open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бэррон Трамп

**Бэррон Трамп** (англи. *Barron Trump,* 2006 оны 3-р сарын 20-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотын Манхэттенд төрсөн)- АНУ-ын 45 болон 47 дахь Ерөнхийлөгч Доналд Трампын отгон хүү бөгөөд гурав дахь эхнэр Меланиа Трампаас төрсөн ганц хүү юм. 

## Бага нас 
Бэррон Трамп нь Дональд, Меланиа Трамп нар хуримаа хийснээс хойш жилийн дараа төрсөн, тэдний цорын ганц хүү юм. 2006 оны 5-р сард Бэррон Флорида мужийн Палм Бич дэх Эпископын сүмд загалмай хүртсэн юм. Тэрээр хүүхэд байхаасаа дээдсийн нийгэм дунд өсөж, асрагч нарын үйлчилгээнээс татгалздаг эцэг эхийнхээ анхаарал, халамжийг хүртэж байжээ. Меланиа түүний хүмүүжилд идэвхтэй оролцож, өглөөний цай бэлдэж, гэрийн даалгавраа хийхэд нь тусалж, англи хэлнээс гадна төрлөх словени хэлээр ярихыг заадаг байжээ. 

Бэррон *Columbia Grammar & Preparatory School* болон ''St. Andrew's Episcopal School'' зэрэгт сурчээ. 2021 оноос хойш тэрээр Флорида муж дахь Оксбрижийн академид үргэлжлүүлэн суралцаад 2024 онд төгсөж, Нью-Йоркийн их сургуулийн Стерний бизнесийн сургуульд үргэлжлүүлэн сурч байна. 

Хэдийгээр Бэррон гэр бүлийн эзэлж буй байдлаасаа болж хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн анхаарлын төвд байнга өртдөг байсан ч эцэг эх нь түүнийг олны анхаарлын төвөөс хамгаалахыг хичээж ирсэн байна. 

Тэрээр хөгжимд дуртай бөгөөд бөмбөр тоглодог бөгөөд эхийнхээ ачаар словени хэлээр чөлөөтэй ярьдаг болжээ. Бэррон мөн хөлбөмбөг сонирхдог, учир нь Лондоны "Арсенал" багийн өмсгөлтэй гарч ирж байсан. 

Сүүлийн жилүүдэд тэрээр 206 см (6'11") өндөр болж, эцгээсээ 15 см (6") өндөр болсон гэж олны анхаарал сонирхлыг ихэд татах болсон байна.

Ангилал:2006 онд төрсөн
Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн
Бэррон
Канн (хот)

**Канн** **(хот)** (франц. *Cannes*) —Францын зүүн өмнөд нутагт Газар дундын тэнгисийн эрэг дагуу Прованс—Альп—Кот-д'Азурын эрэг муж дахь хот бөгөөд коммун юм. Энэ бол Кот-д'Азур эргийн (франц. ''Côte d'Azur*) хамгийн алдартай амралтын газруудын нэг юм. Мөн жил бүр болдог алдартай Каннын кино наадам зохион байгуулдаг газар гэдгээрээ илүү их алдартай билээ. 2011 оны 11-р сард энд "G-20" дээд хэмжээний 6 дахь уулзалт болсон байна. 

Энэ коммуны газар нутаг нь— 19,62 км² бөгөөд хүн ам нь — 730 603 (2012).

Наадам, хурлын Ордон (франц. *Palais des Festivals et des Congrès'') -д  Каннын кино наадам болж өнгөрдөг.

### Хотын музейнүүд 
* Де ла Кастр Музей (Musée de la Castre). Газар дундын тэнгис орчмын эртний үзмэрүүд байдаг. 
* Далайн Музей (Musée de la Mer) — Далайд осолдсон усан онгоцнуудын баримт үзмэрүүд байдаг.
* Галери де ла Мальмейзон (Galerie de la Malmaison) буюу  Musée Chapelle Bellini — орчин үеийнурлагийн үзмэрүүдтэй.
Францын эсэргүүцлийн хөдөлгөөн

**Францын эсэргүүцлийн хөдөлгөөн** буюу **Эсэргүүцэл** (франц. *Resistance,* англи*. French Resistance,* орос*. Движение Сопротивления*) -Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр 1940-1944 онуудад нацист Германы цэргүүд Францыг эзлэн авахад францын ард түмний (хэд хэдэн төвтэй байсан) үндэсний эрх чөлөө, фашизмын эсрэг байгуулсан хөдөлгөөн юм. 

1940 оны 6-р сарын 22-нд Герман эзлэн түрэмгийлж, Францын Ерөнхий сайд, маршал Филипп Пөтейн Германтай байгуулсан эвлэрлийн гэрээ байгуулсны дараа Францын эсэргүүцэл шууд үүссэн юм. Эхлээд Германы эзлэн түрэмгийллийг тэвчихийг хүсээгүй хэдхэн мянган хүн нэгдсэн бөгөөд Лондон дахь генерал Шарль де Голлийн Францын нэр төрийн төлөөх тэмцлийг үргэлжлүүлэх уриалгыг дагасан юм. Аажмаар олон хүн эзлэн түрэмгийлэгчдийн эсрэг тэмцэлд татагдан орж, цаг хугацаа өнгөрөх тусам зохион байгуулалттай болсон Францын Эсэргүүцлийн хөдөлгөөн тэмцлийн янз бүрийн хэлбэрийг ашиглан ард түмний олонхийн дэмжлэгтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байсан.

## Эсэргүүцлийн хэлбэрүүд 
Хамгийн түгээмэл хэлбэр нь хүчирхийллийн бус эсэргүүцэл байсан бөгөөд үүнд нацизмын эсрэг хэвлэл тараах, хуурамч бичиг баримт үйлдэх, хавчигдаж буй еврейчүүд болон баривчлах, үхэлд заналхийлсэн бусад хүмүүст туслах, хүмүүсийг шилжжүлэн  өгөх ажлыг зохион байгуулах, хууль бус сургалт явуулах зэрэг байсан юм. Идэвхгүй эсэргүүцлийн хамгийн алдартай хэлбэр нь үйлдвэрүүд, төмөр замууд, тэр байтугай цагдаа, үндэсний жандармуудын зохион байгуулагдсан ажил хаялт, ялангуяа Францын Үндэсний өдөр (7-р сарын 14), Дурсамжийн өдөр (11-р сарын 11) зэрэг эх орончдын жагсаал байжээ. 

Францын Эсэргүүцлийн хөдөлгөөний хамгийн чухал ажил бол Германы зэвсэгт хүчний эсрэг тагнуулын үйл ажиллагаа хийх байсан. Энэ үйл ажиллагааны гол ачаалал нь Их Британи, Америкийн тагнуулын алба, Францын чөлөөт тагнуулын алба, Улаан загалмайн нийгэмлэгтэй холбоотой сүлжээнүүдэд оногджээ. Түүхэн дэх хамгийн том үйл явдал бол Францын Дотоод хэргийн цэргийн хүчин (FFI) болон өмнөх нууц байгууллагуудын тагнуулын ажил бөгөөд "Атлантын хана"-ыг барьж байгуулах ажилд тандалт хийж, Нормандад бууж хоёрдугаар фронтыг нээх боломжийг олгосон юм. Нормандад буух ажиллагаа амжилттай болгосон мэдээллийн 80% нь Францын эсэргүүцлийн хөдөлгөөнөөс авсан байна. 

Аллагын хэлбэрийг голчлон коммунист далд байгууллага ашигладаг байсан. 1941 оны 8-р сарын 21-нд Парист Пьер Жорж германы усан цэргийн сонсогчийг хөнөөх ажлыг амжилттай гүйцэтгэсэн юм. Нацист цэргүүд, албан тушаалтнууд, албан тушаалтнууд руу дайрсан нь хариу болгож энгийн иргэдийг хэлмэгдүүлэхэд хүргэсэн юм. Тухайлбал, Нантад дэд хурандаа доктор Карл Хотцын үхлийн хариуд 98 иргэдийн амийг хөнөөсөн. 

Коммунист далд бүлэглэлд харьяалагддаг хамгийн алдартай зэвсэгт бүлэглэл тус улсын эзлэгдсэн нийслэлд үйл ажиллагаа явуулж, Арменийн Мишель Манушянаар удирдуулж байсан.
Химийн физик

**Химийн физик** (англи. *Chemical physics,* орос. *Химическая физика*) бол химийн бодисын бүтэц, хувирлыг зохицуулдаг физик хуулиудын шинжлэх ухаан юм.

Химийн физик 20-р зууны эхээр квант механик үүссэнтэй холбоотой бие даасан шинжлэх ухаан болон мэндэлсэн. Химийн физик  хуулиуд нь химийн холбоо, молекул хоорондын харилцан үйлчлэл, молекулуудын урвалын тухай онолын үндэс болсон юм.  "Химийн физик" гэсэн нэр томъёог 1930 онд германы эрдэмтэн Арнольд Аукен (герм. *Arnold Thomas Eucken,* 1884–1950) нэвтрүүлсэн бөгөөд тэрээр өмнө нь хэвлэгдсэн физик химийн гарын авлагадаа "Химийн физикийн сурах бичиг" гэж нэрлэжээ.

Химийн физикийн үүсэл хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан нь 1920-1930-аад онд гинжин урвалын онолыг бүтээсэн оросын Николай Семёнов, английн Сирил Хиншелвуд эрдэмтэд юм. 1935 онд үнэмлэхүй урвалын хурдны онолыг боловсруулсан Генри Айринг, Майкл Полани, М.Эванс нар бөгөөд 1930-аад оны эхээр квант химийн аргыг боловсруулсан Линус Паулинг, Жон Слэйтер, Роберт Мулликэн, Жон Эдвард Ленард-Жонс, Фридрих Хунд нар юм.

Химийн физикийн ололт амжилтуудын нэг бол салаалсан гинжин урвалын онол гэж үзэх ёстой.
Пенсильванийн их сургуулийн инженер хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль

Пенсильванийн их сургуулийн Инженер, хэрэглээний шинжлэх ухааны сургууль 

Пенсильванийн Их Сургуулийн Инженер, Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Сургууль (Пенн Инженеринг эсвэл SEAS) нь Филадельфи дахь хувийн судалгааны их сургууль болох Пенсильванийн их сургуулийн бакалавр ба магистрын инженерийн сургууль юм. Тус сургууль нь инженерийн суурь мэдлэгийг практикт судлах (ойролцоогоор 300 гаруй хичээлийг санал болгодог) хөтөлбөрүүдийг санал болгодог бөгөөд оюутнуудыг илүү өргөн хүрээний их сургуулийн боловсролын саналыг ашиглахад урамшуулдаг. Инженерийн чиглэлээр суралцаж буй оюутнууд Пенн Анагаах Ухааны Сургууль, Урлаг Шинжлэх Ухааны Сургууль, Вартон Сургуультай харилцах замаар судалгааны боломжийг ашиглах боломжтой. 

Пенн Инженеринг нь орчин үеийн инженерийн чиглэлээр бакалавр, магистр, докторын зэрэг олгох хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. Үндэсний хэмжээнд эрэмблэгдсэн биоинженерийн тэнхим нь сургуулийн хамгийн алдартай бакалаврын зэрэг олгох хөтөлбөрийг санал болгодог. Вартон сургуультай хамтран санал болгож буй Менежмент, технологийн чиглэлээрх Жером Фишерийн хөтөлбөр нь оюутнуудад Эдийн засгийн шинжлэх ухааны бакалаврын зэрэг, инженерийн чиглэлээр шинжлэх ухааны бакалавр зэрэгтэй зэрэг олгох боломжийг олгодог. SEAS нь Технологийн Удирдлагын Гүйцэтгэх Магистр, Биотехнологийн Магистр, Компьютер ба Мэдээллийн Технологийн Магистр, Компьютер, Мэдээллийн Шинжлэх Ухааны Магистр, Харилцаа Холбоо, Сүлжээний Инженерийн Шинжлэх Ухааны Магистр зэрэг хэд хэдэн магистрын хөтөлбөрүүдийг санал болгодог. 

Түүх

Пенсильванийн их сургуульд инженерийн чиглэлээр суралцаж байсан үе нь 1850 онд Их сургуулийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нар "Урлагт хэрэглэх химийн" профессорын зэрэг олгох тогтоолыг баталж байсан үетэй холбоотой юм.
Нийгмийн бодлого практикийн сургууль

Нийгмийн бодлого, практикийн сургууль

Нийгмийн бодлого, практикийн сургууль (товчилсон UPenn SP2) нь Филадельфи дахь Айви Лигийн хувийн их сургууль болох Пенсильванийн их сургуулийн нийгмийн ажлын чиглэлээр төгссөн сургууль юм. 

1908 онд байгуулагдсан тус сургууль нь нийгэм, эдийн засгийн асуудлуудтай холбоотой судалгаа шинжилгээ, боловсрол, бодлого боловсруулах чиглэлээр мэргэшсэн. Тус сургууль нь хэд хэдэн давхар дипломын хөтөлбөр, дэд хөтөлбөрөөс гадна нийгмийн бодлого, нийгмийн ажлын төрөл бүрийн дэд чиглэлээр зэрэг олгодог. 

Түүх

Тус сургууль нь 1908 онд Филадельфийн Хүүхдийн товчооны удирдлаган дор "Хүүхдэд туслах сургалтын курс" боловсруулагдсанаар эхэлсэн. Карл Келси 1908-09 оны хичээлийн жилд зөвлөх захирлаар ажиллаж байсан бөгөөд түүний хамтран зүтгэгч Жеймс П.Лихтенбергер 1909-10 онд бүрэн хяналт тавьж байжээ. Тухайн үед Келси, Лихтенбергер нар их сургуулийн социологийн тэнхимийн цорын ганц багш нар байсан. Тэд хоёр жилийн үндсэн хичээл болох “Социологийн онол”, мөн “Америкийн арьс өнгөний асуудал”, “Нийгмийн өрийн ангиуд”, “Амьдрахуйн стандарт”, “Социологийн хээрийн ажил” зэрэг хичээлүүдийг хамтран заажээ.
Өндөр нөлөө бүхий буяны үйлсийн төв

Өндөр нөлөө бүхий буяны үйлсийн төв

Өндөр Нөлөөллийн Филантропийн Төв (CHIP) нь АНУ-ын Пенсильванийн Их Сургуулийн Нийгмийн бодлого, практикийн сургуулийн дэргэдэх төв бөгөөд АНУ болон олон улсын хэмжээнд өндөр үр нөлөө бүхий буяны үйлсэд төвлөрдөг. Тус төв нь боловсрол, бага насны хүүхдийн хөгжил, гамшгаас аврах, ядуурал, ардчилал, нийгмийн эрүүл мэнд зэрэг салбарт байгаа хамгийн сайн нотолгоог өөрсдийн хандив тусламжаар өөрчлөлт оруулахыг хүссэн хүмүүст зориулан хэрэгжүүлж болохуйц удирдамж, боловсролын хөтөлбөр болгон хөрвүүлдэг. 

CHIP нь хүүхдийн эсэн мэнд үлдэх түвшинг сайжруулах  сэтгэцийн эрүүл мэндийг дэмжих зэрэг тодорхой асуудлын талаар зааварчилгааг гаргадаг бөгөөд үүний зэрэгцээ жил бүр гаргадаг Өндөр нөлөөлөл өгөх хэрэгсэл болон Өндөр нөлөө бүхий филантропийн академи боловсролын хөтөлбөрөөс гадна хандивлагчид, мэргэжлийн тэтгэлэг гаргагчид болон бусад буяны удирдагчдад зориулагдсан. 

Түүх

Өндөр нөлөөллийн филантропийн төв нь 2006 оны хавар Нийгмийн бодлого, практикийн сургууль болон Вартон сургуулийн төгсөгчид, тэр дундаа SP2-ийн захирал асан Ричард Геллес, үүсгэн байгуулагч Гүйцэтгэх захирал Катерина Роскета нарын хамтын ажиллагааны хүрээнд байгуулагдсан.
Бостон Глоб

Бостоны бөмбөрцөг 

The Boston Globe буюу орон нутагт Глоб гэж нэрлэгддэг Америкийн өдөр тутмын сонин нь Массачусетс мужийн Бостон хотод төвтэй. Тус сонин нийтдээ 27 Пулицерийн шагнал хүртсэн байна.[4] Boston Globe нь Бостоны хамгийн эртний бөгөөд хамгийн том өдөр тутмын сонин бөгөөд 2023 оны байдлаар тус улсад хэвлэгдсэн арав дахь том сонин юм.[5] 

1872 онд үүсгэн байгуулагдсан тус сониныг Чарльз Тейлор болон түүний гэр бүлд худалдахаас өмнө Ирландын католик шашны ашиг сонирхолд голчлон хяналт тавьдаг байжээ. 1973 он хүртэл хувийн эзэмшилд байсан ч 1993 онд The ​​New York Times сонинд 1.1 тэрбум доллараар зарагдсан нь АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн үнэтэй хэвлэлийн худалдан авалтын нэг болжээ.[6] Тус сониныг 2013 онд Boston Red Sox болон Liverpool F.C. эзэмшигч Жон В.Хенриг The New York Times компаниас 70 сая доллараар үнэлж, 20 жилийн дотор өөрийн үнэ цэнийн 90 гаруй хувийг алдсан. The Boston Globe сэтгүүлийн гол өрсөлдөгч нь Boston Herald сэтгүүл бөгөөд гүйлгээ нь бага, хурдацтай буурч байна.[7] 

Тус сонин нь "үндэсний хамгийн нэр хүндтэй сонинуудын нэг" юм.[6] 1967 онд The ​​Boston Globe нь Вьетнамын дайныг эсэргүүцсэн АНУ-ын анхны томоохон сонин болжээ.[8] Уг сонинд 2002 онд Ромын Католик Сүмийн бэлгийн хүчирхийллийн дуулиан шуугианыг олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн анхаарлыг татаж, 2015 онд Америкийн "Spotlight" киноны үндэс суурь болсон юм.[5] 2023 оны 2-р сараас эхлэн редактороор Нэнси Барнс ажиллаж байна.
Анна Павлова

**Анна Павлова** (орос. *А́нна Па́вловна Па́влова,* жинхэнэ нэр нь- *Анна Матве́евна Павлова*; 1881 оны 2-р сарын 12-нд Оросын Санкт-Петербург хотод төрсөн— 1931 оны 1-р сарын 23-нд Нидерландын Хааг хотод нас барсан) — оросын балетын жүжигчин, 1906-1913 онд Марийнский театрын гоцлол тэргүүн бүжигчин байсан бгөөд ХХ зууны агуу бателчдын нэг юм. 

Дэлхийн нэгдүгээр дайн эхэлснээс хойш тэрээр Их Британид суурьшиж, бүжгийн хамтлагийнхаа хамт дэлхийн өнцөг булан бүрт аялан тоглолт хийж, 40 гаруй оронд тоглолтоо хийж, олон оронд балетын урлагийг анх удаа нэвтрүүлсэн гавьяатай юм.

Ангилал:1881 онд төрсөн
Ангилал:1931 онд өнгөрсөн
Жан Кокто

**Жан Мори́с** **Өже́н Клема́н Кокто́** (франц. *Jean Maurice Eugène Clément Cocteau*;  [ʒɑ̃ moʁis øʒɛn klemɑ̃ kɔkto]; 1889 оны 7-р сарын 5-нд Парис орчмын Мэйзон-Лаффит хотод төрсөн—1963 оны 10-р сарын 11-нд Францын Мий-ла-Форе хотод нас барсан) — францын алдартай зохиолч, яруу найрагч, жүжгийн зохиолч, уран зураач, кино зохиолч бөгөөд кино найруулагч. Францын соёл урлагийн ХХ зууны томоохон төлөөлөгч. 

## Намтар 
Жан Кокто 1889 оны 7-р сарын 5-нд Францын Мэйзон-Лаффит (франц. *Maisons-Laffitte*) хотод төрсөн.

Жан хүүг 9 настай байхад өмгөөлөгч, сонирхогч зураач эцэг Жорж Кокто амиа хорлож нас барсан тул Коктогийн өвөг эцэг түүнийг асран хамгаалж өсгөн хүмүүжүүлжээ. Тэдний гэрт сонирхогчдын концерт зохион байгуулж, хөгжимд дуртай, цуглуулагч, тэр дундаа хөгжмийн зэмсгийн цуглуул байдаг байжээ. Гэр бүлийн цуглуулгад Ингрес, Делакруа нарын уран зураг болон Грек барималууд байдаг байжээ. Жан Коктогийн хэлснээр тэрээр өөрийн хүмүүжил, боловсролыг өвөө нь суулгаж өгсөн гэж дурссан байна. 

Тэрээр Парисын шилдэг лицейүүдийн нэг болох Кондорсэ Лицейд суралцжээ.

1910-1920-иод онд тэрээр яруу найрагчийн хувьд хөгжиж, "Шүлэг" түүвэрт Дадаизмыг, "Дуурь" яруу найргийн түүвэрт сюрреализмыг дагадаг байжээ. Тэрээр график зураач гэдгээрээ онцгой алдартай болж, кубизм баримталж байв. Жан Коктогийн уран сайхны ойлголт, сэтгэлгээ нь Эрик Сати, түүнчлэн Сергей Дягилевын орос балет, Игорь Стравинскийн хөгжим, Пабло Пикассогийн уран бүтээл, Гийом Аполлинерийн яруу найраг зэргээс гоо зүй, үзэл бодол бүрдсэн байна.

1914 онд түүнийг Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр цэрэгт татаж фронт руу явжээ, сувилагчаар ажиллаж байгаад эрүүл мэндийн шалтгаанаар халагдсан байна.

Тэрээр Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед нацистын шилдэг суртал ухуулагч Арно Брекер, Лени Рифеншталь нартай найрсаг харилцаатай байв. Францын эзлэгдсэн жилүүдэд түүний таван шинэ жүжгийг Парисын театруудад тавьжээ. Өдрийн тэмдэглэлд Коктогийн эв найрамдал, энхтайванч хандлага тодорхой харагддаг. Гэсэн хэдий ч тэрээр Францыг чөлөөлсний дараа зэмлэлээс зайлсхийж чадсан боловч Германчуудыг өрөвдөх сэтгэлдээ хэзээ ч харамсаж байгаагүй, ялангуяа Брекер, Рифеншталь нартай найзын холбоотой байсныгаа нуугаагүй үнэнч байжээ. 

Түүнийг 1949 онд Хүндэт Легионы одонгоор шагнажээ. 1950, 1960-аад онд тэрээр цэргийн алба хаахаас ухамсрын шалтгаанаар татгалзах хүний ​​эрхийг тууштай хамгаалж, тэр дундаа Анри Мартэныг өмөөрч үг хэлж байв.

Тэрээр 1963 оны 10-р сарын 11-нд гэртээ зүрхний шигдээсээр нас баржээ: нөгөө хувилбараар түүний өвчтэй зүрх Эдит Пиафын үхлийн тухай мэдээг тэсвэрлэж чадаагүй гэдэг юм.

Жан Кокто ижил хүйстэн байсан бөгөөд тэр үүнийг хэзээ ч үгүйсгэж нуудаггүй байжээ. 1937 оноос 1963 онд нас барах хүртлээ Коктогийн амьдралын хамтрагч нь жүжигчин Жан Марэ байсан бөгөөд тэрээр Коктогийн кинонд дүр бүтээж байжээ.
Бөмбөр

**Бөмбөр**- хоёр талыг арьсаар бүрж хийсэн дэлдэх хөгжмийн зэмсэг. Бөмбөрийн бүтэц нь их жирийн байж, бүрээс болон бие хоёроос л бүрэлддэг. Олонх тохиолдолд амьтны арьсаар бүрж хийдэг бөгөөд, дэлдэн цохиж дуугаргадаг байна. 
Бөмбөр нь  3000 шахам жилийн өмнө бий болсон гэж үздэг. Эрт дээр үед бөмбөрийг тахилга үйлдэх, бүжигэнд хавсарган хөгжимдөхөд зонхилон хэрэглэж байсан төдийгүй, дайсны зүг дайралт хийх, амьтан араатныг хөөн зайлуулах, цаг мэдээлэх, сэрэмжийн тохио өгөх зэргээр ашиглаж байсан. Нийгмийн хөгжлийг дагалдан хожим нь бөмбөрийн хэрэглээний цар хүрээ улмаар өргөжин тэлж, янз бүрийн ший жүжиг, дуу бүжгийн тоглолт, баяр наадам, хөдөлмөрийн уралдаан зэрэг арга хэмжээ явуулахад адил бус төрлийн бөмбөрийг байнга ашиглах болсон байна.

Ангилал:Хөгжмийн зэмсэг
Батсуурийн Отгонсүх

**Батсуурийн Отгонсүх** (1982 оны 3-р сарын 30-нд Өвөрхангай аймагт төрсөн) - Монголын төмөр зам ТӨХК-ний гүйцэтгэх захирал.

## Намтар 
1989-1999 онд Өвөрхангай аймгийн дунд сургуульд сурч төгссөн.

2001-2004 онд Монгол Улсын Их сургуульд бакалавр, 2011-2013 онд Удирдлагын академид магистр, Америкnaн нэгдсэн улсын Сент-Томас их сургуульд хуульчийн жилийн курс төгссөн. 2018-2020 онд ШУТИС-ийг механик-инженер магистр.

Нийслэлийн Баянгол дүүргийн үйлдвэрлэл үйлчилгээний хэлтэст мэргэжилтэн, Өвөрхангай Хархорин сумын Засаг даргын орлогч, Өвөрхангай Хархорин сумын Засаг дарга, Хөдөлмөрийн яамны сайд Содномын Чинзоригийн зөвлөх. 

2020-2021 онд Улаанбаатар хотын Гаалийн газрын дарга.

2021-2022 онд Замын-Үүдийн Гаалийн дарга.

2022-2023 онд Улаанбаатар хотын Гаалийн газрын дарга.

2023 оны 7-р сараас- 2025 оны 1-р сарын хооронд Монголын төмөр зам ТӨХК-ний гүйцэтгэх захирал байв.

## Шагнал 
Залуучуудын холбооны тэргүүний залуу алтан медаль, НАМЗХ-ны Алтан од, МАН-ын 90 жилийн ойн медаль

## Сонгуульт ажил
БГД-ийн МАН-ын хорооны улс төрийн ажилтан, БГД НАМЗХ тэргүүн, Нийслэлийн НАМЗХ тэргүүлэгч, НИТХ-ын төлөөлөгч 2016-2020 онд.

Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Хишигжаргалын Хэрлэн

**Хишигжаргалын Хэрлэн** (1967 оны 5-р сарын 17-нд Хэнтий аймагт төрсөн) Монгол, Оросын хамтарсан "Улаанбаатар төмөр зам" ХНН-ийн дарга, топ менежер юм.

