Цөлийн шуурга

**Цөлийн шуурга** **ажиллагаа**  (англи. *Operation Desert Storm*) — АНУ-ын удирдсан олон улсын эвслийн Ирак болон түүнийг эзэлсэн Кувейтэд явуулсан цэргийн ажиллагаа бөгөөд Кувейтийг чөлөөлөх зорилготой байсан бөгөөд энэ нь 1990-1991 оны Персийн булангийн дайны үеэр Иракийн армийг ялагдалд хүргэсэн юм.

## Ажиллагааны төлөвлөгөө 
Ирак Кувейтэд халдсаны дараахан АНУ-ын Штабын дарга нарын нэгдсэн командлал болон АНУ-ын Төв командлалын Ерөнхий командлагчийн төв Кувейтийг чөлөөлж, Иракийн зэвсэгт хүчнийг ялах ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулсан. Энэхүү төлөвлөгөө нь анх 1980-аад онд боловсруулсан "агаар-газрын ажиллагаа"-ны концепц дээр суурилсан байв. "Цөлийн шуурга" гэсэн код нэртэй уг ажиллагааг хоёр үе шаттайгаар явуулах ёстой байв.

Агаарын довтолгооны ажиллагааны **эхний үе шат** нь Ирак, Кувейтийн гол бай, цэргүүдэд томоохон цохилт өгөх, агаарын довтолгооноос хамгаалах системийг дарах, агаарын давуу байдлыг олж авах, төрийн болон цэргийн командлал, хяналтын системийг тасалдуулах, Иракийн өмнөд хэсэгт хамгийн их хохирол учруулахаар төлөвлөгдсөн байв.

**Хоёр дахь үе шат** болох агаарын-газрын ажиллагаа нь Кувейт болон Иракийн өмнөд хэсэгт байрлах Иракийн зэвсэгт хүчнийг хэсэг хэсгээр нь бүслэн устгах, хажуугийн хуурай замын болон тэнгисийн цэргийн хүчийг ашиглан, мөн ар талд олон тооны үйл ажиллагааны болон тактикийн довтолгооны хүчийг нэгэн зэрэг буулгах зорилготой байв.

Төлөвлөгөөнд байлдааны ажиллагааны үндсэн үе шатуудад ямар ч хугацааны хязгаарлалт тогтоогоогүй бөгөөд ажиллагааны нийт амжилт нь анхны томоохон пуужин, агаарын цохилтын үр дүнгээс шууд хамааралтай байв.

## Ажиллагааны явц 
Олон үндэстний хүчний командлал нь 2000 гаруй нисэх онгоц, хоёроос гурван сарын байлдааны ажиллагааны хэрэгцээг хангах хангалттай ар талын хангамж бүхий хүчирхэг агаарын цэргийн хүчин байгуулж чадсан. Агаарын цэргийн хүчинд 20 B-52 стратегийн бөмбөгдөгч онгоц, 1700 гаруй тактикийн онгоц, 450 хүртэлх тээвэрлэгч онгоц багтсан байв. Мөргөлдөөний бүсэд дахин байршуулсан үндэсний агаарын цэргийн анги нэгтгэл, бүрэлдэхүүнийг нэг агаарын хүчинд нэгтгэж, АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний 9-р Агаарын цэргийн хүчинд захируулсан. 9-р Агаарын цэргийн армийн штаб дээр (дэслэгч генерал Чак Хорнерын удирдлага дор) нэгдсэн төв агаарын командлал болох Синсенткомыг байгуулсан.

Олон үндэстний хүчний Хуурай замын хүчин нь 16 дивиз (800,000 хүртэлх албан хаагч), 4000 гаруй танк, 3700 гаруй их буу, миномётоос бүрдсэн. Армийн нисэх хүчин ойролцоогоор 2000 байлдааны нисдэг тэрэгтэй байв.

Олон үндэстний хүчний Тэнгисийн цэргийн хүчин 170 хүртэлх хөлөг онгоцтой байв.

Холбоотны хуурай замын гол хүч Саудын Арабын зүүн хойд хэсэгт төвлөрсөн байв. Саудын Арабын зэвсэгт хүчний дэвшилтэт анги, дэд ангиуд Америкийн корпус, дивизийн хүчийг хамрахын зэрэгцээ Кувейт, Ирак болон төвийг сахисан бүсийн хил дагуу 350-400 км хүртэлх фронтын дагуу байрлаж байв. Үйл ажиллагааны хувьд чухал зам, далайн боомт, газрын тос олборлодог газруудыг хамарсан гол хүчнүүд хилээс 25-50 км зайд төвлөрсөн байжээ.

1991 оны 1-р сарын 16-ны үдэш АНУ-ын удирдсан эвсэл бэлэн байдалд орсон. 1991 оны 1-р сарын 17-19-ний хооронд АНУ-ын олон улсын хүчин Ирак даяар (голчлон шөнийн цагаар) томоохон цуврал агаарын цохилт хийсэн. Агаарын цохилт шөнөдөө нэг сар орчим үргэлжилсэн. Үйл ажиллагааны үеэр ойролцоогоор 4700 удаа байлдааны нислэг үйлдсэн (стратегийн нисэх онгоцоор 80 гаруй, тактикийн нисэх онгоцоор 4000 гаруй, тээвэрлэгч онгоцоор 600 орчим). Үйл ажиллагааны үр дүнд агаарын давуу байдлыг хадгалж, олон тооны цэргийн болон иргэний байг устгасан байна.

## Үр дүн 
Удаан үргэлжилсэн агаарын довтолгоо болон хэдэн өдрийн хуурай замын ажиллагааны дараа олон улсын хүчин ялалт байгуулав. Ирак Кувейтийг чөлөөлж, мөргөлдөөнтэй холбоотой НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн бүх тогтоолыг хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүй болсон.

Эвслийн хүчин ажиллагаа дуусахад Иракийн пуужингийн довтолгоог бүрэн зогсоож чадаагүй юм. "Цөлийн шуурга" ажиллагааны үеэр Иракийн пуужингийн хүчин 93 SCUD ангиллын баллистик пуужин, 86 LUNA-M баллистик пуужин, 2274 Astros олон пуужин харвасан байдаг.