രാകേഷ് ശർമ്മ (ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധായകൻ)

ഇന്ത്യൻ ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധായകനാണ് **രാകേഷ് ശർമ്മ**(ജനനം : 1964). വിദ്വേഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം തുറന്നു കാട്ടുന്ന പ്രമേയങ്ങളാണ് രാകേഷിന്റെ ഡോക്യുമെന്ററികളുടേത്. ഗുജറാത്തിലും മഹാരാഷ്ട്രയിലും മറ്റിടങ്ങളിലുമായാണ് അദ്ദേഹം ഡോക്യുമെന്ററികൾ ചിത്രീകരിച്ചത്.  ഇന്ത്യൻ കഥേതര ചലച്ചിത്രരംഗത്തെ സാമൂഹിക നീതിക്കായുള്ള നിലയുറച്ച പ്രതിബദ്ധത, നിർഭയമായ ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തനം എന്നിവ പരിഗണിച്ച് 2025ൽ കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന 17ാമത് ഐഡിഎസ്എഫ്എഫ്കെയിൽ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് പുരസ്കാരം നൽകാനായി തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. ബെർലിൻ ചലച്ചിത്രമേളയിൽ മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള പുരസ്‌കാരം നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ഡോക്യുമെന്ററി രാകേഷിന്റെ ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ ആയിരുന്നു..
## ജീവിതരേഖ
1984-ൽ ഡൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ എസ്ആർസിസിയിൽ നിന്ന് ബിഎ ഓണേഴ്സ് (സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം) ബിരുദം നേടി. 1986-ൽ ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ എംസിആർസിയിൽ നിന്ന് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ എംഎ പൂർത്തിയാക്കി.
1986-ൽ, ഡൽഹി ആസ്ഥാനമായുള്ള ന്യൂസ്റ്റെൽ എന്ന വാർത്താ ഏജൻസി അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു, അത് സംസ്ഥാന പ്രക്ഷേപകനായ ദൂരദർശന് (ഡിഡി) ഫീച്ചറുകളും കഥകളും നൽകുന്നു. 1987 നും 1989 നും ഇടയിൽ, ശ്യാം ബെനഗലിന്റെ "ഡിസ്കവറി ഓഫ് ഇന്ത്യ/ഭാരത് ഏക് ഖോജ്" എന്ന പരമ്പരയിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു, 35 എംഎം ഫിലിമിൽ ചിത്രീകരിച്ച 53 എപ്പിസോഡുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ പരമ്പര 270 റീലുകളാണ്.
1990-ൽ, ഡിഡി കമ്മീഷൻ ചെയ്ത ഒരു പ്രത്യേക അന്വേഷണ ഡോക്യുമെന്ററിയായ "റിംഗ്മാസ്റ്റേഴ്‌സ്" കുമാർ സഹസംവിധായകനായി. ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പണത്തിന്റെയും മസിൽ പവറിന്റെയും ഉപയോഗം പരിശോധിച്ചു. ഈ ചിത്രം ഡിഡി നിരോധിച്ചു, പക്ഷേ ഒരിക്കലും പ്രദർശിപ്പിച്ചില്ല. 1991-ൽ, "സൗത്ത്" എന്ന പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി യുകെയിലെ ചാനൽ 4 സംപ്രേഷണം ചെയ്ത "ഡെമോക്രസി ഇൻ ക്രൈസിസ്" എന്ന സിനിമയുടെ സഹനിർമ്മാതാവും സഹസംവിധായകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മധ്യവർഗ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ തകർച്ചയും ജാതിയെയും മതത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പുതിയ രാഷ്ട്രീയ രൂപീകരണങ്ങളുടെ ആവിർഭാവവും അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പരിവർത്തനത്തെയാണ് ഡോക്യുമെന്ററി പിന്തുടർന്നത്.

1992-ൽ, ടൂറിസം മന്ത്രാലയത്തിനു വേണ്ടി HT മീഡിയ കമ്മീഷൻ ചെയ്ത 20 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള "ബീച്ചസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ" എന്ന ചിത്രം അദ്ദേഹം നിർമ്മിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സംസാര വാക്കുകളോ ടെക്സ്റ്റ് സ്ലൈഡുകളോ ഇല്ലാത്ത ഈ ചിത്രം, വിപുലമായ സംഗീത, സൗണ്ട് ഇഫക്റ്റ് ട്രാക്കിനെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചത്. ആൻഡമാൻസ്, ലക്ഷദ്വീപ്, പുരി-കൊണാർക്ക്, മഹാബലിപുരം, ഗോവ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നവ്രോസ് കോൺട്രാക്ടർ ആണ് ഇത് ചിത്രീകരിച്ചത്.

1993 മുതൽ 1994 വരെ, കുമാർ സീ ടിവി യ്ക്കു വേണ്ടി "ലെജൻഡ്‌സ്" എന്ന പരമ്പര നിർമ്മിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു, അത് "സിതാരോൺ കാ കർവാൻ" എന്ന പേരിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. ബോളിവുഡിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാന താരമായ അശോക് കുമാറിന്റെ നാല് എപ്പിസോഡുകളുള്ള ഒരു ജീവചരിത്രത്തോടെയാണ് പരമ്പര ആരംഭിച്ചത്, തുടർന്ന് ഷമ്മി കപൂറിന്റെ മൂന്ന് എപ്പിസോഡുകളുള്ള ഒരു ജീവചരിത്രവും. 

"അന്താരാഷ്ട്ര പ്രക്ഷേപകരും ഏജൻസികളും ധനസഹായം നൽകുന്ന പദ്ധതികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും കർശനമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും സൗമ്യവും കമ്മീഷൻ ചെയ്ത സർക്കാരി സിനിമകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് താൽപ്പര്യമില്ലായിരുന്നു" എന്നതിനാൽ, 1992 ൽ രാകേഷ് ഡോക്യുമെന്ററി ഫിലിം നിർമ്മാണം ഉപേക്ഷിച്ചു.

1992-93-ൽ, ബാബറി മസ്ജിദ് പൊളിച്ചതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ ബോംബെ കലാപത്തിനു ശേഷം, രാകേഷ് തന്റെ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് ജോഗേശ്വരി ഈസ്റ്റിൽ (ഗാന്ധി ചൗളിനടുത്തുള്ള ജൂല മൈതാനം, ബാനെ കുടുംബം അവരുടെ വീടിനുള്ളിൽ ജീവനോടെ ചുട്ടുകൊന്ന സ്ഥലത്ത്) ഒരു ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പ് നടത്തി. മാസങ്ങളോളം ഒരു മുഴുവൻ സമയ നിവാര ഹഖ് വളണ്ടിയർ എന്ന നിലയിൽ, രാകേഷ് ക്യാമ്പ് നടത്തുകയും ദുരിതാശ്വാസം, പുനരധിവാസം, എഫ്‌ഐആർ ഫയൽ ചെയ്യൽ, നഷ്ടപരിഹാര ക്ലെയിമുകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ പ്രാഥമിക നിയമ പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഇരു സമുദായങ്ങളുമായും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് രാകേഷ് അടുത്ത 7-8 വർഷത്തേക്ക് പ്രക്ഷേപണത്തിന്റെ കോർപ്പറേറ്റ് ഭാഗത്തേക്ക് മാറി,  

1990-ൽ, ഡിഡി കമ്മീഷൻ ചെയ്ത ഒരു പ്രത്യേക അന്വേഷണ ഡോക്യുമെന്ററിയായ "റിംഗ്മാസ്റ്റേഴ്‌സ്" കുമാർ സഹസംവിധായകനായി. ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പണത്തിന്റെയും മസിൽ പവറിന്റെയും ഉപയോഗം പരിശോധിച്ചു. ഈ ചിത്രം ഡിഡി നിരോധിച്ചു, പക്ഷേ ഒരിക്കലും പ്രദർശിപ്പിച്ചില്ല. 1991-ൽ, "സൗത്ത്" എന്ന പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി യുകെയിലെ ചാനൽ 4 സംപ്രേഷണം ചെയ്ത "ഡെമോക്രസി ഇൻ ക്രൈസിസ്" എന്ന സിനിമയുടെ സഹനിർമ്മാതാവും സഹസംവിധായകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മധ്യവർഗ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ തകർച്ചയും ജാതിയെയും മതത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പുതിയ രാഷ്ട്രീയ രൂപീകരണങ്ങളുടെ ആവിർഭാവവും അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പരിവർത്തനത്തെ ഡോക്യുമെന്ററി പര്യവേക്ഷണം ചെയ്തു.
‘ഭാരത് ഏക് ഖോജ്’ എന്ന ദൂരദർശൻ പരമ്പരയിൽ ശ്യാം ബെനഗലിന്റെ അസിസ്റ്റന്റായി ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവേശിച്ച രാകേഷ് ശർമ്മ, തുടർന്ന് ദൂരദർശൻ, ബി.ബി.സി, ചാനൽ 4 എന്നിവയുടെ വിവിധ പദ്ധതികൾക്കുവേണ്ടി പ്രവർത്തിച്ചു. ചാനൽ V, സ്റ്റാർ പ്‌ളസ് ഇന്ത്യ, വിജയ് ടിവി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ചാനലുകൾക്കുവേണ്ടി പരിപാടികൾ ഒരുക്കിക്കൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ ഉപഗ്രഹ ടെലിവിഷന്റെ തുടക്കകാലത്ത് നിർണായക സംഭാവനകൾ നൽകി. സ്വതന്ത്ര ഡോക്യുമെന്ററി രംഗത്തേക്ക് മടങ്ങി വന്നതിനുശേഷം ഒരുക്കിയ ഭൂകമ്പാനന്തര ഗുജറാത്തിലെ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾ അന്വേഷിക്കുന്ന ‘ആഫ്റ്റർഷോക്‌സ്: ദ റഫ് ഗൈഡ് റ്റു ഡെമോക്രസി’ എന്ന ചിത്രം 2002ലെ റോബർട്ട് ഫ്‌ളാഹർട്ടി പുരസ്‌കാരം നേടി.  നിരവധി  നഗരങ്ങളിലും സർവകലാശാലകളിലും ബിബിസി, എൻഎച്ച്കെ, ഡിആർ 2, വൈഎൽഇ എന്നീ ടിവി ചാനലുകളിലും രാകേഷ് ശർമ്മയുടെ ഡോക്യുമെന്ററികൾ വ്യാപകമായി പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

