പ്രസാത് താ മുഎൻ തോം

കംബോഡിയൻ-തായ് അതിർത്തിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഖെമർ ക്ഷേത്രമാണ് **പ്രസാത് താ മ്യൂൻ തോം** അഥവാ **പ്രസാത് താ മോൻ തോം**.

ഖെമർ പേര് ശരിക്കും "ഗ്രേറ്റ് ടെമ്പിൾ ഓഫ്  ഗ്രാൻഡ്ഫാദർ ചിക്കൻ" എന്നാണ് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നത്. ഡാംഗ്രെക് പർവതനിരകളിലൂടെയുള്ള ഒരു ചുരത്തിലൂടെ പ്രവേശനം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഇടതൂർന്ന വനപ്രദേശത്തുള്ള രണ്ട് അനുബന്ധ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായിട്ടാണിത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ആശുപത്രി ചാപ്പൽ പ്രസാത് താ മുവെൻ ടോച്ച് ("മൈനർ ടെമ്പിൾ ഓഫ്  ഗ്രാൻഡ്ഫാദർ ചിക്കൻ ") വടക്കുപടിഞ്ഞാറായി രണ്ടര കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. അതിനപ്പുറം വെറും 300 മീറ്റർ അകലെയാണ് റെസ്റ്റ് ഹൗസ് ചാപ്പൽ. പ്രസാത് താ മ്യൂൻ ("ഗ്രാൻഡ്ഫാദർ ചിക്കൻ ക്ഷേത്രം"). 1980-90 കാലഘട്ടത്തിൽ, ഡെമോക്രാറ്റിക് കമ്പൂച്ചിയയിലെ ഖെമർ റൂജ് ഈ പ്രദേശം നിയന്ത്രിച്ചപ്പോൾ, ഈ പ്രദേശത്തെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ അവരുടെ ഗറില്ല പ്രചാരണത്തിന് ധനസഹായം നൽകുന്നതിനായി ഖമർ റൂജ് കൊള്ളയടിച്ചു. നിരവധി വാസ്തുവിദ്യാ ശിൽപങ്ങളും യഥാർത്ഥ ശിൽപങ്ങളും മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ചിലപ്പോൾ ഡൈനാമിറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് വേർപെടുത്തി, കംബോഡിയയിൽ നിന്ന് കടത്തുകയോ കരിഞ്ചന്തയിൽ വിൽക്കുകയോ ചെയ്തു.  ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളും, പരസ്പരം നൂറുകണക്കിന് മീറ്ററുകൾക്കുള്ളിൽ, ഒരു സമുച്ചയം രൂപീകരിച്ചു, ഇത് ഖെമർ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ ഒരു പ്രധാന പാതയിൽ ഒരു പ്രധാന സ്റ്റോപ്പായിരുന്നു, പുരാതന ഖെമർ ഹൈവേ അതിൻ്റെ തലസ്ഥാനമായ ആങ്കോറിൽ നിന്ന് വടക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള അതിൻ്റെ പ്രധാന ഭരണ കേന്ദ്രമായ ഫിമായിലേക്കുള്ളതാണ്.(ഇപ്പോൾ തായ്‌ലൻഡിലാണ്).
## ലേഔട്ട്
ഈ പ്രദേശത്ത് കംബോഡിയയ്ക്കും തായ്‌ലൻഡിനും ഇടയിലുള്ള നിലവിലെ അതിർത്തി രൂപപ്പെടുന്ന ഡാംഗ്രെക് പർവതനിരകളുടെ മുകൾഭാഗത്തുള്ള ടാ മുൻ തോം ചുരത്തിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അതിർത്തിയുടെ വടക്ക് ഖൊരത് പീഠഭൂമിയും തെക്ക് കുത്തനെയുള്ള പാറക്കെട്ടുകളുമാണ്. കാരണം പർവതങ്ങൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കംബോഡിയയിലെ സമതലങ്ങളിലേക്ക് താഴേക്ക് പതിക്കുന്നു. ടാ മുൻ തോം ലാറ്ററൈറ്റ്  കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള പ്ലാനിൽ തെക്കോട്ട് ദർശനമുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി കിഴക്കോട്ട് ദർശനമുള്ള ഖമർ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഇത് വളരെ അസാധാരണമാണ്. താഴെയുള്ള സമതലങ്ങളിൽ നിന്ന് ചുരം കയറുന്ന യാത്രക്കാരെ കാണാനും മലനിരകളിൽ നിന്ന് തെക്കോട്ട് തന്ത്രപരമായ കാഴ്ചയുള്ള പ്രതിരോധ സ്ഥാനം നൽകാനും ഇത് ഭൂപ്രകൃതി കാരണമാണെന്ന് സംശയിക്കുന്നു.  പിങ്ക് കലർന്ന ചാരനിറത്തിലുള്ള മണൽക്കല്ലുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കേന്ദ്ര സങ്കേതത്തിലാണ് ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ചുറ്റുപാടിന് 46 മീറ്ററും 38 മീറ്ററും ഉള്ളത്. അതിന് മുമ്പായി ഒരു മണ്ഡപവും അന്തരാളവും ഉണ്ട്. പ്രധാന അറയിലെ പ്രതിമയിൽ നിന്ന് ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പുണ്യജലം കൊണ്ടുപോകുന്ന  ഒരു ഫണലാണ് സോമസൂത്രമായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് ഗർഭഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുകയും സൈറ്റിൻ്റെ ആപേക്ഷിക പ്രാധാന്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

