നരീന്ദർ കുമാർ മെഹ്റ

ഇന്ത്യക്കാരനായ ഒരു ഇമ്മ്യുണോളജിസ്റ്റ് ആണ് **നരീന്ദർ കുമാർ മെഹ്റ** (ജനനം 4 നവംബർ 1949). ഗുഡ്ഗാവിലെ SRL ലിമിറ്റഡിലെ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് രോഗപ്രതിരോധശാസ്ത്ര-ഇമ്മ്യൂണോജനറ്റിക്സ് വിഭാഗം തലവനുമാണ് അദ്ദേഹം. എയിംസിൽ ഐസിഎംആർ ഡോ. സിജി പണ്ഡിറ്റ് നാഷണൽ ചെയറിലെ മുൻ ഗവേഷണ ഡീൻ ആണ് മെഹ്ര. ഇന്റർനാഷണൽ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അക്കാദമി, ദി വേൾഡ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി, നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് എന്നിവയിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ, ഹിസ്റ്റോകമ്പാറ്റിബിലിറ്റി, ഇമ്യൂണോജെനെറ്റിക്സ് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തനാണ്. ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ പരമോന്നത ഏജൻസിയായ കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യയ്ക്കുള്ള ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം നൽകി, 1992 ൽ മെഡിക്കൽ സയൻസിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അവാർഡുകളിലൊന്നാണിത്. 2003 ൽ ഫ്രാങ്കോയിസ് മിത്തറാൻഡിൽ നിന്ന് നാഷണൽ ഓർഡർ ഓഫ് മെറിറ്റിന്റെ ഷെവലിയർ ലഭിച്ചു.

## ജീവചരിത്രം
ലഘുചിത്രം|235x235ബിന്ദു| ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ദില്ലി
1949 നവംബർ 4 ന് പഞ്ചാബിലെ അമൃത്സറിൽ ജനിച്ച മെഹ്‌റ സിംലയിലെ ബിഷപ്പ് കോട്ടൺ സ്കൂളിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി  ദില്ലിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ (എയിംസ്) ഹ്യൂമൻ അനാട്ടമിയിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം (എം‌എസ്‌സി) പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് 1969 ൽ അമൃത്സർ ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ഓപ്ഷണൽ വിഷയങ്ങളായി ഹ്യൂമൻ അനാട്ടമി, ഫിസിയോളജി, ബയോകെമിസ്ട്രി എന്നിവയിൽ ബിരുദം നേടി.  ഡോക്ടറേറ്റ് പഠനത്തിനായി എയിംസിൽ തുടർന്നു.  നെതർലാൻഡിലെ ജോൺ വാൻ റൂഡിന്റെ ലബോറട്ടറിയിൽ ഹിസ്റ്റോകമ്പാറ്റിബിലിറ്റി, ഇമ്യൂണോജെനെറ്റിക്സ് എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പോസ്റ്റ്-ഡോക്ടറൽ ജോലി ചെയ്തു പിന്നീട് സിയാറ്റിലിലെ ഫ്രെഡ് ഹച്ചിൻസൺ കാൻസർ റിസർച്ച് സെന്ററിൽ ജോലി ചെയ്തു. ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം 1977 ൽ തന്റെ മുൻ വിദ്യാലയമായ എയിംസിൽ ഒരു പൂൾ ഓഫീസറായി ചേർന്നു.  1979 ൽ അദ്ദേഹം എയിംസിൽ ചേർന്ന വർഷം 1977 ൽ അനാട്ടമി വകുപ്പിന് കീഴിൽ സ്ഥാപിതമായ ഹിസ്റ്റോകമ്പാറ്റിബിലിറ്റി ലബോറട്ടറിയുടെ ക്ലിനിക്കൽ, ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ അധിക ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ ലക്ചററായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.  1993-ൽ ഹിസ്റ്റോകമ്പാറ്റിബിലിറ്റിയെക്കുറിച്ചുള്ള വർക്ക്‌ഷോപ്പുകളിലേക്കും ഹ്യൂമൻ ല്യൂകോസൈറ്റ് ആന്റിജനെ (എച്ച്.എൽ.എ) സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണത്തിനുള്ള അടിത്തറയായും ഇന്ത്യയിലെ *പ്രധാന ലബോറട്ടറിയായി* പ്രവർത്തിച്ച ലബോറട്ടറി "ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് ഇമ്മ്യൂണോളജി വകുപ്പ്" എന്ന പേരിൽ ഒരു പൂർണ്ണ വകുപ്പായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു. ഇമ്മ്യൂണോജെനെറ്റിക്സ് ", അതിന്റെ സ്ഥാപക ചെയർ ആയി, ഒരു പ്രൊഫസറുടെ ശേഷിയിൽ, എയിംസിൽ തന്റെ കരിയർ ആ സ്ഥാനത്ത് തുടർന്നു. റിസർച്ച് അഡ്വൈസറി കൗൺസിൽ  മെംബർ സെക്രട്ടറിയായും എയിംസിലെ ഡീൻ റിസർച്ച് കമ്മിറ്റി (ഡിആർസി) അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്നു.  2004 ൽ ഔദ്യോഗികമായി വിരമിക്കുന്ന സമയത്ത്, റിസർച്ച്, റിട്ടയർമെന്റിനു ശേഷമുള്ള ഡീൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം എയിംസിലെ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ (ഐസിഎംആർ)  സ്ഥാപനത്തിൽ ഗവേഷണം തുടരുന്നു. 

