അവധി ഭാഷ

ഹിന്ദിയുടെ ഒരു ഉപഭാഷയാണ്  ഉത്തർ പ്രദേശിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ള ഒരു പ്രദേശമായ അവധിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷയായ **അവധി** (ദേവനാഗരി: , കൈത്തി: , ലത്തീൻ: *Avadhī*, ഐ.പി.എ.: ). 

ഹിന്ദിയുടെ പൂർവീ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന ഒരു ഉപഭാഷയാണിത്. ഉത്തർപ്രദേശിലെ അവധ്, ലോവർ ദൊവാബ്, മധ്യപ്രദേശ്‌, ബീഹാർ, ഡെൽഹി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും, നേപ്പാളിലെ ലുംബിനി, രാപ്തി, ഭേരി എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇത് സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷകളിൽ 29-ാം സ്ഥാനമാണിതിനുള്ളത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് കരാർ തൊഴിലാളികളായി കുടിയേറിയവരുടെ പിൻഗാമികൾക്കിടയിൽ ഭോജ്പൂരിക്കൊപ്പം അവധിയും ഇന്നും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹിന്ദി പ്രബലമാകുന്നതുവരെ, ബ്രജ് ഭാഷയ്ക്കൊപ്പം അവധിയും പ്രധാന സാഹിത്യഭാഷയായിരുന്നു. മാനക ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും, മധ്യ-കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ ഈ ഭാഷ അതിന്റെ തനതുരൂപത്തിൽത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.

അവധിയെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദി ഭാഷകളുടെ കീഴിലുള്ള മാതൃഭാഷയായാണ് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ കണക്കാക്കുന്നത്. ഈ മേഖലയിലെ സമ്പർക്കഭാഷയും വിദ്യാഭ്യാസ-ഔദ്യോഗിക ഭാഷയും മാനക ഹിന്ദിയാണ്. അതിനാൽ, അവധിയിലെ സാഹിത്യരചനകളെയും ഹിന്ദി സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് പരിഗണിക്കുന്നത്.

ഭക്തകവിയായിരുന്ന ഗോസ്വാമി തുളസീദാസ് രചിച്ച രാമചരിത് മാനസ് (തുളസീദാസ് രാമായണം), ഹനുമാൻ ചാലിസ എന്നീ കൃതികൾ ഈ ഭാഷയിലാണ് രചിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്.

## പദോൽപ്പത്തി
ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ അവധ് എന്ന പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് 'അവധി' എന്ന പദം രൂപപ്പെട്ടത്. പുരാതന കോസല രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന "അയോദ്ധ്യ" എന്ന സംസ്കൃത നാമത്തിൽ നിന്നാണ് *അവധ്* എന്ന പേരുണ്ടായത്. സംസ്കൃതത്തിൽ "അയോദ്ധ്യ" എന്ന പദത്തിനർത്ഥം *കീഴടക്കാനാവാത്തത്* അഥവാ *യുദ്ധം ചെയ്ത് തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തത്* എന്നാണ്. ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷയായതിനാലാണ് ഇതിന് *അവധി* എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. 

ബൈസ്വാര പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നുള്ള **ബൈസ്വാരി**, 'കിഴക്കൻ' എന്നർത്ഥമുള്ള **പൂർബി** (ഈ പദം പലപ്പോഴും അവ്യക്തമായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്) എന്നിവയാണ് അവധി ഭാഷയുടെ മറ്റ് പേരുകൾ.

## ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപനം
### ഇന്ത്യയിൽ

അവധി പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത് ഗംഗാ-യമുന ദോവാബിന്റെ (നദീതടം) താഴത്തെ ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മധ്യ-കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശിലെ അവധ് പ്രദേശത്താണ്. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയും (പ്രത്യേകിച്ച് കനൗജിയും ബുന്ദേലിയും), കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് കിഴക്കൻ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ ബിഹാറി വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഭോജ്പുരിയുമാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. വടക്ക് നേപ്പാളും തെക്ക് അവധിയുമായി വലിയ സാമ്യമുള്ള ബഘേലിയുമാണ് അതിരുകൾ.

വടക്കൻ, മധ്യ യു.പിയിലെ താഴെ പറയുന്ന ജില്ലകളിൽ അവധി സംസാരിക്കുന്നു:
* ലഖിംപൂർ ഖേരി (കനൗജിക്കൊപ്പം)
* സീതാപൂർ (കനൗജിക്കൊപ്പം)
* ഉന്നാവോ
* ഫത്തേപൂർ
* ബാരാബങ്കി
* ലഖ്‌നൗ
* റായ്ബറേലി
* അമേഠി
* ബഹ്റൈച്ച്
* ശ്രാവസ്തി
* കാൺപൂർ

യു.പിയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അവധി ഭാഷാരൂപം മാറി "കിഴക്കൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ് അവധി" എന്ന പ്രത്യേക ഭാഷാഭേദമായി മാറുന്നു. ഈ പ്രദേശം പൂർവാഞ്ചലിലെ ഭോജ്പുരി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് ഉൾപ്പെടുന്ന ജില്ലകൾ ഇവയാണ്:
* അയോധ്യ
* അംബേദ്കർ നഗർ
* പ്രയാഗ്‌രാജ്
* മിർസാപൂർ 
* ജോൻപൂർ (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* ഭദോഹി 
* സുൽത്താൻപൂർ
* പ്രതാപ്ഗഢ്
* ഗോണ്ട
* ബലറാംപൂർ
* ബസ്തി (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* സിദ്ധാർത്ഥനഗർ (പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങൾ)
* കൗശാംബി

### നേപ്പാളിൽ
നേപ്പാളിലെ ഭാഷാ കമ്മീഷൻ ലുംബിനി പ്രവിശ്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായി തരു, അവധി എന്നിവയെ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നേപ്പാളിലെ രണ്ട് പ്രവിശ്യകളിലാണ് അവധി സംസാരിക്കുന്നത്:
* ലുംബിനി മേഖല
** ബാംങ്കെ ജില്ല
** ബർദിയ ജില്ല
** ഡാങ് ജില്ല
** കപിൽവസ്തു ജില്ല
* സുദുർപശ്ചിം പ്രവിശ്യ
** കൈലാലി ജില്ല
** കാഞ്ചൻപൂർ ജില്ല

### ദക്ഷിണേഷ്യയ്ക്ക് പുറത്ത്

അവധിയുടെയും (കൂടാതെ മറ്റ് ഭാഷകളുടെയും) സ്വാധീനമുള്ള ഒരു ഭാഷ ഫിജിയിലെ ഇന്ത്യാക്കാർക്കിടയിൽ ഒരു വ്യവഹാരഭാഷയായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ഫിജിയൻ ഹിന്ദി (ഫിജി ഹിന്ദി) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. *[[എത്‌നോലോഗ്]]*  പ്രകാരം, ഇത് ഭോജ്പുരിയുടെ സ്വാധീനമുള്ള ഒരു തരം അവധിയാണ്, കൂടാതെ ഇതിനെ കിഴക്കൻ ഹിന്ദിയായും തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. സുരിനാം, ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ, ഗയാന എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഇന്ത്യാക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്ഥാനി (കരീബിയൻ ഹിന്ദുസ്താനി) ഭോജ്പുരിയെയും ഭാഗികമായി അവധിയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഹിന്ദുസ്ഥാനിയും മൗറീഷ്യസിൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭോജ്പുരിയും ഭാഗികമായി അവധിയുടെ സ്വാധീനമുള്ളവയാണ്.

## വർഗ്ഗീകരണം

ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ ഉപവിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ് അവധി. ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷാതുടർച്ചയിൽ, ഇത് മധ്യ-കിഴക്കൻ മേഖലയിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇതിനെ പലപ്പോഴും 'കിഴക്കൻ ഹിന്ദി' എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ശൗരസേനിയുമായും മാഗധി പ്രാകൃതവുമായും ഭാഗികമായി സാമ്യമുള്ള അർദ്ധമാഗധിയുടെ ഒരു പുരാതന രൂപത്തിൽ നിന്നായിരിക്കാം അവധി രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നു.

അവധി ഭാഷയോട് ഏറ്റവും അടുത്ത സാമ്യമുള്ളത് ബഘേലീ ഭാഷയ്ക്കാണ്; വംശാവലിപരമായി ഇവ രണ്ടും ഒരേ 'അർദ്ധമാഗധി' രൂപത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ആദ്യകാല ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബഗേലിയെ 'അവധിയുടെ തെക്കൻ രൂപം' മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ, പുതിയ പഠനങ്ങൾ ബഗേലിയെ അവധിയുടെ ഒരു ഉപഭാഷയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അതിനോട് തുല്യമായ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷയായിട്ടാണ് അംഗീകരിക്കുന്നത്.

