open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оротын хүчил

Орoтик хүчил (Orotic acid)

Орoтик хүчил нь пиримидиндион бүтэцтэй карбон хүчлийн нэгдэл юм. Өмнө нь В13 витамин гэж тооцогдож байсан ч одоо витамин биш гэдэг нь тогтоогдсон.

Энэ бодис нь хүний биед:
	•	дихидрооротат дегидрогеназа ферментийн оролцоотойгоор
	•	пиримидины нийлэгжилтийн замаар
үүсдэг.

Орoтик хүчил нь PRPP-тэй нэгдэж орoтидин-5’-монофосфат (OMP) үүсгэдэг. Пиримидины нийлэгжилтийн онцлог нь суурь цагираг нь эхлээд бүрэн үүсээд дараа нь сахар холбогддог явдал юм.

Орoтик хүчил нь Брёнстедийн хүчил бөгөөд түүний ион хэлбэр болох орoтат нь металлуудтай холбогдож чадна. Жишээлбэл:
	•	литийн орoтат
	•	кобальт, манган, никель, цайрын комплексууд

Сүүлийн жилүүдэд зарим нэмэлт бүтээгдэхүүнд эрдсийн шимэгдэлтийг нэмэгдүүлэх зорилгоор ашиглагддаг.

⸻
Олон Улсын Далайн Байгууллага

**Олон улсын далайн байгууллага (International Maritime Organization, IMO)**

Олон улсын далайн байгууллага (IMO) нь НҮБ-ын харьяа байгууллага бөгөөд далайн тээврийг зохицуулах үндсэн үүрэгтэй.

Энэ байгууллага нь 1948 онд Женевт болсон НҮБ-ын бага хурлаар байгуулагдаж, 1958 оны 3-р сарын 17-нд анх хуралдсан. Төв байр нь Их Британийн Лондон хотод байрладаг.

2024 оны байдлаар:

* 176 гишүүн улс
* 3 хамрагдсан гишүүн  байна.

IMO-ийн гол зорилго нь:

* далайн аюулгүй байдал
* байгаль орчны хамгаалал
* далайн хууль эрх зүй  зэрэгт зориулсан нэгдсэн олон улсын дүрэм, стандарт боловсруулах юм.

Байгууллага нь:

* 2 жил тутам хуралддаг Ассамблей
* 40 гишүүнтэй Зөвлөл
* 5 байнгын хороо
* техникийн дэд хороодоор  ажлаа явуулдаг.
Шүүхийн дүгнэлт

**Шүүхийн дүгнэлт**

Шүүхийн дүгнэлт гэдэг нь хууль зүйн маргааныг шийдвэрлэх явцад шүүгч эсхүл шүүхийн бүрэлдэхүүнээс бичгээр гаргадаг хууль зүйн санал, дүгнэлт юм. Уг дүгнэлтэд маргааныг хэрхэн шийдвэрлэсэн тухай, маргаан үүсэхэд нөлөөлсөн баримт, нөхцөл байдал, мөн шийдвэрт хүрэхдээ баримталсан хууль, эрх зүйн үндэслэлийг тайлбарлан тусгадаг.

**Төсөл боловсруулах үйл явц (Drafting Process)**

Шүүхийн шийдвэрийг боловсруулалтын шатнаас нь хамааран хэд хэдэн хэлбэрээр гаргаж болно. Нэгдүгээрт, "bench opinion" (шүүх бүрэлдэхүүний санал/шийдвэр) гаргаж болох бөгөөд үүнд шүүгч эсвэл шүүх бүрэлдэхүүн гаргасан шийдвэр болон түүний үндэслэл болсон гол тайлбарыг товч байдлаар танилцуулдаг.

Мөн шийдвэр гарсан өдөр түр хэвлэлт бүхий санал (slip opinion) гарч болно. Энэ хувилбар нь ихэвчлэн бүрэн форматлагдаагүй, хэвлэлийн эцсийн хэлбэрт ороогүй байдаг. Иймээс энэ нь эцсийн, хамгийн эрх бүхий хувилбар биш бөгөөд албан ёсоор хэвлэгдсэн эцсийн хувилбараар дараа нь солигддог.

Америкийн Нэгдсэн Улсын Дээд шүүхээс гаргаж буй **"slip opinion"** буюу шийдвэрийн түр хувилбар нь дараах сануулгыг (disclaimer) агуулдаг: 

"Slip opinion" бол тухайн шийдвэрийн хоёр дахь хувилбар юм. Шүүхээс "bench opinion"-ийг танилцуулсан өдрийн сүүлээр үүнийг хэвлэгч рүү илгээдэг. "Slip opinion" бүр нь "bench opinion"-той адил бүрэлдэхүүн хэсгүүдээс (олонхын эсвэл олон талт санал, нэгдсэн болон эсрэг санал, өмнөх удиртгал дүгнэлт) бүрдэх боловч "bench opinion"-д тусаагүй байсан зарим засваруудыг агуулсан байж болно.
Михаил Шиян

**Михаил Шиян** (1977 оны 9 сарын 14, Украин, Кировоград муж, Хайворон) — украин хөгжмийн продюсер, бизнес эрхлэгч. Тэрээр Sound United хөгжмийн лэйблийг үүсгэн байгуулж, олон уран бүтээлчийн цомог, синглийг продюсерлэсэн.

## Боловсрол
Шиян 2001 онд Киевийн Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Үндэсний их сургуулийг хуульч мэргэжлээр төгссөн.

## Карьер
2003 онд Киев хотод тоглолт зохион байгуулж эхэлсэн бөгөөд тухайн онд Sound United лэйблийг байгуулсан.

2003 оноос реппер Seryoga-гийн продюсерээр ажиллаж, түүний эхний хоёр цомгийг гаргасан. 2004 онд “Chernyy Bumer” дууны клипийг продюсерлэсэн бөгөөд уг бүтээл олон оронд хит болж, хөгжмийн шагналуудад нэр дэвшсэн.

2004–2010 онд дуучин Bianca-гийн продюсерээр ажиллаж, түүний анхны амжилттай цомог болон хэд хэдэн синглийг продюсерлэсэн.

2016 онд украин хамтлаг Estradarada-гийн продюсер болж, “Vite Nado Vyyti” дуу нь өргөн хүрээнд танигдсан.

2018 онд дуучин Oleg Kenzov-той хамтран “Po Kayfu” синглийг гаргасан.

2023 оноос украин уран бүтээлч Drevo-тай хамтран ажиллаж эхэлсэн. 2025 онд “Smarahdove Nebo” дуу нь Украинд өндөр амжилт үзүүлсэн.

## Сонгогдсон бүтээлүүд
* Seryoga – *Svadba i Pokhorony*, *Diskomalyaria*
* Bianca – ''Russkiy Narodny R'n'B*, *38 Zamkov*
* Estradarada – *Vite Nado Vyyti*
* Oleg Kenzov – *Po Kayfu*
* Drevo – *Smarahdove Nebo''

## Эх сурвалжууд 
Ангилал:1977 онд төрсөн
Zoomex

**Zoomex** нь криптовалют арилжааны платформ юм. Тус платформ нь 200 гаруй төрлийн криптовалютын фьючерсийн гэрээ зэрэг арилжааны төрөл бүрийн үйлчилгээг санал болгодог. Zoomex нь өгөгдлийн шифрлэлт болон "хүйтэн түрийвч" (cold storage) зэрэг аюулгүй байдлын шийдлүүдийг төвлөрсөн бус санхүүгийн (DeFi) боломжуудтай хослуулсан байдаг.

## Түүх 
2022 онд Zoomex нь ФИФА-гийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д зориулсан тусгай аян зохион байгуулсан. Энэхүү аяны хүрээнд тэд алдарт хөлбөмбөгчин Лионель Мессигийн гарын үсэгтэй шагналыг санал болгож байв.

2022 оны 8-р сарын 11-нд Вильярреал КФ болон Zoomex компаниуд хамтран ажиллах гэрээ байгуулж, тус платформ нь клубын тухайн улирлын крипто арилжааны албан ёсны түнш болсон. 2022/23 оны улиралд Вильярреал клубын эрэгтэй багийн өмсгөлийн ар талд Zoomex-ийн лого байрласан байна.

2023 онд Zoomex нь 2.5 сая долларын шагналын сантай "Zoomex World Trading Champion" олон улсын арилжааны тэмцээнийг эхлүүлсэн. Энэхүү арга хэмжээнд дэлхийн өнцөг булан бүрээс арилжаачид оролцож, ур чадвараа сорьдог.

2023 оны 5-р сарын 18-нд Zoomex нь Формула-2-ын Феррари багийн авьяаслаг жолооч Оливер Берманыг ивээн тэтгэхээ зарлав. Тус компанийн лого Берманы машин болон уралдааны хувцас дээр дүрслэгдсэн байна.

2025 оны 3-р сард Zoomex нь MoneyGram Haas F1 Team-ийн албан ёсны түнш болж, Формула-1-ийн ертөнцөд анхны алхмаа хийв.

