open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Монголын Үндэсний Их Сургууль

:*1942 он байгуулагдсан Монгол Улсын Их Сургууль-аас ялгаатай*
**Монголын Үндэсний Их Сургууль** нь 1998 онд байгуулагдсан цагаасаа хойш одоог хүртэл боловсролын салбарт 28 дахь жилдээ тасралтгүй үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд өнөөдрийн байдлаар 13 салбар сургууль 250 гаруй мэргэжлээр 15000 оюутан, 700 гаруй багшлах боловсон хүчинтэйгээр "Олон улсын тэргүүлэх Их Сургууль" төслийг хэрэгжүүлэн боловсролын салбарт үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

Тус сургууль нь Эдийн засаг, Уул уурхай, Барилга инженер, Хууль эрх зүй, Аялал жуулчлал, Математик, Мэдээлэл зүй, Олон улсын харилцаа зэрэг 6 салбар сургууль, 15 тэнхим, 10000 орчим оюутантайгаар 67 мэргэжлийн чиглэлээр, бакалавр, магистр, докторын сургалт явуулж байна.
Энэ хугацаанд нийт 12 удаа төгсөлт хийж, 3000 гаруй боловсон хүчин бэлтгэн гаргасан ба нийт төгсөгчдийн 90% нь улс эх орондоо төдийгүй олон улсын хэмжээнд амжилттай сурч ажиллаж байна.

БНСУ, БНХАУ, ОХУ, АНУ, Норвеги, Канад, Хайнанын их сургуулиудтай эрдэм шинжилгээ, сургалтын үйл ажиллагаагаар хамтран ажиллахаас гадна багш, оюутан солилцооны хөтөлбөр хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Энэ ажлын хүрээнд жил бүр БНСУ, БНХАУ, Канад, Япон, ОХУ-аас мэргэжилтэн багш нар гэрээний дагуу хамтран ажиллаж байна.
МҮИС нь сургалтын орчин, материаллаг бааз, багшлах боловсон хүчнээр бүрэн хангагдсан ба хамгийн олон мэргэжлийн чиглэлээр сургалт явуулдаг их сургууль юм.

## Нэрийн маргаан
Тус сургууль Монгол Улсын Их Сургуультай төстэй нэрийг хэрэглэж, төөрөгдөлд оруулдаг гэсэн үндэслэлээр БСШУЯ шүүхэд хандаад буй.  

Монгол Улсын их сургууль /МУИС/ болон Монголын үндэсний их сургууль /МҮИС/-ийн хооронд 2020 оноос хойш үргэлжилсэн барааны тэмдэгтийн маргаанд 2023 онд МУИС ялсан.

Улмаар 2025 оны 2-р сарын 4-ний өдөр Монгол Улсын Дээд Шүүхээс маргааныг эцэслэн шийдвэрлэж Монгол улсын их сургуулийн гомдлыг хангаж шийдвэрлэсэн байна. 

Өөрөөр хэлбэл МҮИС нь цаашид “MNU”, “MUIS”, “Mongolian National University” гэсэн нэрсийг аливаа хэлбэрээр ашиглах эрхгүй болсон байна.

2025 оны 2-р сарын 3-ны өдөр Монгол Улсын Дээд Шүүхээс "Монголын Үндэсний Их сургууль" гэдэг нэрийг анхнаасаа Их сургуулийн зөвшөөрөл аваагүй байж авсан нь хууль бус байсан гэдгийг баталгаажуулсан байна. 

Гэвч 2026 оны 02 дугаар сарын 03-ны өдрийн байдлаар "Монголын Үндэсний Их Сургууль" нэрээ ашиглаж, шүүхийн шийдвэрийг биелүүлэхээс зайлсхийж, иргэдийг төөрөгдөл оруулсаар байна. 

Тус сургуулийн фэйсбүүк пэйж хуудас: https://www.facebook.com/MNUniversity/  

Мэдээллийн эх үүсвэр: 

https://www.supremecourt.mn/mn/home?page=judgments&id=17&pr=0&tp=detail&pg=45276

https://www.supremecourt.mn/mn/home?page=judgments&id=17&pr=0&tp=list&h=0

## Эх сурвалжууд
Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
Ангилал:Улаанбаатарын их сургууль
Ангилал:Баянгол дүүрэг
Галт зэвсэг

Өөрөө цэнэглэгч гар буу]]
**Галт зэвсэг** гэж дарин хийн үйлчлэлээр сумны хошуу буюу үрэл тодорхой кинитек энерги аван шидэгдэн гардаг төхөөрөмжийг хэлнэ.
Галт зэвсэг нь гол төмөр, замаг, цохих буюу буулгах механизм гэх мэт үндсэн эд ангиудаас бүрддэг. Галт зэвсэг нь зориулалтаас хамаарч буудлага явагдах явц, бүтэц зэргээрээ ялгагддаг.

2001 оны 04 дүгээр сарын 26-ны өдрийн баталсан МУ-ын Галт зэвсгийн тухай хуульд: 
 *"3.1.1. "Галт зэвсэг" гэж дарины шаталтаас үүссэн өндөр даралтын хүчээр сумны хошуу болон үрэл гол төмрөөс шидэгдэж амьд болон бусад биетийг гэмтээх, хөнөөх, устгах зориулалт бүхий буудлагын хэрэгслийг"* 
гэж тодорхойлсон байдаг.

## Түүх 
Анхны **галт зэвсэг** (модон "галт жад" гэгддэг, хятад. уламж. 火槍, хялбар. 火枪, пиньинь *huǒ qiāng*, палл. *хо цян*) Хятадад 1132 онд ашигласан тухай түүхэн баримтад байдаг байна. 

Галт зэвсэг Европт XIV зуунд үүссэн бөгөөд технологийн хөгжил нь дарьны энергийг ашиглах боломжтой болсон гэж үздэг. Энэ нь цэргийн үйл хэрэгт шинэ эрин үеийг бий болгосон - их буу, түүний дотор их бууны тусдаа салбар - гар их буу бий болсон.

Анхны гар буунууд бол харьцангуй богино нэг талыг нь битүүлсэн төмөр эсвэл хүрэл хоолой байжээ. Бууг цэнэглэх нь их энгийн аргаар хийдэг байжээ- Дарьны цэнэгийг суваг руу хийж, дараа нь төмрөөр эсвэл хар тугалга сум дээрээс нь хийж, зэвсгээ гартаа барьж эсвэл мөрлөж  (гэхдээ заримдаа газар тулгаж тавьдаг байсан) буудахад бэлэн болгодог байжээ. Утсан зулын голыг торхны ханан дахь жижиг нүхэнд аваачсанаар цэнэгийг асааж бууддаг байжээ. 

XV зуунд Европод галт зэвсгийг 1428 онд англичууд францын Орлеаныг бүслэхэд, 1453 онд Византийн нийслэл Константинополь хотыг Османы эзэнт гүрний хаан II Мехмед эзлэх үед зэрэгт өргөн хэргэлэж эхэлсэн байна.  15-р зууны эхний хэсэгт гар бууны загварт анхны сайжруулалт хийж эхлэсэн - бууны хоолой нь урт болж, бөгс нь хагас муруй, үрийн нүх нь онилсон шугам дээр байрладаггүй, харааны тэмдэглэл гарч ирсэн.  Баруун Европт ийм зэвсгийг кулевр (франц. *couleuvre* — «могой», лат. *colubrinus* — «могойн хэлбэр») гэж нэрлэдэг байв. Гэвч цэнэглэх үйл явц хэдэн минут үргэлжилдэг бөгөөд арга нь маш их эвгүй байсан - гал асаах зулын шаталт буудаж буй хүндээ садаа болдог зэрэг дутагдлуудтай байжээ.

Орост XVI зуунд анхны галт зэвсэг бүхий байнгын тусгай цэргийн нэгтгэлүүд (орос. стрельцы) бий болсон байна. 

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 

Ангилал:Гар буу
Процесс (компьютер)

Процесс (process/task) гэдэг нь үйлдийн системийн удирдлаган доор компьютерийн нөөцөөр (санах ой, процессорын хугацаа г.м) тусгайлан хангагдсан, төв процессорт гүйцэтгэгдэх ажлыг хэлнэ. Процесс нь ямар нэгэн програм эсвэл програмын нэг хэсэг байж болно. Түүнчлэн өөр процессын хүү процесс (ямар нэгэн процессын дэд процесс) байх боломжтой.
Процесс гэх ойлголтыг оруулж ирхээс өмнө үйлдлийн системүүд ганцхан дараалласан байдлаар ажлыг гүйцэтгэдэг байсан. Өөрөөр хэлбэл компьютер зөвхөн нэг л процессыг гүйцэтгэж байж дараагийн процесс руу шилждэг байв. Цаг хугацаа, компьютерийн нөөцийг бүрэн ашиглах, түүнчлэн олон хэрэглэгчийн олон даалгаварыг нэг процессорт зэрэг гүйцэтгэх зорилгоор multiprograming болон multitasking горимуудыг нэвтрүүлжээ. Энэ хоёр горим зорилгын хувьд ижил, утга санааны хувьд  хэдий төсөөтэй болов ч ялгаатай юм. Харамсалтай нь өнөө үед эдгээр нэр томьёг хольж хэрэглэх нь элбэг болжээ.

