open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юннин чөлгөө

**Юннин чөлгөө** (хятадаар:永宁路; пиньинь галиг:Yǒngníng lù) нь Юань улсын Сычуаний төлөөний мужийн харъяаны чөлгөө юм. 1288 онд байгуулсан. Тус чөлгөөнд Юньлянь жөү (Одоогийн Тэнчуань шянь) гэсэн ганц нэгж байдаг. Жыжөнгийн дунд үед Юннинд улаан алчууртны бослого дэгдсний улмаас Юнниний сюаньвэйсыг байгуулж, тохинуулах гэсэн ч, эцэстээ Мин улсад эзлэгдсэн. 

Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
Тончуань фу

**Тончуань фу** (; пиньинь галиг: Tóng chuān fǔ) бол Сүн улсын үеийн засаг захиргааны нэгж юм. 1118 онд Зыжөүтэй нэгтгэн байгуулж, Ци шяньд төвлөрүүлсэн. Юань улсын үед Сычуаний төлөөний мужид харъяалуулж, Тончуань фу болгон дэвшүүлэн бусад доторх зохион байгуулалтыг хэвээр үлдээсэн. 1376 онд Мин улс Хуньү хааны зарлигаар Тончуань жөү болгон өөрчилжээ.  

## Холбоотой хуудас
* Сычуан нутгийн син жун шу шэн

Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
Бяцхан хаалганы бурхад

***Бяцхан хаалганы бурхад*** () нь 2015 онд дэлгэцнээ гарсан, Хятад компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Light Chaser Animation Studios бүтээж, Alibaba Pictures кино компани 2016 оны 1 сарын 1-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ.

## Эшлэл 
## Холбоос 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Ангилал:2015 оны кино
Ангилал:Хятадын кино
Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Шүньцин чөлгөө

**Шүньцин чөлгөө** (хятадаар:顺庆路; пиньинь галиг:Shùn qìng lù) бол Юань улсын Сычуань төлөөний мужийн бүрэлдэхүүний доторх засаг захиргааны нэгж юм. 1283 онд Шүньцин фу хэмээх нэрийг нь Шүньцин чөлгөө болгож, Наньчон шяньд төвлөрүүлсэн. Уг чөлгөөд Наньчон, Шичон, Илун, Пэнань, Иншан, Чюшянь, Юэчы, Линьшуэй, Дажү зэрэг есөн шяниас харъяалагдаж байлаа. 1371 онд Мин улс эзлэн аваад Шүньцин фу хэмээн нэрийг нь өөрчлөв.    

## Холбоотой хуудас
* Сычуан нутгийн син жун шу шэн
Ангилал:Юань улс
Бадраагийн Бадар-Ууган

**Бадраагийн Бадрууган** - (1952 онд төрсөн-2000 онд нас барсан) - Монгол Улсын урлагийн зүтгэлтэн

## Намтар 
Бадраагийн Бадрууган нь эцэг Монголын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, Хөвсгөл аймгийн Арбулаг сумын уугуул Жамцын Бадраа, эх хүний гавьяат эмч Х.Бадарч нарын ууган хүү болж 1952 онд төржээ.    

Тэрээр ЗХУ-ын Ленинград хотын Соёлын их сургулийг театр, киноны найруулагч мэргэжилээр 1979 онд төгссөн.   

1979 оноос Өвөрхангай аймгийн Хөгжимт Драмын Театрт найруулагчаар томилогдон уран бүтээлээ эхлүүлсэн байдаг. Тэнд анх зөвлөлтийн жүжгийн Их зохиолч Николай Островскийн “Хонь чоно” зохиолоор жүжиг найруулан тавьсан гэдэг.  

Б.Бадрууган олон монголчуудад урлагийн сэтгэлгээний их өв үлдээжээ. Тэр театр, цирк, телевизэд ажиллахдаа маш их шинэчлэл хийж, шинэ туршлага нэвтрүүлсэнийг өдгөө мэргэжлийнхэн үнэлж байна. 

Түүний 1996 оны 10-р сард байгуулсан Радио, телевизийн дээд сургууль өнөөдөр өргөжин тэлж хамгийн оновчтой, хэрэгцээтэй мэргэжилтэн бэлддэг томоохон боловсролын байгууллагын нэг болжээ. 

Тэр мөн “Инээмсэглэл” хамтлагт байхдаа жинхэнэ монгол өнгө аяс бүхий рок попыг үүсгэсэн уран бүтээлч юм. Цахилгаан бөмбөр, морин хуурын хослолоор биш харин аялгуу хэмнэлд нь монгол пентатоник аяс оруулж чадсан. 

Тэрээр 1990 оноос шинэ Засгийн газрын Соёл урлагийн хорооны даргаар ажилласан.  

“Хайрын дурсамж”, “Хүлээсэн хавар”, “Улаанбаатарын үдэш”, “Хонин цагаан үүл”, “Уянхан хорвоон хань”, “Улаанбаатарын агаар”, “Сэрүүн цэцэгс”, “Зүүдэлснийг минь уучлаарай”, “Гэрлэж амжаагүй явна” гээд олон өнгө төрх, хөг хэмнэлтэй дуунуудыг тэрээр дуулж амилуулсан байна.  

Түүний найруулсан дэлгэцийн уран бүтээлийн анхдагч нь Д.Намдаг зохиолчийн “Цаг төрийн үймээн” романаас сэдэвлэсэн "Төрийн сүлд минь өршөө" бөгөөд мөн "Ертөнцийн сүүлчийн чулуу"  (1995), "Шинэ үсгийн багш"(1998), "Уулын хөх сүүдэр" МУСК (2000) зэрэг бүтээлүүд юм. 

2012 онд түүний тухай "НЕПКО" компани Санжаагийн Баярын зохиосон "Ууган" гэж ном хэвлэж гаргасан байна.

## Гэр бүл 
Эхний эхнэр Э.Туяа тэдний дундаас: хүү Б.Наранзун, Б.Мөнгэрэл, хоёр дахь эхнэр Л.Наранцэцэг, тэдний дундаас: Б.Гийгүүлэн.
АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгууль

**Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгчийн сонгууль** дөрвөн жил тутам арваннэгдүгээр сарын хоёр дахь долоо хоногийн Мягмар гарагт болдог. Үүнээс өмнө бүх мужууд анхан шатны сонгууль болон намын их хурлаа зохион байгуулж, ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчдийг тодруулах их хурлын төлөөлөгчдийг сонгодог. Эдгээр мужийн анхан шатны сонгууль болон намын их хурал нь нэгдүгээр сараас зургаадугаар сарын хооронд болдог. Долоо, найм, есдүгээр сард үндэсний их хурал болдог. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихээр өрсөлдөгчдийн нэрс урьдчилсан байдлаар анхан шатны сонгууль болон намыг хаалттай хуралдаан болохоос өмнө олон нийтэд тодорхой болдог. Тиймээс намын их хурлууд ёс төдийн арга хэмжээ байдаг. Намын их хурал дээр ерөнхийлөгчид нэр дэвшигчийг албан ёсоор зарлаж, мужийн төлөөлөгчдийн ирц, намын мөрийн хөтөлбөрийг баталдаг. Намын их хурал нь сонгуулийн кампанит ажлын эхлэл болдог.


Ангилал:Сонгуулийн систем улс орноор
Нацумэ Сосэки

**Нацумэ Кинноскэ** (япон. 夏目 金之助 *Нацумэ Кинносукэ*, 1867 оны 2-р сарын 9-нд Японы Эдо буюу өнөөгийн Токио хотод төрсөн- 1916 оны 12-р сарын 9-нд Токиод нас барсан), **Нацумэ Сосэки** (яп. 夏目 漱石 *Нацумэ Со:сэки*) гэдэг зохиолчийн нууц нэрээрээ илүү алдаршсан- японы зохиолч, орчин үеийн японы уран зохиолын үндэслэгчдийн нэг. 

Нацүмэ 1867 оны 2-р сарын 9-нд айлын 6 дахь хүү болж төржээ. Феодалын дэглэмийн үед эцэг нь Эдо (орчин үеийн Токио) хотын нэгэн нийгэмлэгийн ахлагч "нануши" хэмээх удамшлын албан тушаалыг хашиж байжээ. Энэ албан тушаал орлого сайтай байсан боловч 1867-1868 оны хувьсгалын дараа эцэг нь шинэ дэг журамд дасан зохицож чадаагүй тул гэр бүл нь ядуурчээ. 

Өндөр настай эцэг, эх нь хүүхэдтэй болохыг хүсээгүй байсан тул түүнийг төрөхөд айлд өргүүлсэн байна. Кинносүкэ хүүг өргөж авсан хосууд хэдэн жилийн дараа салж, эцэг, эх нь хүүгээ буцааж авахаас өөр аргагүйд хүржээ. Тэдний хувьд тэр хүсээгүй хүүхэд байсан юм. 

1890 онд тэрээр Японы Эзэн хааны Их сургуулийн хүмүүнлэгийн тэнхимийн англи хэлний уран зохиолын ангид (дараа нь Токиогийн Эзэн хааны их сургууль), 1893 онд тус их сургуулийнхаа аспирантурт элсэн орж сурчээ. Сургуулиа төгсөөд эхлээд Токиод дараа нь хөдөө дунд сургуульд англи хэл зааж байсан байна.

1900 онд тэрээр Англи руу хэл суралцахаар яваад 1903 онд буцаж ирээд Токиогийн Их сургуульд үргэлжлүүлэн багшилжээ.  

1905 онд 38 настайдаа тэрээр өөрийн анхны **«Таны хичээнгүй муур зарц»** романаа бичжээ. 

Сүүлд Их сургуульд багшилах ажлаа орхиж  «Асахи» сонины газар ажилд орж романаа бичиж эхэлжээ. 

Түүний зохиолуудыг сүүлд маш олон хэл рүү орчуулсан байдаг юм. 

## Гол зохиолууд: 
* 1905 — Таны хичээнгүй муур зарц (吾輩は猫である)
* 1906 — Хөвүүн (坊っちゃん)
* 1908 — Сансиро (三四郎)
* 1909 — Дараа нь (それから)
* 1910 — Хаалга (門)
* 1914 — Зүрх (こゝろ)
* 1916 — Гэгээ ба харанхуй (明暗)
* Уурхайчин, Арван зүүд, ..,

Ангилал:1867 онд төрсөн
Ангилал:1916 онд өнгөрсөн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:Токио мужийн хүн
Ангилал:Японы зохиолч
Ангилал:19-р зууны зохиолч
Ангилал:20-р зууны зохиолч
Ангилал:Токиогийн Багшийн Их Сургуулийн багш
Ангилал:Токио Их Сургуулийн багш
Ангилал:Псевдоним
Хошуу

**Хошуу** гэж хүн амьтны ам хамрын үзүүрийн тус газрыг хэлдэг бөгөөд салаа утгатай үг юм.

## Ерөнхий утга 
# Хүн амьтны ам хамрын үзүүрийн тус газар: хошуу хүргэх (а. Үнсэж таалах; б. [шилжсэн] Хов хэлэх), шувууны хошуу (шувууны амны дээд доод шовх хос эвэрлэгээс бүтэх хавчих тонших үзүүр), таван хошуу мал (хонь, ямаа, үхэр, адуу, тэмээ), 
# Аймгуудын удирдлагад захирагдаж байсан орон нутгийн засаг захиргааны хуваарь - *Тэр, засаг ноён болсоор хотол хошуу, албат ардаасаа татвар гувчуур нэг ч удаа татаагүй.* Ж.Дамдин. Үймээний жил., 
# Юмны шувтарч дуусах үзүүр этгээд: анжисны хошуу (анжисны газар хагалах үзүүр хэсэг), бийрийн хошуу (а. Бийрийн зурах үзүүр; б. Бийрийн үсийг хамгаалах дугтуй), гутлын хошуу (гутлын хоншоор)
# Гурвалжин шовх хэлбэртэй юм: хошуу бин (гурвалжин бин: тэргүүн), хошуу торго (гурвалжин болгосон торго), хошуу хоргой (орой хоргойг ташуу хуваасны өрөөл нь), өрхний хошуу (өрхний гурвалжилсан үзүүр)

## Мөн үзэх 
*Тува
*Өвөр Монгол

## Гадаад холбоос 
*
Карл Фроч

**Карл Мартин Фроч**, MBE (1977 оны 7-р сарын 2-нд төрсөн) бол 2002-2014 оны хооронд тэмцээнд оролцож байсан Их Британийн мэргэжлийн боксчин бөгөөд түүнээс хойш Sky Sports-д боксын шинжээч, тайлбарлагчаар ажиллаж байсан. Тэрээр 2008-2011 онд хоёр удаа WBC, 2012-2015 онд IBF, 2013-2015 онд WBA (Нэгдсэн) цол зэрэг олон дунд жингийн дэлхийн аварга болсон. Бүс нутгийн түвшинд тэрээр Их Британи, Хамтын нөхөрлөлийн улсууд болон Английн супер дунд жингийн аварга болж, 2006 онд Лонсдейлийн бүсийг хүртсэн. Дунд жинд сонирхогч байхдаа Фроч 2001 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль, ABA-гийн аварга цолыг хоёр удаа хүртсэн.

Фроч BoxRec-ээс 2012 оны оны шилдэг тулаанчаар шалгарсан. 2013 онд Их Британийн GQ сэтгүүл түүнийг оны шилдэг тамирчнаар тодруулжээ. Тэрээр BoxRec болон The Ring сэтгүүлээс 6-р байрт бичигдэж, фунтын оргилд хүрч, 2013 онд BBC-ээс Британийн шилдэг боксчин, фунт стерлингээр шалгарчээ. BoxRec нь Фрочийг бүх цаг үеийн Британийн хамгийн агуу тулаанчдын гуравдугаарт жагсдаг. Тэтгэвэрт гарсны дараа түүний 2021 оны цэвэр хөрөнгийн тооцоо түүний төсөөлж байснаас ч илүү байна.

## Эшлэл 
Ангилал:Их Британийн боксчин
Ангилал:Боксын дэлхийн аварга
Ангилал:Member des Order of the British Empire
Ангилал:Их Британичууд
Ангилал:1977 онд төрсөн
Антуан Мостер

**Антуан Мостер** (франц. Antoine Mostaert, голланд. Antoon Mostaert, монгол нэр, Тиен Багш; 1881 оны 8 дугаар сарын 10-нд Бельгийн Брюгге хотод төрсөн- 1971 оны 6 дугаар сарын 2-нд Бельгийн Тирлемон-д нас барсан) - Бельги, америкийн хэл зүйч, томоохон Монголч эрдэмтэн, католик сүмийн санваартан, номлогч.

А. Мостер Бельгид шашны сургуульд хятад, дараа нь монгол хэл судалж сурсан (Санкт-Петербург хотод 1831 онд хэвлэгдсэн Яков Шмидтын  монгол хэлний номоор /Isaac Jacob Schmidt’s/ *Grammatik der mongolischen Sprache* (St. Petersburg, 1831) байна. 1906-1925 онд Өвөр Монголын Ордос аймгийн Бор-Балгас хотод санваартан байжээ. Энэ үеэр монгол хэл судалж, католик шашны хятад хэл дээрх номнуудаас монгол хэл рүү орчуулж байжээ. 

Түүний монгол нэр нь **Тиен Багш буюу Номын багш Тиен** байжээ. (Tiyen Baγsi or Nom-un Baγsi Tiyen). Энэ нь хятад нэр болох Тяань Цинбо (田清波,  Tian Qingbo) гаралтай юм. 

Тэрээр хэл шинжлэлээс гадна угсаатны зүй, ардын уламжлалт аман зохиол их судалсан байна. 1926 онд "Монголын нууц товчоо"-д дүн шинжилгээ хийх ажлыг өөрөө эхлүүлсэн. Ер нь Мостер 20-р зууны барууны эрдэмтдийн дунд монгол хэлийг хамгийн сайн эзэмшсэн бололтой учир нь тэр Ордосын монголчуудын дунд олон арван жил пастор номлогч хийж амьдарсан юм. 

1925-1948 онд Бээжин хотын Католик их сургуульд ажиллаж эрдэм шинжилгээний ажилд өөрийгөө зориулж байсан. 

1948 онд АНУ руу нүүж Арлингтон хотод амьдарч байгаад 1965 онд Бельги руу иргэн ирж нас бартлаа амьдарсан байна.  

## Бүтээлүүд: 
* «Textes oraux ordos, pecueillis et publies...»,  Peking 1937
* «Folklore ordos»,  Peking, Catholic University, 1947
* « Sur quelques passages de l`Historie Secrete des Mongols», (Harvard Journal of Asiatic Studies, 1950-1952, 1953).
* «Le materiel mongol du Houa i iu de Huong-ou(1389)»,  Bruxelles.

## Эх сурвалж 
“The Reverend Antoine Mostaert, C.I.C.M.”, Serge Eliséeff, HJAS, v. 19, vii-xiv

Essays in Antoine Mostaert (1881-1971): C.I.C.M. Missionary and Scholar, ed. Klaus Sagaster, 1999.

Ангилал:Хэл зүйч
Ангилал:Монголч эрдэмтэн
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1881 онд төрсөн
Ангилал:1971 онд өнгөрсөн
Шюжөү чөлгөө

**Шюжөү чөлгөө** (хятадаар:叙州路, пиньинь:Xù zhōu lù) нь Юань улсын Сычуань син шэний харьяат орон нутгийн засаг захиргааны нэгж юм. 1281 онд байгуулагдсан. Энэ чөлгөөд Шюнаний мань,и-гийн сюань фу сы хэмээх хэлтэс багтаж байлаа. 1373 онд Мин улсын Хун-ү хааны зарлигаар Шюжөү фу болгон өөрчилсөн. 

