан учраас Асунсион хот нацист Германы олон генерал, офицерын хоргодох газар болж, дайны гэмт хэргийн хариуцлагаас энд нуугдаж байв. 1954-1989 онд нийслэл хотод Парагвайд цэрэг-цагдаагийн дарангуйлал тогтоосон генерал Альфредо Штросснерийн ордон байсан. 1989 оны 2-р сард Асунсион хотод цэргийн эргэлт болж, Стросснерийн дэглэмийг түлхэн унагаж, нийслэл болон бүхэл бүтэн улсын нийгэм, эдийн засгийн амьдралд эерэг өөрчлөлтүүдийг эхэлсэн түүхтэй. 

## Хүн ам 
Нийслэлийн оршин суугчдын дийлэнх нь (90 гаруй хувь) нь гуарани (Испани-индианчуудын холимог гаралтай метис) юм. Энэ хотод мөн аргентин, бразил, герман, итали, португал, япон, украин, орос зэрэг хүмүүс амьдардаг байна.

Албан ёсны хэл нь испани, гуарани хэл юм.


Ангилал:Парагвайн суурин
Ангилал:Өмнөд Америкийн нийслэл
Николай Линевич

**Николай Линевич** (орос. *Никола́й Петро́вич Лине́вич,* 1839 оны 1-р сарын 5-нд төрсөн- 1908 оны 4-р сарын 23-нд нас барсан) — Оросын цэргийн жанжин, генерал (1904), генерал-адъютант (1905). Кавказын дайн, 1877-1878 оны Орос-Туркийн дайн болон Орос-Японы дайнд оролцогч баатар. 1900 оны зун Бээжин хотыг чөлөөлж Ихэтуанийн бослогыг дарсан найман улсын эвслийн цэргийг удирдсан хүний нэг.

1898 онд Манж Чин гүрэнд Ихэтуаний бослого дэгдэж, 1901 он хүртэл үргэлжилсэн. 1900 оны 6-р сарын дундуур уг бослогчид Бээжинд орж, Элчин сайдын яамдын дүүргийг 56 хоногийн бүслэлт хийжээ. Бүслэлтийн үеэр Германы Элчин сайд гүн Клеменс фон Кеттелер алагджээ. 1900 оны 6-р сарын 18-нд Николай Линевич Өмнөд Уссурийн хуурай газрын цэргүүдээс бүрдсэн Сибирийн корпусын командлагчаар томилогджээ. 1900 оны 6-р сарын 23-нд босогчид Дорнод Хятадын төмөр замын ажилчид руу дайрч, олноор нь алж, төмөр замын зам, өртөөний барилгуудыг хядаж, сүйтгэж эхэлжээ.

Энэ аллага хядлагад өртөж хохирсон, доромжлогдсон гүрнүүд (Их Британи, Герман, Австри-Унгар, Франц, Япон, АНУ, Итали, Орос) Хятад руу довтолсон байна. Оросын эзэн хаан II Николайн санал болгосноор болон оролцогч орнуудын зөвшөөрлөөр Пруссын хээрийн маршал Альфред фон Вальдерсее Найман үндэстний холбооны олон улсын хүчний ерөнхий командлагчаар томилогдов. Генерал А. М. Стесселийг Оросын отрядыг удирдахаар томилжээ. Энэ үеэр Н.Линевич Порт Артурт ирээд хэсэг хугацаанд ажилгүй байжээ. Гэсэн хэдий ч генерал Стесселийн удаашрал нь Алс Дорнод дахь Оросын захирагч генерал Е.И.Алексеевийг Николай Линевичийг Тяньжин руу илгээхэд хүргэсэн байна. Н.Линевич 1900 оны 7-р сарын 18-нд Тяньжинд ирсэн. Улмаар тэр бослого дарах ажлыг удирдсан байна.

Ангилал:Оросын генерал
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1839 онд төрсөн
Ангилал:1908 онд өнгөрсөн
Агниешка Холланд

**Агниешка Холланд** (польш. *Agnieszka Holland*; 1948 оны 11-р сарын 28-нд Варшав хотод төрсөн) — Польшийн алдартай кино найруулагч бөгөөд кино зохиолч.

