ഹഗിയ സോഫിയ

**ഹാഗിയ സോഫിയ**,  (, "Holy Wisdom";  അല്ലെങ്കിൽ  *Sancta Sapientia*; ), ഔദ്യോഗികമായി **ഹാഗിയ സോഫിയ ഗ്രാൻഡ് മോസ്ക്**, a മസ്ജിദ് കൂടാതെ പള്ളി ഇസ്താംബൂളിലെ, തുർക്കി ൽ ഒരു പ്രധാന സാംസ്കാരികവും ചരിത്രപരവുമായ സ്ഥലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കിഴക്കൻ റോമൻ സാമ്രാജ്യം സൈറ്റിൽ തുടർച്ചയായി സ്ഥാപിച്ച മൂന്ന് പള്ളി കെട്ടിടങ്ങളിൽ അവസാനത്തേത്, ഇത് AD 537-ൽ പൂർത്തിയായി, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഇൻ്റീരിയർ സ്പേസ് ആയി മാറി [ആദ്യത്തേത് പൂർണ്ണമായി [പെൻഡൻ്റീവ് താഴികക്കുടം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്. ബൈസൻ്റൈൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ കൂടാതെ "വാസ്തുവിദ്യയുടെ ചരിത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ചതായി" പറയപ്പെടുന്നു.  1204-നും 1261-നും ഇടയിൽ ലാറ്റിൻ കത്തോലിക്കാ പള്ളി എന്ന നിലയിലൊഴികെ, AD 360 മുതൽ 1453 വരെയുള്ള ഒരു പൗരസ്ത്യ ആചാരപരമായ പള്ളിയായിരുന്നു ഈ സൈറ്റ്. . വീഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിൾ 1453-ൽ, 1935 വരെ ഇത് ഒരു പള്ളിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു, അത് ഒരു ഇൻ്റർഫെയ്ത്ത് മ്യൂസിയമായി മാറി, 2020-ൽ ഒരു പള്ളിയായി മാത്രം വിവാദപരമായി പുനർവർഗ്ഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ.

532 നും 537 നും ഇടയിൽ ബൈസൻ്റൈൻ സാമ്രാജ്യം കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിളിലെ ക്രിസ്ത്യൻ കത്തീഡ്രൽ എന്ന നിലയിൽ ബൈസൻ്റൈൻ ചക്രവർത്തി ജസ്റ്റിനിയൻ I നിർമ്മിച്ചതാണ് നിലവിലെ ഘടന, ഗ്രീക്ക് ജിയോമീറ്ററുകൾ ഇസിഡോർ ഓഫ് മിലേറ്റസ് കൂടാതെ ആൻ്റീമിയസ് ഓഫ് ട്രാലെസ്, സൈറ്റ് കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന അതേ പേരിലുള്ള മൂന്നാമത്തെ പള്ളി, നിക്കയിൽ മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. കലാപങ്ങൾ. എപ്പിസ്കോപ്പൽ കാണുക കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിളിലെ കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിളിലെ എക്യുമെനിക്കൽ പാത്രിയാർക്കീസ് എന്ന നിലയിൽ, 1520-ൽ സെവില്ലെ കത്തീഡ്രൽ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ഏകദേശം ആയിരം വർഷക്കാലം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കത്തീഡ്രലായി ഇത് തുടർന്നു.

