open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хиймэл арал

**Хиймэл арал** гэдэг нь хүмүүсийн бий болгосон арал юм.

[thumb|right|230px|[Японы Кансайн олон улсын нисэх онгоцны буудлын сансрын зураг]]

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:Арал
Бесик Кудухов

**Бесик Кудухов** (; ) - -нд ЗХУ-ын ЗСБНГУ-ын харьяа Өвөр Осетийн өөртөө засах мужийн Цхилон гацаанд төрж, 2013 оны 12 сарын 29-нд нас барсан осет хүн, олимпын мөнгө (2012), хүрэл (2011) медальтан, дэлхийн дөрвөн удаагийн (2007, 2009, 2010, 2011) аварга, ДАШТ-ий мөнгөн медальт Оросын Холбооны Улсын чөлөөт бөхийн 55, 60 кг жингийн тамирчин.

Эхний 2 удаа аваргалахдаа хоёуланд нь манай гавьяат Наранбаатарыг ялж байжээ. 

Ангилал:Оросын бөх
Ангилал:Оросын олимпын мөнгөн медальтан
Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан
Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга
Ангилал:Бөхийн европын аварга
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Оросын олимпын оролцогч
Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн
Ангилал:Осетчууд
Ангилал:1986 онд төрсөн
Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Синайн хойг

]]
ийн газрын зураг дээрх Синайн хойг]]
**Синайн хойг** (, Shibh Jazīrat Sīnā') нь Баруун Азийн Арабын хойг ба Африк тивийн зүүн хойд хэсгийн хооронд орших хойг юм. Хойд талаараа Газар дундын тэнгис, өмнө талаараа Улаан тэнгис, зүүн талаараа Акабагийн булан, баруун талаараа Суэцийн булангаар хүрээлэгдэнэ. Өмнө тийш чиглэсэн гурвалжин хэлбэртэй бөгөөд хамгийн өмнөд үзүүр нь Мухаммедын хошуу болно. Өмнөд хэсэгт нь Синай уул оршино.

Египетийн нутаг дэвсгэрт харьяалагдах бөгөөд зүүн хязгаар нь Израил ба Египет улсын хилтэй давхцана, мөн баруун хязгаар нь Суэцийн суваг болно.

## Түүх 
Египетээс чөлөөлөгдсөн жүүдүүд Синайн хойгт ирж, Мосе Синай уулан дээр Бурхнаас арван сургааль хүлээн авсан гэгддэг. Синай уулын бэлд 337 онд Константин I хааны ээж Еленагийн бариулсан Ариун Катеринагийн сүм байдаг.

Эрт цагт Ромын эзэнт гүрэн, Дорнод Ромын эзэнт гүрэн зэрэгт харьяалагдаж байгаад дундад зуунаас Омейяд, Аббасид, Фатимид, Айюбид, Мамлюк, Османы эзэнт гүрэн зэрэг исламын халифт улсуудын мэдэлд ээлж дараалан орж байв.

17-р зуунд Османы эзэнт гүрэн суларч эхэлмэгц түүнээс тусгаарлаж, Мухаммед Алигийн байгуулсан Мухаммед Алигийн ханлигийн эрхшээлд орж, 1952 онд гарсан Египетийн хувьсгалын дараа Арабын Бүгд Найрамдах Египет Улсын нутаг дэвсгэр болжээ. 1967 онд гарсан Зургаан өдрийн дайны үед Израйлийн довтолгоонд нэрвэгдэж эзлэгдэн, 1973 онд Араб-Израйлийн дөрөвдүгээр дайны талбар болж байсан юм. 1978 оны Кэмп Дэвидийн тохиролцоо ёсоор Египетэд буцааж өгсөн байна. 2015 онд 10-р сарын 31-нд Шарм-эль-Шейх-Санкт-Петербург чиглэлд нисч байсан онгоц Синай дээгүүр осолджээ. 224 хүн алагджээ.

## Цахим холбоос 

Ангилал:Азийн хойг
Ангилал:Египетийн газар зүй
Ангилал:Ойрх Дорнодын бүс нутаг
Ангилал:Энэтхэгийн далайн хойг
Ангилал:Эртний Египетийн түүх
Рожер Гиллемин

**Рожер Гиллеман** (, 1924 оны 1 сарын 11 −) нь Францын Дижон хотноо төрсөн, Америкийн Нэгдсэн Улсын биологич бөгөөд 1977 онд Нобелийн шагнал хүртсэн.

## Цахим холбоос 
* Nobel autobiography
* Salk Institute faculty page

Ангилал:АНУ-ын биохимич
Ангилал:Физиологи эсвэл анагаах ухааны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Мадридын автономит их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкийн Шинжлэх Ухааныг Хөгжүүлэх Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч)
Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан
Ангилал:Альберт Ласкерын шагналтан
Ангилал:Олон Улсын Гайрднер шагналтан
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1924 онд төрсөн
Агаарын спорт

**Агаарын спорт** нь ур чадвар, тэсвэр, тэвчээр, эр зоригийн шалгуурыг шалгасан спорт юм. Экстрим спортын ангилалд орно. Дотроо хэд хэдэн төрөлд хуваагдана:
# Агаарын бөмбөлөгийн спорт
# Дельтаплан ба Параглайдерын спорт
# Нисдэг тэрэгний спорт
# Нисэх загварын спорт
# Уран нислэгийн онгоцны спорт
# Планерийн спорт 
# Шүхрийн спорт
# Хэт хөнгөн онгоц ба Парамоторын спорт
Дэлхийн Агаарын Спортын Холбоо(FAI)-ноос (Fédération Aéronautique Internationale) ДАШТ, Тивийн АШТ, Дэлхийн цомын цуврал тэмцээн, Дэлхийн Агаарын Тоглолт зэрэг тэмцээнүүдийг тогтмол зохион байгуулдаг. Нисэх загварын спортоор 2015 оны ДАШТэмцээний Хугацаат нислэгийн F1C ангилалд багийн амжилтаар мөнгөн медаль, Ази, Номхон далайн АШТэмцээнээс алт, мөнгө, хүрэл медалийг тус тус хүртэж багаараа түрүүлж байсан байна.

## Гадаад холбоос 

Ангилал:Спортын төрөл зүйл
Экстрим спорт

**Экстрим спорт** () гэдэг нь тэсвэр тэвчээр, эр зориг шаардсан эрсдэлтэй спортыг хэлнэ.

Үүнд:
# Усан спорт буюу ширүүн урсгалт гол мөрөнд завиар сэлүүрдэх спорт 
# Агаарын спортын төрлүүд


Ангилал:Спортын төрөл зүйл
Хабибулла Хан

**Хабибулла Хан** (1872 оны 6 сарын 3 - 1919 оны 2 сарын 20) нь Афганистаны эмир (1901 - 1919 онуудад хаанчилсан). Абдур Рахман Ханы ууган хүү.

Түүнийг унтаж байхад нь чихэнд нь хор хийж, хордуулж алсан аж.

Ангилал:Афганистаны эмир
Ангилал:20-р зууны ноёрхогч
Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин
Ангилал:Гэгээн Михаил ба Георгийн одон шагналтан (их загалмайн хүндэт хүлэг баатар)
Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай)
Ангилал:Ташкентын хүн
Ангилал:Афганчууд
Ангилал:1872 онд төрсөн
Ангилал:1919 онд өнгөрсөн
Тарантогийн булан

thumb|240px|Тарантогийн булан
**Тарантогийн булан** (Италиар *Golfo di Taranto*; Латинаар *Sinus Tarentinus*) нь Газар дундын тэнгис, Ионы тэнгисийн нэг хэсэг бөгөөд Италийн хойгийн өмнөд эрэгтэй залгах булан юм. Италийн Таранто хотын нэрээр нэрлэгдсэн.

3 талаараа эх газраар хүрээлэгдсэн бөгөөд зүүн талд нь Салентогийн хойг (Пулиа муж), баруун талд нь Калабрийн хойг (Калабриа муж) оршино.
Ойролцоогоор 140км2 талбайтай. Тус буланд Керади арлууд оршино.

Тарантогийн булангийн эрэг хавийн нутаг нь эрт цагт Их Грек гэгддэг байсан бөгөөд грекчүүд олноороо оршин сууж өөрсдийн хот-улсаа байгуулан амьдарч байсан түүхтэй. Тарантум буюу одоогийн Таранто хотоос эхлэн Кротонус (одоогийн Кротоне) зэрэг олон колони хот-улсууд хөгжин цэцэглэж байсан юм.

Ангилал:Италийн булан
Ангилал:Европын булан
Ангилал:Ионы тэнгисийн булан
Ангилал:Апулийн газар зүй
Ангилал:Газар дундын тэнгисийн эргийн бүс нутаг
Тутмос III

д хадгалагдаж буй)]]
**Тутмос III** нь Эртний Египетийн 18 дахь хаант улсын 6 дахь фараон (МЭӨ 1479 оны орчмоос МЭӨ 1425 оны орчим хүртэл төр барьсан). Түүний нэр нь "Тот бурхны бүтээл" гэсэн утгатай юм. Тутмос II-ын хүү.