## Намтар 
1985-1991 онд Политехникийн Дээд сургуулийг барилгын инженер мэргэжлээр сурч төгссөн.

1991-1992 онд Барилгын зургийн институтэд Зургийн техникч,

1995-1999 онд “Үлэмж” ХХК-ийн Дэд захирал,

1999-2001 онд МУИС-ийн  ХЗДС-ийг Эрх зүйч мэргэжлээр тус тус суралцаж төгссөн. Техникийн Ухааны магистр зэрэгтэй,

2000-2006 онд АМХЭГ-ын Геологи Уул Уурхайн Кадастрын албаны дарга,

2006-2007 онд Үйлдвэр Худалдааны Яамны Хөнгөн үйлдвэрийн газрын орлогч дарга,

2008-2010 онд  “Эйч ти эм” ХХК-ийн Захирал,

2010-2012 онд ТӨХ-ны Төрийн өмчийн удирдлага, хувьчлалын газрын дарга,

2012-2016 онд “Эйч ти эм” ХХК-ийн Захирал,

2016-2017 оны “Монголын Төмөр Зам”  ТӨХК-ийн Гүйцэтгэх захирал,

Монгол Улсын Засгийн газрын  2017 оны  12 дугаар сарын 6-ны өдрийн 334 дүгээр тогтоолоор Засгийн Газрын Хэрэгжүүлэгч Агентлаг Ашигт малтмал газрын тосны газрын даргаар томилогдон 2021 он хүртэл ажиллаж байсан. 

2021 оны 12-р сараас Монгол, Оросын хамтарсан "Улаанбаатар төмөр зам" ХНН-ийн даргаар ажиллаж байна.
Сундар Пичай

**Пичаи Сундараражан** (англи. *Pichai Sundararajan*; 1972 оны 6-р сарын 10-нд Энэтхэгийн Тамиланд мужийн Мадурай хотод төрсөн) — энэтхэг гаралтай америкийн топ-менежер, "Google Inc" болон "Alphabet" компаний ерөнхий захирал.

## Намтар 
Сундар Пичаи ажлын гараагаа материалын инженерээр эхэлсэн. Пичаи "McKinsey & Co."-д менежментийн зөвлөхөөр богино хугацаанд ажилласаныхаа дараа 2004 онд "Google"-д элссэн орж Google-ийн үйлчлүүлэгчийн програм хангамжийн бүтээгдэхүүнүүд болох Google Chrome, ChromeOS, түүнчлэн Google-ийн хэрэглэгчийн программ хангамжийн иж бүрэн бүтээгдэхүүний менежмент, инновацийн хүчин чармайлтыг удирдаж байжээ. Google Драйвыг голлон хариуцдаг. Нэмж дурдахад тэрээр Gmail, Google Maps зэрэг бусад программуудын хөгжүүлэлтийг удирдаж байсан юм. 2010 онд Сундар Пичай мөн Google-ээс шинэ видео кодлогч VP8-ийн нээлттэй эх сурвалжийг зарлаж, шинэ видео формат болох WebM-ийг нэвтрүүлсэн. Chromebook нь 2012 онд гарсан. 2013 онд Пичаи өөрийн удирддаг Google-ийн бүтээгдэхүүний жагсаалтад Android-г нэмсэн байна.

Пичаи 2019 оны 12-р сарын 3-нд "Alphabet Inc"-ийн гүйцэтгэх захирал болсон. 2022 онд түүний компаниас авсан нөхөн төлбөр 200 сая доллар давсан нь Google-ийн 2023 онд хийж буй их хэмжээний цомхотголтой холбоотойгоор олон ажилчдын шүүмжлэлд өртсөн юм.

Пичай 2016, 2020 онд Time сэтгүүлээс жил бүр гаргадаг хамгийн нөлөө бүхий 100 хүний ​​жагсаалтад багтжээ. Мөн 2024 онд "Time 100 AI" жагсаалтад орсон.

2022 онд Пичаи Энэтхэгийн засгийн газраас Худалдаа, аж үйлдвэрийн салбарт Падма Бхушан шагналыг хүртэж, тус улсын иргэнд олгодог гурав дахь дээд шагнал юм.

## Хувийн амьдрал 
Пичай Анжали Пичай (төрөхдөө: Haryani)-тай гэрлэсэн бөгөөд тэд хоёр хүүхэдтэй. Анжали нь Энэтхэгийн Котагаас гаралтай. Тэд IIT Kharagpur-д хамт сурч байхдаа дотно болсон. Түүний хобби крикет, хөлбөмбөг юм. Тэрээр АНУ-ын Калифорни мужийн баячууд амьдардаг жижиг Лос Алтос Хиллс хотод амьдардаг.
Монгол дахь шашин шүтлэг

хотод байрладаг Монголын бурхан шашны томоохон хийд Гандантэгчэнлин хийдийн гол Мэгжид Жанрайсигийн сүм]]
**Монгол дахь шашин шүтлэгт** Монголын Буддын шашны сургууль, монголчуудын угсаатны шашин болох монголын бөө мөргөл давамгайлж ирсэн уламжлалтай. Түүхэнд Монголчууд Монголын эзэнт гүрнээр дамжуулан христийн шашин (несторианизм ба католик) болон лалын шашны нөлөөнд өртөж байсан ч эдгээр шашин хэзээ ч ноёрхож байгаагүй. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын коммунист дэглэмийн үед (1924–1992) бүх шашин дарагдаж байсан бол 1990-ээд онд парламентын засаглалд шилжсэнээр шашин шүтлэг бүхэлдээ сэргэсэн.

## Хүн ам зүй
## Мөн үзэх
* Өвөр Монгол дахь шашин шүтлэг
* Хятад дахь шашин шүтлэг

## Эшлэл
Ангилал:Монголын шашин
Батжаргалын Орхонтуяа

**Батжаргалын Орхонтуяа** бол Монгол Улсын яруу найрагч, зураач.

## Бүтээл
* 

## Эх сурвалжууд
## Цахим холбоос
* 
* 

Ангилал:Монголын зохиолч
Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүд
Ангилал:Монголын яруу найрагч
Жижэн Тяогө

**Жижэн Тяогэ** (монгол орчуулга: Жижэнгийн зүйл хуваасан дүрэм, хятад: 至正条格, пиньинь: Zhì zhèng tiáo gé; англи: Statutes of the Zhizheng Period) нь Монголын Юань Улсын Тогоонтөмөр хааны үед хятад хэл, бичгээр зохиогдсон хууль юм. Энэ хуулийг зохиохдоо 1338 онд их хааны зарлигаар монгол түшмэл Ажила хууль зохиох ажлыг хариуцан бусад хятад түшмэдийг хариуцан ажиллаж, өмнөх үеийн хуулиудыг үндэслэн 1346 оны 4 сард бичиж дууссан. Уг хууль нь хааны зарлиг 150 зүйл, ял шийтгэлийн заалт 1700 зүйл, шүүн тасалсан хэргийн жишээ баримт 1059 зүйл, нийт 2759 зүйлээс бүрдэж байв.

Энэ хуулийг анх зохиож дуусаад хэдэн ботиор хэвлэснийг тодорхой бичээгүй, харин Мин улсын Юнлэгийн үед зохиогдсон Юнлэ Дадянь гэх нэвтэрхий толь, Манж Чин гүрний Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны үед Сикү Чюаньшү гэх номын түүвэрт 23 ботид багтаан барлажээ. Хятад судлаачид энэхүү 23 ботид багтаасан хятад хуулбарыг бүрэн бус, хэсэгчлэн сонгож авсан түүвэр бүтээл гэж үздэг.

2002 онд БНСУ-ын Кёнжү хотын Сон овогтын гэрээс Курё улсын үед хамаарах Жижэн Тяогэгийн олон зуун жилийн хугацаанд элэгдэж ноорсон 2 боть тамгатай эх олдсоныг Солонгосын эрдэмтэд сэргээн засварлаж, судлаад 2007 оны 8 сард ном болгон хоёр ботиор хэвлүүлсэн.

## Холбоотой өгүүлэл 
* Их Юань улсын нэвтэрхий хууль  

## Эшлэл 
Ангилал:1322 он
Ангилал:Юань улс
Ангилал:Монголын түүх
Ангилал:Монголын хууль
Ангилал:Хятадын хууль
Израилын төрийн далбаа

**Израил Улсын төрийн далбааг** ( ;  ) 1948 оны 10 сарын 28-нд буюу Израилын Тусгаар Тогтнолын Тунхаглалаас хойш таван сарын дараа баталсан. Цагаан дэвсгэр дээр голд нь цэнхэр Давидын од, дээд ба доод талд хоёр хэвтээ цэнхэр судалтай. Израилийн төрийн далбааны хууль тогтоомжид албан ёсны хэмжилтийг 160 × 220&nbsp; см гэж заасан байдаг. Тиймээс албан ёсны харьцаа нь 8:11 байна. Хувилбарууд нь 2:3-ийн харьцаатай нийтлэг харьцаатай өргөн хүрээний харьцаатай байж болно.

## Дизайн
Израилын төрийн далбааг тунхаглах Төрийн түр зөвлөл:

Хэдийгээр зураасыг "хар тэнгэрийн хөх", Давидын бамбайг зүгээр л "тэнгэр хөх" гэж тодорхойлсон ч тугны хоёр элемент бараг үргэлж ижил сүүдэртэй байдаг.

### Өнгө
## Эшлэл
## External links
* Израилын далбаа (Еврей виртуал номын сан)

Ангилал:Төрийн далбаа
Төрболдын Бат-Оргил

**Төрболдын Бат-Оргил** - (1971 оны 12-р сарын 15-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монголын дуучин, улс төрч, хуульч.

## Намтар
Тэрээр Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Намсрайн Сувд, Төрболд нарын ууган хүү болж мэндэлжээ.

