ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ

ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഷാഗോത്രങ്ങളിൽ‌പ്പെട്ടവയാണ്‌ **ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ**, ഇതിൽ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടെണ്ണം ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ - ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളും (70% ജനങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നു) ദ്രാവിഡ ഭാഷകളുമാണ്‌ (22% ഇന്ത്യക്കാർ സംസാരിക്കുന്നു). ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കുന്ന മറ്റ് ഭാഷകൾ പ്രധാനമായും ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ, സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷാകുടുംബങ്ങളിൽപ്പെട്ടതാണ്‌. ഇവയിലൊന്നും പെടാത്ത കുറച്ച് ഭാഷകളും ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്.
ഇന്ത്യയിലെ മാതൃഭാഷകൾ ഏതാനും നൂറുകൾ വരും; 1961-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇത് 1,652 ആണ്.. 2001-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം 29 ഭാഷകൾ ഒരു ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്, 122 ഭാഷകൾ പതിനായിരത്തിൽ കൂടുതൽ ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ കാലക്രമമനുസരിച്ച് മൂന്ന് സമ്പർക്കഭാഷകൾക്കാണ് പ്രധാന പങ്കുള്ളത്: സംസ്കൃതം, പേർഷ്യൻ, ഇംഗ്ലീഷ്. ഇന്തോ-മുസ്ലീം കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ രാജസദസ്സുകളിലെ ഭാഷ പേർഷ്യൻ ആയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണ കാലം വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ഭരണഭാഷയായും ഇത് നിലനിന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നും ഒരു പ്രധാന ഭാഷയായി തുടരുന്നു. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിലും ഇന്ത്യൻ സർക്കാരിന്റെ ചില മേഖലകളിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ 343-ാം അനുച്ഛേദപ്രകാരം കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ ദേവനാഗരി ലിപിയിലുള്ള ഹിന്ദിയാണ്. എന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഉപയോഗം 15 വർഷത്തേക്ക് കൂടി തുടരാനും ഇതിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഹിന്ദി അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഉയർന്നതോടെ, 1963-ൽ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം പാസാക്കി. ഇതനുസരിച്ച് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഹിന്ദിക്കൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷും അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ അനുമതി നൽകി. കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കേണ്ടത് "ഇന്ത്യൻ അക്കങ്ങളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര രൂപം" (മിക്ക പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലും ഇവ അറബിക് അക്കങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു) ആയിരിക്കണമെന്നും വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പൊതുവെ ചില തെറ്റിദ്ധാരണകൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഹിന്ദി ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഭാഷയല്ല; ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന ഒരു ഭാഷയ്ക്കും ദേശീയ ഭാഷാ പദവി നൽകിയിട്ടില്ല.

ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ 22 ഭാഷകളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. "ഷെഡ്യൂൾഡ് ഭാഷകൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇവയ്ക്ക് പ്രത്യേക അംഗീകാരവും പദവിയും ഔദ്യോഗിക പ്രോത്സാഹനവും ലഭിക്കുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, ആസാമീസ്, ബംഗാളി, കന്നഡ, മലയാളം, മറാത്തി, ഒഡിയ, പാലി, പ്രാകൃതം, സംസ്കൃതം, തമിഴ്, തെലുങ്ക് എന്നീ ഭാഷകൾക്ക് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ '"ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി" നൽകി ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. സമ്പന്നമായ പൈതൃകവും സ്വതന്ത്രമായ സ്വഭാവവും നിലനിർത്തുന്ന ഭാഷകൾക്കാണ് ഈ പദവി നൽകുന്നത്.

ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നത് ഹിന്ദിയാണ്. ഉത്തരേന്ത്യയിലും മധ്യേന്ത്യയിലുമൊട്ടാകെ ഇതൊരു പ്രധാന സമ്പർക്കഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് തമിഴ്‌നാട്, കർണാടക എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഹിന്ദി അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇതിനപ്പുറം, മഹാരാഷ്ട്ര, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ആസാം, പഞ്ചാബ്, കേരളം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവരും ഹിന്ദി അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിനെതിരെ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. 

ഹിന്ദിക്ക് ശേഷം ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സംസാരിക്കുകയും മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഭാഷ ബംഗാളിയാണ്. പ്രധാനമായും കിഴക്കൻ, വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നത്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മേഖലകളിൽ കൂടുതൽ പ്രചാരമുള്ള മറാത്തിയാണ് രാജ്യത്ത് കൂടുതൽ പേർ സംസാരിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ ഭാഷ. തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന തെലുങ്ക് ഇതിനു തൊട്ടുപിന്നിലുണ്ട്. 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ 3.48 കോടി ആളുകൾ (3,48,38,819) മലയാളം മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് രാജ്യത്തെ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 2.88 ശതമാനമാണ്.

ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിലുള്ള മറ്റ് പുരാതനവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഭാഷകളെ പിന്തള്ളിക്കൊണ്ട്, കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ വലിയ സാമ്പത്തിക സഹായവും പ്രോത്സാഹനവും വഴിയാണ് ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദി അതിവേഗം വളരുന്ന ഭാഷയായി മാറിയത്. 2011-ലെ ഇന്ത്യൻ സെൻസസ് പ്രകാരം ഭാഷാ വളർച്ചാ നിരക്കിൽ കശ്മീരിയാണ് രണ്ടാമത്. മെയ്തേയ് (ഔദ്യോഗിക നാമം: "മണിപ്പൂരി"), ഗുജറാത്തി എന്നിവ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തും ബംഗാളി നാലാം സ്ഥാനത്തുമുണ്ട്.

## ചരിത്രം

thumb|250px|തെക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ഭാഷാ കുടുബങ്ങൾ.

ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷകൾ ദ്രാവിഡ ഭാഷാകുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ തദ്ദേശീയ ഭാഷകളാണ് ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ. 4-ാം ബി.സി. സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ മൂല-ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നു. 3-ാം ബി.സി. സഹസ്രാബ്ദത്തോടെ ഇത് വിവിധ ശാഖകളായി വേർപിരിയാൻ തുടങ്ങി. ദ്രാവിഡ ഭാഷകളെ നാല് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: 
*വടക്കൻ
*മധ്യ (കോലാമി-പർജി)
*ദക്ഷിണ-മധ്യ (തെലുങ്ക്-കുയി)
*ദക്ഷിണ ദ്രാവിഡം (തമിഴ്-കന്നഡ).

ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാകുടുംബത്തിലെ ഇന്തോ-ആര്യൻ ശാഖയിലാണ് ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകൾ ഉൾപ്പെടുന്നത്. പഴയ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട്, മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ പ്രാകൃത ഭാഷകളിലൂടെയും അപഭ്രംശങ്ങളിലൂടെയുമാണ് അവ ഇന്നത്തെ നിലയിൽ പരിണമിച്ചത്. ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകൾ മൂന്ന് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിച്ചുവന്നത്: 
*പഴയ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഘട്ടം (ബി.സി. 1500 മുതൽ ബി.സി. 600 വരെ)
**മധ്യ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഘട്ടം (ബി.സി.ഇ 600 മുതൽ സി.ഇ 1000 വരെ)
***പുതിയ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഘട്ടം (സി.ഇ 1000-നും സി.ഇ 1300-നും ഇടയിൽ) 
ആധുനിക ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷകളെല്ലാം നവീന ഇന്തോ-ആര്യൻ കാലഘട്ടത്തിലാണ് വ്യതിരിക്തവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഭാഷകളായി പരിണമിച്ചത്.

വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സൈനോ-തിബെറ്റൻ ഭാഷകളിൽപ്പെടുന്ന മെയ്തേയ് ഭാഷ (ഔദ്യോഗികമായി "മണിപ്പൂരി" എന്നറിയപ്പെടുന്നു), പഴയ മണിപ്പൂർ രാജ്യത്തിന്റെ (മെയ്തേയ്‌ലെയ്പാക്) രാജസഭാ ഭാഷയായിരുന്നു. മണിപ്പൂർ ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ ലയിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ദർബാർ സമ്മേളനങ്ങളിൽ ഈ ഭാഷയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു. പത്മവിഭൂഷൺ ജേതാവ് സുനീതി കുമാർ ചാറ്റർജിയുൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇതിന് 1500 മുതൽ 2000 വർഷം വരെ പഴക്കമുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ലയിക്കുന്നതിനു മുൻപ് സ്വതന്ത്ര മണിപ്പൂരിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന "മണിപ്പൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ ആക്ട്, 1947" പ്രകാരം, മണിപ്പൂരിയും ഇംഗ്ലീഷുമായിരുന്നു രാജ്യത്തെ കോടതി ഭാഷകൾ.

മധ്യേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തദ്ദേശീയ ഭാഷാസമൂഹങ്ങളിലൊന്നാണ് ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന മുണ്ട ഭാഷകൾ. പ്രാചീനകാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ വ്യാപകമായിരുന്ന ഈ ഭാഷകൾ, കാലക്രമേണ മറ്റു ഭാഷകളുടെ കടന്നുകയറ്റമുണ്ടായിട്ടും മധ്യേന്ത്യയിലെ വന-പർവ്വത മേഖലകളിൽ വ്യതിരിക്തമായ തനിമയോടെ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. നിലവിൽ ഝാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ഛത്തീസ്ഗഢ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഗോത്രസമൂഹങ്ങളാണ് ഈ ഭാഷകൾ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്നത്. സന്താലി, മുണ്ടാരി, ഹോ എന്നിവയാണ് ഈ ശാഖയിലെ പ്രധാന ഭാഷകൾ. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രധാന ഭാഷകളുമായി നിരവധി പദങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്തിട്ടുള്ള ഈ വിഭാഗത്തിൽ നിന്നും, ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ ഇടംനേടിയ ഏക ഭാഷയാണ് സന്താലി.

ഗസ്‌നവികളും മറ്റ് തുർക്കി-അഫ്ഗാൻ രാജവംശങ്ങളുമാണ് പേർഷ്യൻ അഥവാ "ഫാർസി" ഭാഷയെ ഒരു രാജസഭാ ഭാഷയായി ഇന്ത്യയിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. പേർഷ്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്ന ഇവരും, പിന്നീട് വന്ന മുഗൾ രാജവംശവുമായി (തുർക്കി-മംഗോൾ വംശജർ) 500 വർഷത്തിലധികം ഈ പ്രദേശത്തെ കലയെയും ചരിത്രത്തെയും സാഹിത്യത്തെയും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി നിരവധി ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളുടെ പദസമ്പത്തിൽ കാര്യമായ പേർഷ്യൻ സ്വാധീനമുണ്ടായി. പിന്നീട് 1837-ൽ, ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഭരണപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പേർഷ്യനു പകരം ഇംഗ്ലീഷും, പേർസോ-അറബിൿ ലിപിയിലുള്ള ഹിന്ദുസ്താനിയും ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. എന്നാൽ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഹിന്ദി പ്രസ്ഥാനം, പേർഷ്യൻ സ്വാധീനമുള്ള പദങ്ങൾക്ക് പകരം സംസ്കൃത പദങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും, ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ പേർസോ-അറബിൿ ലിപിക്ക് പകരമായോ അതോടൊപ്പമോ ദേവനാഗരി ലിപി കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

ഓരോ ഉത്തരേന്ത്യൻ ഭാഷകൾക്കും വ്യത്യസ്ത സ്വാധീനങ്ങളാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, സംസ്കൃതം, അറബി, പേർഷ്യൻ എന്നിവയുടെ വലിയ സ്വാധീനം ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷയുടെ വകഭേദങ്ങളായി ആധുനിക മാനക ഹിന്ദിയും ആധുനിക മാനക ഉർദുവും രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായി. മറുവശത്ത്, ബംഗാളി ഭാഷ അതിന്റെ സംസ്കൃത വേരുകൾ നിലനിർത്തുമ്പോൾത്തന്നെ പേർഷ്യൻ, ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച് തുടങ്ങിയ വിദേശ ഭാഷകളിൽ നിന്നുള്ള പദങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പദസമ്പത്ത് വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

## ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ

[thumb|[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ. ഈ ഭൂപടത്തിൽ ഹിന്ദുസ്താനി എന്നത് ഹിന്ദിയെയും ഉർദുവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.]]

### പട്ടികപ്പെടുത്തിയ ഭാഷകൾ
1967-ലെ ഭരണഘടനയുടെ ഇരുപത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതി വരെ 14 ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളെയാണ് രാജ്യത്ത് അംഗീകരിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് എട്ടാം പട്ടികയിലും എഴുപത്തിയൊന്നാം ഭേദഗതിയിലും സിന്ധി, കൊങ്കണി, മെയ്തേയ് (മണിപ്പൂരി), നേപ്പാളി എന്നീ ഭാഷകൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയതോടെ ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളുടെ എണ്ണം 18 ആയി ഉയർന്നു. 2007 ഡിസംബർ 1 വരെയുള്ള കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ 22 ഭാഷകളാണുള്ളത്. ഈ ഭാഷകളും അവയുടെ ഭാഷാകുടുംബവും ഐ.എസ്.ഒ കോഡും താഴെ പട്ടികയിൽ നൽകുന്നു.

### സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ

ഭാരതസംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അതിർത്തികൾ നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. അതിനാൽ, സ്വന്തം ജനസംഖ്യയിലെ ഭാഷാപരമായ പ്രത്യേകതകൾക്കനുസരിച്ച് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് അവരുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ തീരുമാനിക്കാൻ നിയമപരമായി അധികാരമുണ്ട്. ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേർ സംസാരിക്കുന്നതും രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതുമായ ഭാഷകളായിരിക്കും പൊതുവെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്. വ്യക്തമായ ഭാഷാതിർത്തികളുള്ള ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒരു ഭാഷ മാത്രമായിരിക്കും ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി ഉണ്ടായിരിക്കുക. യഥാക്രമം കന്നഡ, ഗുജറാത്തി എന്നിവ മാത്രം ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായുള്ള കർണാടക, ഗുജറാത്ത് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ഉർദു സംസാരിക്കുന്ന വലിയൊരു വിഭാഗം മുസ്ലീം ജനസംഖ്യയുള്ള തെലങ്കാന, ആന്ധ്രാപ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ തെലുങ്ക്, ഉർദു എന്നീ രണ്ട് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുണ്ട്.

എന്നാൽ ഈ പൊതുരീതിക്ക് വിപരീതമായി ചില സംസ്ഥാനങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. 2020 വരെ ജമ്മു-കശ്മീരിൽ ജനസംഖ്യയുടെ ഒരു ശതമാനത്തിൽ താഴെ മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ഉർദു മാത്രമായിരുന്നു ഔദ്യോഗിക ഭാഷ. മേഘാലയയിലാകട്ടെ, വെറും 0.01 ശതമാനം ആളുകൾ മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷാണ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഈ പ്രതിഭാസം ഭൂരിപക്ഷ ഭാഷകളെ പ്രായോഗിക തലത്തിൽ "ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷകളാക്കി" മാറ്റുന്നു.

**ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുടെ പട്ടിക**

സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കും പുറമെ, ഇന്ത്യയിലെ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്കും സ്വന്തമായി ഔദ്യോഗിക ഭാഷ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അധികാരമുണ്ട്. ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ് ആസാമിലെ ബോഡോലാൻഡ് ടെറിറ്റോറിയൽ കൗൺസിൽ. അവിടെ നിലവിലുള്ള ആസാമീസിനും ഇംഗ്ലീഷിനും പുറമെ ബോഡോ കൂടി ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ ബരാക് താഴ്‌വരയിൽ ബംഗാളിക്കും ഔദ്യോഗിക പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

## കുറിപ്പുകൾ

## അവലംബം