## Намтар 
Эцэг нь еврей гаралтай социологч, нийтлэгч, Польшийн Ажилчны нэгдсэн намын зүтгэлтэн Хенрик Холланд, эх нь католик шашинтай, сэтгүүлч, 1944 оны Варшавын бослогод оролцогч Ирэна Рыбчинска. Эцгийнх нь эцэг, эх хоёр нацистын геттод нас барсан.

Тэрээр Варшав дахь Стефан Баторигийн нэрэмжит лицей төгсөөд Праг хотын Дүрслэх урлагийн академийн кино, телевизийн ангийг төгссөн (1971). Польшид буцаж ирээд Анжэй Вайда, Кшиштоф Занусси нарын туслах найруулагчаар ажиллаж, хэд хэдэн туслах дүрд тоглосон. 1970-аад оны дунд үеэс тэрээр өөрийн кино хийж эхэлсэн ("Абдон дахь үдэш", 1975, Ярослав Иваскевичийн зохиолоос сэдэвлэсэн богино хэмжээний кино). "Хөдөөний жүжигчид" (1978) бүрэн хэмжээний киногоороо Каннын олон улсын кино наадмаас FIPRESCI шагнал хүртжээ.

1981 оноос хойш тэрээр эхлээд Герман, Франц, дараа нь АНУ-д ажилласан. Тэрээр тэнд уран сайхны кино, баримтат кино, сурталчилгаа зэргийг хийдэг байжээ. Тэрээр өөрийн кино зохиолоос гадна Анжэй Вайда (Мэдээ алдуулагчгүй, Герман дахь хайр, Дантон, Чөтгөрүүд, Корчак гэх мэт), Кшиштоф Киешловски (Гурван өнгө: гурамсан зохиол) нарын зарим кино зохиолуудыг бичсэн байна.

Ангилал:Польшийн найруулагч
Ангилал:Варшавын хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1948 онд төрсөн
Ежи Кавалерович

**Ежи Кавалерович** (пол. *Jerzy Franciszek Kawalerowicz*; 1922 оны 1-р сарын 19-нд Гвоздец хотод төрж, 2007 оны 12-р сарын 27-нд Варшавт нас барсан) — Польшийн кино найруулагч.

## Намтар 
Ежи Кавалерович 1922 оны 1-р сарын 19-нд Гвоздец (одоогийн Украины Ивано-Франковск мужийн Коломия дүүрэг) хэмээх жижиг хотод армени гэр бүлд (эцгийнхээ талаар) төржээ. Краков дахь Дүрслэх урлагийн академид сурч байхдаа (1948 онд дипломоо авсан) киноны курс төгссөн (1946). Улмаар "Хориотой дуунууд" (1947, Леонард Бучковски найруулсан), "Сүүлчийн шат" (1948, Ванда Якубовскагийн найруулсан) киноны зураг авалтад туслах найруулагчаар ажиллаж байжээ. 1956-1968 онд тэрээр зохион байгуулагч, 1972 оноос Польшийн кино урлагийн олон алдартай бүтээлүүдийг авсан "Кадр" бүтээлч кино нийгэмлэгийн уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байсан. Үүнд Анжэй Вайдагийн "Үнс ба Очироос",  Ян Мачульскийн "Вабанк" зэрэг. Польшийн Ажилчны Нэгдсэн Намын гишүүн (1954-1990). Польшийн кино найруулагчдын эвлэлийг үүсгэн байгуулагчдын нэг бөгөөд анхны дарга (1968-1978) байсан.

Ангилал:Польшийн найруулагч
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1922 онд төрсөн
Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Кажимеж Прушински

**Кажимеж Прушински** (пол. *Kazimierz Prószyński*; 1875 оны 4-р сарын 4-нд Варшавт төрж, 1945 оны 3-р сарын 13-нд нас барсан) — Польшийн зохион бүтээгч, Польшийн кино урлагийн эхлэлийг тавьсан хүмүүсийн нэг, анхны баримтат болон уран сайхны киноны найруулагч.

1894 онд тэрээр анхны кино дүрс авах өөрийн аппарат зохиожээ.

Ангилал:Польшийн зохион бүтээгч
Ангилал:Польшийн найруулагч
Ангилал:Варшавын хүн
Ангилал:Польшууд
Ангилал:1875 онд төрсөн
Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Парана мөрөн

**Парана мөрөн** (испан. Paraná , порт. Paraná) нь Өмнөд Америкийн мөрөн бөгөөд тус тив дэх хоёр дахь хамгийн урт (Амазон мөрний дараа) мөрөн юм. Энэ нь Бразил, Парагвай, Аргентинаар дамжин урсдаг. Парана мөрний урт нь (Паранайба ба Рио Грандегийн бэлчирээс) 2570 км, Паранаибагийн эх үүсвэрээс 3740 км. Сав газрын талбай нь 2,582,672 км².

Парана мөрөн дээр байрладаг томоохон хотууд: Посадас, Корриентес, Санта-Фе, Парана, Росарио.

Ангилал:Бразилын гол мөрөн
Ангилал:Парагвайн гол мөрөн
Ангилал:Аргентины гол мөрөн
Парагвай мөрөн

**Парагвай мөрөн** (испан. *Río Paraguay*, порт. *Rio Paraguai* ) нь Өмнөд Америк тивийн төв болон өмнөд хэсгийн хамгийн том голуудын нэг болох Парана мөрний баруун бөгөөд хамгийн том цутгал юм. Энэ нь Бразил (Боливи улсын хилийн ойролцоо), Парагвай улсын нутаг дэвсгэрээр урсдаг. Бахиа Негра хотоос Апа голын эх хүртэл Парагвай, Бразилын улсын хилийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Өмнөд хэсэг нь Парагвай, Аргентин хоёр улсын хил юм. Бразилын Мато Гроссо муж дахь эх үүсвэрээс Аргентины Корриентес хотоос хойд зүгт орших Парана голтой нийлэх хүртэлх урт нь ойролцоогоор 2695 км юм.

Энэ мөрөн Парагвай улсыг хоёр хэсэгт хуваадаг. Хойд Парагвай нь голын баруун эрэгт байрладаг бөгөөд Гран Чако мужийн нэг хэсэг юм. Тус улсын энэ хэсэг нь харьцангуй хөгжөөгүй, хүн ам сийрэг байдаг. Улсын өмнөд хэсэгт (мөрний зүүн эрэгт) Бүгд найрамдах Парагвай Улсын хүн амын 98 хүртэлх хувь нь амьдардаг.

Ангилал:Бразилын гол мөрөн
Ангилал:Парагвайн гол мөрөн
Парана (хот)

**Парана** (испани. *Paraná* ) Аргентин улсын Энтре Риос мужийн төв бөгөөд Парана мөрний зүүн эрэгт, хөрш зэргэлдээ Санта Фе мужийн төв Санта Фе хотын эсрэг талд байрладаг.

Хотын хүн ам 237,968 (2001 оны хүн амын тооллогоор). 2018 онд 390 мянга гаруй болсон.

Парана бол мужийн засгийн газрын суудал бөгөөд ойролцоох бүс нутгаас үр тариа, мал, загас, модон материалыг шилжүүлэн ачих гол голын томоохон боомт юм. Гол үйлдвэрүүд нь цемент, тавилга, керамик юм.

Ангилал:Аргенитины суурин
Уильям Харрисон

**Уи́льям** **Ха́ррисон** (англ. *William Henry Harrison*; 1773 оны 2-р сарын 9-нд Британий Америкийн Виржинийн Чарльз-Ситид төрсөн— 1841 оны 4-р сарын 4-нд Вашингтон хотод нас барсан) — америкийн улс төрийн, төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн дипломатч. АНУ-ын 9 дахь Ерөнхийлөгч (1841 оны 3-р сарын 4-нөөс 4-р сарын 4-ны өдөр хүртэл). У.Харрисон АНУ-ын ерөнхийлөгчөөөр хамгийн богино хугацаанд байсан хүн— тангараг өргөөд 1 сарын дараа нас барсан юм. Тэрээр АНУ-ын 23 дахь Ерөнхийлөгч Бенжамин Харрисоны өвөг эцэг юм.