1989-1991 онд МУИС-ийн Германы инженерийн бэлтгэл, 1991-1995 онд МУИС-ийн Хууль зүйн дээд сургуульд суралцаж, Эрх зүйн бакалавр, мөн 2002-2007 онд АНУ-ын Жэймс Мэдисоны Их сургуульд суралцаж Бизнесийн удирдлагын магистр, Төрийн удирлагын магистр зэрэг хүртжээ.

### Ажилласан байдал
1995-1996: Хууль зүйн яам, Олон улсын хамтын ажиллагааны хэлтэс, Түшмэл
1996-2001: Хууль зүйн яам, Дэлхийн банкнаас хэрэгжүүлсэн Эрх зүйн техникийн туслалцааны Төслийн удирдагч
2000-2002: Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Сайдын зөвлөх
2001-2002: Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Дэлхийн банкнаас хэрэгжүүлсэн Эрх зүй, шүүхийн шинэчлэлийн Төслийн удирдагч
2007-2008: Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газар, Тамгын газрын Ахлах мэргэжилтэн
2008-2009: Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газар, Геологи, уул уурхайн кадастрын газрын Дарга
2009-2012: МАК ХХК, Нарийн сухайтын төмөр замын Төслийн удирдагч
2012-2013: Оюу Толгой ХХК, Төр, олон нийтийн харилцааны газрын Дарга
2013 оноос-: Олон Улсын Дачен Дентонс хуулийн фирмийн Ахлах зөвлөх

## Уран бүтээл
### Цомог
**Жигүүртнээс дээгүүр* (2017)

### Дуу
**Аж богдын харуул*
**Мөнхийн ус*

## Улс төрд
Бат-Оргил Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуульд бие даан, 2024 оны сонгуульд Үндэсний эвслээс нэр дэвшиж өрсөлдсөн.

Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Монголын хуульч
Ангилал:Монголын улс төрч
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Гаригийн гадаргуу

Гаригийн гадаргуу 

Гаригийн гадаргуу гэдэг нь зарим төрлийн одон орны биетүүдийн хатуу эсвэл шингэн материал нь агаар мандал эсвэл сансар огторгуйд хүрэх газар юм. гаригийн гадаргуу нь гаригийн массын хатуу объектуудаас олддог. Байна уу.Гарицийн гадаргуугийн судлах нь гадаргуугийн геологи, геометрийн зураг, геоморфологи, геоморфологи, геометрологи,  геологи. Газар (эсвэл газар) нь шингэн бус гаригийн гадаргууг өгсөн нэр томъёо юм. Байна уубуух гэдэг нэр томьёо нь гаригийн гадаргуутай объектын мөргөлдөхийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг бөгөөд ихэвчлэн тухайн объект бүрэн бүтэн хэвээр үлдэж, наалдсан хэвээр байх хурдтай байдаг.

Ялгаатай биетүүдэд гадаргуу нь царцдас нь гаригийн хилийн давхаргатай уулздаг газар юм. үүнээс доош байгаа бүх зүйлийг газрын доорх болон далайн доорх гэж үзнэ. Од, аварга гариг, түүнчлэн жижиг хий одой зэрэг супер дэлхийгээс илүү масстай ихэнх биетүүд хий, шингэн, хатуу зэрэг үе шатуудын хооронд зэргэлдээ шилждэг. Иймэрхүү эдгээр нь ерөнхийдөө гадаргуу дутагдаж байдаг гэж үздэг. 

Гаригийн гадаргуу, гадаргуугийн амьдрал нь хүн төрөлхтний хамгийн сонирхолтой нь тухайн зүйлийн үндсэн амьдрах чадвартай бөгөөд энэ нь тухайн зүйлийнхээ үндсэн амьдрах орчин юм. Байна хүмүүс сансрын хайгуул, сансрын колоничлол нь тэдгээрт ихээхэн анхаарал хандуулдаг. Хүн төрөлхтөн зөвхөн дэлхий болон сарны гадаргууг шууд судалсан. Сансар огторгуйн асар том зай, нарийн төвөгтэй байдал нь дэлхийн ойролцоох объектуудыг шууд судлахыг аюултай бөгөөд үнэтэй болгодог. Иймээс бусад бүх хайгуул нь сансрын датчикаар дамжсан.
Демис Руссос

**Демис Руссос** (грек. *Ντέμης Ρούσσος*, жинхэнэ нэр- *Артемиос Вентурис Руссос*, Αρτέμιος Βεντούρης Ρούσσος; 1946 оны 6-р сарын 15-нд Александриа хотод төрсөн—2015 оны 1-р сарын 25-нд Афин хотод нас барсан) — грекийн өвөрмөц хоолоотой дуучин, дууны зохиолч, хөгжимчин. Уран бүтээлийн түүхэндээ 40 орчим альбом гаргаж нийт 60 сая гаруй пянз зарсан байна. 

Түүний дуулсан алдартай дуунууд: *From Souvenirs to Souvenirs* (1975), *Goodbye my Love, Goodbye* (1973), *Forever and Ever* (1973), *My Only Fascination* (1974), *Lovely Lady of Arcadia* (1973), *We Shall Dance* (1971), *My Reason* (1972), *Someday Somewhere* (1973).

## Намтар 
Демис Руссос 1946 оны 6-р сарын 15-нд Египетийн Александриа хотод төрсөн. Түүний эцэг Грек гаралтай инженер Жорж (Йоргос) Руссос сонгодог гитар дээр тоглодог инженер байжээ. Демис хөгжмийн сургуульд сурч байхдаа гитар, бүрээ, контрабасс, орган хөгжим тоглож сурсан байна. 1950-иад оны дундуур тэдний гэр бүл Грек рүү нүүжээ.

1963 онд Демис Руссос Вангелис, Лукас Сидерас нартай хамтран "Афродитагийн хүүхэд"  «Aphrodite’s Child» хамтлагийг байгуулжээ. 1968 онд Грект цэргийн эргэлт болсоны дараа тус хамтлаг Парис руу нүүж, "Rain & Tears" дуугаараа амжилтанд хүрч алдаршсан байна.

1971 онд Демис Руссос хамтлагаасаа гарч "We Shall Dance" дуугаараа бие даасан карьераа эхлүүлж, 1974 онд "Forever & Ever" цомгоороо амжилтанд хүрсэн. "Happy To Be On An Island In The Sun" дуутай сингл нь Британийн хит парадад тавдугаар байрт орж байжээ.

1985 оны 6-р сарын 14-нд тэрээр (ирээдүйн эхнэр Памелагийн хамт) алан хядагчид олзлогдсон байна. Энэ өдөр Афин-Ром чиглэлийн Америкийн Trans World Airlines компанийн 847-р нислэгийн Боинг 727 онгоцыг Хезболлагийн хоёр террорист барьцаалсан юм. Дуучин Арабын орнуудад маш их алдартай байсан тул алан хядагчид түүнд эелдэг ханддаг байсан: тэд түүнд эелдэг харьцаж, гарын үсэг авахыг хүссэн ч хэдэн өдрийн турш тэд түүнд зориулж дуулахыг шаардаж байсан юм. 

Тэрээр 2015 оны 1-р сарын 25-нд нойр булчирхайн хорт хавдраар Афин хотын "Hygieia" эмнэлэгт нас барсан бөгөөд энэ мэдээг ар гэрийнхэн нь нэг хоногийн дараа мэдээлжээ. Демис Руссосын оршуулах ёслол 1-р сарын 30-нд Грекийн олон улс төр, соёлын зүтгэлтнүүдийг оршуулсан Афины Нэгдүгээр оршуулгын газарт болсон юм.

## Студид бичүүлсэн альбомууд
Сюлли-Прюдом

**Сюлли-Прюдо́м** (франц. *Sully Prudhomme*; жинхэнэ нэр нь- **Рэнэ Франсуа́ Арма́н Прюдо́м**, франц. *René François Armand Prudhomme*; 1839 оны 3-р сарын 16-нд Парис хотод төрсөн —1907 оны 9-р сарын 6-нд Шатнэ-Малабри хотод нас барсан) — францын яруу найрагч, эссе зохиогч, «Парнас» бүгийн гишүүн, 1901 онд Нобелийн уран зохиолын шагналыгн анх хүртсэн зохиолч. 

## Намтар 
Сулли-Прюдом 1839 онд Парист Рэнэ Арман Прюдомын гэр бүлд төржээ. Хүүг хоёр настай байхад эцэг нь нас барж, гэр бүл нь санхүүгийн хүндрэлд оров. Тэрээр Бонапартын лицейд сонгодог хэл, дараа нь Эколь политехникийн сургуульд суралцаж, 1856 онд шинжлэх ухааны бакалаврын зэрэг авсан. Парист тэрээр хэсэг хугацаанд нотариатын эрх зүйд суралцсан. Тэнд тэрээр гүн ухаан, яруу найраг сонирхож эхэлсэн.

1860 онд тэрээр Парис дахь нотариатын газрын нэгэнд бичиг хэргийн ажилтнаар ажилд орж, улмаар өөрийгөө санхүүгийн хувьд хангах боломжтой болжээ. Оффисын ажлаасаа чөлөөт цагаараа шүлэг бичиж, "Парнас" цуглуулгад хэвлүүлдэг.

