open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чихэвчтэй микрофон

**Чихэвчтэй микрофон** нь микрофонтой чихэвч юм. Хүмүүс чихэвчээрээ дуу сонсож бас микрофоноороо дуу хураах боломжтой. Чихэвчтэй микрофон нь ашиглахад маш амархан учир нь суурин утастай төстэй ба гараа ашиглахгүйгээр хэрэглэж болно. Тухайн хүн ганцхан толгой дээрээ чихэвчээ тавьсан байх хэрэгтэй ба дараа нь микрофоноороо ярилцахад хангалттай . Олон хүмүүс компъютертэй цуг чихэвчтэй микрофон хэрэглэдэг тиймээс тэд ярилцах, бичихэд хялбар байдаг . Чихэвчтэй микрофоны энгийн нь утас шиг ганцхан чанга яригчтай мөн түүнчлэн 2 чихэндээ  микрофонтой хийгдсэн байдаг. 

## Шинэ төрлийн чихэвч 
Өнөөгийн үед утастай чихэвч болон утасгүй байдаг. компюьтер чихэвч хоёрын  дунд утас байхгүй , юу гэсэн үг вэ? гэхээр энэ нь  радио долгионоор  ажилладаг.  утасгүй чихэвчийг халаасандаа эсвэл цүнхэндээ хийгээд авч явахад амар . Үүнийг дуу чимээ тусгаарлагч болгож ашиглаж болно. 

## Түүх 
Анх зохион бүтээсэн хүн бол Натаниел Боулдин. Гэхдээ түүний хувилбар хүмүүст зарагдаж чадаагүй. 2 дахь   чихэвч нь дэлхийн нэгдүгээр дайны үеийн агаарын тээврийн нисгэгчдэд зориулсан америкийн нэгдсэн улсын армийн чихэвч  юм

## Яаж ажилдаг вэ ? 
Микрофонтой чихэвч нь хоёр хэсгээс бүрдсэн,  оролтын хэсэг, гарах хэсэг байдаг. оролтын  хэсгээс чихэвч сигнал хүлээж аван  харин гарах хэсгээр  сигналыг
Улаанхүү

**Улаанхүү** (монгол: ; хятад: 乌兰夫; пиньинь: *Wūlánfū*; 1907 оны 12 сарын 23 – 1988 оны 12 сарын 8; хятад нэр нь Юнь Зө (云泽)) нь Өвөр Монголын Түмэд зүүн хошууны нутагт 1907 оны 12 сарын 23 нд төрсөн Монгол үндэстэн, ХКН-ын гишүүн бөгөөд БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Ороныг 1947-1966 онд захирч байсан анхны тэргүүлэгч дарга юм. 1966 оны Соёлын Хувьсгалын үед албан тушаал, намаасаа хөөгдөн, цөлөгдсөн. 1977 онд түүний хэргийг цагаатгаж, 1977 оноос зарим албан тушаалд томилогдон ажиллаж яваад 1988 оны 12 сард Бээжин хотод нас барсан. 

Тэр бол БНХАУ-ын байгуулагдсан үеэс хойш Хятадын хамгийн өндөр албан тушаалд томилогдон ажилласан цор ганц өвөр монгол хүн юм. 

## Товч намтар 
1907 онд Манж Чин гүрний Түмэд зүүн хошууны нутаг, Хөх хотод төрсөн юншээбүү овгийн монгол үндэстэн. Тэрээр 1925-1929 онд ЗХУ-ын Москква дахь  Хятадын хөдөлмөрчдийн коммунист их сургуульд сурч бэлтгэгдсэн. 1929 оноос Өвөр Монголын баруун хэсэгт ноёлж асан Гоминдан намын Фу Зуои генералын доор алба хааж байгаад 1941 онд Яньань хот руу очиж Хятадын Коммунист намд элсэж алба хаах болсон.  

1947 онд Чэндэ хотын хуралд хятад, өвөр монголын төлөөлөгчид уулзсаны дүнд Өвөр Монголын баруун зүүн хэсгийг нэгтгэсэн Хятадын доторх автономит эрхтэй орон болгохыг харилцан зөвшилцөж, Өвөр Монголын Өөртөө Засах Ороныг байгуулахад, анхны тэргүүлэгч, ХКН-ын Өвөр Монголын нарийн бичгийн даргаар Улаанхүү сонгогдож, 1966 оны Соёлын хувьсгал хүртэл ажилласан. 

1967-1969 онд хятадын генерал Тэн Хайчин тэргүүтэй хятадуудын хийсэн Өвөр Монгол дахь геноцидэд өртөж, "үндсэрхэг үзэлтэн, салан тусгаарлагч" гэж буруутгагдаж албан тушаал, намаас хөөгдөн цөлөгдсөн. 1977 онд түүний ялыг цагаатгаж, ХКН-ын Нэгдсэн фронтын ажлын хорооны дарга, Хятадын дэд ерөнхийлөгч зэрэг албан тушаалд 1988 онд нас барах хүртлээ томилогдон ажилласан. 

## Гэр бүл 
Улаанхүү нь хоёр эхнэрээс төрсөн дөрвөн хүү, дөрвөн охинтой байсан. 

### Эхнэр 
# Юнь Тин (1901-1975; 云亭), 3 хүү 1 охин төрүүлсэн.
# Юнь Ливэнь (1922-1995; 云丽文)

### Хүүхэд 
# Бөхөө (1926-2017)᠌: 1982-1993 онд Өвөр Монголын тэргүүлэгч дарга байсан.
# Убин (дараа нь нэрээ "У Кэли" гэж нэрээ сольсон) (1933-?)
# Ужиэ (1934-?)
# Юнь Шүби, хятад улс төрч Ши Гуанхуатай гэрлэсэн.

## Эшлэл   
Ангилал:1907 онд төрсөн
Ангилал:1988 онд өнгөрсөн
Ангилал:Өвөр Монголын хүн
Ангилал:Монгол үндэстэн
Ангилал:Өвөр Монголын улс төрч
Ангилал:Хятадын улс төрч
Ангилал:Хятадын генерал
Нийгмийн эмоцын хөгжил

## Нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжил
Нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжил гэдэг нь хүүхдүүдэд туршлага хуримтлуулах, сэтгэл хөдлөлөө илэрхийлэх, удирдах, бусдыг хөгжүүлэх чадварыг олж авдаг аажмаар, нэгдмэл үйл явцын нэг төрөл юм. Иймээс нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжил нь өөрийгөө танин мэдэх, анхаарал хандуулах, тоглох, оюун санааны онол, бусдын үзэл бодлыг ойлгох), өөрийгөө үнэлэх чадвар, сэтгэл хөдлөлийг зохицуулах, чадварлаг байдал, хувийн шинж чанарыг хөгжүүлэх зэрэг маш олон төрлийн скифт, бүтцийг хамардаг.

Нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжил нь хүүхдийг хөгжүүлэх бусад ажлуудад оролцох үндэс суурийг тавьдаг. Жишээлбэл, хүүхэд сургуульд сурсан даалгавраа дуусгахын тулд бухимдлаа зохицуулах, үе тэнгийнхнээсээ тусламж хүсэх чадвар хэрэгтэй байж болох бөгөөд хэрүүл маргааны дараа хайр дурлалын харилцаагаа хадгалахын тулд өсвөр насны хүүхэд өөрийн бодлоо илэрхийлэх чадвартай байх шаардлагатай. Мөргөлдөөнийг амжилттай шийдвэрлэхийн тулд хамтрагчийнхаа мэдрэмж, хэтийн төлөвийг авч үздэг боловч энэ нь хөгжлийн бусад салбаруудтай харилцан уялдаатай, хамааралтай байдаг. Жишээлбэл. Хэлний хоцрогдол эсвэл дутагдал нь нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хямралтай холбоотой байдаг

Сэтгэлийн хямрал, айдас түгшүүрийн эмгэг, хувийн зан чанарын эмгэг, бодисын хэрэглээний эмгэг, хооллолтын эмгэг зэрэг сэтгэцийн эрүүл мэндийн олон эмгэгийг нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжлийн линзээр, ялангуяа сэтгэл хөдлөлийн зохицуулалтаар дамжуулан төсөөлж болно. Аутизмын спектрийн эмгэгийн гол шинж тэмдгүүдийн ихэнх нь хамтарсан анхаарал, оюун санааны онол зэрэг нийгмийн сэтгэл хөдлөлийн хөгжлийн гажигтай байдаг.
Элекрон микросоп

Электрон микросоп нь электрон туяаг ашиглан биетүүдийг маш нарийн хэмжээгээр шалгах шинжлэх ухааны хэрэгсэл юм. Оптик микросоп нь гэрлийн долгионы уртыг байж болох хамгийн их өсөлтийг нь хязгаарладаг. Элекронууд нь жижиш долгионы урттай тул илүү томрууож чаддаг ба маш жижиг биетүүдийг харж чаддаг-ихэвчлэн оптик микросопоор харахаас 1000 дахин бага байдаг. Электроны урсгалаар илэрсэн биетүүдийн тоймыг хүмүүст харагдахуйц гэрлийн тусламжтайгаар зураг болгон өөрчилдөг. Электрон микросопыг 1930-аад онд Германд бүтээжээ.

**Дамжуулах электрон микросоп**

Дээж руу нь электрон туяаг илгээдэг-зарим электронууд тусдаг бол заримаар нь дамждаг. Дамжсан зүйлүүдийг илрүүлж ойролцоогоор 500,000 дахин өсгөх үед сорьцын дүрсийг бий болгоход ашигладаг. Энэ микросоп нь гэрлийн микросопоос илүү хүчтэй.
Намагт ой

Намагт ой нь халуун орны болон субтропикийн бүсийн намгархаг газар юм. Тэнд ус хаталт муу байдаг.Чийгтэй хөрс нь үхсэн навч, модыг бүрэн ялзрахаас сэргийлдэг. Цаг хугацаа өнгөрөхөд энэ нь хүчиллэг хүлэрт зузаан давхарга үүсгэдэг. Эдгээр нь өргөн навчит мод (шилмүүст биш) болон бусад олон төрлийн цэцэглэдэг ургамлуудаас бүрддэг.

Намагт ой нь ихэвчлэн чийгшил сайтай хөрсөн дээр нам дор газрын ширэнгэн ойгоор хүрээлэгдсэн байдаг. Эргийн ойролцоо шорвог эсвэл давслаг устай Мангров ой байж болно.

Эдгээр халуун орны намагт ой нь Ирланд дах шиг уур амьсгалтай хойд сэрүүн намагт ойтой огт өөр юм. Дунд зэргийн намагт ой модоор үүсгэгддэггүй, гол төлөв Сфагнум зэрэг хөвд өвс, өвс, бут сөөг зэрэг нөлөөлдөг.

**Экологи**

thumb|Калимантан дахь хүлэрт намаг ой

Дэлхийн халуун орны намагт ойн 62 орчим хувь нь зүүн өмнөд Азид байдаг. Энэ бүс нутгийн 80% нь Индонезид, 11% нь Малайзад, 6% нь Папуа Шинэ Гвинейд, Бруней, Вьетнам, Филиппин, Тайландад бий. Тэд 70 м хүртэл өндөр модтой. Хүлэрт хөвөн, тогтворгүй, усархаг, агааргүй давхарга нь бага рН (рН 2.9-4), шим тэжээл багатай 20 м хүртэл гүнтэй байж болно. Ойн хөрс нь улирлын чанартай үерт автдаг.
Ургамлын нийгэмлэг

## Ургамлын нийгэмлэг 
Ургамлын бүлгэмдэл гэдэг нь газарзүйн тодорхой нэгж доторх ургамлын зүйлийн цуглуулга буюу холбоог[хуудас хэрэгтэй] бөгөөд өөр өөр төрлийн ургамлын хөрш зэргэлдээх хэсгүүдээс ялгагдахуйц харьцангуй жигд хэсгийг бүрдүүлдэг. Ургамлын бүлгэмдэл бүрийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд хөрсний төрөл, газарзүйн байршил, уур амьсгал, хүний ​​нөлөөлөл нөлөөлдөг. Ихэнх тохиолдолд тухайн ургамлын нийгэмлэгт хэд хэдэн төрлийн хөрс байдаг. [хуудас шаардлагатай] Энэ нь тухайн газар нутгийн хөрсний төрөлд ус хөрсөнд нэвчиж, гарах хурд (ууршилтаар дамжин) болон органик бодис (нүүрстөрөгчид суурилсан аливаа нэгдэл) гэсэн хоёр хүчин зүйл нөлөөлдөгтэй холбоотой юм. муудсан ургамлын бодис гэх мэт хүрээлэн буй орчин) хөрсөнд орох буюу мууддаг. Ургамлын бүлгэмдэл нь ургамлын тархалтын нөлөө, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдалд тэсвэртэй байдал, олон төрлийн ургамлын эвдрэлд үзүүлэх хариу арга хэмжээний талаар мэдээлэл өгдөг тул ургамлын бүлгүүдийн янз бүрийн динамикийг ойлгоход үнэ цэнэтэй мэдээлэл өгдөг тул экологичид ихээхэн судалдаг.

## **Тодорхойлолт** 
Ургамлын бүлгийг цэцэглэлтийн (ургамлын бүлгэмдэлд агуулагддаг цэцэг, ургамлын төрөл зүйл) ба/эсвэл фитофизогномийн (ургамлын нийгэмлэгийн физик бүтэц, гадаад төрх) байдлаар тодорхойлж болно. Жишээлбэл, ой (модны нэгдэл) нь халхавчны дээд давхарга буюу модны дээд давхарга, түүнчлэн халхавчны доор байрлах мод, бут сөөгнөөс бүрдэх давхаргыг багтаадаг.
Осилоскопын түүх

*Oscilloscope-ийн түүх нь шинжлэх ухааны үндэс суурь болсон юм. Учир нь oscilloscope нь долгион болон бусад долгионы шинж чанарыг хэмжихийн тулд долгионы хэлбэр хэлбэлзэл буюу урсгалын хувьд долгионыг харах хэрэгсэл юм. Энэ нь цахилгаан соронзон онолыг хөгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой байв. Долгионы эхний бичлэг нь 19-р зууны хоёрдугаар арван жилийн үеийн механик зургийн системтэй гальванометртэй хосолсон байв. Орчин үеийн дижитал oscilloscope нь oscillograph, cathode-ray гуурс, аналог оскиллоскоп, тоон электроникийн олон үеийн хөгжлийн үр дагавар юм.*

= Гараар зурсан осциллограмм =
*Долгионы дүрсийг бий болгох хамгийн анхны арга нь роторын тэнхлэгийн эргэн тойрон дахь тодорхой цэгүүдэд эргэлдэх роторын эргэлт буюу урсгалыг хэмжиж их шаргуу хөдөлмөрлөсөн, их хөдөлмөрлөсөн үйл явц байсан бөгөөд гальванометрээр авсан хэмжилтүүдийг тэмдэглэсэн байна. Роторын эргэн тойронд аажим аажмаар урагшлах замаар ерөнхий зогсолтын долгионыг график цаасан дээр байрлал бүр дээр эргэлтийн градус, метрийн хүчин чадлыг бичиж зурж болно.*
Молекул биологи

Молекул биологи /məˈlɛkjʊlər/ нь биомолекулын синтез, өөрчлөлт, механизм, харилцан үйлчлэл зэрэг эсийн доторх болон эс хоорондын биологийн үйл ажиллагааны молекулын үндсийг ойлгохыг эрэлхийлдэг биологийн салбар юм.

Хэдийгээр 18-р зууны эхэн үед амьд организмд эсүүд болон бусад бичил харуурын бүтэц ажиглагдаж байсан ч тэдгээрийн зан төлөвийг зохицуулдаг механизм, харилцан үйлчлэлийн талаархи нарийвчилсан ойлголт 20-р зуун хүртэл физик, химийн салбарт хэрэглэгдэх технологи хангалттай хөгжсөн үед гарч ирээгүй. Биологийн шинжлэх ухаанд тэдгээрийн хэрэглээ. 'Молекул биологи' гэсэн нэр томъёог анх 1945 онд Английн физикч Уильям Астбери хэрэглэж, биологийн үзэгдлүүдийн үндэс суурийг олж тогтооход чиглэсэн арга гэж тодорхойлсон байдаг. Биологийн молекулуудын физик, химийн бүтэц, шинж чанарууд, түүнчлэн тэдгээрийн бусад молекулуудтай харилцан үйлчлэлцэх, эдгээр харилцан үйлчлэл нь биологийн үйл явцыг илүү өргөн хүрээнд, зохион байгуулалтын өндөр түвшинд судалдаг сонгодог биологийн ажиглалтыг хэрхэн тайлбарлаж байгааг олж мэдэх. 1953 онд Фрэнсис Крик, Жеймс Ватсон, Розалинд Франклин нар Кавендиш лабораторийн Анагаах ухааны судалгааны зөвлөлийн нэгжийн хамт олон анх удаа дезоксирибонуклейн хүчилийн (ДНХ) химийн бүтцийн давхар спираль загварыг дүрсэлсэн байдаг.
Хромосомын инверс

Хромосомын инверс

Инверси гэдэг нь мутациас үүдэлтэй хромосомын дахин зохион байгуулалт юм.  Хромосомын урвуу өөрчлөлтийн үед a

хромосомын сегмент нь төгсгөл хүртэл урвуу байдаг.  Инверси гэдэг нь хромосом үүсэх үе юм

хромосомын хоёр цэгт (эсвэл төгсгөлд) эргэлдэж, 180 градус эргүүлдэг.  Генүүд

урвуу нь анхны дарааллын эсрэг байна.

Үр дагавар

Хамгийн гол нь инверси нь мейозын үед кроссинг-верт саад болж байгаа эсэх.  Мейоз нь

бэлгийн эс (гамет) үүсгэдэг эсийн хуваагдлын төрөл.

Хоёр хромосом хоёулаа адилхан

Хэрэв хос хромосом хоёулаа ижил урвуутай, нэмэлт эсвэл дутуу зүйл байхгүй бол

ген, дараа нь мейозын асуудал байхгүй.

Зөвхөн нэг хромосом дээрх урвуу ' .  _ .

Гомолог хромосомууд профазын 1-р үе шатанд хос болох үед генүүд

хромосомууд хослодог.  Инверсивийн дараа ийм зүйл тохиолдох цорын ганц арга бол гомолог байх явдал юм

хосууд нь гогцоо үүсгэдэг.  Хэрэв энэ инверсроны гогцоонд кроссовер тохиолдвол энэ нь алдагдал эсвэл ашиг олоход хүргэдэг

ДНХ.  Энэ шалтгааны улмаас үр хөврөлийн эсүүд нь инверсронтой хүмүүс ихэвчлэн үржил шим багатай байдаг.  Энэ

бэлгийн эсүүд гэмтсэнтэй холбоотой.

Урвуу тээгч гэр бүлүүдэд генетикийн зөвлөгөө, шинжилгээ өгөхийг санал болгож болно.
Radar

## Радар 
thumb|Радар
Радар бол нисэх онгоц, хөлөг онгоц болон бороо гэх зэрэг объектыг олж илрүүлэхийн тулд радио долгион ашигладаг төхөөрөмж юм. Радар нь дараах үндсэн хэсгээс бүрдэнэ.

Радио долгион үүсгэдэг дамжуулагч.

Радио долгионыг чиглүүлэгч антенн

Хүлээн авагч нь объектоос буцаж ойж ирэх долгионыг хэмждэг. Ингэснээр, Радар объектын байршлыг тогтоож чаддаг байна. Мөн радар маш олон зүйлсэд ашиглагддаг. Зам дээр байгаа машинуудын хурд болон тоог хэмжих, агаар дахь усны хэмжээг олох гэх мэт олон зүйлсэд ашиглагддаг байна.

Радар дамжуулагч нь долгионыг хэлбэлзүүлдэг. Радарын эрчим хүчний хурдацтай хэлбэлзэл нь радарын дамжуулагчаар хэр олон удаа илгээгддэг, туссан хэлбэлзлийн энерги радарын хүлээн авагч руу буцаж ирэх хүртэл хэр их хугацаа шаардагдахыг хянах замаар тухайн объект хаана, хэр хол байгааг хэлж чадна. Радарын хүлээн авагчийн дижитал хэлхээнүүд нь энергийн импульсийн хоорондох зайг мэдэх замаар объект хүртэлх зайг олдог. Радарын хүлээн авагчийн дижитал хэлхээ нь хүлээн авагчийн илрүүлсэн объектод туссан энергид хэлбэлзэл хооронд хэр их хугацаа шаардагдахыг тооцоолдог. Радарын хэлбэлзлийг гэрлийн хурдаар илгээж мөн хүлээн авах объект хүртэлх зайг хялбархан тооцоолох боломжтой. Энэ үйл явц нь дижитал хэлхээний гэрлийн хурдыг объектоос буцаж ирсэн радарын энергийг хүлээж авахад шаардагдах хугацааг үргэжлүүлэх замаар хийгддэг.
Нөхөн сэргээх (экологи)

Экологийн хувьд **нөхөн сэргэлт** гэдэг нь экосистемийн, ялангуяа хүрээлэн буй орчин, амьд хүн амын нөхөн сэргэлт, гэмтлийг нөхөн сэргээх чадварыг хэлнэ. Энэ бол нэг төрлийн биологийн нөхөн сэргэлт юм.

Нөхөн сэргэлт гэдэг нь идсэн, сүйрсэн, хурааж авсан зүйлээ нөхөж байгаа экосистемийг хэлдэг. Нөхөн сэргэлтийн хамгийн том хүч бол нарны энерги ба шим тэжээлийг ургамлын биомасс болгон хувиргадаг фотосинтез юм. Бага зэргийн эвдрэлд тэсвэртэй байх нь эрүүл экосистемийн нэг онцлог шинж билээ. Ойд түймэр, 

хортон шавьж дэгдэх зэрэг томоохон (үхлийн) эвдрэлийн дараа өмнөх динамик тэнцвэрт байдал руу нэн даруй буцах боломжгүй болно. Үүний оронд анхдагч амьтад шинээр нээгдсэн амьдрах орчныг эзэлж, орон зайн төлөө өрсөлдөж, өөрсдийгөө бий болгоно. Суулгацын шинэ өсөлт, олон нийтийн цугларалтыг экологид нөхөн төлжилт гэж нэрлэдэг. “Экологийн залгамжлал үүсэхийн хэрээр ой мод нь бүх гадаад үзүүлэлтүүд (уур амьсгал, хөрсний шим тэжээлийн хүртээмж, малын нүүдлийн зам, агаарын бохирдол, тэдгээрийн байхгүй байх) нөхцөлд дараагийн үе шатанд (оргил буюу завсрын үе шат) аажмаар өмнөх төлөв рүүгээ сэргэнэ”  гэх мэт өөрчлөгдөөгүй хэвээр байна.

Австрали зэрэг зарим бүс нутгуудад байгалийн хээрийн түймэр нь мөчлөгийн нөхөн сэргэлт бүхий мөчлөгийн тогтвортой экосистемийн зайлшгүй нөхцөл болно.

Зохиомол эвдрэл, байгалийн эвдрэл нь ихэвчлэн экологийн залгамжлалын дүрмээр бүрэн нөхөгддөг ч хүний хөндлөнгийн оролцоо нь экосистемийн нөхөн төлжих гомеостатик чадварыг эрс өөрчилдөг тул өөрийгөө эдгээх боломжгүй болно. Нөхөн сэргээхийн тулд идэвхтэй нөхөн сэргээх оролдлого хийх шаардлагатай байдаг.

Ангилал:Экосистем
Ангилал:Экологи
2025 оны Формула-1

**2025 оны Формула-1-дэлхийн аварга** шалгаруулах тэмцээн нь Формула 1-ийн дэлхийн аваргын 76 дэх улирлын тэмцээн юм. Энэ улирлын уралдаан нь угтаа гуравдугаар сарын 16-нд Бахрейны Сахирд эхлэн, арваннэгдүгээр сарын 7-нд Абу-Дабийн Яс-Арал дээр явагдан дуусах байв.

## Багууд ба нисгэгчид 
Дараах хүснэгтэд 2025 онд уралдааны жүчээнүүдтэй гэрээ бүхий үндсэн-, туршилтын-, сэлгээний нисгэгчдийг багтаав. Өнгөрсөн жилийн зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргад эзэлсэн байрны дарааллаар жагсаан оруулсан болно.

## Цахим холбоос 
* Формула-1-ийн албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл
#2025

Ангилал:2025 оны моторт спорт
Транскрипци (генетик)

ДНХ-ээс РНХ үүссэнийг транскрипц гэнэ. ДНХ-ийн дарааллыг РНХ полимераз хэмээх тусгай фермент хуулж, тохирох РНХ-ийн хэлхээ үүсгэдэг. 

"Tоо томшгүй олон янзын амьд биетүүд өөрсдийн генийг уншихын тулд бараг ижил микроскопийн машин ашигладаг. Энэхүү РНХ полимераз машин нь транскрипц гэж нэрлэгддэг процессыг хариуцдаг бөгөөд энэ нь ДНХ-ээс РНХ үүсгэснээр зураг төслийг унших эхний алхамыг хийдэг. "Бидний бүх генд кодлогдсон амьдрал". Тохирох РНХ-ийн хэлхээ нь "элчлэгчийн өмнөх РНХ" юм. Дараа нь кодчилдоггүй интронуудыг сплайсомоор салгаж авдаг. Үлдсэн экзонуудыг нийлүүлж элч РНХ үүсгэдэг.

Уг бүтээгдэхүүн нь ДНХ-ээс эсийн уураг үүсгэдэг механизмд генетикийн мессежийг дамжуулдаг тул РНХ (mRNA) гэж нэрлэдэг. Транскрипци нь генийг илэрхийлэхэд хүргэдэг эхний алхам юм. 

## РНХ молекул болгон хувиргасан ДНХ-ийн суналтыг транскрипцийн нэгж гэж нэрлэдэг. Үүнд: 
1.уургийн нийлэгжилтийг зохицуулах дараалал 

2.кодчилдоггүй дараалал: интрон 

3.уураг дахь амин хүчлийн дарааллыг кодлодог дараалал. Тэднийг экзон гэж нэрлэдэг.
Gangaa

**Дамдинпүрэвийн Ганбат** нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод 1999 оны 6-р сарын 19нд төрсөн. "54-р дунд сургуульд" дунд анги хүртлээ суралцаад, ахлах ангиа 77-р дунд сургуульд суралцаж төгсөж, Тухайн 2016 онд Соёл Урлагын Их Сургууль-ийн  Хөгжимт театрын жүжигчны ангид жүжигчин мэргэжлээр суралцан 2020 онд төгссөн. 

Тайзны нэр болох **Gangaa** нь өөрийн бүтэн нэрийн товчлол юм.

### Хамтлаг бүтсэн түүх
Дуу хөгжимд сонирхолтой 2 залуу Соёл Урлагын Их Сургууль ийн нэг ангид орж анх Gangaa Baynaa 2 хоорондоо танилцаж байв. Gangaa Baynaa 2 одоогийн монголын поп хөгжмийн урсгалд өөрсдийн өнгө төрхийг илэрхийлэхийг хүсдэг байсан бөгөөд уг зорилгоо нэгтгэн GangBay нэртэйгээр хамтлаг байгуулсан. Түүнээс хойш тэд хамтдаа хоёр цомог гаргаж, бүрэн хэмжээний 2 тоглолт амжилттай зохион байгуулаад байна.

2023 оноос Гангааа өөрийн бие даасан цомгийн ажилд орсон бөгөөд **Tears of Happiness** нэртэйгээ 2023 оны 8 сард гаргасан. Цомгоос **Дүүрэн** гэх дуу нь маш том тэсрэлт болсон бөгөөд уг дуу нь **Бид нэг гэр бүл** киноны дуу юм. 
Уг дуу гарсан дариудаа 1 сарын дотор 4 сая хандалт Youtube дээр авсан ба одоогын байдлаар 14 сая хандалттай байна. 

Ганбат нь **Бид нэг гэр бүл** кинонд гол дүрийг мөн бүтээсэн бөгөөд олны таашаалд ихэд нийцсэн юм.

## Бүтээл
### Студийн цомгууд
*XalxStar (2020)
**Gangbay Locatune* (2021)
**Gilbee* (2021)
**Tears of Happiness* (2023)

### Тоглосон кино
## Шагнал & Номинац 
|-
| 2024
| *Tears of Happiness*
| Triple X HIT Music Awards - Best Album of the year
| 

|-
| 2023
| *Zunii Zugaa*  
| Triple X HIT Music Awards - “Best Collaboration: Fla, Mrs M, Vande, Gangaa" номинац
| 

## Цахим холбоос
*https://www.youtube.com/@Namarxvn 
* 
* 
## Эх сурвалж: 
Ангилал:Монголын рэп дуучин
Ангилал:1999 онд төрсөн
Ангилал:Поп дуучин
Ангилал:Монголын дуучин
Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Ангилал:Монголчууд
ФМ нэвтрүүлэг

FM өргөн нэвтрүүлэг нь хэрэглэгчид радио өргөн нэвтрүүлгийн дамжуулагчийн давтамжийн модуляц (FM) байсан радио өргөн нэвтрүүлгийн арга юм. 1933 онд Америкийн инженер Эдвин Армстронг зохион бүтээсэн өргөн зурвасын FM-ийг дэлхий даяар өргөн нэвтрүүлгийн радиогоор өндөр нарийвчлалтай дууг дамжуулахад ашигладаг. FM өргөн нэвтрүүлэг нь AM өргөн нэвтрүүлэг гэх мэт бусад өргөн нэвтрүүлгийн техникээс илүү өндөр нарийвчлалтай, анхны хөтөлбөрийн дууг илүү нарийвчлалтай хуулбарлах боломжийг олгодог. . Энэ нь мөн AM дээр сонсогддогтой харьцуулахад тогтворгүй, дуу чимээ багатай, хөндлөнгийн нийтлэг хэлбэрүүдэд бага өртдөг. Тиймээс FM-ийг ихэнх хөгжим, ерөнхий аудио нэвтрүүлэгт ашигладаг (аудио спектрт) FM радио станцууд нь маш өндөр давтамжийн хүрээний радио давтамжийг ашигладаг.
Биологийн үйл явц

Биологийн үйл явц нь биеийн органазимийг амьд байлгахад хэрэгтэй үйл явц юм бас түүний хэлбэр нь хүрээлэн буй орчинтой харилцан үйлчих юм.Биологийн үйл явц нь маш олон химийн урвалаас бүтдэг эсвэл тогтвортой зүйлс хамаардаг арга хэмжээнүүд бас амьдарлийн өөрчлөгдөх хэлбэрүүд.

Биологийн үйл явцын зохицуулалт нь аливаа процессыг давтамжтайгаар зохицуулах үед үүсдэг,үнэ ханш эсвэл цар хүрээ.Биологийн үйл явц нь олон зүйлээр зохицуулагддаг;жишээ нь генийн илэрхийлэлийг хянах,уургын засвар эсвэл уурагтай харилцан үйлчлэх мөн дэд молекул.

Гомеостатиз:Тогтмол төлөвийг хадгалахын тулд дотоод орчны зохицуулалт;жишээ нь,температурийг багасагахын тулд хөлөрөх Организм:Бүтцийн хувьд нэг эсвэл нэлээд хэдэн эсээс бүрддэг-үндсэн амьдралын нэгдэл                                                  Метаболизм:Химийн бодисийг хөрвүүлж энергийг эс болгон хувиргах ба энергийг эсрүү зөөх бүрэлдэхүүн хэсэг (Анаболизм) бас органик бодисийг задлах (Гомеостатиз) бас амьдралтай холбоотой үзэгдэл.                                                                              Өсөлт:Катаболизмоос илүү анаболизмын илүү өндөр хувьтай байх.Бие организм бүх хэсэгээрээ өсөж томрох,энгийнээр бодис хуримтлуулахаас илүү.                                                                                                                                                        Өдөөгчид хариу үйлдэл үзүйлэх:Олон форм авч чадах хариу үйлдэл,нэг эсийн организмын агшилтаас гадны химийн бодис хүртэл,олон эст организмын бүх мэдэрхүйг хамарсан нарийн төвөгтөй урвалууд.Хариу үйлдэл нь ихэнхдээ хөдөлгөөнөөр илэрхийлэгддэг;жишээ нь ургамалын навч нь нарний зүг эргэнэ.
Олон Улсын Шинжлэх Ухааны Зөвлөл

Олон улсын Шинжлэх Ухааны Зөвлөл (ICSU, хуучин нэрээр нь Олон улсын Шинжлэх Ухааны Холбооны Зөвлөл) нь шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх чиглэлээр олон улсын хамтын ажиллагаа явуулдаг олон улсын төрийн бус байгууллага байв.  Түүний гишүүд нь үндэсний шинжлэх ухааны байгууллагууд, олон улсын шинжлэх ухааны холбоод байв.

2017 онд ICSU нь 142 улс орон, 31 олон улсын, сахилгын шинжлэх ухааны холбоодыг төлөөлсөн 122 олон салбартай үндэсний шинжлэх ухааны гишүүд, ассоциаци, ажиглагч нараас бүрдсэн.  ICSU нь мөн 22 шинжлэх ухааны ажилтантай байв.  2018 оны 7-р сард ICSU нь Олон улсын Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Зөвлөл (ISSC)-тай нэгдэж, Парис хотноо болсон үүсгэн байгуулагчдын ерөнхий ассамблейн үеэр Олон улсын шинжлэх ухааны зөвлөлийг (ISC) байгуулсан.

Эрхэм зорилго болон зарчмууд 

ICSU-ийн эрхэм зорилго нь нийгмийн сайн сайхны төлөө олон улсын шинжлэх ухааныг бэхжүүлэх явдал байв.  Үүний тулд ICSU нь олон улсын шинжлэх ухааны нийгэмлэгийн мэдлэг, нөөцийг дайчлан:

Шинжлэх ухаан, нийгэмд чухал ач холбогдолтой томоохон асуудлуудыг тодорхойлж, шийдвэрлэх.

Бүх салбар, бүх улс орны эрдэмтдийн хоорондын харилцан үйлчлэлийг хөнгөвчлөх.

Олон улсын шинжлэх ухааны үйл ажиллагаанд арьсны өнгө, иргэншил, хэл, улс төр, байр суурь, хүйсээс үл хамааран бүх эрдэмтдийн оролцоог дэмжинэ.

Шинжлэх ухааны нийгэмлэг ба засгийн газар, иргэний нийгэм, хувийн хэвшлийн хооронд бүтээлч яриа хэлэлцээг идэвхжүүлэхийн тулд хараат бус, эрх мэдэл бүхий зөвлөгөө өгөх.
Жилл Байден

**Жилл Трейси Же́йкобс Байден** (англи. *Jill Tracy Jacobs Biden*; эхний нөхөрийн овогоор **Стивенсон** (англи. *Stevenson*); 1951 оны 6-р сарын 3-нд АНУ-ын Нью-Жерси мужийн Атлантик сити хотод төрсөн) — америкийн нийгмийн ажилтан, багш, 2021 оны 1-р сарын 20-ноос АНУ-ын тэргүүн хатагтай. 2009-20017 онд АНУ-ын хоёр дахь хатагтай. АНУ-ын 47 дахь дэд ерөнхийлөгч, 46 дахь ерөнхийлөгч Жо Байдены гэргий.
Эсийн гадуурх шингэн

Эсийн гаднах шингэн (ECF) нь аливаа *олон эст организмын* эсээс гадна бие дэх *бүх шингэнийг* илэрхийлдэг.Насанд хүрсэн эрүүл **хүний биен дэх ус** нийт жингийн 50-60% (дээд талдаа 45-70%); эмэгтэйчүүд болон жингийн илүүдэл нь туранхай эрчүүдээс илүү бага хувьтай байдаг. Эсийн гаднах шингэн нь биеийн шингэний гуравны нэгийг эзэлдэг бол үлдсэн гуравны хоёрыг нь эсийн доторх шингэн эзэлдэг юм. Эсийн гаднах шингэний гол бүрэлдэхүүн хэсэг нь эсийг хүрээлж буй завсрын шингэн юм.

Эсийн гаднах шингэн нь бүх олон эст амьтдын дотор байдаг бөгөөд цусны эргэлтийн системтэй амьтдын тодорхой хэсэгт *цусны* *сийвэн* байрладаг. Цусны сийвэн ба завсрын шингэн нь ECF-ийн дор хаяж 97% -ийг бүрдүүлдэг хоёр бүрэлдэхүүнт хэсэг юм.**Тунгалаг** нь завсрын шингэний багахан хувийг эзэлдэг. ECF-ийн үлдсэн хэсгийг нь *эс хоорондын шингэн* бүрдүүлнэ. (ойролцоогоор 2.5%). ECF нь **дамжуулагч систем** болох цусны сийвэн, тунгалаг гэсэн хоёр бүрэлдэхүүн хэсэгтэй ба ууссан бодис болон  эсүүдтэй усын,солилцох завсрын шингэнтэй гэж үзэж болно.

Эсийн гаднах шингэн, ялангуяа завсрын шингэн нь биеийн бүх эсийг угаадаг *биеийн дотор* хэсгийг бүрдүүлдэг.
Франклин Пирс

**Франклин Пирс** (англи. *Franklin Pierce,* 1804 оны 11-р сарын 23-нд төрсөн – 1869 оны 10-р сарын 8-нд нас барсан) АНУ-ын улс төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн, 1853-1857 онд АНУ-ын 14 дэх ерөнхийлөгч байсан хүн.  Тэрээр АНУ-ын 43 дахь Ерөнхийлөгч Жорж Бушийн эхийн талын холын хамаатан байсан юм.

## Намтар 
Франклин Пирс 1804 оны 11-р сарын 23-нд АНУ-ын Нью-Хэмпшир мужийн Хилсборо хотод амбан захирагч, хувьсгалч генерал Бенжамин Пирсийн хүү болон мэндэлжээ. Франклин Боудойн коллежид суралцаж, хуулийн чиглэлээр суралцаж төгссөнийхөө дараа шууд улс төрд оржээ. Тэрээр 25 настайдаа Нью Хэмпширийн парламентын гишүүн байсан бол дөрвөн жилийн дараа Төлөөлөгчдийн танхимд мужаа төлөөлөн, дөрвөн жилийн дараа сенатор болсон. 1846 онд Мексикийн эсрэг дайн эхлэхэд Пирс сайн дураараа армид элсэж, богино хугацаанд корпусын генералаас бригадын генерал болтлоо өссөн байна. Веракрузаас Мехико хот руу давшихдаа тэрээр олон удаа эр зоригтой тулалдсан байна. Мориноосоо унасан нь түүнийг цэргийн карьер дууссан байна. 1850 онд тэрээр Нью-Хэмпширийн Үндсэн хуулийг шинэчлэхийг уриалсан конвенцийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв.

1852 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд Франклин Пирс дийлэнх олонхийн саналаар ялалт байгуулав: сонгуулийн коллегийн 254 гишүүн түүний төлөө саналаа өгч, Виг намын сөрөг хүчний нэр дэвшигч Уинфилд Скотт ердөө 42 нь саналаа өгсөн юм.

Пирсийн ерөнхийлөгчийн албан тушаал нь Цагаан ордны удирдлагад өндөр шаардлага тавьж байсан цаг үед таарсан юм. Боолчлолын асуудал, Нью-Мексико, Калифорнийн суурьшлын асуудал, индианчуудын талаарх бодлого, төмөр зам барих зэрэг асуудлаар өмнөд болон хойд хоёрын хоорондох санал зөрөлдөөн - энэ бүх асуудлыг хурдан шийдвэрлэх шаардлагатай байв.
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Ангилал:1869 онд өнгөрсөн
Ангилал:Webarchive template wayback links
Жаклин Кеннеди

**Жаклин Ли Бувье Кеннеди-Онассис** (англи. *Jacqueline Lee Bouvier Kennedy Onassis*, төрсөн овог нь **Бувье**; 1929 оны 7-р сарын 28-нд төрсөн— 1994 оны 5-р сарын 19-нд нас барсан) —1961-1963 онд АНУ-ын ерөнхийлөгч Жон Кеннедигийн гэргийн хувьд АНУ-ын тэргүүн хатагтай байсан. Тухайн үеийн дээдсийн хүрээнд хамгийн алдартай эмэгтэй байсан бөгөөд АНУ болон Европ дахь хувцасны загвар, үзэсгэлэн гоо сайханы бэлэг тэмдэг байсан. 

## Намтар 
Тэрээр Вассар коллежид түүх, урлагийн чиглэлээр суралцаж, 1951 онд Жорж Вашингтоны их сургуулийг Францын уран зохиолын чиглэлээр бакалаврын зэрэгтэй төгссөн. Үүний дараа хатагтай Бувье Вашингтон Таймс-Хералд сонинд гэрэл зурагчнаар ажиллаж эхэлсэн. Дараа жил нь тэр үеийн Массачусеттс мужийн Конгрессын гишүүн Жон Кеннедитэй Вашингтонд оройн зоог барих үеэр танилцсан байна. Тэр жилдээ Жон Кеннеди Сенатын гишүүнээр сонгогдсон бөгөөд хосууд 1953 оны 9-р сарын 12-нд Род-Айлендын Ньюпорт хотод гэрлэжээ. Тэд дөрвөн хүүхэдтэй байсан бөгөөд хоёр нь нялх байхдаа нас баржээ. 1960 онд нөхрөө ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоны дараа Жаклин Кеннеди Цагаан ордныг сэргээн засварлаж, урлаг соёл, хэв маягаараа ихээхэн анхаарал хандуулдгаараа алдартай байв. Тэрээр гадаад хэл, түүхийг сайн мэддэг байсан нь түүнийг маш их алдартай болгосон бөгөөд тэрээр олон орноор аялсан юм. Тэрээр 33 настайдаа 1962 онд Time сэтгүүлийн оны шилдэг эмэгтэйгээр шалгарч байжээ.

1963 онд нөхрөө оршуулсаны дараа Жаклин Кеннеди болон түүний хүүхдүүд олны нүднээс далд байжээ. 1968 онд тэрээр Грекийн далайн тээврийн магнат Аристотель Онассистай гэрлэсэн нь ихээхэн шуугиан үүсгэсэн юм. 1975 онд Онассис нас барсны дараа тэрээр Нью-Йорк хотод эхлээд Викинг Пресс, дараа нь Doubleday-д номын редактороор ажиллаж, олон нийтийн дунд нэр хүндээ сэргээхээр ажилласан байна.
Аристотель Онассис

**Аристотель Сократ Онассис** (англи. *Aristotle Socrates Onassis*, **Аристотелис Онасис**, грек. Αριστοτέλης Ωνάσης; 11906 оны 1-р сарын 5-нд Османы эзэнт улсын Смирна /өнөөгийн Измир/ хотод төрсөн— 1975 оны 3-р сарын 15-нд Францын Иль-де-Франс мужид нас барсан) —грекийн ажил хэрэгч хүн, усан онгоцнууд эзэмшигч, хөрөнгө оруулагч, тэрбумтан.

1932 оноос хойш тэрээр усан онгоцны үйлдвэрлэлийн бизнес эрхэлж эхэлсэн бөгөөд 1950-иад оноос супертанкеруудыг анхлан бүтээж эхэлсэн. Олон улсын тэнгисийн цэргийн флотоос том хэмжээний супертанкер, ачааны хөлөг онгоцыг бүтээсэн далайн тээврийн магнат, олон улсын бизнес эрхлэгч юм.

## Намтар 
Онассисын эцэг нэлээд чинээлэг тамхины худалдаачин байсан ч 1922 онд тухайн үеийн Грекийн Смирна (орчин үеийн Измир) хотыг туркууд шатааснаар бараг бүх хөрөнгөө алджээ. Смирнагаас Грек рүү зугтсан гэр бүл нь Онассисыг илүү сайн амьдрал хайхаар Өмнөд Америк руу илгээжээ. Аргентины Буэнос-Айрес хотод Онассис шөнийн боомтын диспетчер болж, гэр бүлийн найз нөхдийнхөө тусламжтайгаар татдаг тамхи импортлох бизнес эхлүүлжээ. Тэрээр Аргентинд импортын дорно дахины тамхины хэрэглээг 10% -иас 35% хүртэл нэмэгдүүлж, хоёр жилийн дараа тамхины худалдаанаас 5% -ийн шимтгэл авч 100,000 америк доллар олсон байна.

Грекийн засгийн газар Онассисыг анзаарч, 1928 онд Аргентинтай худалдааны гэрээ хэлэлцээр хийхийг урьсан бөгөөд дараа нь түүнийг Грекийн Ерөнхий консул болгосон байна. Түүний бизнесийн үйл ажиллагаа өргөжин тэлж, тамхи болон бусад өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг хамарсан. Онассис 25 настайдаа анхны сая доллараа олсон байна.

1932 онд Онассис анхны зургаан ачааны хөлөг онгоцоо Канадын фирмээс 120 мянган доллараар худалдаж авчээ. Том хүчин чадалтай хөлөг онгоцууд гарах хүртэл тэрээр эдгээр хоёр хөлөг онгоцыг ашиглаж, дараа нь бусдыг худалдаж авсан. Онассис 1938 онд анхны ачааны том танкераа бүтээж, Дэлхийн 2-р дайны эхэн үед түүнээс ч том хоёр танкертай болжээ. Түүний өөрийн эзэнт гүрэн 1940, 1950-иад оны туршид өргөжин тэлж, усан флот нь өргөжсөн байна.

1968 онд тэрээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Ж.Кеннедигийн бэлэвсэн эхнэр Жаклин Бувье Кеннедитэй гэрлэжээ.

Онассис 1975 оны 3-р сарын 15-нд 69 насандаа Парис орчмын Америкийн эмнэлэгт нас барсан бөгөөд амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд амьсгалын дутагдалд ороод байсан ажээ. Онассисыг хүү Александрын хамт Грек дахь хувийн Скорпиос арал дээр оршуулжээ.

Онассисын гэрээслэлийн дагуу тэрээр өөрийн охин Кристина Онассист өвийн 55%-ийг үлдээж, 45%-ийг "Александр Онассисын сан" байгуулахад зориулсан байна.
Нөхөн төлжилт

**Нөхөн төлжилт** гэдэг нь тухайн организм алдагдсан хэсгээ ургуулж, улмаар анхны үйл ажиллагаа нь сэргээгдэнэ гэсэн үг юм.  Энэ нь биологийн хөгжлийн нэр томъёо юм. 
 Нөхөн сэргээх чадвар нь янз бүрийн бүлгүүдэд өөр өөр байдаг.  Жишээлбэл, тритонууд тасарсан мөчрийг нөхөн төлжүүлж чаддаг бол хөхтөн амьтад чадахгүй.  Тритон дахь мөчний нөхөн төлжилт нь хоёр үндсэн үе шаттайгаар явагддаг бөгөөд нэгдүгээрт, насанд хүрсэн эсийг үр хөврөлийн эстэй төстэй үүдэл эсийн төлөвт ялгах, хоёрдугаарт, эдгээр эсүүд анх үүссэнтэй ижил төстэй шинэ эд болж хөгждөг.
 Хавтгай өт гэх мэт энгийн амьтад насанд хүрэгчид биедээ үүдэл эсийн бөөгнөрөл хадгалдаг тул нөхөн төлжиж чаддаг.  Эдгээр нь биеийн гэмтсэн хэсгүүдэд шилжиж, дараа нь алга болсон эдийг нөхөхийн тулд хуваагдаж, ялгарч чаддаг.
 
 **Экосистем** нь нөхөн сэргээгдэх чадвартай.  Ойд түймэр гарах, хортон шавьж дэгдэх зэрэг эвдрэлийн дараа анхдагч амьтад орон зайг эзэлж, орон зайн төлөө өрсөлдөж, шинээр нээгдсэн амьдрах орчинд оршин тогтнох болно.  Суулгацын шинэ өсөлт, олон нийтийн цугларалтыг экологид нөхөн төлжилт гэж нэрлэдэг.
Байгаль орчны ёс зүй

Байгаль орчны философийн хувьд **байгаль орчны ёс зүй** нь "байгалийн биетүүдийг хамгаалах, байгалийн нөөцийг зохистой ашиглахын тулд хийж болох чухал аргументуудыг сэргээдэг" практик философийн тогтсон салбар юм. Гол өрсөлдөгч парадигмууд нь антропоцентризм, физикоцентризм (мөн экоцентризм гэж нэрлэдэг), теоцентризм юм. Байгаль орчны ёс зүй нь байгаль орчны хууль, байгаль орчны социологи, экотеологи, экологийн эдийн засаг, экологи, байгаль орчны газарзүй зэрэг өргөн хүрээний салбаруудад нөлөөлдөг.

Хүрээлэн буй орчны талаар хүн төрөлхтний гаргадаг ёс зүйн олон шийдвэр байдаг. Эдгээр шийдвэр нь олон асуултыг бий болгодог. Жишээлбэл:
* Хүн төрөлхтөн хүний ​​хэрэгцээг хангахын тулд огтолсон ойг үргэлжлүүлэн цэвэрлэх ёстой юу?
* Биологийн олон янз байдал болон бусад гадны бүтээгдэхүүнд оруулсан хувь нэмэрээс үл хамааран ямар зүйл, аж ахуйн нэгжийг өөрсдийнх нь төлөө авч үзэх ёстой вэ?
* Яагаад хүн төрөлхтөн түүний төрөл зүйл болон амьдрал өөрөө үржүүлсээр байх ёстой вэ?
* Хүн төрөлхтөн бензинээр ажилладаг машин хийсээр байх ёстой юу?
* Хүн төрөлхтөн хойч үедээ байгаль орчны ямар үүрэг хариуцлага хүлээх ёстой вэ?
* Хүн төрөлхтний тав тухыг хангахын тулд хүн төрөлхтөн санаатайгаар устаж үгүй ​​болох нь зөв үү?
* Амьдралыг баталгаажуулж, тэлэхийн тулд хүмүүс сансрын орчныг хэрхэн хамгийн сайн ашиглаж, хамгаалах ёстой вэ? 
* Гаригийн хил хязгаар нь хүн, дэлхийн харилцааг өөрчлөхөд ямар үүрэг гүйцэтгэж чадах вэ?
Ангилал:Байгаль орчин
Ангилал:Байгаль орчны асуудал
Кребсийн мөчлөг

Кребсийн цикл нь амьсгалын эсийн бүтцийн нэгээхэн хэсэг юм. Үүнийг өөрөөр лемоны хүчлийн цикл болон трикарбоны хүчил гэж нэрлэгддэг байна. Кребсийн цикл нь бүх хүчилтөрөгч шаардагддаг амьд биеийн энергийн солилцооны үйл явцыг гүйцэлдүүлэхэд ашиглагддаг химийн урвалын төрөл юм. Мөн энэхүү мөчлөг нь Биохимийн салбарт асар чухал ач холбогдолтой юм. Энэ  нь метополизмын хувьслын хамгийн эртний магадлалуудыг нэг байсан.

Кребсийн мөчлөг нь гинжин урвалын дараа явагддаг бөгөөд электрон зөөвөрлөж гинжин урвалд шаардлагатай устөрөгч болон электроноор хангадаг.Түүнчлэн мөчлөг явагдах газар бол митохондри юм.

Хураангуй:

Доор дурдсанаар нүүрс төрөгчийг ялгаруулж, аденозин трифосфатыг үйлдвэрлэхээ зогсоодоггүй мөчлөг юм.

Аденозин трифосфат бол эсийн бусад үйл явцад ашиглах химийн хэлбэрээр энерги агуулдаг молекул юм.

Карбоны диоксидын 2 молекул нь гуанизон трифосфатын 1 молекулыг ялгаруулдаг
Цитологи

Цитологи нь эс, ялангуяа тэдгээрийн гадаад төрх, бүтцийг судалдаг шинжлэх ухаан юм. Эс нь бүх амьд биетийг бүрдүүлдэг жижиг хэсгүүд бөгөөд тэдгээрийн бие биедээ болон хүрээлэн буй орчинд үзүүлэх нөлөө юм.

Хоёр төрлийн эс байдаг. Прокариот эсүүд нь тунгалаг, харагдахуйц цөмгүй бөгөөд эргэн тойронд нь мембран, хана байдаггүй. Эукариот эсүүд нь эсийн бүх үйл ажиллагаа явагддаг, харахад хялбар цөмтэй бөгөөд тэдгээрийг тойрсон мембрантай байдаг. Эсийн үндсэн органеллууд ба тэдгээрийн хэрэглээ нь:

Митохондри: эсэд эрчим хүч үйлдвэрлэдэг
Эндоплазмын торлог бүрхэвч: эсийн хэрэгцээнд зориулж уураг, нүүрс ус үүсгэдэг
Голги бие: эсийн хэрэглэдэг бүтээгдэхүүнийг хадгалж, савлана
Пластид (зөвхөн ургамлын эсэд байдаг): фотосинтез хийхэд шаардлагатай химийн бодис агуулдаг (нарны гэрлээс эрчим хүчийг бий болгодог); зөвхөн ургамалд.
Цөм: эсийн үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлдэг
Центросом: эсийг митоз ба мейоз, эс хуваагдах үйл явцыг удирдан чиглүүлдэг.

Түүх
Эсийг анх 17-р зууны Европт нийлмэл микроскоп зохион бүтээснээр олж харсан. 1665 онд Роберт Хук үйсэн хэсгийг харж, эстэй төстэй бүтцийг ажигласны дараа бүх амьд организмын барилгын материалуудыг "эс" гэж нэрлэсэн (Micrographia сэтгүүлд хэвлэгдсэн); Гэсэн хэдий ч эсүүд үхсэн байв. Тэд эсийн бодит бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн талаар ямар ч заалт өгөөгүй.
Цахилгаан аж үйлдвэр

Электроникийн салбар нь электрон төхөөрөмж үйлдвэрлэдэг эдийн засгийн салбар юм. Энэ нь 20-р зуунд үүссэн бөгөөд өнөөдөр дэлхийн хамгийн том үйлдвэрүүдийн нэг юм. Орчин үеийн нийгэмд бараг үргэлж хэсэгчлэн автоматжуулсан үйлдвэрүүдэд баригдсан электрон төхөөрөмжүүдийн өргөн хүрээг ашигладаг. Цахим бүтээгдэхүүнийг үндсэндээ металл-оксид-хагас дамжуулагч (MOS) транзистор ба нэгдсэн хэлхээнээс угсардаг бол сүүлийнх нь фотолитографийн аргаар, ихэвчлэн хэвлэмэл хэлхээний самбар дээр угсардаг.

Хэлхээний самбарыг ихэвчлэн гадаргуу дээр суурилуулах технологийг ашиглан угсардаг бөгөөд энэ нь ихэвчлэн сонгох ба байрлуулах машин ашиглан хэлхээний самбар дээр электрон эд ангиудыг автоматаар байрлуулах явдал юм. Гадаргуу дээр суурилуулах технологи, сонгох ба байрлуулах машинууд нь олон тооны хэлхээний хавтанг өндөр хурдтайгаар угсрах боломжийг олгодог.

Аж үйлдвэрийн цар хүрээ, хортой материалын хэрэглээ, дахин боловсруулахад хүндрэлтэй байгаа нь цахим хог хаягдлын асуудалд хэд хэдэн хүндрэл учруулсан. Асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд олон улсын зохицуулалт, байгаль орчны хууль тогтоомжийг боловсруулсан.
Төрөл зүйлийн дахин нутагшуулалт

Төрөл зүйлийн дахин нутагшуулалт гэдэг нь тухайн зүйлийн эрх чөлөөгүй эсвэл амьдрах боломжтой бусад газраас зэрлэг байгальд зориудаар нэвтрүүлэх арга юм. Төрөл зүйлийн дахин нутагшуулалтын зорилго нь устгагдсан газар нутагт эрүүл, генетикийн хувьд олон янз, бие даан амьдрах чадвартай зүйлийг бий болгох эсхүл одоо байгаа тоо толгойг нэмэгдүүлэх юм. Дахин нутагшуулах боломжтой зүйлүүд нь ихэвчлэн мөхөж байгаа эсвэл нэн ховордсон зэрлэг байгалийн зүйлс байдаг. Гэсэн хэдий ч, нэг зүйлийг дахин нутагшуулах нь хортон шавжтай тэмцэх зорилготой байж болно. Жишээ нь: Бугын хэт олшролыг зогсоохын тулд чоныг зэрлэг байгальд нутагшуулдаг. Яагаад гэвэл дахин нутагшуулалт нь тухайн нутгийн унаган амьтдыг устсан газар нь буцааж оруулдаг учир зарим нь “дахин сэргээх” гэсэн нэр томьёог ашиглахыг илүүд үздэг. 

Хүмүүс олон мянган жилийн турш хортон шавжтай тэмцэхийн тулд төрөл зүйлийг нутагшуулсаар ирсэн.

Төрөл зүйлийг сэргээн нутагшуулах олон янзын арга байдаг. Оновчтой арга нь тухайн организмаас хамаарна.

Хамгийн түрүүнд анхаарах асуудал бол төрөл зүйлийн нутагшуулалтыг эхлүүлэхэд төрөл зүйлийг амьтны хүрээлэнгээс эсвэл ботаникийн цэцэрлэгт байх төрөл зүйл, эсвэл байгалиас амьтадыг авах уу гэдэг асуудал. Баригдмал газар нутагт амьдардаг зүйлсийг зэрлэг байгальд нутагшуулахад олон эрсдэл гарж болдог тул болж өгвөл тухайн зүйлийг  газар дээрээс нь авах хэрэгтэй.
Цахилгаан дамжуулагч шугам

Цахилгаан инженерчлэлийн хувьд дамжуулах шугам нь цахилгаан соронзон долгионыг хязгаарлагдмал байдлаар дамжуулах зориулалттай тусгай кабель юм. Долгионы дамжуулагч нь хангалттай урт үед шинж чанарт нь харгалзан хамаарна. Энэ нь ялангуяа радио давтамжийн инженерчлэлд /RF engineering/ хамаатай учир нь долгионы үзэгдэл нь маш богино зайд үүсдэг /энэ нь давтамжаас хамааран миллиметр хүртэл богино байж болно/. Түүхэнд дамжуулагч шугамын онол нь маш урт телеграфын шугам, ялангуяа шумбагч кабел гэж тайлбарлагдсан байдаг.

Дамжуулагч шугамыг радио дамжуулагч ба хүлээн авагчийн антентай холбох /тэдгээрийг тэжээлийн шугам эсвэл тэжээгч гэж нэрлэдэг/ кабелийн телевизийн дохиог түгээх, утас хооронд дуудлагыг шилжүүлэх,компьютерын сүлжээний холболт, өндөр хурдтай компьютерын өгөгдөл зэрэгт ашигладаг. РД-ийн инженерүүд шүүлтүүр гэх мэт хэлхээг бий болгохын тулд ихэвчлэн хэвлэмэл хавтгай хэлбэрээр богино дамжуулагч шугамыг ашигладаг. Тархсан элементийн хэлхээ гэж нэрлэгдэх хэлхээ нь салангид конденсатор ба ороомог ашигладаг уламжлалт хэлхээний өөр хувилбар юм.

## Эшлэл 
Ангилал:Цахилгаан
Ангилал:Цахилгаан гүйдэл
Органик орны үйлчлэлийн транзистор

Органик орны үйлчлэлийн транзистор (OFET) нь өөрийн сувагт органик хагас дамжуулагчийг ашигладаг орны үйлчлэлийн транзистор юм.OFET-ийг жижиг молекулаар вакуум ууршилтаар бэлтгэх,полимерууд эсвэл жижиг молекулуудыг уусмалаар цутгах ,эсвэл хальсалсан нэг талст органик давхаргыг субстрат дээр механикаар шилжүүлэх.Эдгээр төхөөрөмжүүд нь бага зардал,том талбай бүхий электрон бүтээгдэхүүн болон биологийн задралд ордог электроник бий болгох зорилгоор бүтээгдсэн.OFET-ийг янз бүрийн төхөөрөмж геометрээр бүтээгдсэн.Хамгийн түгэээмэл ашиглагдсан  төхөөрөмжийн геометр нь дээд ус зайлуулах хоолой ,эх электрод бүхий доод хаалга юм,учир нь энэ геометр нь дулаанаар ургуулсан SiO2- ийг хаалганы диэлектрик болгон ашигладаг нимгэн хальсан цахиурын транзистор (TFT)-тай төстэй.Органик полимерүүд поли(метил-метакрилат)(PMMA) зэргийг диэлектрик болгон ашиглаж болно.Ялангуяа органик бус TFT-тэй харьцуулахад OFET-ийн давуу талуудын нэг нь тэдний урьд өмнө байгаагүй бие махбодийн уян хатан чанар бөгөөд энэ нь био нийцтэй хэрэглээнд хүргэдэг,
Тухайлбал хувийн био эм, биоэлектроникийн ирээдүйн эрүүл мэндийн салбарт .
Осилоскоп

Осилоскоп нь цаг хугацааны функцээр нэг эсвэл хэд хэдэн дохионы янз бүрийн хүчдэлийг графикаар харуулдаг цахилгаан хэрэгсэл юм. Үүний гол зорилго нь цахилгаан сигналаар дамжуулан программыг тохируулах, дүн шинжилгээ хийх, шинж чанарыг тодорхойлох зэргийн мэдээллийг авах юм. Тухайн үзүүлж буй долгионы хэлбэрийг далайц, давтамж, өсөлтийн хугацаа, хугацааны интервал, гажуудал болон бусад шинж чанаруудаар нь шинжилдэг. Эхэндээ, эдгээр утгыг тооцоолохын тулд долгионы хэлбэрийг дэлгэцэнд суурилуулсан масштабын дагуу гараар хэмжих шаардлагатай байв. Харин орчин үеийн тоон хэрэгслүүд эдгээрийг шууд тооцоолж харуулах боломжтой болгожээ. 

Осилоскопыг шинжлэх ухаан, инженерчлэл, био анагаах ухаан, автомашин, харилцааны холбооны салбарт ашигладаг. Ерөнхий зориулалтаар ашигладаг багажийг цахилгаан тоног төхөөрөмж болон лаборторийн ажилд түлхүү ашигладаг. Харин тусгай осилоскопыг автомашиныг асаах эсвэл зүрхний цохилтны долгионыг зүрхний бичлэг болгон гаргахад ашигладаг.

## **Түүх** 
Цахилгаан механик осилоскопын тусламжтайгаар цахилгаан хүчдэлийн өндөр хурдтай үзэгдлийг эрт үед бүтээж байжээ. Энэ нь өндөр хурдны хүчдэлийн өөрчлөлтийн талаар үнэ цэнэтэй ойлголт өгсөн боловч гэхдээ энэ нь маш бага давтамжийн хариу үйлдэлтэй байсан ба өмнө нь ашиглаж байсан электрон цацрагийн хоолойг осилоскопоор орлуулж байжээ.
Нисэх зурвас

Нислэгийн зам 

Нислэгийн зам нь ( мөн  үүнийг RWY гэж хураангуйлдаг) нисэх онгоцны буудлын газрын зурвасаар нисэх онгоц хөөрч бас газардаж чадна. Нисэх онгоцны газрын гадаргыг хүн хийсэн байж магадгүй ба  ( ихэвчлэн асфальт, бетон, эсвэл хоёуланг нь хольж) эсвэл байгалийн газрын гадарга буюу ( өвс, шороо эсвэл хайрга). 

Нислэгийн замын бүрэлдэхүүнүүд 

Нислэгийн зам нь зассан цэвэрхэн, гөлгөр бас төрөлжсөн аюулгүй газар юм. Энэ нь ямар ч саад тотгор, магадгүй нислэгийн саад эсвэл нисэх онгоц газарт газардахад чөлөөтэй хадгалагддаг. Нисэх онгоцны газрын гадарга нь босогноос босогт ердийн тэмдэглэгээ, дугаарууд, төвүүдийн онцлогтой гэхдээ хэрээс хэтэрсэн газарт хоёул дуусдаггүй.

Тэсэлгээний дэвсгэрүүд мөн хэрээс хэтэрсэн газар эсвэл зогсох замууд ихэвчлэн нисэх зам эхлэхээс өмнө хаана тийрэлтийн тэсэлгээ том нисэх онгоцоор газраас хөндийрсөн эсвэл газарт суларч бас эцэст нь нислэгийн зам эвдэрдэг гэдгийг мэдэж байдаг. Хэрээс хэтэрсэн газрууд мөн нислэгийн замын төгсгөлд ослын газраас удаанаар газарт газардах энэ нь нислэгийн зам газардахад буруу явах эсвэл удаанаар татгалзах эсвэл зогсох газраас хөндийрөх хөндийрөхдөө буруу явахаар баригдсан. Тэсэлгээний дэвсгэрүүд ихэвчлэн гол зассан шар дүрсийн тэмдэгтэй газрын гадаргын нислэгийн зам шиг хүчтэй биш. Нисэх онгоцууд ослоос гадна тэсэлгээний дэвсгэрүүд хөөрөхөд эсвэл газардахад таксийг зөвшөөрдөггүй.
Уго Чавес

**Уго Рафаэль Чавес Фриас** (испани. *Hugo Rafael Chávez Frías*; 1954 оны 7-р сарын 28-нд Сабанета хотод төрсөн —2013 оны 3-р сарын 5-нд Каракас хотод нас барсан) — Венесуэлын хувьсгалч, төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. 

1999-2002 болон 2002-2013 онуудад Венесуэлийн Ерөнхийлөгч, 1997-2007 онд Тав дахь Бүгд найрамдах улсын төлөөх хөдөлгөөний дарга, дараа нь тус хөдөлгөөн улс төрийн Венесуэлийн Нэгдсэн Социалист намд нэгдэхэд 2007-2013 онд мөн намын дарга байсан.

1992 онд тэрээр "Ардчилсан үйл ажиллагаа" намаас сонгогдсон Ерөнхийлөгч Карлос Андрес Пересийн эсрэг цэргийн эргэлт хийх оролдлого хийж, улмаар үүнээсээ болж шоронд хоригдож байжээ. Чавес 1994 онд суллагдсаныхаа дараа "Тав дахь Бүгд найрамдах улсын төлөөх хөдөлгөөн" улс төрийн намыг үүсгэн байгуулж, 1998 онд ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулсан бөгөөд 2000, 2006, 2012 онд дахин сонгогдсон байна.

Уго Чавес төрийн эрхэнд байх хугацаандаа улс орноо Фидель Кастро тэргүүтэй Куба, дараа нь Рауль Кастро, социалист Эво Моралес (Боливи), Рафаэль Корреа (Эквадор), Даниэль Ортега (Никарагуа) нарын засгийн газартай улам дотно харилцаатай байсан. Венесуэлийн удирдагч нь империализмын эсрэг үзэл баримтлалыг баримталж, АНУ-ын гадаад бодлого, неолиберализм, эдийн засаг дахь дотоод хэрэгт оролцох зарчмыг шүүмжилдэг томоохон төлөөлөгч байсан юм. Тэрээр өөрийгөө марксист үзэлтэй гэж тодорхойлсон. Чавес Латин Америкийн интеграцчлалыг дэмжиж, Өмнөд Америкийн үндэстнүүдийн холбоог (испани. *Unión de Naciones Suramericanas (UNASUR)*, порт. *União de Nações Sul-Americanas (UNASUL)*, англи. *Union of South American Nations)* байгуулахад тэргүүлэх үүрэг гүйцэтгэсэн байна.

2013 оны 1-р сарын 10-нд буюу ээлжит сонгуулийн дараа Чавес тангараг өргөх ёстой байсан ч Кубад эмчлүүлэх шаардлагатай болсон тул ёслолын ажиллагааг Үндэсний ассамблей хойшлуулсан юм. Уго Чавес 2011 оны 6-р сараас хойш өвчилж байсан хорт хавдраар 2013 оны 3-р сарын 5-нд 58 настайдаа нас баржээ.
Аммони

**Аммонийн** катион нь NH+4 эсвэл [NH4]+ химийн томъёотой эерэг цэнэгтэй олон атомт ион юм. Энэ нь амони-ийн (NH3) протонжуулалтаар үүсдэг. Аммони нь мөн эерэг цэнэгтэй (протонжуулсан) орлуулсан аминууд ба дөрөвдөгч аммонийн катионуудын ([NR4]+) ерөнхий нэр бөгөөд нэг буюу хэд хэдэн устөрөгчийн атомыг органик эсвэл бусад бүлгээр (R-ээр тэмдэглэсэн) орлуулдаг. Аммони нь азотын эх үүсвэр, олон амьд организмын гол метаболит (metabolite) төдийгүй дэлхийн азотын эргэлтийн салшгүй хэсэг юм. Иймээс сүүлийн жилүүдэд хүн түүнээс хамааралтай биологийн бүлгүүдэд нөлөөлж болзошгүй байна. 
Xүчиллэг суурь шинж чанар

Давсны хүчил ба аммиакийн утаа нь аммонийн хлоридын үүл үүсгэдэг. Аммонийн ион нь сул суурь болох аммиак ба Бронстед хүчил нь (протон донор) урвалд ороход үүсдэг. 

H+ +NH3 ~> [NH4]+

Аммонийн ион нь бага зэрэг хүчиллэг бөгөөд Бронстедийн суурьтай урвалд орж цэнэггүй аммиакийн молекул руу буцдаг.

[NH4]+ + B-~> HB +NH3
Хурдны хязгаарлалтын хэрэгжилт

Хурдны хязгаарлалтын хэрэгжилт

Ихэнх олон  нийтийн зам дээр эрх бүхий байгууллагууд хурдны хязгаарлалтыг мөрдөх нь жолоочдын дагаж мөрдөх хурдны хязгаарлалтыг сайжруулах зорилготой. Арга барилалууд нь хурдны зам дээр байгаа занганууд дээр үйл ажиллагаа явуулах энэ нь цагдаа болон автомат замын хурдны камерийн систем  энэ нь магадгүй автомат хавтангын дугаарыг хүлээн зөвшөөрөх хэрэгсэл юм. Сүүлийн үед буу бас автомат системийг хэрэглэх болсон. 

Дэлхий даяар үнэлгээний сурагчид хурдны камер нь амьнд тулсан ноцтой ослуудыг 11%-44% буурдагыг олсон. **Мөн** UK-ийн тээврийн хэрэгслийн хэлтэс камер нь 22% хувийн мөргөлдөөнөөс 42%  хүмүүс алагдсан эсвэл камераас болж гэмтсэн байсан. British-ийн эрүүл мэндийн сэтгүүлд ойрын үед хурдны камер нь ослыг буруулах бас ослын орчмын байрлалыг санал болгодог. 2017 онд LSE-ийн сурагч  British-ийн зам дээр дахин 1000 камер нэмсэнээр  жил бүр 190 хүний амыг аварч, 1130 мөргөлдөөн, 330 ноцтой ослыг бууруулж чадна.
Эсийн мембран

**Эсийн мембран** нь бүх амьд биетийг тойрсон уян хатан нимгэн давхарга юм. Заримдаа плазмын мембран, цитоплазм мембран гэж нэрлэдэг. 

Түүний үндсэн ажил нь эсийн дотор талыг гаднаас нь тусгаарладаг. Бүх эс дотор эсийн мембран нь эсийн доторх цитоплазмыг хүрээлэн буй орчноос тусгаарладаг. Амьтны эсүүд зүгээр л мембран дотор агуулагддаг. Бактер, мөөгөнцөр ба ургамал нь бат бөх эсийн дэмжиж, том молекулуудын шилжилтийг хаадаг.

Бүтэц

Фосфолипидын хос давхарга

Мембран нь фосфолипидын хос давхарга гэж нэрлэгддэг нимгэн давхаргаас бүрддэг. Энэ нь гадаргуу дээр фосфатын толгойтой дотор талдаа липидын (тосны) сүүлтэй хоёр давхар фосфолипидын молекулуудтай. Гадна толгойнууд нь устай хамт холилдоно гэхдээ сүүл нь уснаас татгалздаг. 

Бусад уураг ба липидыг эсийн мембранд нэмж болно. Эдгээр өөрчлөлтүүдээр эс нь юу авчрах эсвэл гаргахаа тохируулах боломжтой. Зарим уураг нь үргэлж гацсан байдаг. Эдгээрийг салшгүй мембран гэж нэрлэдэг. Энэ нь зөвхөн заримдаа гацсан байдаг.  Эдгээрийг захын мембран уураг гэж нэрлэдэг. Дотоод эсийг хамгаалах гаднах давхарга.