Процессын төлөв
Өнөөдөр хэрэглэгдэж буй компьютерууд дийлэнх нь IBM загварын архитектуртай, multiprogramming, multitasking горимд ажилладаг Microsoft компаний Windows төрлийн үйлдлийн системийг ашиглаж байна.
	Multitasking (multiprocessing) буюу олон  процессын горимд процесс нь дараах гурван байдлын аль нэгээс нөгөөд үргэлж шилжин байдаг:
-	ИДВЭХТЭЙ ТӨЛӨВ – тухайн агшинд процессорт гүйцэтгэгдэж буй процесс
-	ХҮЛЭЭЛТИЙН ТӨЛӨВ – дотоод шалтгааны (жишээлбэл: оролт/гаралтын төхөөрөмжөөс мэдээ хүлээх, өөр процессоос мэдээ хүлээх, шаардлагатай нөөцийг чөлөөрхийг хүлээх) улмаас идвэхгүй байгаа процесс
-	БЭЛЭН ТӨЛӨВ – мөн адил идвэхгүй байдал боловч процесс дотоод хүчин зүйлс биш гадаад хүчин зүйлийн улмаас хаалттай байгаа. Процессд шаардлагатай нөөц, орчин бүгд байгаа боловч төв процессорыг өөр процесс эзэмшсэн байгаа байдал.
Нэг цөмт процессорын архитектурын хувьд: Тухайн нэг агшинд ИДВЭХТЭЙ байдалд ганцхан процесс байх боломжтой бол ХҮЛЭЭЛТИЙН, БЭЛЭН байдлуудад хэд хэдэн процесс жагсаалт үүсгэн байралдаг.
Ангилал:Процесс (компьютер)
Ангилал:Үйлдлийн системийн технологи
Дува Төмөр

**Дува Tөмөр** (Döre Temür, Дурар төмөр) нь 1329-1330 (1330-1331) оны хооронд тус улсыг богино хугацаанд захирч байжээ. 1330 онд ордны хуйвалдаанаар ах Элжигдэй ханыг хороож, хан ширээг нь булаан авч 1 жил гаруй богино хугацаанд тус улсыг захирсан. Эцэг нэгтэй ах юмуу дүү Тармаширинд хорлогдон таалал төгссөн. 

## Эшлэл 
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Ангилал:1330 онд өнгөрсөн
Интерференц

:**Гэрлийн интерференц** 

Хэлбэлзлүүд эсвэл долгионууд хоорондоо орон зай цаг хугацаанд тогтвортой зохицсон байх төлөвийг когерентжил гэнэ. Орон зайд хязгааргүй үргэлжилсэн бөгөөд тодорхой тогтмол давтамжтай долгионууд буюу монохроматик долгионууд когерент чанартай. Бодит үүсгүүрүүд монохроматик гэрэл цацдаггүй тул хоорондоо үл хамаарах үүсгүүрүүдээс цацагдасан долгионууд ямагт когерент биш. Үүсгүүрүүдийн атомууд гэрлийг 10-8 сек хугацааны турш цацдаг. Зөвхөн энэ хугацаны туршид атомуудын цацсан долгионуудын хэлбэлзлийн амплитуд ба фаз тогтмол байж чадна. Маш хугацаанд тогтмол амплитууд ба давтамжтай болж чадах ийм богино гармоник импульсийг долгионы багц (цуг) гэх ба монохроматик бус гэрлийг (атомуудаас цацарсан) бие биенээ халж сэлгэсэн багцуудын нэгдэл хэлбэртэй төсөөлж болно.Нэг багцын үргэжилэх дундаж rког хугацааг когерентлолын хугацаа гэнэ.

Нэгэн төрлийн орчинд тарж байгаа долгионы хэлбэлзлийн фаз когерентжлолын хугацаанд л огторгуйн тодорхой (нэг) цэгт тогтмол байдаг.энэ Хугацаанд долгион вакумд Lког =crког зай шилжинэ.Энэ уртыг когерентлолын урт(цугийн урт) гэнэ.

Ангилал:Оптик
Ерөнхийлөгчийн туслах

«**Ерөнхийлөгчийн туслах**» — 2013 онд хийгдсэн Монголын уран сайхны кино юм.

Ангилал:2013 оны кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Сутай хайрхан

**Сутай хайрхан** -Монгол Улсын Говь-Алтай аймгийн Дарви, Тонхил, Ховд аймгийн Дарви, Цэцэг сумуудын заагт 60 км урт сунаж оршдог Алтайн мөнх цаст уулсын хамгийн урд талын уул юм. Су+тау гэсэн түрэг гарлын "Устай уул" үг гэсэн утгатай юм.  

Ноён оргил Цаст Богд нь далайн түвшингээс 4220 метр.  

Цаст Гималайн уулсаас тасарч Алтайн нурууны нэгээхэн хэсэг, Баатар хайрхан уулын зүүн хэсэгт хүй цөглөн урган тогтсон хэмээн эртний домогт өгүүлдэг. Эрт цагт устай уул хэмээх нэрлэдэг байснаас улбаалан Сутай хайрхан уул гэж нэрлэдэг болжээ. Эрт цагт хүмүүс уг уулнаас зэрлэг үхэр буулган гаршуулж, сүүг нь саан ахуй амьдралдаа хэрэглэдэг байснаас үүдэн "*Сүүтэй уул"* хэмээн нэрлэдэг байсан гэх домог тайлбар бий. 2008 оноос Их овоог тахиж Сутай хайрханыг Төрийн тахилгат уул болгосон билээ. Улаанбаатараас 1016 км зайд оршино. 

Ангилал:Азийн уул
Ангилал:Монголын уул
Ангилал:Алтайн нурууны уул
Ангилал:Монгол Алтайн нуруу
Ангилал:Говь-Алтай аймгийн газар зүй
Ангилал:Ховд аймгийн газар зүй
Төрөл (биологи)

**Төрөл** (, ) — биологийн системийн ангилал зүйн үндсэн нэг шат. Төрөл нь зүйл ба овог хоёрын дунд байрлана. Жишээ нь, ногооны цагаан эрвээхэй (Pieris) төрөл нь цагаан эрвээхэй (Pieridae) овгийн олон төрлүүдийн нэг бөгөөд, өөрөө олон зүйлийг багтаадаг ба тэдгээрийн нэг нь байцааны цагаан эрвээхэй (Pieris brassicae) юм.

Багтаах зүйлийнхээ тооноос хамаарч дараах гурван төрөл байдаг:
* **политөрөл** — олон зүйлийг агуулдаг,
* **олиготөрөл** — цөөн зүйлийг багтаадаг,
* **монотөрөл** — ганцхан зүйлтэй.

## Мөн үзэх
* Биологийн ангилал
* Зүйл
* Овог (биологи)

Ангилал:Таксономи
Цацраган аянга

Цацраган аянга нь томхон хэмжээний бороо шуурганы үүлний фронт дээр агаарт 50-90км-т үүсдэг, голцуу улаавтар өнгөтэй тохиолддог. Цацраган аянга нь хүйтэн плазмын үзэгдэл учир энгийн борооны үүлний аянганаас эрс ялгаатай юм. Цацраган аянга нь маш бага судлагдсан байгалийн үзэгдэл бөгөөд анхны фото зургийг нь 1989 онд АНУ-ын Миннесотын их сургуулийн эрдэмтэд авч байсан юм. Одоогоор медуз маягийн, лууван, баганан маягийн цацраган аянганууд бүртгэгдээд байна. 

## Бүтэц
Цацраган аянга газарт маш хүчтэй аянга цахингуут хэдхэн миллсекундын дотор месосферид зарим тохиолдолд цахина. Секундэд 10000 зураг авдаг камерийн тусламжтайгаар судалснаар цацраган аянга нь хэсэг хэсэг 10-100м хэмжээтэй бөмбөгөн ионжилтууд 80км-ийн өндөрт үүсч дараа нь гэрлийн хурдны 10%-ийн хурдаар доош цацарч дараа нь дээш хэдэн миллсекундын дараа томорсон бөмбөгөн ионжилт болж төгсдөг байна. Зарим тохиолдолд цацраган аянга доод үүлний аянганаасаа 50км зайтай хэвтээ хэлбрээр цахидаг.

## Бичлэг
# 
# 
# 

 
Ангилал:Цахилгаан сүүлт од
Ангилал:Аадар бороо
Тепуи

**Тепуи**, эсхүл **тепуй** — нь тэгш оройтой эгц уул бөгөөд Гвианы хавтгай уулын тогтоцод байрлах ба энэ нь Өмнөд Америк тивд оршдог, ихэнх талбай нь Венесуэл улсын нутаг дэвсгэрт хамаардаг. Олон типуи уулс нь венесуэлийн үндэстний цэцэрлэгт хүрээлэнд байрладаг мөн Канаима уул нь ЮНЕСКО олон улсын өвд бүртгэлтэй.
Ангилал:Өмнөд Америкийн уул
Ангилал:Газар зүйн нэр томьёо
Монгол орны загас

Манай оронд 11 овгийн 36 төрөл, 76 зүйл загас бий. Тэдгээрийн 5 нь шинжлэх ухаанд шинээр бүртгэх шаардлагатай бөгөөд одоогоор нэрлээгүй байгаа, нэмэлт 5 төрөл нь Монголын нутагт бүртгэлэй боловч дахин олдоогүй учир бүртгэлээс хасах хэрэгтэй, мөн түүнчлэн гучаад нь агнуурын загас юм. Хойд мөсөн далай, Номхон далайн болон Төв Азийн гадагш урсгалгүй гол, нуурын ай саваар тархжээ. 

Хойд мөсөн далайн ай савд багтдаг Дархадын хотгор, Булган гол, Сэлэнгэ мөрний сав, Хөвсгөл, Тэрхийн цагаан нуур, Өгий нуур зэрэг томоохон нуурт 22 зүйлийн загас байдгаас Дархадын цагаан, Дэлгэр мөрний цагаан, Хөвсгөлийн омуль, Сибирь хилэм, тул, зэвэг хоёр зүйл хадран, алгана, ердийн цурхай, мөнгөлөг хэлтэг, булуу цагаан, гутаарь, улаан нүдэн, бух сугас элбэг.

Номхон далайн ай савын Хэрлэн, Онон, Улз, Халх гол, Буйр, Хөх нуурт 43 зүйл загас байдаг нь мэдэгдээд байгаагийн дотор улаан далбаа, улаан живэр, Хар мөрний цурхай, Хар мөрний сугас, цагаан амар, морин загас, өлгөр цагаан, давх, Хар мөрний цулбуурт, Амарын хилэм, тул, зэвэг, Ононгийн цагаан хадар, Хар мөрний хадран, гутаарь голлоно.

Төв Азийн гадагш урсгалгүй гол мөрний ай савд багтдаг Хар, Хар-Ус, Дөргөн, Айраг, Хяргас, говийн хөндийн Орог, Бөөн цагаан, Улаан нуур, Таацын цагаан, Адгийн цагаан, Хотон, Хоргон, Даян, Толбо, Ачит, Хонгор-Өлөн, Үүрэг, Увс болон Хангайн нурууны нуурархаг тэгш өндөрлөгийн Хүнгүйн Хар, Тэлмэн, Сангийн далай, Хөх нуур зэрэгт монгол хадран, алтайн сугас загасны гурван зүйл, могой эрээлжийн хоёр зүйл, нүцгэн жараа, бүгд долоон зүйл загас оршдгоос гурван зүйл нь агнуурын ач холбогдолтой юм. Тус ай савын загас бол өөр нутагт байдаггүй, манай орны унаган загас билээ.

Манай орны давстай, давсгүй нуур болгон загастай, тэдгээрт хүнд хортой идэж болдоггүй загас бараг үгүй юм. Судлаачдын олж илрүүлсэн ан агнуурын багаж хэрэгсэл, хөшөө дурсгал, хүн ардын хэрэглэж байсан эд агуурс дахь хээ угалз тэргүүтэн нь монголчуудын ахуй амьдрал загас агнууртай эртнээс холбоотой байсныг гэрчилдэг байна.

XVIII—XIX зууны үед монголчууд нэлээд хэдэн гол мөрөн, нуурын загасыг агнаж байжээ. БНМАУ-н үед загас агнуурын гурван үйлдвэр байсан.

Дархадын цагаан нуурын загас агнуурын үйлдвэр. Шишгэдийн сав газрын Дархадын хотгорын олон нуураас XIX зууны 70-аад оноос эхлэн загас агнаж байсан тухай оросын нэрт эрдэмтэн П. Н. По-танин өдрийн тэмдэглэлдээ бичсэн байдаг.

Дархадын хотгорын загасыг 1943 оноос эхлэн үйлдвэрийн аргаар ашиглаж эхэлжээ. Эндээс барьж ашиглаж байгаа загасны дийлэнх хувийг дархадын цагаан загас, багахан хувийг тул, зэвэг, хадран эзэлдэг. Цаашид олон жилийн нөөцтэй загас агнуурыг зохион байгуулахын тулд Дархадын цагаан нуурын загасны үйлдвэрийг түшиглэж жилд 100 сая салбарсын төрлийн жараахайг өсгөх чадалтай ажилчдыг дагалдуулан дадлага олгон сургаж загас үржүүлгийн газар байгуулж ажиллуулах

Ангилал:Загас
Ангилал:Загас агнуур
Ахмад Зохир

**Ахмад Зохир**, Ахмед Захир (персээр احمد ظاهر *Aḥmad Zāhir* [ахьмайд зоохер]; 1946–1979) — Афганистаны  дуучин.

## Гэр бүл 
Ахмад Зохир Лагманаас Кабулд ирсэн паштун айлд 1946 оны 6 сарын 4-нд төржээ. Түүний эцэг Абдул Зохир эмч 1971-1972 онд Афган улсын ерөнхий сайд, 1960-аад онд Афган улсын хурал (парламент)-ын дарга байсан хааны ургийн хүн байв.

## Дуучин 
Ахмад Зохир сургуульд байхаасаа хамтлагтай байж орон нутгийнхаа баяр ёслолоор дуулдаг байжээ. Том болоод перс шүлгүүдэд ая хийж дуулдаг болов. Ахмад Зохир саксофончин Исмаил Азами, бүрээчин Нангалай, бөмбөрчин Абдулла Этимади зэрэг хөгжимчидтэй хамтран ажиллаж, 1970-аад онд 22 цомогт дуугаа хураалгажээ. Түүний дуу чихэнд чимэгтэй, яруу найраг шиг, утга гүн, сэтгэлийг догдлуулдаг. Ахмад Зохир залуугаараа гялалзаад одсон боловч ард түмнийхээ сэтгэлд хэдийнээ тэргүүн байр эзэлжээ.

## Үхэл 
Ахмад Зохир 1979 оны 6 сарын 14-нд 33 насныхаа ойн өдөр автомашины ослоор нас барсан. Зарим шинжээчид түүнийг алуулсан гэдэг.

## Зүүлт, тайлбар 
Ангилал:Афганистаны дуучин
Ангилал:Хармониумчин
Ангилал:Афганистаны соёл
Ангилал:Афганчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Ганц бие бүсгүйчүүд

«**Ганц бие бүсгүйчүүд**» (Single Ladies) — Монгол улсад монгол хэлээр 2013 онд бүтсэн уран сайхны кино.

## Гол дүрүүдэд
## Гол ажилчид
## Лавлах бичиг 
Ангилал:2013 оны кино
Ангилал:21-р зууны монгол кино
Ангилал:Уран сайхны кино
Артерийн судас

**Артерийн судас** (грекээр αρτηρία, эртний грекээр ὁ ἀήρ, ἀέρος – „агаар“, ба эртний грекээр τηρέειν – „агуулсан“, учир нь амьтны сэгний цохилох судсанд ямар ч цус олдохгүй байснаас үүдэн эрт үед артерийн судсыг агаарын тээвэрлэх үүрэгтэй хэмээн төсөөлдөг байж) нь цусны судас бөгөөд зүрхнээс цусыг тараах үүрэгтэй судас юм. Энэхүү судас нь том, зүрхний цохилтын мэдэгдэхүйц пульстэй учир **цохилттой судас** эсвэл **пульс судас** хэмээн нэрлэнэ. 

Судас бол зүрхнээс гарч олон салаа салбар үүсгэн биед цусыг тараах үүрэгтэй цоргот эрхтэн юм. Судсыг дотор нь 3 хуваана.
# тараагуур (артерийн) судас
# хялгасан (капилляр) судас
# хураагуур (венийн) судас
Тараагуур судас нь зүрхнээс гарах цусыг бүх эрхтэнд хүргэдэг ба артерийн судсаар улаан өнгөтэй хүчилтөрөгчөөр баялаг цус урсдаг.
Xамгийн том тараагуур судас 25 мм дундаж нь 4-7 мм голчтой 1 мм зузаан ханатай байдаг. Энэхүү хана нь зүрхний агшилтын үед цусны өндөр даралтыг тэсвэрлэж чаддаг. Зүрхний булчингийн сулралын үед голчоороо нарийсч цусыг дээш хөөдөг. Тараагуур судасны хана дөрвөн бүрхүүлээс тогтох ба төвдөө цус урсах хөндийтэй.
хүчилтөрөгчөөр баялаг ухаа ягаан өнгөтэй 100 мл цусанд хүчилтөрөгч 20 мл нүүрсхүчлийн хий 40-50 мл байдаг.