1870 онд ээж, авга эгч, нагац эгч нь богино хугацаанд нас барснаар хамгийн ойр дотны хүмүүсээ алдсаныг яруу найрагч мэдэрдэг. Мөн онд Франц-Пруссын дайн эхлэв.

Прудомм Франц-Пруссын дайнд оролцсон бөгөөд дайны жилүүдэд түүний эрүүл мэнд ноцтойгоор хохирчээ. Тэрээр саажилтын халдлагад өртсөн.

1881 онд Францын академийн гишүүнээр сонгогдов. Дрейфусийн хэрэгт тэрээр Дрейфусыг идэвхтэй дэмжигч байсан.

Прюдом 1907 оны 9-р сарын 7-нд гэнэт нас баржээ.
Питер Хэгсет

**Питер Брайан Хэгсет** (англи. *Peter Brian Hegseth*, 1980 оны 6-р сарын 6-нд АНУ-ын Миннеаполис хотод төрсөн) нь Америкийн телевизийн хөтлөгч, зохиолч, Үндэсний гвардийн офицер юм. 2025 оны 1-р сарын 24-нөөс хойш АНУ-ын Батлан ​​хамгаалахын сайд. Fox News-ийн улс төрийн тоймч. Афганистан, Иракийн дайнд оролцсон ахмад дайчин. 2024 оны 11-р сард тэрээр Доналд Трампын хоёр дахь танхимын Батлан ​​хамгаалахын сайдад нэр дэвшсэн. Батлан ​​хамгаалахын сайдын албан тушаалыг 2025 оны 1-р сарын 24-нд АНУ-ын Сенат баталжээ.

## Намтар 
Пит Хэгсет Миннеаполис хотод төрж, Миннесота мужийн Форест Лэйк хотод өссөн. Тэрээр Forest Lake Area ахлах сургуульд сурч, 2003 онд Принстоны их сургуульд бакалаврын зэрэг хамгаалсан. 2013 онд Харвардын Их Сургуулийн Жон Кеннедигийн нэрэмжит Төрийн удирдлагын сургуульд Төрийн бодлогын магистрын зэрэг хамгаалсан байна.

Их сургуулиа төгсөөд Үндэсний гвардийн офицер болж, 2004-2005 онд Гуантанамо дахь АНУ-ын цэргийн баазад алба хааж, 2005-2006 онд Иракийн дайны үеэр 101-р Агаарын десантын дивизийн бүрэлдэхүүнд нэгтгэл командлагч, дараа нь Иракт иргэний цэргийн үйл ажиллагааны офицер. 2012 онд Афганистаны дайнд босогчдын эсрэг зааварлагчаар оролцсон. Тэрээр хошууч цолтой ажээ.

Тэрээр АНУ-ын засгийн газрыг Украинд Оросын эсрэг дайн хийхэд тусалсан гэж эрс шүүмжилсэн байна.
2загал зүтгүүр

## 2Загал зүтгүүр нь Монгол инжинерүүдийн ур ухаан, авхаалж, самбааны үндсэнд хийгдсэн анхны монгол зүтгүүр юм. Анхны 2Загал зүтгүүрийг бүтээх үйлсийг газар дээр нь Удирдан зохион байгуулсан хүн бол МУГТ Ю.Идэрчулуун. Тэрбээр Монголын төмөр Техник эдийн засагын хүндхэн нөхцөл байдалд орсон тэр үед төмөр замчдын тунд "Юмханаар юм хийх" хөдөлгөөн өрнөхөд гавьяатай хүн бөгөөд Улаанбаатар Зүтгүүрийн Депогийн 9, 10 дугаар сувгийг чөлөөлж Модернизаци хийх ажлыг эхлүүлж байжээ. 
#### Хийх болсон шалтгаан 
2м62 зүтгүүр хуучирж 20жил ашиглагдаж, ашиглалтнаас гарах үе давхцаж, Төмөр зам зүтгүүргүй болох хөдөлгөөн тэээвэрлэлт хийхэд хүндрэлтэй болох үед 2Загал гэдэг илчит тэрэгийг АНУ-ын General Electric компанитай хамтарж төсөл хэрэгжүүлэх санааг Тэр үеийн Улаанбаатар төмөр зам хувь нийлүүлсэн нийгэмлэгийн даргаар ажиллаж байсан Раднаабазарын Раш санаачилж, эхлүүлж байжээ. Модернизаци хийх санааг 1997 онд Улаанбаатар төмөр замын удирдлагууд General Electric компаниас DASH7 серийн зүтгүүрийг хүлээн авах үедээ хуучин илчит тэрэгний гэмтсэн эд ангийг солих замаар модернизаци хийж байгаатай танилцаж, модернизаци хийх санааг авж байсан гэдэг

Эхний ээлжинд 2м62, М62 зүтгүүрийн  хөдөлгүүрийг солиж Д49 хөдөлгүүрийн 2003 онд анх хийсэн бөгөөд 2005 онд Анхны 2Загал-001 зүтгүүрийг 47 хоногын хугацаанд хийсэн юм. Үүний дараа 2Загал-002, 003, 004, 005 тэрэгүүдийг ашиглалтанд өгсөн юм.
Гуантанамо дахь хорих анги

**Гуантанамо дахь хорих анги** (англи. *Guantanamo Bay detention camp*) — "терроризмын эсрэг дайн"-ын үеэр АНУ-ын эрх баригчид янз бүрийн улс оронд баривчилсан хүмүүст зориулсан хорих анги. Хорих анги нь ижил нэртэй Гуантанамо хотоос 30 км-ийн зайд, Куба улсын Гуантанамо буланд байрлах АНУ-ын тэнгисийн цэргийн баазын газар нутагт байрладаг. 2025 оны 1-р сарын байдлаар тус хорих анги байгуулагдсанаас хойш 48 орны 780-аас доошгүй хүн хоригдож байснаас 756-г нь өөр газар шилжүүлсэн бөгөөд 9 нь хорих ангид нас барж, 15 хүн үлдсэн байна.

## Түүх 
Тус шорон 2002 оны 1-р сард "Лалын хэт даврагсдын талд цэргийн ажиллагаанд оролцсон" гэж буруутгагдсан эхний 20 хүнийг Афганистанаас авчрах үед нээгдсэн юм.

2002-2006 онд Афганистан, Иракт явуулсан ажиллагааны үеэр Америкийн цэргүүдэд олзлогдсон гадаадын 750 гаруй иргэн тус газраар дамжин өнгөрчээ. Тэд бүгдээрээ Америкийн цэргийнхний үзэж байгаагаар Аль-Каида буюу Талибан хөдөлгөөний талд үйл ажиллагаанд оролцсон.

Энэ хугацаанд 250 орчим хүнийг суллаж, өөр хорих анги руу болон харьяалагддаг улс орон руу нь шилжүүлэн өгсөн байна. Бусад хоригдлуудын нэрийг 2006 оны 4-р сар хүртэл "аюулгүй байдлын үүднээс" маш нууцалсан. 2006 оны дөрөвдүгээр сард Пентагон дэлхийн 41 орны Гуантанамогийн өмнө болон одоо хоригдож байсан 558 хүний ​​нэрсийн жагсаалтыг гаргажээ. 2006 оны 4-р сарын байдлаар тус шоронд 490 хоригдол үлдэж байгаагаас ердөө аравхан нь албан ёсоор яллагдагчаар татагдсан байна. Ихэнх нь Саудын Араб (132 хүн), Афганистан (125), Йемен (107) улсын иргэд байсан юм.

Гуантанамо хорих ангид мөн АНУ-ын БНХАУ-д шилжүүлэн өгөхөөс татгалздаг уйгарын салан тусгаарлагчид байдаг ажээ.

2014 оны 6-р сард Gallup компанийн явуулсан санал асуулгаар америкчуудын 29 хувь нь шоронг хаахыг дэмжиж байгаа бол 66 хувь нь эсэргүүцэж байна.
Эдо цайз

**Эдо цайз** (япон. 江戸城 , Edo-jō-*Эдо-жоо*) — Японы Токио хотод орших тэгш тал дээрх цайз юм. Мөн «Чиёда цайз» (япон. 千代田城 *Чиёда-жоо*) гэх нэрээр алдартай. Токиогийн 23 тусгай дүүргийн нэг болох Чиёда дүүрэгт оршдог бөгөөд 1457 онд Ота Докан гэх самурай жанжин анх байгуулжээ. 

Энэ цайз нь хойд зүгээс урагшаа 3.5 км, баруунаас зүүн тийш 5.5 км бөгөөд 1014 км² газар нутаг эзэлдэг. 
2011 оны байдлаар шилтгээний чулуун хана, суваг шуудуу, хэд хэдэн барилга байгууламж, хаалга, гол Тэншүгийн цамхаг, Фүжими харуулын цамхгийн суурь үлджээ. Бүтэн үлдсэн бүх барилгуудыг 1963 онд Японы үндэсний өв гэж албан ёсоор зарласан байна. Эдо цайзын нутаг дэвсгэрийг баруун ба зүүн гэсэн хоёр хэсэгт хуваасан. Баруун хэсэгт Токио дахь Эзэн хааны ордон (япон. 皇居 *коокё*) байдаг бөгөөд нэг хэсэг нь Цайзын цэцэрлэгт (Castle Park) зориулагдсан бөгөөд зочдыг үнэ төлбөргүй оруулдаг. Хойд хэсэгт Японы тулааны урлагийн ордон, Японы Үндэсний архив байрладаг ажээ.