## Залуу нас 
У.Харрисон бол Хувьсгалын дайнаас өмнө төрсөн, Британийн иргэншилтэй байсан АНУ-ын сүүлчийн ерөнхийлөгч юм. Уильямын эцэг V Бенжамин Харрисон (1726–1791) нь Америкийн улс төрд идэвхтэй оролцдог Виржинийн тариаланч байсан. Тэрээр 1776 онд Тусгаар тогтнолын тунхаглалд гарын үсэг зурж, 1781-1784 онд Виржини мужын захирагчаар ажиллаж байсан. Уильям Хенри Харрисоны эх Элизабет Харрисон (1730–1792) нь Английн Кэйвиллийн дайны үед ахмад Уильям Бассеттийн удам юм. Уильям Харрисоны том ах Картер Бассетт Харрисон (ойролцоогоор 1756–1808) Төлөөлөгчдийн танхимд (1793–1799) Виржини мужийг төлөөлж байв. Харрисон 14 нас хүртлээ гэртээ боловсрол эзэмшсэн бөгөөд тэрээр Виржини мужийн Хампден дахь Пресбитериан коллеж болох Хэмпден-Сидней коллежид элсэн орсон. Тэрээр тэнд гурван жил суралцаж, Латин, Грек, Франц, логик, мэтгэлцээн зэрэг сонгодог боловсрол эзэмшсэн. Тэрээр Виржини мужийн Саутхэмптон муж дахь академид, мөн Ричмонд дахь том ах Бенжаминтай хамт 1790 онд Филадельфи руу явсан юм.

Уильям Харрисон 1791 оноос армид алба хааж, уугуул иргэд болох индианчуудтай тулалдаж, генерал Уэйний туслах байв. Тэрээр 1795 онд Индианчуудын баруун хойд дайнд оролцож, 1798 онд тэтгэвэртээ гарч, улс төрд оржээ. Тэрээр Индиана мужийн анхны захирагч байсан (1800-1813). Энэ албан тушаалд тэрээр Англо-Америкийн суурингуудыг өргөжүүлэх, индианчуудаас газар худалдаж авах ажилд оролцож байсан. Индианчуудын эсэргүүцэл, ахлагч Текумсегийн удирдсан Америкийн эсрэг цэргийн бослогод хүргэсэн юм.

У.Харрисон 1841 оны 3-р сард 68 настайдаа АНУ-ын ерөнхийлөгчийн албан тушаалд сонгогдсон бөгөөд тухайн үед ээ хамгийн өндөр настай нь болж байжээ. Тэрээр нэг сарын дараа буюу 1841 оны 4-р сарын 4-нд хатгаа өвчний улмаас нас барсан.
Жон Тайлер

**Жон Та́йлер залуу** (англи. *John Tyler, Jr.*; 1790 оны 3-р сарын 29-нд Виржини мужийн Чарльз-Ситид төрсөн— 1862 оны 1-р сарын 18-нд Виржини мужийн Ричмонд хотод нас барсан) — америкийн улс төрийн болон төрийн зүтгэлтэн, АНУ-ын 10 дахь ерөнхийлөгч (1841—1845). Тайлер албан тушаалаа сонгуулиар бус, харин АНУ-ын ерөнхийлөгч нас барсны дараа дэд ерөнхийлөгч байгаад энэ албан тушаалд очсон анхны АНУ-ын ерөнхийлөгч болжээ.

## Намтар 
Жон Тайлер 1790 оны 3-р сарын 29-нд АНУ-ын Виржини мужид төржээ. 7 настайдаа эхийгээ алдсан байна. Жоны гэр бүл нийгмийн дээд ангилалд харьяалагддаг байсан тул (түүний эцэг Томас Жефферсоны найз байсан) тэрээр маш сайн хуульч боловсрол эзэмшсэн юм. Түүний англи гаралтай өвөг дээдэс 200 жилийн өмнө Виржини мужийн нутагт суурьшжээ.