## Цахим холбоос
1973 он

**1973 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун далан гуравдугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1973 дугаар он, жил.

## Үйл явдал 
## Төрсөн хүн 
[thumb|right|150px|[Айшвария Рай]]
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1973 онд төрөгсөд*
* 1 сарын 12 — Туркийн дуучин Ханде Йенер
* 1 сарын 13 — Монголын бөх Гэлэгжамцын Өсөхбаяр
* 1 сарын 13 — Хонконгийн жүжигчин Глория Ип
* 1 сарын 14 — Италийн авто уралдаанч Жанкарло Физикелла
* 2 сарын 4 — Америкийн боксчин Оскар Де Ла Хойя
* 2 сарын 5 — Хятадын ширээний теннисчин Дэн Япин
* 2сарын 15 - ГОМБОЖАВ ГЭРЭЛХҮҮ
* 2 сарын 16 — Австралын хөнгөн атлетикч Кэти Фримен
* 2 сарын 25 — Монголын шатарчин Базарын Хатанбаатар
* 3 сарын 8 — Монголын сүмоч Даваагийн Батбаяр
* 4 сарын 7 — Монголын уртын дууч Ганбаатарын Хонгорзул
* 5 сарын 1 — Этиопын хөнгөн атлетикч Хайле Гебреселассие
* 5 сарын 24 — Украйны дуучин Руслана
* 6 сарын 1 — Германы загвар өмсөгч Хайди Клум
* 7 сарын 12 — Италийн хөлбөмбөгчин Кристиан Вьери
* 7 сарын 14 — Туркийн хүндийг өргөгч Халиль Мутлу
* 7 сарын 20 — Шведийн хоккейчин Петер Форсберг
* 10 сарын 2 — Финландын хөнгөн атлетикч Пааво Нурми
* 10 сарын 5 - БАДМААНЯМБУУ НАРМАНДАХ
* 11 сарын 1 — Энэтхэгийн жүжигчин Айшвария Рай
* 11 сарын 29 — Уэльсийн хөлбөмбөгчин Райан Гиггз
* 12 сарын 2 — Германы дугуйчин Ян Ульрих
* 12 сарын 2 — Югославын теннисчин Моника Селеш
* 12 сарын 4 — Америкийн загвар өмсөгч Тайра Бэнкс

## Нас барсан хүн 
[thumb|right|150px|[Пабло Пикассо]]
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1973 онд нас барагсад*
* 1 сарын -.22 — 1963–1969 оны АНУ-ын ерөнхийлөгч Линдон Жонсон
* 4 сарын 8 — Испанийн зураач Пабло Пикассо
* 7 сарын 20 — Хонконгийн зодоонч жүжигчин Брюс Ли
* 9 сарын 11 — Чилийн ерөнхийлөгч Сальвадор Альенде
*12 сарын 1 – Давид Бен-Гурион, Израил улсын анхны Ерөнхий Сайд (т. 1886)
* аль нэгэн өдөр — Хятадын зохиолч Насандэлгэрийн Сайнцогт


#
Тармаширин

**Тармаширин** нь 1331-1334 онуудын хооронд Цагадайн улсыг захирч байсан хан юм. Түүний нэр алдар түүхэнд 1327 онд Энэтхэгийн хойд зүгт оршиж байсан Делийн султант улс руу хийсэн амжилтгүй аян дайнаар басхүү алдаршсан. Тэрээр эхэндээ бөө мөргөл болон буддизмыг шүтдэг байсан агаад түүний нэр нь Санскрит гаралтай юм.  

Харин хожим нь хан болсны дараа исламын шашинд орж **Ал-ад-дин** хэмээх нэр авсан. Тэрбээр засаглалын охорхон хугацаандаа Цагадайн улсын баруун хэсгийн Трансоксанид суурьшин төвлөрч, исламын ёс дүрмийг баримтлан исламын шашныг идэвхтэй ивээн тэтгэж их засаг хууль болон уламжлалт монголын шүтлэг, ёс жаягийг огоорон мартсан нь Цагадайн улсын дорнод хэсгээр нутагтай монгол ноёдын дургүйцлийг төрүүлж, түүний эсрэг ноёдын төрийн эргэлтэд ялагдаж амь үрэгдсний дараа Дува Төмөр ханы хүү Бузаныг хан өргөмжилжээ. 

Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1334 онд өнгөрсөн
Ангилал:Боржигин
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Бузан

**Бузан** нь Цагадайн улсыг 1334-1335 оны хооронд (зарим судлаачид 1333-1334 оны хооронд хан сууж байсан гэж үздэг) төр барьсан. Тэрээр Дува Төмөрийн хүү. Авга ах Тармаширин нас нөхчсөний дараа хан ор суусан. Богино хугацаанд хаанчлахдаа исламын шашныг гадуурхан хавчих бодлого явуулсан нь тус улсын Мавернахраар төвлөрч байсан исламын шашинд түрэгжсэн монгол, перс ноёд бослого гаргаж, Бузаныг баривчлан монгол заншлаар нумын хөвчөөр боон цаазалжээ. Энэ явдлын дараа үеэл Дува ханы өөр нэг хүү Өвгөн ноёны хүү Чанши хан өргөмжлөгдсөн. 

Ангилал:14-р зууны ноёрхогч
Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Ангилал:Цагадайн удам
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн
Ангилал:1336 онд өнгөрсөн
1972 он

**1972 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун далан хоёрдугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1972 дугаар он, жил.

## Үйл явдал 
## Төрсөн хүн 
[thumb|right|150px|[Зинедин Зидан]]

:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1972 онд төрөгсөд*
* 2 сарын 21 — Өмнө Солонгосын дуучин Со Тэ-жи
* 3 сарын 6 — Америкийн сагсан бөмбөгч Шакил О'Нил
* 3 сарын 10 — Монголын боксчин Дугарбаатарын Лхагва
* 3 сарын 18 — Америкийн жүжигчин Дейн Кук
* 4 сарын 19 — Бразилын хөлбөмбөгчин Ривалдо
* 5 сарын 2 — Америкийн нохой зодоонч Дуэйн Жонсон
* 6 сарын 23 — Францын хөлбөмбөгчин Зинедин Зидан
* 8 сарын 29 — Өмнө Солонгосын жүжигчин Пэ Юн-жүнь
* 8 сарын 30 — Америкийн жүжигчин Камерон Диас
* 8 сарын 30 — Чехийн хөлбөмбөгчин Павел Недвед
* 9 сарын 27 — Америкийн жүжигчин Гвинет Пэлтроу
* 10 сарын 17 — Америкийн рэп дуучин Эминэм
* 10 сарын 17 — Туркийн дуучин Таркан
* 11 сарын 4 — Португалын хөлбөмбөгчин Луиш Фигу
* 11 сарын 13 — Японы дуучин Кимүра Такүяа
* нэгэн өдөр — Монголын жүжигчин Цэвэгсүрэнгийн Батхуяг

## Нас барсан хүн 
:*Дэлгэрэнгүй: :Ангилал:1972 онд нас барагсад*
* 12 сарын 1 — Хятадын зодолдох урлагийн багш Ип Ман
* 12 сарын 23 — Зөвлөлтийн нисэх онгоц зохион бүтээгч Андрей Туполев
* нэгэн өдөр — Монголын жүжигчин Дашзэвэгийн Ичинхорлоо


#
Олимпын наадмын зардал

]]

Энд олимпын наадмуудын зардлыг үйл ажиллагааны ба нийт зардлын дүнгээр нь олон эх сурвалжаас бататгаж харуулав. 

## Олимпын зардал
* Олон Улсын Олимпын Хорооны ахлах гишүүн Жиан Франко Касперийн 2014 оны 1 сарын эхээр мэдэгдснээр Сочигийн өвлийн олимпын 51 тэрбум долларын зардлын дор хаяж гуравны нэг буюу 16 тэрбум ам.доллар нь цэвэр хахууль хууль бус үйл ажиллагаанд зориулагдаад байгааг мэдэгдлээ. 

## Гадаад холбоос
*Олимп Сиднейд юу авчрав

## Эшлэл
Ангилал:Олимп
Ромелу Лукаку

**Ромелу Менама Лукаку** (; 1993 оны тавдугаар сарын 13, Антверпен) — Конго гаралтай Бельгийн хөлбөмбөгчин, Английн «Эвертон» болон Бельгийн шигшээн довтлогч.