Аавынхаа гэрээслэлийн дагуу залгамжлагчаар тохоогдсон боловч түүнийг бага байхад аав нь нас барсан тул хойд эх Хатшепсут фараон болж, төрийн хэргийг удирдан явуулж байжээ. Үүнд дургүйцэж явдаг байсан тэрээр фараон болмогцоо Хатшепсутын хөшөө дурсгалуудыг бүгдийг устгуулсан гэдэг.
Цэргийн эрдэмд суралцсан Тутмос III аян дайнуудыг удирдан эхлүүлж, улс орноо томсгон, Египетийн түүхэнд хамгийн том гүрнийг бий болгожээ.

Ангилал:Фараон
Лос Анжелес Лэйкерс

**Лос Анжелес Лэйкерс** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Калифорни муж улсын Лос-Анжелес хотноо байрлах, Хойд Америкийн Үндэсний Сагсан бөмбөгийн холбоо (NBA)-ны баг юм.

## Түүх
### Эхний жилүүд 
## Улирлуудын үзүүлэлт
## Ордон
Staples center

## Шагналууд
***Шигшээд үлдсэн***:    31
***Аварга***:     16   (1949, 1950, 1952, 1953, 1954,1972, 1980, 1982, 1985, 1987,1988, 2000, 2001, 2002, 2009, 2010)
***Бүсийн аварга***:     15   (1959, 1962, 1963, 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1973, 1983, 1984, 1989, 1991, 2004, 2008)

## Эшлэл
## Гадаад холбоос
Албан ёсны сайт


Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн клуб
Лейкерс
Ангилал:Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо
Ангилал:1946 онд байгуулагдсан
Жюль Верн

**Жюль Габриэл Верн** (, 1828 оны 2 сарын 8 - 1905 оны 3 сарын 24) нь Францын зохиолч, улс төрч бөгөөд Херберт Жорж Уэллсийн хамтаар шинжлэх ухааны уран сэтгэмжийн зохиолын төрөл жанрыг үндэслэгчдийн нэг хэмээн тооцогддог юм.

## Намтар 
Францын баруун хэсгийн Нант хотод өмгөөлөгчийн гэр бүлд төржээ. Аавынхаа мэргэжлийг залгамжлахаар Парисын хуулийн сургуульд суралцсан бөгөөд дундаж сурлагатай хүүхэд байжээ. Тэнд эцэг, хүү Александр Дюматай танилцаж, утга зохиол сонирхож эхэлсэн байна.

Верн байгалийн шинжлэх ухааныг сонирхон судалдаг байсан бөгөөд энэ нь түүний дуртай зохиолч Эдгар Алан По шинжлэх ухааны баримтуудыг зохиолдоо оруулан, үйл явдлаа үнэмшилтэй болгодог байснаас үүдэлтэй аж. 

1858 оны 7 сард тэрээр Аристид Хиьярын хамтаар Англи, Шотланд руу аялал хийх боломж олдсон нь түүнд гүн сэтгэгдэл төрүүлжээ. Тэрээр тэмдэглэл хөтөлж, эргэж ирмэгц сэтгэгдлээ цаасан дээр буулгасан байна. 

Найз Феликс Надаль нь агаарын бөмбөлөг бүтээсэн бөгөөд түүнд сууж үзсэн Верн 1863 онд "Агаарын бөмбөлгөөр 5 долоо хоног аялсан нь" зохиолоо бичсэн нь ихэд алдаршжээ. Түүний зохиолууд одоог хүртэл ялангуяа хүүхэд залуусын амтархан унших дуртай зохиолууд байсаар ирсэн билээ.

Тэрээр 1883 онд Амьен хотын хурлын гишүүнээр сонгогдон, насан эцэс болтлоо ажиллажээ.

1978 онд түүний мэндэлсний 150 жилийн ойгоор төрсөн нутаг Нантад Жюль Верний музей нээгдсэн байна.

## Бүтээлүүд 
* "Агаарын бөмбөлгөөр 5 долоо хоног аялсан нь", 1863
* "20-р зууны Парис", 1863
* "Дэлхийн гүн рүү аялсан нь", 1864
* "Сар луу хийсэн аялал", 1865
* "Ахмад Хаттерасын адал явдал", 1865
* "Ахмад Грантын хүүхдүүд", 1867-1868
* "Усан доогуур хорин мянган бээр аялсан нь", 1869
* "Сарыг тойрсон нь" ("Сар луу хийсэн аялал" зохиолын үргэлжлэл), 1870
* "Хөвөгч хот", 1871
* "Доктор Оксын туршилт", 1872
* "Англичууд ба оросуудын Өмнөд Африк дахь адал явдал", 1872
* "Дэлхийг тойрсон 80 хоног", 1873
* "Нууцат арал", 1875
* "Хар алмааз", 1877
* "Хатан авхайн таван дүнчүүр өв", 1879
* "Байлдан дагуулагч Робур", 1886
* "15 наст ахмад", 1888
* "Мөсөн дундах Сфинкс буюу Өмнөд туйлын нууц", 1897
гэх мэт зохиол бичсэн.

## Мөн үзэх 
* Жюль Верний шагнал

## Цахим холбоос 
* 
* link=https://en.wikiquote.org/wiki/Jules_Verne|24x24px Wikiquote (en) – **Жюль Верн**


Ангилал:Францын зохиолч
Ангилал:19-р зууны утга зохиол
Ангилал:20-р зууны утга зохиол
Ангилал:Адал явдалт роман
Ангилал:Зохиогч
Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиол
Ангилал:Роман
Ангилал:Драм
Ангилал:Өгүүллэг
Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол
Ангилал:Баримтат зохиол
Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер)
Ангилал:Францчууд
Ангилал:1828 онд төрсөн
Ангилал:1905 онд өнгөрсөн
Папарацци

thumb|300px|Папарацциуд
**Папарацци** () гэдэг нь алдартай хүмүүсийг дагаж, хувийн амьдралын тухай зургийг нууцаар аван өндөр үнээр худалдан амьдардаг гэрэл зурагчдыг хэлнэ.

## Үгийн үүсэл 
Федерико Феллинигийн найруулсан "Ла Долсе Вита" хэмээх киноны гол баатар, сурвалжлагч гэрэл зурагчин залуу Папараццогийн () нэрнээс үүдэлтэй.

## Ерөнхий ойлголт 
Папарацциуд өөрийн авсан зургаа тусгай агентаар дамжуулан, сонин сэтгүүлийн газарт зардаг. Гэхдээ ихэнх тохиолдолд зохиогчийн эрхийг нь хамтад нь зардаг тул 1 зурагнаас нэг л удаа орлого олдог байна.

Тэднийг алдартнуудын хувийн амьдралыг үл тоомсорлон, үл хүндэтгэн ханддаг гэж үзэх нь ч бий.

## Гадаад холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Сэтгүүл зүйн хүний нэршил
Ангилал:Гэрэл зургийн сэтгүүл зүй
Ангилал:Олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн эрх зүй
Ангилал:Хувь хүний эрх
Алтай хэл

**Алтай хэл** (, Altai tili) нь Түрэг хэлний бүлэгт хамаарах хэл юм. Тува хэл, Хакас хэл, Шор хэлнүүдийн хамт Зүүн Хойд хэлний аймагт багтана. Оросын Холбооны Улсын Алтайн Бүгд Найрамдах Улс, Алтайн хязгаарт амьдрах алтайчуудын ярилцдаг хэл болно.
Алтай хэлний бичгийн дурсгал нь 19-р зууны сүүлийн хагасаас эхлэлтэй боловч 1928 онд латин үсэг хэрэглэх болж, зөв бичгийн дүрэм нь боловсорсон байна. Хожим 1938 оноос кирилл үсэг хэрэглэх болжээ. Орос хэлэнд хэрэглэгддэг 33 үсгээс гадна **Ј、Ö、Ÿ、Ӱ** үсгүүд бий.

## Эгшиг 

**Эгшиг үсэг**
Том үсэгЖижиг үсэгЛатин ба кирилл үсгээр
**А****а**aА
**Е****е**äЭ
**О****о**oО
**Ö****ö**öӨ
**У****у**uУ
**Ÿ****ÿ**üҮ
**Ы****ы**yЫ
**И****и**iИ

Алтай хэл нь үндсэн 8 эгшиг авиатай.

Урт эгшиг, хос эгшгийг тэмдэглэх зарчим нь монгол хэлтэй ижил.