Жон Тайлер 1811 онд Жефферсоны дэмжигчээр ажиллаж байхдаа эцгийнхээ үйл хэргийг дагаж улс төрийн карьераа 21 настайдаа эхлүүлсэн. 1811 онд Бүгд найрамдах намын гишүүн, Жефферсоныг дэмжигч байхдаа Виржиниагийн Төлөөлөгчдийн танхимд орж, 1823-1825 он хүртэл, 1838-1825 он хүртэл, 1838-аас 1838-аас 1825 онд тус танхимын гишүүн, 1816-1821 онд АНУ-ын Конгресс дахь төлөөлөгч болжээ. Миссуригийн тохиролцооны тухай мэтгэлцээний үеэр тэрээр зарчмын хувьд боолчлолын эсрэг байр сууриа илэрхийлж байсан ч тэр үед тус тусад нь мужуудад боолчлолыг хориглох эрхийг эсэргүүцэж байв. 1825-1827 онд Виржини мужийн захирагч, 1827-1836 онд тус мужийн сенатороор ажиллаж байжээ.

## Ерөнхийлөгч 
1839 оны Виг нэр дэвшүүлэх хурал дээр Тайлер Хенри Клэйг дэмжсэн боловч Харрисон ялахад Тайлер өмнөд хэсэгт Вигүүдийн боломжийг сайжруулахын тулд дэд ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшжээ. Тэрээр Харрисонтой хамт сонгогдсон бөгөөд 1841 оны 3-р сарын 4-нд засгийн газрын бүрэлдэхүүнд ямар ч нөлөө үзүүлэлгүйгээр албан тушаалд очсон бөгөөд удалгүй Уильямсбург дахь эдлэн газартаа буцаж ирэв. Дөрөвдүгээр сарын 5-ны өглөө эрт ерөнхийлөгчийн таалал төгссөн тухай гэнэтийн мэдээг хүлээн авч, Вашингтон руу яаран очин, 1841 оны дөрөвдүгээр сарын 6-нд АНУ-ын арав дахь ерөнхийлөгчөөр тангараг өргөв. Тайлер ерөнхийлөгчийг нас барсны дараа ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч биш харин дэд ерөнхийлөгч ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч болсон (1967 онд үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хүртэл хүчинтэй байсан хууль ёсны жишиг) гэсэн утгатай гэж Тайлер Үндсэн хуулийг тайлбарлаж байжээ.
Жорж Клинтон

**Жорж Клинтон** (англ. *George Clinton*; 1739 оны 7-р сарын 26-нд төрж, 1812 оны 4-р сарын 20-нд нас барсан) — Америкийн төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн. Тэрээр Нью-Йорк хотын анхны сонгогдсон захирагч, дараа нь Томас Жефферсон, Жеймс Мэдисон нарын үед АНУ-ын дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан.

## Намтар 
Клинтон 18 настайдаа Франц, Энэтхэгийн дайны үеэр Британийн армид элсэж, улмаар дэслэгч цол хүртжээ. Дараа нь тэрээр хуулийн чиглэлээр суралцаж, эцэст нь Нийтийн хүсэлтийн шүүхэд нарийн бичгийн дарга болж, колонийн чуулганд үйлчилжээ. Дараа нь тэрээр Тивийн Конгресст сонгогдож, Америкийн тусгаар тогтнолын тунхаглалд саналаа өгсөн боловч Жорж Вашингтон цэргийн ангид бригадын генералаар ажиллахаар дуудагдсан тул гарын үсэг зурахаас өмнө явахаас өөр аргагүй болжээ.

1759 онд тэрээр Нью-Йоркийн Ольстер тойргийн нарийн бичгийн даргаар томилогдсон бөгөөд дараагийн тавин хоёр жил энэ албан тушаалыг хашиж байв. Тэрээр 1768-1776 онд Ольстер тойргийг төлөөлөн Нью-Йорк мужийн Ассамблейн гишүүнээр ажиллаж байсан бөгөөд 1777 онд Нью-Йорк хотын анхны сонгогдсон захирагч болж, зургаан удаа улиран сонгогдож, 1795 он хүртэл ажилласан.

