open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Роттердам

**Роттердам** (нидерландаар *Rotterdam*) — 62 түмэн хүнтэй, Нидерланд улсын хоёрдугаар том хот. Томоохон мөрний Умард тэнгист цутгах адагт 1270 оноос хойш цэцэглэн хөгжсөн, одоо Европын хамгийн ачаалалтай далайн боомт.

## Цахим холбоос 
* Хотын цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:Далайн боомттой суурин
Ангилал:Нидерландын хот
Ангилал:Нидерландын их сургуулийн хот

Ангилал:Өмнөд Холландын коммун
Ангилал:Өмнөд Холландын суурин
Дюигийн аравтын ангилал

**Дюигийн аравтын ангилал** буюу **Дюигийн аравтын систем** бол дэлхийд өргөн тархсан номын сангийн ангиллын систем юм. 1876 онд Мэлвил Дюи зохиосон.

## Зохиомж
Энэхүү ангиллын систем 10 бүлэгтэй, бүлэг тус бүр 10 салбартай, салбар тус бүр 10 хэсэгтэй юм.

Дюигийн аравтын ангилал шаталсан бүтэцтэйгээс гадна олон талт ангиллын системийн зарим зүйлийг ашигладаг. Дугаарлалтын өөр өөр хэсгийн махбодоос авч тухайн зүйлийн сэдэв болоод хэлбэрийг илэрхийлэх дугаарын бүтээдэг байна. Жишээ нь, 330 бол эдийн засаг + .9 бол газарзүйн судлагдахуун + .04 бол Европ тив = 330.94 Европын эдийн засаг; 973 бол Америкийн Нэгдсэн Улс + .05 бол тогтмол хэвлэлийн хэсэг = 973.05 Америкийн Нэгдсэн Улсад хамаатай тогтмол хэвлэл.

### Бүлгүүд
* 000 - Компьютерийн мэдлэг, номын сан, мэдээллийн шинжлэх ухаан болон бусад ерөнхий
* 100 - Философи, сэтгэлзүй
* 200 - Шашин
* 300 - Нийгмийн шинжлэх ухаан
* 400 - Хэл
* 500 - Шинжлэх ухаан
* 600 - Технологи
* 700 - Урлаг
* 800 - Утга зохиол
* 900 - Түүх, газарзүй, намтар

Ангилал:Номын сангийн ангилал
Ажман (эмират)

**Ажман** (арабаар عجمان‎ - *ʿAǧmān*, *Ажмаань*, *Ажмаан*) — АНЭУ-ын эмират нутаг.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын эмират
Ажман

**Ажман** ( - *ʿAǧmān*) — АНЭУ-ын Ажман эмиратын нутгийн төв, хот.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
Ангилал:АНЭУ-ын хот
Ангилал:Ажман (эмират)
Дубай (салаа утга)

* Дубай (эмират) — АНЭУ-ын эмирт нутаг
* Дубай хот — Эмирт Дубай нутгийн төв, хот
Абу-Даби (эмират)

**Абу-Даби** (арабаар أبو ظبي‎‎ - *Абүү Зобий*) — АНЭУ-ын эмират нутаг.

## Цахим холбоос 
## Эшлэл

Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын эмират
Коритиба ХК

**Coritiba Foot Ball Club** нь Бразилын хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Куритиба мужаас гаралтай улсынхаа шилдэг багуудын нэгд зүй ёсоор тооцогддог баг билээ.

## Холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт


Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн клуб
Ангилал:1909 онд байгуулагдсан
Хессен

**Хессен** ( []) — Герман улсын муж. Нутгийн өмнө зүгт орших Дармштадт (өмнөд Хессен) хотын ойролцоогоор хамгийн их хүн амын суурьшилтай, эдийн засгийн хувьд германдаа хамгийн хүчтэй хөгжсөн газар юм. Энэ муж улсын нийслэл нь Висбаден хот бөгөөд харин хамгийн олон хүн амтай, том хотын тоонд Майны Франкфурт хот ордог. Өнөөдрийн Хессен муж улс нь 1945 оны есдүгээр сарын 19-нд Хессений Их Херцогт Улс гэсэн нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан ба Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсаас анхны ардчилсан хуулийг батлан хэрэгжүүлсэн муж улс юм. 

## Түүх
Өнөөдрийн Хессен мужийг хуучны хаадуудын нутаг Хессений Ландграфт Улс, Эрбахын Гүнт Улс, Золмсын Вант Улс болон Нассаугийн ихэнх газар нутаг, Ханаугийн Гүнт Улс, Изенбургийн Гүнт Улс, Валдэкийн Вант Улс, Майнц болон Фулдагийн шашинтаны эзэмшил газар мөн чөлөөт эзэнт хотууд болох Майны Франкфурт, Фрийдберг, Гелнхаузен болон Ветцларын нутгуудыг нэгтгэсэнээр бий болжээ.\

## Эх сурвалж 
### Тэмдэглэл 

Ангилал:Германы муж улс
Минск

**Минск** (беларусиар *Мінск*; оросоор *Минск*, англиар *Minsk*) — Беларусь улсын нийслэл, 1.9 сая хүнтэй хот. Минск муж, Минск районы засаг захиргааны төв боловч тэдний доор харьяалагддаггүй, шууд улсын харьяанд байдаг нутаг.

## Цаг агаар 
## Эшлэл 
Ангилал:Беларусийн суурин
Ангилал:Европын нийслэл
Ангилал:Беларусийн хот
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
!

Ангилал:Саятан хот
Хийт үхжил

**Хийт үхжил** нь яаралтай тусламж шаардсан цочмог халдварт өвчин. Хурдан хугацаанд илрэх булчингийн үхжил, хий ялгаралт, үхжил нь энэ өвчний өвөрмөц шинж болно.

## Тархвар судлал
Хүнээс хүнд тархах нь ховор, ихэнх тохиолдолд:
*Дайн байлдааны үеийн шарх 
*Аваар осол 
*Үр хөндөлт хүндэрсэн тохиолдол 
*Мэс заслын шархны халдвар байна.

## Эмнэл зүй
Нууц үе нь 1-ээс 7 хоног, шарх орчим хүчтэй өвдөлт бий болж улмаар богино хугацаанд хавдана. Шархны эргэн тойронд улайлтгүй, арьс нь цайрч хөхөрсөн заримдаа хар хүрэн толбо бий болдог. Хавагнасан газрыг тэмтэрч үзэхэд (арьсан доорхи өөхлөг эд) шажигнасан чимээ гарна. Хэсэг газрын шинж тэмдэг нь өвчний явцаас хамаарч янз бүр байна. Өвчтөнд өвдөлтийн зэрэгцээ хордлогын шинж дагалдан гарна. Биеийн халуун субфебриль (бага зэрэг халуунтай) байснаа 38-аас 39 хэм хүрч өндөр халуурна. Артерын даралт буурч амьсгалын, судасны цохилтын тоо олширно. 

Шинж тэмдгүүд богино хугацаанд гарна. Өвчин 1 цагийн дотор давшингуй хүндэрч болно. Сепсис нь богино хугацаанд гарна. 

Хэсэг газрын шинж:
*Шаржигнах шинж 
*Хаван 
*Эвгүй үнэртэй цусархаг шүүдэст ялгадас гарна. 
*Арьс бор, хар хүрэн өнгөтэй болно. 
*Арьсанд цэврүү үүснэ.
*Булчингийн эд ишеми (хэсэг газрын цус багадсан байдал) болно.
Системийн өөрчлөлт: 
*Халуурна
*Халуунтай хамааралгүй тахикарди (зүрхний цохилт түргэсэх)
*Ухаан санаа самуурна.

## Оношлогоо
*Булчингийн эд, цэврүүний шингэнээс наалдац бэлдэн, граммын аргаар будаж плеоформ грамм эерэг бациллыг харна.
*Элэгний үйл ажиллагааны сорил: хор ялгарсаны улмаас элэгний үйл ажиллагаа алдагдаж гипербилирубинеми болно.
*Цусны ерөнхий шинжилгээ: лейкоцитоз, эзинофили, лимфропени савханцар олширно. Анеми болж залуу эс миелоцит гарна. Улаан эс 1,5-2,0 сая хүртэл буурна. 
*Электролит: эсийн задралын үр дүнд гиперкалиеми
*Гадар хор ялгарснаас бөөрний үйл ажиллагаа алдагдана. 
*Артерын цусны хийжилт нь бодисын солилцооны хүчилшилтийг үүсгэдэг.
*Цусны бүлэгнэлт коагулопати, тромбоцитопени
*Миоглобин эсийн задралын үр дүнд миоглобинеми миоглобинури тохиолдоно.
*Компьютер томографи, соронзон резонансын арга /MRI/, гэрэлд харна.