## Холбоотой хуудас
* Сычуань муж
* Сычуан нутгийн син жун шу шэн
* Юань улсын засаг захиргааны тогтолцоо

Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
Хаяаши Ёшимаса

**Хаяаши Ёшимаса ** (, 1961 оны 1 дүгээр сарын 19-нд Ямагүчи аймгийн Шимоносэки хотод төрсөн) - Японы Либерал Ардчилсан Намын улс төрийн зүтгэлтэн. 2021 оны 11 дүгээр сараас Японы Гадаад хэргийн сайд. 

Тэрбээр мөн улс төрч, 1992-1993 онд Сангийн сайдаар ажиллаж байсан Хаяаши Ёширогийн хүү юм. 

1984 онд Токиогийн их сургуулийн хуулийн сургуулийг төгссөн. 

1994 онд АНУ-ын Харвардын их сургуулийн Жон Кеннедигийн нэрэмжит төрийн удирдлагын сургуульд магистрын зэрэг хамгаалсан. Сургуулиа төгсөөд Mitsui & Co., Ltd., Yamaguchi Gohdoh Gas компаниудад ажилласан.

1991 онд тэрбээр АНУ руу явж, сенатор Уильям Ротын аппаратад туслахаар ажиллаж байжээ. 1993 онд тэрээр Японы Сангийн сайдаар томилогдсон эцэг Хаяаши Ёширогийн нарийн бичгийн дарга болсон. 

1995 онд тэрээр анх Зөвлөхүүдийн танхимд (Японы парламентын дээд танхим) Яиагүчи тойргоос сонгогдсон. Улмаар 2001, 2007, 2013 онд дахин сонгогдсон. 

1999 он - Парламентын Сангийн дэд сайд. 2004 онд Гадаад бодлого, батлан ​​хамгаалах хорооны даргаар ажиллаж байсан.

2008 онын 8 дугаар сард тэрээр Ерөнхий сайд Фүкүда Ясүогийн Засгийн газарт Японы Батлан ​​хамгаалахын сайдаар томилогдсон бөгөөд энэ албан тушаалыг хоёр сар хашсан. 

2009 оны долдугаар сараас аравдугаар сар хүртэл Эдийн засаг, татварын бодлого хариуцсан Төрийн сайд. 

Абэ Шинзогийн Засгийн газарт 2012-2014, 2015 онд Хөдөө аж ахуй, ой, загас агнуурын сайдаар хоёр удаа ажиллаж байсан. Мөн 2017 оны наймдугаар сараас 2018 оны аравдугаар сар хүртэл Абэ Шинзогийн Засгийн газарт Боловсрол, соёл, спорт, шинжлэх ухаан, технологийн сайдаар ажиллаж байв. 

Тэрбээр 2019 онд Зөвлөхүүдийн танхимын Үндсэн хуулийн хяналтын Зөвлөлийг тэргүүлсэн.

2021 оны 11 дүгээр сарын 10-наас Японы Гадаад хэргийн сайдаар томилогдоод байна. 

2022 оны 5-р сарын 1-2-нд Японы Гадаад хэргийн сайдын хувиар Монгол улсад албан ёсоор айлчилсан.  

Хобби:-Караокэ, гольф тоглох дуртай бөгөөд гитар, даралтат хөгжим тоголдог байна.

Ангилал:Японы боловсролын сайд
Ангилал:Японы гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Японы загасны аж ахуйн сайд
Ангилал:Японы хөдөө аж ахуйн сайд
Ангилал:Японы батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Зөвлөлийн Танхимын гишүүн
Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн
Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын гишүүн
Ангилал:Япончууд
Ангилал:1961 онд төрсөн
Японы ерөнхий сайд

**Япон Улсын Ерөнхий сайд** () - Японы Засгийн газрын тэргүүний албан тушаал. Японы Ерөнхий сайд гэдэг албан тушаал 1885 онд бий болж, 1947 оны Үндсэн хуулиар өнөөгийн хэлбэрээ олсон байна. 

Одоогийн Ерөнхий сайд Такаичи Санаэ.

Японы Ерөнхий сайдыг парламентад олонх болсон улс төрийн намын өргөн мэдүүлснээр Японы Эзэн хаан томилдог. Ерөнхий сайд сайд нарыг томилох болон огцруулах эрхтэй. 

Япон Улсад 1885 онд Европын туршлагын үндсэн дээр (гол төлөв Германы) төрийн удирдлагын тогтолцооны цоо шинэ өөрчлөлт хийсэн. Үүний дагуу хуучин Төрийн үндсэн гүйцэтгэх засаглал болсон Дайжоокан (яп. 太政官*:* Төрийн Зөвлөл)-ыг халж, оронд нь Сайд нарын Танхим, Төрийн буюу иргэний алба бий болсон байна. 1885 оны 12 дугаар сарын 22-нд Японы анхны Ерөнхий сайдаар Ито Хиробүми томилогдсон түүхтэй. Мөн шинэ тогтолцооны дагуу тэрбээр Ерөнхий сайдаас гадна Эзэн хааны ордны сайд, Үндсэн хуулийн комиссын даргын албыг давхар хашиж байжээ. 

1885 оноос хойших хугацаанд 90 болон 96-98 дахь засгийн газрын тэргүүн Абэ Шинзоо Японы түүхэнд нийт 8 жил 9 сар тус албыг хашсан нь хамгийн удаан ажилласан дээд амжилт юм.

## Ерөнхий сайдын томилгоо 
Японы Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчийг парламентын хоёр Танхим хоёулаа сонгодог хуультай. Хэрэв Төлөөлөгчдийн танхим болон Зөвлөхүүдийн танхим нэг хүнийг сонговол Японы эзэн хаан түүнийг шууд Ерөнхий сайдын албан тушаалд томилдог. Японы Үндсэн хуулийн дагуу Эзэн хаан санал болгож буй нэр дэвшигчийг томилохгүй байх ямар ч боломжгүй. Хэрэв Төлөөлөгчдийн танхим болон Зөвлөхүүдийн танхимаас Ерөнхий сайдад өөр өөр хүн нэр дэвшүүлсэн тохиолдолд эвлэрүүлэх журам явуулдаг. Хэрэв эвлэрэхгүй бол Төлөөлөгчдийн танхимын шийдвэрийг дагах ёстой ажээ. Иймд бодит байдал дээр Төлөөлөгчдийн танхимд олонх болсон нам, эвсэл Ерөнхий сайдад нэр дэвшигчээ ямагт гаргаж чаддаг байна.

## Ерөнхий сайд нар 
## Бэлгэ тэмдэг

File:Standard of the Prime Minister of Japan.svg|Японы ерөнхий сайдын далбаа
File:Gosichigirimon.svg|Ерөнхий сайдын хэрэглэдэг сүлд
File:Emblem of the Prime Minister of Japan.svg|Ерөнхий сайдын заримдаа хэрэглэдэг бэлгэ тэмдэг

## Эшлэл
## Гадаад холбоос
* Японы Ерөнхий сайд болон түүний Засгийн газар Албан ёсны вэбсайт
* 1885-1989 оны Японы Засгийн газрын жагсаалт
Лувсандоржийн Баярт

**Лувсандоржийн Баярт**- (1945 онд БНМАУ-ын Сүхбаатар аймгийн Хонгор суманд төрж- 2001 онд Улаанбаатарт нас барсан)-Монгол Улсын дипломатч, ГХЯ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга асан, Онц бөгөөд Бүрэн Эхт Элчин сайд цолтой.

Тэрээр 1969 онд ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Морис Торезын нэрэмжит Гадаад хэлний дээд сургуулийн "франц хэлний орчуулагч" мэргэжлээр төгссөн байна.

1982-1984 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын Академи төссөн байна.

1969-1996 онд ГЯЯ-нд болон түүний системд /Парис, Женев дахь ЭСЯ-нд/ дипломат албанд тасралтгүй ажилласан. 

1993-1994 онд Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын гадаад бодлогын зөвлөхөөр ажилласан.

1996-2000 онд Монгол Улсаас БНАЛАУ-д, Тайландын Вант Улсад хавсран суугаа Элчин сайд,  

2000-2001 онд ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга байсан.

2001 онд Дипломатын Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цол хүртсэн байна.

Ангилал:Хонгорын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Лаос дахь Монголын элчин сайд‎
Ангилал:Тайланд дахь Монголын элчин сайд‎
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:1945 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Эрдэнэцогтын Одбаяр

**Эрдэнэцогтын Одбаяр** (1982 онд Улаанбатар хотод төрсөн)- 2021 оны 6-р сарын 27-ны өдрөөс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Гадаад бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байна. 

