ലാഖാമണ്ഡൽ

ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഡെറാഡൂൺ ജില്ല ജൌൻസാർ-ബാവർ മേഖലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പുരാതന ഹിന്ദു ക്ഷേത്ര സമുച്ചയമാണ് **ലാഖാമണ്ടൽ**. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ  ശിവൻ ആണ് മുഖ്യദേവൻ .  ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ സന്ദർശനം തങ്ങളുടെ നിർഭാഗ്യങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ശൈവർക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം മുഖ്യമാണ്.

"നിരവധി" എന്നർത്ഥം വരുന്ന "ലഖ", "ക്ഷേത്രങ്ങൾ" അല്ലെങ്കിൽ "ലിംഗം" എന്നർഥം വരുന്ന *മണ്ഡലങ്ങൾ* എന്നീ രണ്ട് വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് *ലഖ്* ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ ഖനനത്തിൽ ധാരാളം കലാസൃഷ്ടികൾ കണ്ടെത്തി. മഹാഭാരതത്തിലെ ലാക്ഷഗൃഹം (അരക്കില്ലം) ആയി ബന്ധപ്പെട്ടും ഈ പേരിനു വ്യുല്പത്തി പറയുന്നുണ്ട്.

## സ്ഥലം
ഡെറാഡൂണിൽ നിന്ന് 128 കിലോമീറ്റർ അകലെ ആണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.&nbsp; മുസ്സൂറി-യമ്നോത്രി വഴിയിൽ ചക്രതയിൽ നിന്നും  35 കിലോമീറ്റർ അകലെ.  കെംപ്റ്റി വെള്ളച്ചാട്ടം ഈ വഴിയിൽ ആണ്. ഗർവാളിലെയും ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും മലയോര പ്രദേശങ്ങളിൽ സാധാരണമായ ഉത്തരേന്ത്യൻ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലാഖാമണ്ഡൽ ഗ്രാമത്തിനു ചേർന്ന് യമുന നദി ഒഴുകുന്നു.

## പുരാതന ക്ഷേത്രവും അവശിഷ്ടങ്ങളും
ഏകദേശം 12-13 നൂറ്റാണ്ടുകളിലാണ് ശിവഭഗവാന്റെ ഈ നാഗര ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. സമീപത്ത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന നിരവധി ശിൽപങ്ങളും വാസ്തുവിദ്യാ അവശിഷ്ടങ്ങളും,  മുൻകാലങ്ങളിൽ പല  ആരാധനാലയങ്ങൾ   ഉണ്ടായിരുന്നെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ നിലവിൽ ഈ ക്ഷേത്രം മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ. ലാഖാമണ്ഡൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ പ്രത്യേകതകൾ മനസ്സിലാക്കുന്ന ആദ്യകാല തെളിവുകൾ പൊതുവർഷം അഞ്ചാം-എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിന്നാണ്. കല്ലുകൾക്ക് താഴെ കാണപ്പെടുന്ന ഇഷ്ടികയുടെ ഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു പിരമിഡ് ആയാണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.

## ചരിത്രം
ജലന്ധർ രാജാവിന്റെ മകനും അന്തരിച്ച ഭർത്താവുമായ ചന്ദ്രഗുപ്തന്റെ ആത്മീയ ക്ഷേമത്തിനായി സിംഗ്പുരയിലെ രാജകുടുംബാംഗമായ ഈശ്വര രാജകുമാരി ലാഖാമണ്ഡലിൽ ശിവക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചതായി ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ഒരു ശിലാശാസനം (പൊതുവർഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ട്) രേഖപ്പെടുത്തുന്നു (ആർക്കയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ) 

## ലിംഗം
ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണം ഗ്രാഫൈറ്റ് ലിംഗമാണ്. നനയുമ്പോൾ അത് പ്രകാശിക്കുകയും ചുറ്റുപാടുകളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

## ഇതിഹാസവും ഗുഹയും
ഈ ക്ഷേത്രവും സമീപ പ്രദേശവുമാണ് മഹാഭാരതത്തിലെ ദുര്യോധനൻ കോലരക്ക് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ലക്ഷ്യഗൃഹത്തിലെ പാണ്ഡവനെ ജീവനോടെ കത്തിക്കാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയതെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ പറയുന്നു.

ദാനവന്റെയും മാനവിന്റെയും ഇരട്ട പ്രതിമകൾ പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രതിമകൾ പാണ്ഡവ സഹോദരന്മാരായ ഭീമൻ അർജുനൻ  എന്നിവരുടെ പ്രതിമകളാണെന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അവർ വിഷ്ണു വാതിൽപ്പടയാളികളാജയും വിജയും, വിജയ് എന്നിവരുമായി സാമ്യമുള്ളവരാണ്. ആരെങ്കിലും മരിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോൾ തന്നെ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ പ്രതിമകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, ഒടുവിൽ കാലഹരണപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അവയെ ഹ്രസ്വമായി ജീവസുറ്റതാക്കുന്നു.   മാനവന്റെ ശക്തി ആ വ്യക്തിയെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തിയപ്പോൾ ദാനവ് ആ വ്യക്തിയുടെ ആത്മാവിനെ വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ഈ സ്ഥലത്തിനടുത്തുള്ള മറ്റൊരു ഗുഹയെ പ്രാദേശിക ജൌൻസാരി ഭാഷ ധുന്ദി ഒദാരി എന്ന് വിളിക്കുന്നു. *ധുണ്ടി അല്ലെങ്കിൽ ധുണ്ട്* എന്നാൽ "മൂടൽമഞ്ഞ്" അല്ലെങ്കിൽ "മൂടല്മഞ്ഞ്" എന്നും ഒഡാർ അല്ലെങ്കിൽ ഒദാരി എന്നാൽ "ഗുഹ" അല്ലെങ്കിൽ 'മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്ഥലം "എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു. ദുര്യോധനനിൽ നിന്ന് സ്വയം രക്ഷിക്കാനാണ് പാണ്ഡവർ ഈ ഗുഹയിൽ അഭയം തേടിയതെന്ന് പ്രദേശവാസികൾ കരുതുന്നു.

## ഗാലറി

പ്രമാണം:Lakhamandal_Temple_Mandals.jpg|പകരം=Mandals at Lakhamandal Temple|ലഖമണ്ഡൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡലങ്ങൾ
പ്രമാണം:Lakhamandal_Graphite_Lingam.jpg|പകരം=Graphite Lingam at the Lakhamandal Temple|ലഖമണ്ഡൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഗ്രാഫൈറ്റ് ലിംഗം
പ്രമാണം:Danav_Manav.jpg|പകരം=Danav Manav|ദാനവ് മാനവ്
പ്രമാണം:Dhundo_Odaar.jpg|പകരം=The cave near the Lakhamandal Temple|ലഖമണ്ഡൽ ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള ഗുഹ
പ്രമാണം:Lakhamandal_--shivling.jpg
പ്രമാണം:A_great_shiva_temple.jpg
പ്രമാണം:Lakhamandal_.jpg
പ്രമാണം:Lakhamandal-temple_side_view.jpg
പ്രമാണം:Lakhamandal-6.jpg
പ്രമാണം:Lakha-3.jpg
പ്രമാണം:Lakhamandal-.jpg
പ്രമാണം:Lakha-2.jpg
പ്രമാണം:Laka.jpg|ലഘുചിത്രം|article by Superintending Archaeologist (Archaeological Survey of India)


## പരാമർശങ്ങൾ

വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata
വർഗ്ഗം:ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:പുരാതന ഇന്ത്യ
വർഗ്ഗം:ആർക്കിയോളജിക്കൽ പാർക്കുകൾ