വികാസ് മഹാത്മേ

പദ്മശ്രീ അവാർഡ് ലഭിച്ച ഇന്ത്യൻ നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധൻ, സാമൂഹിക സംരംഭകൻ, ദർശനം, രാജ്യസഭയിലെ പാർലമെന്റ് അംഗം എന്നി നിലയിലൊക്കെ പ്രശസ്തനാണ് **വികാസ് മഹാത്മേ** (ജനനം: ഡിസംബർ 11, 1957). അമരാവതിയിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നാഗ്പൂരിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് മഹാരാഷ്ട്രയിലുടനീളം അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനാണ്. നാഗ്പൂരിലെ മഹാത്മേ ഐ ബാങ്ക് നേത്രാശുപത്രിയും മുംബൈ, അമരാവതി, ഗാഡ്ചിരോലി, പൂനെ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ശാഖകളും നടത്തുന്ന എസ്. മഹാത്മേ ഐ വെൽഫെയർ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധനെന്ന നിലയിൽ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. 2016 ജൂണിൽ രാജ്യസഭാ ദ്വിവത്സര തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാനാർത്ഥിയായിരുന്ന മഹാത്മേ എതിരില്ലാതെ വിജയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിത്വത്തിന് മഹാരാഷ്ട്ര മുഖ്യമന്ത്രി ദേവേന്ദ്ര ഫഡ്‌നാവിസും കേന്ദ്രമന്ത്രി നിതിൻ ഗഡ്കരിയും പിന്തുണ നൽകി. അദ്ദേഹം ധൻഗാർ സമുദായത്തിൽ പെട്ടയാളാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ധംഗർ സമുദായത്തിനായി പട്ടികവർഗ്ഗ സംവരണം നടപ്പാക്കുന്നതിന് പിന്തുണ അറിയിച്ചിട്ടുള്ള അദ്ദേഹം പാർലമെന്റിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ആദ്യത്തെ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗമാണ്. നിലവിൽ ഇന്ത്യൻ നഴ്സിംഗ് കൗൺസിൽ അംഗവുമാണ്.

## ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും
1957 ഡിസംബറിൽ അമരാവതിയിലെ വിദൂര വത്തോഡ ശുക്ലേശ്വർ ഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം  കുട്ടിക്കാലത്ത് ധാരാളം കഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതായത് വൈദ്യുതി പോലുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവം. വീട്ടിൽ വൈദ്യുതി ഇല്ലാത്തതിനാൽ വെളിച്ചത്തിനടിയിൽ പഠിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഒരു ചങ്ങാതിമാരുടെ വീട്ടിൽ പോകുമായിരുന്നു. പിതാവ് സെൻട്രൽ എക്സൈസിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടയിലാണ് അദ്ദേഹം നാഗ്പൂരിലേക്ക് താമസം മാറ്റിയത്. അവിടെയുള്ള സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദം വരെ വിദ്യാഭ്യാസം തുടർന്നു.  എം‌ബി‌ബി‌എസിനും നേത്രരോഗ ശസ്ത്രക്രിയയിൽ മാസ്റ്റേഴ്സിനും ശേഷം നാഗ്പൂർ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്തുള്ള തന്റെ വീടിന്റെ മുറ്റത്ത് ഒരു ക്ലിനിക് തുറന്നു. നാഗ്പൂരിലെ സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജിലെ ഒഫ്താൽമോളജി വിഭാഗത്തിൽ ലക്ചററായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.

## നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധനായി പ്രൊഫഷണൽ ജീവിതം

### വ്യക്തിഗത നേട്ടങ്ങൾ
നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധനെന്ന നിലയിൽ മഹാത്മേയ്ക്ക് മികച്ച പ്രൊഫഷണൽ കരിയർ ഉണ്ട്. മലേഷ്യ, ഇന്തോനേഷ്യ, റൊമാനിയ, റഷ്യ, ഈജിപ്ത്, ഇറാഖ്, ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ശസ്ത്രക്രിയാ കഴിവുകൾ പ്രകടിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിച്ചതിലൂടെ അദ്ദേഹം ഒരു അന്തർദേശീയ പദവി നേടി. ഒരു വിദഗ്ദ്ധ സർജനും പ്രാക്ടീഷണറും എന്നതിനപ്പുറം, ഒരു നൂതന ഗവേഷകനെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് മൂർച്ചയുള്ള മനസുണ്ട്. ഫാക്കോമൽ‌സിഫിക്കേഷനായുള്ള ഒരു ആധുനിക സാങ്കേതികതയായ 'വുഡ്‌കട്ടേഴ്‌സ് ന്യൂക്ലിയസ് ക്രാക്കിംഗ്' വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കോർണിയൽ ടാറ്റൂയിംഗിനും ഫിൽട്രേഷനും ഗ്ലോക്കോമ ശസ്ത്രക്രിയകൾക്കുള്ള ഫിൽട്രേഷൻ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പിഗ്മെന്റ് അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തിയിലെത്തിയ ഒരു നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധനായ മഹാത്മേ, ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയകൾ വിജയകരമായി നടത്തി. തത്സമയ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയ ആദ്യത്തെ നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധൻ ഇദ്ദേഹമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ 32 നഗരങ്ങളിൽ ഒരേസമയം രണ്ട് വഴികളിലൂടെ ഓഡിയോ-വീഡിയോ കോൺഫറൻസിംഗ് സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധ സമൂഹത്തിൽ വ്യാപകമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അന്ധതയുടെ ദേശീയ പ്രോഗ്രാം (എൻ‌പി‌സി‌ബി) യുമായി അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ജെറിയാട്രിക് സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി (AAO), ഓൾ ഇന്ത്യ ഒഫ്താൽമോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റി (AIOS), DOS, MOS, VOS, NAO എന്നിവയിലെ സജീവ അംഗമാണ് അദ്ദേഹം.  സൈറ്റ് സേവർ, ഹെൽപ്പ്-ഏജ് ഇന്ത്യ, ഇംപാക്റ്റ് ഇന്ത്യ, എംപതി ഫൗണ്ടേഷൻ, ഓർബിസ് ഇന്റർനാഷണൽ, ആർ‌പി‌ജി ഫൗണ്ടേഷൻ, സാഡ് ഫൗണ്ടേഷൻ, വോൾക്കാർട്ട് ഫൗണ്ടേഷൻ, വിഷൻ 2020 മുതലായ സംഘടനകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ നഴ്സിംഗ് കൗൺസിൽ അംഗമാണ് (ഓഗസ്റ്റ് 2017 മുതൽ). 1996 ലെ വാർഷിക സമ്മേളനത്തിന്റെ പ്രത്യേക പ്ലീനറി സെഷനിൽ വായിച്ച മികച്ച പ്രബന്ധത്തിനുള്ള ഓൾ ഇന്ത്യ ഒഫ്താൽമോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ കേണൽ രംഗാചാരി അവാർഡ് അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.

### മഹാത്മേ നേത്ര ബാങ്കും നേത്ര ആശുപത്രിയും
നാഗ്പൂരിലെ മഹാത്മെ ഐ ബാങ്ക് & ഐ ഹോസ്പിറ്റലിന്റെ സ്ഥാപകനും മെഡിക്കൽ ഡയറക്ടറുമാണ് അദ്ദേഹം. എസ്എംഎം ഐ വെൽഫെയർ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് നടത്തുന്ന അംഗീകൃത ബിരുദാനന്തര അദ്ധ്യാപന സ്ഥാപനമാണിത്. 2017 വരെ ആശുപത്രി 1,80,000 ത്തിലധികം നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിൽ 80,000 ശസ്ത്രക്രിയകൾ സൗജന്യമായി നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ശസ്ത്രക്രിയാ പരിശീലനത്തിനും ഫെലോഷിപ്പിനുമായി ഇന്റർനാഷണൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി (ഐസിഒ) - നേത്രരോഗ വിദഗ്ധരുടെ പരമോന്നത സ്ഥാപനമായാണ് ആശുപത്രിയെ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2017 വരെ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ നടത്തിയ ശസ്ത്രക്രിയാ പരിശീലന പരിപാടികളിലൂടെ ഇന്ത്യയിലെയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 1500 ഓളം നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധരെ പരിശീലിപ്പിച്ച ഒരു ശസ്ത്രക്രിയാ പരിശീലന സ്ഥാപനമായി ഇന്ത്യാ സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചു.

## സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ

### മെഡിക്കൽസൗകര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള പൊതുസമൂഹത്തിനുള്ള പ്രവേശനം
മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വിദർഭ മേഖലയിൽ ആദ്യമായി ഒരു നേത്രബാങ്ക് ആരംഭിക്കുകയും അവിടെ നേത്രദാന പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്ത വ്യക്തിയാണ് മഹാത്മേ. നാഗ്പൂർ, അമരാവതി, ഗാഡ്ചിരോലി, മുംബൈ എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി നേത്ര ആശുപത്രികളും ദർശന കേന്ദ്രങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തുന്നു. 1986 മുതൽ കണ്ണ് പരിചരണത്തിൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഔട്ട്റീച്ച് പ്രോഗ്രാമുകൾക്കായി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഘം ഗ്രാമീണ, ഗോത്ര, ചേരി പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയും നേത്രപരിശോധന ക്യാമ്പുകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. നാഗ്പൂർ, മുംബൈ, അമരാവതി, ഗാഡ്‌ചിരോലി മെൽഘട്ട്, യവത്മാൽ, ഗോണ്ടിയ, ചന്ദ്രപൂർ, തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ ആശുപത്രികളും മൊബൈൽ ഐ യൂണിറ്റുകളും സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹം തുടക്കമിട്ടു.  വിദൂര ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളെ പരിപാലിക്കുന്നതിനായി നേത്രപരിശോധനയ്ക്കായി എല്ലാ ഗാഡ്‌ജെറ്റുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു അൻ‌ക്വാലി പം-പം (ഒരു മൊബൈൽ ഐ യൂണിറ്റ്) അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു.

### ആരോഗ്യ അവബോധ കാമ്പെയ്‌നുകൾ
ടിവി ഷോകൾ, പത്ര ലേഖനങ്ങൾ, പൊതുവേദികൾ, റോഡ് ഷോകൾ എന്നിവയിലൂടെ ആരോഗ്യ അവബോധം സമൂഹത്തിൽ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ഊർജ്ജസ്വലനാണ്. ജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചും സാധാരണക്കാർക്ക് ലഭ്യമാകുന്ന വിവിധ സർക്കാർ ആരോഗ്യ പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചും ജനങ്ങളെ ബോധവാന്മാരാക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം 'ആരോഗ്യ അവകാശ പ്രസ്ഥാനം' ആരംഭിച്ചു.  'ആരോഗ്യം എന്റെ ജന്മാവകാശം' എന്ന മുദ്രാവാക്യം അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധമാക്കി. ധർമ്മ ചക്ര പ്രവർദ്ധൻ ദിനത്തിന്റെ ഭാഗമായി നാഗ്പൂരിലെ ദീക്ഷഭൂമിയിലേക്ക് വരുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്കായി ട്രസ്റ്റ് എല്ലാ വർഷവും സൗജന്യ നേത്രക്യാമ്പ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.

### സാമൂഹികവും വൈകാരികവുമായ അവബോധ സംരംഭങ്ങൾ
വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ശാരീരികവും സാമൂഹികവും വൈകാരികവും അക്കാദമികവുമായ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹം ഉറച്ച വിശ്വാസിയാണ്. “സന്തോഷകരമായുള്ള അർത്ഥവത്തായ ജീവിതം” എന്ന രസകരമായ ആഖ്യാന അവതരണം നടത്തുന്ന അദ്ദേഹം, ചിന്തോദ്ദീപകമായ ഈ അവതരണം നടത്താൻ ഇന്ത്യയിലെയും വിദേശത്തെയും നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു. 'ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് ഓഫ് ഹാപ്പിനെസ്' അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു, ഇത് യുവതലമുറയിൽ ചിന്താശേഷി വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിനും ലോകാരോഗ്യ സംഘടന അടിവരയിട്ട പത്ത് ജീവിത നൈപുണ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അവരെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിനും ഊന്നൽ നൽകുന്നു. എൻ‌സിസിക്കും മറ്റ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്കുമായി വ്യക്തിത്വവികസനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പതിവായി പരിപാടികൾ നടത്തുന്നു.