## Эмчилгээ
### Эмнэлэгт хэвтэхэс өмнө үзүүлэх тусламж
*Хүчилтөрөгч өгөх
*Судсаар шингэн хийх
*Эмнэлэгт яаралтай хэвтүүлэх
### Яаралтай тусламжийн тасагт
*Хүчилтөрөгч эмчилгээ, их хэмжээний шингэн хийх 
*Судас нарийсах бэлдмэлийг зөвхөн зайлшгүй хэрэгтэй үед хийнэ.
*Антибиотик эмчилгээ 
*Заалттай үед тетанус токсоид иммуноглобин өгнө.
### Мэс засал
*фасциотоми, ампутаци

Ангилал:Бактерийн гаралтай хүний халдварт өвчин
Ангилал:Мэс засал дахь өвчин
Ангилал:Мэдэгдэх шаардлагатай өвчин
Ангилал:Шумбах анагаах
Андрей Миронов

**Андрей Миронов** (орос. *Андрей Александрович Миронов*; 1941 оны 3 сарын 8-нд Москвад төрж, 1987 оны 8 сарын 16-нд Ригад нас барсан) - Зөвлөлт Оросын Ардын жүжигчин, Хөдөлмөрийн баатар цолтой Зөвлөлтийн тайз, дэлгэцийн болон эстрадын алдартай жүжигчин, телевизийн хөтлөгч байв. Тэрээр *Эрдэнэ нуусан гар*, *Машинаас болгоомжил*, *Арван хоёр сандал* зэрэг Зөвлөлтийн сор болсон кинонуудад гол дүр бүтээжээ. А.Миронов мөн алдартай эстрадын дуучин байсан. 

Түүний эцэг Александр Менакер, эх Мария Миронова нар зөвлөлтийн алдартай хошин шогийн хослол байжээ.

## Намтар 
Дунд сургуулийн 9-р ангид байхдаа сургуулийнхаа театрын студид, дараа нь Хүүхдийн төв театрын студид элсэн орсон. 1958 оны зун тэрээр сургуулиа төгсөөд Е.Вахтанговын театрын дэргэдэх Борис Щукиний нэрэмжит сургуульд элсэн орж И.Рапопортын ангийг 1962 онд төгссөн байна. 

Сургуулиа онц төгсөөд Москвагийн Хошин шогийн театрын бүрэлдэхүүнд орж 25 жил ажилласан. Энэ тайзан дээрх анхны дүр нь Андрей Крюковын найруулсан, Олег Стукаловын жүжгээс сэдэвлэсэн "Өдөрт 24 цаг" жүжгийн Гарикийн дүр байв. Театр дахь анхны алхмаасаа Миронов идэвхтэй, бие даасан байдлаараа онцлог байсан гэдэг. 

1966 оны 5-р сарын 12-нд тэрээр Эльдар Рязановын "Машинаас болгоомжил" хэмээх шинэ кино нээлтээ хийсэн бөгөөд энэ нь гадаадын кино наадмаас олон шагнал хүртсэн юм. Уг кинонд Миронов Дима Семицветовын дүрд тоглож ур чадвараараа баяжуулах чадвартай жүжигчин гэдгээ харуулсан. Мироновын дүр нь туслах дүр байсан ч шүүмжлэгчид түүний ажлыг онцолж байжээ. 

1967 оны 8-р сарын 18-нд Александр Островскийн "Ашигтай ажил" жүжгийн нээлт болж, Миронов гол дүр Жадовын дүрд тоглов. Энэхүү бүтээл нь театрын алдартай үйл явдал болж, мөнхийн асуудлуудыг хөндсөн жүжгийн баатар "худалгүй амьдрах" гэж оролдсон боловч бүтэлгүйтдэг юм.  

1974 оны 3-р сарын 18-нд "Орос дахь италичуудын адал явдал" инээдмийн кино нээлтээ хийж уг кинонд Миронов цагдаагийн ахмад Васильевын дүрд тоглосон бөгөөд түүнд үнэт зүйлсийг гадныхан хилээр гаргахаас урьдчилан сэргийлэх үүрэг хүлээсэн юм. "Жуулчин" италичуудын хувьд тэрээр нийтэч, их тусч "Интурист"-ын хөтөч болж тоголдлог.  

Тэрээр 1987 оны 8-р сарын 14-нд Рига хотын Латвийн үндэсний дуурийн театрт жүжигт тоглож байхдаа тайзан дээр ухаан алдан унаж, тархинд цус харавсан гэдэг оншилгоотой ухаан оролгүй байсаар хоёр хоногийн дараа 1987 оны 8-р сарын 16-ны өдрийн 5:35 цагт эмнэлэгт 46 настайдаа нас баржээ. Түүний шарилыг 1987 оны 8-р сарын 20-нд Москва хотын Ваганковын оршуулгын газар нутаглуулжээ. 

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин
Ангилал:Зөвлөлтийн дуучин
Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ)
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:1987 онд өнгөрсөн
I Карлуш

thumbnail|right|200px|Португалийн I Карлуш ван
**I Карлуш** нь Хаан Луис болон Хатан Хаан Мариа Пиагийн гэр бүлд төржээ. Хаан Карлуш 1889 оны 10 сарын 19-нд Хаан суудалд суужээ. Түүний хаан ширээнд байх үед Португал улс эдийн засгийн маш хүнд нөхцөлд орж, 2 ч удаа дампуурч эдийн засгийн чадваргүй болсон юм. Үүнээс үүдэн нийгмийн дундах нэр хүнд нь ихээр унаж эхэлсэн. 1908 оны 2-р сарын 1-ны өдөр Лиссабон хотын төв талбайгаар явж байх үед нь олны дундаас гэнэт буудан алжээ. Энэхүү аллагын ард бүгд найрамдахчуудын хөдөлгөөний Алфредо Коста болон Мануэл Буика нар байжээ.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Португалын хан
Ангилал:Брагансагийн херцог
Ангилал:Далай судлаач
Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:Заан одон шагналтан
Ангилал:Иерусалим дахь Ариуны бунхны рыцарийн одон шагналтан (их загалмай-рыцарь)
Ангилал:Испанийн алтан нэхий хүлэг баатрын одон шагналтан
Ангилал:Хар Бүргэд одонгийн хүлэг баатар
Ангилал:Нассаугийн Ордны Алтан Арслан одонгийн хүлэг баатар шагналтан
Ангилал:Викториа Хатан Хааны Гинж одон шагналтан
Ангилал:Аллагын хохирогч
Ангилал:19-р зууны ноёрхогч
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Португалчууд
Ангилал:1863 онд төрсөн
Ангилал:1908 онд өнгөрсөн
Өмнөд Пёнъань

Умард Солонгос улс (БНАСАУ)-ын  их эрхт арван дөрвөн нутгийн нэгийг **Өмнөд Пёнъа́нь** аймаг (солонгосоор 평안남도 [пёнъаань намдуу], англиар South Pyongan Province, оросоор провинция Пхёнан-Намдо) гэнэ. Чосон улсын үеийн найман аймгийг 1895-1896 онд өөрчлөн байгуулсны дүнд Пёнъань аймаг өмнөд, умард хоёр аймаг болж хуваагдсны нэг нь энэхүү Өмнөд Пёнъань юм. Япон эзэрхийлсэн үеийн дараа 1945 онд Солонгос тусгаар тогтноход хуваагдсан хоёрын умард буюу БНАСАУ-д нь мөн нэрээрээ харъяалагджээ. Солонгосчууд нэрийг нь 평남 (**Пённам**) гэж товчлож хэвшсэн байдаг.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Өмнөд Пёнъань аймаг дотроо 6 хот (시), 19 хошуу (군), 3 дүүрэг (구), бүгд 28 нутаг болж хуваагддаг. Зургаан хот нь: 
* Нампу (남포특별시) – 2010 онд онцгой хот болсон
* Пёнсон (평성시) – 1969 онд хот болсон, аймгийн төв
* Аньжү (안주시) – 1987 онд хот болсон
* Кэчонь (개천시) –  1990 онд хот болсон
* Сүньчонь (순천시) – 1983 онд хот болсон 
* Тугчонь (덕천시) – 1986 онд хот болсон

## Зураг 

Зураг:Pyongan-Namdo-Un-north-korea.png
Зураг:Nampo Dam locks close-up.jpg

## Лавлах бичиг 
Ангилал:Умард Солонгосын аймаг
Умард Хуанхэ

**Умар Хуанхэ** (*Умард Хванхэ*, *Умард Хуанхээ*, *Хойд Хванхэ*, *Хойд Хуанхээ*, *Умард Хуанхэй*, *Умар Хуанхэй*, *Хойд Хуанхэй*; солонгосоор 황해북도 - *хуанг-хэ пүг-ду*, дуудлага нь *Хуан-хээ пүг-дуу*; товчоор 평북 - ***Хуанбүк***; англиар *North Hwanghae Province*; оросоор *провинция Хванхэ-Пукто*) — Умард Солонгосын аймаг.


Ангилал:Умард Солонгосын аймаг
Өмнөд Хуанхэ

**Өмнөд Хуанхэ** (*Өмнөд Хуанхэ*, *Өмнөд Хванхэ*, *Өмнөд Хуанхээ*, *Өмнөд Хуанхэй*; солонгосоор 황해남도 - *хуанг-хэ нам-ду*, дуудлага нь *Хуан-хээ нам-дуу*; товчоор 황남 - ***Хуаннам***; англиар *South Hwanghae Province*; оросоор *провинция Хванхэ-Намдо*) — Умард Солонгосын аймаг.

Ангилал:Умард Солонгосын аймаг
Умард Пёнъань

Умард Солонгос улс (БНАСАУ)-ын  их эрхт арван дөрвөн нутгийн нэг нь **Умард Пёнъа́нь** аймаг (солонгосоор 평안북도 [пёнъаань пүгдуу], англиар North Pyongan Province, оросоор провинция Пхёнан-Пукто) юм. Чосон улсын үеийн найман аймгийг 1895-1896 онд өөрчлөн байгуулсны дүнд Пёнъань аймаг өмнөд, умард хоёр аймаг болж хуваагдсны нэг нь энэхүү Умард Пёнъань юм. Япон эзэрхийлсэн үеийн дараа 1945 онд Солонгос улс тусгаар тогтноход хуваагдсан хоёрын умард орон буюу БНАСАУ-д нь мөн нэрээрээ харьяалагджээ. Солонгосчууд нэрийг нь 평북 (**Пёнбүг**) гэж товчлож хэвшсэн байдаг.

## Нутгийн хуваарь 
Умард Пёнъань аймаг дотроо 3 хот (시), 22 хошуу (군) болж хуваагддагаас гурван хотыг нэрлэвэл:
* Шинийжү (신의주시) – аймгийн төв
* Чонжү (정주시) – 1994 онд хот болсон
* Күсон (구성시) – 1987 онд хот болсон

## Зураг 

Зураг:Chongchon Hotel, Hyangsan-up.jpg
Зураг:Pyongan-Bukto-Un-north-korea.png

## Лавлах бичиг 

Ангилал:Умард Солонгосын аймаг
1985 он

Аргын тооллын (Нийтийн он тооллын, Манай эриний)  **1985 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун наян тавдугаар он**) хэдийнээ улиран оджээ. Тэр жил Мягмар гарагаар эхлээд мөн Мягмар гарагаар төгссөн 365 хоногтой жил байлаа.

## Энэ онд төрөгсөд 
:*Ангилал:1985 онд төрөгсөд*
* 1 сарын 7 — Формула-1 уралдааны нисгэгч, Их Британийн Льюис Хамилтон
* 2 сарын 5 — Португалийн хөлбөмбөгчин Кристиано Рональдо
* 3 сарын 11 — Монголын жүдоч Мөнхбатын Даваажаргал
* 4 сарын 3 — Их Британийн дуучин Леона Льюис
* 4 сарын 18 — Монголын нударгачин Пүрэвдоржийн Сэрдамба
*7 сарын 7 — Монголын алганы хээ судлаач Содномдаржаагийн Анхбаяр
* 10 сарын 24 — Английн хөлбөмбөгчин Уэйн Рүүни
* 12 сарын 8 — Америкийн сагсанбөмбөгч Дуайт Ховард

## Энэ онд нас барагсад 
:*Ангилал:1985 онд өнгөрсөн*
* 3 сарын 10 — Зөвлөлтийн улс төрч Константин Черненко (74 наслав)


#
Аланчууд

**Аланууд** бол Дорнод Европт оршин сууж байсан нүүдэлчин аймаг юм. Дорнод Европын тал нутагт сууж байсан сарматууд готуудад бут цохиулсаны дараа Сарматын удам болох аланууд нь түүхийн тавцанд гарч иржээ. Аланууд Готын хараат аймаг байв. Төв Ази, Уралын нурууны орчмоос нүүж ирсэн гунну нар алануудыг цохин эрхшээлдээ оруулсан ба улмаар тэдний хамтарсан хүчин готуудыг бут цохижээ. Харин готуудын зарим хэсэг (цаашид вестготууд гэгдэх болсон) гунну нараас зугтан нүүхэд нэлээд олон аланууд хамт явсан байна. Тэд вестготуудын хамт Испанид очиж суужээ. Зарим аланууд тэндээсээ вандалуудын хамт Умард Африкт очсон болой. Нутагтаа үлдсэн аланууд нь Гуннугийн захиргаанд байж байгаад Аттила хаан нас барсны дараа Гуннугийн эзэнт улс задрахад тусгаар тогтнож, томоохон хэсэг нь Кавказын хойд талд нутаглан суув. XIII зууны үед Монголын байлдан дагуулалтын үед Монголын эзэнт гүрэнд эзлэгдэж, Алтан Ордны Улсын захиргаанд оржээ. Алануудын зарим хэсгийг Монгол руу илгээсэн бөгөөд тэд Өвөр Монголын Асуд аймгийн өвөг дээдэс болжээ. Нутагтаа үлдсэн аланууд нь осетин үндэстний өвөг дээдэс болсон байна.

Ангилал:Европын түүх
Ангилал:Иран хэлт угсаатан
Ангилал:Нүүдэлчид

Ангилал:Кавказын түүх
Ангилал:Европын түүхэн угсаатан
Ангилал:Эртний угсаатан
Ангилал:Морьтны соёл
Ногай ястан

**Ногай** (о.т. **ногайчууд**) — Орос улсын Ар Кавказ нутагт буй монгол гаралтай түрэг хэл-угсааны **ард түмэн**, 110 мянган хүнтэй **ястан**. Дагестан, Ставрополийн хязгаар, Астрахань мужид голдуу байх ба кыпчак бүлгийн ногай хэлтэй. 

1300 онд Ногай хан гэж Зүчийн улсын их жанжин байсан бөгөөд 15-17-р зуунд Каспийн тэнгисийн хойд эрэгт Ногай улс гэж байсан ба түүнээс хойш ногайчууд Оросын харьяат болоод баруун урагш шилжин нутаглажээ.

«*Ногай*» гэсэн нэр кирил монголын «нохой» буюу худам монгол «нохаи» үгнээс хувиран тогтжээ. 

## Овог аймаг 
Овог аймгийн хүрээнд Цагаан ногай, Хар ногай гэж хоёр үндсэн бүлэгт хуваагддаг. 

## Төрх 
Антропологийн үүднээс харвал ногай хүний төрх олон янз байна. 
* Карачай-Черкес, Крым нутгийн ногай хүнд европ төрх, 
* Даг, Чечень нутгийн ногай хүнд өмнөд сибирийн төрх, 
* Ставрополь, Астраханий ногай хүнд дээрх хоёрын холимог төрх байдаг.

## Шашин 
Уламжлалт шашин — лалын шашны ханафит урсгал. 

## Түүх 
thumb|200px|15-р зууны Ногай улс
Ногай ардын нэр нь Зүчийн улсын жанжин Ногай ханаас үүсэлтэй. Хожмын Ногай улсын удирдагч овог нь мангад (мангуд, түрэгээр *мангыт*) байв.  Ногай улс Астраханийн хант улстай холбоолж Оросын Царьт Улстай тэмцдэг байсан бөгөөд хожим Крымтай холбоолжээ. Ногайчууд дайчин, тариачин, малчин байв. 

17-р зууны эхэнд Ногайг зүүн талаас нь торгууд цохиж газар орныг нь эзэлсэнээр ногайчууд Ар Кавказ руу нүүж, зарим нь Астраханьд оросын харьяанд, зарим нь Халимагийн харьяанд орж, зарим нь Крымын хойгт очжээ. 1770-1780 онд Оросын Екатерина хатан хаан Бессараб, Азовын эргээс 12 түмэн ногайг Кубань, Кавказад нүүлгэн шилжүүлжээ. Хэсэг ногай Румын, Турк рүү нүүсэн.

## Эх сурвалж
Ангилал:Ази дахь угсаатан
Ангилал:Оросын ард түмэн
Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан
Ангилал:Оросын ислам
Ангилал:Дагестан
Ангилал:Кавказ дахь угсаатан
Шилла

**Шилла** (солонгос үсгээр 신라, ханз үсгээр 新羅) — МЭӨ 57—аас МЭ 935 он хүртэл Солонгос оронд оршин байсан гурван улсын нэг. Улсын удирдагч нь «кан» (солонгос. 간) гэдэг цолтой байсан. МЭӨ 57 онд бий болсон гэж үздэг. Анхны захирагч нь Нэмуль гэж хүн байсан. Шилла улс нь 562 онд Каяа, 660 онд Пэкче, 668 онд Когурё улсыг эзэлжээ. Сүүлд 892 онд Шилла улс задарч сүүлийн үеийн 3 солонгос улсад хуваагдаж байгаад 935 онд Гуулин буюу Корё улс болж нэгдсэн байна. Шилла улсын нийслэл нь Кёнжу буюу Зинчен (金城) хот байжээ.

## Ёс заншил 
Авга болон нагац ах, эгч, үеэл, эгч дүү нар хоорондоо гэрлэхийг зөвшөөрдөг байсан. Малгайг - "ицзили" (遺子禮), цамцыг- "юцзе" (尉解), өмдийг-" кэбань" (柯半), гуталыг-"си" (洗) гэж нэрлэдэг байжээ. Будаагүй, цагаан өнгийн хувцасыг илүүд үздэг байсан ажээ. Эмэгтэйчүүд үсээ хүзүүгээ ороож сүлждэг, тууз, сувдаар чимэглэдэг байжээ. Будаг, шунх нүүр цайруулагч ашигладаггүй байсан. Эрчүүд үсээ богинохон засуулаад будааны шүүс түрхэж хэвэнд оруулж толгойгоо хар ороолтоор боодог байжээ. Эрчүүд ноосоор нэхсэн өмд, эмэгтэйчүүд урт дээл өмсдөг байжээ. 