വടക്ക് വശത്ത് രണ്ട് ടവറുകളും മറ്റ് രണ്ട് ലാറ്ററൈറ്റ് കെട്ടിടങ്ങളും ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. കൂടാതെ മറ്റ് മൂന്ന് കെട്ടിടങ്ങളുടെ അടിത്തറയും നിലവിലില്ല. തീർത്ഥാടകരും യാത്രികരും രാത്രി ചിലവഴിക്കുകയും അവരുടെ അടുത്ത യാത്രയിൽ തങ്ങാനുപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിലേക്ക് ചേർക്കുന്നതിനായി സ്ഥാപിച്ച ജയവർമ്മൻ VII-ൻ്റെ ഹൈവേ റെസ്റ്റ് ഹൗസിൻ്റെയും ആശുപത്രിയുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങളാണ് ഈ കെട്ടിടങ്ങൾ.തെക്ക് മുഖത്ത്, പ്രധാന കവാടത്തിൻ്റെ അതേ വശത്ത്, പ്രധാന ഗോപുര, മറ്റുള്ളവയേക്കാൾ വളരെ വലുതാണ്. വലിയ വിശാലമായ കുത്തനെയുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ് ഗോവണി, തെക്ക് അഭിമുഖമായി കംബോഡിയൻ പ്രദേശത്തേക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു . കംബോഡിയൻ വശത്തുള്ള ഒരു അരുവിയിലേക്ക് താഴേക്ക് നയിക്കുന്ന ലാറ്ററൈറ്റ് ഗോവണിയുണ്ട്, അത് ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റും വളവായി മാറുന്നു. ത മുയെൻ തോമിൻ്റെ ഓറിയൻ്റേഷൻ, ഫിമൈ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ പാർക്കിലെ പ്രസാത് ഹിൻ ഫിമൈയുടെയും മറ്റും ക്രമീകരണവുമായി വളരെ സാമ്യമുള്ളതാണ്.

പ്രധാന ഗോപുരത്തിനുള്ളിൽ അടുത്തിടെ നടത്തിയ ഖനനങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ച മലമുകളിൽ നിന്ന് ഒരു സ്വാഭാവിക ലിംഗത്തിൻ്റെ അസ്തിത്വം കണ്ടെത്തി.ലാവോസിലെ വാട്ട് ഫൗ എന്ന ഖമർ ക്ഷേത്രത്തിലും സമാനമായ പ്രകൃതിദത്ത ലിംഗമുണ്ട്.

## പ്രവേശനം
നിലവിലെ അതിർത്തി തായ് ഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതിനാൽ, തായ്‌ലൻഡിൽ നിന്ന് മാത്രമേ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയൂ. കംബോഡിയയിൽ നിന്നുള്ള പ്രവേശനം ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. കാരണം ചുരത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പുരാതന ഖെമർ ഹൈവേ വളരെക്കാലമായി കാട് പിടിച്ചു. കംബോഡിയൻ-തായ് അതിർത്തി തർക്കത്തിൽ (2009-2011) പ്രാഥമികമായി പ്രീ വിഹിയർ ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു. അതിർത്തി സംഘർഷങ്ങൾ ടാ മുയനിലേക്ക് വ്യാപിക്കുകയും ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം താൽക്കാലികമായി അടച്ചുപൂട്ടുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം, സംഘർഷാവസ്ഥ നിലനിൽക്കുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരികളെ പ്രധാന കവാടത്തിൽ നിന്ന് ഏതാനും മീറ്ററിലധികം തെക്കോട്ടു പോകാൻ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. അതിർത്തി അടയാളപ്പെടുത്താൻ സായുധ തായ് അതിർത്തി പോലീസ് കാവൽ നിൽക്കുന്നു.

2009-ൽ നിർമ്മിച്ച് 2010-ൽ ഔദ്യോഗികമായി സമാരംഭിച്ച ടാമുൻ തോം ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള റോഡ് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചതിനാൽ 2010 മുതൽ, കംബോഡിയ ഭാഗത്തുള്ള ടാ മുൻ തോം ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പ്രവേശനം എളുപ്പമായി. 24 കി.മീ. ചുവന്ന ചരൽ റോഡുകളും (എന്നാൽ സമീപ വർഷങ്ങളിൽ ഇത് അസ്ഫാൽറ്റ് റോഡായി നവീകരിച്ചു) 500 മീറ്റർ പർവത കോൺക്രീറ്റ് റോഡും. സന്ദർശകർക്ക് അവരുടെ കാറുകൾ കുന്നിന് സമീപം പാർക്ക് ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം അവർക്ക് അര കിലോമീറ്റർ മലയോര കോൺക്രീറ്റ് റോഡിലൂടെ നടക്കാം. അതിൻ്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ കുത്തനെയുള്ളതാണ്. ഈ സമയത്ത്, ഡാംഗ്രെക് പർവതനിരയുടെ മനോഹരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും നിരവധി വലിയ മരങ്ങളും വന പുഷ്പങ്ങളും വിനോദസഞ്ചാരികൾ ആസ്വദിക്കുന്നു.

## ഗാലറി

## കുറിപ്പുകൾ

## അവലംബം
*Michael Freeman, *A guide to Khmer temples in Thailand & Laos*, Rivers Books, 1996 974-8900-76-2
*Michael Freeman, *Palaces of the Gods: Khmer Art & Architecture in Thailand*, River Books, 2001 974-8303-19-5
*Yoshiaki Ishizawa, *Along The Royal Roads To Angkor*, Weatherhill, 1999 083-4804-72-7
*Claude Jacques and Philippe Lafond, *The Khmer Empire*, River Books, 2007 974-9863-30-5
*Vittorio Roveda, *Images of the gods: khmer mythology in Cambodia, Thailand and Laos*, River Books, 2005 974-9863-03-8
*Betty Gosling, *Origins of thai art*, River Books, 2004 0-8348-0541-3