ഫിലിസ് ഒമിഡോ

കെനിയൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയാണ് **ഫിലിസ് ഒമിഡോ** (ജനനം ഫിലിസ് ഇൻഡ്യാറ്റ്സി ഒമിഡോ സി. 1978),  "ഈസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ എറിൻ ബ്രോക്കോവിച്ച്" എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. 2015 ൽ ഗോൾഡ്മാൻ പരിസ്ഥിതി സമ്മാനം ലഭിച്ച 6 പേരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അവർ. മൊംബാസയ്ക്കടുത്തുള്ള ചേരിയായ ഓവിനോ ഉഹുറുവിന്റെ മധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ലെഡ് സ്മെൽറ്റിംഗ് പ്ലാന്റിനെതിരെ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിച്ചതിൽ അവർ പ്രശസ്തയാണ്. പരിസ്ഥിതിയിൽ ഈയത്തിന്റെ അളവ് വർദ്ധിപ്പിച്ച് നിവാസികളെ പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ കൊല്ലുകയും മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് പ്ലാന്റ് ലെഡ് വിഷബാധയ്ക്ക് കാരണമായി. ഒടുവിൽ പ്ലാന്റ് അടച്ചു. 

അവർ സെന്റർ ഫോർ ജസ്റ്റിസ്, ഗവേണൻസ് ആന്റ് എൻവയോൺമെന്റൽ ആക്ഷൻ (സിജെജിഇഎ) സ്ഥാപകയാണ്.
## സ്വകാര്യ ജീവിതം
വിഹിഗ കൗണ്ടിയിലെ കിഡിനി ഗ്രാമത്തിൽ മാർഗരറ്റ് ഒമിഡോയുടെയും ആൽഫ്രഡ് ഒമിഡോയുടെയും മകളായി ഫിലിസ് ഒമിഡോ ജനിച്ചു. അവർക്ക് രണ്ട് സഹോദരന്മാരും ഒരു സഹോദരിയുമുണ്ട്. അവരുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് മുകുട്ടു. ഒമിഡോയുടെ സഹോദരിക്ക് സൂസൻ മോന്യാനി കസുകി എന്നാണ് പേര്. അവരുടെ ഇളയ സഹോദരൻ സിലാസ് എനാനാണ്. 

ഒമിഡോ ഒരിക്കലും വിവാഹം കഴിച്ചിട്ടില്ല. അവർക്ക് കിംഗ്ഡാവിഡ് ജെറമിയ ഇൻഡ്യാറ്റ്സി എന്ന ഒരു കുട്ടിയുണ്ട്.നെയ്‌റോബി സർവകലാശാലയിൽ ബിസിനസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ പഠിച്ച അവർ കെനിയയിലെ വ്യവസായങ്ങളിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ ജോലി ചെയ്തു.
## ആക്ടിവിസം
### സ്മെൽറ്റിംഗ് പ്ലാന്റിനെതിരായ സംഘടന
ഓവിനോ ഉഹുറുവിൽ 2009 ൽ പ്ലാന്റ് പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. ഈ പ്ലാന്റ്  പഴയ കാർ ബാറ്ററികളിൽ നിന്നുള്ള ലെഡ് വീണ്ടെടുക്കുന്നതായിരുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയുടെ ഫലമായി പുറപ്പെടുന്ന ലെഡ് പുകകൾ പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് എത്തി. കൂടാതെ, ആസിഡ് മലിനജലം സംസ്‌കരിക്കാതെ താമസക്കാർ കുളിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന അരുവികളിലേക്ക് പുറന്തള്ളപ്പെട്ടു. 

അവിടെ ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി ലൈസൻ‌സ് ഓഫീസറായി ജോലിചെയ്യുമ്പോൾ ഒമിഡോ ഒരു പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതം വിലയിരുത്തൽ (EIA) നടത്തി. പ്ലാന്റ് പരിസ്ഥിതിയിലേക്ക് ലെഡ് പുറന്തള്ളുന്നുവെന്ന് കണ്ടെത്തലുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. കമ്മ്യൂണിറ്റി റിലേഷൻസ് ഓഫീസർ എന്ന നിലയിൽ സ്മെൽറ്റർ അടച്ച് മറ്റെവിടെയെങ്കിലും വീണ്ടും തുറക്കണമെന്ന് അവർ ശുപാർശ ചെയ്തു. അവരുടെ മേലുദ്യോഗസ്ഥർ വിയോജിക്കുകയും അവരെ പുനർനിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. EIA പൂർത്തിയാക്കാൻ മറ്റൊരു കൺസൾട്ടന്റിനെ കൊണ്ടുവന്നു. 