Өвлийн улиралд байрандаа зуух байрлуулж дулаацдаг, зун хоол хүнсээ сэрүүн мөстөө газар хадгалагддаг байжээ. Орлогоосоо хамаарч хурим найр хийдэг байжээ. Хуримын анхны орой сүйт бүсгүй хадам эцэг эх, хадам ахад мөргөх ёстой байв. Ёс заншил, мэндчилгээ нь Когүрёо улсын соёлтой ижил байв. Уулзахдаа тэд өвдөг сөгдөж, газарт хүрч, хүндэтгэл илэрхийлнэ. Энгийн хүмүүс овоггүй, зөвхөн нэртэй байжээ. Шилла өөрийн бичиг үсэггүй байсан бөгөөд 6 дугаар зуунд тэд хятад бичгийг зээлэн авсан байна. Сар бүрийн эхний өдөр Шилла улсын иргэд бие биедээ баяр хүргэдэг байсан. Ван найр хийж, түшмэдийг шагнаж тэмдэглэнэ. Энэ өдөр нар сарны бурхдыг шүтдэг байв. Найм дахь сарын 15-ны өдөр (Хятадын хуанлийн дагуу) тэд хөгжилдөж, барааны дээж нум харваж, морь, даавуу нэг нэгэндээ бэлэглэжээ. Нас барагсдыг авсанд хийж оршуулдаг байсан бөгөөд оршуулгын булшийг овоо хэлбэрээр булдаг байжээ. Хаан, эцэг эх, эхнэр, хүүхэд нас барахад нэг жилийн гашуудал зарладаг ёс заншилтай байжээ.

Энэ үед Бурханы шашин ихэд дэлгэрсэн байна. 

## Тэмдэглэл 
## Тайлбар 
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Солонгосын эзэнт улс

**Солонгосын эзэнт улс** (солонгос үсгээр 대한제국 - *тэхань жэгүк*, ханз үсгээр 大韓帝國) — 1897-1910 оны хооронд буюу Чусон улсыг залгаж, Японы эзэмшил Солонгос орны үе хүртэл Солонгос оронд оршин байсан солонгос үндэстний улс.

## Тайлбар
Ангилал:19-р зууны Солонгосын түүх
Ангилал:20-р зууны Солонгосын түүх
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Таньгүнь

**Таньгүнь**  (*Тангүн*, оросоор *Тангун*, солонгос үсгээр 단군왕검, ханз үсгээр 檀君王儉, 2000 оны латин галиг нь *Dangun Wanggeom*, 1938 оны латин галиг нь ''Tan'gun Wanggŏm'') - Кужусонь улсыг МЭӨ 2333 онд үндэслэсэн хэмээх домгийн хаан (ван).

## Тангүний домог
Домогт өгүүлснээр Тэнгэрийн хаан Хуан Инд нэгэн хүү байжээ. Түүний нэрийг Хуан Үн гэнэ. Хуан Үн хүний ертөнцөд буухыг хүсдэг байсан тул өөрийн эцгээс орчлонд буулгахыг гуйсан бөгөөд Хуан Ин хаан түүний хүсэлтийг биелүүлж, шадар бараа бологч 3000 зарцын хамт Пэкду ууланд буулгажээ. Хуан Үн газарт бууж ирээд тэр ууланд Синси буюу Бурхадын хотыг байгуулан хууль дүрэм, соёл урлагийг дэлгэрүүлэн аж төрж байжээ. Нэг өдөр Хуан Үнтэй бар, баавгай 2 ирж уулзаад хүн болгож өгөхийг гуйжээ. Хариуд нь тэр хоёрыг нэгэн агуйд ороод 100 хоног тэндээс гаралгүй зөвхөн овъёос идэж  чадвал хүн болно гэжээ. Гэвч Бар тэсэлгүй гараад явсан. Харин баавгай тэсэж 100 хоноод тэр агуйгаас гарахад эмэгтэй хүн болжээ. Тэгээд баавгай хүүхэн, Хуан Үн 2-ын дундаас нэгэн өндөг гарав. Тэр өндөгнөөс Тангүн мэндэлжээ. Тангүн өсөж том болоод өөрийн улсаа байгуулан Жусонь хэмээв. 

Ангилал:Солонгосын үлгэр домог судлал
Ангилал:Домгийн ноёрхогч
Пүё улс

**Пүё** — НТӨ 2-р зуунаас НТ 494 он хүртэл Манжуурт оршин байсан өвөг **Зүрчид улс** байв. 

НТӨ 86 онд Дорнод Пүё нь өгүүлэн буй Умар Пүё буюу үндсэн Пүёгоос тусгаарлажээ. Мөн Чулбунь Пүё гэж дурдагджээ. Солонгосын гурван улсын үеийн Когурё, Пэгжэгийн хааны удмыг Пүёгийн үр хойч, салбар гэдэг. 

Пүё 494 онд Когурёд дагаар орсон бөгөөд зарим үлдэгдэл Пэгжэд нийлжээ. 538 онд Пэгжэгийн ван улсаа «Өмнө Пүё» гэж нэрийдэж байв. Пэгжэгийн вангуудыг пүё овогтон гэж тэмдэглэжээ. Өдгөө Өмнөд Солонгост Пүё хошуу нутаг бий. 

## Түүх 
### Умард Пүё 
Домогт өгүүлсэнээр Хэ Му-сү (тэнгэрийн хөвүүн) төрийн эрх авч шинэ ордон бариулан ван болж улсын нэрийг «Пүё» хэмээжээ. Когурё улсыг үндэслэн Жүмунг Хэ Му-сү, Юхуа лусын дагина хоёрын дундаас төрсөн гэдэг. 

Нийтийн тооллын 3-р зуунд Ляодунгийн хятад жанжин Кунсүнь Дү Пүётэй холбоолж сяньби, Когурётой байлдаж байсан, Цао Вэйн Ван Чигээр удирдуулсан цэрэг Шюаньтү мужид ирэхэд Пүё угтаж авсан гэдэг.  

285 онд мужун Хуйн удирдсан сяньби Пүёг довтолж Үйрё ванг амиа хорлоход хүргэсэн ба хятадын Жинь улсын Ү ван Пүёд төр улсаа дахин босгоход тусалжээ. 

Когурёгийн довтолгооноор Аши гол (өнөөгийн Харбин)-ыг алдаж баруун өмнөш Нунъань хүрч нүүжээ. 347 онд Хожуу Яний Муюн Хуан ван довтолж Пүёгийн Хёнь ванг олзолж байв. 

458 онд Харбин орчим үлдсэн Пүёгийн ихэнх нь Когурёгийн харьяанд орж, зарим нь Тоба Вэйд алба барьж байв. 494 онд өвөг тунгус мохэ Пүёг довтолсонд вангийн угсаа нь Когурёд дагаар орж Пүё улс мөхжээ. 

### Дорнод Пүё 
Самгүгсаги сударт өгүүлсэнээр Дорнод Пүё (*Dongbuyeo*) НТӨ 86 оноос НТ 22 онд Умард Пүёгийн дорнод этгээдэд Угжотой хаяа залган оршиж байв. Домогт өгүүлсэнээр Пүёгийн ван Хэ бү-рү чулуун хаднаас алтан мэлхий мэт хүүг олж Кымуа (алтан мэлхий) ханхүү хэмээжээ. Хэ бү-рүгийн дараа Кымуа улсын ван болж Юхуатай гэрлэн ордонд авчирчээ. Юхуа нарны гэрлээс жирэмслэн алтан өндөг гаргасанд Кымуа өндгийг няцлахыг оролдсон ч өндөг гэмтсэнгүй. Өндөг хагарч Когурё улсыг үндэслэгч Жүмун төржээ. Жүмунг Кымуагийн бусад долоон хүү алахыг оролдоход Жүмун Чулбунь Пүё руу зайлан оджээ. 

Кымуагийн их хүү Тэсу дараагийн ван болж Юри вангийн үед Когурё руу довтолж байв. Юригийн залгамжлагч Тэмүсинь Дорно Пүёг довтлон Тэсуг алж газар нутгийг нь хураажээ. 285 онд Дорно Пүёг сэргээх оролдлого гарч байв.

### Чулбунь Пүё 
НТӨ 37 онд Жүмун Чулбунь Пүёд ирж суун Когурё улсыг байгуулсан гэдэг. Жүмун Угжо, Тунъе, Хэнъинг байлдан дагуулжээ. 

Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Угжо

**Угжо** (солонгос үсгээр 옥저, ханз үсгээр 沃沮, латин галигт *Okjeo*, *Okchŏ*) — Солонгос оронд барагцаагаар МЭӨ 2-р зуунаас МЭ 5-р зуун хүртэл Тун-Е мэтийн овог аймагтай хаяалан байж байгаад эцэстээ Когурё улсад эзлэгдэн нэгдсэн аймаг, бүлэг.
МЭӨ 108 онд Кужусонь улс Хань улсад эзлэгдсэнрээр Угжо аймаг нь салан тусгаарлаж, Хань улсаас хараат байдалтай орших болжээ. Харин оршин тогтнох явцдаа Умард Угжо, Зүүн Угжо аймаг гэж 2 хуваагдав. МЭӨ 28 онд Когурё улсын Донмёнсон вангийн зарлигаар Бу Виём жанжинаар удирдуулсан цэргүүд Умард Угжо аймгийг эзэлжээ. Харин Зүүн Угжо аймгийг 5-р зууны эхээр Агуу Куангэту вангийн үед эзлэн нэгтгэжээ. 

## Тайлбар
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Тунъе

**Тун-Е** (солонгос үсгээр 동예, ханз үсгээр 東濊, латин галигт *Dongye*, *Tongye*) — Солонгос оронд барагцаагаар МЭӨ 3-р зуунаас МЭ 5-р зуун хүртэл оршин байсан аймаг, бүлэг. Умард Когурё, Угжо аймаг хоёртой, өмнөд Чиньхань аймаг, өрнөд Хан улсын Лелан нутагтай хаяа залгаж, дорнод Япон тэнгист тулсан багахан газар нутгийг Тун-Е аймаг эзэмшиж байжээ.

## Тайлбар
Ангилал:Солонгосын түүх
Кужусонь

**Кучусон** улс нь МЭӨ 2333-МЭӨ 108 оны хооронд Солонгосын хойгт оршин тогтнож байсан гэх домгийн шинжтэй улс юм. Нэр нь Ку- эртний, Чусон- наран мандах орон гэсэн утгыг агуулдаг. Тус улсыг домогт өгүүлснээр Таньгүнь хэмээгч байгуулсан бөгөөд тэрээр Хурмастын хаан Хуан Иний ач хүү нь юм. Энэ улсыг дотор нь 3 үе болгон хуваан авч үздэг. Эхний үе нь Таньгүнь вангийн удмын Жусонь улс, дэд үе нь Кижа вангийн удмын Жусонь, сүүлийн үеийг Виман вангийн удмын Жусонь улс хэмээн нэрийддэг бөгөөд эдгээрийг нийлүүлээд Кужусонь улс хэмээдэг. Кужусонь улс нь МЭӨ 108 онд Хань улсын довтолгоонд өртөн мөхсөн.

Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Кристиан Бентеке

**Кристиан Бентеке Лиоло** (, *1990 оны гуравдугаар сарын 3-нд төрсөн*) — Бельгийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Премьер лигийн Астон Вилла болон Бельгийн шигшээн довтлогч юм.
## Амжилт
;Стандард Льеж
*Бельгийн аварга (1): 2008–09
## Эшлэл
## Холбоос
*
* Worldsoccerstats
* Stats
*Footgoal Profile
* 
* 
*Belgium Stats at Belgian FA

Ангилал:1990 онд төрсөн
Ангилал:Бельгийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бельгийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Бельгичүүд
.kr

**.kr** — Цахим сүлжээнд Өмнө Солонгос улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр.

Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Өмнөд Солонгос вон

**Вон** (Вон; солонгосоор 원, англиар *won*, оросоор *во́на*; тэмдэг нь **₩**; томьёо нь **KRW**) — БНСУ-ын мөнгөний нэгж.

## Мөн үзэх
* Өмнөд Солонгосын эдийн засаг
* Солонгосын мөнгөн тэмдэгт
* Хойд Солонгос вон
* Солонгос улсад гаргасан бүх мөнгөн тэмдэгт

## Эшлэл
Ангилал:Өмнөд Солонгосын эдийн засаг
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
.kp

**.kp** — Цахим сүлжээнд Умард Солонгос улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр.

Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
.mn

**.mn** — Цахим сүлжээнд Монгол улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр. 1995 оноос эхлэн ашиглаж эхэлсэн бөгөөд эрхийг Datacom ХХК эзэмшдэг

Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
М
Япончууд

**Япон үндэстэн** (日本人 - *нихонжин*) — Япон улсын хүн амын олонх, японоор хэлэлцдэг ард түмэн, 130 сая хүнтэй үндэстэн.

## Лавлах бичиг

Ангилал:Ази дахь угсаатны бүлгийн сэдэв
Вьетнамчууд

**Вьет үндэстэн** (вьетнам. *Người Việt Nam*) — Вьетнам улсын үндсэн хүн ам, тус улсын албан ёсны вьетнамаар хэлэлцдэг ард түмэн, 77 сая хүнтэй үндэстэн.

Вьетнам улсын дийлэнх олон үндэстэн- вьет (вьетнам. *người Việt*) буюу кинь (вьетнам. *người Kinh*).

Вьетнамын Засгийн газрын мэдээгээр Вьетнамд 54 үндэстэн амьдардаг бөгөөд хамгийн олон нь нийт хүн амын 86% эзэлдэг кинь (вьеты) үндэстэн юм. 

Вьетнамын Статистикийн газрын мэдээлсэнээр 2019 оны хүн амын тооллогоор тус улсын хүн ам 96 сая 208 мянга 984 байсан. Түүнээс 48 327 923 нь эмэгтэйчүүд (50.2 %), 47 881 061 нь эрэгтэйчүүд (49.8 %); хотын оршин суугчид 33 059 735 хүн (34.4 %), хөдөө орон нутгийн оршин суугчид нь — 63 149 249 (65.6 %) байдаг байна.


Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан
Ангилал:Гуанши дахь угсаатан
Ангилал:Гуйжоу дахь угсаатан
Ангилал:Гуандун дахь угсаатан
Ангилал:Жянши дахь угсаатан
Ангилал:Хайнань дахь угсаатан
Ангилал:Юньнань дахь угсаатан
Нэгдмэл улс

**Нэгдмэл улс** нь хамгийн дээд эрх мэдэл бүхий төв засгийн газар дангаар удирддаг бүрэн эрхт улс юм. Төв засгийн газар засаг захиргааны нэгж (үндэсний нэгж) үүсгэж, татан буулгах боломжтой. Ийм нэгжүүд зөвхөн төв засгийн газраас шилжүүлэхээр сонгосон эрх мэдлийг хэрэгжүүлдэг. Хэдийгээр улс төрийн эрх мэдлийг хуулиар бүс нутгийн болон орон нутгийн засаг захиргаанд шилжүүлэх замаар шилжүүлж болох боловч төв засгийн газар эрх мэдлээ шилжүүлсэн засгийн газрын шийдвэрийг хүчингүй болгож, эрх мэдлийг нь хумих эсвэл эрх мэдлийг нь өргөтгөх боломжтой. Орчин үеийн үзэл баримтлалын хувьд нэгдмэл улс нь Францад Зуун жилийн дайны дараа үүссэн. Зуун жилийн дайн нь Францыг феодалын хаант засгаас нэгдмэл улс болгон өөрчлөх үйл явцыг хурдасгасан. Францчууд хожуу нэгдмэл улсыг байлдан дагуулах замаар, Наполеоны дайны үеэр болон дараа нь Европ даяар, Францын колонийн эзэнт гүрнээр дамжуулан дэлхий даяар дэлгэрүүлсэн.

Нэгдмэл улсууд нь *холбооны улс* гэж нэрлэгддэг холбоонуудаас ялгаатай байдаг. НҮБ-ын гишүүн орнуудын дийлэнх нь буюу 193 орны 166 нь засаглалын нэгдмэл тогтолцоотой.

## Нэгдмэл улсуудын жагсаалт 
*Налуу*: Хязгаарлагдмал хүлээн зөвшөөрөгдсөн улс эсвэл засгийн газар хоорондын байгууллага.

### Нэгдмэл бүгд найрамдах улсууд
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Нэгдмэл хаант улсууд
Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Хаант Улс нь нэгдмэл улсын жишээ юм. Шотланд, Уэльс болон Умард Ирланд нь бие даасан эрх мэдэлтэй байдаг ч ийм эрх мэдлийг Их Британийн Парламент шилжүүлдэг бөгөөд энэ эрх мэдлийг нэг талаас өөрчлөх буюу цуцлах хууль гаргах боломжтой.
Үүнтэй адил Испанид эрх мэдлийг төв засгийн газраас дамжуулан шилжүүлдэг.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Мөн үзэх 
* Төвлөрсөн засгийн газар
* Үндсэн хуулийн эдийн засаг
* Улс төрийн эдийн засаг
* Нэг танхимт парламент

## Эх сурвалж 
Ангилал:Төрийн байгууламж
Ангилал:Улс төрийн газар зүй
Холбооны улс

**Холбооны улс** — Нэгдмэл бус, харин холбооны төрийн байгууламжтай улс.

Ангилал:Засаг захиргааны нэгж
Ангилал:Төрийн байгууламж
Ангилал:Улс төрийн газар зүй
Ангилал:Улсуудын холбоо
Ангилал:Үндсэн хуулийн эрх зүй
.рф

**.рф** — Цахим сүлжээнд Оросын Холбооны Улсыг илтгэх кирилл үсгийн домэйн нэр.

Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Казахстаны тенге

**Тенге** (хасаг. *Қазақстан теңгесі, Qazaqstan teñgesi*; англи. *tenge,* «тэн», «тэнцүү»;  мөнгөний тэмдэг нь '***; томьёо код нь-  ISO 4217 —**KZT*') — Казахстаны мөнгөний нэгж.

1 тенге 100 тиынд тэнцэнэ. 

## Түүх 
1991 онд Зөвлөлт холбоот улс задран унаж Казахстан Тусгаар болоод 2 жил орчим Зөвлөлтийн рубль гүйлгээнд хэвээрээ явж байсан. 1993 оны 11-р сарын 12-нд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч Нурсултан Назарбаев "Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын үндэсний мөнгөн тэмдэгтийг нэвтрүүлэх тухай" зарлиг гаргав. Назарбаев үүнийгээ төв телевизийн сувгуудаар Казахстанчуудад мөнгөн тэмдэгтээ танилцуулсан байна. 1993 оны 11-р сарын 15-нд 1 тенге = 500 рублийн мөнгөн дэвсгэрт, зоосыг тенгегээр сольж эхэлсэн юм. 1993 оны 11-р сарын 18-наас хойш тенге Казахстанд цорын ганц хууль ёсны төлбөрийн хэрэгсэл болсон түүхтэй.

## Мөн үзэх
* Казахстаны эдийн засаг

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Казахстан улсын банкны албан ёсны цахим хуудас (англи, казах, оросоор)

Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Казахстаны эдийн засаг
Оросын рубль

**Оросын рубль** (орос. *Российский рубль*; товч тэмдэглэгээ нь ***руб.***, томьёо нь **RUB**) — Оросын Холбооны Улсын мөнгөн тэмдэгт юм. Рубль нь 100 копейк болон задарна. Албан ёсны тэмдэглэгээ нь — **₽** — 2013 оны 12-р сарын 11-нд баталсан. Рубль хэмээх нэр нь 14-р зуунаас гаралтай ба „цавчаас“, „жижиглэсэн хэрчим“ „тайрдас“ (орос. рубить) буюу цавчин жижиглэсэн хэрчим гэх утгатай.

## Түүх 
Оросын рубль нь анх 14-р зуунд алт- ба мөнгөн зоос хэлбэрээр эргэлтэнд хэрэглэгдэж эхэлжээ. Энэ үеийг хүртэл үнэт металлаар хийгдсэн ембүүг төлбөрийн хэрэгсэл болгон ашиглаж байв. Бага хэмжээний төлбөрийг ч төлөхийн тулд ембүүгээ эмтлэн жижиглэн төлөөсөнд өгдөг байв. Энэ байдлаас үүдэн оросын мөнгөн тэмдэгтийн нэр нь "хэрчим"-ээс үүссэн аж. Учир нь „рубль“ гэдэг нь „хэлтэрхий“ гэсэн утгатай үг юм.

Орчин үеийн Оросын рубль нь 1993 оны 9-р сар хүртэл гүйлгээнд байсан Зөвлөлтийн рубльтэй зэрэгцэн 1991 оны 12-р сард гарч ирсэн. 1961-1991 онд гаргасан ЗХУ-ын бүх зоос, мөн 1961 оноос өмнө гаргасан 1, 2, 3 копейк зоос нь 1998 оны 12-р сарын 31 хүртэл албан ёсоор хууль ёсны төлбөрийн хэрэгсэл хэвээр байсан бөгөөд 1999-2002 онд 1000:1-ийн харьцаатай Оросын мөнгөөр ​​солигдох боломжтой байжээ. 

2023 оны байдлаар Оросын нутаг дэвсгэр дээрх гүйлгээнд 1, 5, 10, 50 копейк болон 1, 2, 5, 10 рублийн зоосон мөнгө; үнэт металлаар хийсэн 1, 2, 5, 10, 25 рублийн зоос; цаасан 5, 10, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000 рублийн дэвсгэртүүд байгаа ажээ. 

Оросын рублийн америк доллартой харьцах ханш 1992 оноос хойш буурсаар байгаа. 

## Тэмдэглэл
## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Мөнгөн дэвсгэрт ба зоосон мөнгө

Рубль
Ангилал:Европын мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Оросын зоосон мөнгө
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Киргизийн сом

**Сом** (; томьёо код нь -ISO 4217 — **KGS,** англи. *Som*) — Киргиз улсын мөнгөн тэмдэгт. 1991 онд Зөвлөлт холбоот улс задарсны дараа Киргиз улс тусгаар тогтнож гүйлгээнд байсан Зөвлөлтийн рублийг орлуулж өөрийн гэсэн мөнгөн тэмдэгтэй болох зорилгоор Киргизын Дээд Зөвлөлөөс шийдвэр гарч 1993 оны 5-р сарын 3-нд нэвтрүүлсэн байна. Нэг сом 100 тийинтэй тэнцэнэ. Эхэндээ зөвхөн цаасан мөнгөн дэвсгэр гаргаж байсан бол сүүлд 2008 онд зоосон мөнгө хэрэглээнд нэвтрүүлжээ. 1 сомоос 5000 сомын дэвсгэрт байдаг.

Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Үндэсний Банк уг валютыг хэвлэлтийг хариуцдаг бөгөөд соёлын болон түүхэн үйл явдлуудыг тэмдэглэх зорилгоор олон төрлийн дурсгалын зооснуудыг гаргаж байжээ. Мөнгөн дэвсгэртүүд дээр Киргизийн алдартай түүхэн хүмүүс болон бэлгэдлүүдийг дүрсэлсэн байдаг. Инфляцаас үүдэлтэй өндөр нэрлэсэн дүнтэй дэвсгэртүүдийг мөн нэвтрүүлсэн байна.

Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Киргизийн эдийн засаг
.us

**.us** — Цахим сүлжээнд Америкийн Нэгдсэн Улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр.

Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Афгани

**Афгани** (паштунаар افغانۍ; персээр افغانۍ; томьёо нь **AFN**) — Афганистан улсын мөнгөний нэгж.

## Мөн үзэх
*Афганистаны эдийн засаг

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Ангилал:Афганистаны эдийн засаг
.af

**.af** — Цахим сүлжээнд Афганистан улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр.

## Хязгаарлалт ба бүртгэлийн хугацаа 
.af бүсэд домэйн нэрийг бүртгүүлэх, ашиглахад хязгаарлалт байхгүй. Бүртгэлийн хугацаа ихэвчлэн нэгээс хоёр сар байна; хамгийн дээд хугацаа нь зургаан сар байна.

## Хоёр дахь түвшний дэд домайнуудын жагсаалт 
com.af - арилжааны сайтууд

edu.af - боловсролын сайтууд

gov.af - засгийн газрын вэбсайтууд

net.af - сүлжээний үйлчилгээ үзүүлэгч

org.af - арилжааны бус сайтууд

## Эх сурвалжууд 
Ангилал:DNSSEC
Ангилал:1997 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Яньтөмөр

**Яньтөмөр** буюу **Элтөмөр** (монгол: ; ханз: 燕帖木儿, пиньинь: Yàn tiē mù er) (1285-1333) нь Кипчакаас нүүж ирсэн Баяд овгийн цэргийн их жанжин Тутухагийн хүү Рунжян жүн ван Чунхур ноёны хүү бөгөөд Юань улсын сүүлээр тодрон гарсан төрийн нэрт түшмэл байжээ. 

## Товч намтар 
Элтөмөр нь 1285 онд Чунхур ноёны 3-р хөвүүн болж төрсөн. анх Хайсан хүлэг хааны цэрэгт алба хааж монгол нутагт арав гаруй жил байсан. 1307 онд Хайсан хааны зарлигаар жэнфэн дайфу (正奉大夫), сюаньжэн хүрээлэнгийн бүгд мэдэгч түшмэл (同知宣徽院事) зэрэг албан тушаалд томилогдож байсан. 1312 онд Буянт хааны зарлигаар хишигтэн цэргийн зүүн харуулын мянгатын захирагч (左卫亲军都指挥使) болсон. 1325 онд Есөнтөмөр хааны зарлигаар Тайпу түшмэл (太仆卿), цэргийн явдлын хүрээлэнгийн бүгд хэрэг мэдэгч түшмэл (同佥枢密院事) болсон. 1328 оны эхээр цэргийн явдлын хүрээлэнгийн хэрэг мэдэгч (佥书枢密院事) болж, 1328 оны намар Есөнтөмөр хааныг тэнгэрт хальсны дараа, Раднашир вангийн хамтаар төрийн эргэлт хийж, Дайду хотод байсан сайд түшмэдийг цэргийн хүчээр сүрдүүлж Тугтөмөрийг их хаанд өргөмжлөхөд гол үүрэг гүйцэтгэж, өмнө зүгээс Дайду хотод залж 1328 оны 10 сарын 16 нд тус улсын их хааны сэнтийд залсан. Элтөмөрийг төвлөн засах яамны баруун гарын чинсан (中书右丞相 ), цэргийн явдлын хүрээлэнгийн сайдын (知枢密院事) албан тушаалд томилж, бүх цэргийг захируулж, Шанд хотоор төвлөрсөн Ашидхэв хаан тэргүүтэй Давлат шахын тэргүүлсэн армитай 1328 оны 11 сар хүртэл байлдаж ялалт байгуулан, Ашидхэв хаан зэрэг олон ноёдыг баривчлан цаазласнаар их гавъяа байгуулжээ. Иймд хааны зарлигаар Тайпин ван (太平王) цолоор шагнуулж, ах дүү садан төрлийнхөн нь төрийн гол албан тушаалд томилогдож, төрийн эрх мэдлийг атгах болсон.

1329 оны хавар Тугтөмөр хаан өөрийн сэнтийгээ төрсөн ах Хүслэнд шилжүүлэхээр болж, Элтөмөрт хааны тамгыг өгч Хүслэнгийн нүүдлийн орд руу илгээн хаан суухыг ятгасан. 1329 оны намар Онгучат гэдэг газарт болсон их найранд Хүслэн хутагт хааныг хордуулсан хэрэгт Элтөмөрийг хардах үзэгдэл байдаг. Хүслэн хааныг нас барснаас 3 хоногийн дараа Тугтөмөр дахин их хаан болж, Элтөмөр хуучин албан тушаалдаа хэвээр үлдэж, эрх мэдэл нь улам их нэмэгдсний илрэл нь Тугтөмөр хааны хөвүүн Гунадараг өргөмөл хүүгээ болгон Элтөгс гэж нэрлэн, охин Данашир нь Тогоонтөмөр хааны их хатан болсон зэргийг онцлон нэрлэж болно. 1333 онд 48 настайдаа нас барсны дараа Тогоонтөмөр хааны зарлигаар тайш, кайфу итун сансы (开府仪同三司) цол, шанжу гуо (上柱国) цол, дэ ван зэрэг цолоор нэхэн өргөмжилсөн.

## Гэр бүл 
* Элэнц өвөө: Балтуча 班都察/bāndōuchá）
** Өвөө: Тутуха (土土哈/Tŭtŭhā; توتقاق/Tūtqāq)
*** Аав: Чунхур (牀兀兒/Chuángwùér)
**** Ах: Садун (撒敦/Sādūn)
**** Дүү: Дарь (答里/Dálǐ)
***** Хөвүүн: Тэнгис (唐其勢/Tángqíshì)
***** Хөвүүн: Дарахай (塔剌海/Tǎlàhǎi)
***** Охин: Данашир хатан (答納失里/Dānàshīlǐ)

## Эшлэл 
Ангилал:1333 онд өнгөрсөн
Ангилал:1285 онд төрсөн
Ангилал:Юань улсын баруун гарын чинсан
Ангилал:Юань улсын жанжин
Ангилал:Юань улсын түшмэл
Цэвээнравдан хаан

**Цэвээнравдан хаан** нь Сэнгэ хунтайжийн хүү бөгөөд 1694 онд авга ах Галдан бошигтоос Зүүнгарын хаант улсын хаан ширээг булаан авч, **Зоригт хунтайж** дараа нь **хаан** цолтойгоор Зүүнгар Улсын эзэн болсон. 1717 онд Их Цэрэндондовт 6000 цэрэг өгч Төвөд рүү илгээн эзлэн авсан. Гэвч удалгүй 1720 онд Чин улсын цэрэгт ялагдан Төвөдийг алджээ. 1727 онд өвчнөөр нас барсан.

## Гэр бүл 
Цэвээнравдан хунтайж хоёр хатантай байсан. 

Их хатан **Гүнгэравдан** нь хошуудын Гончиг Далай ханы охин. Энэ хатнаас Галданцэрэн төрсөн. Эцгийнхээ дараа Зүүнгарын хаан болсон.

Бага хатан нь торгуудын Аюук ханы охин **Сэтэржав** бөгөөд, Лувсаншуну, Шунудаваа гэх хоёр хөвүүн, нэг охин төрүүлсэн. Цэвээнравданыг 1727 онд Сэтэржав хатан нь хордуулж егүүтгээд өөрөөс төрсөн хүү Лувсаншунуг Зүүнгарын хаан болгохоор хуйвалдсанд Галданцэрэн болон түүний талын ноёд Сэтэржавыг барьж, Шунудаваа болон охиных нь хамтаар цаазласан ч, Лувсаншуну нь харьяатаа дагуулан Ижил мөрний торгууд руу зугтсан. 

## Эшлэл 
Ангилал:17-р зуунд төрсөн
Ангилал:1727 онд өнгөрсөн
Ангилал:Зүүнгарын хаан
Нүцгэн үртэн

Ургамлын аймаг уснаас газар дээр анх гарснаас хойших хөгжлийнхөө явцад спороор үржихээс үрээр үржихэд шилжсэн өөр том ароморфоз гарсан. Палеозои эриний төгсгөл перм галавт **нүцгэн үрт ургамал** ихээхэн хөгжив.

Мезозои эриний эхний хагас ялангуяа Юрийн галавт газрын ургамал дотор нүцгэн үртэн ноёрхсоны дараа нь нүцгэн үртэн далд үртнээр солигдох шинэ ароморфоз гарав.

Ангилал:Ургамал
Самарканд

Согд, Сартуул зэрэг дундад зууны улс орны нийслэл байж, Торгоны замын үзэсгэлэнт сувд хэмээн хүндлэгдэж байсан хоёр мянган жилийн түүхт газар, өдгөө Ташкент, Наманган, Андижаны дараах Узбекистаны дөрөв дугаар том хот бол **Самарка́нд** (узбекээр Samarqand) юм. 108 км² газар эзлэж буй Самарканд хотод 2012 оны бүртгэлээр 483 мянган хүн оршин сууж байна.

## Зураг

Зураг:Registan square2014.JPG
Зураг:Gorskii 03978u.jpg
Зураг:Enfants d'Ouzbékistan-915.JPG
Зураг:Samarkand naan at Siyob Bazaar.jpg
Зураг:Stans08-241 (3134185551).jpg

## Газар зүй 
### Уур амьсгал 
## Мөн үзэх
* Узбекистаны хотын жагсаалт

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Узбекистаны суурин
Ангилал:Узбекистаны урьдын нийслэл
Ангилал:Самарканд мужийн суурин
Ангилал:Торгоны зам
Ангилал:Төв Азийн түүх
Ангилал:Эртний Согдын хот
Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар
Ангилал:Узбекистаны археологийн олдворт газар
Галданцэрэн хаан

**Галданцэрэн** нь Зүүнгар улсын Цэвээнравдан хунтайжийн  Гүнгэравдан хатнаас 1693 онд төрсөн ахмад хүү. Тэрээр 1727-1745 оны хооронд Зүүнгарын хаант улсыг удирдаж байсан агаад Манжийн түрэмгийлэлийн эсрэг тууштай тэмцэж байсан. Зүүнгарын нөлөө түүний үед буурч, эдийн засаг улам доройтов. Эцэст нь 1731 онд Халхад цөмрөн халдахаар шийдвэрлэв. Алтай давж Халхад довтлон ороод Манжийн цэрэгтэй Сүх алдах газарт тулалдан ухарч, 1732 онд 3 түмэн цэрэг авч дахин Халхын зүг довтолсон ч Эрдэнэ зуу хүртэл давшин, Хэрсэн чулууны тулалдаанд ихэд ялагдан ухарчээ. Үүнээс хойш Зүүнгар улс улам доройтож, хүч авч чадсангүй. 1739 онд Манжтай хилээ ерөнхийлөн тогтоон гэрээ байгуулсан. 1745 онд Зүүнгарт тахал гарсны улмаас өвчин тусч өөд болсон. 

## Сонирхолтой баримтууд 
* Галдан[цэрэн] олзонд байсан хасагийн Аблай-гаас аль хаан бусдаас их вэ? гэж асуусанд Аблай: "[Хамгийн их нь] Хүнхээрийн хаан, [тэгээд] Оросын цагаан хаан, [дараа нь] Эзэн хаан, [тэгээд] Галдан[цэрэн], эцэст нь би өөрөө" гэжээ. Галдан[цэрэн]: "Мён, мён!" гэж. "Бага улсыг захирч байвч, их улсыг эзлэх заяа буй" гэж Аблай айлтгаж.

## Эх сурвалж 
(Чокан Валихановын бүтээлийн эмхэтгэл)
Ангилал:Зүүнгарын хан
Ангилал:17-р эсвэл 18-р зуунд төрсөн
Ангилал:1745 онд өнгөрсөн
Цэвээндоржнамжил

**Цэвээндоржнамжил** нь ойрадын цорос овгийн Галданцэрэнгийн хүү бөгөөд Зүүнгар улсыг 1745-1749 онд удирдаж байсан. 14 насандаа эцгийн орыг залгамжилж, 4 жилийн дараа эгч Уламбаяр хатантай эрх мэдэл булаалдан хороосны дараа, эх өөртэй ах Лхамдаржаа, хүргэн ах Сайнбилэг зайсан нартай байлдан ялагдаж таалал төгссөн. Түүнээс хойш эхлэн тус улс дахь хаан ширээний төлөөх тэмцэл эхэлж, 5 жилийн дараа тус улс мөхсөн.

Ангилал:Зүүнгарын хан
Ангилал:18-р зуунд төрсөн
Ангилал:1749 онд өнгөрсөн
Улс орнуудын хүн амын нягт сийрэг

## Мөн үзэх 
* Дэлхийн улс орны нэрс
* Улс орнуудын хүн амын тоо
* Улс орнуудын газар нутгийн хэмжээ

хүн ам
Ганьсү муж

БНХАУ-ын **Ганьсү** () буюу **Ганьсу** **муж** улсынхаа баруун хойд биед газраар хэлвэл Төвөдийн өндөрлөг, Хуантү өндөрлөг, Говийн завсар хавчигдаж, улс төрийн хилээр бол Монгол улстай багахан заагаар хиллэж, Хятад улс дотроо Өвөр Монгол, Ниншя, Шинжаан, Хөхнуур, Сычуань, Шэньси гэсэн зургаан муж оронтой хаяалан оршдог. 

Мужийн харьяалсан 454,000 км² (Хятад улсын 33 их нутгаас 7-р том) газарт 25.6 сая (22-р олон) хүн амьдран сууж байна.

## Засаг захиргааны хуваарь 
Ганьсү муж аймгийн 12 хот, өөртөө засах 2 тойрог, бүгд 14 нутагт хуваагдана.

## Зүүлтийн тайлбар 

Ангилал:Хятадын муж
Ким Жон Ил

**Ким Жон Ил** (, орос маягаар **Ким Чен Ир**, 1941 оны 2 сарын 16 – 2011 оны 12 сарын 17) нь Солонгосын Коммунист улс төрч бөгөөд 1994 оноос эхлэн 2011 онд нас эцэслэтлээ Хойд Солонгосын удирдагч байсан хүн юм. 