ഓട്ടോ ഇമ്മ്യൂൺ സംബന്ധമായ ആരോഗ്യകാരണങ്ങളാൽ ചലച്ചിത്ര മേഖലയിൽ നിന്ന് ദീർഘമായ ഇടവേളയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രവർത്തിക്കാനായില്ല.  ഫൈനൽ സൊല്യൂഷന്റെ രണ്ടാം ഭാഗമായ ‘ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ റീ വിസിറ്റഡ്’ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പാതിവഴിയിൽ നിന്നുപോയ ചിത്രങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്.
## ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ
2004ലെ ‘ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ’ എന്ന ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ പേരിലാണ് പ്രധാനമായും അറിയപ്പെടുന്നത്. 2002ലെ ഗുജറാത്ത് വംശഹത്യയെ ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്ത് തീവ്രഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും വളർച്ചയും അന്വേഷിക്കുന്ന ഈ ഡോക്യുമെന്ററി 120ൽപ്പരം അന്താരാഷ്ട്രമേളകളിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യം പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിച്ചിരുന്നെങ്കിലും പൊതുജനപ്രതിഷേധത്തെ തുടർന്ന് വെട്ടലുകളില്ലാതെ ‘ഫൈനൽ സൊല്യൂഷന്  സെൻസർ സർട്ടിഫിക്കറ്റു നൽകാൻ സെൻസർ ബോർഡ് നിർബന്ധിതമായി. 2006ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിന്റെ കഥേതര വിഭാഗത്തിൽ ഈ ഡോക്യുമെന്ററി സ്‌പെഷ്യൽ
ജൂറി പുരസ്‌കാരം നേടി.  പ്രദർശനാനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ട കാലത്ത് വികൽപ്പ് എന്ന പ്രതിഷേധമേളയിൽ ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യപ്രദർശനം നടത്തുകയും തുടർന്ന് ബദൽ വേദികളിൽ വ്യാപകമായി പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
വിശദമായ ലേഖനം : ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ (2004)

## ഡോക്യുമെന്ററികൾ
* ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ
* ‘ആഫ്റ്റർഷോക്‌സ്: ദ റഫ് ഗൈഡ് റ്റു ഡെമോക്രസി’ 
## പുരസ്കാരങ്ങൾ
* ബെർലിൻ ചലച്ചിത്രമേളയിൽ മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള പുരസ്‌കാരം 
* 2006ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിന്റെ കഥേതര വിഭാഗത്തിൽ ഫൈനൽ സൊല്യൂഷൻ ഡോക്യുമെന്ററിക്ക് സ്‌പെഷ്യൽ ജൂറി പുരസ്‌കാരം
* 2002ലെ റോബർട്ട് ഫ്‌ളാഹർട്ടി പുരസ്‌കാരം 
## അവലംബം


വർഗ്ഗം:ഡോക്യുമെന്ററി ചലച്ചിത്ര സംവിധായകർ
വർഗ്ഗം:ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യം ഇന്ത്യയിൽ