ഹാഗിയ സോഫിയ മാതൃകാപരമായ ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളിയുടെ രൂപം ആയിത്തീർന്നു, ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അതിൻ്റെ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലി ഓട്ടോമൻ പള്ളികൾ അനുകരിക്കപ്പെട്ടു. Hagia Sophia in Thessaloniki, [Panagia], [[Hagia Sophia, Thessaloniki], [[Panagia] ഉൾപ്പെടെ നിരവധി മതപരമായ കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് ഹാഗിയ സോഫിയ ഒരു വാസ്തുവിദ്യാ പ്രചോദനമായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഏകതോന്താപിലിയാനി](https://ml.wikipedia.org/wiki/Panagia%5D%2C_%5B%5BHagia_Sophia%2C_Thessaloniki%5D%2C_%5B%5BPanagia%5D_%E0%B4%89%E0%B5%BE%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%86_%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B4%A7%E0%B4%BF_%E0%B4%AE%E0%B4%A4%E0%B4%AA%E0%B4%B0%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF_%E0%B4%95%E0%B5%86%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%9F%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D_%E0%B4%B9%E0%B4%BE%E0%B4%97%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%B8%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B5%81_%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%BE_%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%9A%E0%B5%8B%E0%B4%A6%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF_%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B5%BC%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81._%E0%B4%8F%E0%B4%95%E0%B4%A4%E0%B5%8B%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%BF), സെഹ്സാഡെ മോസ്‌ക്, സുലൈമാനിയേ മോസ്‌ക്, റസ്റ്റം പാഷ മോസ്‌ക്, കിലിക് അലി പാഷ കോംപ്ലക്‌സ്.

ഏകദേശം ആയിരം വർഷക്കാലം കിഴക്കൻ ഓർത്തഡോക്സ് ചർച്ച് മതപരവും ആത്മീയവുമായ കേന്ദ്രമായിരുന്ന ഈ പള്ളി സമർപ്പണം വിശുദ്ധ ജ്ഞാനം. "ക്രിസ്ത്യൻ ലോകത്ത്, "ബൈസൻ്റൈൻ, ഈസ്റ്റേൺ ഓർത്തഡോക്സ് നാഗരികതയുടെ വാസ്തുവിദ്യാ സാംസ്കാരിക ഐക്കൺ". അവിടെയായിരുന്നു [പാത്രിയർക്കീസിൻ്റെ [മൈക്കൽ I സെറുലാരിയസ് പുറത്താക്കൽ [ഹംബർട്ട് ഓഫ് സിൽവ] ഔദ്യോഗികമായി വിതരണം ചെയ്തു 1054-ൽ [പോപ്പ് ലിയോ IX ൻ്റെ ദൂതനായ കാൻഡിഡ]], കിഴക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ഭിന്നതയുടെ തുടക്കമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രവൃത്തി. 1204-ൽ, നാലാം കുരിശുയുദ്ധകാലത്ത് ലാറ്റിൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു കത്തോലിക്കാ കത്തീഡ്രലായി ഇത് പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു, 1261-ൽ ബൈസൻ്റൈൻ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്ന് ഈസ്റ്റേൺ ഓർത്തഡോക്‌സ് സഭയിലേക്ക് തിരികെ നൽകപ്പെട്ടു. [എൻറിക്കോ ഡാൻഡോളോ] ], [നാലാം കുരിശുയുദ്ധം നയിച്ച വെനീസിലെ നായ 1204 കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിളിൻ്റെ ചാക്ക്, പള്ളിയിൽ അടക്കം ചെയ്തു.

1453-ൽ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം കോൺസ്റ്റാൻ്റിനോപ്പിളിൻ്റെ പതനത്തിനുശേഷം, പള്ളിയാക്കി മെഹമ്മദ് ദി കോൺക്വറർ അത് ഇസ്താംബൂളിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ മോസ്‌ക് ആയിത്തീർന്നു. സുൽത്താൻ അഹമ്മദ് മസ്ജിദിൻ്റെ 1616 നിർമ്മാണം. അതിൻ്റെ പരിവർത്തനത്തിന് ശേഷം, മണികൾ, ബലിപീഠം, ഐക്കണോസ്റ്റാസിസ്, അംബോ, ബാപ്റ്റിസ്റ്ററി എന്നിവ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അതേസമയം ഐക്കണോഗ്രഫി, മൊസൈക് ചിത്രീകരണങ്ങൾ , മറിയം, ക്രിസ്ത്യൻ വിശുദ്ധന്മാർ, ദൂതൻ എന്നിവരെ നീക്കം ചെയ്യുകയോ പ്ലാസ്റ്റർ ചെയ്യുകയോ ചെയ്തു. ഇസ്‌ലാമിക് വാസ്തുവിദ്യ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളിൽ നാല് മിനാരങ്ങൾ, ഒരു മിൻബാർ, മിഹ്‌റാബ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഗോത്രപിതാവ് വിശുദ്ധ അപ്പോസ്തലന്മാരുടെ പള്ളി ലേക്ക് മാറി, അത് നഗരത്തിൻ്റെ കത്തീഡ്രലായി മാറി.

1931 വരെ ഈ സമുച്ചയം ഒരു മുസ്ലീം പള്ളിയായി തുടർന്നു, നാലു വർഷത്തേക്ക് ഇത് പൊതുജനങ്ങൾക്കായി അടച്ചിരുന്നു. സെക്കുലർ റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് തുർക്കിക്ക് കീഴിലുള്ള ഒരു മ്യൂസിയമായി ഇത് 1935-ൽ വീണ്ടും തുറന്നു, ഈ കെട്ടിടം തുർക്കിയിലെ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു .

2020 ജൂലൈയിൽ, കൗൺസിൽ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ് മ്യൂസിയം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള 1934-ലെ തീരുമാനം അസാധുവാക്കി, ഹാഗിയ സോഫിയയെ ഒരു പള്ളിയായി പുനഃക്രമീകരിച്ചു. സുൽത്താൻ മെഹമ്മദ് നൽകിയ ഹാഗിയ സോഫിയയുടെ , ഈ സ്ഥലത്തെ ഒരു പള്ളിയായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നതിനാൽ 1934-ലെ ഉത്തരവ് ഓട്ടോമൻ, ടർക്കിഷ് നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് വിധിക്കപ്പെട്ടു. ഹാഗിയ സോഫിയ സുൽത്താൻ്റെ സ്വകാര്യ സ്വത്താണെന്ന് തീരുമാനത്തിൻ്റെ വക്താക്കൾ വാദിച്ചു. ഹാഗിയ സോഫിയയെ പള്ളിയായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള തീരുമാനം ഏറെ വിവാദമായിരുന്നു. ഇത് ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും തുർക്കി പ്രതിപക്ഷം UNESCO, വേൾഡ് കൗൺസിൽ ഓഫ് ചർച്ചസ് ഇൻ്റർനാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് ബൈസൻ്റൈൻ സ്റ്റഡീസ്, കൂടാതെ നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര നേതാക്കളിൽ നിന്ന് അപലപിക്കുകയും ചെയ്തു, അതേസമയം നിരവധി മുസ്ലീങ്ങൾ തുർക്കിയിലെയും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെയും നേതാക്കൾ ഇത് ഒരു പള്ളിയായി പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.