Клинтон 1777 оны 3-р сарын 25-нд Тивийн армид бригадын генералаар томилогдож, 1777 оны 10-р сарын 6-нд Форт Клинтон, Форт Монтгомери дахь цэргийн командлагчаар ажиллаж, 1783 оны 11-р сарын 3-нд татан буугдах хүртэл армид алба хаажээ.

Ангилал:АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч
Ангилал:Нью-Йорк хотын захирагч
Ангилал:АНУ-ын генерал
Ангилал:1739 онд төрсөн
Ангилал:1812 онд өнгөрсөн
Николай Бухарин

**Николай Бухарин** (орос. *Никола́й Ива́нович Буха́рин,* 1888 оны 10-р сарын 9-нд Москва хотод төрсөн — 1938 оны 3-р сарын 15-нд Москва мужийн Коммунаркад буудуулж нас барсан) — оросын хувьсгалч, зөвлөлтийн улс төр, намын зүтгэлтэн. 1919 оноос Бүх оросын Коммунист намын Төв хорооны улс төрийн товчооны гишүүн. Хамтралын бодлогын тууштай эсрэгүүцэгч байсан. ЗХУ-ын ШУА-ийн академич (1929). 1938 онд буудан хороосон.
Бээжингийн хавар

**«Бээжингийн хавар»** (хятад. 北京之春, пиньинь *Běijīng zhī chūn*, галиг. *Бэйжин жи чунь*) — 1978 оны 11-р сараас 1981 оны 4-р сар хүртэл Соёлын хувьсгалыг буруушаасан даруй БНХАУ-д болсон улс төрийн либералчлалын богино үе юм. 

БНМАУ-д Мао Зэдуны үед хатуу хориглож байсан, засгийн газрын үйл ажиллагааг шүүмжлэх боломжийг Бээжингийн хаврын үеэр олон нийтэд олгож эхэлсэн юм. Энэ шүүмжлэлийн дийлэнх нь БНХАУ-ын Соёлын хувьсгал болон Маогийн засаглалын үеийн засгийн газрын шийдвэрүүд рүү чиглэсэн байв. Улмаар Хятадын ардчиллын хөдөлгөөнийг эхлүүлэхэд хүргэсэн бөгөөд түүхэнд "Ардчиллын хана"-ны хөдөлгөөн нэртэйгээр орсон байдаг юм.

Тус хөдөлгөөнд бие даасан уран бүтээлчид, зохиолчид болон сэхээтнүүд нэгдсэн юм. Хятадын Коммунист намын зарим шинэчлэгч хүний эрхийн төлөө тэмцэгчдийг дэмжиж, тэднийг намын удирдлагад хүчирхэг хэвээр байсан "консерватив" үзэлтнүүдийн эсрэг тэмцэгч холбоотон гэж үзэж байсан. Ардчиллын хөдөлгөөн нь коммунист засаглалын үндсэн зарчмуудыг эсэргүүцэж байсан тул 1981 оны эхээр ардчилсан бүх үйл ажиллагааг хориглосон. Эцэст нь олон арван идэвхтэн шоронд хоригдож, олонх нь цөллөгт явсан юм.

"Бээжингийн хавар"-ын үзэл санаанууд Тяньаньмэний талбайд 1989 онд болсон оюутны хөдөлгөөнөөр богино хугацаанд сэргэсэн. "Бээжингийн хавар" гэсэн хэллэгийг 1997 оны 9-р сараас 1998 оны 11-р сарын дунд үе хүртэл Хятадад улс төрийн дулаарлын үед дахин хэрэглэв. "Бээжингийн шинэ хавар"-ын үеэр Хятадын эрх баригчид улс төрийн үзэл бодлоо илэрхийлэх болон зохион байгуулалтад тавих зарим хяналтыг сулруулсан. Либералчлалын энэ богино хугацааны үеэр Их Британи Хонконгийг Хятадад харьцангуй тайван замаар шилжүүлжсэн бөгөөд энэ нь 1997 оны эхээр Дэн Сяопин нас барсантай холбоотой байв.