Ангилал:Умард Солонгосын улс төрч
Ангилал:Перугийн хүндэт иргэн
Ангилал:Эквадорын хүндэт иргэн
Ангилал:Мексикийн хүндэт иргэн
Ангилал:Нигерийн хүндэт иргэн
Ангилал:Колумбийн хүндэт иргэн
Ангилал:Гайанагийн хүндэт иргэн
Ангилал:Марксизм-Ленинизмийн төлөөлөгч
Ангилал:Умард Солонгосчууд
Ангилал:Солонгосын Ажилчдын Намын гишүүн
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:2011 онд өнгөрсөн
Ламдаржаа

**Ламдаржаа** буюу **"Лам-Эрдэнэбаатар хунтайж"** нь Зүүнгарыг 1749-1753 он хүртэл  захирч байсан, Цорос овгийн Галданцэрэн хунтайжийн хөвүүн юм. 1749 онд ойрадын Зүүнгар улсын Цэвээндоржнамжил хунтайж, өөрийн эгч Уламбаяр хатантай төрийн эрхийг булаалдан алсны дараа, Галданцэрэн хунтайжийн бага хатнаас төрсөн Ламдаржаа нь Уламбаярын нөхөр Сайнбилэгийн хамт төрийн эргэлт гаргаж, улсын эзэн Цэвээндоржнамжилыг хороогоод Ламдаржаа нь хунтайж болсны дараа Ламдаржаа нэрээ халж, "**Лам-Эрдэнэбаатар хунтайж**" гэж өөрчилжээ. 

Тэрээр улсын эзэн болсны дараа 1750-1751, 1752 онд хоёр удаа Чин гүрэнд элч илгээн "*өөрийгөө Зүүнгарын хунтайж болсноо зарлан, хоёр улс хилийн худалдаа хийх, Саруул зайсан зэрэг Чин улсад дагаар орсон ардыг буцаан өгөх, Төвд рүү зүүнгарчуудыг шашин мөргөл хийх, лам залах зөвшөөрөл олгох"* зэрэг асуудлыг тавьсан ч, Зүүнгарт дотоодын эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл хурцдаснаар бүтэлгүйтсэн. 1753 онд Их Цэрэндондовын ач хүү Даваач болон хойдын ноён Амарсанаа нарт ялагдан нас барсан.

## Эшлэл 
Ангилал:1726 онд төрсөн
Ангилал:1753 онд өнгөрсөн
Ангилал:Зүүнгарын хаант улс

Ангилал:Зүүнгарын хаан
Убаши

**Убаши** (1744-1774) нь 1762-1771 оны хооронд Халимагийг удирдаж байсан сүүлчийн хан юм. 1771 онд Торгуудын 5 айимгийн нийт 250000 хүнийг авч эх нутаг Зүүнгарын зүг хөдөлсөн урт аянаа эхлүүлсэн бөгөөд нутагтаа ирээд ердөө 20000 хүрэхгүй хүнтэй үлдэж, улмаар Манжид дагаар орсон.

Ангилал:1744 онд төрсөн
Ангилал:1774 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хан
Ангилал:Халимагийн хан
Вьетнамын Ардын Арми

## Чадавхи 
 сөнөөгч онгоц]]

## Эшлэл 

Ангилал:Азийн зэвсэгт хүчин
Ангилал:Вьетнамын байгууллага
Аюук хан

**Аюук** буюу **Аюуш** **хан** (1642 онд Зүүнгарт төрсөн— 1724 онд нас барсан)- 1672-1724 оны хооронд Халимагийн хант улсыг удирдаж анхны хан. Түүний нэрийг орос ном товхимолд Аюка, Аюук гэх мэтээр янз бүрээр бичсэн байдаг нь тод бичгээс буруу буулгасантай холбоотой юм. Тэрээр Халимагийн хангууд дотроос алдар цуугаа мандуулсан хамгийн алдартай ахны хан байсан. Тэрээр торгуудын Хэрэйд овогтон бөгөөд Пунцаг ханы хүү юм.

Тэрээр Зүүнгарт төрж өссөн байна. 1654 онд өвөг эцэг Шүхэр Дайчинг даган Ижил мөрөнд иржээ. 

1669 онд Аюушийн эцэг Пунцаг ханыг нас барахад халимагууд дунд эрх мэдлийн төлөө тэмцэл эхэлсэн байна. 

1673 онд Аюуш хан Оросын царь Алексей Михайловичид өөрийн хант улсын захирагчийн статусыг албан ёсоор баталгаажуулахын тулд үнэнч байх гэрчилгээ гардуулжээ. 1677 онд Федор Алексеевичт,  сүүлд 1684 онд I Пётр үнэнч байхаа тангарагласан байна. 

Аюуш хан Ижил мөрний бүх халимагуудыг нэгтгэж, өөрийн эзэмшил нутгаа нэлээд өргөжүүлсэн. Түүний үед нагац эгч Доржи-Рабдан нь мянган торгутын хамт Зүүнгараас Ижил мөрний хязгаарт иржээ. Ирсэн Торгутууд Аюушийн ноёрхлыг хүлээн зөвшөөрч, Халимагийн улсын хэмжээг нэмэгдүүлэв. Дараа нь Аюуш Кубаны ногайчуудын эсрэг амжилттай цэргийн кампанит ажлыг удирдав. Халимагууд хоёр сарын турш ногайчуудтай тулалдаж ялалт байгуулсан байна. 

Доод Ижил мөрөнд нөлөөгөө бэхжүүлэхийг эрмэлзэж байсан Оросын эрх баригчид Аюушийг болон холбоотон Дербет тайж ноёны цэргүүдийг Астраханий (1705-1706), Булавины (1707-1709), Башкирын (1681-1717, 1684, 1717, 1684) зэрэг бослогуудыг дарахад бөгөөд Орос-Туркийн дайн ба Хойд дайн (1700-1721) зэрэгт ашиглаж байсан юм.

Ангилал:1642 онд төрсөн
Ангилал:1724 онд өнгөрсөн
Ангилал:Хан
Ангилал:Халимагийн хан
Ангилал:Умардын их дайны хүн
Gears of War

**Дайн тоноглолууд** () нь 2006 оны 11 сарын 7-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360-т зориулсан видео тоглоом юм.

Ангилал:2006 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Гуравдугаар хүн мэргэн бууч
Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Xbox-One-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Gears of War 3

**Дайн тоноглолууд 3** () нь 2011 оны 9 сарын 20-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360-т зориулсан видео тоглоом юм.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл 
Ангилал:2011 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Гуравдугаар хүн мэргэн бууч
Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Gears of War: Judgment

**Дайн тоноглолууд: Шүүхийн тогтоол** () нь 2013 оны 3 сарын 19-нд худалдаанд гарахаар төлөвлөгдөж буй, Xbox 360-т зориулсан видео тоглоом юм.

Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом
Ангилал:2013 оны компьютерын тоглоом
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Өвчин

ын тосон зураг 1882 он]]
**Өвчин** гэдэг нь амьд бие организмын анатомийн бүтэц зүй болон үндсэн үйл ажиллагаа алдагдахыг хэлнэ ээ

## Ангилал 
Өвчнийг дотор талд нь халдварт ба халдварт бус өвчин гэж 2 ангилдаг.
*Халдварт бус өвчин гэдэг нь анатоми бүтэц зүйн хэвийн байдал алдагдах ба бусад биед ямар нэг замаар халдварлахгүй бодгаль бие л өвчилдөг өвчнийг хэлдэг.
*Халдварт өвчин гэдэг нь нэг биеэс нөгөө биед янз бүрийн аргаар халдварладаг.
**Агаар дуслын замын халдварт өвчин гэдэг нь халдвар авсан хүний амьсгал оршин байгаа орчин зэрэгт уг өвчнийг үүсгэгч нян цацагдсанаар бусад биед халдварладаг агаарт амьдрах чадвартай нян энэхүү замаар халдварладаг. Агаар дуслын замаар цар тахал үүсч болдог. 
**Ахуйн замын халдварт өвчин гэдэг нь ор хөнжлийн даавуу, тавилга, сав суулга, амны алчуур гэх мэт хүн болон амьд биесийн хүрээлэн буй орчинд өвчин үүсгэгч тэсвэрлэн амьдарч эзэн бие (хүн)-д халдварладаг.
**Бэлгийн замын халдварт өвчин гэдэг нь бэлгийн хавьтлын үед юмуу бэлгийн эс, умайн шүүрлийн шингэн зэргээр халдварладаг. Бэлгийн замын халдварт өвчин дотор тэмбүү, заг хүйтэн, Дархлалын олдмол хомсдол/ХДХВ, мөөгөнцөр зэрэг өвчин ордог.


Ангилал:Биологийн шинжлэх ухааны онол
Ангилал:Нозологи
Ангилал:Эрүүл мэнд судлал
Күньпу

**Күньпу** () — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги мужийн 36.38 км² газрыг эзлэн байгаа 278,790 оршин суугчтай хот. Шихөн нутгийн дотор багтаж байсан Күньпу 1979 онд балгас (*ып*), 1989 онд хот (*ши*) зэрэг олжээ. Өдгөө дотроо 11 хороо (*тун*) болж хуваагдаж байгаа. 

## Эшлэл
Ангилал:Кёнгийн суурин