## Цахим холбоос 
* Алтай хэлний цагаан толгой

## Эшлэл 
хэл
Ангилал:Дан ганц хэл
Ангилал:Түрэг хэлний бүлэг
хэл
Ангилал:Оросын хэл
Уиллард Либби

**Уиллард Либби** (, * 1908 оны 12 сарын 17; † 1980 оны 9 сарын 8) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Колорадо муж улсад төрсөн химич, 1960 оны Нобелийн шагналтан.

Тэрээр Беркли дэх Калифорнийн их сургуульд элсэн орж, 1933 онд докторын зэрэг хамгаалжээ. Төгсөөд сургуульдаа багшилж байхдаа байгалийн цацраг идэвхжлийг хэмжих Гейгерийн тоолуурын судалгаа хийж байв. 1941 онд тэтгэлэгт хамрагдан Принстоны их сургуульд шилжжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Колорадогийн их сургуульд ажиллаж байхдаа Манхаттан төсөлд оролцож байсан аж. Тэр үедээ уран-238-ыг гаргаж авах аргыг нээхэд том хувь нэмэр оруулсан юм.

1945 онд Чикагогийн их сургуульд багшлах болж, 1946 онд нейтрон бөөм нь усан дотор устөрөгчийн атомтой урвалд орж, маш бага хэмжээтэй хэдий ч тритий бий болдгийг нээжээ. Энэ нь цаг хугацааг тодорхойлоход ашиглах боломжтой чухал нээлт байлаа. 1954 онд АНУ-ын цөмийн энергийн судалгааны хүрээлэнгийн гишүүн, 1959 онд Лос Анжелес дахь Калифорнийн их сургуульд (UCLA) шилжиж, 1976 он хүртэл багшилсан юм.

## Цахим холбоос 
* 

Ангилал:20-р зууны химич
Ангилал:АНУ-ын химич
Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан
Ангилал:Манхэттен төслийн хүн
Ангилал:Чикагогийн их сургуулийн багш
Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Хайделбергийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн
Ангилал:Америкчууд
Ангилал:1908 онд төрсөн
Ангилал:1980 онд өнгөрсөн
Евклидийн алгоритм

**Евклидийн алгоритм** гэдэг нь 2 натурал тооны хамгийн их ерөнхий хуваагчийг олох аргуудын нэг юм.

2 бодит тоо *a*, *b* (*a* ≧ *b*)-гийн хувьд *a*-г *b*-д хуваахад гарах үлдэгдлийг *r* гэвэл *a* ба *b*-гийн хамгийн их ерөнхий хуваагч нь *b* ба *r*-ийн хамгийн их ерөнхий хуваагчтай тэнцүү байдаг. Энэхүү шинж чанарыг ашиглан цааш *b*-г *r*-д хуваахад гарах үлдэгдлийг олох гэх мэтээр явсаар үлдэгдэл нь 0 болох хүртэл үргэлжлүүлэн *a* ба *b*-гийн хамгийн их ерөнхий хуваагчийг олдог.

Энэ нь МЭӨ 300 оны орчимд бичигдсэн, Евклидийн "Эхлэл" зохиолын 7-р бүлгийн 1-3-т бичигдсэн байдаг.

Программ ашиглаж математикийн бодлого бодох үед ихэвчлэн ашиглагдана. Хамгийн түгээмэл алгоритмын нэг бөгөөд *(a)* дээд, *(b)* доод хязгаараас дөхөлт хийдэг онцлогтой.

## Жишээ 
(Бодлого) 1071 ба 1029-ийн хамгийн их ерөнхий хуваагчийг ол.
* 1071-ээс 1029-г хасахад гарах үлдэгдэл 42
* 1029-г 42-т хуваахад гарах үлдэгдэл 21
* 42-г 21-т хуваахад гарах үлдэгдэл 0
Иймд 1071 ба 1029-ийн хамгийн их ерөнхий хуваагч нь 21 болно.

Ангилал:Алгоритм
Ангилал:Тооны онол
Дөрөвдүгээр Интернационал

**Дөрөвдүгээр Интернационал** () нь Иосиф Сталины удирдаж байсан "Гуравдугаар Интернационал" буюу Коминтерний эсрэг, Лев Троцкийгийн санаачилгаар 1938 онд байгуулагдсан олон улсын коммунист байгууллага юм. Капитализм, сталинизмын эсрэг тэмцэж, дэлхийн улс орнуудад социалист хувьсгал зохион байгуулахыг зорилгоо болгож байв.

right|thumb|Дөрөвдүгээр Интернационалын бэлгэдэл
Владимир Ленинтэй хамтаар Октябрийн хувьсгалыг удирдсан Лев Троцкий, 1924 онд Ленинийг нас барсны дараа ЗХУКН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга болсон Иосиф Сталины бодлогыг эсэргүүцэж, орон бүхэнд социалист хувьсгал зохион байгуулж байж бүрэн төгс ялалтанд хүрнэ гэсэн бодолдоо үнэнч үлдэн тэмцэж эхэлсэн нь Дөрөвдүгээр Интернационалын эхлэл болсон юм. Хариуд нь Сталин өөрийн эрх мэдлийг ашиглан Троцкийг намаас хөөж, улмаар 1929 онд Зөвлөлт Холбоос Улсаас хөөн гаргажээ.
Тэр үед Германд Адольф Хитлерийн удирдсан нацистууд эрс хүчирхэгжиж байсан бөгөөд Троцкий Германы Социал Демократ Нам, Германы Коммунист Нам үүний эсрэг хамтран тэмцэх ёстой гэж үзэж байсан хэдий ч Сталин "Социал-Демократизм нь ч нэг төрлийн фашизм юм" хэмээгээд зөвхөн Коммунист намыг дэмжин ажиллаж байв. Гэтэл 1933 оны сонгуулиар ялсан фашистууд дарангуйллын дэглэмийг тогтооход коммунистуудын хүч хүрсэнгүй. Энэ бүх явдалд эгдүүцсэн Троцкий "Коминтерн нас баржээ. Түүнийг хэн ч амилуулж чадахгүй нь" гэж хэлээд шинэ Интернационалыг бий болгохоор сэтгэл шулуудсан байна.

1936 онд их хэлмэгдүүлэлтийг эхлүүлэхдээ Сталин энгийн номхон ард иргэдийг хүртэл хувьсгалын эсэргүү Троцкизмыг талархан дэмжигч гэсэн нэрийн дор хоморголон устгасан юм.
thumb|left|Лев Троцкий (1879-1940)

1938 онд Франц, Бельги, АНУ, Нидерланд зэрэг улсуудаас ирсэн төлөөлөгчид Сталинизмд автсан ЗХУКН-ын оронд дэлхийн хувьсгалыг өрнүүлэх шинэ тутам байгууллага болох "Дөрөвдүгээр Интернационал"-ыг байгуулсан хэдий ч ЗХУКН-ын өрнүүлсэн, "хувьсгалын эсэргүү Троцкий"-г эсэргүүцэх кампанит ажлаас болоод төдийлөн амжилтад хүрч чадаагүй байна. Тус байгууллага нь одоог хүртэл үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлж буй.

## Гадаад холбоос 
United Secretariat of the Fourth International(USFI)

Ангилал:Ажилчны хөдөлгөөн
Ангилал:Коммунист байгууллага эсвэл эвлэл
Ангилал:Троцкизм
Ангилал:1938 онд байгуулагдсан
Амуу

Үр тариа нь жижиг, хатуу, хуурай жимс (caryopsis) - хавсарсан бүрхүүлтэй эсвэл давхаргагүй - хүн, амьтны хэрэгцээнд зориулж хурааж авдаг. Үр тариа бол үр тариа үйлдвэрлэх ургамал юм. Арилжааны үр тарианы үндсэн хоёр төрөл нь үр тариа, буурцагт ургамал юм

Хуурай үр тариа хурааж авсны дараа цардуул ихтэй жимс (plantains, талх жимс гэх мэт), булцуу (амтат төмс, кассава гэх мэт) зэрэг бусад үндсэн хүнсний бүтээгдэхүүнээс илүү бат бөх байдаг. Энэхүү бат бөх чанар нь үр тариаг механик аргаар хурааж авах, төмөр зам, усан онгоцоор тээвэрлэх, даршилсан газарт удаан хугацаагаар хадгалах, гурил бэлтгэх, тээрэмдэх, тосоор шахах зэрэгт маш сайн тохирдог. Тиймээс үр тарианы зах зээл нь эрдэнэ шиш, будаа, шар буурцаг, улаан буудай болон бусад үр тариа зэрэг үр тариаг багтаасан дэлхийн томоохон түүхий эдийн зах зээл юм.

