Арабын хавар

**Арабын хавар** (араб. الربيع العربي‎ ar-rabīʻ al-ʻarabī) —2010 оны үед Арабын ертөнцийн ихэнх хэсгийг буюу Ойрхи Дорнод, Хойд Африкийн орнуудыг хамарсан Засгийн газрын эсрэг цуврал жагсаал, зэвсэгт бослогуудыг хэлдэг.

2010 оны намраас хойш Тунис, Египет, Йемен зэрэг 20 оронд хувьсгал гарсан; Ливи дэх иргэний дайн (засаглалын өөрчлөлтөд хүргэсэн), Йемен, Сири (үргэлжилж байгаа); Бахрейн дахь иргэний бослого; Алжир, Ирак, Иордан, Марокко, Оман дахь олон нийтийн эсэргүүцэл; Азербайжан, Кувейт, Ливан, Мавритани, Саудын Араб, Судан, Жибути, Баруун Сахар зэрэг орнуудад жижиг хэмжээний эсэргүүцлийн жагсаал болсон байна. 2011 оны 5-р сард болсон Израилийн хилийн мөргөлдөөн нь мөн орон нутгийн Арабын хавараас үүдэлтэй гэж үздэг.

2011 оны өвөл Египетэд Ерөнхийлөгч Хосни Мубаракийн дэглэмийг Каир хотын Тахрирын талбайд             “Мусульман ахан дүүс” хөдөлгөөний хувьсгалаар түлхэн унагасан юм. Тус байгууллага 11 сарын турш захирч байсан бөгөөд 2012 оны хавар цаазаар авах ял оногдуулж устгасан. Ливи, Сири дэх иргэний дайн нь Муаммар Каддафийн засаглалыг түлхэн унагаж, олон нийтийн өмнө хүмүүсийг шатаасан. Амиа алдсан хүмүүсийн тоо 10 мянгад хүрчээ.

2024 оны 12-р сарын 8-нд Сири дахь зэвсэгт бослогчид тус улсын Ерөнхийлөгч Башар Асадыг түлхэн зайлуулжээ.  

## Дүгнэлт 
Ойрх Дорнод, Хойд Африк даяар хэд хэдэн эсэргүүцлийн жагсаал, жагсаал цуглааныг "Арабын хавар", түүнчлэн "Арабын хавар, өвөл", "Арабын сэрэлт", "Пан-Арабын хувьсгал", "Арабын бослого" гэж янз бүрээр нэрлэх болсон. Эсэргүүцлийн жагсаалд оролцогч талууд бүгд өөрсдийгөө арабууд гэж байв. Он цагийн дарааллаар энэ нь 2010 оны 10-р сард Баруун Сахарын жагсаалаар эхэлсэн ч үнэн хэрэгтээ 2010 оны 12-р сарын 18-нд Мохамед Буазизийг цагдаа нарын авлига, хэрцгий хандлагыг эсэргүүцэн өөрийгөө шатаасны дараа Тунист болсон эсэргүүцлийн жагсаалаар эхэлсэн юм. Тунист болсон эсэргүүцлийн жагсаал амжилттай болсны дараа эмх замбараагүй байдлын давалгаа Алжир, Иордан, Египет, Йеменийг дайрч, дараа нь бусад улс орнуудыг хамарчээ.

2012 оны 5-р сарын байдлаар хувьсгалууд дөрвөн төрийн тэргүүнийг түлхэн унагасан. Тунисын Ерөнхийлөгч Зин Эль Абидин Бен Али 2011 оны 1-р сарын 14-нд Тунист болсон хувьсгалын дараа Саудын Араб руу дүрвэсэн юм. Египетэд ерөнхийлөгч Хосни Мубарак 2011 оны 2-р сарын 11-нд 18 хоног үргэлжилсэн олон нийтийг хамарсан эсэргүүцлийн жагсаалын дараа огцорч, 30 жил үргэлжилсэн ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхээ дуусгасан. 2011 оны 8-р сарын 23-нд Үндэсний шилжилтийн зөвлөл Баб аль-Азизия хотыг хяналтдаа авснаар Ливийн удирдагч Муаммар Каддафиг түлхэн унагасан юм. Тэрээр 2011 оны 10-р сарын 20-нд төрөлх хот Сирт хотыг хяналтандаа авах үед амиа алдсан юм. Йемений ерөнхийлөгч Али Абдулла Салех 2012 оны 2-р сарын 27-нд албан тушаалаа орхиж, ерөнхийлөгчийн ээлжит бус сонгуулиар сонгогдсон шинэ ерөнхийлөгчид эрх мэдлээ шилжүүлэв.

Арабын орнуудын удирдагчид ээлж дараалан өөрсдийн шинэчлэлийг хийж эхэлсэн (Кувейт, Йордан, Оман, Алжир, Катар), хэд хэдэн оронд (Египет, Ливи, Тунис) засгийн газрыг унагаж эсвэл огцруулж, Саудын Арабт болон Бахрейны эсэргүүцлийг дарж, Сирид сөрөг хүчнийхэн болон эрх баригчдын хооронд мөргөлдөөн үргэлжилж байгаа тул Йемений ерөнхийлөгч хувийн халдашгүй байдлын хариуд эрх мэдлээ өгөхөөр тохиролцов. Египет, Сири, Ливи, Йеменд радикал исламистуудын байр суурь бэхжсэн.

"Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссанаас хойш дэлхий дахин ийм өргөн цар хүрээтэй үймээн самууныг амсаж байгаагүй" гэж судлаачид үзэж байна.