open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пунцагийн Сүхбат

**Пунцагийн Сүхбат** (1964 оны 8-р сарын 27-нд Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо суманд төрсөн. 2015 оны 3-р сарын 29-нд нас барсан) Монгол Улсын Үндэсний бөхийн улсын гарьд, чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт бөх, Монгол улсын гавьяат тамирчин юм.

## Намтар 
Эцэг Пунцаг нь Сүхбатыг гурван настай байхад нутгаасаа гарч Улаанбаатарын Налайх дүүрэгт шилжин ирснээр П.Сүхбат хүүхэд ахуй цагаа тэнд өнгөрөөжээ.

Налайхад биеийн тамирын дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан Монгол улсын начин, гавьяат дасгалжуулагч Д.Адъяатөрмөрийн шавь болж чөлөөт бөхөөр хичээллэж их спортод амжилт гаргах эхлэл суурь нь тавигджээ.

Сүхбатын эцэг 14 дүгээр автобаазад жолооч ажилтай, эх Дашмаа нь цэргийн үйлдвэрт оёдолчин ажилтай, айлын найман хүүхдийн дөрөвдөх нь Сүхбат юм. Өөрөөр хэлбэл гурван ах, дөрвөн дүүтэй өнөр өтгөн айлын хүүхэд.

П.Сүхбат 1981 оны бөхийн чөлөөт барилдааны өсвөр үеийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнээс мөнгөн медаль авч, 1982 оны үндэсний бөхийн залуучуудын улсын аварга болж, улсын “Шандас” цол авсанаар бөх сонирхогчдын танил болжээ.

П.Сүхбат 1985 онд Сэлэнгэ аймгийн баяр наадамд барилдан тав давж аймгийн начин цол.

1986 оны Дорноговь аймгийн баяр наадамд барилдан түрүүлж аймгийн арслан цол авчээ.

П.Сүхбат 1987 оны улсын баяр наадамд анх удаа а/а цолтой барилдаж гурав давж дөрвийн даваанд у/н О.Балжиннямтай тунаж унажээ.

П.Сүхбат гарди баруун талтай, баруун хөлд барьцтай, барьцгүй орох, зүүн сугадаж мушгих, тонгорох, хутгах мэхийг даацтай хийдэг.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1988 онд 6 давж, улсын өсөх идэр начин цол хүртсэн,
*1989 онд 6 давж, хурц шалмаг чимэг авсан,
*1990 онд 7 давж, улсын заан болов,
*1991 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1992 онд 7 давсан
*1993 онд 6 давсан
*1994 онд 6 давсан
*1997 онд 5 давсан
*2001 онд 5 давж,  9 дэх удаагаа шөвгөрсөн.
*2008, 2009, 2010, 2011 онуудын баяр наадамд хоёр давж, а/а Д.Энхбат, Ж.Чулуунбат, а/н Ц.Чимэддорж, а/а Б.Сумъяа нарт унасан.
*2012, 2013 оны улсын баяр наадамд нэг давж с/з Б.Жавхлан, Э.Нандин-Эрдэнэ нарт тус тус өвдөг шорооджээ.

### Чөлөөт бөх
*Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль (1990 - Токио)
*Зуны олимпын 4, 5-р байрын шагнал (1992 - Барселона, 1988 - Сөүл)
*Азийн наадмын аварга (1990 - Бээжин)

## Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга‎
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Баян-Овоогийн (Баянхонгор) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Тоёода Хисакичи

**Тоёода Хисакичи** (, 1912 оны 1 сарын 2-нд төрсөн, нас барсан огноо тодорхойгүй) нь 1932 оны олимпын аварга, Японы усанд сэлэгч юм.

## Намтар
Тэрээр Ямагүчи мужийн Сүо-Оошимад төржээ. Нутагтаа дунд сургууль дүүргэж, Нихон их сургуулийг төгссөн байна.
1932 оны Лос-Анжелесийн олимпын 800 метрийн буухиа сэлэлтэнд Миязаки Ясүжи, Юса Масанори, Ёкояма Такаши нарын хамтаар алтан медаль хүртжээ.

Түүний ач Ватанабэ Кэнжи нь мөн усанд сэлэлтээр хичээллэн 3 олимпод оролцож байв.

Ангилал:Японы усанд сэлэгч
Ангилал:Японы олимпын аварга
Дуламжавын Мөнх-Эрдэнэ

**Дуламжавын Мөнх-Эрдэнэ** (1964 онд Архангай аймгийн Булган суманд  төрсөн- )- Монгол Улсын Үндэсний бөхийн улсын арслан, спортын гавьяат тамирчин (1998) юм.

## Амжилт
*1991 онд 5 давж улсын начин болов
*1992 онд 8 давж үзүүрлэн улсын заан болсон
*1993 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1994 онд 6 давсан
*1995 онд 8 давж үзүүрлэн улсын арслан цол хүртсэн
*1996 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1997 онд 8 давж үзүүрлэсэн
*1998 онд 6 давсан
*1999 онд 6 давсан
*2000 онд 6 давсан
*2001 онд 6 давсан
*2002 онд 6 давсан

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч
Ангилал:МИАТ-ийн хүн
Ангилал:Булганы (Архангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг

**Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг** (1971 оны 11-р сарын 14 -нд Завхан аймгийн Цагаанчулуут суманд төрсөн) нь харьяат. Үндэсний бөхийн улсын гарьд. Gem группийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхийлөгч, Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн асан.

## Боловсрол 
*1988 он Завхан аймгийн Б.Элдэв-Очирын нэрэмжит 10 жилийн 1-р сургууль
*1996 он АНУ-ын Сан-Франциско хот дахь 'Американ Академи' Англи хэлний курс
*1997 он ШУТИС-ийн Механик Инженерийн Сургуульд Авто машин ашиглалтын инженер
*1998 он АНУ-ын Колорадо мужийн Их Сургуулийн Болдор дахь Эдийн Засгийн институтид мэргэжил дээшлүүлэх курс
*2013 он АНУ-ын Калифорни муж дахь 'Доминикан Их Сургууль'-д Бизнесийн Удирдлагын Магистр
*2019 он АНУ-ын 'Беркелигийн Их Сургууль'-д Улс Төр судлалийн Магистрант 

## Ажил эрхлэлт 
* 1999 оноос 'Жем Групп'-ийн үүсгэн байгуулагч, ерөнхийлөгч
* 2005-2010 'Жи-Мобайл' ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга
* 2008-2016 'DDish TV' ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, ТУЗ-ийн дарга
* 2008 оноос 'Жем Нэт' ХХК-ийн үүгэн байгуулагч,
* 2013 оноос 'SPS TV' ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, зөвлөх
* 2018 оноос 'Хужирт Тур' ХХК-ийн ТУЗ-ийн дарга
* 2019 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайдын эдийн засгийн бодлогын зөвлөх
* 2020-2024 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн.

## Улс төр
Цэрэнпунцаг 2020 оны УИХ-ын сонгуулийн Завхан аймгийн 9-р тойрогт Монгол Ардын Намаас нэр дэвшин, сонгогдсон. Харин 2024 он Улсын Их Хурлын сонгуульд 10 мандатттай 2-р тойрогт (Говь-Алтай, Завхан, Увс, Ховд) Монгол Ардын Намаас нэр дэвшиж өрсөлдсөн ч 64,537 санал (45.8%) авч 11-рт бичигдсэн тул улиран сонгогдож чадаагүй байна.

## Үндэсний Бөх
*1993 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*1994 онд 8 давж гуравт үлдэн улсын заан цол, "Үлэмж бадрах" чимэг хүртэв
*1996 онд 6 давж "Саруул сайжрах"
*1997 онд 7 давж "Бат нягт"
*1998 онд 7 давж "Хуурнин шуугигч"
*1999 онд 6 давж "Хурдан шаламгай" чимэг хүртсэн
*2000 онд 6 давсан
*2001 онд 8 давж дөрөвт үлдэн "Буушгүй хүчит"
*2003 онд 6 давж "Үнэн итгэлт"
*2004 онд 7 давж "Өлзий бадрах" чимэг тус тус хүртсэн

### Жүдо
*Азийн Жүдо бахийн АШТ-ий хүрэл медаль (1991), Зүүн Азийн наадмын хүрэл медаль (1997) хүртэж байсан.

## Гэр бүл
Түүний төрсөн ах нь үндэсний бөхийн улсын харцага Цэдэндамбын Бэгзсүрэн.

Түүний төрсөн хүү Ц.Санжаачойпэл нь 2025 оны 07 сарын 19 -ны шөнө хүүхдийн 100 -гийн гудамжинд хүн зодож улмаар саатуулагдаж байгаа бөгөөд хар тамхи хэрэглэсэн нь мөн тогтоогдоод байгаа юм. Бэлгийн хүчирхийлэл үйлдэж 12 жилийн хорих ял аван шшгег 469 хорих ангид ял эдэлж байна. 

## Эшлэл 
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн
Ангилал:Монголын бизнесмен
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Цагаанчулуутын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Ким Дэ-жүн

**Ким Дэ Жүн** (, 1925 оны 12 сарын 3 - 2009 оны 8 сарын 18) нь БНСУ-ын 15 дахь Ерөнхийлөгч, 2000 оны Нобелийн Энхтайвны шагналтан юм. Авторитар дэглэмийн эсрэг хийсэн урт удаан тэмцлийнхээ үр дүнд Азийн Нелсон Мандела гэж алдаршсан тэрээр Нобелийн шагнал хүртсэн анхны бөгөөд одоогоор цорын ганц Солонгосын иргэн билээ. Ким Дэ Жүн 1998 - 2003 онд БНСУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллаж байсан юм.

Ангилал:Өмнөд Солонгосын ерөнхийлөгч
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй)
Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмай)
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан
Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор
Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Ангилал:1925 онд төрсөн
Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Ким Ил Сон

**Ким Ил Сон** (, хуучны соц үед **Ким Ир Сен** 1912 оны 4-р сарын 15 – 1994 оны 7 сарын 8) нь Солонгосын Коммунист улс төрч бөгөөд 1948 онд БНАСАУ -ын үндэслэн нас барах хүртлээ удирдсан юм. Тэрээр 1942 - 1972 онд тус улсын ерөнхий сайд, 1972 - 1994 онд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан бөгөөд автократ дэглэмтэй БНАСАУ-ын Ажилчны Намын Ерөнхий Нарийн Бичгийн даргын албан тушаалыг хавсран гүйцэтгэж байв. Умард Солонгост түүнийг Их жолоодогч, мөнхийн удирдагч хэмээн одоо ч тахин шүтсээр байдаг. Тэрээр засаглаж байх хугацаандаа өөрийн хүчинд тулгуурлан хөгжих тухай Жүчхэ онолыг боловсруулан мөрдүүлж байсан бол түүний хүү Ким Жон Ил харийн түрэмгийлэгч, гадны гадны импереалистуудаас зэвсэгийн хүчээр өөрийгөө хамгаалж, эх орноо нэгтгэх тухай Сонгунь номлолыг боловсруулсан бөгөөд БНАСАУ-д одоо ч мөрдөн хэрэгжүүлсээр байгаа юм.

Ким Ил Сон албан ёсоор Монгол улсад 1988 онд айлчилж байсан. 

1994 онд түүнийг нас барсны дараа Умард Солонгосын дээд эрх мэдлийг түүний хүү Ким Жон Ил (өөрөөр Ким Чен Ир гэдэг) өв залгамжлан авсан бөгөөд улмаар 2011 онд Жон Илийг нас барсны дараа ач хүү өнөөгийн Умард Солонгосын удирдагч Ким Жонъынь өнөөг хүртэл удирдаж байна.


Ангилал:Умард Солонгосын улс төрч
Ангилал:Умард Солонгосын сайд нарын зөвлөлийн дарга
Ангилал:Лениний одон шагналтан
Ангилал:Солонгосын дайны хүн
Ангилал:Марксизм-Ленинизмийн төлөөлөгч
Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан
Ангилал:Пёньяны хүн
Ангилал:Умард Солонгосчууд
Ангилал:1912 онд төрсөн
Ангилал:1994 онд өнгөрсөн
Цэдэндамбын Баярсайхан

**Цэдэндамбын Баярсайхан** (1963 оны 11 сарын 19-нд төрсөн) нь Төв аймгийн Баян-Өнжүүл сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Монгол улсын гавьяат тамирчин.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1989 онд УАШТ-д 32 бөхийн тойргийн барилдаанд 28 давж, улсын начин цол хүртэв
*1992 онд 6 давсан
*1993 онд 7 давж улсын заан болжээ
*1994 онд 6 давсан
*1995 онд 6 давсан
*1996 онд 6 давсан
*1999 онд 6 давж шөвгөрчээ

### Чөлөөт бөх
### Сонирхогчдын сүмо бөх
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Баян-Өнжүүлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Дүгэржавын Хишигдорж

**Дүгэржавын Хишигдорж** (1964 - ) нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1989 онд 5 давж улсын начин цол хүртжээ
*1991 онд 5 давсан
*1992 онд 7 давж улсын заан болсон
*1994 онд 6 давсан
*1998 онд 6 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Батцэнгэлийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Дашзэвэгийн Эрдэнэбат

**Дашзэвэгийн Эрдэнэбат** (1963 - ) нь Өвөрхангай аймгийн Сант сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1988 онд 5 давж улсын начин болсон
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 7 давж улсын заан цол хүртжээ
*1991 онд 5 давж шөвгөрсөн байна

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Сантын (Өвөрхангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1963 онд төрсөн
Чадраабалын Бямбадорж

**Чадраабалын Бямбадорж** (1964 - 2015 оны 9 сар) нь Ховд аймгийн Чандмань сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх байв.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1989 онд 5 давж улсын начин болсон
*1990 онд 5 давжээ
*1994 онд 7 давж улсын заан цолд хүрсэн
*1997 онд 5 давж шөвгөрчээ
### Чөлөөт бөх
*1990 онд Азийн наадмын хvрэл медаль
ОУХМастер

## Гэр бүл
Бямбадоржийн аав Р. Чадраабал нь Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар цолтой малчин хүн байв. Хүү Б. Заяамандах нь 2010 оны наадамд 5 давж улсын начин цол хүртсэн.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1964 онд төрсөн
Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Жамбалын Ганболд

**Жамбалын Ганболд** (1959 оны 9 сарын 6-нд төрсөн) нь Увс аймгийн Өндөрхангай сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Мөн самбо бөхийн дэлхийн аварга бөгөөд Монгол улсын спортын гавъяат тамирчин.

Жүдо бөхөөр Сөүл 1988, Барселона 1992 олимпуудад оролцсон.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1984 онд 5 давж улсын начин болсон
*1990 онд 7 давж улсын заан цол хүртжээ
*1993 онд 5 давсан
*1995 онд 5 давсан
*1999 онд 5 давсан
*2001 онд 6 давж шөвгөрчээ
### Самбо бөх
Самбо бөхийн дэлхийн 3-н удаагийн аварга.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Өндөрхангайн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1959 онд төрсөн
Ён Люнггрен

**Ён Артур Люнггрен** (, 1919 оны 9 сарын 9 &ndash; 2000 оны 1 сарын 13) нь Шведийн хөнгөн атлетикч юм. 50 км-ийн спорт алхааны төрлийн дэлхийн дээд амжилтыг эзэмшиж байсан тэрээр 5 олимпод оролцож, 3 медаль хүртсэн байна.

Тэрээр Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Лондон хотноо болсон олимпын наадамд анхлан оролцож, 50 км-ийн спорт алхааны төрөлд түрүүлж алтан медаль хүртсэн байна.

Түүнчлэн Австралийн Мельбурнд болсон 1956 оны олимпод хүрэл медаль хүртсэн бол 4 жилийн дараа Италийн Ром хотноо зохиогдсон олимпын наадамд Их Британийн Дон Томпсоны дараа орж мөнгөн медалиар цуглуулгаа арвижуулжээ. 

Люнггрен мөн Европын аварга шалгаруулах тэмцээнээс 1946 онд алт, 1950 онд мөнгөн медаль хүртэж байсан.

## Хувийн дээд амжилт
* 20км спорт алхаа:　1:32:23 (1955)
* 50км спорт алхаа:　4:19:40 (1956)

## Амжилт
Ангилал:50 километрийн спорт алхааны олимпын аварга
Ангилал:50 километрийн спорт алхааны европын аварга
Ангилал:Шведийн олимпын аварга
Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч
Ангилал:Шведийн спорт алхагч
Ангилал:1948 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1952 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1956 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Шведүүд
Ангилал:1919 онд төрсөн
Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Ёндонгийн Ишгэн

**Ёндонгийн Ишгэн** (1952 - ) нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1975 онд 5 давж улсын начин болсон
*1979 онд 5 давсан
*1980 онд 5 давсан
*1981 онд 5 давсан
*1982 онд 6 давсан
*1984 онд 7 давж улсын заан цол хүртсэн
*1985 онд 6 давсан
*1986 онд 6 давсан
*1987 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Хужиртын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Улсын заан

**Улсын заан** нь Үндэсний Их Баяр Наадамд 7 давсан бөхөд олгодог цол юм.
Ардын хувьсгалын тэгш ойн наадмуудад 6 давсан бөхчүүдэд, мөн Монголын Бүх Ард Түмний Спартакиад, Үндэсний бөхийн Улсын аварга шалгаруулах тэмцээн зэрэгт амжилттай барилдсан бөхчүүдэд олгож байсан тохиолдлууд бий.

## Улсын заан цолтой бөхчүүд 
## Тайлбар
23
Дэндэвийн Амгаа

**Дэндэвийн Амгаа** (1952 - ) нь Булган аймгийн Дашинчилэн сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Тэрээр 1980 оны Москвагийн олимпод жүдо бөхийн төрлөөр эх орноо төлөөлөн өрсөлдөж явсан.

## Амжилт
*1975 онд 5 давж улсын начин болсон
*1981 онд үндэсний бөхийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлж улсын заан цол хүртжээ
*1981 онд 5 давсан
*1982 онд 7 давсан
*1983 онд 6 давсан
*1984 онд 5 давсан
*1986 онд 5 давсан
*1989 онд 6 давсан
*1990 онд 5 давсан
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 5 давж шөвгөрчээ.

## Киноны бүтээл
Амгаа Гарьд магнай кинонд Дайчин вангийн хошууны "Хулгар" Нацаг, Морин хуурын домог кинонд "Хөхөө" Намжилын дүрийг бүтээжээ.

## Гэр бүл
Тэрээр эхнэр, 6 хүүхэдтэй. 4 дэх хүүхэд болох Д.Ширмэнтуяа (эхнэрийнхээ эгчийнд өргүүлсэн) нь Монгол Улсын гавьяат жүжигчин цолтой дуучин бол бага хүү Өнөболд нь мэргэжлийн сүмоч.

## Эшлэл
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монголын жүжигчин
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Дашинчилэнгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Дамбажавын Цэнд-Аюуш

**Дамбажавын Цэнд-Аюуш** (1952 оны 5 сарын 15-нд төрсөн) нь Хөвсгөл аймгийн Галт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Мөн самбо бөхийн дэлхийн аварга, Монгол улсын гавьяат тамирчин болно. Цэнд-Аюуш 1976, 1980 оны 2 олимпод жүдогийн төрлөөр улсаа төлөөлөн оролцсон.

## Амжилт
*1975 онд 5 давж улсын начин болсон
*1981 онд 6 давж улсын заан цол хүртжээ

## Гэр бүл
Хүү Ц.Очирбат нь мөн олимпод оролцож явсан жүдоч.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Галтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1952 онд төрсөн
Дамдинсүрэнгийн Лхагвасүрэн

**Дамдинсүрэнгийн Лхагвасүрэн** (1944 он) нь Булган аймгийн Могод сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1971 онд 6 давж улсын заан болсон
*1978 онд 5 давж "Цог нэмэх" чимэг хүртжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Могодын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1944 онд төрсөн
Чогдовын Амартүвшин

**Чогдовын Амартүвшин** (1946 - ) нь Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.

## Амжилт
*1970 онд 5 давж улсын начин болсон
*1974 онд 5 давж "Улам өрнөх" чимэг хүртсэн
*1976 онд 6 давж "Хичээнгүй нягт" чимэг хүртжээ
*1978 онд 5 давж "Үнэн хүчит" чимэг хүртэв
*1981 онд 6 давж улсын заан цол хүртжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Дарвийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Донровын Долгорсүрэн

**Донровын Долгорсүрэн** (1946 онд төрсөн) нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. 2017 онд Монгол Улсын гавьяат тээвэрчин цол хүртсэн.

## Амжилт
*1968 онд 5 давж улсын начин болсон
*1970 онд 5 давж "Улам өрнөх" чимэг хүртсэн
*1975 онд 6 давж "Тод гарамгай" чимэг нэмжээ
*1976 онд 7 давж улсын заан цол хүртжээ
*1977 онд 6 давж "Үнэн хүчит" чимэг хүртжээ
*1978 онд 6 давж "Цогт идэр" чимэг хүртсэн
*1979 онд 6 давж "Өрнөн дэлгэрэх" чимэг хүртэв
*1980 онд 6 давж "Үнэн итгэлт" чимэгтэй болов
*1981 онд 5 давж "Үлэмж бадрах" чимэг хүртжээ
*1982 онд 7 давж "Бат суурьт" чимэг хүртэв
*1983 онд 5 давж "Тун ч гарамгай" чимэг хүртсэн байна

## Гэр бүл
Тэрээр 4 хүүтэй. Хүү Д.Сумъяабазар нь үндэсний бөхийн улсын аварга, Д.Сэржбүдээ нь мөн үндэсний бөхийн улсын начин, бага хүү Д.Дагвадорж нь мэргэжлийн сүмо бөхийн ёкозүна цолтой бөхчүүд юм.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Хужиртын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Дасрангийн Мягмар

**Дасрангийн Мягмар** (* 1949 онд Ховд аймгийн Буянт суманд- 2024он Улаанбаатар хот) нь үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. 1972 оны Мюнхений олимпод сонгомол бөхийн төрлөөр өрсөлдөж байсан.

## Амжилт
*1971 онд 5 давж улсын начин болсон
*1974 онд 6 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв
*1975 онд 6 давж "Хуйрнан шуугигч" чимэг хүртсэн
*1977 онд 5 давж "Уран мэхт" чимэг хүртэв
*1978 онд 7 давж улсын заан цол хүртжээ
*1979 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв
*1980 онд 6 давж "Өрнөн дэлгэрэх" чимэгтэй болжээ
*1986 онд 6 давж "Хурц гарамгай" чимэг хүртэв
*1987 онд 5 давж "Уран барилдаант" чимэгтэй болов
*1988 онд 5 давж "Хурдан шаламгай" чимэг хүртжээ
*1991 онд 6 давж  "Цогт гарамгай" чимэг хүртжээ.

Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Буянтын (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1949 онд төрсөн
Дагвадоржийн Азжаргал

Булган аймгийн Сайхан сумаас  гаралтай ** Дагвадоржийн Азжаргал** 1978 онд Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр суманд  төржээ. Тэрбээр айлын гурван хүүгийн гурав дахь нь юмсанж.  Аав Булган аймгийн арслан Б.Дагвадорж нь Булган аймгийн Сайхан сумын уугуул бөгөөд Даншигийн алдарт аварга Шагдарын Лувсанжамбаа, Шагдарын Намхай нарын төрөл удмын бөх юм. Түүний хоёр ах аймгийн арслан цолтой улс байдаг. Тодруулбал, төрсөн ах Дагвадоржийн Түмэнжаргал нь 1998 онд Говьсүмбэр аймгийн баяр наадамд түрүүлж аймгийн арслан цолд хүрч, төрсөн ах Дагвадоржийн Батжаргал нь мөн л 2001 онд аймгийн баяр наадамд түрүүлж аймгийн арслан цол хүртэж байжээ. Азжаргал 1996 онд Сүмбэр сумын 10 жилийн дунд сургуулийг төгсөөд УБИС-ийн биеийн тамирын тэнхимд багш дасгалжуулагчийн  ангид орж суралцан, 2000 онд төгссөн байна. Тавдугаар ангиасаа бөхийн спортоор хичээллэж, "Боржигины хүүхдүүдийн урлаг спортын наадам"-аас бөхийн гараагаа эхлэн алтан медаль хүртжээ. Үүний хажуугаар чөлөөт бөхийн төрлөөр хичээллэж  МУГТ  А.Энхээгийн нэрэмжит залуучуудын аварга шалгаруулах тэмцээнээс алт, мөн залуучуудын улсын аваргаас алт, мөнгө, хүрэл медаль авч бас Солонгос улсын Ширым бөхийн барилдаанд амжилттай барилдаж байсан билээ.

## Амжилт
*1997 онд Говьсүмбэр аймгийн наадамд түрүүлж аймгийн арслан 
*2002 онд Улсын наадамд 5 давж Улсын начин 
*2006 онд Улсын наадамд 9 давж үзүүрлэн Улсын арслан  
*2011 онд Улсын наадамд 5 давж Өсөх идэр чимэг хүртсэн
*2012 онд Улсын наадамд 5 давж Улам нэмэх чимэг хүртсэн

* 2014 онд Улсын наадамд 5 давж чимэг тус тус хүртсэн.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Чойрын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Цэдэвийн Банди

**Цэдэвийн Банди** (1903 - 1969) нь Өвөрхангай аймгийн Тарагт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1922 онд уул тайллагын наадамд 5 давж улсын начин болов
*1924 онд мөн уул тайллагын наадамд 7 давж түрүүлэн улсын заан цол хүртсэн
*1926 онд 7 давсан
*1935 онд 5 давсан
*1937 онд 5 давсан
*1938 онд 9 давж үзүүрлэн улсын арслан цол хүртэв
*1940 онд 7 давсан
*1942 онд 6 давсан
*1948 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Өвөрхангайнхан
Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1903 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Шагдарын Гэлэг

"Баргын" хэмээх **Шагдарын Гэлэг** (1906 - ?) нь Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1933 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын заан болов
*1935 онд 7 давсан
*1936 онд 6 давсан
*1937 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цол хүртэв
*1941 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Дорнодынхон
Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1906 онд төрсөн
Ангилал:2-р мянганд өнгөрсөн
Дамдинсүрэнгийн Данзан

"Боохой" хэмээх **Дамдинсүрэнгийн Данзан** (1895 - ?) нь Сэлэнгэ аймгийн Цагааннуур сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1923 онд уул тайллагын наадамд 5 давж тавд үлдэн улсын начин цол хүртсэн
*1933 онд 9 давж үзүүрлэн улсын арслан болжээ
*1934 онд 6 давсан
*1935 онд 5 давсан
*1937 онд 6 давсан
*1939 онд 6 давсан
*1941 онд 6 давсан
*1946 онд 5 давсан
*1952 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Цагааннуурын (Сэлэнгэ) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1895 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Шагжийн Төмөрбаатар

**Шагжийн Төмөрбаатар** (1895 - ?) нь Архангай аймгийн Тариат сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1926 онд 9 давж үзүүрлэн улсын арслан цол хүртжээ
*1934 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Тариатын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1895 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Сосорын Шагдар

**Сосорын Шагдар** (1888 - 1938) нь Засагт хан аймгийн Эрдэнэ дүүрэгч вангийн хошуу буюу одоогийн харьяаллаар Завхан аймгийн Баянхайрхан сумын нутаг Бүрд гэдэг газар төржээ. Амьдарлын шаардлагаар тэрээр тухайн үеийн харьяаллаар нэг хошууны нутаг байсан Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг суманд шилжин суурьших болсноор Хөвсгөл аймгийн харьяат болон бичигдэх болсон байна. Үндэсний бөхийн улсын арслан цолтой. Улсад цөөхөн барилдсан боловч өндөр амжилт үзүүлсэн хүчтэн юм. 
Аман ярианаас тэрээр нас гүйцсэн сарлагийн бухтай тулан, түрж хөөн эрэг рүү унагаах, айлын бариатай гэрийг гарахдаа тотгоор нь мөрлөн үүдэн хоймрын зайд чирсэн, сарлагийн бүдүүн шар үхрийн ширийг хоёр гараараа цуу татаж байсан зэрэг эгэлгүй хүчтэй хүн байжээ. 
Түүний хамгийн их олныг шуугиулсан явдал нь жирийн хүний хэмжээнээс хэтэрсэн амжилт буюу 640 кг чулууг өргөсөн гэх яриа юм. Өргөснийг нь нотлох хүн нь тухайн үед байсан бөгөөд одоо тэр чулуу Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын музейд хадгалагдаж байгаа гэсэн мэдээ бий.
## Амжилт
*1924 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цолд хүрэв
*Мөн онд уул тайллагын наадамд 6 давж үзүүрлэсэн
*1925 онд 7 давжээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Баянхайрханы хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1888 онд төрсөн
Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Мангалын Бэх-Очир

**Мангалын Бэх-Очир** (1899 - 1937) нь Булган аймгийн Сэлэнгэ сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1931 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цолд хүрэв

## Хэлмэгдсэн нь
Тэрээр ардын хувьсгалд оролцсон партизан, армийн хурандаа цолтой офицер хүн байсан. Монголд өрнөсөн их хэлмэгдүүлэлтэд өртөж, 1937 онд цаазаар авахуулах ялаар шийтгэгдэн нас барсан бөгөөд 1963 онд цагааджээ.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монголын хурандаа
Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч
Ангилал:Сэлэнгийн (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1899 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Сундуйн Лүндаажанцан

**Сундуйн Лүндаажанцан** (1888 - ?) нь Архангай аймгийн Ихтамир сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1925 онд 6 давахдаа улсын заан цолтой байв
*1929 онд 8 давж дөрөвт үлдэн улсын арслан цол хүртсэн
*1935 онд 5 давжээ
*1937 онд 5 давж шөвгөрсөн байна

## "Монгол хүү" кинонд
Тэрээр 1936 онд дэлгэцнээ гарсан Монголын уран сайхны "Монгол хүү" кинонд ноёны бөхийн дүрд тоглон дүр төрхөө мөнхлөн үлдээжээ.

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн
Ангилал:Ихтамирын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1888 онд төрсөн
Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Хадбаатарын Мөнхбаатар

**Хадбаатарын Мөнхбаатар** (1981-10-12) нь Хөвсгөл аймгийн Шинэ-Идэр сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*2000 онд Хөвсгөл аймгийн наадамд түрүүлж аймгийн арслан цол
*2001 онд Улсын наадамд 5 давж улсын начин цол
*2002-2004 оны хооронд бэртлийн улмаас барилдаагүй.  
*2005 онд Улсын наадамд 7 давж улсын заан цол авсан
*2006 онд Улсын наадамд 6 давж Үнэн зоригт чимэг
*2007 онд Улсын наадамд 9 давж түрүүлэн улсын арслан цол 
*2008 онд Улсын наадамд 5 давж Өсөх идэр чимэг
*2009 онд Улсын наадамд 7 давж Саруул сайжрах чимэг
*2010 онд Улсын наадамд 7 давж чимэг
*2011 онд Улсын наадамд 6 давж чимэг 
*2012 онд Улсын наадамд 7 давж чимэг нэмсэн боловч сэргээш хэрэглэсэн байсан тул 5, 6, 7-ийн даваа нь хүчингүй болж, чимгээ хураалгасан.
*2013 онд Улсын наадамд 6 давж чимэг нэмсэн
*2014 онд Улсын наадамд 6 давж чимэг нэмсэн

## Үндэсний бөхийн амжилт 
## Эх Сурвалж
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол үндэсний бөхөд
Ангилал:Сэргээш Монголд
Ангилал:Шинэ-Идэрийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1981 онд төрсөн
Доржпаламын Ганхуяг

**Доржпаламын Ганхуяг** (1976 -2025 ) нь Өвөрхангай аймгийн Зүүнбаян-Улаан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан цолтой бөх, мөн Монголын Сагсан Бөмбөгийн Холбооны лигийн "Генералууд" багийн бүрэлдэхүүнд тоглож байсан сагсан бөмбөгч юм. 2008 оны Улсын баяр наадмын түрүү бөх билээ.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*2000 онд 5 давж улсын начин болжээ
*2002 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв
*2005 онд 5 давж "Улам нэмэх" чимэг хүртлээ
*2006 онд 5 давж "Хурдан шаламгай" чимэг хүртжээ
*2008 онд 9 давж түрүүлэн улсын арслан цол хүртэв
*2009 онд 8 даван үзүүрлэж, "Үлэмж бадрах" чимэг хүртсэн
*2010 онд 5 давж шөвгөрчээ
*2011 онд 5 давж шөвгөрчээ

### Чөлөөт бөх
*Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт, "Монгол говь" олон улсын тэмцээний аварга, улсын аварга, оюутны дэлхийн аваргын мөнгөн медальт. Олон улсын хэмжээний мастер.
### Сонгомол бөх
*Зүүн Азийн наадмын мөнгөн медаль хүртсэн.
### Жүдо
*Дэлхийн АШТ-ий 7-р байрын шагнал (2009)

### Самбо
*Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт
### Сонирхогчдын сүмо
*Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль (2006, үнэмлэхүй жин, Осака, Япон) хүртсэн.

### Кураш
*Дэлхийн аварга
### Сагсан бөмбөг
Монголын Сагсан Бөмбөгийн Холбооны лигийн *Генералууд* багт төвийн тоглогчийн байрлалд тоглодог байв.
### Регби
Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Монголын бөх
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Монголын сагсан бөмбөгчин
Ангилал:Монголын жүдогийн улсын аварга
Ангилал:Зүүнбаян-Улааны хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1976 онд төрсөн
Ангилал:2025 онд өнгөрсөн
Тамжавын Балсан

"Хумбаа хар" хэмээх **Тамжавын Балсан** (1903 - 1977) нь Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.

## Амжилт
*1935 онд 6 давахдаа улсын заан цолтой байв
*1936 онд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цол хүртжээ
*1937 онд 5 давсан
*1939 онд 6 давсан
*1942 онд 6 давсан
*1950 онд 5 давсан
*1951 онд 5 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн
Ангилал:Чойбалсаны (хот) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1903 онд төрсөн
Ангилал:1977 онд өнгөрсөн
Дүйнхордоржийн Далантай

**Дүйнхордоржийн Далантай** (1885 - 1937) нь Архангай аймгийн Ихтамир сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм. 

Далантай арслан нь 2 метр орчим өндөр нуруутай, том сайхан биетэй, тэгшхэн галбиртай, эргэлдсэн алаг нүдтэй, яралзсан цагаан шүдтэй, тас хар хөмсөгтэй, царайлаг сайхан хүн байсан тул нутгийнхан нь түүнийг «Сайхан» хэмээн нэрлэдэг байжээ.

## Амжилт
*1922 онд цэргийн наадамд 9 давж үзүүрлэн улсын заан цолд хүрэв.
*1923 онд цэргийн наадамд 10 давж түрүүлэн улсын арслан цол хүртэв. 

Далантай арслангийн барилдааных нь тухай эдгээрээс өөр тодорхой баримт тэмдэглэгдэн үлдээгүй байна. Д.Далантай арслан нь хав дөрвөлжин барьцнаас баруун талаараа хавирах, баруун гараараа ачих, тойгдох дархан мэхтэй хүчит бөх байжээ.

## Хэлмэгдүүлэлтэд өртсөн нь
Буддын шашны гавж цолтой байсан нь түүнийг 1937 онд хувьсгалын эсэргүү хэрэгт холбогдуулж цаазлах шалтгаан болжээ. 1991 онд Улсын дээд шүүхээс түүний хэргийг цагаатгасан байна.

## Гэр бүл
Тэрээр хуучнаар Хан-Өндөр уулын хошууны Үлэмжбадрах сум (одоогийн Өндөр-Улаан сум)-ын харьяат байгаад, 1931 онд засаг захиргааны хуваарь шинэчлэгдэхэд Ихтамир сумынх хэмээн дуудуулах болжээ. Дүү Д.Магшир нь мөн улсын заан цолтой бөх.

Хүү Д.Нямжав нь түүнийг баригдаад явахад нь 1 ой гарантай байсан гэдэг. Түүний үр ач нар нь өдгөө (Далантай арслангийн эцэг) Дүйнхэр тэргүүний Үлэмжбадрах овоог тахин, Өндөр-Улаан сумаар нутагладаг аж. 

Ангилал:Улсын арслан
Ангилал:Хэлмэгдэгч
Ангилал:Архангайнхан
Ангилал:Ихтамирын хүн
Ангилал:Сайн ноён хан аймгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1885 онд төрсөн
Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Ишдоржийн Доржсамбуу

**Ишдоржийн Доржсамбуу** (1972 - ) нь Булган аймгийн Гурванбулаг сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд юм.

## Амжилт
*1995 онд 5 давж улсын начин цолд хүрэв
*Мөн онд Өндөр гэгээн Занабазарын мэндэлсний 360 жилийн ойн даншиг наадамд 8 давж үзүүрлэн улсын заан цол хүртсэн ч тун удалгүй "Улсын наадмаас өөр барилдаанд цол олгохгүй" гэсэн дүрэм гарч, заан цолоо хураалгажээ
*1996 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг,
*2001 онд 7 давж улсын заан цол
*2002 онд 5 давж "Хурц шаламгай" чимэг, 
*2003 онд 6 давж "Цогт гарамгай" чимэг,
*2006 онд 6 давж "Саруул сайжрах" чимэг,
*2007 онд 8 давж үзүүрлэн улсын гарьд цол
*2008 онд 5 давж "Өрнөн дэлгэрэх" чимэг тус тус хүртсэн.

Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Гурванбулагийн (Булган) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Нямдоржийн Ганбаатар

**Нямдоржийн Ганбаатар** (1982-12-28 ) нь Говь-Алтай аймгийн Чандмань сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд юм.

## Амжилт
*2004 онд Өмнөговь аймагт түрүүлж Аймгийн арслан
*2006 онд Бүх цэргийн наадамд түрүүлж хурц чимэг
*2007 онд 6 давж Улсын харцага
*2008 онд 8 давж үзүүрлэн Улсын гарьд 
*2009 онд 6 даван шөвгөрч "Үнэн хүчит" чимэг
*2010 онд 5 даван шөвгөрч "Өсөх идэр" чимэг
*2011 онд 7 даван шөвгөрч "Саруул сайжрах" чимэг
*2014 онд 7 даван шөвгөрч "Хуурнин шуугигч" чимэг
*2015 онд 6 даван шөвгөрч  "Өнөд амгалант" чимэг
*2016 онд 5 даван шөвгөрч чимэг 
*2018 онд 5 даван шөвгөрч "Хурц шаламгай" чимэг хүртсэн.

## Гэр бүл
Тэрээр Монголын Үндэсний Бөхийн Холбооны тэргүүн Р. Нямдоржийн хүү бөгөөд авга ах нь үндэсний бөхийн улсын заан Р. Давааням, аймгийн заан Р.Дашдорж, үеэлүүд нь улсын начин Д. Лхагвадорж, мэргэжлийн сүмо бөхийн ёкозүна Д. Бямбадорж нар болно.

Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Сэргээш Монголд
Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол үндэсний бөхөд
Ангилал:Чандманийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1982 онд төрсөн
Сарангэрэлийн Хүрэлбаатар

**Сарангэрэлийн Хүрэлбаатар** (1958 онд төрсөн) нь Хөвсгөл аймгийн Галт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Монгол улсын гавъяат тамирчин цолтой, самбо бөхийн дэлхийн аварга.

## Амжилт
*1981 онд 6 давж улсын заан цол хүртсэн
*1983 онд 6 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв
*1986 онд 5 давж "Өсөн нэмэх" чимэгтэй болсон
*1987 онд 5 давж "Үнэн хүчит" чимэг нэмэв
*1990 онд 6 давж "Үлэмж бадрах" чимэг хүртжээ
*Мөн онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 6 давж "Бат нягт" чимэг нэмсэн
*1997 онд 6 давж шөвгөрчээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Галтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1958 онд төрсөн
Батжаргалын Мөнх-Оргил

**Батжаргалын Мөнх-Оргил**  буюу сумогийн нэр нь **Тамаваши Ичиро** (, 1984 оны 11 сарын 16-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын мэргэжлийн сүмо бөх юм.

Тэрээр ШУТИС-д зочид буудлын менежерээр суралцаж байсан ч том бие, бие бялдрын хүч чадлаа ашиглан сүмогоор хичээллэх хүсэлдээ хөтлөгдөж, Токиод сурахаар 2003 оны намар Япон улсыг зорьсон байдаг. Японд очоод тэмцээнд оролцох талаар Какүрюүтэй зөвлөлдөж, Асахи Вашизантай холбоо барих мэдээллийг өгснөөр Катаонами дэвжээнд нэгджээ. 

Тэрбээр анх 2004 оны нэгдүгээр сард мэргэжлийн сүмод барилдаж, тэмцээнд орохоосоо өмнө спортын ямар ч туршлагагүй байсан ч 2005 оны долоодугаар сард макүшитад дэвшиж, 2007 оны есдүгээр сард макүшита зиндааны барууны 32-рт эрэмбэлэгдэхдээ зиндаандаа түрүүлсэн. Дараачийн арван нэгдүгээр сард макүшитагийн 2-оос босож барилдан 4 даваа, 3 унаатайгаар 2008 оны нэгдүгээр сарын башёд жюүрёод дэвшжээ. Мөн оныхоо есдүгээр сард дээд зиндаанд хөл тавьсан. Харин 2015 оны гуравдугаар сард комүсүби болж, санякү буюу цолтнуудын эгнээнд оржээ.

## Амжилт 
　
    
    
    
    
    
    
　
　
    
    
    
    
    
    
　
　
    
    
    
    
    
    
　
　
    
    
    
    
    
    
　
　
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
**Тэмцээнболоогүй**
　　
　　
　　
　　
　
　
    
    
    
    
    
    
　

    
    
    
    
    
    
  

    
    
    
    
    
    
   

    
    
    
    
    
    
  

    
    
    
    
    
    

    
    
    
    
    
    
  

    
    
    
    
    
    
  

    
    
    
    
    
    
  
 
    
    
**Тэмцээнболоогүй**
    
    
    
  

   
   
   
   
   
   
  

   
   
   
   
   
   
  

   
   
   
   
   
   
  

   
   
   
   
   
   
  

    
    
    
    
    
    
  

## Гадаад холбоос 
*Тамаваши Ичиро - Сүмогийн холбооны албан ёсны сайт дахь профиль (англи хэлээр)

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Монголын сүмоч
Дагдандоржийн Нямсүрэн

**Шоотэнро Тайши** (, 1982 оны 1 сарын 31-нд төрсөн) нь Монголын сүмоч юм. Жинхэнэ нэр нь **Дагдандоржийн Нямсүрэн**. 2017 оны 8 сард Японы иргэншилтэй болсон тэрээр 2017 оны 12 сард зодог тайлж, Касүгаяма ояката хэмээх нэрээр Сүмогийн Холбоонд ажиллаж буй.

## Амжилт 
    Тэмцээнболоогүй
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
   
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  

## Гадаад холбоос 
*Шоотэнро Тайши - Сүмогийн холбооны албан ёсны сайт дахь профиль (англи хэлээр)

Ангилал:1982 онд төрсөн
Ангилал:Монголын сүмоч
Ангилал:Японы сүмоч
Эрдэнэсүхийн Мөнх-Оргил

**Коорюү Тадахарү** (, 1984 оны 2 сарын 4-нд төрсөн) нь Монголын сүмоч юм. Жинхэнэ нэр нь **Эрдэнэсүхийн Мөнх-Оргил**.

## Амжилт 
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
    
    
    
    
    
    
 
 
    
    
    
    
    
    
  
  
    
    
    
    
    
    
  
  
    
Тэмцээнболоогүй
　　
    
    
    
  

## Гадаад холбоос 
*Коорюү Тадахарү - Сүмогийн холбооны албан ёсны сайт дахь профиль (англи хэлээр)

Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Монголын сүмоч
Рэгжийбуугийн Давааням

**Рэгжийбуугийн Давааням** (* 1956 онд Говь-Алтай аймгийн Чандмань сум; † 2006 оны 12 сар) нь үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх байсан юм.

## Амжилт
*1980 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*1983 онд 5 давж "Улам өрнөх" чимэг хүртэв
*1984 онд 6 давж "Цог нэмэх" чимэгтэй болсон
*1987 онд Монголын Бүх Ард Түмний Спартакиадын үндэсний бөхийн аварга шалгаруулах 34 бөхийн тойргийн тэмцээнд 30 давж 2-р байр эзлэн, улсын заан болов
*1987 онд 5 давж "Өсөн нэмэх" чимэг нэмэв
*1988 онд 5 давж "Үнэн хүчит" чимэгтэй болов
*1989 онд 6 давж "Өрнөн дэлгэрэх" чимэг нэмжээ
*1990 онд Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншиг наадамд 5 давж "Бат нягт" чимэг нэмсэн

## Гэр бүл
Эхнэр, 3 хүүтэй. Дунд хүү Д.Лхагвадорж нь үндэсний бөхийн улсын начин, бага хүү Д.Бямбадорж нь мэргэжлийн сүмо бөхийн ёкозүна цолтой. Төрсөн ах Р.Нямдорж нь Монголын Үндэсний Бөхийн Холбооны тэргүүн юм.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Чандманийн (Говь-Алтай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Өлзийн Тулгаа

**Өлзийн Тулгаа** (1956 - 2010) нь Увс аймгийн Малчин сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
*1980 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*1984 онд 6 давж "Улам өрнөх" чимэг хүртэв
*1988 онд үндэсний бөхийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд 33 бөхөөс 30 даван 2-р байрт шалгарч улсын заан цолд хүрчээ
*1989 онд 5 давж "Уран барилдаанч" чимэг нэмжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Малчины хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1956 онд төрсөн
Ариунбаярын Өнөржаргал

**Хакүба Такэши** (, 1983 оны 5 сарын 5-нд төрсөн) нь Монголын сүмоч юм. Жинхэнэ нэр нь **Ариунбаярын Өнөржаргал**. Биеийн өндөр 185 см, жин 127 кг, O буюу 1-р бүлгийн цустай. Дээд цол нь зүүний комүсүби (2010 оны 7 сар).

## Намтар
1998 оны 12 сараас Мичинокү дэвжээнд бэлтгэл хийж байгаад, 1999 оны сүүлчээр нэг галын Тацүтагава дэвжээнд орж, 2000 оны 1 сарын тэмцээнээр анх мэргэжлийн сүмод хөл тавьжээ. Мөн оны 9 сарын 21-нд сэкивакэ асан, Аоносато буюу Тацүтагава ояката тэтгэвэртээ гарч, дэвжээгээ хааснаар Мичинокү дэвжээнд шилжсэн байна.

2001 оны 1 сарын тэмцээнд жонидан зиндаанд өвдөг шороодолгүй түрүүлсэн. Санданмэд нэлээн удсаны эцэст 2003 оны 1 сарын тэмцээнээр макүшитад дэвшиж чаджээ. Жижиг биетэйн улмаас макүшитагийн дунд хэсэгт 2 жил гаруй байсан бөгөөд 2006 оноос эхлэн макүшитагийн дээд хэсэг хүртэл чансаагаа ахиулж, мөн оны 11 сарын тэмцээнд оргил чансаа болох макүшитаги-н 2-оос босч барилдан, өвдөг шороодолүй зиндаандаа түрүүлснээр 2007 оны 1 сарын тэмцээнд жүүрёод дэвшиж чаджээ.

2007 оны зуны жүнгёо буюу үзүүлэх барилдааны үеэр өвдгөө бэртээж, баруун өвдгөндөө мэс засал хийлгэсэн. 2008 оны 5 сард макүүчид дэвшсэн ч амжилт үзүүлж чадалгүй, жүүрёо зиндаа руу унаж, жил гаруй тэндээ барилдсан аж.

Харин 2010 оны 1 сарын тэмцээнээс дахин дээд зиндаанд дэвшин барилдаж, улмаар 5-р сарын тэмцээнд маэгаширагийн 5-д эрэмбэлэгдэн, Харүмафүжи, Кото-Оошү нарын оозэкиг давж, нийт 10 давснаар дараагийн тэмцээнд комүсүби цол хүртжээ.

## Бусад 
* Японд амьдардаг байсан авга эгчийн нь танил нь тэр үеийн Тацүтагава оякатагийн найз байсан бөгөөд оякатад танилцуулж өгчээ. Ийнхүү дунд ангиа төгссөн Өнөрбаяр хүү 1998 оны арванхоёрдугаар сард Японд хөл тавьж, Мичинокү дэвжээний нэрийн өмнөөс барилдахаар болсон боловч тус дэвжээнд харьяалагддаг байсан Аргентин бөх Хошитангогийн Японы иргэншил авах асуудал удааширч байсны улмаас жил гаруй тус дэвжээнд бэлтгэл хийж өнгөрөөжээ. Тэр үед 3 сарын визний хугацаа нь дуусах бүрт 10 хоног нутагтаа харьж, визээ сунгуулдаг байжээ.
* Олонхи монгол сүмочдоос ялгаатай нь, Хакүба үндэсний бөхөөр барилдаж байгаагүй, бөхийн удамгүй.
* Шикона буюу дэвжээний нэр болох "Хакүба" гэдэг нь "Цагаан морь" гэсэн утгатай бөгөөд Нагоя хотод амьдардаг байсан, Мичинокү дэвжээний хөгжөөн дэмжигч хүн ийн нэр хайрлажээ. Монгол гэвэл морь, мөн цагаан од буюу ялалтыг бэлгэдэж өгсөн гэдэг. Мөн ижил нэртэй Нагано мужийн Хакүба тосгонд түүнийг дэмжих клуб байдаг.
* 2008 оны 10 сард гэрлэж, 11 сарын 3-нд охинтой болсон. Эхнэр нь Токитэнкү А.Хүчитбаатарын дүү бөгөөд ийнхүү ураг барилдсан учраас тэд хоорондоо барилдахгүй. Ээж Энхтуяа нь 2009 оны 6 сараас Сүмогийн ордны ойролцоо буюу Рёогокүд "Улаанбаатар" хэмээх монгол хоолны ресторан ажиллуулж байгаа.

## Амжилт 
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　 
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
　　
　　
　　
　　
　　
　
　
　　
  Тэмцээнболоогүй
　　
   
   
    
　

## Эшлэл
## Гадаад холбоос 
*Хакүба Такэши - Сүмогийн холбооны албан ёсны сайт дахь профиль (англи хэлээр)

Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Монголын сүмоч
Ньютоны хуулиуд

[thumb|1687 онд [латин хэлээр хэвлэгдсэн Математик зарчмууд бүтээл дэх Ньютоны 1, 2-р хуулийг тайлбарласан хуудас.]]

**Хөдөлгөөний тухай Ньютоны хуулиуд** гэж сонгодог механикийн үндэс болдог, физикийн 3 хуулийг хэлнэ. Аливаа биед тодорхой хүчээр үйлчлэхэд тухайн биеийн үүсгэх хөдөлгөөнийг тайлбарладаг. Анх Исаак Ньютон 1687 оны 7 сарын 5-нд хэвлүүлсэн *Байгалийн филосософийн математик зарчмууд* бүтээлдээ эдгээр хуулиа тайлбарлажээ.

## Хуулиуд 
### Нэгдүгээр хууль 
Аливаа биед гадны хүч үйлчлэхгүй бол тайван байсан бие тайван хэвээрээ, хөдөлгөөнд байсан бие хөдөлгөөнд хэвээр үлдэнэ.
Ньютоны 1-р хууль битүү системд хүчинтэй. Ямар ч хүч байхгүй системийг битүү систем гэнэ.
\sum_{k=1}^{n}\overrightarrow{F}_{k}=0 \Rightarrow \overrightarrow{V}=const, \overrightarrow{a}=0

### Хоёрдугаар хууль 
Ньютоны хоёрдахь хууль бол материаллаг цэгт үйлчлэх хүч ба энэ цэгийн хурдатгалын хоорондын хамаарлыг тодорхойлсон хөдөлгөөний дифференциал хууль юм.

\overrightarrow{F}=m\overrightarrow{a}

*m* масстай биед *F* хүчээр үйлчлэхэд *a* хурдатгалыг олж авдаг.
(Хүч хурдатгал 2 нэг чиглэлтэй)

### Гуравдугаар хууль 
Аливаа бие хоёр дахь биед F хүчээр үйлчлэхэд хоёр дахь бие нь эхний биед -F хүчээр үйлчилнэ. F ба -F нь ижил хэмжээтэй бөгөөд эсрэг чиглэлтэй.

\overrightarrow{F}_{1}=-\overrightarrow{F}_{2}

## Эшлэл
Ангилал:Сонгодог механик
Рэнчинхүүгийн Гансүх

**Рэнцэнхүүгийн Гансүх** (1967 - ) нь Төв аймгийн Алтанбулаг сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1990 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*1994 онд 7 давж улсын заан болов

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Алтанбулагийн (Төв) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1967 онд төрсөн
Дамирангийн Бумбаяр

**Дамирангийн Бумбаяр** (1968 - ) нь Увс аймгийн Тэс сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1993 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*1994 онд 5 давсан
*1998 онд 5 давсан
*2001 онд 7 давж улсын заан цол
*2002 онд 6 давсан
*2006 онд 5 давжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Тэсийн (Увс) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1968 онд төрсөн
Чогсомын Батзориг

**Чогсомын Батзориг** (* 1971 онд) нь Ховд аймгийн Чандмань сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1996 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*2001 онд 7 давж улсын заан болов

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Чандманийн (Ховд) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1971 онд төрсөн
Махгалын Баяржавхлан

**Махгалын Баяржавхлан** (1978-6-18) нь Завхан аймгийн Нөмрөг сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд юм.

Баяржавхлан 2008 оны Бээжингийн олимпын нээлтэд Монголын багийн тугчаар ажилласан бөгөөд тус олимпын жүдо бөхийн хүнд жинд оролцжээ.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*2001 онд 6 давж улсын өсөх идэр начин болов
*2003 онд 6 давж улсын харцага цол хүртсэн
*2006 онд 7 давж улсын заан болов
*2007 онд 7 давж саруул сайжрах чимэг
*2008 онд 5 давж өсөх идэр чимэг
*2010 онд 5 давж Улам нэмэх чимэг 
*2011 онд 8 давж улсын гарьд цол хүртсэн.
*2012 онд 6 давж Цогт гарамгай чимэг хүртсэн

Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Монголын олимпын оролцогч
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч
Ангилал:Нөмрөгийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1978 онд төрсөн
Цэдэвийн Мягмарсүрэн

**Цэдэвийн Мягмарсүрэн** (1973 - ) нь Ховд аймгийн Мөст сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1998 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*2002 онд 5 давж Өсөх идэр чимэг
*2003 онд 5 давсан
*2004 онд 6 давж Үнэн зоригт чимэг
*2005 онд 7 давж улсын заан цол
*2006 онд 6 давж  чимэг тус тус хүртсэн.

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Мөстийн хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1973 онд төрсөн
Очирын Одгэрэл

**Очирын Одгэрэл** (1972 - 2025) нь Увс аймгийн Хяргас сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм. Монгол Улсын заан О.Одгэрэл нь бөхийн самбо барилдааны насанд хүрэгчдийн дэлхийн аварга, залуучуудын дэлхийн аварга, цагдаагийн дэлхийн аварга, дэлхийн цомын аварга бөгөөд Олон улсын хэмжээний мастер, Монгол Улсын гавьяат тамирчин, багш, дасгалжуулагчаар ажиллаж ирсэн юм.

## Амжилт
### Үндэсний бөх
*1996 онд 6 давж улсын начин цол хүртсэн
*2001 онд 7 давж улсын заан болов

### Самбо бөх
* 1989 оны Өсвөр үеийн дэлхийн аваргын хүрэл,                          1990 оны Өсвөр үеийн дэлхийн аваргын хүрэл,     1989 оны Залуучуудын дэлхийн аваргын мөнгө,
* 1990 оны Залуучуудын дэлхийн аваргын мөнгө,   
* 1993 оны Залуучуудын дэлхийн аваргын алт,   
* 1989 оны  Насанд хүрэгчдийн дэлхийн аваргын хүрэл,     
* 1993 оны  Насанд хүрэгчдийн дэлхийн аваргын хүрэл,     
* 1995 оны  Насанд хүрэгчдийн дэлхийн аваргын Алт,  
* 1995 оны Цагдаагийн дэлхийн аваргын Алтан медаль,    1997 оны Дэлхийн цомын Аварга,   Самбо бөхийн Ази тивийн хошой аварга,   Олон улсын тэмцээний алт, мөнгө, хүрэл медальт,   МБАТС-ийн 1992 он, 2004 оны аварга,   1995, 1996, 2001   оны Улсын аваргын  Алт,  1989, 1991, 1998, 1999, 2002, 2003, 2005 онуудад мөнгөн медаль,   1990, 1993 онд хүрэл медаль тус тус хүртсэн байна.  Залуучуудын улсын аварга, өсвөр үеийн улсын хошой аварга, МПСпартакиадын аварга юм.

### Жүдо
* 1999 оны Ази тивийн аваргын мөнгөн медаль, 
* 2001 оны Ази тивийн аваргын хүрэл медальт,   
* 1998 оны Азийн тоглолтын хүрэл,  
* Мастерсын дэлхийн аваргын мөнгөн медаль,   
* Улсын АШТ-д 1999, 2001, 2003 онуудад  алтан медаль,   
* 1996 онд мөнгөн медаль,   1997, 2000, 2002, 2004, 2005 онуудад тус бүр хүрэл медаль хүртсэн юм.

Ангилал:Самбын дэлхийн аварга
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Монголын жүдоч
Ангилал:Монголын самбочин
Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч
Ангилал:Хяргасын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1972 онд төрсөн
Ангилал:2025 онд өнгөрсөн
Болдын Сайнбаяр

**Болдын Сайнбаяр** (1979 - ) нь Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
*2001 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*2007 онд 7 давж улсын заан цол хүртсэн
*2010 онд 6 давж шөвгөрч үнэн зоригт чимэг
*2011 онд 6 давж шөвгөрч цогт гарамгай чимэг
*2013 онд 5 давж шөвгөрч өсөх идэр чимэг

### Улсын наадмын дэвжээнд 
### Аймгийн наадмын дэвжээнд 
Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Баянголын (Өвөрхангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1979 онд төрсөн
Дамбийн Рагчаа

**Дамбийн Рагчаа** (1976–) Архангай аймгийн Булган сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд цолтой. Хадам эцэг нь Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат дархан аварга Дашдоржийн Цэрэнтогтох.

## Амжилт
*2001 онд 5 давж улсын начин цол
*2005 онд 6 давж улсын харцага цол
*2006 онд 7 давж улсын заан цол
*2008 онд 5 давж Өсөх идэр чимэг
*2010 онд 7 давж Саруул сайжрах чимэг
*2011 онд 6 давж Үнэн хүчит чимэг
*2012 онд 8 давж улсын гарьд цол
*2014 онд 6 давж чимэг хүртсэн

Ангилал:Улсын гарьд
Ангилал:Булганы (Архангай) хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1976 онд төрсөн
Дашбалжирын Түвшин

**Дашбалжирын Түвшин** (1946 - ) нь Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
*1966 онд 7 давж улсын заан болжээ
*1968 онд 6 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв
*1974 онд 5 давж "Цог нэмэх" чимэг хүртсэн
*1977 онд 5 давж "Өрнөн дэлгэрэх" чимэг нэмжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Гурванзагалын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1946 онд төрсөн
Ундрахын Пүрэв

**Ундрахын Пүрэв** (1939 - ) нь Говь-Алтай аймгийн Хөхморьт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
*1959 онд Монголын Залуучууд оюутны анхдугаар их наадмын 37 бөхийн тойргийн барилдаанд 25 давж улсын начин цол хүртсэн
*1962 онд 7 давж улсын заан болжээ
*1963 онд 5 давж "Улам нэмэх" чимэг хүртсэн
*1967 онд 6 давж "Саруул сайжрах" чимэг нэмэв
*1968 онд 5 давж "Үнэн итгэлт" чимэг хүртэв
*1971 онд 5 давж "Хичээнгүй нягт" чимэг нэмжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Хөхморьтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1939 онд төрсөн
Чойндонгийн Адъяа

**Чойндонгийн Адъяа** (1934 - 2017 ) нь Архангай аймгийн Хотонт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

1934 онд Архангай аймгийн Хотонт суманд төрсөн бөгөөд бага балчир наснаасаа өөрийн хүсэл сонирхолын дагуу үндэсний бөхөөр барилдаж, олон жил зүлэг ногоон дэвжээнээ уран мэхийг уралдуулан амжилттай барилдсан хүчит заан билээ. Ч.Адъяа нь 1959 оны улсын их баяр наадамд тав даван шөвгөрч улсын начин цол,  1962 онд долоо давж улсын заан цол хүртэж 1960 онд тав даван шөвгөрч өсөх идэр чимэг авсан байдаг. Мөн 1957, 1958, 1965 онуудад дөрөв давж байжээ. Баруун талтай, мөрний болон элэг бүсний барьцнаас баруун хөлөөрөө хавсрах, тонгорох мэхийг голлож хийдэг, хурц шалмаг, дайчин барилдаантай бөхчүүдийн нэг байжээ.Ч.Адъяа нь жолооч мэргэжилтэй бөгөөд Засгийн газрын авто бааз болон 27-р авто баазад  олон жил үр бүтээлтэй ажиллаж байгаад өндөр насныхаа тэтгэвэрт гарсан хүндэт тээвэрчин бөхчүүдийн нэг юм. Түүний хөдөлмөр зүтгэлийг төр засгаас өндрөөр үнэлж, төрийн дээд Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Онц тээвэрчин, Осолгүй манлай жолооч болон ойн медалиудаар шагнаж урамшуулжээ.

## Амжилт
*1959 онд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*1960 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг хүртэв 
*1962 онд 7 давж улсын заан болжээ

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Хотонтын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1934 онд төрсөн
Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Түзэлийн Зундуй

**Түзэлийн Зундуй** (1937 - 2008) нь Архангай аймгийн Чулуут сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.

## Амжилт
*1961 нд 5 давж улсын начин цол хүртсэн
*Мөн онд Монголын Бүх Ард Түмний Спартакиадын үндэсний бөхийн 28 бөхийн тойргийн барилдаанд 24 давж улсын заан цол хүртсэн
*1965 онд 5 давж "Өсөх идэр" чимэг нэмсэн

Ангилал:Улсын заан
Ангилал:Чулуутын хүн
Ангилал:Монголчууд
Ангилал:1938 онд төрсөн