## സാഹിത്യം

### മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനവും ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ തുടക്കവും
ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഇതിഹാസ കവിതകളുടെ പ്രധാന മാധ്യമമായി അവധി ഭാഷ മാറി. അവധി സാഹിത്യത്തെ പ്രധാനമായും ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ എന്നും പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ (പ്രണയകഥകൾ) എന്നും രണ്ടായി തിരിക്കാം.
#### ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ
ആധുനിക ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൃതികളിലൊന്നായി കരുതപ്പെടുന്നത് കവിശ്രേഷ്ഠനായ തുളസീദാസ് രചിച്ച രാമചരിതമാനസം (എ.ഡി. 1575) ആണ്. ദോഹ-ചൗപായ് വൃത്തങ്ങളിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഇതിന്റെ അർത്ഥം "രാമന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ തടാകം" എന്നാണ്. സംസ്കൃതത്തിലെ വാത്മീകി രാമായണത്തെയോ അധ്യാത്മരാമായണത്തെയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ഗ്രന്ഥമായി മഹാത്മാ ഗാന്ധി രാമചരിതമാനസത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. പാശ്ചാത്യ നിരീക്ഷകർ ഇതിനെ "ഉത്തരേന്ത്യയുടെ ബൈബിൾ" എന്നും വിളിക്കുന്നു. 'തുളസീദാസ് രാമായണം' എന്നോ വെറുതെ 'രാമായണം' എന്നോ ഇത് പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നു.

തുളസീദാസിന്റെ കൃതികളായ *[[ഹനുമാൻ ചാലിസ]]*, *പാർവ്വതീ മംഗൾ*, *ജാനകീ മംഗൾ* എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

ഭഗവതപുരാണത്തിലെ 'ദശമസ്കന്ധത്തിന്' ഹിന്ദി പ്രാദേശികഭാഷയിലുണ്ടായ ആദ്യത്തെ സ്വതന്ത്ര ആവിഷ്കാരം ലാലാച്ദാസ് രചിച്ച "ഹരിചരിത്" (എ.ഡി. 1530) ആണ്. ഹസ്തിഗ്രാം (ഇന്നത്തെ റായ്ബറേലിക്ക് അടുത്തുള്ള ഹത്ഗാവ്) സ്വദേശിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഈ കൃതി ദീർഘകാലം വ്യാപകമായി പ്രചരിക്കുകയും, ഇതിന്റെ നിരവധി കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ കിഴക്കൻ ഉത്തർപ്രദേശ്, ബീഹാർ, മാൾവ, ഗുജറാത്ത് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കൈത്തി ലിപിയിലാണ് ഇവയെല്ലാം രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.

സിക്കന്ദർ ലോധിയുടെ ഭരണകാലത്ത് ഡൽഹിയിലെ ഈശ്വർദാസ് രചിച്ച 'സത്യവതി' (ഏകദേശം എ.ഡി. 1501), ലാലാദാസിന്റെ 'അവധവിലാസം' (എ.ഡി. 1700) എന്നിവയും അവധി ഭാഷയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്.

വിവിധ പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ മിശ്രിതമായ 'പഞ്ച്‌മേൽ ഖിച്ചഡി' (pancmel khicṛī) ശൈലി പിന്തുടർന്നിരുന്ന കബീറിനെപ്പോലുള്ള ഭക്തകവികളുടെ കൃതികളിലെ പ്രധാന ഘടകവും അവധി ഭാഷയായിരുന്നു. കബീറിന്റെ പ്രധാന കൃതിയായ ബിജകിലെ ഭാഷാശൈലി പ്രാഥമികമായി അവധിയാണ്.

#### പ്രേമാഖ്യാനങ്ങൾ

14-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ കിഴക്കൻ സൂഫികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സാഹിത്യഭാഷയായി അവധി മാറി. പേർഷ്യൻ *[[മസ്നവി]]* ശൈലിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും, സൂഫി മിസ്റ്റിസിസത്തിൽ വേരൂന്നിയതും, എന്നാൽ പൂർണ്ണമായും ഇന്ത്യൻ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ളതുമായ 'പ്രേമാഖ്യാനങ്ങളുടെ' (പ്രണയകഥകൾ) ഭാഷയായി ഇത് മാറുകയായിരുന്നു. ഭാരതീയ ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കടമെടുത്ത നിരവധി കഥാതന്തുക്കൾ ഇവയിലുണ്ടായിരുന്നു. അവധി ഭാഷയിലെ അത്തരം ആദ്യത്തെ പ്രേമാഖ്യാനമായിരുന്നു മൗലാനാ ദാവൂദിന്റെ ചന്ദായൻ (എ.ഡി. 1379). 

പ്രശസ്ത ഭരണാധികാരിയായ ഷേർഷാ സൂരിയുടെ കാലത്ത് തന്റെ വിശിഷ്ടകൃതിയായ പത്മാവത് (എ.ഡി. 1540) രചിച്ചുകൊണ്ട് ജായസി ഈ പാരമ്പര്യം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അരാക്കൻ മുതൽ ഡെക്കാൻ വരെ വ്യാപകമായി പ്രചരിച്ച ഈ കൃതി, പേർഷ്യനിലേക്കും മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. 

ജായസിയുടെ മറ്റ് പ്രധാന കൃതികളായ കാൻഹാവത്, അഖ്രാവത്, ആഖ്‌രി കലാം എന്നിവയും അവധിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്.

ജോൻപൂരിലെ സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ ഷാ ശർഖിയുടെ പ്രവാസ രാജസദസ്സുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന വിദഗ്ദ്ധനും കഥാകാരനുമായിരുന്ന ഷെയ്ഖ് 'കുത്ബൻ' സുഹ്രവർദിയാണ് മിരിഗാവതി (ഏകദേശം എ.ഡി. 1503) അഥവാ *"മാന്ത്രിക ഹരിണി"* എന്ന അവധി പ്രണയകാവ്യം രചിച്ചത്. കവി സയ്യിദ് മഞ്ജൻ രാജ്ഗിരി രചിച്ച മധുമാലതി അഥവാ *"രാത്രി വിരിയുന്ന മുല്ല"* എന്ന മറ്റൊരു പ്രണയകാവ്യം എ.ഡി. 1545-ൽ എഴുതപ്പെട്ടതാണ്.

അമീർ ഖുസ്രോ (മരണം: എ.ഡി. 1379) അവധിയിൽ ചില കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടുള്ളതായും പറയപ്പെടുന്നു.

### ആധുനിക ഇന്ത്യ
ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ അവധി സാഹിത്യത്തിന് ഏറ്റവും മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകിയത് രമൈ കാക്കാ (എ.ഡി 1915–1982), 'പധീസ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബൽഭദ്ര പ്രസാദ് ദീക്ഷിത് (എ.ഡി 1898–1943), വൻഷീധർ ശുക്ല (എ.ഡി 1904–1980) തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരാണ്.

ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരകാലത്ത് ജയിലിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ദ്വാരകാ പ്രസാദ് മിശ്ര രചിച്ച ഒരു പ്രധാന അവധി ഇതിഹാസ കാവ്യമാണ് 'കൃഷ്ണായൻ' (എ.ഡി 1942). അവധി സാഹിത്യത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് 2022-ൽ ഡോ. വിദ്യാ വിന്ദു സിംഗിനെ പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

## ശബ്ദശാസ്ത്രം
### സ്വരങ്ങൾ
അവധിയിൽ സഘോഷവും അഘോഷ സ്വരങ്ങളുണ്ട്. 
സഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഇവയാണ്: 

അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ അഥവാ "മന്ത്രിക്കുന്ന സ്വരങ്ങൾ" ഇവയാണ്: 

അഘോഷ സ്വരങ്ങൾ ഒരു പദത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ മാത്രമാണ് വരുന്നത്.

#### സ്വരസംയുക്തങ്ങൾ

### വ്യഞ്ജനങ്ങൾ

## വ്യാകരണം

### താരതമ്യ വ്യാകരണം
അയൽ ഭാഷകളായ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദി, ബിഹാറി എന്നിവയിൽ നിന്ന് അവധിയെ വേർതിരിക്കുന്ന നിരവധി സവിശേഷതകളുണ്ട്. അവധിയിൽ നാമങ്ങൾക്ക് ഹ്രസ്വവും ദീർഘവുമായ രൂപങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ കൂടുതലായും ഹ്രസ്വരൂപങ്ങളും ബിഹാറിയിൽ ദീർഘരൂപങ്ങളുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയെ അപേക്ഷിച്ച് അവധിയിൽ ലിംഗഭേദ നിയമങ്ങൾ അത്ര കർശനമല്ലെങ്കിലും വലിയൊരളവിൽ പാലിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ബിഹാറിയിൽ ലിംഗഭേദ രീതികൾ തീരെ ദുർബലമാണ്.

കർതൃപ്രത്യയത്തിന്റെ അഭാവം അവധിയെ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുകയും ബിഹാറിയോട് കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളതാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവധിയിലെ ദ്വിതീയാ-ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയങ്ങൾ /കാ/ (/kaː/) അല്ലെങ്കിൽ /ക/ (/kə/) ആണ്. എന്നാൽ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /കോ/ (/koː/) അല്ലെങ്കിൽ /കൗ/ (/kɔː/) എന്നും, ബിഹാറിയിൽ /കേ/ (/keː/) എന്നുമാണ്. അതുപോലെ, ബിഹാറിയിലും പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിലും സപ്തമീ വിഭക്തിപ്രത്യയം /മേം/ (/mẽː/) ആയിരിക്കുമ്പോൾ അവധിയിലത് /മാ/ (/maː/) ആണ്.

സർവ്വനാമങ്ങളിൽ പുരുഷവാചക ഷഷ്ഠീവിഭക്തിയായി അവധിയിൽ /തോർ/ (/toːɾ-/), /മോർ/ (/moːɾ-/) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ അത് /തേർ/ (/teːɾ-/), /മേർ/ (/meːɾ-/) എന്നിവയാണ്. /ഹമാർ/ (/ɦəmaːɾ/) എന്ന പദത്തിന്റെ തിര്യഗ്‌രൂപം അവധിയിൽ /ഹമ്രേ/ (/ɦəmɾeː/) എന്നാണ്. പാശ്ചാത്യ ഹിന്ദിയിൽ ഇത് /ഹമാരേ/ (/ɦəmaːɾeː/) എന്നും ബിഹാറിയിൽ /ഹമ്രൻ'കൈ/ (/ɦəmrən'kæ/) എന്നുമാണ്.

/ദിഹിസ്/ (/dɪɦɪs/), /മാരിസ്/ (/maːɾɪs/) തുടങ്ങിയ പദങ്ങളിൽ കാണുന്ന /-ഇസ്/ (/-ɪs/) എന്ന പ്രത്യയം അവധിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ്. വർത്തമാനകാലത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന /ലാ/ (/laː/) എന്ന ആശ്രിതപദം, ഭൂതകാലത്തിലെ /-ൽ/ (/-l/), ചതുർത്ഥീ വിഭക്തിപ്രത്യയമായ /-ലാ/ (/-laː/) എന്നിവ അയൽഭാഷയായ ഭോജ്പുരിയെ അവധിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു.

### സർവ്വനാമങ്ങൾ

;

: ലിംഗം, വചനം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് രൂപവ്യത്യാസം വരുന്നവ:
:# മോർ  → *മോരാ*  (പുല്ലിംഗം), *മോരീ*  (സ്ത്രീലിംഗം), *മോരേ*  (ബഹുവചനം)
:# ഹമാർ  → *ഹമ്രാ*  (പുല്ലിംഗം), *ഹമ്രീ*  (സ്ത്രീലിംഗം), *ഹമ്രേ*  (ബഹുവചനം)
:# തോർ  → *തോരാ*  (പുല്ലിംഗം), *തോരീ*  (സ്ത്രീലിംഗം), *തോരേ*  (ബഹുവചനം)
:# തുമർ  → *തുമ്രാ*  (പുല്ലിംഗം), *തുമ്രീ*  (സ്ത്രീലിംഗം), *തുമ്രേ*  (ബഹുവചനം)
:# തോഹാർ  → *തോഹ്രാ*  (പുല്ലിംഗം), *തോഹ്രീ*  (സ്ത്രീലിംഗം), *തോഹ്രേ*  (ബഹുവചനം)

## പദരൂപീകരണം

അവധി ഭാഷയിലെ പദരൂപീകരണ പ്രക്രിയകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

**പ്രത്യയം ചേർക്കൽ**

ഒരു വാക്കിന്റെ അർത്ഥമോ രൂപമോ മാറ്റുന്നതിനായി ഒരു പ്രത്യയം (affix) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു ഉപസർഗ്ഗമോ (prefix) പരപ്രത്യയമോ (suffix) ആകാം.
* ഉദാഹരണം: 'സരം' (saram) എന്ന ധാതുവിന് മുൻപായി 'ബേ-' (bē–) എന്ന ഉപസർഗ്ഗം ചേരുമ്പോൾ "നാണമില്ലാത്തവൻ" (shameless) എന്ന അർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു, അതുപോലെ 'അപ്നാ' (apna) എന്നതിന് ശേഷം '-പൻ' (–pan) ചേരുമ്പോൾ "സ്വന്തം" (belonging-ness) എന്ന അർത്ഥം വരുന്നു.

**സമാസം**

രണ്ടോ അതിലധികമോ പദങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ പദമായി മാറുന്ന പ്രക്രിയ.
* ഉദാഹരണം: 'നീലകണ്ഠ്' (nīlkanṭh) എന്നാൽ "നീല പക്ഷി" എന്നും 'ബൻമാനുസ്' (banmānus) എന്നാൽ "കാട്ടുമനുഷ്യൻ" അഥവാ "ചിമ്പാൻസി" എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു.

**ആമ്രേഡിതം / പദാവർത്തനം**

ചില പദരൂപങ്ങളുടെ ആവർത്തനമാണ് ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇത് പൂർണ്ണമോ, ഭാഗികമോ, ഇടവിട്ടുള്ളതോ ആകാം.

# **പൂർണ്ണ പദാവർത്തനം:** ഇത് ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ തുടർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: "പൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ജാത്-ജാത്' (jāt-jāt).
# **ഭാഗിക പദാവർത്തനം:** ഇത് ഒരു വസ്തുവിന് മറ്റൊരു വസ്തുവിനോടുള്ള സാമ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: "കിതപ്പ്" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഹാംപട്-ദാംപട്' (hãpaṭ-dãpaṭ).
# **ഇടവിട്ടുള്ള പദാവർത്തനം:** ഇത് വരാനിരിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയുടെ തൽക്ഷണ അവസ്ഥയെ ഊന്നിപ്പറയുകയും ഒന്നിന്റെ സമൃദ്ധിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
#* ഉദാഹരണം: "പാടങ്ങൾക്കിടയിൽ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഖേതഈ ഖേത്' (khētaī khēt); "വളരെ ചൂടുള്ള" എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഗർമഈ ഗരം' (garmaī garam).

## ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ

### വിനോദം
1961-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ഗംഗ ജമുന]]* എന്ന ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ അവധി ഭാഷയുടെ ഒരു മിതമായ രൂപം സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. 1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ഷോലെ]]* എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഗബ്ബർ സിംഗിന്റെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഖരിബോലിയും അവധിയും കലർന്നതായിരുന്നു; ഇത് *ഗംഗ ജമുന* എന്ന ചിത്രത്തിൽ ദിലീപ് കുമാർ അവതരിപ്പിച്ച ഗംഗ എന്ന കൊള്ളക്കാരനിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടതാണ്. 2001-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ലഗാൻ]]* എന്ന ചിത്രത്തിൽ, പ്രേക്ഷകർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ എളുപ്പമാകുന്നതിനായി അവധി ഭാഷയുടെ മിതമായ രൂപമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ദേവ്.ഡി]]* എന്ന ചിത്രത്തിൽ അമിത് ത്രിവേദി സംഗീതം നൽകിയ "പായലിയ" എന്ന അവധി ഗാനമുണ്ട്. *[[യുദ്ധ് (ടിവി പരമ്പര)|യുദ്ധ്]]* എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ അമിതാഭ് ബച്ചൻ തന്റെ ചില സംഭാഷണങ്ങൾ അവധിയിൽ സംസാരിച്ചിരുന്നു; ഇത് *[[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസിന്റെ]]* നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയിരുന്നു. രാമാനന്ദ് സാഗറിന്റെ 1987-ലെ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയായ *[[രാമായൺ (1987 ടിവി പരമ്പര)|രാമായണത്തിലും]]* അയോധ്യയിലെ നിവാസികളും മറ്റ് ചെറിയ കഥാപാത്രങ്ങളും സംസാരിക്കുന്നത് അവധിയാണ്. അമിതാഭ് ബച്ചനും രേഖയും അഭിനയിച്ച *[[സിൽസില (1981 ചലച്ചിത്രം)|സിൽസില]]* എന്ന സിനിമയിലെ "രംഗ് ബർസെ ഭീഗേ ചുനാർ വാലി" എന്ന ഗാനത്തിന്റെ വരികൾ അവധി ഭാഷാഭേദത്തിലാണ്. 2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഹിന്ദി ഫീച്ചർ ഫിലിമായ *[[വിക്രം വേദ (2022 ചലച്ചിത്രം)|വിക്രം വേദയിൽ]]* ഹൃതിക് റോഷൻ അവതരിപ്പിച്ച വേദാ ബേതാൽ എന്ന കഥാപാത്രവും അവധി ഭാഷാഭേദത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.

*"മേരെ അംഗനേ മേം തുംഹാരാ ക്യാ കാം ഹേ"* എന്ന അവധി നാടോടിഗാനം ബോളിവുഡിൽ വളരെ ജനപ്രിയമായിട്ടുണ്ട്. അമിതാഭ് ബച്ചൻ അഭിനയിച്ച് 1981-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ലവാരിസ് (1981 ചലച്ചിത്രം)|ലവാരിസ്]]* എന്ന ചിത്രത്തിലും, 1970-ലെ *[[ബോംബെ ടാക്കീസ്]]*, 1975-ലെ *മസ്സേ ലേ ലോ* എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും ഇതിന്റെ ഒരു മിതമായ പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ 2020-ൽ നേഹ കക്കർ ഇത് ഒരു സിംഗിളായി പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു. ബോളിവുഡിലൂടെ ജനപ്രിയമായ മറ്റൊരു അവധി നാടോടിഗാനമാണ് "ഹോളി ഖേലേ രഘുവീര"; അമിതാഭ് ബച്ചനും ഹേമമാലിനിയും അഭിനയിച്ച് 2003-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ *[[ബാഗ്ബാൻ (2003 ചലച്ചിത്രം)|ബാഗ്ബാൻ]]* എന്ന ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി അമിതാഭ് ബച്ചൻ തന്നെ ഇതിന്റെ മിതമായ രൂപം ആലപിച്ചു.

1982-ലെ *[[നദിയാ കേ പാർ (1982 ചലച്ചിത്രം)|നദിയാ കേ പാർ]]* എന്ന ചിത്രം അവധി ഭാഷയിലായിരുന്നു (അതേ സംവിധായകൻ തന്നെ സംവിധാനം ചെയ്ത ഇതിന്റെ 1994-ലെ റീമേക്ക് ആയ *[[ഹം ആപ്‌കേ ഹേ കൗൻ..!]]* ഹിന്ദിയിലായിരുന്നു.)

### നാടോടിഗാനങ്ങൾ
അവധിൽ പാടിവരുന്ന നാടോടിഗാനങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളിൽ സരിയ, ബ്യാഹ്, സുഹാഗ്, ഗാരി, നക്ത, ബൻറ (ബന്ന-ബന്നി), അൽഹ, സാവൻ, ജൂല, ഹോരി, ബാരഹ്മാസ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

## ഉദാഹരണ വാക്യങ്ങൾ
### സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം

അവധിയിൽ എഴുതിയ സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ വകുപ്പ്  1 ആണ് ഇനിപ്പറയുന്ന വാചകം: 

#### അവധി [[ദേവനാഗരി]] ലിപിയിൽ

#### അവധി [[കൈത്തി]] ലിപിയിൽ

#### ലത്തീൻ വൽക്കരണം

#### മലയാള വൽക്കരണം
**

#### മലയാളം

### ഭാഷാഭേദങ്ങൾ
അവധി ഭാഷയിൽ പ്രാദേശികമായ നിരവധി വകഭേദങ്ങൾ കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന്, പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ സഹായകക്രിയയായി /ഹൈ/ (/hʌiː/) എന്ന് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, മധ്യ-കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അത് /അഹൈ/ (/ʌhʌiː/) എന്നാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ബാബുറാം സക്സേനയുടെ *"എവല്യൂഷൻ ഓഫ് അവധി"* എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ് താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന ഉദാഹരണങ്ങൾ. പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന ബദൽ രൂപങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

## കുറിപ്പുകൾ

## അവലംബങ്ങൾ

## സ്രോതസ്സുകൾ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്
* 
* 

## പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

* Entry for Awadhi at SIL International
* Awadhi Books

വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ
വർഗ്ഗം:അവധ്
വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഭാഷകൾ
വർഗ്ഗം:ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