Үр тариа, үр тариа

Үр тариа, үр тариа нь өвсний гэр бүлийн жимс болох caryopses-тэй ижил утгатай. Агрономийн болон худалдааны салбарт бусад ургамлын гэр бүлийн үр, жимс жимсгэнэ нь кариопстой төстэй бол үр тариа гэж нэрлэдэг. Жишээлбэл, Амарантыг "үр тарианы амарант" гэж зардаг бөгөөд амарантын бүтээгдэхүүнийг "бүтэн үр тариа" гэж тодорхойлж болно. Андын Испанийн өмнөх соёл иргэншил нь үр тарианд суурилсан хүнсний системтэй байсан боловч өндөр өндөрлөг газарт үр тарианы аль нь ч үр тариа байгаагүй. Андын нуруунаас гаралтай гурван үр тариа (канива, кивича, квиноа) нь эрдэнэ шиш, будаа, улаан буудай зэрэг өвсөөс илүү өргөн навчит ургамал юм.
Энейн дуулал

270px|thumb|Пьер-Нарсис Граны бүтээл  "Тройн уналтын тухай Дидонад ярьж өгч буй Эней"
**Энейн дуулал** (Латинаар *Aeneis*) нь Эртний Ромын яруу найрагч Вергилийн зохиол юм. Трой хотын уналтын дараах Эней (, ) баатрын адал явдлыг харуулсан тууль болно.
Вергилийн хамгийн сүүлийн, хамгийн том бүтээл бөгөөд латин уран зохиолын дээд оргил нь гэгддэг. Вергилий энэ зохиолоо бичихийн тулд 11 жил зарцуулсан ч харамсалтай нь дуусгаж чадалгүй насан өөд болсон юм.

## Дүрүүд 
### Баатрууд ба хүмүүс 
;Эней (Aeneas): Гол баатар, Тройн иргэн. Тройн уналтын дараа хүү Асканийн хамтаар зугтаж явсаар Италид ирдэг.
;Асканий (Ascanius): Энейн хүү. Зохиолын эхэнд балчир хүү байдаг бол улмаар өсч торнин чадварлаг дайнч баатар болно.
;Дидона (Dido): Карфагены хатан хаан. Энейд дурласан тэрээр Эней Карфагеныг орхиж явсанд уурлаж, Ромд хараал үйлдэн, галд шатаж амиа хорлосон.
;Латин (Latinus): Италийн нэг нутгийн ноён.
;Лавини (Lavinia): Латины охин, Турнын сүйт бүсгүй. Гэвч Латин Энейн сүр хүчийг үнэлэн, охиноо Энейтэй суулгахаар шийдсэн нь Турн ба Энейн хоорондын тулааны үндэс болжээ.
;Турн (Turnus): Италийн нэг нутгийн ноён. Энейн дуулал нь Турн, Эней хоёрын хооронд хүч тэнцүү тулаан өрнөж байгаа үйл явдлаар өндөрлөж, бүрэн дуусаагүй билээ. 

### Бурхад 
;Венус (Venus):Хайр сэтгэл, гоо үзэсгэлэнгийн бурхан. Энейн эх. Энейд тусалдаг.
;Юпитер (Jupiter): Бурхдын хаан. Венус, Эней хоёр саад бэрхшээлийг даван туулж, Ромыг цогцлоон бүтээх тухай зөгнөдөг.
;Юно (Juno): Юпитерын эхнэр. Тройн тулааны үеэрх өс хонзонгийн улмаас Энейн аянд саад тотгор хийхийг оролддог.

## Агуулга 
12 бүлэгтэй. Тройн ханхүү, Венусын хүү Эней Трой хот грекчүүдэд эзлэгдэж унасны дараа дүрвэж, Карфагены хатан хаан Дидонатай учран, улмаар Итали хүрч, нутгийн нэгэн охинтой сүй тавих бөгөөд тэдний сүйг эсэргүүцэгчидтэй тэмцэлдэнэ. Энейн хүү Асканийгийн өөр нэрийг Юлус гэдэг бөгөөд энэ нь Юлий Цезарийг хэлж буй гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл, Энейгээс удамтай Ромын хаадын удирдлагаар Ром улс хөгжин цэцэглэх болно гэдгийг харуулсан зохиол юм.

Зохиолын бүтэц, агуулга, баатрууд нь Хомерын Илионы дуулал, Одиссейн дуулал зохиолуудтай тун төстэй.

## Цахим холбоос 
Ангилал:Ромын үлгэр домог
Ангилал:Туульс
Ангилал:Вергилий
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Эртний утга зохиолын бүтээл
Ангилал:Латин хэлээрх утга зохиол
Ангилал:МЭӨ 1-р зууны утга зохиол
Ангилал:МЭӨ 1-р зууны ном
Кесарево хагалгаа

**Кесарийн хагалгаа** () нь эхийн савыг хагалж, ургийг гарган авах мэс заслын арга юм. Монголчууд үгийн дуудагдах төстэй байдлаар нь **хийсвэр хагалгаа** гэж нэрлэдэг. 

200px|thumb|right|Кесарево хагалгааны байдал

Эртний Ромд төрөлтийн үед нас барсан эхийн биеэс хүүхдийг гаргаж авахад хэрэглэдэг байсан аж.

Мөн Африкийн Уганда орчмын жижиг үндэстнүүд эртнээс нааш кесарийн хагалгаа хийдэг байсан ул мөр олдсон.

Европт 19-р зууны үеэс хийгдэх болсон хэдий ч эхэндээ эхчүүдийн 80 гаруй хувь нь хагалгааны үед халдвар авч нас бардаг байлаа.

20-р зуунд ариутгалын тал дээр ахиц гарч, өдгөө эх барих анагаах ухааны гол цөм болон хувирчээ. Гэхдээ эхийн эндэгдэл ердийн төрөлтөөс 4-10 дахин их байдаг. Өмнө нь кесарийн хагалгаа хийлгэж байсан эх дахин төрөх үед ихэвчлэн мөн л кесарийн хагалгаагаар төрдөг. Ердийн аргаар төрөх боломжтой байдаг хэдий ч савны урагдалт ихэсдэг тул зайлшгүй тохиолдолд кесарийн хагалгаа хийх бэлтгэлтэйгээр ердийн аргаар төрүүлдэг байна.

## Үгийн гарал 
Ромын зохиолч Плинийн бичсэнээр бол Цезарийг эхийнх нь хэвлийгээс зүсэж хагалан төрүүлсэн аж. Тиймээс Цезарь гэх нэрийг түүнд өгсөн бололтой. Иоханнес Мэлбер 1482 онд үүнийг тодорхойлсон нь: *«Cesar keiser, sic dictus, quod ex ventre matris cesus»* («Эхийнх нь хэвлийгээс зүсэж гаргасан тул Цезарь, Кайзер хэмээн нэрлэжээ»). *Cesus* (= *caesus* «зүссэн», *caedere* гэдгээс «огтлох») нь мөн цезура гэх үгтэй ойролцоо утгатай (латин хэлний *caesura* «зүсэлт», «эсгэж огтлох»). *Caesar* гэдгээс мөн *Kaiser* гэх нэршил бий болсон ба энэ нь латин хэлний *sectio caesarea* (цезарийн зүсэлт) гэдгээс герман хэлний *Kaiserschnitt* (кайзер зүсэлт) гэдэг үг бий болжээ. Англи болон франц хэлэнд өнөөдрийг хүртэл *caesarean section* буюу *césarienne* хэмээн хэрэглэсээр байна.
 
## Мөн үзэх 
* Төрөлт
* Эх баригч эмч

## Цахим холбоос 
## Эшлэл 
Ангилал:Гинекологи ба төрөлтийн тусламж дахь эмчилгээний арга
Ангилал:Мэс заслын эмчилгээний арга
Ангилал:Мал эмнэл зүйн эмчилгээний арга
Элсэн чихэр

**Элсэн чихэр** нь чихэрлэг амт бүхий амтлагч юм.

## Түүхий эд, гаргаж авах арга 
### Чихрийн нишингэ 
Чихрийн нишингийн ишийг жижиглэн хувааж, шүүсийг нь шахаад, хэрэггүй бодисуудыг нь ялгасны дараа ууршуулж, элсэн чихрийн талст гаргаж авна.

### Чихрийн манжин 
Чихрийн манжингийн үндсийг нарийн хэрчиж, бүлээн усанд хийж, чихрийг нь шингээлгэж аваад усаа буцалгаж ууршуулан элсэн чихэр гаргаж авна.

## Түүх 
Чихрийн нишингэ нь анх өмнөд Номхон далайн арлуудад ургадаг байсан бөгөөд Зүүн Өмнөд Азиар дамжин Энэтхэгт орж иржээ. МЭӨ 2000 оны орчимд Энэтхэгт элсэн чихэр хэрэглэгддэг байсан байна.
Анхнаасаа энерги үүсгэгч гэж мэддэг байсан элсэн чихрийн тухай МЭӨ 800-аад оны үед Хятадын нэгэн зохиолч ховорхон байдаг энэ зүйлийг Энэтхэгт үйлдвэрлэдэг тухай бичиж тэмдэглэсэн байдаг. Тухайн үед элсэн чихэр гаргаж авдаг анхны түүхий эд нь чихрийн нишингэ байв. МЭӨ327 онд Македоны Александр Энэтхэгийг эзлэх үедээ энэхүү чихэрлэг бодисыг Грект аваачжээ. Эртний Грек, Ромд "Энэтхэгийн давс","Азийн бал" гэж нэрлэдэг байсан элсэн чихрийг орон бүрт сахар гэх болсон нь эртний санскрит хэлний "чаркара, сакара" гэдэг байснаас уламжилжээ. Энэ үгийг Арабд *sukkar*, Латинд *saccharum*, Грект *sakharon*, Францад *sucre*, Италид *zucchero*, Англид *sugar*, Германд *zucker*, Испанид *azukar* гэх болжээ.

1747　онд Германы химич Андреас Маркграф чихрийн манжингаас элсэн чихэр гарган авч чаджээ.

Өнөө үед элсэн чихэр гэж цай, кофендоо хольдог амтлаг бодис "сахароз"-г хэлдэг болсон. 

## Мөн үзэх 
* Ёотон

## Гадаад холбоос 

Ангилал:Дисахарид
Ангилал:Нөхөн сэргээгдэх түүхий эд
Габон

**Габон** нь баруун төв Африкт оршдог, баруун талаараа Гвинейн булангаар хүрээлэгдсэн баруун хойд талаараа Экваторын Гвиней, хойд талаараа Камерун, зүүн ба өмнөд талаараа Бүгд Найрамдах Конго Улстай хиллэдэг улс. Нутаг дэвсгэр нь бараг 270,000 км² хүрэх бөгөөд хүн ам нь 1,500,000. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь Либревилль. 1960 оны 8-р сарын 17-нд Францаас тусгаар тогтносноосоо хойш хоёр ерөнхийлөгчийн л нүүр үзэж байна. 1990-ээд оны эхэнд Габон олон намын тогтолцоо нэвтрүүлж, сонгуулийн ажиллагааг ил тод болгож, төрийн байгууллыг шинэчилсэн шинэ ардчилсан үндсэн хуультай болсон. Хүн ам цөөн, байгалийн баялаг ихтэйн дээр, гадаадын хувийн хөрөнгө оруулалт их орж ирснээр Габон бүс нутгийнхаа хамгийн хөгжилтэй улсуудын нэг болсон бөгөөд хүний хөгжлийн индексээр Сахараас өмнөх Африкт тэргүүлдэг.

## Ашигласан материал 
## Цахим холбоос 
;Засгийн газар
* Le Gabon : official site of the Gabonese Republic
* Assemblée Nationale du Gabon official site
* Gabonese Embassy in London government information and links
*  Le Sénat de la République Gabonaise official site
*  UNPR Louis Gaston Mayila : Official Site political opposition party UNPR
* Chief of State and Cabinet Members

;Ерөнхий
* Country Profile from BBC News
* 
* Gabon from *UCB Libraries GovPubs*
* 

;Хэвлэл мэдээлэл
* Gabon news headline links from *Gaboneco.com*
* Gabon news headline links from AllAfrica.com

;Соёл
* The official site of the Arts, Traditions and Culture of Gabon - Discover the first Virtual Museum of the arts and traditions
* Gabonese literature at a glance
* Gabon Solidarité Internationale
* Baka Pygmies of Cameroon and Gabon Culture and music of the first inhabitants of Gabon


Ангилал:Африкийн орон
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Григорийн тоолол

**Григорийн тоолол** (англи. *Gregorian calendar*, орос. *Григорианский календарь*)  Ромын пап XIII Григорий (Pope Gregory XIII) өмнө Юлий Цезарийн буй болгосон Юлийн тооллыг шинэчлэн сайжруулж, 1582 оноос нэвтрүүлсэн цаг тоолол юм. Одоогоор аргын тоолол буюу нарны тоолол гэдэг утгаараа дэлхийн ихэнх оронд хэрэглэгддэг. Мөн **Шинэ тоолол** (англи. *New Style*, товчоор *N.S.*, *NS*) гэж мөн нэрлэгдэх нь бий.

Нэг жилийг 365 хоногт хуваах бөгөөд 4 жил тутамд өндөр жил хэмээн 366 хоногтой жилийг тоолно. Ерөнхийдөө 4-т хуваагддаг жилүүд өндөр жил байдаг боловч 400 жилд 3 удаа 4-т хуваагддаг жилийг өндөр жил биш, ердийн жилээр тооцдог байна.

Өөрөөр хэлбэл жилийн тоо 400-т хуваагдаг бол өндөр жил. 400 хуваагддаггүй боловч 100-д хуваагддаг бол өндөр жил биш. Харин дээрх 2-оос бусад тохиолдолд оны тоо 4-д хуваагдаж байвал өндөр жил хэмээн тооцно гэсэн үг.

## Зохиох болсон шалтгаан 
16-р зууны сүүлийн хагасаас эхлэн, тэр үед ашиглагдаж байсан Юлийн тоолол дахь улирлууд болон жинхэнэ улирлын зөрүү жил ирэх тусам илт мэдрэгдэж эхэлсэн. Иймээс энэхүү асуудлыг шийдэхээр Трентогийн зөвлөл (1545 - 1563) Папад он тооллыг шинэчлэх үүрэг өгчээ. Ийнхүү Григорий XIII 1579 онд хамба нар голлосон зөвлөлийг бий болгож, он тооллын тухай судалжээ. Тэдний бий болгосон шинэ тоолол 1582 оны 2 сарын 4-нд бэлэн болж, мөн оны 10 сарын 5-ний пүрэв гарагийн дараагийн өдрийг 10 сарын 15-ны баасан гараг гэж тогтоон, засвар оруулж өнөөг хүртэл мөрдөж байна.

## Тайлбар 
Хуучин хэрэглэгдэж байсан Юлийн тоолол нь ердийн жилийг 365 хоногоор тооцож, 4 жил тутамд 366 хоногтой өндөр жилийг бий болгодог байсан нь дунджаар 1 жилд 365.25 өдрийг агуулж байна гэсэн үг юм. Гэтэл дэлхий нарыг ойролцоогоор 365.2422 хоногт тойрдог тул 1000 жилийн хугацаанд 8 өдрийн алдаа гарч байсан юм. Иймээс ойр ойрхон засвар хийж байхгүй бол болохгүй болсон байв.

Харин шинэчлэн засварласан Григорийн тоолол нь зарчмын хувьд Юлийн тоололтой ижил ч 400 жилд 3 удаа өндөр жилийг байхгүй болгох замаар 1 жилийн дундаж өдрийн тоог 365.2425 болгосон байна. Ийнхүү цаг тооллыг засварласнаар 3300 жилд 1 өдрийн зөрүү гарах нарийвчлалтай сайжирсан ажээ.

Гэхдээ католик шашинтнуудыг эсэргүүцдэг протестант, үнэн алдартны зэрэг бусад урсгалыг шүтдэг улсууд нэлээд хожуу тус тооллыг нэвтрүүлжээ.

### Зарим улсын Григорийн тооллыг мөрдөж эхэлсэн хугацаа 
* 1582 оны 10 сарын 15 - Итали, Испани, Португал, Польш
* 1582 оны 12 сарын 20 - Франц. Хожим Францын хувьсгалын дараа хэсэг хугацаанд өөрсдийн он тооллыг хэрэглэж байв.
* 1583 оны 1 сарын 1 - Бельги, Нидерландын нэг хэсэг
* 1583-1587 - Герман, Швейцар, Унгарын католик шашинтай хотууд
* 1700 оны 3 сарын 1 - Германы протестант шашинтай хотууд, Дани
* 1752 оны 9 сарын 14 - Их Британи, хожмын Америкийн Нэгдсэн Улс зэрэг колониудын хамт
* 1753 оны 3 сарын 1 - Швед
* 1873 оны 1 сарын 1 - Япон
* 1918 оны 2 сарын 14 - Орос, Эстони
* 1919 онд Румын, Югослав
* 1923 оны 3 сарын 1 - Грек
* 2016 оноос Саудын Араб

## Мөн үзэх 
* Өндөр жил
* Өндөр секунд
* ISO 8601 - Он тоололтой хамааралтай стандартууд

!
Ангилал:Одон орны цагалбар
Ангилал:1582 он
Эхүд Олмерт

thumb|Эхүд Олмерт

**Эхүд Олмерт** нь 1945 оны 9-р сарын 30-нд төрсөн. Израилын 12 дахь Ерөнхий сайд. Олмерт 1993-2003 онд Иерусалем хотын даргын алба хашсан. 2003 онд Кнессетэд сонгогдож, Ариел Шароны засгийн газарт сайд бөгөөд Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгчээр ажилласан. 2006 оны 1-р сарын 4-нд Шарон өвчний улмаас албаа хашиж чадахгүйд хүрэхэд Олмерт Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн. 2006 онд Олмерт Кадима намыг удирдан Израилын хууль тогтоох байгууллагын сонгуульд ялалт байгуулж, Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгчээр үргэлжлүүлэн ажиллажээ. Сонгуулиас хойш хоёр долоо хоногийн дараа 4-р сарын 14-нд Шарон ажлын чадвараа бүрмөсөн алдсаныг мэдэгдсэний дараа Олмерт албан ёсоор түр Ерөнхий сайдаар томилогджээ. Сар хүрэхгүй хугацааны дараа 5-р сарын 4-нд Олмерт болон түүний засгийн газрыг Кнессетээс баталснаар Олмерт албан ёсоор Израилийн Ерөнхий сайд болжээ. Ерөнхий сайд байхдаа албан тушаалын хэрэгт холбогдон шалгагдаж эхэлсэн тэрээр намын даргын сонгуульд дахин өрсөлдөх бодолгүйгээ мэдэгдэж, улмаар 2009 оны сонгуулийн дараа үүрэгт ажлаа шилжүүлэн өгсөн юм. 

Ангилал:Израилын ерөнхий сайд
Ангилал:Израилын нийгмийн халамжийн сайд
Ангилал:Израилын сангийн сайд
Ангилал:Израилын харилцааны сайд
Ангилал:Израилын эрүүл мэндийн сайд
Ангилал:Кнессетийн гишүүн
Ангилал:Иерусалимын засаг дарга
Ангилал:Израилын намын дарга
Ангилал:Ликуд Намын гишүүн
Ангилал:Кадима Намын гишүүн
Ангилал:Яллагдсан хүн
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1945 онд төрсөн
Хамас

**Хамас** (араб.حَمَاس‎, ***Harakat al-Muqawama al-Islamiyya*** буюу үгчилбэл "Исламын эсэргүүцлийн хөдөлгөөн" гэсэн үг) нь Палестины Исламист (суннит) улс төрийн цэрэгжсэн байгууллага. Тус байгууллагыг анх 1987 онд анхдугаар интифадагийн үеэр Ахмед Яссин ба Абдед Азиз аль-Рантисс нар Египетийн "Мусульман ахан дүүс" байгууллагын Газын зурвас дахь салбар болгон байгуулсан байна. 2006 онд Палестины хууль тогтоох байгууллагын сонгуульд Хамас парламентын 132 суудлын 74-ийг нь авсан бөгөөд Газын зурвасыг хянаж байна. Тус бүлэг одоогийн Израил, Баруун эрэг, Газын зурвасын нутаг дэвсгэрийг хамарсан Исламын үзэл санаан дээр тулгуурласан Палестин улс байгуулахыг эрмэлздэг. Хамас Израил улсыг хүлээн зөвшөөрдөггүй.

ХАМАС-ыг Израиль, Канад, АНУ, Япон, Шинэ Зеланд, Аргентин, Европын холбоо болон Америкийн улсуудын байгууллага террорист байгууллага гэж үзсэн. 1999 онд Иордан, 2015 онд Египетэд хориглосон ч дараа нь жагсаалтаас хассан. Үүний зэрэгцээ Хамасыг террорист байгууллага гэж НҮБ, Норвеги, Орос, Турк, Хятад, Катар болон бусад хэд хэдэн улс орнуудад үздэггүй байна.  

## Изз ад-Дин аль-Кассамын бригадууд 
Хамас нь Израил болон түүний иргэдийн эсрэг халдлага төлөвлөж, үйлддэг Изз ад-Дин аль-Кассамын бригадуудаараа алдартай. Израил, Америкийн Нэгдсэн Улс болон бусад улсын энгийн иргэдийн эсрэг амиа золиослогчид олон удаа алан хядах ажиллагаа явуулсан учраас террорист байгууллагад тооцогддог. Йордан улс тус бүлгийг хууль бус хэмээн зарласан. Гэхдээ олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд Хамасын гишүүдийг зэвсэгт этгээдүүд гэж нэрлэдэг.


Ангилал:Палестины нам
Ангилал:Ислам ба улс төр
Ангилал:Исламын зэвсэгт байгууллага
Ангилал:Партизаны байгууллага
Ангилал:Суннизм
Ангилал:Исламын байгууллага
Ангилал:Исламын нам
Ангилал:Антисемитизмын байгууллага
Ангилал:Антисионизм
Ангилал:1987 онд байгуулагдсан
Ариел Шарон

thumb|Ариел Шарон

**Арик** хэмээх хочоороо алдаршсан (1928 оны 2-р сарын 26-нд төрөхдөө **Ариел Шайнерманн** - 2014 оны 1-р сарын 14-нд Рамат Ганд нас барсан) **Ариел Шарон** нь Израилын Ерөнхий сайд асан, улс төр, цэргийн зүтгэлтэн юм. Шарон 2001 оны 3-р сараас 2006 оны 4-р сар хүртэл Ерөнхий сайдын алба хашсан. 2006 оны 1-р сарын 4-нд биеийн байдал хүндэрч комад орсон.
 
Шарон урт удаан хугацаанд төрд зүтгэхдээ Израилын дотоодод болон гадаадад янз бүрээр хэлэгдэж байсан зүтгэлтэн юм. Израилын засгийн газар Сабра ба Шатилагийн хядлагад Шароны оролцсон оролцоог шалгах Каханы комиссыг байгуулсан бөгөөд улмаар Палестины дээрх хуаранд Ливаны фалангист зэвсэгт бүлэглэлийг оруулсан хэрэгт зарим талаар түүнийг хариуцлага хүлээх ёстойг олж тодруулжээ. Шарон Батлан хамгаалах сайдын тушаалаас огцорсон боловч засгийн газрын тэнхимд хариуцсан яамгүй сайдаар үлджээ.

Шароны Ерөнхий сайдаар ажиллах хугацаандаа явуулсан бодлогын улмаас Ликуд намын дотор хагарал гарч, тэрээр намаасаа гарч Кадима хэмээх шинэ намыг байгуулжээ. Тэрээр Израилын хөдөлмөрийн нам буюу Ликудын алинд ч харъяалагдахгүй анхны ерөнхий сайд болсон. Шароны үүсгэсэн шинэ нам Эхүд Олмертийн удирдлага дор 2006 оны сонгуульд ялалт байгуулсан бөгөөд одоо Израилын засгийн газрын эвслийн гол нам болжээ.

## Эшэлсэн материал 
Ангилал:Израилын ерөнхий сайд
Ангилал:Израилын батлан хамгаалахын сайд
Ангилал:Израилын гадаад хэргийн сайд
Ангилал:Израилын дотоод хэргийн сайд
Ангилал:Израилын зам тээврийн сайд
Ангилал:Израилын нийгмийн халамжийн сайд
Ангилал:Израилын орон сууцны барилгын сайд
Ангилал:Израилын цагаачлалын сайд
Ангилал:Израилын харилцааны сайд
Ангилал:Израилын хөдөө аж ахуйн сайд
Ангилал:Израилын шашны сайд
Ангилал:Израилын эрүүл мэндийн сайд
Ангилал:Израилын намын дарга
Ангилал:Кнессетийн гишүүн
Ангилал:Кадима Намын гишүүн
Ангилал:Ликуд Намын гишүүн
Ангилал:Израилын хошууч генерал
Ангилал:Израилын шүхэрт газардлагын цэрэг
Ангилал:Ойрх Дорнодын мөргөлдөөний хүн
Ангилал:Хаганын хүн
Ангилал:Палестины дайны хүн
Ангилал:Зургаан өдрийн дайны хүн
Ангилал:Йом Киппурийн дайны хүн
Ангилал:Израилын их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Тел-Авив их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:Израилчууд
Ангилал:1928 онд төрсөн
Ангилал:2014 онд өнгөрсөн
Невада

**Невада** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Өрнөд хэсэгт оршдог муж улс. Нийслэл Карсон Сити, хамгийн том хот нь Лас-Вегас. Тус муж улсын хоч "Мөнгөн муж улс" хэмээх нэр нь энд олон тооны мөнгөний орд газар илрүүлж, олборлож байсантай холбоотой. Невада нь нутаг дэвсгэрээрээ долоод ордог бөгөөд Можаве цөлөөс эхлээд Их сав газар хүртэл үргэлжилнэ. Тус муж улсын нутаг дэвсгэрийн 86 хувийг АНУ-ын Холбооны засгийн газар цэргийн болон иргэний зориулалтаар эзэмшдэг. 2006 он гэхэд 2.6 сая орчим оршин суугчтай байсны 85% нь Лас-Вегас, Реногийн метрополитан бүсэд суудаг. Муж улсын хуулиар гэрлэх, гэр бүл цуцлах ажиллагаа төвөг багатай байдаг бөгөөд зугаа цэнгэлийн салбар, хуульчлагдсан мөрийтэй тоглоом, янхны газар зэргээрээ алдартай.