### ധൻഗർ സമൂഹത്തിന്റെ ഉയർച്ചയ്ക്കായുള്ള പ്രവർത്തനം
ധൻഗർ സമുദായത്തിലെ പ്രഗത്ഭനായ നേതാവായ അദ്ദേഹം മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.  ധൻഗാർമാർക്കുള്ള പട്ടികവർഗ സംവരണം ആവശ്യപ്പെട്ട് പ്രക്ഷോഭം നടത്താൻ അദ്ദേഹം 2013 ഡിസംബർ 19 ന് നാഗ്പൂരിലെ വിന്റർ അസംബ്ലിയിലേക്കും പിന്നെയും 2015 ഡിസംബർ 8 ന് 4-5 ലക്ഷത്തോളം ആളുകൾ പങ്കെടുത്ത വിന്റർ അസംബ്ലിയിലേക്കും മൂന്ന് ലക്ഷം ആൾക്കാരെ സംഘടിപ്പിച്ച് ശക്തമായ മാർച്ച് നടത്തി. മഹാരാഷ്ട്ര മുഖ്യമന്ത്രി ദേവേന്ദ്ര ഫഡ്‌നാവിസ് പങ്കെടുത്ത 2015 ജനുവരി 4, 2017 നവംബർ 5 തീയതികളിൽ അദ്ദേഹം സമൂഹത്തിന്റെ ഒരു വലിയ കൺവെൻഷൻ സംഘടിപ്പിച്ചു. കേന്ദ്രത്തിലും സംസ്ഥാന സർക്കാർ രാഷ്ട്രീയത്തിലും മാറ്റം വരുത്തുന്നതിൽ ധൻഗാറുകളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതുല്യമായ കഴിവ് വളരെയധികം സഹായിച്ചു. സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ധൻഗർ സമുദായത്തിന് സംവരണം ഏർപ്പെടുത്താൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള മഹാരാഷ്ട്ര കേന്ദ്രമായ ധൻഗർ സമാജ് സംഘർഷ സമിതി എന്ന മഹാരാഷ്ട്ര ആസ്ഥാനമായുള്ള അസോസിയേഷന്റെ മുൻ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം. 

### മറ്റുള്ളവ
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപജീവനത്തിനായി ആടുകളെ വളർത്തുന്ന മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഇടയ സമൂഹത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നിയന്ത്രിത ആടുകളെ വളർത്തുന്നതിനുള്ള പാസുകളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ സർക്കാരുമായി ചർച്ച നടത്തുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഇടയന്മാരുടെ മേച്ചിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സമിതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തുകൊണ്ട് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചു. നാഗ്പൂരിനടുത്ത് പൂർണ്ണമായും ഒതുങ്ങിയ ആടുകളുടെ കൃഷിയിടത്തിന്റെ ഒരു മാതൃക അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ബഹുമാനപ്പെട്ട റോഡ് ഗതാഗത, ദേശീയപാത മന്ത്രി ശ്രീ നിതിൻ ഗഡ്കരി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.

## രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം
2016 ജൂലൈയിൽ അദ്ദേഹം രാജ്യസഭാ ദ്വിവത്സര തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ച് എതിരില്ലാതെ വിജയിച്ചു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം വിവിധ പാർലമെന്ററി കമ്മിറ്റികളിൽ പങ്കെടുത്ത് പാർലമെന്ററി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സജീവമായി ഏർപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ഏകോപന സമിതി (ജൂലൈ 2016 മുതൽ), സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി, പരിസ്ഥിതി, വനങ്ങൾക്കായുള്ള കമ്മിറ്റി (ജൂലൈ - സെപ്റ്റംബർ 2016), നിലവിൽ ആരോഗ്യ-കുടുംബക്ഷേമ സമിതി (സെപ്റ്റംബർ 2016 മുതൽ), മറ്റ് പിന്നോക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെ (ഒബിസി) (നവംബർ 2016 മുതൽ) ക്ഷേമ സമിതി എന്നിവയിൽ അംഗമാണ്. റെയിൽ‌വേ കൺസൾട്ടേറ്റീവ് കമ്മിറ്റി അംഗവും ഇന്ത്യൻ നഴ്സിംഗ് കൗൺസിൽ അംഗവും കൂടിയാണ്.

ബിജെപിയുടെ വൈദ്യകേ അഗദി / ദീൻ ദയാൽ ഉപാധ്യായ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ് റിസർച്ച്, ഹ്യൂമൻ റിസോഴ്‌സസ് എന്നിവയിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

## അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും
നേത്രരോഗത്തിനും സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് 2010 ൽ ബഹുമാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രപതി അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ ബഹുമതി നൽകി. 'റെക്ടൽ മ്യൂക്കസ് മെംബ്രൻ ഗ്രാഫ്റ്റ് ഫോർ ഡ്രൈ ഐ സിൻഡ്രോം' എന്നതിനു നൽകിയ സംഭാവനയ്ക്ക് കേണൽ രംഗചാരി ദേശീയ അവാർഡും സ്വർണ്ണ മെഡലും നൽകി അദ്ദേഹത്തെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

## സ്വകാര്യ ജീവിതം
1992 ൽ അദ്ദേഹം ഒരു ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് ആയ സുനിതയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ദമ്പതികൾക്ക് ഒരു മകനുണ്ട്. 

## അവലംബം

വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ
വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നിന്നും രാജ്യസഭയിൽ അംഗമായവർ
വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നിന്നുള്ള ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി നേതാക്കൾ
വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ
വർഗ്ഗം:1952-ൽ ജനിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations