സിസിയാൻ

**സിസിയാൻ** (അർമേനിയൻ: Սիսիան) തെക്കൻ അർമേനിയയിലെ സ്യൂനിക് പ്രവിശ്യയിലെ ഒരു പട്ടണവും സിസിയാൻ നഗര സമൂഹത്തിന്റെ കേന്ദ്രവുമാണ്. യെറിവാൻ-മേഘ്രി ഹൈവേയിൽ നിന്ന് 6 കിലോമീറ്റർ തെക്ക്, തലസ്ഥാനമായ യെറിവാനിൽ നിന്ന് 217 കിലോമീറ്റർ തെക്കുകിഴക്കായും, പ്രവിശ്യാ കേന്ദ്രമായ കപ്പാനിൽ നിന്ന് 115 കിലോമീറ്റർ വടക്കുമായി വൊറോട്ടാൻ നദിയോരത്താണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 2011 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം പട്ടണത്തിലെ ജനസംഖ്യ 14,894 ആയിരുന്നു. 2022 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, പട്ടണത്തിലെ ജനസംഖ്യ 13,179 ആയിരുന്നു.

## പദോൽപ്പത്തി
ഇന്നത്തെ സിസിയാൻ പട്ടണം നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശം പുരാതന കാലത്തും പിന്നീട് മധ്യകാലഘട്ടത്തിലും *സിസകൻ* എന്നും *സിസവാൻ* എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. മൊവ്സെസ് ഖെറെനാറ്റ്സി പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സിസാകന്റെ പേര് - തുടർന്നുള്ള സിസിയാൻ എന്ന പേര് - ഒരു അർമേനിയൻ നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്ന സ്യൂനിയുടെ ഐതിഹാസിക പൂർവ്വികനായ സിസാക്കിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതായിരിക്കാമെന്നാണ്.

## ചരിത്രം

സിസിയനിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ മധ്യ വെങ്കലയുഗത്തിലെ ശവകുടീരങ്ങളുടെയും പിഞ്ഞാണങ്ങളുമടങ്ങിയ  പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് ട്രയലെറ്റി-വനാഡ്‌സർ സംസ്കാരവുമായി ഈ പട്ടണത്തിന് ബന്ധമുണ്ട്. ചരിത്രപരമായി, ആധുനിക കാല സിസിയാൻ പ്രദേശം ഗ്രേറ്റർ അർമേനിയയുടെ ഏഴാമത്തെ പ്രവിശ്യയായിരുന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സ്യൂനിക്കിനുള്ളിലെ ത്സ്ഗുക്ക് കന്റോണിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു (അർമേനിയൻ: Ծղուկք գավառ Tsghukk gavar). ബിസി എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഉറാർട്ടുവിലെ രാജാവ് അർഗിഷ്തി രണ്ടാമന്റെ ക്യൂണിഫോം ലിഖിതത്തിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന സുലുക്കുവാണ് ത്സ്ഗുക്ക് എന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ തിരിച്ചറിയുന്നു. ബിസി എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യുറാർട്ടു രാജ്യത്തിനുള്ളിലെ പഗനിസത്തിൻറെ ഒരു ശ്രദ്ധേയ കേന്ദ്രമായി ഇത് ആദ്യമായി പരാമർശിക്കപ്പെട്ടു.

ബിസി 331 നും എഡി 428 നും ഇടയിലുള്ള കാലത്ത്, സിസക്കൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സിസിയാൻ പ്രദേശം യഥാക്രമം ഒറോണ്ടിഡ്, അർറ്റാക്സിയാഡ്, അർസാസിഡ് രാജവംശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ പുരാതന അർമേനിയ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, സിസാകനിനടുത്തുള്ള ഷാഘട്ട് എന്ന ചരിത്രപരമായ വാസസ്ഥലം ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സ്യൂനിക്കിന്റെ ഭരണ രാജവംശമായിരുന്ന സ്യൂനിയ രാജകുടുംബത്തിൻറെ വസതിയായി മാറി.  മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, അർമേനിയ ബൈസന്റൈൻ, പേർഷ്യൻ, അറബ് ശക്തികളുടെ അധിനിവേശ യുദ്ധക്കളമായി മാറി. ഈ കാലയളവിൽ, സിസിയാനിലെ മധ്യകാല സ്മാരകങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സെന്റ് ഗ്രിഗറി ചർച്ച് ഓഫ് സിസിയൻ, ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലും എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 428-ൽ അർസാസിഡ് അർമേനിയയുടെ പതനം മുതൽ 9-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാജകീയ അർമേനിയൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ഉദയം വരെ ഈ പ്രദേശം സ്വയംഭരണാധികാരത്തോടെ ഭരിച്ചിരുന്ന പ്രഭുക്കന്മാരായ അർമേനിയൻ രാജകുമാരന്മാരാണ് ഈ പള്ളികളുടെ നിർമ്മാണത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിച്ചത്. തെക്കൻ ബാഘ് കന്റോണിലെ കോട്ടകെട്ടിയ പട്ടണമായ കപാൻ 987-ൽ അർമേനിയയിലെ ബഗ്രാറ്റിഡ് രാജ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷകത്വത്തിന് കീഴിൽ പുതുതായി സ്ഥാപിതമായ സ്യൂനിക് രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറിയ പത്താം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ ഇത് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നിരുന്നു. 

1103-ൽ സെൽജൂക്കുകൾ ഈ പ്രദേശം ആക്രമിച്ച് കൊള്ളയടിച്ചു. 1170-ൽ സ്യൂനിക് രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം, അർമേനിയയിലെ മറ്റ് ചരിത്രപരമായ പ്രദേശങ്ങളോടൊപ്പം സ്യൂനിക്കും 12-ഉം 15-ഉം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ യഥാക്രമം സെൽജുക്ക്, മംഗോളിയൻ, അക് കോയൻലു, കാരാ കൊയുൻലു ആക്രമണങ്ങളാൽ കഷ്ടപ്പെട്ടു. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലെ, മംഗോളിയൻ അർമേനിയയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ മംഗോളിയൻ നോയന്റെയും കമാൻഡർ ബൈജുവിന്റെയും വസതികളിൽ ഒന്നായിരുന്നു സീസിയാൻ. 1247-ൽ, ഇന്നസെന്റ് നാലാമൻ പോപ്പ് അയച്ച സെന്റ്-ക്വെന്റിനിലെ സൈമൺ, ലോംബാർഡിയിലെ അസെലിൻ എന്നിവരുൾപ്പെടെ ഒരു ഡൊമിനിക്കൻ ദൗത്യസംഘം അർമേനിയയിലെ സിസിയൻ കോട്ടയിലെ മഹത്തായ മംഗോളിയൻ പാളയത്തിൽ എത്തി. കമാൻഡർ ബൈജുവുമായി ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച ആവശ്യപ്പെടാനാണ് അവരെ അയച്ചത്, എന്നാൽ ക്രിസ്ത്യാനികളാണ് ഉന്നതരെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടതും പോപ്പ് ബൈജുവിന് മുന്നിൽ കീഴടങ്ങാൻ  വിസമ്മതിച്ചതും കാരണം അവരുടെ അഭ്യർത്ഥന നിരസിക്കപ്പെട്ടു. മൂന്ന് മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, തനിക്ക് കീഴടങ്ങണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് പോപ്പിന് ഒരു കത്ത് നൽകി ബൈജു അവരെ സ്വദേശത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. 

### പേർഷ്യൻ ഭരണം
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പ്രാരംഭത്തിൽ, സഫാവിഡ് പേർഷ്യയ്ക്കുള്ളിലെ എരിവാൻ ബെഗ്ലാർബെഗിയുടെ ഭാഗമായി സിസാക്കൻ മാറി. കിഴക്കൻ അർമേനിയയിലെ തുർക്കി, പേർഷ്യൻ ഭരണാധികാരികൾക്കിടയിൽ ഇത് ഘരാകിലിസ (കറുത്ത പള്ളി) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തോടെ, സഫാവിഡ് പേർഷ്യയ്ക്കും അധിനിവേശ ഓട്ടോമൻ തുർക്കികൾക്കുമെതിരെ സ്യൂനിക്കിലെ അർമേനിയക്കാരുടെ വിമോചന സമരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയ അർമേനിയൻ സൈനിക നേതാവ് ഡേവിഡ് ബെക്കുമായി സിസകാൻ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് പ്രാദേശിക അർമേനിയൻ ദേശസ്നേഹികളുടെ സഹായത്തോടെ 1722-ൽ ഡേവിഡ് ബെക്ക് തന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും സ്യൂണിക്കിനെ മോചിപ്പക്കുകയുംചെയ്തു. 1750-ൽ സിസകാൻ/ഘരാകിലിസ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച കരാബഖ് ഖാനേറ്റിന്റെ ഭാഗമായി.

### റഷ്യൻ ഭരണം
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, 1804-13 ലെ റുസോ-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിനുശേഷം റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും ഖജർ ഇറാനും തമ്മിൽ 1813 ഒക്ടോബർ 24-ന് ഒപ്പുവച്ച ഗുലിസ്ഥാൻ ഉടമ്പടിയുടെ ഫലമായി സിസകാൻ/ഘരാകിലിസ മേഖല ഉൾപ്പെടെയുള്ള തെക്കൻ അർമേനിയയിലെ പല പ്രദേശങ്ങളും റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി. 1828-30 കാലഘട്ടത്തിൽ, ഇറാനിയൻ നഗരങ്ങളായ ഖോയ്, സൽമാസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി അർമേനിയൻ കുടുംബങ്ങൾ ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറി. 1868-ൽ, സിസകാൻ/ഘരാകിലിസ റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ എലിസബത്ത്‌പോൾ ഗവർണറേറ്റിനുള്ളിൽ സാംഗേസുർസ്‌കി ഉയെസ്‌ദിന്റെ ഭാഗമായി.

## അവലംബം

വർഗ്ഗം:അർമേനിയയിലെ നഗരങ്ങൾ