ചതുരംഗം

പുരാതനമായ ഒരു ഭാരതീയ കളിയും ചെസ്സ്, ഷോഗി, മാക്രുക്, ഷിയാങ്ചി, ജാങ്ജി എന്നീ കളികളുടെ പൂർവ്വികനുമാണ് **ചതുരംഗം** (; **'). 

[[ആറാം നൂറ്റാണ്ട്|ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ]], ഭാരതത്തിലെ [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിലാണ്]] ചതുരംഗം രൂപംകൊണ്ടതു്. [[ഏഴാം നൂറ്റാണ്ട്|ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ]] [[സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യം|സസാനിനിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ]] "[[ഷത്രഞ്ജ്]]" എന്ന പേരിൽ ഈ കളി പ്രീതിനേടി. ഈ ഷത്രഞ്ജാണു് പിൽകാലത്തു് [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] ചെസ്സായതു്.

ചതുരംഗത്തിന്റെ എല്ലാ നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് [[ചരിത്രകാരൻ|ചരിത്രകാരന്മാർക്കുള്ള]] അറിവ് പരിമിതമാണ്. എന്നാൽ ഷത്രഞ്ജിന്റെ നിയമങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു ചതുരംഗത്തിന്റേതെന്നൂഹിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും [[ആന (ചെസ്സ്)|ആനയുടെ]] മുൻഗാമിയായ [[ഗജം (ചതുരംഗം)|ഗജത്തിന്റെ]] നീക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംശയങ്ങളുണ്ട്.


== ചരിത്രം ==

"ചതുരംഗം" എന്ന സംസ്കൃത പദം [[ബഹുവ്രീഹി]] [[സമാസം|സമാസമാണു്]]. ഇതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ [[നാലു്]] എന്നർത്ഥം വരുന്ന "ചതുർ" എന്നവാക്കും "[[ഭാഗം]]" എന്നർത്ഥം വരുന്ന [[അംഗം]] എന്നവാക്കുമാണു്. ഈ വാക്ക് [[ഇതിഹാസം|ഇതിഹാസങ്ങളിൽ]] "[[സേന]]" എന്ന അർത്ഥത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പേരു് [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിൽ]] പറയപ്പെടുന്ന ഒരു [[സേനാനിര|സേനാനിരയിൽ]] നിന്നാണു് ഉദ്ഭവിക്കുന്നതു്; ഈ നിരയിൽ നാലുഭാഗങ്ങൾ [[ഗജം (ചതുരംഗം)|ഗജം]], [[രഥം (ചതുരംഗം)|രഥം]], [[അശ്വം (ചതുരംഗം)|അശ്വം]], [[കാലാൾ(ചതുരംഗം)|കാലാൾ]] എന്നിവയാണു്. [[അക്ഷൗഹിണി]] എന്ന പ്രാചീനമായ യുദ്ധവിന്യാസത്തെ അനുസ്മരിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് ചതുരംഗത്തിന്റെ സജ്ജീക്കരണം.



[[Ashtapada|അഷ്ടപദ]] എന്ന് വിളിക്കുന്ന, 8x8 രീതിയിലുള്ള ചെക്കർ രീതിയിലല്ലാത്ത ബോർഡിലാണ് ചതുരംഗം കളിക്കുന്നത്. കളത്തിൽ ചില പ്രത്യേക അടയാളങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ഇതിന്റെ  ഉദ്ദേശ്യം ഇന്ന് വ്യക്തമല്ല. ഈ അടയാളങ്ങൾക്ക് ചതുരംഗവുമായി ബന്ധമില്ലെങ്കിലും സാമ്പ്രദായികമായി മാത്രം വരച്ചു പോരുന്നു. ചെസ്സ് ചരിത്രകാരനായ [[Harold Murray|ഹരോൾഡ് മുറെയുടെ]] നിഗമനപ്രകാരം അഷ്ടപട ചില പ്രത്യേകതരം ഡൈസ് കളികൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി അനുമാനിക്കാം. ഉദാഹരണമായി ''ചൗക ബര'' (; കേരളത്തിലെ [[കവടികളി]]യ്ക്ക് സദൃശ്യം) എന്ന കളിയിൽ സമാനമായ അടയാളങ്ങൾ ഉപയോഗത്തിലുള്ളതായി കാണുന്നു.

==കളി നിയമങ്ങൾ==
ആരംഭനില കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. വെളുപ്പ് ആദ്യം കളിക്കുന്നു. ആധുനിക ചെസ്സിലേതു പോലെ, ഏതിരാളിയുടെ രാജാവിനെ ചെക്ക്മേറ്റ് ആക്കുക എന്നതു തന്നെയാണ് ചതുരംഗത്തിലെയും ലക്ഷ്യം.
===കരുക്കളും അവയുടെ നീക്കങ്ങളും===