Ангилал:Хятадын түүх
Бясалгалын хөгжим

**Бясалгалын хөгжим** гэж бясалгалын дадлагыг дэмжих зорилгоор тоглодог хөгжмийг хэлнэ. Энэ нь тодорхой шашны агуулгатай байж болох ч сүүлийн үед бясалгалын техникүүдийг зохиол бүтээлдээ ашигладаг орчин үеийн зохиолчидтой холбоотой болон ямар нэгэн тодорхой шашны бүлгийн бусад төвгүйгээр ийм төрлийн хөгжим зохиохдоо хэрэглэдэг. Мөн энэ ойлголт бясалгалын үйлдэл болгон тоглодог хөгжмийг багтаана.

## Түүх
Хорин зууны туршид орчин үеийн бясалгалын хөгжим нь Жон Кейж, Стюарт Демпстер, Полин Оливэрос, Терри Райли, Ла Монте Янг болон Лоуренс Болл зэрэг зохиолчид бясалгалын техник, ойлголт болон хөгжмийг хослуулж эхэлснээр үүссэн. Тухайн бүтээлүүдэд Карлхайнц Штокхаузены Inori (1974), Mantra (1970), Hymnen (1966–67), Stimmung (1968), Aus den sieben Tagen (1968) болон Бен Жонстоны Visions and Spells (Vigil (1976)-ийн биелэлт) багтдаг бөгөөд энэ бүтээл нь тоглолтынхоо өмнө бясалгалын үе шатыг шаарддаг. Р. Мюррей Шаферын "дуулгавартай сонсох" (clairaudience) болон 1977 оны *The Tuning of the World* номд тусгагдсан ойлголтууд нь бясалгалын шинжтэй.

Штокхаузен *Aus den sieben Tagen*-ийг "интуитив хөгжим" гэж тодорхойлдог ба уг цувралын "Es" бүтээлд гүйцэтгэгчдийг бодолгүй эсвэл бодолгүй орчинд байх үедээ тоглохыг заадаг (Вон Гюнден үүнийг зөрчилтэй хэмээн үзэж, "тоглолтоо бодож тогло" гэж зөвлөсөн). Жон Кейж Зэний нөлөөгөөр, 12 радиогоор тоглогддог Imaginary Landscape No. 4 зэрэг бүтээлүүдийг "орших цаг хугацааг хэмжих бясалгал" гэж нэрлэдэг.

## Харилцан нөлөө
Хөгжим нь стрессыг бууруулах, ой санамжийг сайжруулах, танин мэдэхүйн гүйцэтгэлийг ерөнхийд нь дээшлүүлэх зэрэг олон сэтгэл судлалын ашиг тусыг өгч чадна. Судалгаагаар хөгжмийг сонсох үйлдэл нь хүмүүсийг орчноосоо өөрийгөө холдуулж, өөрийн бодол санаа болон үйлдэлдээ төвлөрөхөд тусалдаг болох нь тогтоогдсон. Бясалгалын орчинд илүү нарийн ашиглахад хөгжим нь анхаарал төвлөрүүлэх, дүрслэл хийх, бясалгал хийхэд тусалдаг.

Ангилал:Хөгжим
Ангилал:Гүн ухаан
Хөгжим
Ангилал:Йога
Ангилал:Зэн
Ангилал:Оюун ухаан судлал
Ангилал:Тайтгарах арга
Дефолт

**Дефолт** (англи. *default* - хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй байх) нь зээлийн гэрээг биелүүлээгүй, өөрөөр хэлбэл өрийн үүрэг, бонд гаргах гэрээний нөхцлийн дагуу хүү, үндсэн төлбөрийг хугацаанд нь төлөөгүй байхыг хэлнэ.

Үүргээ бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн биелүүлэх чадваргүй компаниуд, хувь хүмүүс, улс орнууд төлбөрийн үүргээ биелүүлэх чадамжгүй болсон гэж зарладаг. 

Хэрэв хувь хүн, хуулийн этгээд үүргээ биелүүлэх чадамжгүй гэж буюу дефолт зарлавал төлбөрөө төлсний дараа зээлдэгчид үзүүлэх арга хэмжээг тухайн улсын хууль тогтоомжоор зохицуулдаг. Хэрэв аль нэг улс дефолт зарласан бол өр, маргааныг олон улсын эрхзүйн түвшинд шийдвэрлэх ёстой.
Эрдэнэсийн Хүрээ

**Эрдэнэсийн Хүрээ** ТББ нь Монгол Улсын Өвөрхангай аймгийн Хархорин сум дахь урлагийн галерей, Монгол уран бичлэгийн төв бөгөөд Монгол улс дахь анхны суурийн ба тогтмол Урлаг Солилцооны төв гэдгээрээ онцлогтой. Уг төрийн бус байгууллага нь Монгол уран бичлэгийн гайхамшгийг монголчууддаа, цаашлаад дэлхий дахинд таниулж, түүх соёлоо түгээн дэлгэрүүлэх зорилгын дор ажиллаж байна.

## Түүх
Анх үүсгэн байгуулах бэлтгэл ажлыг уран бүтээлч Тамир (П.Самандбадраа) 2018 онд эхлүүлсэн нь үргэлжилсээр 2021 оны 7-р сард албан ёсоор үүд хаалгаа нээжээ. Нээгдсэн цагаасаа хойш жил бүрийн 5-10 дугаар сарын хооронд үйл ажиллагаагаа явуулсаар байна.

## Үйл ажиллагаа
Төвд Монгол уран бичлэг (Каллиграф) -ийн үзэсгэлэнгүүд тогтмол дэлгэгддэг бөгөөд гадаад дотоодын олон олон жуулчдын хүртээл болсоор байна. Мөн уг төв нь монгол каллиграфын сургалтуудыг зохион байгуулдаг.

## Мөн үзэх
* Монгол ардын үлгэр

## Эх сурвалжууд
## Цахим холбоос
*  

Ангилал:2021 онд байгуулагдсан
Ангилал:Өвөрхангайн соёл
Ангилал:Хархорин сум
Eadeya

**Eadeya** хэмээх тайзны нэрээр алдаршсан **Хайнзангийн Амарсанаа** (2013 оны 7-р сарын 29-нд Улаанбаатар хотын Баянгол дүүрэгт төрсөн) Монголын Рэппер, Жүжигчин, уран бүтээлч юм.

**Намтар**

Тэрбээр Улаанбаатар хотод төрсөн ба Баянгол дүүрэгт өссөн. Тэрээр ихэвчлэн эмээгийндээ байдаг байсан. Тэрээр анх 2021 онд эмээгийнхээ урд байрны реппер хүү “Sola Sayze”-той нөхөрлөж хажуугаар нь дуулдаг байсан ах нь дуулахаа больж ахынхаа хийх байсныг үргэлжлүүлнэ гэж Sola Sayze-ын “Interface Records” студитэй гэрээ байгуулж “Сайжруулалт” EP-гээ гаргасан ч тэр нь анхных учир яваагүй. Гэхдээ л тэр бууж өгөлгүй анхны бүрэн хэмжээний цомог “About Sead Slendie”-г 2022 оны 5 сарын 27-нд гаргасан. Удалгүй Interface-с гарч өөрийн студи “Alienmath Records”-г өөрийн ахтай нийлж байгуулж “Emeerald”, “EADEYATHEATRE” цомгуудыг гаргаад Ashura, MG Muge, Lil Shep нарыг гаргаж ирж бас “Ulaanbaataraas Shuudhan” хамтлагийг байгуулсан.

**Нэрийн утга**

Түүний жинхэнэ нэр Амарсанааг англиар орчуулвал Easy Idea, Eady-с Ea-г нь авч, Idea-н deya нарыг нийлүүлж Eadeya ба Эедеяа гэж дууддаг ч түүний найзууд түүнийг Idea гэж дууддаг.

**Студийн цомгууд**

About Sead Slendie (2022)

Emeerald (2024)

EADEYATHEATRE (2024)

**Тоголсон кинонууд**

Өчигдрүүд (2022)

Сургуулийн бүс (2024)