2025 оны 10-р сард Zoomex Сингапур дахь TOKEN2049 арга хэмжээнд оролцсон. Тухайн үед Аргентины дэлхийн аварга Эмилиано Мартинес-ийг брэндийн дэлхийн онцгой элч төлөөлөгчөөр томилсон байна.

2025 оны 12-р сард "Zoomex Card" албан ёсоор гарсан нь хэрэглэгчдэд дижитал хөрөнгөө ашиглан дэлхий даяар сая сая худалдаачдаар үйлчлүүлэх боломжийг олгосон юм.

## Эшлэл 
Ангилал:2021 онд байгуулагдсан санхүүгийн компаниуд
Эрх зүйн формализм

Эрх зүйн формализм нь шүүгчид хэргийг хэрхэн шийдвэрлэдэг талаархи дүрслэх онол мөн түүнчлэн шүүгчид хэргийг хэрхэн шийдвэрлэх ёстой талаархи норматив (хэм хэмжээний) онол юм. Дүрслэх утгаараа формалистууд шүүгчид маргаангүй, нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн зарчмуудыг тухайн хэргийн бодит нөхцөл байдалд хэрэглэснээр шийдвэрт хүрдэг гэж үздэг. Тэдний үзэж байгаагаар янз бүрийн хэрэгт хэрэглэж болох олон эрх зүйн зарчмын цаана дотоод логик уялдаа холбоо оршдог. Эдгээр зарчим нь тодорхой, ойлгомжтой бөгөөд эрх зүйн мэдлэгтэй хэн боловч олж тогтоох боломжтой гэж формалистууд үздэг. Харин АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгч Оливер Уэнделл Холмс Жр. “Хуулийн амьдрал логик байгаагүй, харин туршлага байсан” хэмээн үзэж байв.Формализмын үеийг ерөнхийдөө 1870-аад оноос 1920-иод он хүртэл үргэлжилсэн гэж үздэг ч зарим судлаачид эрх зүйн формализм бодит практикт хэзээ ч оршиж байгаагүй гэж маргадаг.

Эрх зүйн формализмын эцсийн зорилго нь суурь зарчмуудыг нэгэн нэгдмэл, тодорхой систем болгон тайлбарлаж, түүнийг механикаар хэрэглэх боломжтой болгох явдал юм. Үүнээс “механик хууль зүй” (mechanical jurisprudence) гэх нэр томъёо үүссэн. Шүүгч Ричард Познер “эрх зүйн формализм”-ыг эрх бүхий эх сурвалжаас хүлээн зөвшөөрөгдсөн урьдчилсан үндэслэлүүдээс дедуктив логик ашиглан хэргийн үр дүнг гарган авах арга гэж тодорхойлсон.Формализмын эсрэг онол нь эрх зүйн реализм бөгөөд үүнийг “шүүгчид эрх зүйн шийдвэрт хэрхэн хүрдэг талаархи хамгийн өргөн тархсан, нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн онол” гэж үздэг.
Японы Манжуур руу хийсэн довтолгоо

хотод 1931 оны 11 сарын 19-нд нэвтэрч буй зураг]]
**Япон Манжуурт халдан довтолсон нь** — Японы эзэнт гүрэн нь 1931 оны 9 сарын 18-нд ДИУ-ын Манжуур нутагт Мүгдэнгийн хэрэг явдлаар шалтаглан халдан довтолжээ. Энэ үйл явдал 1932 оны 2 сарын 27 хүртэл 5 сар 9 хоног үргэлжилсэн. Үйл явдал Японы ялалтаар төгсөж Японы тоглоом улс Манж-го Манжуурыг эзлэн үүсэн байгуулагдсан. Энэхүү Манжуурыг халдан эзэлсэн байдал 1945 оны 8 сард Зөвлөлт-Монголын хамтарсан чөлөөлөх дайны стратегийн ажилллагаа явагдах хүртэл 14 жил гаруй хугацаанд үргэлжилжээ.

## Урьтач нөхцөл 
1905 онд Орос-Японы дайнд Япон ялж Ляодун хойгийг түрээсээр ашиглах болсон. 1910 онд Солонгосыг өөрийн харьяанд оруулж ДИУ, түүний Манжуур нутагтай шууд хиллэх болж, Манжуур руу албан бусаар нэвтэрч хутгалдах болсон. 1928 онд Хятадад Чан Кайши Гоминдан намын удирдлагад гарч ирснээр Японтой шууд сөргөлдөх болсон ба Манжуур дахь үндсэрхэг үзэл Японы эсрэг чиглэж хатуу дэглэм тогтоох шаардлагатай болсон.

## Эзлэн түрэмгийлсэн нь 
1931 оны 9 сарын 18-нд Японы эзэн хааны цэргийн жанжин штаб орон нутагт хэрэг явдлыг шийдэх эрхийг Манжуурт байсан Квантуны армийн захиргаанд шилжүүлэв. Квантуны цэргийн ерөнхий командлагч Хонжо Шигэрү Өмнө Манжуурын төмөр замын дагуух цэргийн ажиллагааг идэвхжүүлэх даалгавар өгөв. 9 сарын 19-ны өглөө явган цэрэг Мүгдэн хотод нэвтэрч үлдсэн хятад цэргийг даран эзлэв. 1-р батальон Чанчүнь хотын ойр хятад цэргийг цохив. Солонгосын цэргийг тусламжаар нэмэлт хүч болгон ирүүлж, сарын төгсгөлд Гирин, Ляоян, Шэньян, Фүшүнь, Даньдун, Сыпин, Чанчүнь хотуудыг эзлэв. Хятадын цэрэг Тяньжин руу ухрав. Японы тоглоомын засаг захиргаа бүрэлджээ. 
 
Токио дахь төв засгийн газрын зөвшөөрөлгүйгээр энэхүү халдан довтолгоо эхэлжээ.

11 сарын 15-нд 400 гаруй цэргийн амь алдсанаар Ма генерал Чичихарт Японы үлэмж хүчинд ялагдаж, Японы 3500 цэргийн хүч 11 сарын 19-нд Чичихарт нэвтрэв. 11 сарын төгсгөлд 10000 цэрэг давшиж, Манжуурт Японы нийт 60000 цэрэг байрлав. 
ДИУ-ын нэр хүнд энэ ялагдлын дараа олон улсад унаж засгийн газрыг огцруулж, шинэ засгийн газар байгуулагдав. 

Манжуурын өмнөд хэсгийг эзэлсний дараа Японы цэрэг хойд хэсэг рүү чиглэж 1932 оны 2 сарын 4-нд Харбиныг авав. ДИУ-ын харьяанд байсан үйлдвэрийн газруудыг Манж-го улсын харьяа болгов. 

Санхүүгийн их хямралын үед Манжуурын байгалийн баялагийг ашигласан нь Японд хэрэгтэй байв. 

## Уршиг нөлөө 
Олон улс Японы үйлдлийг шүүмжилсэн боловч хариу хэмжээ авч чадаагүй. Үндэстнүүдийн Лиг энэ явдлыг таслан зогсоогоогүй сул байдал нь 1938 онд Герман Чехословакт довтолсон, 1935 онд Итали Этиоп руу довтолсон зэрэг үйл явдлыг зоригжуулжээ. 

Ангилал:Манж-го
Нөхцөлт өгүүлбэр (Англи хэл)

Англи хэлний жишиг нөхцөлт өгүүлбэр нь “If X, then Y” хэлбэртэй байдаг. X өгүүлбэрийг antecedent (эсвэл protasis) гэж нэрлэдэг бол Y өгүүлбэрийг consequent (эсвэл apodosis) гэж нэрлэнэ. Нөхцөлт өгүүлбэр нь X нөхцөлийг түр хугацаанд таамаглан үнэн гэж үзсэний үндсэн дээр Y үр дагаврыг илэрхийлдэг гэж ойлгогддог. 

Нөхцөлт өгүүлбэр нь олон янзын хэлбэртэй байж болно. Үр дагаврын хэсэг нь “if”-тэй өгүүлбэрийн өмнө орж болно, мөн “if” үг өөрөө хасагдах эсвэл өөр холбоос үгээр солигдож болно. Үр дагаврын хэсэг нь мэдэгдэх, асуух, эсвэл тушаах хэлбэртэй байж болно. Эсрэг бодит (counterfactual) нөхцөлт өгүүлбэр үүсгэхийн тулд тусгай цагийн хувирал хэрэглэгдэж болно. Зарим хэл шинжээчид “wish” бүтэцтэй өгүүлбэрүүд зэрэг гаднаас нь өөр харагдах зарим хэлзүйн бүтцүүд нь нөхцөлт өгүүлбэртэй ижил гүн бүтэцтэй гэж үздэг.

Нөхцөлт өгүүлбэр нь формал семантикийн хамгийн өргөн судлагдсан үзэгдлүүдийн нэг бөгөөд мөн хэлний философи, компьютерын шинжлэх ухаан, шийдвэр гаргалтын онол зэрэг олон салбарт өргөнөөр хэрэглэгддэг.
Ануштегинид угсаа

**Ануштегинид угсаа** — Хорезмыг 1077 оноос 1231 онуудад удирдаж байсан овогтнууд. Хорезмшах хэмээх эртний цолыг авч, Коне-Ургенч (одоогийн Туркменистан) нийслэлээс захирч байсан Ануштегинидийн үед Хорезм нь Төв Азийн ихэнх хэсэг, Ойрхи Дорнодыг бүхэлд нь, Өмнөд Азийн зарим хэсгийг хамарсан бүс нутгийн эзэнт гүрэн болж өргөжсөн. Түүхчдийн үзэж буйгаагаар уг гүрнийг үндэслэгч Ануштегин нь Огузын 24 (Туркмен) овгийн нэг болох Бегдили овгийнх байжээ. Зарим эрдэмтэд Ануштегинид угсаа нь түрэг гаралтай гэж үздэг.
Пали хэл

**Пали хэл** (Pāli, синхал хэл. පාලි, Деванагари бичиг: पालि) — Энэтхэг-европ хэлний аймгийн дундад зууны энэтхэг хэлний урсгал хэл юм. "*Пали*" гэж «үгийн мөр, догол» гэсэн утгатай бөгөөд Бурханы шашны бага хөлгөний урсгалын ном сургаалтай шууд холбоотой юм. 

Пали хэлээрх хамгийн өргөн хүрээтэй бүтээл бол Теравада канон болох Трипитака болон түүний тайлбарууд юм. Шашны бус уран зохиолын дунд түүхэн он дарааллуудад Шри Ланкын түүхийн үйл явдлуудыг өгүүлсэн Дипавамса, Махавамса, Чула-вамса зэрэг алдартай бүтээлүүд багтдаг. Пали хэл нь одоогоор Шри Ланка, Мьянмар, Тайланд, Лаос, Камбожийн Буддын шашны ёслолын үндсэн хэл юм. Мөн олон тооны шашны, философийн, шинжлэх ухааны, хууль эрх зүйн бүтээлүүд энэ хэлээр бичигдсэн байдаг.
Пүсаний Олон улсын кино наадам

**Пусаний** **Олон улсын кино наадам** (англи. *Busan International Film Festival*, солонгос. 부산국제영화제, 釜山國際映畵祭) — 1996 оноос хойш жил бүр Өмнөд Солонгосын **Пүсань** хотод зохион байгуулагддаг Азийн хамгийн том кино наадам. 

Шинээр гарч ирж буй найруулагчдын бүтээсэн кино, бүтээлүүдийг үзүүлэхэд чиглэсэн кино наадам бөгөөд албан ёсны онцгой газар нь Пүсань кино ордон юм.

Азийн оны шилдэг кино найруулагч (올해의 아시아영화인상) шагналыг жилийн турш Азийн кино урлаг, соёлын хөгжилд хамгийн их хувь нэмэр оруулсан Азийн кино найруулагчид олгодог.
Англи хэлний үйл үгийн хэлбэрүүдийн хэрэглээ

Орчин үеийн стандарт англи хэлэнд дараах төрлийн үйл үгийн хэлбэрүүд байдаг. 

Үүнд: 

Төгсгөвөртэй (finite) хэлбэрүүд: go, goes, went ,Төгсгөвөргүй (non-finite) хэлбэрүүд: (to) go, going, gone ,Туслах үйл үгтэй хосолсон хэлбэрүүд: was going, would have gone 

Эдгээр хэлбэрүүд нь цаг (үйл явдлын хугацаа), байдал (aspect), хэв маяг (mood), боломж/магадлал (modality), үйлдэх хэв (voice) зэргийг янз бүрийн бүтцээр илэрхийлэхэд хэрэглэгдэнэ. Англи хэлний үйл үгийн хувирал хэрхэн үүсдэг талаар **English verbs** сэдвээс үзнэ үү. Өгүүлбэрийн бүтэц, үгийн дарааллын талаар **English clause syntax** -аас харна уу. Стандарт бус буюу хуучны хэлбэрүүдийн талаар тухайн нутгийн аялгууны (dialect) өгүүллүүд болон (thou )хэлбэрийг үзнэ. 

#### Үйл үгийн хувирсан хэлбэрүүд 
Ердийн англи үйл үг нь ихэвчлэн дараах таван өөр хувирсан хэлбэртэй байна.

1. Үндсэн хэлбэр (base form) – go, write, climb                                                                                      Энэ хэлбэр нь дараах байдлаар хэрэглэгдэнэ:                                                                                      Infinitive (to go)

* Imperative (Go!)  

* Одоогийн цагийн энгийн хэлбэр (present indicative), гуравдагч биеийн ганц тооноос бусад  тохиолдолд 
* Одоогийн дэд хэв (present subjunctive)  

2. -s хэлбэр – goes, writes, climbs                                                                                                       Одоогийн цагийн энгийн хэлбэрт гуравдагч биеийн ганц тоонд хэрэглэгдэнэ.

3. *Өнгөрсөн цаг (past tense / preterite)                                                                                                           – went, wrote, climbed

4. *Өнгөрсөн цагийн оролцоо (past participle).                                                                                             – gone, written, climbed   

* Тогтмол (regular) үйл үг болон зарим тогтмол бус (irregular) үйл үгэнд өнгөрсөн цагтай ижил байдаг.  

*  Дээрх жишээнд эхний хоёр нь тогтмол бус, гурав дахь нь тогтмол үйл үг.  

* Мөн үйл үгнээс үүссэн тэмдэг нэр (verbal adjective) хэлбэрээр хэрэглэгдэж болно.
Потсдамын талбай

**Потсдамын талбай** (**Потсдамер-плац**, герман. *Potsdamer Platz*) — Берлин хотын төв хэсэгт орших түүхэн талбай бөгөөд томоохон тээврийн зангилаа төв юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны өмнө олон нийтийн тээврийн шугам огтлолцдог нэртэй галт тэрэгний буудалтай Потсдамын талбай нь Европын эх газрын хамгийн хөл хөдөлгөөн ихтэй талбайнуудын нэг бөгөөд хотын улс төр, нийгэм, соёлын амьдралын алдартай уулзалтын газар гэж тооцогддог байв. 1990 оноос хойш өөрчлөгдсөн Потсдамын талбай нь дахин нэгдсэн Германы нийслэлд шинэ түүхэн дурсгалт газар болж, олон тооны жуулчин, зочдыг татдаг билээ.

Ангилал:Берлин
Даалин

Эрчүүдийн гоёл буюу нэгэн гангараа нь **даалин** буюу хөөрөгний уут юм. Даалингийн хэмжээс нь бага, дунд, их гарын гэж ангилагдах ба 26-54 см байдаг. Эртнээс нааш монголчууд нүүдлийн соёл иргэншлээ даган олон юм яриад байхгүй, үйл хөдлөл, харцаараа олон зүйлийг өгүүлж илэрхийлж ирсэн бөгөөд хойч үедээ өвлүүлэхийг хүссэн түүх дурсгал, өв соёл нь эдэлж хэрэглэж буй ахуйн бүхий л зүйлдээ нэвт шувт шингэсэн байдаг өвөрмөц онцлогтой. Түүний нэг нь даалингийн урлал бөгөөд түүхийн урт хугацаанд урлагийн бүтээл болтлоо хөгжжээ. Даалинг урлах материалд торго гол үүрэгтэй ба зуун хувийн торгон дээр зүү ороож урласан даалин хамгийн үнэ цэнтэйд тооцогдоно. Зүү ороож дөрвөн хүчтэн урласан даалин, найман тахилтай зүү ороож урласан даалин, бат бөхийн бэлгэдэл Батноров хатгамалтай даалин гэх мэт олон янзын хийц урлалтай даалингууд бий.

Даалин дээр голдуу өлзий хээ урладаг. Өлзий хээ нь өлзий дэмбэрэл тасралтгүй үргэлжлэхийг бэлгэддэг. Хас хээ бүхий даалинг төрийн хүн голдуу хэрэглэдэг ба номд мэргэн байхыг бэлгэддэг. Зоосон хээ нь дотроо суман хээтэй, суман хээний дотор талд нар, сар, од мичдийг бэлгэдсэн дугуй хээтэй бөгөөд энэ нь өсөн дэвжиж мандан бадрахыг бэлгэддэг. Өлзий хээний буланд буй хээ нь дөрвөн зүйлийг нэгтгэдэг. Аав, ээж, хүү, охины нэгдэл буюу гэр бүлийн бэлгэдэл болно. Булангийн хээнүүдийг дан дангаар хагасалж урлах нь буй бөгөөд энэ нь хорвоо ертөнц сайн муугийн нэгдэл бөгөөд түүнийг зөөлрүүлэх гэж аргадаж ирсэн ард түмний оюун бодлын илэрхийлэл болдог аж. Алхан хээний тухайд алхаж гишгэхдээ өлмий нь бат оршиж, алдаа эндэлгүй байхыг бэлгэддэг байна. Дөрвөн хүчтэнд тэнгэрийн хоёр хүчтэн, газрын хоёр хүчтэнг дүрсэлдэг бөгөөд тэдгээр хүчтэнүүд нэгдэхээр дөрвөн зүгийг эрхшээнэ. Өөрөөр хэлбэл, цаг хугацааг захирагч Дүйнхор бурханы эрхшээлтэй бөгөөд эл бурхан нь дөрвөн зүг, найман зовхисыг эзэгнэн захирдаг аж.

## Нэрийн гарал
Анх элдэв ганзагалааны зүйл агуулан эмээлийн араар даруулахад зориулан булигаар, хөм, зузаан бөсөөр хийсэн, дундаа амсартай, хоёр талд нь юм агуулах том богцыг даалин гэдэг байв. Улмаар хөөрөг агуулах зориулалттай уутыг хэлдэг болжээ.
MrBit

**MrBit** нь интернетээр дамжуулан тоглоомын болон спортын таамаглалын үйлчилгээ үзүүлдэг олон улсын онлайн платформ юм. Брэнд нь зохицуулалттай зах зээлүүдэд лицензийн үндсэн дээр үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд хэрэглэгчдэд төрөл бүрийн дижитал зугаа цэнгэлийн бүтээгдэхүүнүүдийг санал болгодог.

MrBit нь 2019 онд Avento MT Limited компанийн дэмжлэгтэйгээр байгуулагдсан. 2021 онд тус брэнд Румын улсын зохицуулалттай зах зээлд нэвтэрч, орон нутгийн холбогдох байгууллагаас албан ёсны зөвшөөрөл авсан байна. Үүний дараа платформ нь Болгар болон Босни ба Херцеговина зэрэг орнуудад үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсэн.

Платформын хүрээнд хэрэглэгчдэд төрлийн тоглоомууд, спортын таамаглалын үйлчилгээ, шууд дамжуулалттай тоглоомууд болон виртуал спортын бүтээгдэхүүнүүдийг санал болгодог. Эдгээр үйлчилгээ нь олон улсын контент нийлүүлэгч компаниудтай хамтын ажиллагааны үндсэн дээр хэрэгждэг.

MrBit нь үйл ажиллагаа явуулж буй улс бүрт орон нутгийн хууль тогтоомжийг мөрдөн ажилладаг. Румын дахь үйлчилгээ нь Үндэсний Мөрийтэй Тоглоомын Албаны хяналт дор хэрэгждэг бөгөөд лицензийн нөхцөл, хэрэглэгчийн хамгаалалтын шаардлагыг дагаж мөрддөг.

Хэрэглэгчдийн аюулгүй байдлыг хангах үүднээс MrBit нь хариуцлагатай тоглоомын бодлого хэрэгжүүлдэг. Үүнд санхүүгийн хязгаар тогтоох, өөрийгөө түр хугацаанд хязгаарлах, хэрэглэгчийн баталгаажуулалт болон бусад хамгаалалтын механизм багтдаг.

Тус брэнд нь спортын салбарт ивээн тэтгэлгийн чиглэлээр идэвхтэй ажиллаж, Румын улсын хэд хэдэн спортын клубтэй хамтран ажилласан тухай хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд мэдээлсэн байна.

## Эшлэл
Польшийн Вант улс

**Польшийн** **Вант улс** (польш. *Królestwo Polskie*) — Наполеоны аян дайны дараа 1815 оноос хойш Оросын эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан Төв Европ дахь бүс нутаг юм. 1915 оны зун Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр Герман, Австри-Унгарын цэргүүд эзэлж байжээ. 1918 оны 11-р сард энэ нутаг дэвсгэр нь дахин байгуулагдсан Польш улсын гол цөм болсон юм.

## Хүн ам 
* 1818 онд — 2,6 сая;
* 1843 онд — 4,7 сая;
* 1868 онд — 5,7 сая;
* 1894 онд — 8,8 сая;
* 1900 онд — 10,0 сая орчим.

1897 оны хүн амын тооллогоор Висла орчмын мужийн хүн ам 9,402,000 байжээ. Польшууд хүн амын дийлэнх хэсгийг (71.85%) эзэлж байсан бол еврейчүүд хамгийн олон хүн амтай (13.47%), мөн Германчууд (4.33%), Украинчууд (3.56%), Литвачууд (3.24%), Оросууд (2.84%), Беларусууд байв.
Владимир Мединский

**Владимир Мединский** (орос. *Владимир Ростиславович Меди́нский,* 1970 оны 7-р сарын 18-нд ЗХУ-ын Зөвлөлт Украины Черкас мужийн Смела хотод төрсөн) — Оросын төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн бөгөөд 2020 оны 1-р сарын 24-нөөс хойш ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн туслахаар ажиллаж байна. Тэрээр мөн ОХУ-ын нэгдүгээр зэргийн төрийн жинхэнэ зөвлөх юм. 

ОХУ-ын Холбооны Хурлын Төрийн Думын IV, V чуулганы депутат (2004–2011), Нэгдсэн Орос улс төрийн намын Дээд Зөвлөлийн Товчооны гишүүн (2017 оноос хойш). 2012-2020 онд ОХУ-ын Соёлын сайд. 2025 оны 2-р сарын 27-ноос хойш Оросын Зохиолчдын Эвлэлийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга.

2017 оноос хойш АНУ, 2022 оноос хойш Канад "Оросын худал мэдээлэл, суртал ухуулга тараахад оролцсон" хэргээр хориг арга хэмжээ авсан. 2022, 2025 онд Орос Украинд халдсан үеэр Орос, Украины хооронд болсон хэлэлцээрт Оросын төлөөлөгчдийг тэргүүлэн оролцсон. 

В.Мединский 1992 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль олон улсын харилцааны (PR технологи) мэргэжлээр онц суралцаж төгссөн. Сүүлд Forbes сэтгүүл түүнийг "Владимир Путины үзэл суртлын гол хүн" гэж тодорхойлсон юм.

Оросын ерөнхий боловсролын сургуулийн 11-р ангийн сурагчдад зориулсан шинэ түүхийн сурах бичгийн зохиогчдын нэг болох В.Мединскийн онцгой үүрэгтэй оролцсон бөгөөд уг сурах бичигт Зөвлөлтийн Унгар, Чехословак, Афганистанд хийсэн түрэмгийлэлийг эерэгээр үнэлж, ЗХУ-ын хүний ​​эрхийн хөдөлгөөнийг буруушаасан гэж үздэг.

Ангилал:1970 онд төрсөн
Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн төгсөгч
Ангилал:Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Улсын Хүрээлэнгийн багш
Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан
Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан
Ангилал:Италийн их сургуулийн хүндэт доктор
Владимир Щербицкий

**Владимир Щербицкий** (укр. *Володи́мир Васи́льович Щерби́цький,* орос. *Влади́мир Васи́льевич Щерби́цкий*; 1918 оны 2-р сарын 17-нд Зөвлөлт Украины Дээд Днепровск хотод төрсөн — 1990 оны 2-р сарын 16-нд Зөвлөлт Украины нийслэл Киев хотод нас барсан) — Зөвлөлт Украины төрийн болон намын зүтгэлтэн. Украины Коммунист намын Төв хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар 1972—1989 онуудад ажилласан. ЗХУ-ын хошой Хөдөлмөрийн баатар (1974, 1977). Зөвлөлтийн Эх орны дайнд оролцогч.

Ангилал:Украины улс төрч
Ангилал:Зөвлөлтийн улс төрч
Ангилал:1918 онд төрсөн
Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Франтишек Герстнер

**Франтишек Йозеф Герстнер** (герман. *Franz Josef von Gerstner*, чех. *František Josef Gerstner*; 1756 оны 2-р сарын 22-нд Бохеми Вант улсын дахь Хомутов хотод төрсөн — 1832 оны 6-р сарын 25-нд Бохемийн Мла­де­ёв хотод нас барсан) - Чехийн физикч, инженер. Түүний тусламжтайгаар тухайн үед Австрийн эзэнт гүрний нэг хэсэг байсан Чех улсад анхны төмөр замын байгууламж, анхны уурын хөдөлгүүрийг барих боломжтой болж байжээ.

## Намтар 
Ф.Герстнер Хомутов хотод төрөөд шашны гимназид сурч төгсөөд Прагийн Их сургуулийн  философийн ангид 1772- 1777 онуудад суралцаж математик, одон орон судалжээ. Тэрээр Йозеф Степлингийн сурагч байсан.

1781 онд тэрээр Венад анагаах ухааны чиглэлээр суралцаж эхэлсэн боловч удалгүй одон орон судлалд анхаарлаа хандуулахаар шийджээ. 1789 онд тэрээр математикийн профессор болжээ.

1795 онд Герстнер Хабсбургийн эзэнт гүрний техникийн боловсролын чанарыг сайжруулах зорилготой засгийн газрын комисст орсон. Тэрээр Бохемийн инженерийн сургуулийг политехникийн сургууль болгон өөрчлөхийг санал болгосон бөгөөд энэ нь 1803 онд хэрэгжсэн байна. 1806 онд тэрээр Политехникийн сургуулийн эрхлэгч, механик ба гидравликийн профессор болсон бөгөөд 1823 он хүртэл өвчин тустлаа тэнд багшилжээ.

Ангилал:1756 онд төрсөн
Ангилал:1832 онд өнгөрсөн
Ангилал:Бохемийн хүн
Ангилал:Германы физикч
Ангилал:Германы инженер
Сезар Риц

**Сезар Риц** (франц. *César Ritz*; 1850 оны 2-р сарын 23-нд төрсөн — 1918 оны 10-р сарын 24-нд нас барсан) — Швейцар гаралтай зочид буудлын бизнес эрхлэгч. Парис, Лондон хотуудад тансаг зэрэглэлийн «Риц» зочид буудлууд үүсгэн байгуулагч. Түүнийг «зочид буудал эрхлэгчдийн хаан бөгөөд хаадын зочид буудал эрхлэгч» гэгддэг байсан.

## Намтар 
Сезар Риц 1850 оны 2-р сарын 23-нд Вале кантоны Нидервальд тосгонд төрсөн. Тэрээр маш сайн ой тогтоолтой байсан бөгөөд үйлчлүүлэгчдийнхээ хүслийг хангахын тулд тэд ямар хоол хүнс, дарс, хөгжимд дуртайг тогтоож авахыг эрэлхийлдэг байв. Уэльсийн хунтайж VII Эдвард түүнд нэгэнтээ "Риц, чи миний юунд дуртайг хамгийн сайн мэднэ. Зүгээр л миний амтанд тохируулан оройн хоол зохион байгуулаач" гэж хэлсэн байдаг.

Түүний амжилтын оргил үе нь 1898 онд Парисын Вендом талбайд анхны жинхэнэ тансаг "Риц" зочид буудал нээгдсэн явдал байв. Үүнтэй төстэй зочид буудал 1905 онд Лондонд, жилийн дараа Мадрид хотод нээгджээ. Сезар Риц "Үйлчлүүлэгч үргэлж зөв байдаг" гэсэн алдарт хэллэгийг гаргаж ирсэн (гэхдээ түүний үгс яг "Үйлчлүүлэгч хэзээ ч буруу байдаггүй" байсан).

Риц мөн зочид буудлын салбарын ажилтны хувьд заавал дагаж мөрдөх ёстой дүрмийг боловсруулсан: "Харахгүй юм шиг байж бүхнийг хар, сонсохгүй юм шиг байж бүхнийг сонс, магтаалгүй анхааралтай бай, өөртөө хэт итгэлтэй байлгүйгээр бүхнийг урьдчилан харахыг хичээ. Хэрэв зочин хоол эсвэл дарсны талаар гомдол гаргавал тэр даруй, яасныг асуулгүй солих хэрэгтэй."

Ангилал:1850 онд төрсөн
Ангилал:1918 онд өнгөрсөн
Ангилал:Швейцарын бизнесмен
Алунгоо хатны дурсгал

**Алун-гоо хатны хөшөө** нь Монголын домогт эх Алунгоо хатны дурсгалд зориулан босгосон бөгөөд Хөвсгөл аймгийн Чандмань‑Өндөр сумын нутагт байрладаг. Монголын түүх, угсаа гарлын бэлгэдэл болсон Алунгоо эхийн эв нэгдэл, ухааныг илэрхийлсэн дурсгал юм. Хөшөө нь Монголын түүхэнд онцгой байр суурь эзэлдэг Алунгоо эхийн тухай домог, сургаалыг хойч үедээ түгээх зорилготой юм.

1992 онд Хөвсгөл аймгийн Чандмань-Өндөр сумын Аригийн гол орчимд Алун-Гоо эхийн хөшөөг босгосон. Уг дурсгалыг байгуулах санаачилгыг Г.Даваасүрэн гаргаж, хөшөөний эх загварыг барималч Ц.Цэдэн-Иш, Д.Отгонтөгс нар бүтээжээ.

## Түүх 
Алунгоо хатны дурсгалыг мөнхжүүлэх санааг 1992 онд Чандмань-Өндөр сумын иргэн Галиндийн Даваасүрэн Алунгоо эхийн холбогдолтой түүхийн эх сурвалжуудаас эш татан хөшөө дурсгал босгох, мөнхжүүлэх санал санаачилгыг тухайн үеийн "Эрх чөлөө" сонинд нийтлэл бичсэнээр олны анхааралд өртөж өдгөө Хөвсгөлчүүдийн бахархал болсон домогт Алунгоо эхийн хөшөө Монголын нууц товчоонд дурдагдсан Аригийн голын дэнж дээр сүндэрлэн босох эхлэл тавигджээ. Энэхүү санал санаачилгыг аймаг орон нутгийн удирдлагууд дэмжиж эх загварыг зураач, барималч Ц.Цэдэн-Ишээр гаргуулан 1992 онд хөшөө босгон мөнхжүүлжээ. Үүнээс улбаалан 2002 оноос 4 жил тутам Алунгоо эхийн сургаалын баяр нэртэйгээр баяр наадам болгон дэлгэрүүлж тэмдэглэх болсон. Мөн түүнчлэн Хөвсгөл аймгийн сүлд, далбаанд Алунгоо эхийн сургаалын 5 сум дүрслэгдэж, Хөвсгөл аймгийн сүлд дуунд хүртэл орсон байдаг.

Алунгоо хатан нь Монголын олон овог аймгийн угсаа гарлын домогт эх бөгөөд түүний хөвгүүдээс Боржигин овог үүссэн гэж үздэг. Домогт өгүүлснээр Алунгоо эх таван хүүгээ эв нэгдэлтэй байхын чухлыг сургаж, “нэг сум амархан хугарна, харин таван сумыг хамтад нь хугалах хэцүү” хэмээн зүйрлэн тайлбарласан нь Монголчуудын эв нэгдлийн бэлгэдэл болжээ.

== Санаачлагчийн 1992 онд хэвлүүлсэн нийтлэл

Ангилал:Хөвсгөл аймаг
Ангилал:Чандмань-Өндөр сум
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Ангилал:Монголын түүх
Ангилал:Түүх
Ангилал:Түүх судлал
Ангилал:Түүх дурсгалт газрын хамгаалалт
Ангилал:Хөшөө дурсгал судлал
Ютубер

, Sam Pottorff, Trevi Moran, Kian Lawley, JC Caylen болон Ricky Dillon 2014 онд VidCon-д (YouTuber-үүдийн чуулган).]]
**Ютубер** (YouTuber) гэдэг нь онлайн видео хуваалцах вэбсайт YouTube дээр видео бүтээж, байршуулдаг контент бүтээгч, нийгмийн сүлжээний нөлөөлөгч юм. Ихэвчлэн өөрийн хувийн YouTube суваг дээр нийтэлдэг.

Термин анх 2006 онд англи хэлэнд хэрэглэгдэж эхэлсэн бөгөөд 2006 оны *Time* сэтгүүлийн "Жилийн хүн" дугаарт дурдагдсан.

## Нөлөө 
Алдартай ютуберүүдийг заримдаа микро-алдартан гэж нэрлэдэг. YouTube-ийг доороос дээш чиглэсэн нийгмийн сүлжээний платформ гэж үздэг тул ютуберүүд уламжлалт алдартны соёлтой холбоогүй, өөрсдийгөө удирдаж, бие даасан мэт харагддаг. Энэ нь ютуберүүдийг илүү ойр дотно, жинхэнэ мэт харагдуулж, шууд холбоо тогтоох боломж өгдөг.

Монгол Улсад YouTube 2010-аад оны сүүлээс эрчимтэй хөгжиж, залуучуудын соёлын гол хэсэг болсон. 2026 оны байдлаар Монголын хамгийн олон дагагчтай ютубер бол **Gremix** (Маамбаярын Ганбаяр) – 1.52 сая гаруй дагагчтай, тоглоомын комеди видео, влог, шууд нэвтрүүлгээрээ алдаршсан. Тэрээр Монголын анхны "Алтан Play Button" шагнал хүртсэн хүн юм. 

Мөн **Tushig** (Б.Түшиг), **MANDUULERO** (211 мянга), **Jikaru** (127 мянга), **Dual Zet**, **Khulan Nemekhbayar**, **CTS** (Цэрэнгийн Чинтөгс) зэрэг ютуберүүд Монголын залуучуудын дунд асар их нөлөөтэй. Тэд комеди, боловсрол, аялал, хоолны влог, нийгмийн асуудал хөндөж, Монголын соёлыг дэлхийд таниулдаг.

2014 онд АНУ-д хийсэн судалгаагаар ютуберүүд уламжлалт алдартнуудаас илүү нөлөөтэй байсан. Монголд ч Gremix, Tushig нар залуучуудын "хамгийн хүссэн мэргэжил"-ийн жагсаалтад тэргүүлдэг.

 дэлхийн хамгийн олон дагагчтай ютубер (400 сая+). Монголд Gremix хамгийн их дагагчтай.]]

## Монгол дахь YouTuber-үүд 
Монголд YouTube 2015 оноос хойш хурдацтай өсөж байна. Gremix 2023 онд 1 сая дагагчтай болж "Golden Play Button" авсан. Олон ютубер телевиз, кино, бизнес рүү шилждэг (жишээ нь: Ireedui Gantogtokh нийгмийн идэвхтэй ажилладаг). 

YouTube Монголын залуучуудын хувьд гол мэдээлэл, зугаа цэнгэлийн эх сурвалж болж, Монгол хэл, соёлыг хадгалахад тусалдаг.

## Мөнгө олох 
Ютуберүүд Google AdSense-ээс орлого олдог. Нэмэлтээр affiliate холбоос, мерчандайз, Patreon, Монголын брендүүд (Unitel, Mobicom гэх мэт)-тэй хамтарсан сурталчилгаа хийдэг.

Монголд AdSense-ийн төлбөр хүлээн авахад хүндрэлтэй байдаг тул олон ютубер локал спонсор, шууд бэлэн мөнгө, Patreon ашигладаг. Gremix, Tushig нар жилд хэдэн зуун мянган ам.доллар олдог гэж тооцоологддог.

Эрт үед (2006-2007) мөнгө олох боломжгүй байсан ч 2007 оноос Partner Program эхэлсэн. Одоо 1000 дагагч, 4000 цаг үзэлттэй бол сурталчилгаа оруулж болно.

## Мөн үзнэ үү 
* Монголын YouTuber-үүдийн жагсаалт
* Хамгийн олон дагагчтай YouTube сувагнууд
* Gremix
* Tushig

## Эшлэлүүд 
## Гадаад холбоос 
* YouTube-ийн Монгол сувагнуудын статистик

Ангилал:YouTuber-үүд
Ангилал:Монголын контент бүтээгчид
Ангилал:2000-аад оны шинэ үгс
Александерплац

**Александерплац** (герман. *Alexanderplatz* — «Александрын талбай», буюу товчоор **Алекс** герман. *Alex*) — Берлин хотын төв талбай бөгөөд нийслэл хотын түүхэн дурсгалт газар юм. Явган зорчигчийн ​​талбай нь ердийн тэгш өнцөгт хэлбэртэй бөгөөд Митте дүүргийн түүхэн Кёнигсштадт хороололд байрладаг. Берлинчүүд энэ талбайг ихэвчлэн зүгээр л "Алекс" гэж нэрлэдэг. Талбайгаар өдөр бүр 360,000 орчим хүн зорчдог байна. Александрплац өртөө нь бүс нутгийн галт тэрэг болон S-Bahn (хотын төмөр зам)-д үйлчилдэг. Берлиний метроны ижил нэртэй өртөө талбайн доор байрладаг байна.

1701 оноос уг талбайг албан ёсоор "Хааны хаалганы талбай" (герман. *Königs Tor Platz*) гэж нэрлэдэг байсан. 1805 оны намар Оросын эзэн хаан I Александрын хийсэн айлчлалыг хүндэтгэн Пруссийн хаан III Фридрих Вильхельмийн зарлигаар уг талбайд одоогийн нэрийг нь өгсөн түүхтэй.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах үед буюу Зүүн Германы үед, 1966-1970 онд уг талбай шинэ барилгууд барьж, Зүүн Берлиний төв рүү тэлж байв. Парк Инн by Radisson Berlin Alexanderplatz өндөр зочид буудал (125 метр), асар том их дэлгүүр, Багш нарын ордон, хожим нь телевизийн цамхаг энд баригдсан. Олон орны цагийг хэлэх боломжийг олгодог том эргэлддэг цаг, усан оргилуур нь хуучин БНАГУ-ын архитектурыг санагдуулдаг юм.

Ангилал:Берлин
Стюарт угсаа

**Стюарт угсаа** (анх гэль хэлээр. *Stiùbhairt*, англи. *Steward, Stewart*, 16-р зуунаас франц хэлбэртэй англи. *Stuart* гэх болсон) — Шотланд (1371—1651, 1660—1707 онууд), Англи (1603—1649, 1660—1694, 1702—1707 онууд), Ирланд (1603—1649, 1660—1694, 1702—1714 онууд) болон Их Британийн (1707—1714 онууд) хаадын угсаа юм. Стюартуудын уриа нь - «Шархнаас эр зориг бэхждэг» (латин. *Virescit vulnere virtus*, англи. *Courage grows strong at a wound*).
Таван сайн эзэн хаан

**Таван сайн эзэн хаан** — Антонин угсааны ар араасаа залгамжлан эрх барьсан Ромын эзэнт гүрний хаад: Марк Нерва, Марк Траян, Публий Адриан, Антонин Пий, Марк Аврелий нарыг хэлдэг юм. Тэдний эрх барьсан 96—180 онуудад Ромын эзэнт гүрний хөгжил дээд цэгтээ хүрч тогтвортой, хэлмэгдүүлэлгүй байснаараа онцлог үе байжээ.

## Тодорхойлолт 
Дотоод бодлогын хувьд Эзэн хаад болон Сенатын хооронд эвлэрэл бий болсон. Сенаторуудыг дарангуйлах, газар нутгийг нь хураахаас зайлсхийсэн. Сенатыг орон нутгийн язгууртнуудаас түлхүү бүрдүүлж, хуучин язгууртны уламжлалаас татгалзсан. Эзэнт гүрний эрх мэдлийн автократ үзэл эцэслэн хүлээн зөвшөөрөгдсөн.

Гадаад бодлогод Эзэнт гүрэн газар нутгийн хамгийн том тэлэлтдээ хүрсэн. Марк Траяны удирдлаган дор Дачи, Парфиатай хийсэн ялалтын дайны үр дүнд Дачи, Араб, Армени, Месопотами улсуудыг эзэлсэн. Гэсэн хэдий ч Адриан сүүлийн хоёр мужаа орхиж, довтолгооноос хамгаалалтын хилийн бодлого руу шилжихээс өөр аргагүй болсон юм.

Эрх мэдлийн залгамж халааг цусгүй үйл шилжүүлэх байдлаар баталгаажуулсан. Эзэн хаан бүр амьд байхдаа залгамжлагчаа сонгож (дасан зохицуулж), Сенат болон армийн зөвшөөрлөөр эрх мэдэл бүхий цэргийн удирдагчид эсвэл захиргааны ажилтнуудаас сонгодог байв. Энэ уламжлалыг Марк Нерва эхлүүлсэн бөгөөд тэрээр армийн сэтгэл дундуур байдалтай тулгарч, дахин иргэний дайн гарахаас зайлсхийхийн тулд цэргийн удирдагч Марк Траяныг үрчилэн өргөмжилжээ.
Египет судлал

**Египет судлал** (герман. *Ägyptologie*, англи. *Egyptology*, франц. *Égyptologie*; араб. علوم المصريات‎ *‘Улю́м аль-масрия́т* — «Египетийн тухай шинжлэх ухаан»), — Дорно дахины судлалын нэг салбар болох Эртний Египетийг судалдаг цогц салбар бөгөөд үүнийг археологийн нэг салбар гэж мөн үзэж болно. Судалгааны он дараалал нь МЭӨ 6-р зууны сүүлээс МЭ 1-р зууны дунд үе хүртэлх үе буюу Түүхийн өмнөх үеийн төгсгөл (Египетийн угсаа залгамжлалын өмнөх үе), эртний ертөнц (Эртний Египетийн үе, Эллинист үе, Ромын үе) болон Дундад зууны эхэн үе (Византийн Египет)-ийг хамардаг. 

Египет судлалын сэдэв нь Эртний Египетийн түүх, соёл, шашин шүтлэг, урлаг, хэл, бичвэр, уран зохиол, археологийн дурсгалт газрууд, өдөр тутмын амьдрал болон бусад олон тал юм.

Египет судлалын томоохон төвүүд Лондон, Оксфорд, Парис, Вена, Лейден, Ром, Москва, Санкт-Петербург, Нью-Йорк, Бостон зэрэг хотуудад байдаг.

Жан-Франсуа Шампольоныг Египет судлалыг үндэслэгч гэж үздэг. Мөн Хоуард Картер, Ян Ассман, Карл Лепсиус, Огюст Мариетт, Генрих Бругш, Алан Гардинер, Адольф Эрман, Ипполито Розеллини, Георг Эберс зэрэг эрдэмтэд египет судлалд хувь нэмрээ оруулсан.

Египет судлалын тухай мэрэгшсэн эрдэм шинжилгээний сэтгүүлүүд:

* Aegyptus. Rivista italiana di egittologia e di papirologia (Милан)
* Ägypten und Levante. Zeitschrift für ägyptische Archäologie und deren Nachbargebiete (Вена)
* Annales du Service des Antiquités de l'Égypte (Каир)
* Bulletin of the Egyptological Seminar (Нью-Йорк)
* Bulletin de la Société d'Égyptologie de Genève (Женев)
* Bulletin de la Société française d'Égyptologie (Парис)
* Bulletin de l’Institut Français d’Archéologie Orientale (Каир)
* Chronique d'Égypte (Брюссель)
* Discussions in Egyptology (Оксфорд)
* Göttinger Miszellen. Beiträge zur ägyptologischen Diskussion (Гёттинген)
* Imago Aegypti (Гёттинген)
* Journal of the American Research Center in Egypt (Бостон)
* Journal of Egyptian Archaeology (Бирмингем)
* Journal of Egyptian History (Лейден)
* The Journal of the Society for the Study of Egyptian Antiquities (Торонто)
* Kêmi. Revue de philologie et d’archéologie égyptiennes et coptes (Париж, издание прекращено)
* Lingua Aegyptia (Гёттинген)
* Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo (Каир/Берлин)
* Revue d'égyptologie (Лёвен)
* Sphinx. Revue critique embrassant le domaine entier de égyptologie (Уппсала)
* Studien zur altägyptischen Kultur (Хамбург)
* Studi di Egittologia e di Papirologia (Пиза)
* Zeitschrift für ägyptische Sprache and Altertumskunde (Берлин)
Андрей Ланьков

**Андрей Ланьков** (орос. *Андре́й Никола́евич Ланько́в,* 1963 оны 7-р сарын 26-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн) — Оросын дорно судлаач, солонгос судлаач, нийтлэгч, 1992 оноос хойш Оросоос гадуур ажиллаж амьдарч байгаа Умард Солонгос судлаач мэргэжилтэн. Түүхийн ухааны доктор, профессор.

## Намтар 
Андрей Ланьков ЗХУ-ын Ленинград хотод ажилчны гэр бүлд төрж, 1986 онд Ленинградын Улсын Их Сургуулийн Дорно дахины судлалын факультетыг төгссөн. 1989 онд Дорно дахины судлалын факультетад магистрын зэрэг хамгаалж, Солонгосын дундад зууны түүхийн сэдвээр "Намууд" ба 16-18-р зууны Солонгос дахь улс төрийн тэмцэл" сэдэвт диссертацийг хамгаалсан. 1989-1992 онд Ленинградын Улсын Их Сургууль/Санкт-Петербургийн Улсын Их Сургуулийн Дорно дахины судлалын факультетад солонгос хэл, түүхийн хичээл зааж байжээ.

1992-1996 онд Өмнөд Солонгост ажиллаж байсан. 1996-2004 онд Канберра дахь Австралийн Үндэсний Их Сургуульд солонгос хэл, түүхийн хичээл зааж байжээ. 2004 оноос тэрээр Өмнөд Солонгост дахин очиж Сөүл дэх Кунмин Их Сургуульд (Солонгос. 국민대학교) профессороор томилогдон ажилласан.

Түүний сонирхдог чиглэлүүдэд Солонгосын түүх, ялангуяа БНАСАУ-ын түүх, Солонгосын өдөр тутмын амьдрал, Солонгосын нэгдэл, Зөвлөлтийн солонгосчуудын түүх багтдаг. Тэрээр БНАСАУ-ын талаарх дэлхийн тэргүүлэх мэргэжилтнүүдийн нэг бөгөөд Солонгосын сэдвээр эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, бүс нутгийн судалгааны зохиолч юм. Түүний бүтээлүүд солонгос, орос, хятад, англи хэлээр хэвлэгдсэн.

Ангилал:Оросын эрдэмтэн
Ангилал:Солонгосч эрдэмтэн
Ангилал:1963 онд төрсөн
Lumi‑Dent

**Lumi-Dent** () нь Украин улсын шүдний эмнэлгийн хувийн сүлжээ компани юм.

## Ерөнхий мэдээлэл 
Тус компани нь шүдний эмчилгээний салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд төв оффис нь Киев хотод байрладаг. Одоогийн байдлаар нийт 315 ажилтантайгаар үйлчилгээ үзүүлж байна.

## Цахим холбоос 
* Албан ёсны вэбсайт
* Телеграм суваг
* Инстаграм хуудас
Их Британийн Дээд шүүх

**Их Британийн Дээд шүүх** (англи. *Supreme Court of the United Kingdom*) - Их Британийн дээд шүүхүүдийн нэг бөгөөд 2005 оны Үндсэн хуулийн шинэчлэлийн тухай хуулиар Англи, Уэльс, Умард Ирландын шүүхийн бүх давж заалдах хүсэлтийг, мөн Шотландын шүүхийн зөвхөн иргэний хэргийн давж заалдах хүсэлтийг хэлэлцэх зорилгоор байгуулагдсан юм.

Шотландын эрүүгийн хэргийн хувьд Эрүүгийн Дээд шүүх нь (англи. *High Court of Justiciary*) эцсийн шүүх байдаг. Их Бртаний Дээд шүүх нь мөн Их Британийн төв засгийн газраас Уэльс, Умард Ирланд, Шотландын орон нутгийн засаг захиргаа, хууль тогтоох байгууллагуудад тодорхой эрх мэдлийг шилжүүлэхтэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэх эрх мэдэлтэй ажээ. Дээд шүүх нь Давж заалдах хороогоороо (англи. *Lords of Appeal in Ordinary*) дамжуулан хэрэгжүүлдэг Лордуудын танхимын бүх шүүхийн чиг үүргийг, мөн өмнө нь Хувийн Зөвлөлийн Шүүхийн хороогоор  (англи. *Judicial Committee of the Privy Council, JCPC*) хэлэлцэгдэж байсан Их Британийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд шилжүүлэх асуудлыг хэлэлцэх тодорхой эрх мэдлийг авсан.
Английн эрх зүй

**Английн эрх зүй** (англи. *English law*) Англи, Уэльсийн хууль эрх зүйн систем бөгөөд Британийн Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлийн орнууд болон АНУ-ын хууль эрх зүйн систем, түүнчлэн холимог хууль эрх зүйн системүүдийн үндэс суурь болдог бөгөөд үүний хамгийн тод жишээ бол Шотландын хууль юм. Түүхийн хувьд Английн эрх зүй нь Британийн эзэнт гүрний хяналтанд байсан нутаг дэвсгэрт тархаж, тодорхой утгаараа өнөөг хүртэл анхны хэлбэрээрээ хадгалагдан үлджээ. Тиймээс 1776 оны Америкийн хувьсгалаас өмнөх Английн шүүхийн практик нь АНУ-ын шүүхийн практикийн салшгүй хэсэг хэвээр байна (Луизиана мужийн хуулиас бусад). Түүнээс гадна, энэ нь хууль сахиулах салбарт тэргүүлэх ач холбогдолгүй ч гэсэн олон сургаалын элементүүд болон хууль боловсруулах ерөнхий чиглэлийн үндэс суурийг бүрдүүлсээр байна.

Английн эрх зүйг салшгүй холбоотой хоёр салбарт хувааж болно: нийтлэг (эсвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх) эрх зүй ба хууль тогтоомжийн эрх зүй - Парламентын актууд.

Английн нийтлэг эрх зүйн (*common law*) мөн чанар нь түүнийг Шүүхүүд бий болгодогт оршино. Хууль зохиох эрх мэдэл нь Англи, Уэльсийн шүүхүүдэд үндсэн хуулийн дагуу олгогдсон байдаг. Тиймээс шүүгчид сонсголын үеэр *stare decisis* ("өмнө нь шийдсэн зүйлийг дагаж мөрдөх") зарчимд үндэслэн тодорхой хэрэг бүрийн баримт, нөхцөл байдалд хууль эрх зүйн жишиг баримталдаг. Шүүхийн шийдвэрийн хууль эрх зүйн хүчин төгөлдөр байдлын зэрэг нь шүүхийн шатлал дахь байр сууринаас хамаарна. Англи, Уэльсийн давж заалдах шатны дээд шүүх болох Их Британийн Дээд шүүхийн шийдвэрүүд нь доод шатны шүүхүүд хэрэгжүүлэх хууль эрх зүйн жишиг болох нь тодорхой юм.

Английн эрх зүйн үүсэл нь нийтлэг эрх зүйд суурилсан систем болох нь олон зууны түүхтэй. 1189 оныг Английн эрх зүйн түүхийн эхлэл гэж үздэг, учир нь оноос эхлэн Английн эрх зүй иргэний эрх зүйн систем биш харин нийтлэг эрх зүйн систем болж гарч ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, уг хууль нь тусдаа код болж кодлогдоогүй бөгөөд шүүхийн өмнөх жишээ нь хуулийг тайлбарлах удирдамж болж үйлчилсэн төдийгүй дараагийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны заавал дагаж мөрдөх дүрэм болсон юм.

Эрүүгийн эрх зүйгээс гадна Английн эрх зүй нь хэд хэдэн гол салбартай.

* Үндсэн хуулийн эрх зүй
* Захиргааны эрх зүй
* Гэр бүлийн эрх зүй
* Эрүү шүүлтийн эрх зүй
* Гэрээний эрх зүй
* Өмчийн эрх зүй
* Итгэмжлэлийн эрх зүй
* Хөдөлмөрийн эрх зүй
* Нотлох баримтын эрх зүй
Слав судлал

**Слав судлал** (орос. *Славистика,* англи. *Slavic studies*) бол Слав ард түмнүүдийн хэл, уран зохиол, ардын аман зохиол, түүх, материаллаг болон оюун санааны соёлыг судалдаг шинжлэх ухаан юм. 

## Түүх 
Слав судлал нь 18-р зууны сүүл, 19-р зууны эхэн үед янз бүрийн Слав үндэстнүүдийн дунд үндсэрхэг үзэл, Слав нийгэмлэгийн нийтлэг ойлголтыг бий болгох үзэл суртлын оролдлогуудтай зэрэгцэн үүссэн бөгөөд үүнийг Пан-Слав хөдөлгөөний жишээ болгон харуулсан. Энэ нэр томьёог анх хэрэглэсэн эрдэмтдийн нэг бол чехийн эрдэмтэн Иозеф Добровски (*Josef Dobrovský***,** 1753–1829) байсан гэдэг.

Слав судлалын түүхийг гурван үе шатанд хувааж болно. 1876 он хүртэл эртний Славчууд, Слав хэлний дурсгалуудыг баримтжуулах, хэвлэхэд анхаарлаа хандуулж байсан бөгөөд тэдгээрийн дунд үндэсний хэл дээр бичигдсэн анхны бичвэрүүд байв. Энэ үед Слав хэлний ихэнх нь анхны орчин үеийн толь бичиг, дүрэм, эмхэтгэлээ бүрдүүлсэн юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеэр төгссөн хоёр дахь үе нь Слав хэл шинжлэл хурдацтай хөгжиж ирсэн бөгөөд ялангуяа Слав орнуудаас гадна, Аугуст Шлейхер (1821–1868) болон Аугуст Лескиений (1840–1916) орчимд Лайпцигийн Их Сургуульд үүссэн тойргуудад ажиглагдсан. Энэ үед Слав судлаачид диалектологи буюу хэлний аялгуу судлалд илүү анхаарлаа хандуулж байв.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа дэлхийн янз бүрийн их сургуулиудад Слав судлалын төвүүд байгуулагдаж, хүмүүнлэгийн болон нийгмийн ухааны бусад салбарууд руу илүү өргөн хүрээтэй өргөжсөн. Энэхүү хөгжил нь "хүйтэн дайн"-ы улмаас Баруун Европ болон Хойд Америкт үүссэн улс төрийн санаа зовоосон асуудлаас үүдэлтэй байв. Дэлхийн 2-р дайнаас 1990-ээд он хүртэлх жилүүдэд Слав судлал цэцэглэн хөгжсөн боловч түүнээс хойш Слав хэлний их сургуульд элсэх нь буурсан байна.

## Слав судлалын байгууллагууд 
* American Association of Teachers of Slavic and East European Languages (AATSEEL)
* Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies (ASEEES)
* American Council of Teachers of Russian (ACTR)
* North American Association of Teachers of Polish (NAATPl)
Сергей Иванов

**Сергей Ивано́в** (орос. *Серге́й Бори́сович Ивано́в,* 1953 оны 1-р сарын 31-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн) — Зөвлөлтийн болон оросын төрийн бөгөөд улс төр, цэргийн зүтгэлтэн. ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Байгаль орчныг хамгаалах, экологи, тээврийн асуудал эрхэлсэн тусгай төлөөлөгч (2016 оны 8-р сарын 12-ноос 2026 оны 2-р сарын 4 хүртэл). ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн байнгын гишүүн (1999–2008 болон 2012–2026). Оросын Нэгдсэн Орос намын гишүүн. 

2011 оны 12-р сарын 22-ноос 2016 оны 8-р сарын 12 хүртэл тэрээр ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргаар ажиллаж байсан бөгөөд 2001 оны 3-р сарын 28-наас 2007 оны 2-р сарын 15 хүртэл ОХУ-ын Батлан ​​​​хамгаалахын сайдаар ажиллаж байжээ.
Мандал Капитал Маркетс ҮЦК

Мандал капитал маркетс ҮЦК ХХК нь Монголын даатгал, хөрөнгийн зах зээлийн хамгийн том групп компани болох Мандал санхүүгийн нэгдэл ХХК-ийн охин компани бөгөөд 2021 онд бүтцийн өөрчлөлт хийн, өдгөө Монголын ТОП-3 үнэт цаасны компанийн нэг болжээ.

## Үйл ажиллагаа 
Мандал капитал маркетс ҮЦК ХХК нь Санхүүгийн зохицуулах хорооны тусгай зөвшөөрөлтэйгөөр дараах үйл ажиллагаа эрхэлж байна.

* Брокер, дилерийн үйл ажиллагаа
* Андеррайтерийн үйл ажиллагаа
* Хөрөнгө оруулалтын зөвлөхийн үйл ажиллагаа

## Хэрэгжүүлсэн нээлттэй төслүүд 
2025 оны байдлаар Мандал Капитал Маркетс ҮЦК ХХК 41 компанийн хаалттай бонд, 3 хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаас, 2 компанийн хувьцааг анхдагч зах зээлд олон нийтэд санал болгож, нийт 700 гаруй тэрбум төгрөг татан төвлөрүүлсэн бөгөөд үнэт цаас гаргагч компаниудад хөрөнгийн зах зээл дээрээс шаардлагатай санхүүжилтийг татаж, үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх, иргэд, ААН байгууллага, хөрөнгө оруулагчдад санхүүгээ оновчтой удирдаж, өндөр өгөөж хүртэх боломжийг бий болгон ажиллаж байна.

* **2021 оны 08-р сард**

“Мандал Ирээдүйн Өсөлт” хамтын ХОС-ийн нэгж эрхийг олон нийтэд санал болгох үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, нийт дүнгийн 84% буюу 40.0 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлэв.

* **2021 оны 10-р сард**

Монголын хөрөнгийн бирж болон Торонтогийн хөрөнгийн биржид давхар бүртгэлтэй “Эрдэнэ Ресурс Девелопмент Корпорэйшн” ХК-ийн нэмж хувьцаа гаргах (FPO) үйл ажиллагаанд хамтрагч брокероор оролцож, нийт дүнгийн 28% буюу 4.0 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлэв.

* **2021 оны 11-р сард**

“Мандал Капитал Маркетс ҮЦК” ХХК нь “Премиум Нэксус” ХК-ийн хувьцаагаа олон нийтэд нээлттэй санал болгох (IPO) үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцож, нийт дүнгийн 13% буюу 3.6 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлэв.

* **2022 онд**

Бэрс ХБҮЦ-ны үндсэн андеррайтераар, Симпл ХБҮЦ-ны туслах андеррайтераар ажиллаж, зах зээлд гаргав.

* **2023 оны 09-р сард**

“Монложистикс Холдинг” ХК-ийн хувьцаагаа олон нийтэд нээлттэй санал болгох (IPO) үйл ажиллагаанд үндсэн андеррайтераар ажиллаж, 10.9 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлэв.

* **2024 оны 11-р сард**

“Тэнгэр Даатгал” ХК-ийн хувьцаагаа олон нийтэд нээлттэй санал болгох (IPO) үйл ажиллагаанд үндсэн андеррайтераар ажиллаж, 10.0 тэрбум төгрөгийг татан төвлөрүүлэв.

* **2025 онд**

Толгой компани болох “Мандал Санхүүгийн Нэгдэл” ХХК МҮЦАХ-ны зохион байгуулсан “Азийн Үнэт Цаасны Форум”-ын стратегийн түншээр ажиллав.

## Мэдээллийн эх сурвалж 
Ангилал:2021 онд байгуулагдсан
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Бага Кавказ

**Бага Кавказ** (Азер. Kiçik Qafqaz, армени. Փոքր Կովկաս, гүрж: მცირე კავკასიონი) - Өмнөд Кавказ дахь галт уул бүхий  өндөрлөг газар.

Урт нь 600 км орчим.

Бага Кавказын хамгийн өндөр цэг нь Арагац (4090 м) уул юм.

## Эшлэл
Ангилал:Азербайжаны уул
Ангилал:Гүржийн уул
Ангилал:Арменийн уул
Ангилал:Ираны уул