Эрдэнэцогтын Одбаяр нь 1998 онд ХБНГУ-ын Дресден хотын Бертольт Брехтийн нэрэмжит гимнази, 1998-1999 онд ХБНГУ-ын Лайпциг хотын Штуудийн коллежийг төгсөж, 1999-2006 онд ХБНГУ-ын Дресден хотын Техникийн их сургуулийг Америк судлал, философи, нийгэм, эдийн засгийн түүх чиглэлээр Олон улсын харилцааны магистрын зэрэг хамгаалсан. Итгэмжит дипломат цолтой. Англи, франц, герман хэлтэй.

* 2006-2007 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Европын газарт мэргэжилтэн,
* 2007-2009 онд Гадаад харилцааны яамны Европын газарт Атташе,
* 2007-2009 онд Гадаад харилцааны яамны Европын газарт Монгол-Европын Холбооны Хамтын ажиллагааны хамтарсан хорооны Нарийн бичгийн дарга,
* 2009-2012 онд Монгол Улсаас ХБНГУ-д суугаа Элчин сайдын яамны 3 дугаар, 1 дүгээр Нарийн бичгийн дарга,
* 2012 онд Гадаад харилцааны яамны Америк-Африкын газарт 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга,
* 2012-2018 онд  Гадаад харилцааны яамны Далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын Олон улсын судалгааны төвийн Захирлын үүрэг гүйцэтгэгч,
* 2016-2018 онд Гадаад харилцааны яамны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд,
* 2018-2021 онд Далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын олон улсын судалгааны төвийн Гүйцэтгэх захирал,
* 2021 оны 6-р сарын 28-наас Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Гадаад бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байна.

Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх
Ангилал:1982 онд төрсөн
Ангилал:Амьд хүн
Төмөр хөшиг

**"Төмөр хөшиг**" (англи.*I ron Curtain*, орос. *железный занавес*) — Их Британийн Ерөнхий сайд У. Черчиль 1946 оны 3-р сарын 5-нд АНУ-ын Фултон хотод "хүйтэн дайн" эхлэл болсон гэж үздэг хэлсэн үгэндээ хэрэглэсэн улс төрийн хэллэг юм. "Төмөр хөшиг" гэж Зөвлөлт Холбоот Улс, болон бусад социалист орнуудыг барууны хөрөнгөтөн орнудаас улс төр, эдийн засаг, мэдээллээр тусгаарласан улс төрийн хилийн зурвасыг хэлж байсан юм.  

У.Черчиль:-“Балт дахь Штецинээс Адриатын тэнгисийн Триест хүртэл үргэлжилсэн тив дамансан төмөр хөшиг буулаа. Энэхүү хөшигний цаана Төв болон зүүн Европын эртний улсуудын нийслэлүүд оршдог. Варшав, Берлин, Прага, Вена, Будапешт, Белград, Бухарест, Софи зэрэг алдартай хотууд, тэдгээрийн эргэн тойронд байгаа хүн ам нь миний хэлдэгээр ЗХУ-ын хүрээнд, ямар нэг хэлбэрээрээ Зөвлөлтийн нөлөөнд, зарим тохиолдолд Москвагийн өсөж буй хяналт доор байна" гэсэн байдаг.

"Төмөр хөшиг" гэдэг улс төрийн нэр томьёог У.Черчилээс өмнө Жорж Клемансо (1919) болон Йозеф Геббельс (1945) нар хэрэглэж байжээ.

1945 онд Дэлхийн 2 дугаар дайн дууссанаас эхлээд 1991 онд Хүйтэн дайн дуустал Европыг хоёр тусдаа бүс болгон хуваасан улс төрийн хил юм. Энэ нэр томъёо нь ЗХУ (USSR) өөрийгөө болон түүний дагуул орнуудыг хаах гэсэн оролдлогыг бэлгэддэг байсан. Төмөр хөшигний зүүн талд ЗХУ-тай холбогдсон эсвэлийн орнууд байсан бол баруун талд нь НАТО-гийн гишүүн буюу төвийг сахисан орнууд байв. Төмөр хөшигний хоёр талд олон улсын эдийн засаг, цэргийн тусдаа холбоог тусад нь хязгаарлан бий болгосон юм. Хожим нь энэ нь "зүүн" ба "баруун" хэсгийг хуваасан 7000 километр урт (4300 миль) урт хашаа, хана, уурхайн талбай, харуулын цамах зэргээс бүрдсэн биеэт саадыг илэрхийлэх нэр томъёо болжээ. Берлиний хана ч энэ биеэт саадын нэг бэлэг тэмдэг байсан. Төмөр хөшигний зүүн талын улсууд нь Польш, Зүүн Герман, Чехословак, Унгар, Румын, Болгар, Албани, ЗХУ; Гэсэн хэдий ч Зүүн Герман, Чехословак, ЗХУ 1990 -ээд оноос хойш оршин тогтнохоо больсон. ЗСБНХУ-ын бүрэлдэхүүнд Орос, Беларусь, Латви, Украйн, Эстони, Молдав, Армени, Азербайжан, Гүрж, Узбекистан, Киргизстан, Тажикистан, Литва, Туркменистан, Казахстан улсууд багтаж байжээ. Төмөр хөшиг нураах үйл явдлууд Польшид тайван замаар эхэлж, Унгар, Зүүн Герман, Болгар, Чехословак зэрэг орнуудад үргэлжилсэн. Румын улс засгийн газраа хүчирхийллийн аргаар түлхэн унагасан Европ дахь цорын ганц социалист улс болжээ.Төмөр хөшиг гэдэг нэр томъёог хатуу тусгаарлах зүйрлэл болгон ашиглах нь наад зах нь 19-р зууны эхэн үеэс эхэлдэг. Энэ нь анх театрууд дахь галд тэсвэртэй хөшиг гэж нэрлэгддэг байсан. Нацист Германы суртал ухуулгын сайд Йозеф Геббельс анх ЗХУ-ын тухай зүйрлэлийг ашигласан боловч Хүйтэн дайны бэлгэдэл болсон нь түүнийг Уинстон Черчиллийн 1946 оны 3-р сарын 5-нд Миссури мужийн Фултон хотод хэлсэн үгэндээ ашигласантай холбоотой юм. Нэг талаас, төмөр хөшиг нь хүчирхэг блокуудын хооронд тусгаарлах хаалт байсан бөгөөд нөгөө талаас Европын ногоон бүсээс харахад байгалийн биотипүүд, эсвэл эргэн тойрны нутаг дэвсгэр гэх мэт өвөрмөц соёл, угсаатны болон хэл шинжлэлийн бүс нутаг бий болсон.

Ангилал:Дайны дараах европын түүх
Ангилал:Хүйтэн дайны нэр томьёо
Ангилал:Хил
Ангилал:Уинстон Черчилль
Гала хамтлаг

**Гала хамтлаг**  бол 2004-2007 оны хооронд үйл ажиллагаагаа явуулж байсан Монголын охидын хамтлаг юм. Поп, электро урсгалаар уран бүтээлээ хийж байсан. Хамтлаг уран бүтээлээ туурвиж байх хугацаандаа хоёр цомог,нэг бие даасан тоглолт хийж байсан нь тухайн үеийнхээ жагсаалтуудийг тэргүүлж байсан хамтлаг юм.

## Цомог 
* **Хөвгүүн цомог** (2005 он)

Цомогийн дуунууд:

# Хөвгүүн
# Уучлаарай зулаа
# Нэг ангийнхан
# Насан туршийн хайр
# Өнчин тогоруу

* **Мөрөөдлийн double цомог   (2006 он)**

Цомогийн дуунууд:

# Халаасанд минь чиний зураг
# Сүүдрийн дагина
# Азтай учрал
# Гэнэн дурлал
# Миний найз
# Бороонд норч болзмоор байна
# Би хувилсан
# Next fantasy
# To be one
# The one night

## Эшлэл 
Ангилал:Монголын хамтлаг
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Гадаад бодлогын зөвлөх

**Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Гадаад бодлогын зөвлөх**- 1992 онд бий болсон албан тушаал бөгөөд Ерөнхийлөгч гадаад бодлогын бүрэн эрхээ хэрэгжлүүлэхэд зөвлөх үндсэн үүрэгтэй. Зөвлөхийг Ерөнхийлөгч томилдог бөгөөд Ерөнхийлөгчид захирагдах боловч төрийн албан хаагчийн хувьд Тамгын газарт харьяалагдана гэж Ерөнхийлөгчийн тухай хуульд заасан байдаг.
Татьяна Ким

**Татьяна Владимировна Бакальчук** (анхны овог нь **Ким**; 1975 оны 10 дугаар сарын 16-нд төрсөн солонгос үндэстэн) - Оросын ажил хэрэгч эмэгтэй, Оросын хувцас, гутал, гэр ахуйн барааны интернэт дэлгүүр «Wildberries» компанийн үүсгэн байгуулагч бөгөөд ерөнхий захирал. Forbes-ын мэдээлж буйгаар 2021 оны 8 дугаар сарын байдлаар Татьяна Бакальчук 13 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй, Оросын хамгийн баян эмэгтэй ажээ. 

Татьяна Зөвлөлтийн солонгосчуудын гэр бүлд төрсөн. Тэрбээр 1981-1992 онд Москвагийн ойролцоох дунд сургуульд суралцаж төгсөөд Москвагийн Бүс нутгийн нийгэм, хүмүүнлэгийн дээд сургуульд суралцаж, англи хэлний багшийн диплом авсан. Цагийн багшаар ажиллаж байсан Татьяна 2004 онд хүүхдээ төрүүлсний дараа өөрийн бизнесээ эхлүүлэх санаа төржээ. Хувцас, гутал нь тэдний бизнесийн чиглэл болсон. Татьяна Германы "Отто", "Квелле" зэрэг алдартай каталогид багтсан бүтээгдэхүүнийг үйлчлүүлэгчдэдээ санал болгож ажлаа эхлүүлжээ. 

Эхнэр, нөхөр Бакальчук нар ажил үүргээ хувааж хийдэг ажээ. Татьяна нөхөр Владиславын хамт 2005 онд «Вайлдберриз» компаниа байгуулж байжээ. Татьяна дэлгүүрийн бүтээгдэхүүний нэр төрөл, нийгмийн сүлжээ, компани доторх харилцааны хүрээ, ажилчидтай харилцахтай холбоотой бүх зүйлийг шийддэг. Владислав борлуулалт, маркетинг, худалдан авалтын чиглэлээр ажилладаг. 

2021 оны 5 дугаар сарын сүүлээр Wildberries компани 53,000 байнгын болон түр ажилчидтай байсан. Инертнэт бүртгэлтэй хэрэглэгчдийн тоо оны эхнээс зургаан саяар нэмэгдэж, 46 саяд хүрсэн байна.

Тэд таван хүүхэд өсгөдөг байна.

Ангилал:21-р зууны бизнесмен
Ангилал:Оросын бизнесмен
Ангилал:Оросын тэрбумтан
Ангилал:Оросууд
Ангилал:1975 онд төрсөн
Олон улс судлалын дээд сургууль

**Олон улс судлалын дээд сургууль** (**ОУСДС**) нь Монгол улсад Олон улс судлал, Олон улсын  харилцааны чиглэлээр үндэсний мэргэжилтэн бэлтгэхээр 1996 онд байгуулагдсан анхны бие даасан сургууль юм.  Хотын төвд, Засгийн газрын ордны хойно, их дээд сургууль, соёл, шинжлэх ухааны байгууллагууд төвлөрсөн, цэвэр тохилог орчинд байрладаг.

Дээд сургуулийн сургалтын зориулалтаар баригдсан хичээлийн хоёр корпустой. Орчин үеийн техник хэрэгслээр тоноглогдсон анги танхимуудтай. Гадаад хэлний лингафоны  кабинет,  хуулийн кабинет, орон судлалын танхим, дуу хөгжмийн урлагийн  заалтай.

Зах зээлийн нийгмийн хэрэгцээт түгээмэл мэргэжлээр сургалт явуулж ирсэн 20 гаруй жилийн туршлагатай.

Эх орондоо төдийгүй орос, англи, япон, хятад, герман улсад  ном бүтээл нь хэвлэгдэж, дэлхийд танигдсан эрдэмтэн профессор, гавьяат багш нар, онц бөгөөд бүрэн эрхт зочин сайд, ахлах дипломатчид хичээл зааж, АНУ, БНХАУ, Япон, ОХУ зэрэг орноос мэргэжилтэн багш нар тогтмол ирж ажилладаг тул тухайн орны хэл соёл, харилцаанд илүү суралцаж өндөр боловсрол эзэмшдэг.Тус сургууль нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн өндөр агуулгатай сургалтын хөтөлбөрөөр хичээлээ явуулдаг бөгөөд 2 удаа магадлан  итгэмжлэгдсэн.

“Дэлхийн философийн холбоо”-ны жинхэнэ гишүүн, “Олон улсын Монгол судлалын холбоо”-ны гишүүн байгууллага юм. 

“Аз жаргалтай оюутан “ хөтөлбөр  хэрэгжүүлэгч анхны сургууль. Сургалтыг олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн  сургалтын хөтөлбөрөөр хичээллэдэг. ОУСДС нь 20 гаруй удаа төгсөлт хийсэн бөгөөд тус сургуулийг төгсөгчид орчин үеийн жишигт нийцсэн боловсрол, харилцааны соёл эзэмшиж, 2-оос доошгүй гадаад хэл эзэмшиж төгсдөг давуу талтай. Түүнчлэн хэлний мэдлэгээ гүнзгийрүүлж мэргэжлийн ажлын дадлага олох зорилгоор Япон улсад цалинтай дадлагад хамрагддаг.

Тус сургууль нь Олон улсын харилцааны мэргэжилтнийг бэлтгэхдээ бакалавр, магистр, докторын зэргийг тасралтгүй сургалтаар эзэмшүүлдэг.

ОУСДС нь 20 мянга гаруй ном бүхий номын сан, уншлагын бие даасан танхимтай. Манай номын сан нь өөрийн сургуулиас хэвлэн гаргасан ном гарын авлагаар фондоо тогтмол баяжуулдаг.

ОУСДС –ын  эрдэм шинжилгээний байгууллага болох “Философи Социологи Политологийн Хүрээлэн”-гээс  эрхлэн оюутнуудын мэргэжлийн хичээлийн ном товхимлыг  олон улсын чиг хандлагад нийцүүлэн шинэчлэн хэвлэн нийтэлж, сургалтад ашиглуулдаг.

ОУСДС-нь 20 удаа төгсөлт хийж 1800 гаруй мэргэжилтэн бэлтгэн гаргасан төгсөгчид мэргэжлээрээ  Монгол Улсын Аюулгүй байдлын зөвлөл, Ерөнхийлөгчийн тамгын газар, Засгийн газрын ажлын алба, яам  тамгын газрууд, банк санхүү бизнесийн салбарт хариуцлагатай ажил хийж байна. Түүнчлэн Монгол Улсаас гадаад оронд суугаа тухайлбал, Япон, Франц, Куба, БНСУ-д Монгол Улсын элчин сайдын яаманд манай төгсөгчдөөс мэргэжлээрээ ажиллаж  байна.

ОУСДС нь өөрийн орны оюутан залуусыг сургахын зэрэгцээ гадаадын олон орны оюутнуудыг сургасан. Тухайлбал, Орос, Хятад, Чех, Япон улсын оюутнууд сурч төгссөн бөгөөд одоо ОХУ, БНХАУ, Япон улсаас оюутан суралцаж байна.
Ангилал:Монголын их сургууль
Супер далавчнууд

***Супер далавчнууд*** (, , ) нь Солонгос-Хятадын-Америкийн цуврал хүүхэлдэйн сериал юм. Эхний анги нь 2013 оны 12 сарын 3-нд дэлгэцнээ гарсан. FunnyFlux Entertainment, Qianqi Animation ба Little Airplane Productions-ийн бүтээл. EBS1 телевизээр гарчээ.

## Дүрүүд 
* Жетт
* Донни
* Диззи
* Жером
* Паул
* Гранд Альберт
* Мира
* Белло
* Часе
* Тодд
* Астра
* Флип
* Жимбо
* Сторм
* Рой
* Нео
* Зои
* Спарки
* Реми
* Скооп
* Астро
* Ровер
* Вилли
* Ким
* Аром
* Жерри
* Баки
* Лео

## Холбоос 
* 
* *Супер далавчнууд* — Cartoonito UK
* *Супер далавчнууд* — FunnyFlux Entertainment

Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал
Ангилал:Хятадын телевизийн цуврал
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал
Ангилал:2010-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Ангилал:2020-д оны цуврал нэвтрүүлэг
Шанхайн Хөрөнгийн бирж

**Шанхайн Хөрөнгийн бирж** (хятад. 上海证券交易所, англи. Shanghai Stock Exchange) БНХАУ-ын их газрын хамгийн том бөгөөд Ази тивд тэргүүлэгч биржүүдийн нэг юм. БНХАУ-д Шанхайн Хөрөнгийн биржээс гадна Бээжингийн (Beijing Stock Exchange) болон Шэньжений (Shenzhen Stock Exchange) хөрөнгийн биржүүд үйл ажиллагаагаараа тэргүүлдэг байна.

Шанхайн Хөрөнгийн бирж нь 2021 оны долдугаар сарын байдлаар 7.62 их наяд ам.долларын зах зээлийн үнэлгээгээр дэлхийн гурав дахь том хөрөнгийн зах зээл болоод байна.  

1891 онд анх Хятадад биржийн арилжааны систем анх байгуулагдаж байсан. 1930-аад он гэхэд Шанхай хот Хятадын болон гадаадын хөрөнгө оруулагчид хувьцаа, өрийн бичиг, засгийн газрын бонд, фьючерс арилжаалах боломжтой Алс Дорнодын санхүүгийн төв болон хувирчээ.  