ന്യൂഡൽഹിയിലെ അൻസാരി നഗറിലെ എയിംസ് കാമ്പസിലാണ് മെഹ്‌റ താമസിക്കുന്നത്. 

## ലെഗസി
ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|A hand affected by rheumatoid arthritis
ഹിസ്റ്റോകോംപാറ്റിബിളിറ്റി, ഇമ്യൂണോജെനെറ്റിക്സ് എന്നിവയുടെ വിവിധ വശങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗവേഷണങ്ങളിൽ മെഹ്‌റ,  യൂറോപ്പിലെ തന്റെ ഡോക്ടറേറ്റിനു ശേഷമുള്ള വിഷയങ്ങളിലും സിയാറ്റിലിലെ ജോൺ ഹാൻസന്റെ ലബോറട്ടറിയിലും എച്ച്എൽ‌എ വിശകലനത്തിന്റെ ഡി‌എൻ‌എ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചു. റൂമറ്റോയ്ഡ് ആർത്രൈറ്റിസിന്റെ ഇമ്യൂണോജെനെറ്റിക് വശങ്ങൾ പഠിക്കുക.  പിന്നീട്, ഇന്ത്യയിൽ, അദ്ദേഹം എച്ച്എൽ‌എ-ലിങ്ക്ഡ് ജീനുകൾ പഠിക്കുകയും എച്ച്‌എൽ‌എ- ഡി‌ആർ 2 ന്റെ ഒരു ഉപവിഭാഗം ഒരു അദ്വിതീയ ക്ലാസ് II ഹാപ്ലോടൈപ്പ് വഹിക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് മനുഷ്യരെ കുഷ്ഠം, ക്ഷയം തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾക്ക് ഇരയാക്കുന്നു.  ഇന്ത്യൻ റൂമറ്റോയ്ഡ് ആർത്രൈറ്റിസ്, ഇൻസുലിൻ-ആശ്രിത പ്രമേഹ രോഗികൾ എന്നിവരെ പടിഞ്ഞാറൻ കൊക്കേഷ്യൻ രോഗികളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിഞ്ഞു. മുൻ എച്ച്എൽ‌എ-ഡി‌ആർ, എച്ച്‌എൽ‌എ-ഡിക്യു അസോസിയേഷൻ എന്നിവയുടെ ഒരു മാതൃക കാണിച്ചുവെന്ന് തെളിയിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പഠനങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ജനതയെ അതിന്റെ ജീനോമിക് സംബന്ധിച്ച് വിശദീകരിക്കാൻ സഹായിച്ചു. .  പെപ്റ്റൈഡ് ബൈൻഡിംഗ് മേഖലയിലെ നിർദ്ദിഷ്ട പോക്കറ്റുകളുള്ള എച്ച്എൽ‌എ ജീനുകൾ മൈകോബാക്ടീരിയ രോഗങ്ങളുടെ കാഠിന്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘം തെളിയിച്ചു, ഇത് ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയതാണ്.  എയിംസ് ദില്ലിയിലെ അജയ് കുമാർ ബരൺവാൾ, ഓസ്ട്രേലിയൻ റെഡ്ക്രോസ് ബ്ലഡ് സർവീസിലെ ബ്രയാൻ ഡി. ടൈറ്റ് എന്നിവരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ഒരു ഗവേഷണ പ്രോജക്റ്റ്, *ആന്റിബോഡി ശേഖരം, ഖര അവയവമാറ്റത്തെത്തുടർന്ന് ഗ്രാഫ്റ്റ് ഫലം എന്നിവ നടത്തി*,  ഇത് ഗ്രാഫ്റ്റ് തിരസ്കരണത്തിനും പ്രവചനത്തിനും സഹായിച്ചു. അവയവം, മജ്ജ മാറ്റിവയ്ക്കൽ എന്നിവയിൽ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു.  പകർച്ചവ്യാധി, സ്വയം രോഗപ്രതിരോധം, വാതരോഗങ്ങൾ എന്നിവ നേരിടാൻ തന്മാത്രാ മരുന്ന് വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പോളിമാർഫിക് ഇമ്മ്യൂണോമോഡുലേറ്ററി ജീനുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പ്രോജക്റ്റിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ഒരു ടീമിനെ അദ്ദേഹം നയിച്ചു.  അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ 450 ലധികം ലേഖനങ്ങൾ വഴി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു;  [കുറിപ്പ് 1] ഇതിൽ 287 എണ്ണം റിസർച്ച് ഗേറ്റ് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.  കൂടാതെ, *എച്ച്‌എൽ‌എ കോംപ്ലക്‌സ് ഇൻ ബയോളജി ആന്റ് മെഡിസിൻ: എ റിസോഴ്‌സ് ബുക്ക്*  പുസ്തകവും അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. മറ്റ് ഗവേഷകർ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകങ്ങൾക്ക് അധ്യായങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്,    *ടെക്സ്റ്റ്ബുക്ക് ഓഫ് ബയോകെമിസ്ട്രി, ബയോടെക്നോളജി, അനുബന്ധ, മോളിക്യുലാർ മെഡിസിൻ* .  അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങൾ പല എഴുത്തുകാരും ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്.     

ദില്ലിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് 1977 ൽ അതിന്റെ അനാട്ടമി വകുപ്പിന് കീഴിൽ ഒരു ഹിസ്റ്റോ കോംപാറ്റിബിലിറ്റി ലബോറട്ടറി സ്ഥാപിച്ചു, മെഹ്‌റ ഈ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു പൂൾ ഓഫീസറായി ചേർന്നു.  തുടർന്ന്, ലബോറട്ടറിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്തു. 1993 ൽ പ്രൊഫസറായി സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചപ്പോഴേക്കും ലബോറട്ടറി ഒരു റഫറൽ സെന്ററായും ഹിസ്റ്റോ കോംപാറ്റിബിലിറ്റി വർക്ക് ഷോപ്പുകളുടെ ഒരു പ്രധാന ലബോറട്ടറിയായും വികസിച്ചു. എയിംസ് അതിന്റെ പദവി ഒരു സ്വതന്ത്ര വകുപ്പായി ഉയർത്തി. ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് ഇമ്മ്യൂണോളജി ആൻഡ് ഇമ്മ്യൂണോജെനെറ്റിക്സ് വകുപ്പ്, മെഹ്‌റയുടെ സ്ഥാപക ചെയർ.   പുതിയ വകുപ്പ് ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ആൻഡ് ദധിഛി ദേ ഡാൻ സമിതി, സഹകരണത്തോടെ  അദ്ദേഹം ആദ്യ *ഏഷ്യൻ ഇന്ത്യൻ ദാതാക്കളുടെ മജ്ജ രജിസ്ട്രി* (AIDMR), 1994-ൽ ഇന്ത്യയിൽ മജ്ജ എന്ന ദാതാക്കൾ ഒരു ഡാറ്റാബേസ് സ്ഥാപിച്ചു    2007 ൽ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറേഷൻ പ്രൊസീഡിംഗിൽ *പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഏഷ്യൻ ഇന്ത്യൻ ദാതാക്കളുടെ മജ്ജ രജിസ്ട്രി: ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അനുഭവം* എന്ന ലേഖനത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം പിന്നീട് രജിസ്ട്രിയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു.  ഗുരുനാനാക് ദേവ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ  2016 ഇന്ത്യ-ജപ്പാൻ റെഗുലേറ്ററി സിമ്പോസിയം,  കൂടാതെ മണിപ്പൂർ സംഘടിപ്പിച്ച ഒരു അതിഥി പ്രഭാഷണ പരമ്പരയും *മെഡിഇന്ത്യ 2003*  2013 സെമിനാർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി മുഖ്യ പ്രഭാഷണങ്ങളോ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട പ്രഭാഷണങ്ങളോ നടത്തി. 2016 ൽ സർവകലാശാല  60 ഓളം മാസ്റ്റേഴ്സിനെയും ഡോക്ടറൽ റിസർച്ച് പണ്ഡിതന്മാരെയും പഠനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

## പ്രൊഫഷണൽ അസോസിയേഷനുകൾ
ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റീസ് ഓഫ് ഏഷ്യ ഓഷ്യാനിയ (ഫിംസ) യുടെ സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റാണ് മെഹ്‌റ, അതിനുശേഷം അതിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.  2012 മാർച്ചിൽ ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഓഫ് ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റീസ് (ഐയുഐഎസ്), ഇന്ത്യൻ ഇമ്മ്യൂണോളജി സൊസൈറ്റി (ഐഐഎസ്) എന്നിവയുമായി സഹകരിച്ച് ഫിംസ നടത്തിയ അഡ്വാൻസ്ഡ് കോഴ്‌സ് ഓൺ ബേസിക് ആന്റ് ട്രാൻസ്ലേഷൻ ഇമ്മ്യൂണോളജി സംഘാടകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം;  ഐ.യു.ഐ.എസ് കൗൺസിൽ അംഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.  ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഹിസ്റ്റോകമ്പാറ്റിബിലിറ്റി ആന്റ് ഇമ്മ്യൂണോജെനെറ്റിക്‌സിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷനായ അദ്ദേഹം 2016 ഡിസംബറിൽ ചണ്ഡിഗഡിലെ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ചിൽ നടന്ന ഇഷിക്കോൺ പതിപ്പിന്റെ ഫാക്കൽറ്റി അംഗമായിരുന്നു.  അദ്ദേഹം *സ്റ്റെം സെൽ സയൻസ് സെന്റർ,* ഒരു അഡ്വൈസേർസ് നാഷണൽ ബോർഡ് ഇരിക്കുന്ന  കൂടാതെ *ഇൻഡസ് ഫൗണ്ടേഷൻ* അഡ്വൈസറി ബോർഡ്  കൂടാതെ *രോഗപ്രതിരോധശാസ്ത്രം ഫൗണ്ടേഷൻ* ബോർഡ് ഒരു ട്രസ്റ്റി ആണ്  അതുപോലെ പ്രസിദ്ധീകരണം ഒരു അംഗം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ ഉപദേശക സമിതി. 

*എച്ച്‌എൽ‌എയുടെ (* മുമ്പ് *ടിഷ്യു ആന്റിജൻസ്* എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന) എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡിൽ ഇരിക്കുന്ന മെഹ്‌റ  ഇന്റർനാഷണൽ അഡ്വൈസറി ബോർഡ് ഓഫ് വൈലിയുടെ ജേണൽ *മോഡേൺ റൂമറ്റോളജിയിൽ* അംഗമാണ്.  *പാരീസിലെ മൈക്രോബ്സ്, ഇൻഫെക്ഷൻ* ഓഫ് പാസ്ചർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, *ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് ഹ്യൂമൻ ജനിറ്റിക്സ്*, *ജേണൽ ഓഫ് ക്ലിനിക്കൽ ഇമ്മ്യൂണോളജി* ഓഫ് സ്പ്രിംഗർ എന്നിവയുമായി എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡുകളിൽ അംഗമായി.  നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്തിന്റെ *ടൈപ്പ് 1 ഡയബറ്റിസ് ജനിറ്റിക്സ് കൺസോർഷ്യത്തിന്റെ* (ടി 1 ഡിജിസി) ELSI കമ്മിറ്റിയിലെ മുൻ അംഗവും ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഓർഗൻ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറേഷന്റെ (ഐസോട്ട്) മുൻ വൈസ് പ്രസിഡന്റുമാണ്. അലർജി ആൻഡ് ഇമ്മ്യൂണോളജി സൊസൈറ്റി ഓഫ് ശ്രീലങ്കയുടെ (ALSSL) ആദ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയ മീറ്റിംഗും ബ്രൗൺ‌സ്വീഗ് സ്ട്രെപ്റ്റോകോക്കൽ കൊളോക്വിയവും അദ്ദേഹം ക്ഷണിച്ച പ്രസംഗങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.  ജൽമ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ലെപ്രസി & മറ്റ് മൈകോബാക്ടീരിയൽ രോഗങ്ങളുടെ ശാസ്ത്ര ഉപദേശക സമിതി, ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് ഓൺ ഹ്യൂമൻ ജനിറ്റിക്സ്, ഹ്യൂമൻ ജീനോം അനാലിസിസ് ഓഫ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ബയോടെക്നോളജി , ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ മനുഷ്യ ജനിതകശാസ്ത്രത്തിലെ ടാസ്‌ക് ഫോഴ്‌സ് എന്നിവയിലും അദ്ദേഹം അംഗമായിരുന്നു. 

## അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും
1977 ൽ മെഹ്റയ്ക്ക് എച്ച്ജെ മേത്ത സ്വർണ്ണ മെഡലും 1983 ൽ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ ശകുന്തള അമീർ ചന്ദ് സമ്മാനവും ലഭിച്ചു.  1992 ലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സയൻസ് അവാർഡുകളിലൊന്നായ ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ സമ്മാനം കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി  1995 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് *ഷേർ-ഇ-കശ്മീർ ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് അബ്ദുല്ല അവാർഡും* അടുത്ത വർഷം റാൻബാക്സി സയൻസ് ഫൗണ്ടേഷൻ അവാർഡും ലഭിച്ചു.  ഓം പ്രാഷ് ഭാസിൻ ഫൗണ്ടേഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് 2000 ൽ ഓം പ്രകാശ് ഭാസിൻ അവാർഡ്  2003 ൽ ഫ്രാങ്കോയിസ് മിത്തറാൻഡിൽ നിന്ന് ഫ്രാൻസ് സർക്കാരിന്റെ നാഷണൽ ഓർഡർ ഓഫ് മെറിറ്റിന്റെ ഷെവലിയർ ലഭിച്ചു;  ചീഫ് ഓഫ് ആർമി സ്റ്റാഫ് അവാർഡ് ലഭിച്ച അതേ വർഷം.  ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം, ഇറാൻ സർക്കാരിന്റെ ഇറാനിയൻ റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ ഫോർ സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി (IROST) അദ്ദേഹത്തിന് 2004 ലെ ഖ്വാരിസ്മി ഇന്റർനാഷണൽ അവാർഡ് നൽകി .  2004 ൽ ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന്റെ ബസന്തി ദേവി അമീർ ചന്ദ് സമ്മാനം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.   ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച് 2011 ൽ ബയോമെഡിക്കൽ ഗവേഷണത്തിലെ മികവിന് ഡോ. ബി ആർ അംബേദ്കർ സെഞ്ച്വറി അവാർഡ് നൽകി ആദരിച്ചു.  

നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ്, 1998 ൽ മെഹ്‌റയെ ഫെലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു  2008 ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ ഫെലോ ആയി.  ഇതിനിടയിൽ, 2007 ൽ ബയോടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെ ടാറ്റ ഇന്നൊവേഷൻ ഫെലോഷിപ്പ് ലഭിച്ചു.  2013-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് വേൾഡ് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ  ഹംഗേറിയൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസിന്റെ ഹോണറിസ് കോസ അംഗത്വവും ലഭിച്ചു.  ദില്ലിയിലെ ഇന്റർനാഷണൽ മെഡിക്കൽ സയൻസസ് അക്കാദമിയുടെ ഫെലോ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം.  1983 ലെ ഐ‌ആർ‌എ-ബൂട്ട്സ് ഓറേഷൻ , 1996 ലെ ഗുരു നാനാക് ദേവ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസർ ജി എസ് രന്ധവ ഓറേഷൻ, , 1999 ലെ ഐസി‌എം‌ആർ ജൽ‌മ ട്രസ്റ്റ് ഫൗണ്ടേഷൻ അവാർഡ് പ്രഭാഷണം എന്നിവ അവാർഡ് പ്രഭാഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 

## തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രന്ഥസൂചിക

### പുസ്തകങ്ങൾ
* 

### അധ്യായങ്ങൾ
* 
* 
* 
* 

### ലേഖനങ്ങൾ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ഇതും കാണുക

* List of foreign recipients of the National Order of Merit
* Hematopoietic stem cell transplantation
* Diabetes mellitus type 1

## അവലംബം

## അധികവായനയ്ക്ക്
* 
* 

## പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
* 
* 
* 

വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ
വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബികൾ
വർഗ്ഗം:1949-ൽ ജനിച്ചവർ