М.Горкийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургууль

**М.Горкийн нэрэмжит уртга зохиолын дээд сургууль** (орос. *Литерату́рный институ́т имени А. М. Го́рького*, *Литинститут*, *ЛИ имени А. М. Горького*) — ОХУ-ын Холбооны (ЗХУ-ын үед  — бүх холбоотын) утга зохиолын ажилтан бэлтгэдэг дээд боловсролын байгууллага. Энэ сургууль нь Москва хотод, "Тверской өргөн чөлөө- 25" хаягаар нэгэн эдлэн газарт байрладаг. 1933 онд байгуулагдсан бөгөөд одоогийн нэрээ 1936 онд авсан байна. 

1992 он хүртэл ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн харьяанд байсан. 1992-2014 онд Оросын Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны, 2014 оноос хойш Оросын Холбооны Улсын Соёлын яамны харьяанд очсон юм.

## Түүх 
Зөвлөлт Холбоот Улсад мэргэжлийн зохиолчдыг бэлтгэх боловсролын байгууллага байгуулах санаа 1932 онд гарчээ. ЗХУ-ын Төв Гүйцэтгэх Хороо Максим Горькийн бүтээлч ажлын 40 жилийн ойтой давхцуулахыг хүсэлт гаргасан нь түүнийг засгийн газрын тогтоолыг хэрэгжүүлэхэд хүргэсэн. 1933 оны өвөл зохиолч ирээдүйн хүрээлэнгийн сургалтын хөтөлбөрийг боловсруулж, Иосиф Сталинд хувийн зөвшөөрөл авахаар өргөн барьсан.

ЗХУ-ын Гэгээрлийн Ардын Комиссариат болон ЗХУ-ын Төв Гүйцэтгэх Хороо нь шинжлэх ухааны хүрээлэн (Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Дэлхийн уран зохиолын ирээдүйн хүрээлэн) болон боловсролын байгууллага, анх Оройн Ажилчдын Утга зохиолын их сургууль гэсэн хоёр байгууллагыг байгуулсан.

1930-аад оны дунд үед уран зохиолын формализмын эсрэг кампанит ажлын оргил үед тус хүрээлэнгийн олон ажилтан, оюутнууд хэлмэгдүүлэлтэд өртсөн. Яруу найрагч, утга зохиолын эрдэмтэн Илья Дукор, Оросын уран зохиолын тэнхимийн эрхлэгч Федор Головенченко нар багшлах ажлаасаа халагдаж, зөвхөн 1935-1937 оны хооронд хэдэн арван оюутан баривчлагджээ.

1930-аад оны сүүлчээр Утга зохиолын хүрээлэнд шинэчлэл хийх шаардлага тулгарсан. 1939 онд ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн шинэ удирдлага батлагдсаны дараа оройн боловсролын байгууллагыг өдрийн цагаар ажиллах байгууллага болгон өөрчлөх санаа гарч ирсэн. 1941 онд захирал болсон Гавриил Федосеев шинэчлэлийг хариуцаж авсан юм.

Зөвлөлтийн Аугаа их Эх орны дайн эхэлснээр тус сургуулийн 100 гаруй оюутан, ажилтан фронтод явсан байна. Профессорууд Гавриил Федосеев, Сергей Шамбинаго, Лев Галицкий нар Москвагийн тулалдаанд тулалдсан байна. Зөвлөлтийн утга зохиолын эрдэмтэн Александр Аникст армид сайн дураараа элссэн. Тус сургуулийн төгсөгчид Павел Коган, Михаил Кульчицкий, Николай Майоров, Георгий Эфрон, Елена Ширман нар фронтод амиа алджээ.

Утга зохиолын сургууль болон Дээд утга зохиолын курсын төгсөгчдийн дунд алдарт зохиолчид болсон олон ахмад дайчид байдаг: Юлия Друнина, Виктор Курочкин, Григорий Бакланов, Григорий Поженян, Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар Сергей Курзенков, Эдуард Асадов, Юрий Бондарев, Яков Белинский, Владимир Бушин, Иван Пантелеев, Михаил Лобанов.

1953 оноос хойш тус хүрээлэн Дээд утга зохиолын курсуудыг ажиллуулах болсон бөгөөд элсэлтийг бүтээлч уралдаан шалгалтаар тодорхойлдог болсон. Олон жилийн турш уг курсуудад зохиолчид, яруу найрагчид, сэтгүүлчид, утга зохиолын шүүмжлэгчид хамрагдаж ирсэн бөгөөд хожим нь үндэсний болон олон улсын хэмжээнд нэр хүндтэй болсон: Виктор Астафьев, Чингиз Айтматов, Николай Тряпкин, Алексей Прасолов, Петр Проскурин, Валентин Сорокин, Владимир Личутин, Евгений Носов, Юрий Левитанский, Олесь Гончар, Новелла Матвеева нар багтжээ. 1955 онд Утга зохиолын орчуулгын тэнхим байгуулагдаж, дэлхий даяар яруу найраг, зохиолын орчуулагчдыг мэргэжлийн түвшинд сургах анхдагч болж, Зохиолчдын эвлэл болон түүний бүс нутгийн салбаруудын орчуулгын семинарын туршлагад тулгуурлан ажиллажээ. Шинэ тэнхимийг орчуулагч Лев Озеров удирдаж байв.

1983-2014 онуудад Дээд утга зохиолын курсуудыг Валентин Сорокин удирдаж байжээ. Сургалтууд нь ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн харьяанд байсан тул ЗХУ задран унах үед Сорокин курсууд байрлаж байсан барилгыг хувьчлах боломжтой байсан юм. Үүний оронд Валентин Сорокин тэдгээрийг Утга зохиолын хүрээлэнд шилжүүлж, улсын статусыг нь хадгалсан юм.

2014 оны 7-р сард тус хүрээлэн ОХУ-ын Соёлын яамны мэдэлд шилжүүлсэн. Алексей Варламов ректорын үүрэг гүйцэтгэгчээр томилсон (тэрээр тус хүрээлэнгийн сонгуулийн дараа 2016 онд энэ албан тушаалд томилогдсон). 2016 оны сүүлээр сургуулийг сэргээн босголтын ажилд шаардлагатай зөвшөөрөл, санхүүжилтийг авч, засварын ажил эхлүүлж 2018 оны 9-р сард үндсэн барилгыг сэргээн засварлах ажил дууссан юм.

## Удирдлага 
**Захирлууд**

* Наумов И. Ф. (1933 оны 12-р сар— 1935 оны 10 сар)
* Борский М. А. ( 1935 — 1937)
* Жучков Андрей Лукьянович (1937 — 1941)
* Федосеев Гавриил Сергеевич (7.07.1941 г. — 1944 оны 10 сар)
* Зайцев Алексей Фёдорович (16.10.1944 — 15.02.1945)
* Гладков Фёдор Васильевич (16.02.1945 — 17.10.1947)
* Сидорин Василий Семёнович (захирлын үүрэг гүйцэтгэгч; 17.10.1947 — 10.04.1950)
* Фатеев Петр Степанович (10.04.1950 — 15.06.1952)
* Серёгин Иван Николаевич (үүрэг гүйцэтгэгч; 15.06.1952 — 15.01.1954)
* Петров Сергей Митрофанович (15.01.1954 — 7.03.1955)
* Поликарпов Дмитрий Алексеевич (үүрэг гүйцэтгэгч; 7.03.1955 — 15.10.1955)
* Озеров Виталий Михайлович (1.12.1955 — 8.08.1957)
* Серёгин Иван Николаевич (14.08.1957 — 16.09.1964; 1961 сараас— ректор)

**Ректорууд**

* Мигунов Алексей Андреевич (үүрэг гүйцэтгэгч; 1964 — 11.02.1965)
* Пименов Владимир Фёдорович (11.02.1965 — 19.03.1985)
* Егоров Владимир Константинович (19.03.1985 — 18.07.1987)
* Сидоров Евгений Юрьевич (20.07.1987 — 10.02.1992)
* Есин Сергей Николаевич (27.03.1992 — 19.12.2005)
* Толкачёв Сергей Петрович (үүрэг гүйцэтгэгч; 20.12.2005 — 23.03.2006)
* Тарасов Борис Николаевич (23.03.2006 — 2.04.2014)
* Царева Людмила Михайловна (үүрэг гүйцэтгэгч; 3.04.2014 — 7.10.2014)
* Варламов Алексей Николаевич (7.10.2014 г. — өнөө хүртэл)