## Лавлах материал 
## Гадаад холбоос 
* Official state website
* Nevada State Databases - Annotated list of searchable databases produced by Nevada state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* State Tourism website
* Nevada state symbols
* Secretary of State of Nevada
* Nevada State Library and Archives
* Energy Profile for Nevada
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Nevada
* US Census Bureau
* County Maps of Nevada Full color maps. List of cities, towns and county seats
* Nevada State Facts
* Pronunciation Guide: Nevada
* Forgotten Nevada - Ghost Towns and Mining Camps of Nevada
* Nevada's Historical Markers

Файл:Las Vegas Lightning Storm.jpg
Файл:Basin and Range Nevada.JPG
Файл:Las Vegas, Planet Hollywood.jpg


Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Пеннсилвани

**Пеннсилванийн Хамтын Нөхөрлөл** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Зүүн Хойд хэсгийн Дундад Атлантын бүсэд орших муж улс. Өмнө талаараа Делавэр, Мэрилэнд, баруун өмнөд талаараа Баруун Виржини, баруун талаараа Охайо, хойд талаараа Нью-Йорк Муж Улс болон Канадтай, зүүн талаараа Нью-Жерси муж улстай тус тус хиллэдэг. Муж улсын хамгийн олон хүн амтай хотууд гэвэл Филаделфиа, Питтсбург, Аллентаун болно.

## Лавлах материал 
## Гадны холбоос 
* Gov. Andrew Curtin's Pennsylvania Reserve Volunteer Corps, Civil War 1861–1864
* Official state government site
* Pennsylvania Department of Transportation
* Allegheny National Forest
* Pennsylvania Wilds
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Pennsylvania
* Energy Data & Statistics for Pennsylvania
* Pennsylvania State Facts
* Official state tourism site
* Biography of William Penn from 1829
* A History of Pennsylvania from 1905
* Free Original Documents Online: Pennsylvania State Archives 1600s to 1800s
* Miller, Randall M. and William Pencak, *Pennsylvania: A History of the Commonwealth*
* Interactive Pennsylvania for Kids
* Pennsylvania Department of Community and Economic Development
* National Association of Counties (information on each Pennsylvania County)

Файл:Philadelphia-CityHall-2006.jpg
Файл:Heinz Field02.jpg
Файл:Towanda Main Street.jpg

*
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Миннесота

**Миннесота** () нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Дундад Өрнөдөд орших муж улс. Нутаг дэвсгэрээрээ 12-т орох тус муж улс нь хүн амаараа 2020 оны байдлаар 22-т ордог 5.709.752 сая хүн амтай юм. Голчлон Герман (37.3%), Норвеги (17.0%), Ирланд (12.2%) болон Швед (10.0%) гаралтай хүмүүс оршин суудаг. Мужийн нийслэл нь Сен Пол буюу Гэгээн Паул хот юм. Тус мужийн хамгийн том хот нь Миннеаполис бөгөөд Блүмингтон, Дулут, Рочестер, Бруклин Парк зэрэг том хотуудтай муж юм.

Миннесотаг анх Миннесота нутаг дэвсгэрийн зүүн хэсгийг тасдан авч байгуулсан бөгөөд 1858 оны 5-р сарын 11-нд 32 дахь муж улсаар АНУ-д нэгдсэн. 

"Түмэн нуурын орон" гэж алдаршсан тус муж улсын нэр нь дакота хэлээр "ус" гэсэн утгатай үг юм. Ус, ой мод элбэг, парк, зэрлэг байгальтай тул аялал жуулчлал нэлээн хөгжсөн.

Миннесотагийн оршин суугчдын бараг 60% нь ихэр хот хэмээн алдаршсан, тээвэр, бизнес, үйлдвэрийн төв, олон улсад алдартай урлагийн бүлгэмүүд төвлөрдөг Миннеаполис-Сент Полын метрополитан бүсэд оршин суудаг. 

## Засаг 
АНУ-ын Миннесота мужийн Үндсэн хууль бол муж улсын дээд хууль юм. Үндсэн хуулийг 1857 оны 10-р сарын 13-нд болсон тусгай сонгуулиар муж улсын ард түмэн баталж, 1858 оны 5-р сарын 11-нд АНУ-ын Сенат соёрхон баталсан. Олон жилийн турш уг Үндсэн хуульд 120 нэмэлт өөрчлөлт оруулсан байна. 

Гүйцэтгэх засаглалыг Засаг дарга буюу Гавернор (англи. *Governor of Minnesota*)  төлөөлдөг бөгөөд түүний бүрэн эрхийн хугацаа 4 жил байдаг. Засаг даргаас гадна иргэд Миннесота мужийн Төрийн нарийн бичгийн дарга, Миннесота мужийн аудитор, Миннесота мужийн Ерөнхий прокурорыг сонгодог байна. Захиргааны газар, Хөдөлмөр эрхлэлт, эдийн засгийн хөгжлийн газар зэрэг янз бүрийн гүйцэтгэх агентлагууд (хэлтэсүүд) нь Засаг даргын ерөнхий удирдлага дор ажилладаг байна. 

## Хотууд 
|}

## Лавлах материал 
## Гадны холбоос 
**Засгийн газар**
* State of Minnesota Official site
* Minnesota State Legislature
* Minnesota Judicial Branch
* Hyperlinked state constitution
* Full text of state constitution
* Energy Data & Statistics for Minnesota- From the U.S. Department of Energy

**Аялал жуулчлал**
* Minnesota Department of Natural Resources
* Minnesota DNR Outdoor Activities
* Explore Minnesota

**Соёл, түүх**
* Minnesota Aviation Hall of Fame
* Minnesota Historical Society
* Minnesota history timeline
* Minnesota Historical Society's online timeline
* A History of Minneapolis: Early History: Resources
* Minnesota Place Names
* Forests, Fields, and the Falls: Connecting Minnesota

**Газрын зураг, хүн амзүй**
* Minnesota State Demographic Center
* Minnesota Health and Demographic Data
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Minnesota
* Minnesota Demographics Facts
* Minnesota State Highway Map
* Perry-Castañeda Library Map Collection
* John R. Borchert Map Library
* Minnesota Geological Survey

*
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Хүдэр

**Хүдэр** (*Moschus moschiferus*) нь Зүүн Хойд Азийн уулархаг нутгийн ой модоор тархмал. Сибирийн өмнөд хэсгийн тайгаар хамгийн түгээмэл бөгөөд Монгол Улс, Өвөр Монгол, Манжуур, Солонгосын хойгт мөн бий. Шөнийн голдуу амьдралтай, ойрхон нүүдэллэдэг. 2600 м-ээс дээш өндөрт амьдарна. Бие гүйцсэн хүдэр жижиг биетэй, 7-17 кг жин татна.

Байгаль хамгаалах олон улсын холбооноос ховор зүйл гэж ангилсан. Заарыг нь авах гэж агнадаг. Нэг дэд зүйл Сахалины арал дээр тархсан.

Хүдэр нь бугын овог, салаа туурайтны багт хамаарна. 6-7 төрлийн мал, амьтны шинж байдлыг агуулсан өвсөн тэжээлтэн. Хүрэн бор зүстэй, хондлой, зоо нуруу, биеийн хоёр талаар бүдэгхэн шар толбуудтай. Шанаандаа хоёр цагаан зураа бүхий сааралдуу толботой бөгөөд бусад ямар ч амьтанд байхгүй содон зүс юм.  Урт нь 1 метр, өндөр нь 60 сантиметр, дээд уруулын доороос 7-10 сантиметр урт хоёр соёо цухуйсан байдаг.  Хүдэр бүллэн амьдардаг бөгөөд өөр өөрсдийн эзэмшил газар нутагтай. Энгийн 40 гаруй зүйлийн ургамлаар хооллохоос гадна хуш модны хаг, ойн хөвд зэрэгт дуртай. Жилд нэг, заримдаа хоёр жилд нэг удаа төллөдөг.

