Ах дүү Райт

**Ах дүү Райт**, **Орвилл** (*1871-8-19* &ndash;  *1948-1-30*) болон **Уилбер** (*1867-4-16* &ndash; *1912-5-30*), нарын Америкчууд  1903 оны арванхоёдугаар сарын 17-ны өдөр хүн төрөлхтний түүхэнд нисэх онгоцыг анх зохион бүтээсэн гавъяатнууд юм. 1905 оны зургаадугаар сарын 23-нд бүтээсэн нисэх төхөөрөмжөөрөө нисч туршилт нь амжилттай болж байсан түүхтэй. 
## Хүүхэд нас
Ах дүү Райт нар Рейхлин (*1861—1920*), Лорин (*1862—1939*), Уилбер Райт(*1867-1912*), Орвилл Райт(*1871-1948*), ихэр Отис ба Ида (*1870, нярайдаа эндсэн*), Катрина (*1874—1929*), нарын долоон хүүхэдтэй Милтон Райт(*1828-1917*), Сьюзен Кэтрин Коернер(*1831-1889*) нарын хүүхдүүд болон мэндэлжээ. Эцэг Райт нь Индиана Хантингтон хотын Христийн сүмийн хамба болох жил нь эхнэр нас барж, таван хүүхэдтэйгээ үлджээ. Энэ үед Орвилл хэвлэх үйлдвэрийн ажил эрхлэхээр дээд сургуулиасаа дундаас нь орхин гарсан бөгөөд ах Уилбертайгаа хамтран удалгүй хэвлэх үйлдвэр байгуулсан байна. 
## Судалгаа
thumb|left|Цаасан онгоцоо туршин зогсож буй Уилбер(зүүн) болон Орвилл нар, 1901 он
1892 оноос ах дүү хоёр унадаг дугуй засвар, худалдах үйлчилгээ эрхлэх компани байгуулан, дэлгүүр нээн ажиллуулдаг болов. Тэр хоёрын туйлын хүсэл зорилго нь нисэх төхөөрөмж бүтээх байлаа. Бага ахуйд нь аав нь нисдэг тэрэгний загвар бүхий тоглоом авч өгсөн нь агаарт нисэх хүсэл зоригийг бадамлуулж өгсөн ба бизнесийн үйл хэрэг нь тогтворжиж амжилттай болсон 1890 оны дунд үеээс эхлэн Леонардо да Винчи, Отто Лилиентал, Жорж Кэйли, Октава Шанюта нарын агаарын нисэх төхөөрөмжүүдийн загвар зургуудийг судлан нисдэг төхөөрөмж бүтээхэд бүхий л боломж бололцоогоо дайчлах болсон байна.

## Ах дүү Райт нарын нислэг
thumb|left|1903 оны арванхоёрдугаар сарын 17-ны өдрийн түүхэн дөрөв дэх оролдлого
1903 оны арванхоёрдугаар сарын 17-ны өдөр **Хойд Каролин** мужийн **Китти-Хоук** хотоос холгүйхэн(10.3 км) ах дүү Райт нар 1902 онд бүтээсэн далавчны урт нь 9.8, нийт талбай нь 28.3 м2, их биеийн урт 4.9 м, цэвэр жин 53 кг бүхий моторгүй хөнгөн нисэх онгоцныхоо загвар дээр үндэслэсэн онгоцоо дөрвөн удаагийн оролдлогоор туршиж 20-р зууны түүхэн үйл хэргийг бүтээсэн билээ. Эхний оролдлогын үеэр салхины хурд ихэссэн буюу 9 м/с байсан тул төхөөрөмж нь 12 секунд нисэж 36.5 метр замыг туулаад газардсан байна. Тэдний дөрөв дэх оролдлого амжилттай болон ***59*** секундэд ***260*** метр зам туулан **анхны нисэх онгоц** бүтээгдсэн түүхтэй.

## Амьдралын сүүлийн жилүүд
### Уилбер Райт
Уилбер хэзээ ч гэрлэж байгаагүй. Тэр нэгэнтээ "эхнэр, онгоцтой болохгүй байх аа" гэж хэлж байсан гэдэг." 1912 оны тавдугаар сарын 30-нд гэдэсний хижиг өвчнөөр таалал төгсчээ. 
### Орвилл Райт
right|thumb|150px|Орвилл Райт, 1928.
1909 оны арваннэгдүгээр сарын 22-нд ах дүү Райт нарын байгуулсан «Райт Компани ()»-аа Уилбергийг нас барсаны дараа удирдаж байгаад 1915 онд компаниа зарж Нью-Йоркоос эцэг, дүүгийнхээ хамтаар Охайо мужийн Оквуд хотын Хауторн Хилл дэх гэр рүүгээ нүүсэн байна. 1918 онд «1911 Загвар Б» хэмээх онгоцны загварыг бүтээгээд түүнээс хойш дахин нисэх онгоц бүтээгээгүй ажээ. Нисэх хүчний олон байгууллагуудад олон жил ажиллаж байгаад 1948 оны нэгдүгээр сарын 30-нд насан эцэслэжээ. Түүний амьдралын сүүлийн жилүүдэд тийрэлтэт хөдөлгүүр, дуунаас хурдан онгоцны түүхэн хөгжил эхэлсэн байсан билээ.

## Ном зүй 
* Anderson, John D. *Inventing Flight: The Wright Brothers and Their Predecessors*. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 2004. ISBN 0-8018-6875-0.
* Russell Ash. *The Wright Brothers*. London: Wayland, 1974. ISBN 978-0-85340-342-5.
* Ciampaglia, Giuseppe. "Il soggiorno romano dei Fratelli Wright". *La Strenna dei Romanisti*, 1992.
* Ciampaglia, Giuseppe. *I Fratelli Wright e le loro macchine volanti*. Roma: IBN Editore, 1993. 
* Combs, Harry with Martin Caidin. *Kill Devil Hill: Discovering the Secret of the Wright Brothers*. Denver, Colorado: Ternstyle Press Ltd, 1979. ISBN 0-940053-01-2.
* Cragg, Dan, Sgt.Maj, USA (Ret.), ed. *The Guide to Military Installations*. Harrisburg, Pennsylvania: Stackpole Books, 1983. ISBN  978-0811727815.
* Crouch, Tom D. ''The Bishop's Boys: A Life of Wilbur and Orville Wright*. New York: W. W. Norton & Company, 2003. ISBN 0-393-30695-X.
* Howard, Fred, *Wilbur And Orville: A Biography of the Wright Brothers*. New York: Ballantine Books, 1988. ISBN 0-345-35393-5.
* Jakab, Peter L. *Visions of a Flying Machine: The Wright Brothers and the Process of Invention* (Smithsonian History of Aviation and Spaceflight Series).  Washington, D.C.: Smithsonian, 1997. ISBN 1-56098-748-0.
* Kelly, Fred C., ed. *Miracle At Kitty Hawk, The Letters of Wilbur & Orville Wright*. New York: Da Capo Press, 2002. ISBN 0-306-81203-7.
* Kelly, Fred C. *The Wright Brothers: A Biography Authorized by Orville Wright*. Mineola, New York: Dover Publications, originally published in 1943, 1989. ISBN 0-486-26056-9.
* Woflgang Langewiesche. *Stick and Rudder: An Explanation of the Art of Flying*. New York: McGraw-Hill, Copyright 1944 and 1972. ISBN 0-07-036240-8.
* McFarland, Marvin W., ed. *The Papers of Wilbur and Orville Wright: Including the Chanute-Wright Letters and the Papers of Octave Chanute*. New York: McGraw-Hill, 2001, originally published in 1953. ISBN 0-306-80671-1.
* Tobin, James. *To Conquer The Air: The Wright Brothers and the Great Race for Flight*. New York: Simon & Schuster, 2004.  ISBN 0-7432-5536-4.
* Wright, Orville. *How We Invented the Airplane*. Mineola, New York: Dover Publications, 1988. ISBN 0-486-25662-6.
* Walsh, John E. *One Day at Kitty Hawk: The Untold Story of the Wright Brothers*. New York: Ty Crowell Co, 1975. ISBN 0-690-00103-7.
* Winchester, Jim, ed. "Wright Flyer." *Biplanes, Triplanes and Seaplanes* (The Aviation Factfile). Rochester, Kent, UK: Grange Books plc, 2004. ISBN 1-84013-641-3.
* Yenne, Bill, *Lockheed.* Greenwich, Connecticut: Bison Books, 1987. ISBN 0-690-00103-7.

## Цахим холбоос 
### Намтар
* Findagrave дахь Уилбер Райтын намтар
* Findagrave дахь Орвилл Райтын намтар
* Ах дүү Райтын музей
*pictures, letters and other sources from National Archives

### Патент
* 821393 – *Нисэх төхөөрөмж* – О. ба У. Райт
* 821393 патент
* HTML патент

### Музей
* Ах дүү Райт - Агаарын нисэх хүчний түүхэн нээлт Смитсоны хүрээлэн
* Смитсоны хүрээлэн дэх Райтын нислэгүүдийн түүх
* Уилбер Райтын гэр музей
* Wright Aeronautical Engineering Collection The Franklin Institute
* *The Wright Brothers' Engines and Their Design''  by Леонард С. Хоббс , Смитсоны хүрээлэнгийн хэвлэл, 1971

### Зурагнууд
* Library of Congress Prints & Photographs Online Catalog – Wright Brothers Negatives
* Outer Banks of NC Wright  Photographs: 1900-1911(Sourced from Library of Congress)
* Video clips about the invention of the fixed-wing aircraft
* The Pioneer Aviation Group Many pictures of early flying machines and a comprehensive chronology of flight attempts
*Wilbur Wright photo gallery at Corbis (page one)
*Orville Wright photo gallery at Corbis (page one)
*Wright Brothers Collection digital images at Wright State University
* New Scientist Magazine, Scientific Firsts: Print of Wright Flyer in France 1907
*Wilbur's world famous model A Flyer "France" sits in a hall of honor on display in a Paris museum after Wilbur donated it to the French. It's whereabouts afterwards are unknown. Sharing space with the Wright A is a Bleriot VI or VII, an Antoinette and a Voisin

### Нэмэлт
* To Fly Is Everything Articles, photos, historical texts
* The Wright Experience Articles and photos about construction of replica gliders and airplanes
* Some Aeronautical Experiments by Wilbur Wright, to Western Society of Engineers September 18, 1901
*What Dreams We Have E-book by National Park Service historian
* FirstFlight – flight simulation, videos and experiments
* Wrightstories
* Scientific American Magazine (December 2003 Issue) The Equivocal Success of the Wright Brothers
* PBS Nova: The Wright Brothers' Flying Machines
* "Wright Flyer III (1905)" at ASME.org
* FAI NEWS --  "100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality"

## Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын зохион бүтээгч
Ангилал:Ах ба эгч дүү
Ангилал:Агаарын тээврийн пионер
Ангилал:АНУ-ын агаарын тээврийн түүх
Ангилал:Мюнхений техникийн их сургуулийн хүндэт доктор