1941 оны 12-р сарын 8-нд Японы цэргүүд олон улсын төлбөр тооцооны газар болсон Шанхай хотыг эзэлсний дараа Шанхайн Хөрөнгийн биржийн үйл ажиллагаа зогссон. 1946 онд Шанхайн хөрөнгийн бирж нээгдэж 3 жилийн дараа буюу 1949 онд Коммунист хувьсгал гарсны дараа дахин хаагдсан байна.  

Сүүлд "Соёлын хувьсгал" болон бусад үйл явдлуудын дараа Хятад улс нээлттэй бодлого явуулсаны үндсэн дээр Шанхайн хөрөнгийн бирж 1990 оны 11 дүгээр сард дахин байгуулагдаж БНХАУ-ын Үнэт цаасны Комиссын (China Securities Regulatory Commission -CSRC) удирдлага, хяналт доор үйл ажиллагаагаа явуулдаг арилжааны бус байгууллага юм. 

Тус бирж нь Ази, Далайн орнуудын хөрөнгийн биржүүдийн холбооны (англи. Asian and Oceanic Stock Exchanges Federation / AOSEF)  гишүүн юм. Бирж дээр арилжаалагдаж буй хувьцааг **А, Б** гэж хоёр төрөлд хуваадаг. А төрлийн хувьцааг юаниар арилжаалдаг. B-хувьцаа нь 1990-ээд оны дундуур зөвхөн оршин суугч бус хүмүүст зориулагдсан бөгөөд ам.доллараар арилжаа хийдэг байна.  2014 оны аравдугаар сараас хойш Хятадын Засгийн газар гадаадын хөрөнгө оруулагчдад Хонконгийн хөрөнгийн биржийн брокероор дамжуулан Шанхайн Хөрөнгийн бирж дээр 500 гаруй томоохон компанийн хувьцааг арилжаалахыг зөвшөөрсөн юм.

Үндсэн индекс **— SSE Composite —** тус бирж дахь бүх компаниудын үзүүлэлтийг харуулдаг.

2019 онд Шанхайн хөрөнгийн бирж NASDAQ-тай өрсөлдөгч болох STAR зах зээлийг эхлүүлсэн бөгөөд зөвхөн технологитой холбоотой компаниудыг оролцуулсан байна.

## Шанхайн Хөрөнгийн Биржийн Топ 10.  
2020 оны 8 сарын байдлаар.

# Kweichow Moutai  (2,174 billion)
# Industrial and Commercial Bank of China (1,339 billion)
# Agricultural Bank of China (1,027 billion)
# China Life (897 billion)
# Ping An Insurance (829 billion)
# China Merchants Bank (761 billion)
# PetroChina (717 billion)
# Bank of China (691 billion)
# Haitian Flavouring & Food (593 billion)
# Hengrui Medicine (499 billion)

## Гадны холбоос 
Албан ёсны цахим хуудас:- http://english.sse.com.cn/
Ангилал:Шанхайн байгууллага
Ангилал:Хөрөнгийн бирж
Ангилал:БНХАУ-ын эдийн засаг
Рио Тинто групп

**Рио Тинто групп** (англи.- Rio Tinto Group ) нь төмрийн хүдэр, зэс, алмаз, алт, уран олборлодог Англи-Австралийн үндэстэн дамнасан, дэлхийн хоёр дахь том металл, уул уурхайн корпораци бөгөөд "BHP"-ийн дараа ордог. Тус компани нь 1873 онд үндэстэн дамнасан хөрөнгө оруулагчдын консорциум Испанийн засгийн газраас Испанийн Андалусиа мужийн Хуэлва дахь Рио Тинто голын эрэг дахь уурхайн цогцолборыг худалдаж авснаар анх байгуулагдсан түүхтэй. Тэр цагаас хойш тус компани нь хөнгөн цагаан, төмрийн хүдэр, зэс, уран, алмаз зэрэг олон түүхий эдийн үйлдвэрлэлээрээ дэлхийд тэргүүлэгчдийн эгнээнд орохын тулд олон тооны нэгдэл, худалдан авалтын үр дүнд өргөжин тэлж ирсэн байна.

Ту групп нь уурхай, хайлуулах, боловсруулах үйлдвэр, борлуулалтын төв, өгөгдлийн удирдлагын төв, судалгаа хөгжлийн лаборатори, хиймэл оюун ухааны төв ажиллуулах зэргээр дэлхийн 35 улсад үйл ажиллагаа явуулж байна.

2011 оны 12-р сарын 13-нд бие даасан арбитр Айвенхоу Майнз (одоо Туркойз Хилл Ресурс гэгддэг) компанийн 49 хувийг эзэмшиж байсан Рио Тинтогийн 16 тэрбум долларын өртөгтэй Канадын группын "хорт Боб" хочтой Роберт Фрийдландыг захирлын албан тушаалаас нь буулгаж өөрсдийн хүмүүсээ томилсон юм. Дэлхийд алдартай зэсийн томоохон ордуудын нэг болох Оюутолгойг Айвенхоу Монголд олборлосон. 2012 оны нэгдүгээр сарын 28-нд Рио Тинто Айвенхоу Майнзыг хяналтандаа авч, удирдлагыг нь огцруулсан.

Тус группийн хөрөнгийн 43 хувь АНУ, Канадад төвлөрдөг бөгөөд 33 хувь нь Австралид, үлдсэн нь Африк, Индонези, Өмнөд Америк болон Европын улсад байршдаг юм байна. Энэ оны эхний хагас жилийн байдлаар тус группийн салбаруудад 55 мянга гаруй ажилтан ажиллаж буй.

Өдгөө тус компанийн төв Лондон хотод байдаг ч менежментийн гол төв нь Австралийн Мельбурн хотод байдаг ажээ.

Өнөөгийн байдлаар Доминик Бартон тус гуппыг тэргүүлж байна.

## Охин компаниуд 
Тус компани нь зургаан тивд үйл ажиллагаа явуулдаг ч гол төлөв Австрали, Канадад төвлөрсөн бөгөөд уул уурхайн үйл ажиллагаагаа бүрэн болон хэсэгчлэн эзэмшдэг охин компаниудын цогц сүлжээгээр дамжуулан эзэмшдэг.

* Energy Resources of Australia – 68.4%
* Hathor Exploration – 100%
* QIT-Fer et Titane – 100%
* Dampier Salt – 68.4%
* Iron Ore Company of Canada – 58.7%
* Pacific Aluminum – 100%
* Richards Bay Minerals – 74%
* Монголд: Turquoise Hill Resources – 51%

* **Захиралуудын Удирдах Зөвлөл**
** *Гүйцэтгэх захиралууд*
*** Simon Thompson, /1958 онд төрсөн/ 2021 оны 3 дугаар сарын 3-наас Удирдах Зөвлөлийн дарга
*** Jakob Stausholm, /1968 онд төрсөн/ гүйцэтгэх захирал
** *Захиралууд* 
*** Megan Clark AC
*** Hinda Gharbi
*** Simon McKeon AO
*** Simon Henry
*** Jennifer Nason
*** Sam Laidlaw
*** Ngaire Woods CBE

Албан ёсны цахим хаяг: https://www.riotinto.com/mn-mn/mn/about
Худалдааны санхүүжилт

**Худалдааны санхүүжилт** нь импортлогч, экспортлогчдод арилжаагаар дамжуулан бизнес эрхлэх боломжийг хялбар болгох, олон улсын худалдааг хөнгөвчлөх зорилгоор компаниудын ашигладаг, ханган нийлүүлэгчээс эцсийн худалдан авагч хүртэлх худалдаа, гүйлгээний явцад бараа, үйлчилгээг санхүүжүүлэх санхүүгийн нэгэн хэрэгсэл юм. Энэ нь дэлхийн худалдааны 3% -ийг бүрдүүлдэг. Худалдааны санхүүжилт нь бараа, хувьцаа худалдан авахад шаардагдах хөрөнгийг баталгаажуулах замаар бизнесийн өсөлтийг хөнгөвчилдөг.

## Худалдааны санхүүжилтийн давуу талууд 
* Богино болон дунд хугацааны эргэлтийн хөрөнгө, импортлох / экспортлоход суурь бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг аюулгүй байдал / барьцаа болгон ашиглах. Энэ нь компанийн орлогын чадавхийг нэмэгдүүлж, эрт төлбөр хийснээр илүү өндөр ашиг авах боломжтой
* Компаниудад илүү их хэмжээний бараа авах хүсэлт гаргах эсвэл ханган нийлүүлэгчидээс илүү их хэмжээний захиалга хийх боломжийг олгодог
* Ашгийн түвшинг нэмэгдүүлэх, худалдан авагч, худалдагчийн хоорондын харилцааг бэхжүүлснээр компанийг илүү өрсөлдөх чадвартай болгодог

## Худалдааны санхүүжилтийн төрлүүд 
* Худалдан авах захиалгын санхүүжилт (Purchase Order Finance)
* Хувьцааны санхүүжилт (Stock Finance)
* Бүтээгдэхүүний санхүүжилт (Structured Commodity Finance)
* Нэхэмжлэх санхүү (Invoice Finance-Discounting & Factoring)
* Нийлүүлэлтийн сүлжээ (Supply Chain Finance)
* Аккредитив (Letters of Credit /LCs/)
* Бонд ба баталгаа (Bonds & Guarantees)

## Оролцогч талууд 
* Банкууд
* Худалдааны санхүүжилтийн компаниуд
* Импортлогчид болон экспортлогчид
* Даатгагчид
* Экспортын зээлийн агентлаг, үйлчилгээ үзүүлэгч

Ангилал:Банк
Ангилал:Гадаад эдийн засаг
Ангилал:Санхүүжүүлэлт
Офтейкийн гэрээ

Оффтейкийн гэрээ нь үйлдвэрлэгч ба худалдан авагч хоёрын хооронд үйлдвэрлэгчийн удахгүй гарах барааны хэсгийг худалдаж авах, борлуулах тохиролцоог хэлнэ. Оффтейкийн гэрээ нь компанид ирээдүйн барилга угсралт, өргөтгөлийн төсөл, шинэ тоног төхөөрөмжийн санхүүжилтийг олж авахад нь туслах зорилгоор ашиглагдаж, ирээдүйн орлого, барааны эрэлт хэрэгцээг баталгаажуулдаг.

## Давуу тал 
Оффтейкийн гэрээ нь худалдан авагчдад ашиг тусаа өгч, барааг тодорхой үнээр баталгаажуулах арга хэлбэр болж өгдөг. Энэ нь үнийг үйлдвэрлэж эхлэхээс өмнө худалдан авагчид тогтоодог гэсэн үг юм. Үүнийг хийх нь ирээдүйн үнийн өөрчлөлтөөс хамгаалах хэрэгсэл болдог. Оффтейкийн гэрээнд нөхөн төлбөрийг багтаасан анхдагч заалтууд багтхаас үүнд давагдашгүй хүчний шинжтэй заалтууд багтдаг. Эдгээр заалтууд нь худалдан авагч эсвэл худалдагч талуудын хяналтаас гадуур зарим үйл явдал тохиолдвол нөгөө талдаа шаардлагагүй бэрхшээл учруулсан тохиолдолд гэрээг цуцлах боломжийг олгодог. Давагдашгүй хүчний шинжтэй заалтууд нь ихэвчлэн үер, ой хээрийн түймэр гэх мэт байгалийн зарим үйл ажиллагааны сөрөг нөлөөллөөс хамгаалдаг.
Довчингийн Нэгдэл

**Довчингийн Нэгдэл** нь Увс аймгийн Тэс сумын харьяат, Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.

## Амжилт 
#### Улсын наадмын дэвжээнд 
#### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын начин
Зээлийн синдикат

Нэг зээлдэгчид зориулж санхүүжилт олгохын тулд хэд хэдэн зээлдүүлэгчид нь бүлэг болон эрсдэлийг хуваан үүрэх замаар зээл олгодог санхүүжилтийн нэгэн хэлбэр юм. Зээлдэгч нь корпораци, томоохон төсөл эсвэл бүрэн эрхт засгийн газар байж болно. 

Аливаа төсөл хөтөлбөр нь их хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардагдаж байгаа үед энэхүү зээлийн арга нь хамгийн тохиромжтой аргуудын нэг юм. Энэ төрлийн зээлийн хүүг тогтмол эсвэл хэлбэлзэж байдаг Лондонгийн банк хоорондын санал болгож буй  жишиг хүү (London Interbank Offered rate=LIBOR) дээр үндэслэнэ. LIBOR бол дэлхийн томоохон банкууд бие биенээсээ зээлдэг зээлийн хүүгийн дундаж үзүүлэлт юм.

2017 оны 11-р сард YES банк Тайванийн банкуудаас 250 сая ам. Түүнчлэн Японы банкуудаас 150 сая ам.доллар, 2018 онд найман банкнаас 300 сая ам.долларын синдикат зээлийн нөхцлийг бүрдүүлсэн. Эдгээр банкууд нь Bayerische Landesbank, Commerzbank, CTBC Bank, First Abu Dhabi Bank PJSC, Korea Development Bank, State State of India, United Overseas Bank and Westpac Banking Corporation юм. YES банк энэ синдикатад гурван жилийн хугацаатай зээлийн нөхцлийг хангаж өгсөн. Төслийн тэргүүлэгч зохион байгуулагчид болон ажиллагсад зээлийн сангийн андеррайтераар ажилладаг.

## Синдикатын төрөл 
* Андеррайтерын гэрээ /Underswritten deals/: шинэ үнэт цаас гаргаж буй корпораци ба ашиг олох, эргүүлэн борлуулахаар тохиролцсон андеррайтерын бүлэг хооронд байгуулсан гэрээ юм.
* Клубын наймаа /Club deals/: Энэ төрлийн синдикат нь ихэвчлэн бага хэмжээтэй, ихэвчлэн 25-150 сая долларын хооронд байдаг. Гол шинж чанар нь клубын гэрээт консорциумын тэргүүлэгч агент болон бусад гишүүд бүгд зээлийн хэрэгслээс олсон шимтгэлийн тэнцүү хэсгийг хуваалцдаг явдал юм.
* Хамгийн сайн үр дүнгийн синдикат /best effort deals/: Бүх үнэт цаасыг зарж борлуулах шаардлагагүй. Ерөнхийдөө андеррайтер (хөрөнгө оруулалтын банк эсвэл синдикат) ба үнэт цаас гаргагч (компани) хамгийн бага борлуулалтын хэмжээнд хүрэх ёстой тохиролцоонд хүрнэ. Энэ босгыг биелүүлсний дараа андеррайтер нь зарагдаагүй үнэт цаасны төлөө хариуцлага хүлээхгүй болно. Жишээ нь, 5сая ам.долларын 3сая ам.долларыг хөрөнгө оруулагчдад зараад, үлдсэн борлуулагдаагүй 2 сая ам доллрын төлөө хариуцлага хүлээхгүй болно.

## Синдикат зээлийн давуу тал 
***Зээлдэгчдэд зориулсан***
* Зээлийн нийт өртөг бага байна.
* Олон эх үүсвэрээс санхүүжүүлэх.
* Банкны шинэ харилцаа.
* Баримтжуулалтын хялбар байдал.
* Уян хатан нөхцөл, нөхцөл.

***Зээлдүүлэгчдэд зориулсан***
* Олон талт хэрэглэгчийн бааз.
* Компаниудын дунд эрсдлийн хуваарилах.
* Эрсдэл ба өгөөжийг оновчтой болгох.
* Хэрэглэгчийн шинэ баазтай болох.

Ангилал:Байгууллагын хэлбэр
Ангилал:Өрсөлдөөний онол
Фридрих Энгельс

**Фри́дрих Э́нгельс** (; 1820 оны 11 дүгээр сарын 28-нд Пруссын Барменд төрсөн -1895 оны 8 дугар сарын 5-нд Британий Эзэнт гүрний Лондон хотод нас барсан) германы улс төрийн зүтгэлтэн, гүн ухаантан, түүхч болон ажил хэрэгч хүн байсан. Марксизмыг үндэслэгчдийн нэг бөгөөд Карл Марксын бүтээлийн хамтрагч, нэгэн үзэл санаатан, дотны нөхөр нь байсан.

1848 онд тэрээр Карл Маркстай хамт Коммунист тунхаглалыг бичсэн. Үүний зэрэгцээ тэрээр өөрөө болон (голчлон Маркстай) хамтран хэд хэдэн бүтээл туурвиж, улмаар Марксыг судалгаа хийж, "Капитал"-ыг бичих явцад санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж байсан. Марксыг нас барсны дараа Энгельс хоёр, гуравдугаар ботийг хянан засварлаж хэвлүүлжээ.

## Намтар 
Фридрих Энгельс вестфалийн Бармен хотод 1820 онд сүлжмэлийн үйлдвэрлэгч Фридрих Энгельс ахмад (1796—1860)-ын гэрт төрсөн. Эх нь Элизабет Франциска Мауриция Энгельс, төрсөн овог нь ван Хаар (1797—1873). Фридрих 8 эгч дүү нартай байсан. 

1842 оны 11 дүгээр сард Энгельс Кёльн хотоор дамжин явахдаа анх Карл Маркстай «Райны сонин»-ны редакцид таарч танилцсан байна. 

Энгельс бол Марксын нэгэн адил түүхийн материалист ойлголтыг үндэслэгчдийн нэг юм. Энгельс Маркстай хамт хөрөнгөтний улс төрийн эдийн засгийг диалектик-материалист дахин боловсруулах ажлыг хийсэн. Маркстай хамт диалектик материализм, түүхийн материалист ойлголт, шинжлэх ухааны коммунизмыг бий болгосны дараа Энгельс хэд хэдэн бүтээлдээ хатуу системчилсэн хэлбэрээр марксизмыг ертөнцийг үзэх үзлийн салшгүй хэсэг болгон тодорхойлж, түүний бүрэлдэхүүн хэсэг, онолын эх сурвалжийг харуулсан.

Маркс, Энгельс нар олон улсын ажилчны хөдөлгөөний хувьсгалын онол, практикийн нэгдмэл байдал чухал гэж үздэг байсан. Тэд пролетариатын хөтөлбөр, стратеги, тактикийг хамтран боловсруулж, хувьсгалт нам байгуулах, социалист хувьсгал хийж, пролетариатын дарангуйллыг тогтоох зайлшгүй шаардлагатайг үндэслэсэн. Маркс, Энгельс нар пролетарийн интернационализмыг сурталчлагч, ажилчин ангийн анхны олон улсын холбоо болох Коммунистуудын эвлэл, Нэгдүгээр Интернационалыг зохион байгуулагчид байжээ.


Ангилал:Марксизм
Ангилал:Олон Улсын Ажилчны Холбооны хүн
Ангилал:19-р зууны гүн ухаантан
Ангилал:19-р зууны эдийн засагч
Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан
Ангилал:1820 онд төрсөн
Ангилал:1895 онд өнгөрсөн
Ангилал:Германы гүн ухаантан
Оксфордын англи хэлний толь бичиг

**Оксфордын англи хэлний толь бичиг** (англи. The Oxford English Dictionary, OED), **Оксфордын толь**, **Оксфордын Их толь бичиг** - Оксфордын Их сургуулийн хэвлэх үйлдвэрээс гаргадаг, англи хэлний үндсэн түүхэн толь бичиг. Уг толь бичиг англи хэлний түүхэн хөгжлийг харуулсан, эрдэмтэн судлаачдын гарын авлага болдог байна. Тус хэвлэх газрын хамгийн алдартай бөгөөд том англи хэлний академик толь бичиг юм. 2005 оны хэвлэлд 301,100 орчим өгүүлэл (350 сая тэмдэгт) багтсан. Энэхүү толь бичиг нь анхны ерөнхий редактор Жеймс Мюррейгийн нэрээр "Мюррейн толь бичиг" (*Murray’s*) гэсэн албан бус нэрээр мөн алдартай.

Уг толь бичгийн анхны цахим хувилбар 1988 онд гарсан. Онлайн хувилбар нь 2000 онд гарсан бөгөөд 2014 оны дөрөвдүгээр сарын байдлаар сар бүр хоёр сая гаруй хүн цахим хувилбарт зочилсон байна.

Толь бичгийг 1857 онд Лондоны Филологийн /Хэл судлалын/ нийгэмлэг анх зохиосон. 1859 онд англи хэлний шинэ толь бичгийг хэвлэх нарийвчилсан санал хэвлэхэд боловсруулан бэлэн болгож байжээ. Жэймс Мюррей редактороор томилогдон ажилласан бөгөөд Хенри Брэдли, Уильям Крэйги нар мөн толь бичиг дээр хамтран ажилласан байна.

1884 оны 2 дугаар сарын 1-нд "Түүхийн зарчмууд дээр тулгууралсан англи хэлний шинэ толь бичиг" (англ. «New English Dictionary on Historical Principles», NED) нэртэй анх хэвлэгдэж байжээ. 1895 оноос хойш хавтас дээр давхар "Оксфордын англи хэлний толь бичиг" (англи. «Oxford English Dictionary») гэж бичиж эхэлжээ. Уг бүтээл нь нийт 10 боть бөгөөд 1928 он хүртэл хэвлэгдсэн байна. 

1933 онд уг толь бичгийг дахин хэвлүүлж, нэг боть нэмэлттэй 12 боть болжээ. Тэр үеэс одоогийн "Оксфордын англи хэлний толь бичиг" гэгдэх болжээ. 

1971 онд жижиг үсэг ашигласан, хоёр боть бүхий жижиг хэвэлсэн ном гарсан юм. 1989 онд энэхүү толь бичгийн хоёр дахь хэвлэлийг 20 боть болгон хэвлүүлсэн ажээ. 

Бүрэн шинэчилсэн хувилбар 2017 онд цахим хэлбэрээр гарсан. Одоо гурван сар тутамд толь бичгийн шинэчлэлтүүд гарч, тэдгээрт байгаа оруулгуудыг засаж, шинээр гарсан үгс нэмдэг болжээ. 

Оксфордын толь бичгийн үгийн санд 1150 оноос хойш англи хэлний утга зохиолын болон ярианы хэлэнд байгаа бүх үгсийг багтаасан болно. Энэ нь тэдний этимологи, семантик, зөв ​​бичих, үг хэллэг, дүрмийн дэлгэрэнгүй тайлбарыг өгдгөөрөө онцлог юм.

Ангилал:Их Британийн соёл
Ангилал:Толь бичиг
Ангилал:Их Британийн утга зохиол
Ангилал:1884 оны утга зохиол
Ангилал:Оксфордын Их Сургууль
Франц хэлний толь бичиг (Литтре)

**Франц хэлний толь бичиг** (франц. Dictionnaire de la langue française, товчоор **Литтре** (франц. Littré) - Францын гүн ухаантан, хэлний толь бичиг судлаач Эмиль Литтрегийн ( Émile Maximilien Paul Littré) зохион бүтээж, 1863-1872 онуудад Ашетт (Hachette) хэвлэлийн газар хэвлэсэн франц хэлний толь бичиг юм. 

Францын толь бичиг зүйч, гүн ухаантан Эмиль Литтре 1841 оноос эхлэн энэхүү толь бичгээ эмхэтгэж эхэлсэн бөгөөд сүүлд 1846 онд Литтрегийн төлөвлөгөө өргөжиж, франц хэлний этимологи, түүх, дүрмийн толь бичиг бүтээхээр зорьжээ. 

Литтре франц хэлийг бүрэн хамарсан толь бичиг зохиохыг хичээсэн тул сүүлийн хэвлэгдсэн «Францын Академийн толь бичиг» (франц. Dictionnaire de l'Académie Française, 1835) XVII, XVIII зууны хэллэгүүд, техникийн нэршил, шинэ үгс, энгийн бөгөөд ярианы хэлний үгсийг нэмж оруулжээ. Ийнхүү хамгийн сүүлийн хэвлэлтээр Литтре толь бичигт 80,000 гаруй үг орсон бөгөөд тухайн үеийн хамгийн том толь бичиг болжээ.

Мөн «Жижиг Литтре» («Petit Littré») гэсэн нэрээр уг толь бичгийн товч хувилбар гарсан.

Ангилал:Толь бичиг
Ангилал:1877 оны утга зохиол
Ангилал:Францын утга зохиол
Гэндэнгийн Нямдоо

**Гэндэнгийн Нямдоо** (1934 онд БНМАУ-ын Завхан аймгийн Эрдэнэхайрхан суманд төрсөн -2001 оны 10=р сарын 10-нд Улаанбаатар хотод нас барсан)- Монгол Улсын дипломатч, Элчин сайд, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн. 

## Намтар 
1956 онд Цэргийн ерөнхий сургууль төгссөн.

1962 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн.

1962-1984 онуудад ГЯЯ-ны референт, тасаг, хэлтсийн эрхлэгчээр ажилласан.

1984-1988 онуудад Нью-Йорк дахь БНМАУ-аас НҮБ-ын дэргэд суугаа Байнгын төлөөлөгч.

1988-1991 онд БНМАУ-аас АНУ-д суух анхны Элчин сайдаар томилогдсон байна.

1991-1992 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд П.Жасрайгийн Гадаад бодлогын зөвлөх,

1992 оны 7-р сарын 1-нд Үндсэн хуулийн цэцийн анхны гишүүдийн нэгээр сонгогдон ажилласан.

1995-1997 онд Монгол улсаас Их Британд суугаа Элчин сайдаар ажилласан. 

1991 онд Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд дипломат цол хүртсэн.

2001 оны 10-р сарын 10-нд Улаанбаатар хотод нас барсан.

Жич: Монгол Америк хоёр дипломат харилцаа тогтоох тухайтад анх ам нээн хөөрөлдөж, Зөвлөлтийн хилэнг хөдөлгөж, Ю.Цэдэнбалын "араанд" зуугдаж явсан мөнөөх “Үл бүтэх” Гэндэнгийн Нямдоо гарын үсэг зурж, тэгээд ч зогсоогүй, Америк улсад Монгол Улсаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхтэй төлөөлөн суух анхы Элчин сайдаар тохоон томилогдож одсон нь сонин сайхан ерөөл бэлгэ бүхүй нэгэн зүйл тавилан тохиол болж байжээ.

Ангилал:Эрдэнэхайрханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:АНУ дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:НҮБ дахь Монголын байнгын төлөөлөгч
Ангилал:Их Британи дахь Монголын элчин сайд
Ангилал:Монголын дипломатч
Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн‎
Ангилал:20-р зууны дипломатч
Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:2001 онд өнгөрсөн