Лукаку анхны мэргэжлийн гэрээгээ 2009 оны тавдугаар сарын 16-нд улсынхаа тэргүүн баг болох «Андерлехттэй» гурван жилээр байгуулжээ. 2011 оны наймдугаар сард Английн «Челси» 20 сая еврогоор элсүүлж, таван жилээр гэрээлэх болсоноо мэдэгдэв. Энэ хооронд «Вест Бромвич Альбион», «Эвертон» багуудад зээлэгдээд улмаар 2014 оны долдугаар сарын 30-нд «Эвертон» түүхэн наймаагаа 28 сая фунтээр түүний төлөө хийж, таван жилээр гэрээ байгуулан 10 дугаарын өмсгөлөө хүндэтгэлтэй гардуулжээ.

## Амжилт 
**Багийн**

 «**Андерлехт**»
* Бельгийн аварга (**1**): 2009/10
* **Нийт: 1 цом**

 «**Челси**»
* Английн цомын эзэн (**1**): 2012
* **Нийт: 1 цом**

**Хувийн**
* Бельгийн лигийн мэргэн бууч (**1**): 2009/10
* Бельгийн лигийн өнгөт арьст шилдэг тоглогч (**1**): 2009/10
* **Нийт: 2 шагнал**

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Статистика выступлений Ромелу Лукаку на Topforward
* 
* Профиль футболиста на сайте *Fifa.com* 
* Профиль футболиста на сайте *Worldfootball.net* 
* Профиль футболиста на сайте *Football-lineups.com* 
* 

Ангилал:Бельгийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Андерлехт багийн тоглогч
Ангилал:Челси багийн тоглогч
Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:Антверпений хүн
Ангилал:Бельгичүүд
Ангилал:1993 онд төрсөн
Аруна Коне

**Аруна Коне** (, *1983 оны арваннэгдүгээр сарын 27-нд Аньяма хотод төрсөн*) — Кот-д'Ивуарын хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Эвертон болон Кот-д'Ивуарын шигшээ багийн довтлогч юм. Коне нь 2006 оны ДАШТ-д оролцож байв.

## Амжилтууд
### Клуб
**ПСВ**
* Нидерландын лигийн аварга: 2005-06, 2006-07
* Нидерландын цомын дэд байр: 2007

**Уиган Атлетик**
* Английн цомын эзэн: 2012-13

### Шигшээ баг
'''Кот д'Ивуар'''
* Африкийн хөлбөмбөгийн цомын дэд байр: 2006

## Эшлэл
## Холбоос
*Профайл - Эвертон
*
*

Ангилал:Кот-д'Ивуарын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Льерс багийн тоглогч
Ангилал:Рода багийн тоглогч
Ангилал:ПСВ багийн тоглогч
Ангилал:Севилья багийн тоглогч
Ангилал:Ханновер 96 багийн тоглогч
Ангилал:Леванте багийн тоглогч
Ангилал:Уиган Атлетик багийн тоглогч
Ангилал:Эвертон багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Ивуарчууд
Ангилал:1983 онд төрсөн
Горан Пандев

**Горан Пандев** (, *1983 оны долоодугаар сарын 27-нд Струмица хотод төрсөн*) — Македоны хөлбөмбөгчин бөгөөд Туркийн «Галатасарай» багт жигүүрийн довтлогчоор тоглодог. 

Пандев 2011 оны наймдугаар сарын 26-нд Наполи багт урт хугацааны гэрээгээр элсчээ. Дүү Сашко Пандев нь мөн хөлбөмбөгчин юм.

2014 оны есдүгээр сарын 1-нд «Галатасарайтай» хоёр жилийн гэрээ байгуулсан.

## Амжилт
; Баг
* Италийн цомын эзэн: 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2011-12
* Италийн супер цом: 2009, 2010
* Италийн аварга: 2010
* Аваргуудын лигийн түрүү: 2010

; Хувийн
* Македоны шилдэг хөлбөмбөгчин: 2004, 2006, 2007, 2008, 2010.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Албан ёсны цахим хуудас
* 

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Умард Македоны хөлбөмбөгчин
Ангилал:Умард Македоны шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Беласица Струмица багийн тоглогч
Ангилал:Специа багийн тоглогч
Ангилал:Анкона багийн тоглогч
Ангилал:Лацио багийн тоглогч
Ангилал:Интернационале багийн тоглогч
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Ангилал:Галатасарай багийн тоглогч
Ангилал:Умард Македончууд
Кристиан Мажо

**Кристиан Мажо** (, *1982 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Монтеккьо Мажоре хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Наполи болон Италийн шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм. 2010 оны ДАШТ болон 2012 оны ЕАШТ-үүдэд оролцож байсан.

## Эшлэл
## Холбоос
* Профайл Наполи
* Профайл - Наполи

Ангилал:1982 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Ангилал:Италичууд
Роберто Коломбо

**Роберто Коломбо** (, *1975 оны наймдугаар сарын 24-нд Монца хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Наполи багийн хаалгач юм.

## Амжилт
*Италийн цомын аварга — 2012

## Эшлэл
## Холбоос
* Профайл 

Ангилал:1975 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Ангилал:Италичууд
Родриго Таддей

**Родриго Ферранте Таддей** (, *1980 оны гуравдугаар сарын 6-нд Сан-Паулу хотод төрсөн*) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома багийн хамгаалагч юм.

Таддей довтолгоо, хамгаалалтын бүсэд идэвхитэй тоглодог тоглогч билээ.

## Амжилт
*Италийн цомын аварга — 2007, 2008
*Италийн супер цомын аварга — 2007

## Эшлэл
## Холбоос
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1980 онд төрсөн
Марко Боррьелло

**Марко Боррьелло** (, *1982 оны зургаадугаар сарын 18-нд Неаполь хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома багийн жигүүрийн довтлогч юм.

Италийн шигшээ багт 2008-2011 оны хооронд нийт долоон тоглолт хийхдээ 2008 оны ЕАШТ-д оролцож байжээ.

Түүнийг Италийн Италийн дээд лигийн ихэнхи багуудад тоглосон гэхэд болох юм.

## Амжилт
*Италийн аварга — 2012

## Эшлэл
## Холбоос
*http://www.gazzetta.it/speciali/statistiche/2008_nw/giocatori/55587.shtml
*http://www.tuttocalciatori.net/Borriello_Marco

Ангилал:1982 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Италичууд
Валон Бехрами

**Валон Бехрами** (, *1985 оны дөрөвдүгээр сарын 19-нд Митровица хотод төрсөн*) — Швейцарын хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Хамбург» болон Швейцарын шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм.

## Замнал 
2012 оны долоодугаар сарын 16-нд Наполи багтай таван жилийн гэрээ байгуулан иржээ. Өмнө нь тэрээр 2008–2011 оны хооронд Вест Хэм Юнайтед багтай таван жилийн таван сая фунтийн гэрээгээр тоглож байсан юм. 2014 оны долоодугаар сарын 31-нд 6.5 сая фунтээр «Хамбург» багт элссэн.

## Шигшээ 
Шигшээ багийнхаа хамт 2006, 2010 болон 2014 оны ДАШТ болон 2008 оны ЕАШТ-д оролцож байсан.

## Лавлах холбоос 
## Цахим холбоос 
*
*  Албан ёсны цахим хуудас
* Профайл
*

Ангилал:Швейцарын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Швейцарын хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч
Ангилал:Женоа багийн тоглогч
Ангилал:Кьяссо багийн тоглогч
Ангилал:Лацио багийн тоглогч
Ангилал:Лугано багийн тоглогч
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Ангилал:Уотфорд багийн тоглогч
Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч
Ангилал:Хамбург багийн тоглогч
Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч
Ангилал:Швейцарчууд
Ангилал:1985 онд төрсөн
Даниеле Де Росси

**Даниеле Де Росси** (, *1983 оны долоодугаар сарын 24-нд Рим хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома багийн хамгаалагч юм.

Росси 2006 оны дэлхийн аварга бөгөөд 2004 оны залуучуудын Европын аварга юм. Түүнчлэн 2004 оны Олимпын хүрэл медальт, 2009 оны Италийн шилдэг хөлбөмбөгчин болж байсан шилдэг тамирчин юм.

Рома багт 2000 оноос хойш тасралтгүй тоглож байгаа түүхэн тоглогч билээ.

## Амжилт
;Клуб
*Италийн цомын аварга — 2007, 2008
*Италийн супер цомын аварга — 2007
*Сери А-гийн дэд байр — 2004, 2006, 2007, 2008, 2010
*Италийн цомын дэд байр — 2003, 2005, 2006, 2010, 2013
*Италийн супер цомын дэд байр — 2006, 2008, 2010
*Италийн супер цомын аварга — 2007
;Шигшээ баг
*21 хүртэлх насны Европын аварга — 2004
*Дэлхийн аварга — 2006
*Олимпын хүрэл медаль — 2004
*Европын дэд аварга — 2012
;Хувийн
*Сери А-гийн Оны шилдэг залуу тоглогч — 2006
*Италийн Оны шилдэг тоглогч — 2009

## Эшлэл
## Холбоос
*A.S. Профайл - Рома
*Профайл - Сери А
*
*Профайл - Италийн ХБХ

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2009 оны Холбоодын цомд оролцогч
Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч
Ангилал:2013 оны Холбоодын цомд оролцогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Ангилал:Италичууд
Богдан Лобонц

**Богдан Ионуц Лобонц** (, *1978 оны нэгдүгээр сарын 18-нд Хунедоара хотод төрсөн*) — Румыны хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома болон Румыны шигшээ багийн хаалгач юм.

Лобонц 2008 оны ЕАШТ-д оролцож байлаа.

Рома багтай 2013 оны долоодугаар сарын 1-нд гурван жилийн гэрээ үзэглэжээ.

## Амжилтууд
* Румыны аварга: 1998/99, 2001/02, 2006/07
* Румын цомын эзэн: 1997/98
* Румыны супер цом: 1999
* Нидерландын аварга: 2003/04
* Италийн цомын дэд байр:  2013

## Эшлэл
## Холбоос
* Профайл - Рома
*
*
* 
* Богдан Лобонц

Ангилал:1978 онд төрсөн
Ангилал:Румынчууд
Ангилал:Румыны шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Морган Де Санктис

**Морган Де Санктис** (, *1977 оны гуравдугаар сарын 26-нд Гуардьягреле хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома багийн хаалгач юм.

## Клуб
### Наполи
2009 оны долоодугаар сарын 24-нд Наполи багт Севилья багаас дөрвөн жилийн 1.5 сая еврогоор ирж байв.

### Рома
2013 оны долоодугаар сарын 25-нд Рома багтай тохиролцоогоор хоёр жилийн гэрээ байгуулжээ.

## Шигшээ баг
Де Санктис Шигшээ багтайгаа 2012 оны ЕАШТ-д шувтаргын тоглолтонд шалгарч Испанийн шигшээ багт 4-0 харьцаагаар ялагдал хүлээн мөнгөн медалийн болзол хангаж байв. 2012 оноос шигшээ багаасаа зодог тайлсан.

## Амжилт 
* Италийн аварга: 1997/98
* Италийн цомын эзэн: 2011/12
* Италийн супер цомын эзэн: 2007
* Туркийн супер цомын эзэн: 2008
* Интертото цом: 2000
* 21 хүртэлх насны ЕАШТ-ий аварга: 2000
* ЕАШТ-ий мөнгөн медаль: 2012

## Эшлэл
## Холбоос
*Профайл - Наполи 
* FIGC 

Ангилал:1977 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Италичууд
БНХАУ-ын засаг захиргааны хуваарь

БНХАУ-ын газар нутаг том, хүн ам олон учраас ч тэр үү нутгийн хуваарь нь ойлгоход амаргүй олон шат, төрөлтэй зохиогджээ.

Монгол хэлнээ өнөө цагийн хуваарийг нь муж, аймаг, , сум, ны түвшин гэх юм уу эсвэл дэс тоогоор нэгдүгээр, хоёрдугаар,..., тавдугаар түвшин гэж дараалуулан ойлгох нь дээр биз ээ. Хятад хэлний 级 (*Jí*, зарим хэлээр *level, уровень* гэж орчуулагдаж байгаа) ханзын утгыг энд «түвшин» гэж үзлээ. Гэхдээ нөхцлөөсөө хамаарч «шат», «зэрэг», «зиндаа», «эн», «тэнцүү» г.м ойролцоо утгат үгээр орлуулагдаж ч болох юм. 

Өдгөө нэгдүгээр (мужийн) түвшинд 22 муж (省 *shěng*, Тайванийг оруулбал 23), 5 өөртөө засах орон (自治区 *zìzhìqū*), 4 улсын хот (эсвэл шууд захирагдах хот - 直辖市 *zhíxiáshì*), 2 онцгой захиргааны орон (特别行政区 *tèbié xíngzhèngqū*, *qū* - «нутаг») гэж зүйлчлэгдэх нэр бүхий 33 засаг захиргааны нэгж (Тайваньтай 34) байна. 

Тайвань бол БНХАУ-аас тусгаарласан, БНХАУ-ын чангаалтаас болж заримдаг эрхтэй байдаг орон юм. Үүнээс гадна арваад жилийн өмнө л Хятадын мэдэлд шилжсэн Хонконг, Макао хоёр ОЗО энэ түвшинд бусдаас илүү өөртөө засаглах эрх эдэлж байна.

Хоёрдугаар (аймгийн) түвшинд 2009 оноор таслан үзвэл 19 тойрог (地区 *dìqū*), 283 тойргийн энтэй хот (地级市 *dìjíshì*), 30 өөртөө засах тойрог (自治州 *zìzhìzhōu*), 3 аймаг (盟 *méng*), бүгд 333 нэгж байна.

Дээрх тооцооны дүнг цааш бичвэл гуравдугаар (хошууны) түвшинд 2,858 нэгж, дөрөвдүгээр (сумын түвшинд) 40,859 нэгж байна гэж тоологдсон бол тавдугаар (гацааны) түвшинд баттай тоог гаргахад төвөгтэй ч 7 бум гаран нэгж байдаг бололтой.


Хятад #Ард Улс
Миралем Пьянич

**Миралем Пьянич** (, *1990 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд ХБНСЮУ-ын Тузла хотод төрсөн*) — Боснийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома болон Босни ба Херцеговины шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм. 
## Замнал
Пьянич Люксембургийн Шиффланге 95 багаас бэлтгэгдэн гарч Францын Мец, Лион багуудад тоглож байсан ба 2011 оны наймдугаар сарын 31-нд Рома багтай 11 сая еврогоор гэрээ байгуулан дөрвөн жил тоглохоор элсчээ.

Лион багт байхдаа Аваргуудын лигийн тэмцээний Реал Мадрид багтай тоглож хасагдах шатнаас гарч ирсэн тоглолтонд гоол оруулж байсан билээ..

## Амжилт
*Францын дэд аварга: 2010
*Италийн цомын дэд аварга: 2013

## Эшлэл
## Холбоос
*Профайл - Палермо

Ангилал:1990 онд төрсөн
Ангилал:Босни ба Херцеговины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч
Ангилал:Босничууд
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Олимпик Лион багийн тоглогч
Ангилал:Мец багийн тоглогч
Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч
Паоло Каннаваро

**Паоло Каннаваро** (, *1981 оны зургаадугаар сарын 26-нд Неаполь хотод төрсөн*) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Наполи багийн хамгаалагч юм. Тэрээр 2006 оны ДАШТ-д Италийн шигшээ багийг ахлан оролцож түрүүлж байсан Фабио Каннаварогийн төрсөн дүү нь юм.

## Амжилт
*Италийн цомын аварга — 2012

## Эшлэл
## Холбоос
*Профайл Наполи

Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Италичууд
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Наполи багийн тоглогч
Жозе Родольфо Пирес Рибейро

**Жозе Родольфо Пирес Рибейро** (, *1992 оны хоёрдугаар сарын 6-нд Бразилын Кампинас хотод төрсөн*) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома багийн зүүн жигүүрийн хамгаалагч юм.

Тэрээр Рома багт Бразилын Коринтианс багаас 2012 оны долоодугаар сарын 2-нд элссэн.

## Эшлэл
## Цахим холбоос 
* Профайл on corinthians.com.br 

Ангилал:1992 онд төрсөн
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Бразилчууд
Леандро Кастан

**Леандро Кастан да Силва** (, *1986 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд Жау хотод төрсөн*) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома болон Бразилын шигшээ багийн төвийн хамгаалагч юм.

## Клуб
### Рома
Кастан Рома багт нутгийнхаа Коринтианс багаас иржээ. Рома багтай тэрээр 5.5 сая еврогийн гэрээ байгуулсан ажээ.

## Шигшээ баг
Бразилын шигшээ баг Кастаныг 2012 оны аравдугаар сарын 16-нд Японы шигшээ багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд анх дуудаж байв.

## Амжилт
* Бразилын аварга (1): 2011
* Бразилын Сери B (1): 2006

## Эшлэл
## Холбоос
*Профайл

Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин
Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Бразилчууд
Миязаки Хаяао

**Миязаки Хаяао** (,1941 оны 1-р сарын 5-нд Токио хотод төрсөн) нь Японы анимэ бүтээгч, алдарт Жибли студийг үндэслэсэн хүн юм.

Ангилал:Жибли студи
Ангилал:1941 онд төрсөн
Ангилал:Япончууд
Василис Торосидис

**Василис Торосидис** (, *1985 оны зургаадугаар сарын 10-нд Ксанти хотод төрсөн*) — Грекийн хөлбөмбөгчин бөгөөд хамгаалалтын байрлал болон хагас хамгаалагчийн байрлалуудад тоглодог. Рома болон Грекийн шигшээ багийн тоглогч юм.

## Клуб
Тэр Ксанти багаас мэргэжлийн гараагаа эхэлж Олимпиакос багаас Италийн Рома багт 2013 оны нэгдүгээр сарын 23-нд 2015 оны зургаадугаар сарыг хүртэл гэрээ байгуулсан ажээ.

## Шигшээ баг
Грекийн шигшээ баг 2008 онд Европын аварга шалгаруулах тэмцээний урьдчилсан шатны Туркийн шигшээ багтай хийсэн тоглолтонд Торосидис анхны гараагаа хийж байв. 2008 болон 2012 оны ЕАШТ-д оролцжээ.

## Амжилт
* Грекийн аварга (5): 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2010/11, 2011/12
*  Грекийн цомын эзэн (2): 2007/08, 2011/12
* Грекийн супер цом (1): 2007

## Эшлэл
## Холбоос
* Албан ёсны цахим хуудас
* Профайл - Рома

Ангилал:1985 онд төрсөн
Ангилал:Грекийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Грекчүүд
Зүүд

**Зүүд** түүний учир шалтгааныг шинжлэх ухаан тогтоож чадаагүй өдийг хүрснээс энэ тал дээр хийсвэр өнцгүүд илүүтэй давамгайлдаг. Зүүдний тайлал,зөн ёр, хоёрдахь бие,зэрэгцээ ертөнц мэтийн зүүдтэй холбодог идеал санаанууд түгээмэл. Тэгвэл зүүд гэдэг нь эдгээр хийсвэр санаануудтай ямар ч холбоогүй,идэж унтахтай адил ердөө л бие организмын салшгүй нэгэн процесс юм. Зүүд үндсэн 2 үүргийг гүйцэтгэдэг. Нэгдүгээрт гадны аюул ослоос хамгаалах, хоёрдугаарт бие организмын үйл ажиллагааг шаардлагатай үед дэмжих гэсэн энэ хоёр үүрэг нь Зүүд гэж юу вэ гэсэн асуултанд бүрэн хариулт нь болж өгнө. Ямар нэгэн сэтгэлийн түгшүүр зовинол болон баталгаатай амгалан бус орчинд унтах үед тархи энэ зүүд гэсэн программыг идэвхжүүлж ажиллуулдаг. Ингэснээр хүн дуу чимээ зэрэг гадны ямарваа нэг нөлөөллөөс богино хугацаанд сэрэх бэлэн байдалд унталт явагдана гэсэн үг. Энэ нь учруулж болзошгүй гадны эрсдэлээс бие өөрийгөө унтаж байхдаа хүртэл хамгаалах боломжийг зүүдээр олгодог. Тархины үндсэн функц амарч байх үед сонор сэрэмж өндөрсгөх,сэргэг унталтын программ гэж тодорхойлж болно. 

Хоёрдугаарт хүн унтаж амрах үед бие организмын үйл ажиллагаа сэрүүн байх үеийнх шигээ явагдах шаардлага нэлээд тулгардаг. Ж нь: бие өвдсөн үед унтаж байсан ч дархлааны систем маань бүрэн хэмжээгээр хүчтэй ажиллах шаардлагатай, мөн унтахын өмнө их идсэн бол хоол боловсруулах систем тэр чигтээ эрчимтэй явагдаж байх хэрэгтэй болно зэрэг хэд хэдэн иймэрхүү шаардлагатай үеүд тулгардаг. Нэгэнт унтаж амарч буй тархины үйл ажиллагааны үр дүнд бие организмын идэвхжил сэрүүн байх үеийнхээс эрс буурдгаас эрчимтэй үйл ажиллагаа явуулах шаардлагыг хангадаггүй. Үүнийг хангахын тулд унтаж амарч байх үед зохиомлоор сэрүүн байх үеийн өгөгдлийг зүүдний тусламжтайгаар бий болгодог. 

Хүн зүүдэндээ идэвхтэй хөдөлгөөн хийнэ, энэ мэдээллийг дархлааны болон бусад эд эрхтэний үйл ажиллагааны систем рүү илгээснээр тэдгээр нь хүний сэрүүн байх үеийнхтэй адилаар эрч хүчтэй ажиллах боломжтой болдог. Энгийнээр хэлбэл тархины үндсэн хэсгүүд амрангаа зүүд гэдэг программыг ажиллуулаад орхино. Түүгээрээ биеийн үйл ажиллагааны системүүдийг сэрүүн үеийнх мэтээр хуурч, идэвхтэй ажиллах нөхцөлөөр хангаж өгдөг байх нь. Энэ 2 үүргээр нь зүүдийг дүгнэж хэлбэл тархи амрах үед орлох туслах программ буюу хиймэл оюун санаа хэмээн тодорхойлж болно. Харин хүн юу зүүдлэх нь энд ямар ч ач холбогдолгүй. Хүний тархинд байгаа мэдээллийн сангаас зохиомжлон зүүдлэх, уран сэтгэмжээр зүүдлэх зэрэг нь хүний сэрүүн байх үедээ ч гүйцэтгэж чадах тархины үйлдэл юм. Зөнтэй зүүд,зүүд биелэх энэ тэр нь маргааш гудамжинд таньдаг хэн нэгэнтэй тааралдах уу үгүй юу гэдэгтэй л адил магадлалын зүйл. Мөн элдэв муу ёрын гэгдэх зүүд ч таны тархинд хадгалагдаж буй айдас түгшүүрийн элдэв янзын мэдээллээс урган гардаг, ач холбогдол өгч зовоод байх зүйл биш. Өмнө хэлснээр зүүд бол хүнийг зохиомлоор хөдөлгөөнд оруулах үүргээ гүйцэтгэхийн тулд тархинд буй мэдээллийн сангаас юу дуртайгаа авч зохиомжилдог.

Ангилал:Зүүдлэлт
Мехди Бенатиа

**Мехди Бенатиа** (; 1987 оны дөрөвдүгээр сарын 17-нд Францын Куркуронн хотод төрсөн) — Мароккогийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Бавариа» болон Мароккогийн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.

## Замнал 
Африк гаралтай Бенатиа Францын Генгам, Марсель багуудад тоглож байгаад Удинезе багт ирсэн ба Сери А-гийн шилдэг хамгаалан тоглогчдын нэгд тооцогдох хүртлээ амжилттай тоглож байв. 2013 оны долоодугаар сарын 5-нд Рома баг түүний төлөө 13.5 сая еврог зарцуулан эгнээндээ элсүүлсэн юм.

2014 оны наймдугаар сарын 27-нд «Бавариатай» таван жилийн гэрээ байгуулав. Наймаалцсан үнэ 30 сая евро.
  
## Шигшээ 
Францын шигшээ багийн 18 хүртэлх насны багт тоглож байсан Мехди Бенатиа Мароккогийн шигшээ багт 2005 онд элссэн байдаг байна.

## Лавлах холбоос 
## Гадны холбоос 
* Профайл - *Transfermarkt.co.uk* 
* 

Ангилал:Мароккогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч
Ангилал:Тур багийн тоглогч
Ангилал:Клермон багийн тоглогч
Ангилал:Удинезе багийн тоглогч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч
Ангилал:Мароккочууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Жервиньо

**Жерве Яо Куасси** (, 1987 оны тавдугаар сарын 27-нд Аньяма хотод төрсөн), **Жервиньо** () — Кот-д'Ивуарын хөлбөмбөгчин бөгөөд Италийн «Рома» болон Кот-д'Ивуарын шигшээд довтлогчоор тоглодог. 

## Замнал 
Жервиньог Английн Арсенал багт хөлбөмбөгийн замналаа дээшлүүлсэн гэхэд болно. Дасгалжуулагч Арсен Венгер түүнийг "тэсрэлттэй тоглогч" хэмээн үнэлсэн байдаг. Жервиньо нутгийнхаа АСЕК Мимозас багт мэргэжлийн болон бэлтгэгдсэн бөгөөд Белгийн Беверен, Францын Ле Ман, Лилль багуудад тоглож байгаад Арсенал ирж 2011-2013 оны хооронд тавь гаруй тоглолт хийжээ. Арсеналд Тео Уолкоттын сэлгээний тоглогч байсан бөгөөд 2013 оны наймдугаар сарын 8-нд Рома багт 8 сая еврогоор зарагдсан байна. Энэ багт 2017 оны зургаан сарыг дуустал гэрээ байгуулсан ажээ.

## Шигшээ
Жервиньо улсынхаа олимпын шигшээ багийн ахлагч байв. 2007 оны арваннэгдүгээр сард насанд хүрэгчдийн шигшээ багт дуудагдан тоглож эхэлсэн ба 2010 оны ДАШТ-ий Португалын шигшээ багийн эсрэг тоглолтонд гоол оруулж байсан. Тэр зүүн хөлөөр тоглодог.

## Амжилт 
* Францын аварга: 2011
* Францын цом: 2011

## Цахим холбоос 
* Профайл - «Лилль» 
*  

## Лавлах холбоос 
Ангилал:Кот-д'Ивуарын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Беверен багийн тоглогч
Ангилал:Ле-Ман багийн тоглогч
Ангилал:Лилль багийн тоглогч
Ангилал:Арсенал багийн тоглогч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Ивуарчууд
Ангилал:1987 онд төрсөн
Майкон Дуглас Сизенандо

**Майкон Дуглас Сизенандо** (, *1981 оны долоодугаар сарын 26-нд Ново Амбурго хотод төрсөн*) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Рома болон Бразилын шигшээн баруун хамгаалагч юм. 
## Замнал
Майкон нутгийнхаа Крузейро багт 2001-2004 оны хооронд тоглож байхдаа дотоодын болон олон улсын олон тэмцээнд оролцож томоохон түрүүнүүдийг авч байсан бөгөөд Францын Монако, Италиийн Интер багуудад тоглож байхдаа Европын томоохон тэмцээнүүдэд түрүүлж байв. Түүний зүгээс багт гүйцэтгэх хувь нэмэр хангалттай үнэлэхүйц хэмжээнд байсан бөгөөд шигшээ багтаа ч онцгой амжилттай тоглож байсан юм. 2010 онд "Дэлхийн шилдэг хамгаалан тоглогчоор'' нэрлэгдэж байсан түүхтэй.

2013 оны долоодугаар сарын 18-нд Рома багт Английн Манчестер Сити багаас элсчээ.

## Амжилт
### Багийн
**Крузейро**
* Сул Минасын цом (**2**): 2001, 2002
* Минас Жерайс мужийн аварга (**2**): 2002, 2003
* Бразилын аварга: 2003
* Бразилын цомын эзэн: 2003

**Интер**
* Италийн супер цомын эзэн (**3**): 2006, 2008, 2010
* Италийн аварга (**4**): 2006/2007, 2007/08, 2008/2009, 2009/2010
* Италийн цомын эзэн (**2**): 2010, 2011
* Аваргуудын лигийн түрүү: 2009/2010
* Багийн ДАШТ: 2010

**Шигшээ баг**
* Америк тивийн цом (**2**): 2004, 2007
* Хамтын нөхөрлөлийн орнуудын цом (**2**): 2005, 2009

### Хувийн
* Аваргуудын лигийн шилдэг хамгаалагч: 2009/2010
* Алтан самбагийн эзэн: 2010
* Дэлхийн шилдэг хамгаалагч: 2010
* Дэлхийн бэлгэдлийн баг: 2010

## Эшлэл
## Холбоос
*
*Майкон - УЕФА
*Майкон - Интер
*Профайл

Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч
Ангилал:Рома багийн тоглогч
Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч
Ангилал:Интернационале багийн тоглогч
Ангилал:Монако багийн тоглогч
Ангилал:Крузейро багийн тоглогч
Ангилал:Премьер лигийн тоглогч
Ангилал:Хөлбөмбөгийн Өмнөд Америкийн аварга
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн улсын аварга
Ангилал:УЕФА Аваргуудын Лигийн аварга
Ангилал:Бразилчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Монгол загасны нэр

right|300px|Тул загас
right|300px|Хилэм
right|300px|Цурхай
right|300px|Гутаарь
right|300px|Хэлтэг эсвэл Булуу цагаан

Монгол орны загаснууд
Монголын гол мөрөн, нууруудын загасны Монгол, орос, англи ба шинжлэх ухааны нэрийн харьцуулалт

**Загасны ангилал зүй**

* Аймаг: Амьтан Animalia
** Хүрээ: Хөвчтөн Chordata

## Анги: Эрүүгүй амтан Cephalaspidomorphi 
### Баг: Дугариг амтан  Petromyzontiformes
#### Овог: Хорхой загасныхан Petromyzontidae
##### Төрөл: Хорхой загас Lethenteron
* Зүйлүүд:

## Анги: Шивнүүр ястан Actinopterygii
### Баг: Сахалт Siluriformes
#### Овог: Сахалтынхан Siluridae
##### Төрөл: Сахалт Silurus
* Зүйлүүд:

### Баг: Сагамхайтан Gadiformes
#### Овог: Гутаарынхан Lotidae
##### Төрөл: Гутаар Lota
* Зүйлүүд:

### Баг: Хилэмтэн Acipenseriformes
#### Овог: Хилэмийнхэн Acipenseridae
##### Төрөл: Хилэм Acipenser
* Зүйлүүд:
right|300px|Хилэм

### Баг: Цурхайтан Esociformes
#### Овог: Цурхайнхан Esocidae
##### Төрөл: Цурхай Esox
* Зүйлүүд:
right|300px|Цурхай

### Баг: Живэртэн Scorpaeniformes
#### Овог: Живэртийнхэн Cottidae
##### Төрөл: Живэрт Cottus
* Зүйлүүд:

##### Төрөл: Эрээн живэрт Leocottus
* Зүйлүүд:

##### Төрөл: Зантаахай Mesocottus
* Зүйлүүд:

### Баг: Алганатан Perciformes
#### Овог: Алганыхан Percidae
##### Төрөл: Алгана Perca
* Зүйлүүд:

#### Овог: Цоохлойхон Odontobutidae
##### Төрөл: Цоохлой Perccottus
* Зүйлүүд:

### Баг: Яргайтан  Salmoniformes
#### Овог: Хулдынхан  Salmonidae
##### Төрөл: Зэвэг Brachymystax
* Зүйлүүд:

##### Төрөл: Тул Hucho
* Зүйлүүд

##### Төрөл: Цагаан загас Coregonus
* Зүйлүүд:

##### Төрөл: Хадран Thymallus
* Зүйлдүүд

### Баг: Мөрөгтөн Cypriniformes
#### Овог: Эрээлжийнхэн Nemacheilidae
##### Төрөл: Эрээлж Barbatula
*Зүйлүүд

##### Төрөл: Наймас эрээлж Lefua
*Зүйлүүд

##### Төрөл: Гурамсан эрээлж Triplophysa
*Зүйлүүд

#### Овог: Яралжийнхан Cobitidae
##### Төрөл: Чимхүүр загас Cobitis
*Зүйлүүд

##### Төрөл: Моголзой Misgurnus
*Зүйлүүд

#### Овог: Мөрөгийнхөн Cyprinidae 
##### Дэд овог: Мөрөгүүд Cyprininae 
##### Дэд овог: Давхаа мөрөгүүд Xenocyprininae 
* Төрөл: Давхаа Hypophthalmichthys

##### Дэд овог: Скуалиобарбусууд Squaliobarbinae 
* Төрөл: Цагаан амар Ctenopharyngodon

##### Дэд овог: Хавчигасууд Cultrinae
##### Дэд овог: Гүрцнүүд Gobioninae
##### Дэд овог: Сугасууд Leuciscinae
##### Дэд овог: Халбагантнууд Acheilognathinae
##### Дэд овог: Үхэрдэйнүүд Tincinae
##### Дэд овог: Ангилагдаагүй Incertae sedis
## Монгол орны усны амьтад
### Хүрээ: Нялцгай биет Mollusca
* Анги: Хосхавтастан Bivalvia
* Баг: Танатынхан 	Unionida
#### Овог: Танатан Unionidae
#### Овог: Сувдтан Margaritiferidae
### Хүрээ: Үе хөлтөн Arthropoda
* Анги: Хавч хэлбэртэн Malacostraca
* Баг: Арванхөлтийнхөн Decapoda
#### Овог: Хавчийнхан Cambaridae
#### Овог: Самхорхойнхон Palaemonidae
## Нэр томъёо
### Ховордолт
* Устсан (EX)
* Байгалд устсан (EW)
* Бүс нутагтаа устсан (ER)
* Устаж байгаа (CR) 
* Устаж болзошгүй (EN)
* Эмзэг (VU)
* Ховордож болзошгүй (NT)
* Анхааралд өртөхөөргүй (LC)
* Мэдээлэл дутмаг (DD)
* Үнэлэх боломжгүй (NA)

### Ангилал зүй
## Ишлэл
ангилал:загаснууд
Ангилал:Жагсаалт (амьтан судлал)