സ്മെൽട്ടറിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയയുടനെ ഒമിഡോയുടെ കുഞ്ഞിന് അസുഖം വന്നു. അവർ അവനെ ആശുപത്രിയിൽ എത്തിച്ചു. ടൈഫോയ്ഡ് അല്ലെങ്കിൽ മലേറിയയാണെന്ന് അവർ ആദ്യം കരുതിയിരുന്നുവെങ്കിലും അത് ലെഡ് വിഷമാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. അത് സ്മെൽട്ടറിൽ നിന്നായിരിക്കണം എന്ന് അവർ നിഗമനം ചെയ്തു. ക്രമരഹിതമായ മൂന്ന് കുട്ടികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവർക്ക് രക്തപരിശോധന നടത്തി. യുഎസ് സെന്റർ ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസൃതമായി ഓരോന്നിനും സുരക്ഷിതമായ നിലവാരത്തിന് മുകളിലുള്ള ലെഡിന്റെ അളവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്ന് ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് പ്ലാന്റ് അടയ്ക്കാനുള്ള പ്രചരണം ആരംഭിച്ചു. 

2012 ൽ, ഒമിഡോയെയും മകനെയും വീടിനു വെളിയിൽ ആയുധധാരികൾ ആക്രമിച്ചുവെങ്കിലും രക്ഷപ്പെട്ടു. 

പ്ലാന്റ് അടച്ചുപൂട്ടാൻ കമ്പനി നേതാക്കളിൽ നിന്നും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ നിന്നും ഫലങ്ങളൊന്നും ലഭിക്കാത്തതിനാൽ അവർ ഒരു പ്രകടനം സംഘടിപ്പിച്ചു. വിഷ മാലിന്യങ്ങൾക്കെതിരെ കൂടിയാലോചന ചെയ്യുന്നതിനിടെ സിജെജി‌എയിലെ മറ്റ് 16 അംഗങ്ങൾക്കൊപ്പം അവർ അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. സിജെജിഇഎ ഓഫീസുകൾ റെയ്ഡ് ചെയ്യുകയും രേഖകളും കമ്പ്യൂട്ടറുകളും പോലീസ് കണ്ടുകെട്ടുകയും ചെയ്തു. ഒരു രാത്രി ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞ ശേഷം "അക്രമത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കുക", അനധികൃതമായി ഒത്തുചേരൽ എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ അവർക്കെതിരെ ചുമത്തി. നീണ്ട കോടതി പോരാട്ടത്തിന് ശേഷം 210-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം ഒരു ജഡ്ജി കേസ് തള്ളി. മജിസ്‌ട്രേറ്റ് അവർ നിയമപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചതായി വ്യക്തമാക്കി.  

തുടർന്ന് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ചിൽ നിന്നും മറ്റ് ഗ്രൂപ്പുകളിൽ നിന്നും സഹായം നേടാൻ തുടങ്ങി. വിഷ മാലിന്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവർ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പ്രത്യേക റിപ്പോർട്ടറുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ക്ലെയിമുകൾ വിലയിരുത്താൻ പ്ലാന്റിലേക്ക് വരാൻ ഇത് കെനിയൻ സെനറ്റിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഒടുവിൽ പ്ലാന്റ് 2014 ജനുവരിയിൽ അടച്ചു. 
## സെന്റർ ഫോർ ജസ്റ്റിസ്, ഗവേണൻസ് ആന്റ് എൻവയോൺമെന്റൽ ആക്ഷൻ
2009 ൽ ഒമിഡോ ദി സെന്റർ ഫോർ ജസ്റ്റിസ്, ഗവേണൻസ് ആൻഡ് എൻവയോൺമെന്റൽ ആക്ഷൻ (സിജെജിഇഎ) സ്ഥാപിച്ചു. കിളിഫി കൗണ്ടിയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതും മൊംബാസ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നതുമായ ഈ സ്ഥാപനം കെനിയയിലെ വ്യാവസായിക മേഖലകൾക്കടുത്തുള്ള വാസസ്ഥലങ്ങൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനാണ് സ്ഥാപിതമായത്. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, ഭരണം, നയപരമായ മാറ്റം, മനുഷ്യാവകാശം തുടങ്ങിയ മറ്റ് പ്രശ്നങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിലും സിജെജിഇഎ പങ്കാളിയായി. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും പരിസ്ഥിതി ഭരണം, ആക്ടിവിസവും മനുഷ്യാവകാശവും, നിയമ സഹായം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയാണ് സംഘടന നൽകുന്ന പ്രോഗ്രാമുകൾ.

CJGEA, ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്‌സ് വാച്ചുമായി സഹകരിച്ച്, വിഷ പദാർത്ഥങ്ങളാൽ കമ്മ്യൂണിറ്റികളെ വിഷലിപ്തമാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സിനിമ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് മരണത്തിലും ആരോഗ്യ പ്രശ്‌നങ്ങളിലും, കുറ്റവാളികൾ ചെയ്യുന്ന പരിസ്ഥിതിയോടും നിയമവാഴ്ചയോടും ഉള്ള ശിക്ഷാവിധി, അവഗണന എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. 2014 ജൂൺ 24-ന് നെയ്‌റോബിയിൽ നടന്ന പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ യുഎൻ അസംബ്ലിയോട് അനുബന്ധിച്ചാണ് ചിത്രം സമാരംഭിച്ചത്.
### സമീപകാല പ്രവർത്തനം
2013 ഫെബ്രുവരിയിൽ, CJGEA യെ പ്രതിനിധീകരിച്ച്, ഒമിഡോ ഐക്യരാഷ്ട്ര പരിസ്ഥിതി പ്രോഗ്രാം സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെയും പരിസ്ഥിതിയെയും കുറിച്ചുള്ള യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് എൻവയോൺമെന്റ് പ്രോഗ്രാം കൺസൾട്ടേഷൻ ഫോറത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.

2013-ൽ അയർലണ്ടിലെ ഡബ്ലിനിൽ കെനിയയുടെ എച്ച്ആർഡി അറ്റ് റിസ്കിൽ ഒമിഡോ പ്രതിനിധീകരിച്ചു.

2014-ൽ അവർ സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ ജനീവയിൽ പരിസ്ഥിതി മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷകർക്കായുള്ള യൂണിവേഴ്‌സൽ റൈറ്റ്‌സ് ഗ്രൂപ്പ് കൺസൾട്ടേറ്റീവ് ഫോറത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ പോയി.

2014 സെപ്തംബർ 5 മുതൽ 7 വരെ, കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ ന്യൂ ഹാവനിലുള്ള യേൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നടന്ന 3-മത് യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ ട്രെയിനിംഗ് ആൻഡ് റിസർച്ച്-യേൽ കോൺഫറൻസിൽ എൻവയോൺമെന്റൽ ഗവേണൻസ് ആൻഡ് ഡെമോക്രസിയിൽ പങ്കെടുത്തു.

2014 സെപ്തംബർ 23-ന്, ഫിന്നിഷ് അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ സെമിനാറായ KIOS-ൽ അവർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.

അവർ ഗവൺമെന്റിൽ ലോബി ചെയ്യുന്നത് തുടരുന്നു. 2014-ൽ, ദരിദ്രരും നഗരങ്ങളുമായ സെറ്റിൽമെന്റുകളിലെ മൂന്ന് വിഷ മാലിന്യ സംസ്കരണശാലകൾ മൊംബാസയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റി സ്ഥാപിച്ചു.

2021-ൽ, ലോകത്തെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള 100 ആളുകളുടെ ടൈം വാർഷിക പട്ടികയായ ടൈം 100-ൽ അവളെ ഉൾപ്പെടുത്തി.
## അവാർഡുകൾ
2015-ലെ ഗോൾഡ്മാൻ എൻവയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ് ലഭിച്ച ആറ് പേരിൽ ഒരാളാണ് ഒമിഡോ. പരിസ്ഥിതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള താഴേത്തട്ടിലുള്ള പ്രവർത്തകർക്കുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുരസ്‌കാരമാണിത്. US$175,000 അല്ലെങ്കിൽ 5.7 ദശലക്ഷം കെനിയ ഷില്ലിംഗ്സ് സമ്മാനത്തുകയ്‌ക്കൊപ്പം അവർക്ക് ഒരു ട്രോഫി ലഭിച്ചു.

2020 നവംബർ 23-ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ബിബിസിയുടെ 100 സ്ത്രീകളുടെ പട്ടികയിൽ ഒമിഡോ ഉണ്ടായിരുന്നു.

അവരുടെ ആക്ടിവിസം വർഷങ്ങളിൽ അവർ നേടിയ മറ്റ് അംഗീകാരങ്ങൾ ഇവയാണ്:

## അവലംബം

## പുറംകണ്ണികൾ
*Centre for Justice, Governance and Environmental Action (CJGEA)

വർഗ്ഗം:കെനിയൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ
വർഗ്ഗം:ഗോൾഡ്മാൻ എൻവിയോൺമെന്റൽ പ്രൈസ് ജേതാക്കൾ
വർഗ്ഗം:1970-കളിൽ ജനിച്ചവർ