Сүүлийн үед нилээд ховордож байгаа амьтан бөгөөд агнахыг хуулиар хориглосон. Ховордсон шалтгаан нь түүнд байх заар хэмээх биологийн бодис юм. Хүдрийг нойрсуулж байж заарыг нь авах ёстой боловч хулгайн анчид шууд алж байж авдгаас шалтгаалан нэн ховордож байгаа. Биологийн үүрэг бүхий үйл ажиллагааны үед түүний булчирхайнаас нийлмэл бодис ялгардаг. Түүнийг заар гэх бөгөөд энэхүү заарныхаа тусламжтайгаар өөрийн бүл сүргээ хамгаалдаг. Хүдрийн заар нь гоо сайханы бүтээгдэхүүний гол түүхий эд бөгөөд дэлхийн зах зээлд алтнаас ч илүү үнэ хүрдэг байна. Ардын эмнэлэг, уламжлалт анагаах ухаанд онцгой хэрэгцээт эмийн чухал түүхий эд ч болдог. Дэлхийн 10 гаруйхан улсад хүдэр амьдардаг. Эдгээрээс цөөн хэдэн улс орон гаршуулж үржүүлсэний нэг нь Монгол улс юм. Хүдэр 1980 онд 44000 байсан бол одоо Алтай Хангайн бүсэд 300 хүрэхгүй болсон байна. 1996-2001 онд жил бүр  2500-3000 тоо толгойгоор агнагдаж цөөрсөн бөгөөд одоо бараг үзэгдэхээ больсон байна.

## Гадаад холбоос 
* Species profile
* UNEP species profile

Ангилал:Бугынхан
Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад
Ангилал:Салаа туурайтан
Хар мөрний хандгай

**Хар мөрний хандгай** (*Alces alces cameloides*) нь Монголын зүүн хэсэгт Халх гол, түүний цутгал Дэгээ, Нөмрөг голын сав газруудад тархсанаас гадна Хятадын зүүн хойд нутаг Их Хянганы нуруу, ОХУ-ын Амар, Уссурийн хязгаар, Тэнгис хавийн нутгаар байршина. Нэн ховор амьтан. Энэ амьтны онцлог нь эвэр нь хавтгай цул биш бугын эвэр шиг байдаг учраас монголчууд буган хандгай хэмээн нэрлэх ч бий
Шивэр хандгай

**Шивэр хандгай** (*Alces alces pfizenmayeri*) нь Хэнтийн уулархаг нутгийн Онон, Хэрлэн, Туул, Хараа, Ерөө, Минж голын тайга, Хөвсгөл орчимд Улаан тайга, Хордил нуруу, Үүр голын сав, Умард Хангайд Бүтээлийн нуруу, Бүрэнгийн нурууны зүүн хэсэгт тархана. Нэн ховор амьтан.

Ангилал:Бугынхан
Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад
Кецалькоатль

150px|thumb|right|Кецалькоатль

**Куэтзалкоатл**, **Кецалькоатль** (Англи хэл:Quetzalcoatl) буюу **Топилтзин Че Акатл** нь X зууны үеийн Тольтек гүрний удирдагч бөгөөд түүнийг нас барснаас хойш бүхэл мезоамерик даяар бурханчлан шүтэж, үлгэр домог адил дурсах болжээ. 
Орчин үеийн судлаачид Григорийн тоолол болон Тольтекийн түүхийн үечлэлийн хоорондын хамааралд тулгуурлан Куэтзалкоатл нь МЭ 923-947 оны хооронд засаглаж байжээ гэж дүгнэсэн байдаг.  

Куэтзалкоатл нь Тольтекийн гол хот болох Толланы захирагч байсан бөгөөд өнөөгийн Топилтзин гэж нэрлэгдэж байгаа хотод төржээ. Ацтек, Тольтек ард түмний дунд дэлгэрсэн домгоор бол тэрээр дайн, гал, ангийн бурхан **Үүлэн тэнгэр Микскоатлын хүү** гэх ба Толлан хотын тэргүүн хамба юм уу эвсэл дайнч удирдагч байсан гэх мэдээллүүд байдаг. Түүний нэрийг **Нахуатл** гэдэг байсан ч түүнийг дагалдагчид нь Тольтек, Ацтекийн шашны гол шүтээний нэг **Куэтзалкоатл**тай зүйрлэн хүндэтгэн дууддаг байсан тул Куэтзалкоатл гэх нэрээр түүхэнд мөнхөрчээ. 

Түүний ноёрхлын үед Тольтекууд Толланд нүүдэллэн ирсэн байж магадгүй гэж үздэг. Куэтзалкоатлын засаглалын үед Тольтекуудад нийтлэг соёл иргэншилийн үндсэн санаа нь төлөвшин, нийт мезоамерикаар түгэн тархсан байна. 
Түүний засаглалын үед уламжлалт хүнээр тахил өргөх бүх төрлийн хэлбэрүүдийг хориглосон байна. Тэрээр эртний уламжлалт бурхдууд болох шувуу, могой гэх мэт олон амьтдыг шүтэн бишрэхийг хүлээн зөвшөөрдөг байсан ч хүнээр тахил өргөхийг эрс хориглодог байв. Мөн могойг шүтээн болгож, шашны хэрэгт маш хүчтэй оролцож, шашны мяндагтнуудын сахил санваараа барих явдлыг чангатгаж өгсөн байна. Түүний үеэс эхлэн хаан хүн шашны удирдагч байх болжээ. 
Тэрээр нэг удаа Толленийг орхин гарч, өнөөгийн Мексикийн нутаг дэвсгэр дээр оршин байсан бүх овог аймгуудыг Tольтекийн мэдэлд нэгтгэжээ. Түүний үйл хэрэг нь нутгийн уугуул овгуудад машид хүндлэл олж байсан нь үе улиран дамжиж, бурханчлан шүтэгджээ. Ацтекуудын дунд түүний нэр хүнд маш өндөр байсан бөгөөд Эрнан Кортесийг Ацтект ирэхэд хаан Монтезума II түүнийг Куэтзалкоатл эргэн ирлээ хэмээн зарлаж хүндэтгэн угтаж байв. Энэ нь Ацтек гүрнийг маш хурдан мөхөхөд хүчтэй нөлөөлсөн гэдэг.

Ангилал:Тольтекууд
Ангилал:Домгийн могой
Ангилал:Эрэгтэй бурхан
Синтакс

**Синтакс** () гэдэг нь программчлалын хэлний дарааллын коммандууд дотор үг үсгийн алдаа гарч байгааг хэлнэ.

Ангилал:Эх код
Цаа буга

**Цаа буга** (*Rangifer tarandus*) (Хойд Америкийн зэрлэг цаа бугыг *карибу* гэдэг) нь Арктик, Субарктикт тархсан бугын зүйл.

## Тархац 
Цаа буга 50-р өргөргөөс хойш Скандинавын хойг, Зүүн Европ, Орос, Монгол, Хятадын нутагт анх тархжээ. Хойд Америкт Аляска, Канад, Вашингтоноос Мэн хүртэл АНУ-ын хойд нутгаар тархсан. Түүнчлэн Сахалин, Гренландад байсан бөгөөд дээр үед Шотланд, Ирландад ч тархаж байжээ. Хожуу Плейстоцений үед цаа буга өмнө зүгт Хойд Америкт Невада, Теннесси, Европт Испани хүртэл тархаж байсан. 

Гэршүүлсэн цаа буга Скандинавын хойг, Орос, Исланд (XVIII зуунд хүмүүс нутагшуулсан), Монголд бий. Европт зэрлэгээрээ үлдсэн цаа буга зөвхөн Норвегийн өмнөд хэсэгт л бий.

XX зууны эхээр Норвегоос цөөн тооны цаа буга Өмнөд Атлантын Өмнөд Жоржиа аралд нутагшуулсан. Өнөөдөр тэнд мөсөн голоор тусгаарлагдсан хоёр тусдаа сүрэг үржин олширч байна. Нийтдээ хэдэн мянгаас илүү гарахгүй. Тус нутаг дэвсгэрийн далбаа, сүлдэнд цаа буга дүрслэгдсэн. 4000 орчим цаа буга Францын Антарктид хавийн ольтриг Кэргэлэн арлуудад нутагшуулсан.

## Эшлэл 
## Гадаад холбоос 
* Rangifer.net has a map of subspecies ranges.
* 1935 Reindeer Herding in the Northwest Territories
* Reindeers.info - Articles and information about Reindeer
* General information on Caribou and Reindeer
* Human Role in Reindeer/Caribou Systems
* Wild reindeer areas in Norway
* Reindeer Studies in South Georgia and Norway
* Reindeer hunting as World Heritage - a ten thousand year-long tradition
* The Scandinavian reindeer (Rangifer tarandus L.) after the last glacial maximum: time, seasonality and human exploitation
* Adaptations To Life In The Arctic - Instructional slide-show, University of Alaska
* *Villreinen* magazine (Norwegian for *Wild Reindeer*)
* *Rangifer*  - world’s only scientific journal dealing exclusively with husbandry, management and biology of arctic and northern ungulates

**Карибугийн тухай гогцоонууд (Хойд Америк)**
* Mammal Fact Sheets: Caribou
* Frequently Asked Questions about Caribou from the Arctic National Wildlife Refuge
* Caribou and You - Campaign by CPAWS to protect the Woodland caribou, a species at risk in Canada.
* Newfoundland Five-Year Caribou Strategy Seeks to Address Declining Populations
Ангилал:Бугынхан
Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад