സരോജ് ഖാൻ

**സരോജ് ഖാൻ** (ജനനം നിർമ്മല നാഗ്പാൽ; 22 നവംബർ 1948 - 3 ജൂലൈ 2020) ഹിന്ദി സിനിമയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്ത ഇന്ത്യൻ നൃത്തസംവിധായികയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ബോംബെ സ്റ്റേറ്റിൽ (ഇന്നത്തെ മഹാരാഷ്ട്ര) 1948 നവംബർ 22ന്  ജനിച്ചു. നാൽപ്പത് വർഷത്തിലേറെ നീണ്ട നൃത്ത ജീവിതത്തിൽ 2000 ത്തിലധികം ഗാനങ്ങൾ നൃത്തസംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച അവർ "ഇന്ത്യയിലെ നൃത്തം / നൃത്തസംവിധാനത്തിന്റെ അമ്മ" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന് 2020 ജൂലൈ 3 ന് പുലർച്ചയ്ക്ക് മുംബൈയിലെ ഗുരു നാനാക്ക് ആശുപത്രിയിൽവെച്ച് അവർ അന്തരിച്ചു..

## ഔദ്യോഗിക ജീവിതം
നിർമ്മല നാഗ്പാൽ എന്ന പേരിൽ ജനിച്ച സരോജ് ഖാന്റെ മാതാപിതാക്കളായ കിഷൻചന്ദ് സാധു സിങ്ങും നോനി സാധു സിങ്ങും ഇന്ത്യ വിഭജനത്തിനുശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറി. മൂന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ ബാല ശ്യാമയായി നസറാന എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ബാല കലാകാരിയായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. 1950 കളുടെ അവസാനത്തിൽ ഒരു പശ്ചാത്തല നർത്തകിയുമായിരുന്നു അവർ. ഫിലിം കൊറിയോഗ്രാഫർ ബി. സോഹൻലാലിന്റെ കീഴിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടെ അവൾ നൃത്തം അഭ്യസിച്ചു. പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ  പ്രശസ്ത നൃത്ത ഗുരുവായിരുന്ന ബി സോഹൻലാലിനെ അവർ വിവാഹം കഴിച്ചു. അപ്പോൾ സോഹൻ ലാലിന് 43 വയസ്സും സരോജ് ഖാന്  13 വയസുമായിരുന്നു. 4 കുട്ടികളുമായി അദ്ദേഹം ഇതിനകം വിവാഹിതനായിരുന്നുവെന്ന വിവരം വിവാഹസമയത്ത് അവർ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല. വേർപിരിയലിനുശേഷം 1975 ൽ വ്യവസായി സർദാർ റോഷൻ ഖാനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. അവർക്ക് ഒരു മകൾ പിറന്നു. അവർ ദുബായിൽ ഡാൻസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് നടത്തുന്ന സുക്കൈന ഖാനാണ്. പിന്നീട് അവൾ സ്വയം നൃത്തത്തിലേക്ക് മാറി. ആദ്യം അസിസ്റ്റന്റ് കൊറിയോഗ്രാഫർ എന്ന നിലയിലും പിന്നീട് ഒരു സ്വതന്ത്ര നൃത്തസംവിധായികയെന്ന നിലയിൽ  *ഗീത മേര നാമ് *എന്ന സിനിമയിലൂടെയും 1974- ൽ സജീവമായി.എന്നിരുന്നാലും ഈ മേഖലയിൽ അംഗീകാരം  ലഭിക്കാൻ അവൾക്ക് വർഷങ്ങളോളം കാത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നെങ്കിലും **മിസ്റ്റർ ഇന്ത്യ**യിൽ മിസ്റ്റർ ശ്രീദേവിയുമായി പ്രശസ്തി നേടി. മിസ്റ്റർ ഇന്ത്യയിലെ **ഹവ ഹവായ്** (1987), **നാഗിന** (1986), **ചാന്ദ്‌നി** (1989), പിന്നീട് മാധുരി ദീക്ഷിത് എന്നിവരോടൊപ്പം **തെസാബി**ലെ **ഏക് ദോ തീൻ** (1988), **തനേദാറി**ലെ **തമ്മ തമ്മ ലോജ്** (1990)  ബീറ്റയിലെ **ധക് ധക് കർനെ ലഗ** (1992) എന്നിവയിലൂടെ ബോളിവുഡിലെ ഏറ്റവും മികച്ച നൃത്തസംവിധായകരിലൊരാളായി അവർ മാറി.

2014 ൽ സരോജ് ഖാൻ മാധുരി ദീക്ഷിത്തിനൊപ്പം **ഗുലാബ് ഗാംഗി**ൽ വീണ്ടും പ്രവർത്തിച്ചു. **റിഷിഹുഡ്** സർവകലാശാലയുടെ ഉപദേശക സമിതിയിലുണ്ടായിരുന്നു അവർ.
### ടെലിവിഷൻ പ്രകടനം
സരോജ് ഖാൻ 2005 ൽ ജൂറി അംഗമായി നാച്ച് ബാലിയേ റിയാലിറ്റി ഡാൻസ് ഷോയിൽ രണ്ട് വിധികർത്താക്കളോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇത് സ്റ്റാർ വണ്ണിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തു. ഇതേ ഷോയുടെ രണ്ടാം സീസണിലും അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. സോണി എന്റർടൈൻമെന്റ് ടെലിവിഷനിൽ (ഇന്ത്യ) സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്ന ഉസ്തദോൺ കാ ഉസ്താദ് എന്ന ഷോയുടെവിധികർത്താവായിരുന്നു അവർ. 2008 ൽ എൻ‌ഡി‌ടി‌വി ഇമാജിനിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത  നാച്ചൽ വെ എന്ന ഷോയിൽ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഈ ഷോയ്ക്കായി അവൾ നൃത്തം ചെയ്തു. 2008 ഡിസംബർ മുതൽ സോണിയുടെ ബൂഗി വൂഗി (ടിവി സീരീസ്) ഷോയിൽ വിധികർത്താക്കളിൽ ഒരാളായി ജാവേദ് ജാഫ്രി, നവേദ് ജാഫ്രി, രവി ബെൽ എന്നിവരോടൊപ്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 2009 ഫെബ്രുവരി 27 ന് ആരംഭിച്ച ഒരു ജനപ്രിയ ഷോയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽവിധികർത്താവായിരുന്ന അവർ. സോണി എന്റർടൈൻമെന്റ് ടെലിവിഷനിൽ (ഇന്ത്യ) സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഇത്  മുൻ നാച്ച് ബാലിയേ ജഡ്ജ് വൈഭവി മർച്ചന്റും നടി ജൂഹിചൗള എന്നിവരോടൊപ്പമായിരുന്നു.

സരോജ് ഖാനൊപ്പം നച്ച് വെ എന്ന ഡാൻസ് റിയാലിറ്റി ഷോയെ പങ്കാളിയായി അവർ. സരോജ് ഖാനൊപ്പം നാച്ചൽ വേ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു.2012 ൽ പി‌എസ്‌ബിടിയും ഫിലിംസ് ഡിവിഷനും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച് നിധി തുലി സംവിധാനം ചെയ്ത "ദി സരോജ് ഖാൻ സ്റ്റോറി" എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി പുറത്തിറങ്ങി. താരക് മേത്ത കാ ഓൾട്ട ചഷ്മയിൽ നൃത്ത മത്സരത്തിൽ ജഡ്ജിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
## മരണം
സരോജ് ഖാനെ 2020 ജൂൺ 17 ന് ശ്വാസതടസ്സം കാരണം  മുംബൈയിലെ ബാന്ദ്രയിലെ ഗുരു നാനാക്ക് ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു. ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന് 2020 ജൂലൈ 3 ന് രാവിലെ 1:52ന് മരണമടഞ്ഞു. മരണ സമയത്ത് അവർക്ക് 71 വയസ്സായിരുന്നു.ആ സമയം അവരോടൊപ്പം മകൻ ഹമീദ് ഖാനും മകൾ സുകൈന ഖാനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
## തിരഞ്ഞെടുത്ത സിനിമകൾ

* *കളങ്ക്* (2019)
* *മണികർണിക:ദി ക്യൂൻ ഓഫ് ഝാൻസി* (2019)
* *തനു വെഡ്‍സ് മനു റിട്ടേൺസ്* (2015)
* *ഗുലാബ് ഗ്യാങ്ങ്* (2014)
* *എ.ബി.സി.ഡി എനി ബോഡി കാൻ ഡാൻസ്* (2012)
* *റൗഡി റാത്തോർ* (2012)
* *ഏജന്റ് വിനോദ്* (2012)
* *ഖട്ട മീത* (2010)
* *ലൈഫ് പാർട്ട്നർ* (2009)
* *ലൗ ആജ് കൽ*(2009) 
* *ഡൽഹി-6 * (2009)
* *ജബ് വി മെറ്റ്* (2007) (മികച്ച നൃത്തത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി)
* *നമസ്തേ ലണ്ടൻ* (2007)
* *ഗുരു* (2007) (മികച്ച നൃത്തത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടി)
* *ധൻ ധനാ ധൻ ഗോൾ* (2007)
* *സാവരിയ* (2007)
* *ഡോൺ ദി ചേസ് ബിഗിൻസ് എഗൈൻ* (2006)
* *ഫനാ* (2006)
* *മംഗൽപാടി :ദി റൈസിങ്ങ്* (2005)
* *ശൃംഗാരം* (2005) (തമിഴ്)(മികച്ച നൃത്തത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി)
* *വീർ-സാര* (2004)
* *സ്വദേസ്* (2004)
* *കുച്ച് നാ കഹോ* (2004)
* *സാത്തിയ* (2002)
* *ദേവദാസ്* (2002) (മികച്ച നൃത്തത്തിനും ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിനുമുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടി)
* *ലഗാൻ: വൺസ് അപ്പോൺ എ ടൈം ഇൻ ഇന്ത്യ* (2001) (മികച്ച നൃത്തത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടി)
* *ഫിസ്സ* (2000)
* *താൽ* (1999)
* *ഹം ദിൽ ദേ ചുകേ സനം* (1999)  (മികച്ച നൃത്തത്തിനും അമേരിക്കൻ കൊറിയോഗ്രഫി അവാർഡിനുമുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടി)
* *സോൾജിയർ* (1998)
* *ചുദലാനി വുണ്ടി* (1998) തെലുങ്കു സിനിമ
* *ഔർ പ്യാർഹോ ഗയാ* (1997)
* *പർദേസ്* (1997)
* *ഇരുവർ* (1997) തമിഴ് സിനിമ
* *ഖമോഷി ദി മ്യൂസിക്കൽ* (1996)
* *[[ദിൽവാലെ ദുൽഹനിയ ലേ ജായേംഗെ]]* (1995)
* *യരാന* (1995)
* *മൊഹ്‍റ* (1994)
* *അൻജാം* (1994)
* *ബാസിഗർ* (1993)
* *ഐനാ* (1993)
* *ദർ* (1993)
* *ബേട്ടാ* (1992)
* *അവാർഗി* (1990)
* *സൈലാബ്* (1990)
* *ചാന്ദ്നി* (1989)
* *നിഗാഹേൻ: നാഗിന പാർട്ടി]* (1989)
* *തെസാബ്* (1988)
* *കിഴക്കു ആഫ്രിക്കവിൽ ഷീല* (1987) തമിഴ് സിനിമ
* *മിസ്റ്റർ ഇന്ത്യ* (1987)
* *നാഗിന* (1986)
* *ഹീറോ* (1983)
* *തായ് വീട്*  (1983) തമിഴ് സിനിമ

; എഴുത്തുകാരൻ

* *വീറു ഡാ* (1990)
* *കിലാഡി* (1992)
* *ഹും ഹൈൻ ബെമിസാൽ* (1994)
* *നാസർ കെ സംമ്നേ* (1995)
* *ചോട്ടെ സർക്കാർ* (1996)
* *ദിൽ തേര ദിവാന* (1996)
* *ദവാ* (1997)
* *ജഡ്‍ജ് മുജ്‍റിം* (1997)
* *ബായ് ബായ്* (1997)
* *ഹോത്തെ ഹോത്തെ പ്യാർ ഹോ ഗയാ* (1999)
* *ബെനാം* (1999)
* *ഖൻചാർ* (2003)

## അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും

### ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ്
സരോജ് ഖാൻ മൂന്ന് തവണ മികച്ച നൃത്തസംവിധായകക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിന് അർഹയായി.

### മികച്ച നൃത്തസംവിധാനത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്
ഫിലിംഫെയർ ബെസ്റ്റ് കൊറിയോഗ്രഫി അവാർഡിന് സറോജ് ഖാൻ ആണ് ആദ്യമായി അർഹയായത്. ഖാന്റെ "ഏക് ദോ ടീൻ" എന്ന ഗാനത്തിന് മികച്ച നൃത്തവും പ്രേക്ഷക പ്രതികരണവും കണ്ട ശേഷമാണ് ഫിലിംഫെയർ ഈ അവാർഡ് ഏർപ്പെടുത്തിയത്. 1989 മുതൽ 1991 വരെ 3 വർഷം തുടർച്ചയായി ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ നേടിയ സരോജ് ഖാൻ ഹാട്രിക്ക് നേടി. ഫിലിംഫെയർ മികച്ച നൃത്തസംവിധായക അവാർഡുകൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ നേടിയതിൻ്റെ റെക്കോർഡും അവർക്കാണ്.
* 2008 – *ഗുരു (2007 film)*
* 2003 – *ദേവദാസ് (2002 Hindi film)*
* 2000 – *ഹും ദിൽ ദേ ചുകേ സനം*
* 1994 – *ഖൽനായക്*
* 1993 – *ബേട്ടാ*
* 1991 – *സൈലാബ്*"ഹം‌കോ ആജ് കൽ ഹായ് ഇന്റർ‌സാർ "എന്ന ഗാനരംഗം"
* 1990 – *ചാൽബാസ്*
* 1989 – *ടെസാബ്*
### മറ്റ് പുരസ്കാരങ്ങൾ
**അമേരിക്കൻ കൊറിയോഗ്രഫി അവാർഡ്**
* 2002: ഫീച്ചർ ഫിലിമിലെ മികച്ച നേട്ടം: *ലഗാൻ: വൺസ് അപ്പോൺ എ ടൈം ഇൻ ഇന്ത്യ* (2001)

**നന്ദി അവാർഡ്**
* 1998: മികച്ച കൊറിയോഗ്രാഫർക്കുള്ള നന്ദി അവാർഡ്: *ചുദലാനി വുണ്ടി*

**കലാകാർ അവാർഡ്**
* 2011: ഡാൻസ് കൊറിയോഗ്രഫിയിലെ മികച്ച സംഭാവനയ്ക്കുള്ള 19-ാമത് വാർഷിക കലാകാർ അച്ചീവർ അവാർഡ്

## വിവാദം
2018 ഏപ്രിലിൽ, കാസ്റ്റിംഗ് കൗച്ചിനെ ന്യായീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഖാൻ പ്രസ്താവനകൾ നടത്തി. സിനിമാ വ്യവസായം ആളുകൾക്ക് തൊഴിൽ നൽകുന്നുവെന്നും അവരെ "ബലാത്സംഗം ചെയ്ത് ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല" എന്നുള്ള  പ്രസ്താവന ഏറെ വിവാദമായി. ഓൺലൈനിൽ വലിയ തിരിച്ചടിക്ക് ശേഷം അവരുടെ അഭിപ്രായത്തിന് അവർ ക്ഷമ ചോദിച്ചു.

## ഇതും കൂടി കാണുക
* Indian women in dance
## അനുബന്ധം

## പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണി

*Bollywood Hungama title|https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/saroj-khan/
* 

National Film Award Best Choreography
FilmfareAwardBestChoreographer