## ചരിത്രം
കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന കോൺസ്റ്റാന്റിയസ് രണ്ടാമനാണ്‌ ആദ്യ കെട്ടിടത്തിന്റെ ശില്പി. എ.ഡി.360 ലാണ്‌ ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കിയത്. പ്രാചീന ലത്തീൻ വാസ്തുകലാശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ച കെട്ടിടം അക്കാലത്തെ മികച്ച ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. എ.ഡി.440ലുണ്ടായ കലാപപരമ്പരകളിൽ ആദ്യ പള്ളിയുടെ സിംഹഭാഗവും കത്തി നശിച്ചിരുന്നു. തിയോഡോഷ്യസ് രണ്ടാമന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 405 ഒക്ടോബർ 10നാണ്‌ രണ്ടാമത്തെ കെട്ടിടം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. 532 ജനുവരിയോടെ അതും നശിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടു.
left|thumb|മകുടത്തിനകത്തെ ചിത്രപ്പണികൾ - ഉള്ളിൽ നിന്നുള്ള വീക്ഷണം. മകുടത്തിൽ ഓട്ടൊമൻ ഭരണകാലത്ത് മൂടിയിരുന്ന മുഖത്തിന്റെ ചിത്രം 2009 മുതൽ വീണ്ടും ദൃശ്യമായിരുന്നു. ചിത്രത്തിൽ മുകളിൽ ഇടതുവശത്ത് ശ്രദ്ധിക്കുക
532 ഫെബ്രുവരി 23നാണ്‌ ജസ്റ്റീനിയൻ ഒന്നാമൻ ചക്രവർത്തി മൂന്നാമതൊരു ദേവാലയം നിർമ്മിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ഇസിഡോർ മിലെറ്റസും, ഗണിതജ്ഞനായിരുന്ന അന്തിമിയസുമാണ്‌ ശില്പികളായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. ഗ്രീസിൽ നിന്നും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്നും സിറിയയിൽ നിന്നും ഇറക്കുമതി ചെയ്ത വിവിധ വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള മാർബിൾ പാളികളുപയോഗിച്ചായിരുന്നു നിർമ്മാണം. 537 ഡിസംബർ 27ഓടുകൂടി നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയായി. ആയിരം വർഷത്തോളം ഇത് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളിയായി നിലനിന്നു. ബൈസാന്റിയൻ ഭരണാധികാരികളുടെ കിരീടധാരണം ഈ പള്ളിയിൽ വച്ചായിരുന്നു നടന്നിരുന്നത്.

1453-ൽ മുഹമ്മദ് ദ് കോൺക്വറർ (Muhammed the Conqueror) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഓട്ടമൻ സുൽത്താൻ മെഹ്മെത് രണ്ടാമൻ, കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ പിടിച്ചടക്കിയതോടെ, ഹഗിയ സോഫിയ [തുർക്ക്ഷ് : അയ സോഫിയ] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലായി. മക്കക്കു നേരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു മിഹ്രാബും (ചുമരിലെ ദ്വാരം), ഒരു പ്രാർത്ഥനാമണ്ഡപവും ചേർത്ത് അദ്ദേഹം ഈ പള്ളിയെ ഒരു മസ്ജിദ് ആക്കി മാറ്റി. സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് അൽഫാതിഹ് കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പോൾ കീഴടക്കിയപ്പോൾ  ക്രിസ്ത്യാനികളിൽനിന്നു വില കൊടുത്തു വാങ്ങി മസ്ജിദാക്കി വഖഫ് ചെയ്ത കെട്ടിടമാണ് ഹാഗിയാ സോഫിയ എന്ന് തുർക്കി സർക്കാർ വാദിക്കുന്നു. ഉപോദ്ബലകമായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട രേഖ ഹാഗിയ മസ്ജിദ് ആണെന്നതിനു തെളിവായി കോടതി സ്വീകരിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ രേഖ വ്യാജമാണെന്നാണ് നിയമവിദഗ്ദർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. വില്പന പത്രം എന്ന പേരിൽ തുർക്കി സർക്കാർ പ്രദർശിപ്പിച്ചത് വില്പന രേഖ അല്ല അത് സുൽത്താൻ മെഹ്മദ് രണ്ടാമൻ ഹാഗിയ സോഫിയ വഖഫ് നൽകിയ ട്രസ്റ്റ് ഡീഡിന്റെ ഒരു പേജ് മാത്രമാണ്. അതിൽ   വില്പനയുടെ കാര്യം ഒന്നും പറയുന്നില്ല എന്നാണ് ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ലാ കോളേജ് പ്രസിദ്ധീകരണം ആയ ഹാർവാർഡ് ലാ റിവ്യൂ പറയുന്നത്.പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മുസ്തഫ ഇസാത് എഫെൻഡി എന്ന ശിൽപി അല്ലാഹു, മുഹമ്മദ്, അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി എന്നീ പേരുകൾ‌, മരം കൊണ്ടുള്ള വൻ തളികകളിൽ അറബി അക്ഷരങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തി, മദ്ധ്യഭാഗത്തെ മകുടത്തിനു ചുറ്റുമായി ഉറപ്പിച്ചു കടന്നുകയറ്റം  പൂർത്തിയാക്കി. 562 മുതൽ 1204 വരെയും 1261 മുതൽ 1453 ഈസ്സ്റ്റെൺ ഓർതൊഡൊക്സ് സഭയുടെ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ ആസ്ഥാനമായും, ക്രി.പി 1204 മുതൽ 1262 വരെ കത്തൊലിക്ക കത്ത്രീഡ്രലായും, 1453 മുതൽ മസ്ജിദായി നിലകൊണ്ട ഈ ബൈസാന്റിയൻ നിർമ്മിതി 1935-ൽ കമാൽ അത്താത്തുർക്കിന്റെ ഭരണകാലത്ത് മ്യൂസിയമാക്കി മാറ്റപ്പെട്ടു,.￰

## വാസ്തുവിദ്യ

ഹാഗിയ സോഫിയ ബൈസൻ്റൈൻ വാസ്തുവിദ്യ ൻ്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. അതിൻ്റെ ഇൻ്റീരിയർ മൊസൈക്ക്, മാർബിൾ തൂണുകൾ, മികച്ച കലാപരമായ കവറുകൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. മൂല്യം. ജസ്റ്റീനിയൻ അന്നുവരെ നിർമ്മിച്ചതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ കത്തീഡ്രലിൻ്റെ പൂർത്തീകരണത്തിന് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചിരുന്നു, സ്‌പെയിനിലെ കത്തീഡ്രൽ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ 1,000 വർഷത്തേക്ക് അത് ഏറ്റവും വലിയ കത്തീഡ്രലായി തുടരും.

ഹാഗിയ സോഫിയ കൊത്തുപണികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ ഘടനയിൽ ഇഷ്ടികയും മോർട്ടാർ സന്ധികളും ഉണ്ട്, അത് ഇഷ്ടികകളുടെ 1.5 മടങ്ങ് വീതിയാണ്. മോർട്ടാർ സന്ധികളിൽ മണൽ, ചെറിയ സെറാമിക് കഷണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയോജനമാണ് മോർട്ടാർ സന്ധികളിൽ തുല്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നത്. ആധുനിക കോൺക്രീറ്റിൻ്റെ മുൻഗാമിയായ [റോമൻ കോൺക്രീറ്റിൽ], മണലിൻ്റെയും [പാത്രങ്ങൾ ഈ സംയോജനവും പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഞെരുക്കങ്ങളുടെയും ബന്ധങ്ങളുടെയും രൂപത്തിൽ ഗണ്യമായ അളവിൽ ഇരുമ്പും ഉപയോഗിച്ചു.

ജസ്റ്റീനിയൻ്റെ ബസിലിക്ക ഒരേസമയം പുരാതനത്തിൻ്റെ അവസാന വാസ്തുവിദ്യാ നേട്ടവും ബൈസൻ്റൈൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ആദ്യ മാസ്റ്റർപീസുമായിരുന്നു. വാസ്തുശാസ്ത്രപരമായും ആരാധനാക്രമപരമായും അതിൻ്റെ സ്വാധീനം കിഴക്കൻ ക്രിസ്തുമതം, പാശ്ചാത്യ ക്രിസ്തുമതം, ഇസ്ലാം എന്നിവയിൽ ഒരുപോലെ വ്യാപകവും നിലനിൽക്കുന്നതും ആയിരുന്നു. 

വിശാലമായ ഇൻ്റീരിയറിന് സങ്കീർണ്ണമായ ഘടനയുണ്ട്. നേവ് ഒരു കേന്ദ്ര താഴികക്കുടത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അത് തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് പരമാവധി  ആണ്, കൂടാതെ 40 കമാനാകൃതിയിലുള്ള ജാലകങ്ങളുള്ള ഒരു ആർക്കേഡിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അതിൻ്റെ ഘടനയുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ താഴികക്കുടത്തെ കുറച്ച് ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലാക്കിയിരിക്കുന്നു, വ്യാസം  എന്നതിൽ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

പടിഞ്ഞാറൻ കവാടത്തിലും കിഴക്കൻ ആരാധനാക്രമത്തിലും, മധ്യ താഴികക്കുടത്തിലേക്ക് സമാന വ്യാസമുള്ള പകുതി താഴികക്കുടങ്ങളാൽ നീട്ടിയ കമാന തുറസ്സുകൾ ഉണ്ട്, ചെറിയ സെമി-ഡോംഡി എക്‌സെഡ്രേ, താഴികക്കുടത്തിൻ്റെ തലയുള്ള മൂലകങ്ങളുടെ ഒരു ശ്രേണി നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. മധ്യ താഴികക്കുടത്താൽ കിരീടമണിഞ്ഞ വിശാലമായ ദീർഘചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഇൻ്റീരിയർ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വരെ, വ്യക്തമായ വ്യാപ്തി . , AD ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ഹീറോ യുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ അത്തരം നിർമ്മാണത്തിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാൻ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കാം. അത്രയും വലിയ സ്ഥലത്ത് ഒരു വിസ്തൃതമായ താഴികക്കുടം. നിലവറകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിന് ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ ഹീറോയുടെ നിർദ്ദിഷ്ട മൂല്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് സ്വെൻഷോണും സ്റ്റിഫലും നിർദ്ദേശിച്ചു. 12-ഉം 17-ഉം അക്കങ്ങളാൽ നിർവചിക്കപ്പെട്ട ചതുരങ്ങളുണ്ടാക്കുന്ന സൈഡ്-ആൻഡ്-ഡയഗണൽ നമ്പർ പ്രോഗ്രഷൻ ഉപയോഗിച്ചാണ് ചതുര അളവുകൾ കണക്കാക്കുന്നത്, അതിൽ 12 ചതുരത്തിൻ്റെ വശവും 17 അതിൻ്റെ ഡയഗണലും നിർവചിക്കുന്നു, അവ നേരത്തെ തന്നെ സ്റ്റാൻഡേർഡ് മൂല്യങ്ങളായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ക്യൂണിഫോം ബാബിലോണിയൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ.

ഹാഗിയ സോഫിയ എന്ന വലിയ ചതുരത്തിൻ്റെ നാല് വശങ്ങളിൽ ഓരോന്നിനും ഏകദേശം 31&nbsp;മീറ്റർ നീളമുണ്ട്, കൂടാതെ ഇത് 100 ബൈസൻ്റൈൻ അടി. വശത്തിൻ്റെ വലിപ്പം എന്ന് സ്വെൻഷോൺ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഹാഗിയ സോഫിയയുടെ മധ്യ ചതുരം 100 ബൈസൻ്റൈൻ അടിയല്ല, പകരം 99 അടിയാണ്. ഈ അളവുകോൽ യുക്തിസഹമാണ് മാത്രമല്ല, സൈഡ് ആൻഡ് ഡയഗണൽ സംഖ്യാ പുരോഗതിയുടെ (70/99) സിസ്റ്റത്തിൽ ഉൾച്ചേർത്തിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ പുരാതന കാലത്തെ പ്രായോഗിക ഗണിതത്തിൻ്റെ ഉപയോഗയോഗ്യമായ മൂല്യം. ഹാഗിയ സോഫിയയുടേത് പോലെ ഒരു വലിയ താഴികക്കുടം നിർമ്മിക്കാൻ ഇത് 140 എന്ന ഡയഗണൽ നൽകുന്നു.

## അവലംബം

വർഗ്ഗം:ലോകമഹാത്ഭുതങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:തുർക്കിയിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