* **രാജൻ** (രാജാവ്) : [[ചെസ്സ്|ചെസ്സിലെ]] [[രാജാവ് (ചെസ്സ്)|രാജാവിലെ]] പോലെ ഒരു കള്ളി ഏതു ദിശയിലേയ്ക്കും (കുത്തനെ, തീരശ്ചീനം, കോണോടുകോൺ) നീക്കാൻ സാധിക്കും. പക്ഷേ, ചെസ്സിലേതിനു സമാനമായ [[കാസ്‌ലിങ്ങ്]] നീക്കം ചതുരംഗത്തിലില്ല.
* **മന്ത്രി** (സേനാപതി) : ഒരു കള്ളി ഏതു ദിശയിലേയ്ക്കും കോണോടുകോണായി നീക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. [[ഷത്രഞ്ജ്|ഷത്രഞ്ജിലെ]] [[Ferz (chess)|ഫെർസ്]] കരുവിന് തുല്യമാണ് ഈ കരു.
* **രഥം** (തേര്) : ചെസ്സിലെ [[തേര് (ചെസ്സ്)|തേരിനെ]] പോലെ നീങ്ങുന്നു.
* **ഗജം** (ആന) : മൂന്നു തരത്തിലുള്ള വ്യത്യസ്ത നീക്കങ്ങൾ ചരിത്രപഠനങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിച്ചു കാണുന്നു.
*# [[ഷത്രഞ്ജ്|ഷത്രഞ്ജിലെ]] [[Alfil (chess)|ആൽഫിൽ]] കരുവിനെ പോലെ, രണ്ടു കള്ളി കോണോടുകോണായി ആദ്യ കള്ളിയെ മറികടന്നു കൊണ്ട് നീങ്ങുന്നു. (2,2) എന്ന രീതിയിൽ നീങ്ങാൻ കഴിയുന്ന ഇതൊരു [[fairy chess piece|കാല്പനിക ചെസ്സ് കരുവാണ്]].  
*#* ഇതേ നീക്കം തന്നെ, നാലു പേർക്ക് കളിക്കാവുന്ന ചതുരംഗരൂപമായ [[Chaturaji|ചതുരാജി]]യിലെ ''ബോട്ട്'' എന്ന കരുവിനുമുണ്ട്.
*#* തടസ്സങ്ങൾക്കു മുകളിലൂടെയുള്ള ചാട്ടമൊഴിവാക്കിയുള്ള ഇതേ നീക്കം [[ഷിയാങ്ചി]]യിലെ ആനയ്ക്കുമുണ്ട്. 
*# ഒരു കള്ളി മുന്നോട്ടോ ഒരു കള്ളി കോണോടുകോണായി ഏതു ദിശയിലേയ്ക്കുമുള്ള നീക്കം.
*#* [[makruk|മാക്റൂകിലെ]] (തായ് ചെസ്സ്) ''ഖോൻ'' (പ്രഭു) എന്ന കരുവിനും [[sittuyin|സിറ്റുയിനിലെ]] (ബർമ്മീസ് ചെസ്സ്) ''സിൻ'' (ആന) എന്ന കരുവിനും [[ഷോഗി]]യിലെ സിൽവർ ജനറലിനും ഇതേ നീക്കം കാണാം.
*#* എ.ഡി. 1030-ൽ ചരിത്രപണ്ഡിതനായ [[അൽ-ബറൂണി]] ''ഇൻഡ്യ'' എന്ന തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ നീക്കത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
*# രണ്ടു കള്ളി കുത്തനെയോ, തിരശ്ചീനമായോ ആദ്യ കള്ളിയെ മറികടന്നു കൊണ്ട് നീങ്ങുന്നു.
*#* ചില [[ചെസ്സ് വകഭേദം|ചെസ്സ് വകഭേദങ്ങളിൽ]] ഇത്തരം നീക്കത്തോടു കൂടിയ കരുക്കളെ കാണാം. ചില പേർഷ്യൻ വകഭേദങ്ങളിൽ ഇത് [[Dabbaba (chess)|ദബാബ]] എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ നീക്കത്തെ കുറിച്ച് അറബിക് ചെസ്സ് മാസ്റ്ററായ അൽ-അഡ്ലി എ.ഡി. 840-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിൽ (ഭാഗികമായി നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു) പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. (അറബി വാക്കായ ''ദബാബ'' മുൻകാലങ്ങളിൽ അർത്ഥമാക്കിയിരുന്നത് കോട്ടകൾ തകർക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കവചത്തോടു കൂടിയ ആയുധപുരകളെയായിരുന്നു. ഇന്നിത് ''[[ടാങ്ക്|യുദ്ധടാങ്ക്]]'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.)
*#* എന്നാൽ, രഥത്തിന്റെ ആദ്യകാല നീക്കമായാണ് ജർമ്മൻ ചരിത്രക്കാരനായ ജോഹന്നെസ് കോറ്റ്സ് (1843–1918) ഇതിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്.
* **അശ്വം** (കുതിര) : ചെസ്സിലെ [[കുതിര (ചെസ്സ്)|കുതിര]]യെ പോലെ നീങ്ങുന്നു.
* **പടയാളി** അഥവാ **ഭടൻ** (കാലാൾ അഥവാ കുട്ടി) ; **സൈനികൻ** എന്നും അറിയപെടുന്നു: നീക്കവും വെട്ടിയെടുക്കലും ചെസ്സിലെ [[കാലാൾ (ചെസ്സ്)|കാലാളിനെ]] പോലെ തന്നെയാണ്. പക്ഷേ, ചെസ്സിലെ പോലെ ആദ്യ നീക്കത്തിലെ രണ്ടുകള്ളി നീക്കം ചതുരംഗത്തിലെ കാലാളിനില്ല.

==ഇതും കൂടി കാണുക==
*[[ചെസ്സിന്റെ ചരിത്രം]]
*[[ഷത്രഞ്ജ്]]

==അവലംബം==

==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ==
**ചതുരംഗം കളിക്കാൻ*'
*[http://www.chessvariants.org/historic.dir/chaturanga.html Chaturanga] by [[Hans Bodlaender]], *The Chess Variant Pages''
*Pathguy.com  a simple Chaturanga program by Ed Friedlander
വർഗ്ഗം:കളികൾ
വർഗ്ഗം:ചെസ്സ് വകഭേദങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ചെസ്സിന്റെ ചരിത്രം
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