Цайз өөрөө хэд хэдэн удаа гал түймэрт өртөж, сэргээн засварлагдсан байна. Эрт үеийн хамгийн том гамшгийн нэг бол 1657 оны гал (гол тэншүгийн цамхаг ноцтой эвдэрч, гадна хашаа, үйлчлэгч нарын байшин эвдэрч, 100 мянга орчим хүн нас барсан боловч ихэнх нь шилтгээний оршин суугчид биш хотын иргэд байсан) бөгөөд 1659 оны газар хөдлөлт (шилтгээний хана эвдэрсэн), 1772 оны гал түймэр (цайз руу орох дөрвөн хаалга эвдэрсэн) юм.

1869 оноос хойш Эдо цайз нь Токиогийн эзэн хааны ордон юм. 1868 онд иргэний дайны үеэр эзэн хааны засгийн газрын цэргүүдэд тулалдаангүйгээр бууж өгчээ. 19-р зуунд аянганд цохиулсны дараа гол цамхаг шатсан. 1945 онд Токиог бөмбөгдөх үеэр цайзын нэг хэсэг эвдэрсэн юм.

Ангилал:Токио
Парисын энх тайвны бага хурал (1919-1920)

**Парисын энх тайвны бага хурал (1919-1920)** - Дэлхийн нэгдүгээр дайнд (1914-1918) ялсан гүрнүүд болон ялагдсан улс орнуудын хооронд энхийн гэрээ байгуулахаар зохион байгуулсан олон улсын бага хурал юм. Энэ нь 1919 оны 1-р сарын 18-наас 1920 оны 1-р сарын 21 хүртэл 33 улсын оролцоотойгоор хэд хэдэн үе шаттайгаар явагдсан. Бага хурлын үеэр Герман (Версалийн гэрээ), Австри (Сент-Жерменийн гэрээ), Болгар (Нейлийн гэрээ), Унгар (Трианоны гэрээ), Османы эзэнт гүрэн (Севрийн гэрээ) зэрэг улс орнуудтай энхийн гэрээ байгуулахаар бэлтгэл ажлыг гүйцэтгэсэн байна. 

Дайны дараах дэлхийн дэг журам тогтоох гол асуудлуудыг АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вудро Вилсон, Их Британийн Ерөнхий сайд Дэвид Ллойд Жорж, Францын Ерөнхий сайд Жорж Клемансо, Италийн Ерөнхий сайд Витторио Эмануэле Орландо нарын Их гүрнүүдийн “Их дөрөв” гэгддэг удирдагчид бага хурлаар шийдсэн байна. Бага хурлын үеэр тэд 145 удаа албан бус уулзалт хийж, бүх чухал шийдвэрүүдийг гаргаж, дараа нь бусад оролцогчид баталсан байна. 

Тухайн үед бүх Оросын хууль ёсны эрх мэдлийн статусыг зарлаж байсан засгийн газруудын аль нь ч бага хуралд уригдаагүй юм. Герман болон түүний хуучин холбоотон орнуудыг Парисын энхийн гэрээний төслийг боловсруулсны дараа л Бага хуралд оролцуулсан байна. 

Тус Бага хурлаар Үндэстнүүдийн Лигийн дүрмийг сайшаажээ.

Бага хуралд нийтдээ мянга гаруй төлөөлөгч ирж, янз бүрийн чиглэлээр мэргэшсэн олон тооны мэргэжилтнүүд, орчуулагч, нарийн бичгийн дарга, стенографич, бичээч нар оролцов. Зөвхөн Америкийн төлөөлөгчдөд үйлчлэх ажилчдын тоо 1300 хүрч байсан. Хуралд итгэмжлэгдсэн олон сурвалжлагчийг тооцохгүйгээр 150 гаруй сэтгүүлч оролцжээ. 

## Нөхцөл байдал 
Дэлхийн нэгдүгээр дайн нь олон засгийн газруудыг түлхэн унагаж, нийгмийн томоохон өөрчлөлт хийх урьдчилсан нөхцөлийг бүрдүүлсэн юм. Орост 1917 оны хоёрдугаар сарын хувьсгалын үр дүнд хаант засаглал нурж цоо шинэ тогтолцоогоор солигдсон. Австри-Унгарын задрал нь Европын тивийн төвд хяналтгүй өргөн уудам газар нутгийг үлдээсэн. Ойрх Дорнод дахь асар том эзэмшил нутагтай Османы эзэнт гүрэн сүйрлийн ирмэг дээр очив. Германы эзэнт гүрэн Бүгд найрамдах улс болсон. Польш, Литва, Эстони, Латви зэрэг өмнө нь байсан хэд хэдэн улс тусгаар тогтнолоо сэргээн олж авсан. Бага хурлын өмнөхөн болон хурлын явцад Югослав, Чехословак гэсэн "шинэ улсууд" үүсэж эхэлсэн.
Намхайцэрэнгийн Санчир

**Намхайцэрэнгийн Санчир** (1947 оны 5-р сарын 16-ны өдөр Улаанбаатар хотноо төрсөн- 2022 оны 10-р сарын 13-нд нас барсан)- Монголын Урчуудын эвлэлийн гишүүн зураач. 

Монгол Улсын Төрийн Соёрхолт, Ардын зураач Лувсаншаравын Намхайцэрэнгийн отгон хүү болон төрж, бага насаа бийр, будаг, урлаг тойрсон яриа, урлаг уран зохиолуудын бүтээлүүдийн төрөн бий болж буй агшин агуулсан орчинд өнгөрүүлсэн нэгэн юм. 

Тэрээр Чехословак улсад 1963-1968 онд зураг, үйлдвэр урлалын коллежид сурч байхдаа “Прагийн хавар” хэмээн нэрлэгдсэн 1968 оны улс төрийн үйл явдлын үеэр ардчилалын салхийг анх мэдэрсэн билээ. Хүний бодит эрх чөлөөний төлөө энэ агуу хөдөлгөөний үлэмж их нөлөөнд зураачийн сэтгэл санаа төлөвшиж ирсэн бөгөөд ардчилалын нийгмийн үзэл бодолд залуу насны эрч хүчтэй сэтгэлийн гүн хүртэл автагдан тэр үеэсээ үзэл санаандаа түуштай үнэнчээр зүтгэж, эх орныхоо ардчилсан шинэ дүр төрхийг гадаадад хүчтэй таниулан сурталчилж, хүн төрөлхтний бүтээсэн урлагийн бүтээлийн сан хөмрөгт Монгол хүний оруулж буй хувь нэмрийг үлэмж тодорхойлж ирсэн нэгэн билээ.

тэрээр мөн ЗХУ-ын Ленинград хотын Дүрслэх урлагийн академид 1972-1977 онд суралцсан. 

Тэрээр Европын дүрслэх урлагийн өнөө үеийн чиг хандлагыг өөрийн орныхоо үндэсний урлахуйн уламжлалт арга ухаантай чадварлагаар хослуулан хөгжүүлж, олон гайхамшигт бүтээл урлаж, Монголын дүрслэх урлагийг хөгжлийг цоо шинэ үе шатанд гаргах томоохон нэмэр оруулахаас гадна, дүрслэх урлагийн өнөөгийн хөгжилд аргагүй нөлөөлөх өөрийн гэсэн урлагийн арга барил, урлагийн түүхэнд бичигдэх дүр төрхийг бий болгосон эрдэм мэдлэг, авъяас чадвар нь төгсөрсөн гайхалтай уран бүтээлч байлаа.

Түүний бүтээлүүдийг доктор, профессор Мирослав Кливар “Түүний уран зураг өвөрмөц. Энэ бол хүний анатомийг нарийвчлан дүрсэлдэг сэргэн мандалтын үеийн зураг биш. Харин ёс зүйн бодгальд үзүүлэх хүндэтгэл, бие сэтгэлийг муу бүхнээс цэвэрлэх хүсэл юм” хэмээн үнэлсэн байдаг.
НҮБ-ын Асрамжийн зөвлөл

**НҮБ-ын Асрамжийн зөвлөл** () нь Асрамжийн газар нутгийн удирдлагыг хянан явуулдаг бөгөөд энэ нь асрамжийн системийн аргаар хуучин колони байсан орнуудын төр, засгийг өөрсдийн тусгаар тогтнолын төлөө ахиц дэвшил гаргахад чиглүүлж өгдөг байна. Ийм 11 Асрамжийн газар нутгийн сүүлчийнх нь болох Палау (Микронезийн бүлэг арлуудын нэг) улс 1994 оны 11-р сард тусгаар тогтнож, дараа сар нь НҮБ-ын шинэ Гишүүн орон болжээ. Түүнээс хойш уг Зөвлөл үйл ажиллагаагаа түр зогсоогоод байна.

Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага
БНМАУ-ын Засгийн газрын 1991 оны 20 дугаар тогтоол

**БНМАУ-ын Засгийн газрын 1991 оны 20 дугаар тогтоол** буюу албан ёсоор  “Эдийн засгийг зах зээлийн зохицуулалтад шилжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” хэмээх тогтоол нь Дашийн Бямбасүрэнгийн Засгийн газрын 1991 оны 1-р сарын 15-нд гарсан, 18 заалт, 2 хавсралттай нууц тогтоол юм. 

## Монгол дахь нөхцөл байдал 
Тэр үед буюу 1991 оны 1-р сард монголчуудын гарт 742 сая төгрөг эргэлдэж байсан гэдэг Монголбанкны тооцоо байсан. Банканд 50 000 төгрөөс дээш хадгаламжтай 651 хүн байсан юм. Иймд нийт ард иргэдийн олонх уг тогтоолд бараг өртөөгүй гэж үздэг. 

Монголд Зөвлөлтийн 110 000 орчим цэргийн албан хаагч, 25 000 орчим мэргэжилтэн ажиллаж амьдарч байсан юм. Монголчууд дунджаар 600 төгрөгийн цалин авч байхад зөвлөлтийн цэрэг, мэргэжилтнүүд дэлхийн жишгээр цалинжих ба багцаагаар 9 000 төгрөг авдаг байсан гэдэг тооцоо байдаг. Монголчуудын гарт эргэлдэж байсан бэлэн мөнгөний бараг дөрөвний нэгтэй тэнцэх атлаа Монголбанкнаас гадуур явж монгол төгрөгийг ЗХУ-ын Ленинградын "Гознак"-д хэвлэдэг байсан. Чухам хэдий хэмжээний төгрөг хэвлэсэн, манайд ажиллаж байгаа иргэддээ хэчнээнийг нь цалин болгоод тараасныг Монголын тал огт мэддэггүй, айгаад мэдэхийг ч оролддоггүй байсан юм. 

1990 оны 9-р сарын 10-нд Д.Бямбасүрэнг Ерөнхий сайд болоход улсын төсөв 4.4 тэрбум төгрөг (тухайн үед 300 сая орчим америк доллар), түүний 1.7 тэрбумыг үйлдвэрийн алдагдал хаахад зориулж байсан аж. 1990 онд манай импорт экспортоосоо 130 хувиар давчихсан алдагдалтай байсан бөгөөд гадаад худалдааныхаа 85 хувийг Зөвлөлттэй, 10 хувийг ЭЗХТЗ-ийн орнуудтай хийдэг байжээ. Социализмын захиргаадалтын төлөвлөгөөт эдийн засгийн номлолын дагуу бүх юм хатуу тогтсон үнэтэй атлаа бүх бараа улсаас татаастай байсан юм. Ийм нөхцөлд чөлөөт зах зээлд шилжиж үнийг чөлөөлбөл гиперинфляцид орох байсан нь ойлгомжтой юм. 

Зөвлөлтийн төрийн эрх мэдэлд залуу удирдагч М.Горбачев гарч ирээд 1988 онд БНХАУ-тай тохиролцоо хийж Монголоос цэргээ гаргах болж 1989 оноос орос цэргүүд, мэргэжилтнүүд Монголоос гарч эхэлсэн. Д.Бямбасүрэн ажлаа аваад улсынхаа балансыг харахад Монгол Улс 1990 оны 10-р сарын 1-ний байдлаар 3.3 тэрбум төгрөгийн барааны нөөцтэй байсан бол 2 сарын дараа энэ нөөц 1.6 тэрбум төгрөгийн болтлоо эрс буурчээ. Улмаар Д.Бямбасүрэн гайхаж монголчуудын гар дээр эргэлдэж байсан бэлэн мөнгөнөөс хоёр дахин их үнэтэй бараа хаашаа алга болсныг шалгуулжээ. Орос цэргийн нутаг буцах цувааны зэвсэг гэсэн хаягтай вагон дотор манай валютаар импортлож авдаг ургамлын тос, элсэн чихэр, цагаан будаа гэх мэт бараагаар дүүрэн байсныг мэдсэн гэдэг. 

Улмаар энэ үед үндэсний валютынхаа худалдан авах чадварыг хоёр дахин унагаж инфляцийн хүчтэй цохилтыг тэр хэрээрээ багасгах эдийн засгийн арга хэрэглэхээс өөр аргагүй болжээ. 

Д.Бямбасүрэн нарын тооцоогоор барааны өөрийн өртөг 47 хувь өсөх байсан нь 0.1 хувийн ч алдаа гараагүй гэнэ. Ингээд монгол хүн бүхний сэтгэлд хоногшсон Хорьдугаар тогтоолын ачаар манай улс хямралыг Зүүн Европын орнуудтай харьцуулбал 5-6 дахин бага инфляцитай давсан байна. 

Сүүлд “Их түймрийн өмнөөс бага түймэр тавьж түймрийг цурманд оруулах монгол ухаан” хэмээн Д.Бямбасүрэн уг үйл явдлыг тайлбарласан байна.
Олон талт байдал (улс төр)

thumb|Олон талт байдал (улс төр) улбар шар өнгөөр илүү олон талт хувьсалттай улсуудыг харуулав

Бүлэг доторх олон талт байдал гэдэг нь нийгэм судлал, улс төрийн шинжлэх ухааны гол ойлголт бөгөөд угсаатны болон үндэстэн ястны ангилал, нас, хүйс, шашин шүтлэг, гүн ухаан, гүн ухаан, улс төр, соёл, хэл, бие бялдрын чадвар, нийгэм эдийн засгийн суурь байдал,бэлгийн чиг баримжаа, хүйсийн баримжаа, оюун ухаан, биеийн эрүүл мэнд, оюун ухаан эрүүл мэнд, удамшлын шинж чанар, зан чанар, зан байдал эсвэл сэтгэл татам байдал гэх мэт зорилготойгоор тодорхойлогдсон бүлгийн гишүүдийн нийгмийн ач холбогдол бүхий онцлог шинж чанаруудын ялгааны түвшинг илэрхийлдэг.

Хүний олон янз байдлыг хэмжихдээ олон янз байдлын индек нь санамсаргүй байдлаар сонгогдсон хоёр оршин суугч өөр өөр үндэс угсаатай байх магадлалыг жишээ болгон харуулдаг. Хэрэв бүх оршин суугчид ижил үндэстэн бол энэ нь тодорхойлолтоор тэг болно. Тал нь нэг бүлгийнх, тал нь нөгөө бүлгийнх бол 50 байна. Олон янз байдлын индекс нь бусад үндэстэн ястны хүмүүстэй хамтран ажиллах хүслийг харгалздаггүй.

## Олон улсын хүний ​​эрх 
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенцид хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн хүний ​​эрхийг хамгаалах үүднээс "хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн ялгааг хүндэтгэж, хүмүүнлэгийн олон талт байдал, хүмүүнлэг гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх"-ийг баталсан.
Гаргийн далай судлал

**Гаргийн далай судлал** () нь Дэлхийгээс бусад гараг, дагуулуудын далайг судлах шинжлэх ухаан юм. Астробиологи, астрохими, гаргийн геологи зэрэг шинжлэх ухаануудтай харьцуулахад, энэ салбар Санчирын дагуул Титан болон Бархасбадь гаргийн дагуул Европад газрын доорх далай байгааг илрүүлснээс хойш л хөгжиж эхэлсэн. Хадан эсвэл мөсөн давхаргын доорх эдгээр далайнуудыг судлахын тулд цаашдын сансрын судалгааны багууд хүрч ажиллах шаардлагатай тул энэ салбар одоогоор онолын хүрээнд байна.

Нарны аймгийн зарим тэнгэрийн биетүүдэд далай, эсвэл бүр бүхэлдээ далайгаар бүрхэгдсэн гараг байж болох тухай олон онол бий. Жишээлбэл, Далайн гараг гэх гаригууд шингэнээр бүрэн хучигдсан байх магадлалтай гэж үздэг. Далайн ванд алмаазан далай, Бархасбадь гаргийн гадаргын доор шингэн устөрөгчөөс бүрдсэн аварга далай байж болох талаар таамаглал бий.  

Ангараг болон Сугар гаргууд геологийнхоо эрт үед их хэмжээний усан далайтай байсан байж магадгүй. Ангарагийн далайн онол нь гаргийн гадаргын гуравны нэгийг ус бүрхэж байсан гэж үздэг бол Сугарын хувьд дэлхийн хэмжээний далайг байгаль өөрөө ууршуулсан байж болзошгүй. Усанд уусдаг давс болон аммиак зэрэг нэгдлүүд усны хөлдөх цэгийг бууруулдаг тул сансар огторгуйн нөхцөлд ус их хэмжээгээр шингэн, давслаг эсвэл хөдлөх мөсний хэлбэрээр оршин байх боломжтой.  

Батлагдаагүй ч гэсэн олон одой гараг, байгалийн дагуулуудын гадаргын доорх далайнуудын тухай таамаглал бий. Жишээлбэл, Европагийн далай нь Дэлхийн бүх усыг нийлүүлснээс хоёр дахин их эзлэхүүнтэй гэж тооцоолсон. Мөн Нарны аймгийн аварга гаргуудын уур амьсгалын доор тодорхойгүй бүтэцтэй шингэн давхаргууд оршиж байж болох юм. Нар орчмын амьдрах бүсэд орших экзогаргууд болон экзогаргийн дагуулуудад шингэн усан гадаргатай далай орших магадлал ч бий.