പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)

സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എന്റർപ്രൈസ് അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കോർപ്പറേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ടറി കോർപ്പറേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനി അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യയിലെ ദേശസാൽകൃത കമ്പനി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളാണ് **"പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ (PSU)".** ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന് സാമ്പത്തികമോ, നിയന്ത്രണമോ ഉള്ള സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ഇത്. സ്വകാര്യമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കുത്തക നിയന്ത്രിക്കുക, ഉൽപന്നങ്ങളും സേവനങ്ങളും പൗരന്മാർക്ക് താങ്ങാനാവുന്ന വിലയിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുക, അതോടൊപ്പം സർക്കാരിന് ലാഭം നേടാനുള്ള പങ്ക് എന്നിവയും ലക്ഷ്യമിടുകയും ഒപ്പം വികസനം എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സർക്കാർ സ്ഥാപിച്ചതാണ് "**പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനം** ((**PSU**) അല്ലെങ്കിൽ **പൊതുമേഖലാ സംരംഭം (PSE)**". 

ഈ സ്ഥാപനങ്ങൾ പൂർണ്ണമായോ ഭാഗികമായോ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ നിരവധി സംസ്ഥാന അല്ലെങ്കിൽ പ്രദേശ സർക്കാരുകളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതാണ്. **കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ** (**CPSU**, **CPSE) പൂർണമായും ഭാഗികമായോ** ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതാണ്, അതേസമയം **സംസ്ഥാന പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ** ( **PSU**, **SPSE) പൂർണമായും ഭാഗികമായോ** സംസ്ഥാന അല്ലെങ്കിൽ പ്രാദേശിക സർക്കാരുകളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ് . 

1951- ൽ ഇന്ത്യയിൽ സർക്കാർ മേഖലയുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ വെറും 5 PSE- കൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ . 2021 മാർച്ചോടെ, അത്തരം സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം 365 ആയി വർദ്ധിച്ചു.  ഈ സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ 2019 മാർച്ച് 31 വരെ ഏകദേശം ₹ 16.41 ലക്ഷം കോടി നിക്ഷേപം പ്രതിനിധീകരിച്ചു .അവരുടെ total paid-up capital ഏകദേശം 2.76 ലക്ഷം കോടി രൂപ. 2018–19 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 25.43 ലക്ഷം കോടി രൂപ സിപിഎസ്ഇകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. 

## ചരിത്രം
1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയപ്പോൾ, അത് പ്രാഥമികമായി ദുർബലമായ വ്യാവസായിക അടിത്തറയുള്ള ഒരു കാർഷിക സ്ഥാപനമായിരുന്നു. ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ആയുധങ്ങളിലുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സ്ഥാപിതമായ പതിനെട്ട് സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഇന്ത്യൻ ഓർഡനൻസ് ഫാക്ടറികൾ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. 

തേയില സംസ്കരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ചണ മില്ലുകൾ ( അക്ലാൻഡ് മിൽ പോലുള്ളവ ), റെയിൽവേ , വൈദ്യുതി യൂട്ടിലിറ്റികൾ, ബാങ്കുകൾ, കൽക്കരി ഖനികൾ, സ്റ്റീൽ മില്ലുകൾ എന്നിവ ചില സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങളുമായി കാർഷിക ഉൽപ്പാദനം സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് മുമ്പ് തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. വ്യവസായി ജംസെറ്റ്ജി ടാറ്റയെപ്പോലുള്ള സ്വകാര്യ വ്യക്തികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലേക്ക് . മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങൾ ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ ലിസ്റ്റ് ചെയ്തു . 

ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക, വ്യാവസായിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയെ വിമർശിച്ചവർ-പ്രത്യേകിച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം-പകരം 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വയംപര്യാപ്തവും വലിയതോതിൽ കാർഷികപരവും സാമുദായികവുമായ ഗ്രാമാധിഷ്ഠിത അസ്തിത്വത്തിനായി വാദിച്ചു.  ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലയെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റ് സമകാലിക വിമർശനങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടത് നല്ല ഫണ്ട് ലഭിക്കുന്ന സ്കൂളുകൾ, പബ്ലിക് ലൈബ്രറികൾ, സർവ്വകലാശാലകൾ, ആശുപത്രികൾ, മെഡിക്കൽ, എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജുകൾ എന്നിവയുടെ അഭാവമാണ്; മുൻ നൂറ്റാണ്ടിലെ ബ്രിട്ടന്റെ സ്വന്തം വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ അനുകരണത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു അഭാവം. 

സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, ദേശീയ സമവായം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വ്യാവസായികവൽക്കരണത്തിന് അനുകൂലമായി മാറി, ഈ പ്രക്രിയ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന്റെയും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിത നിലവാരത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക പരമാധികാരത്തിന്റെയും താക്കോലായി കണ്ടു.  സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഗവൺമെന്റ് ഇടപെടലിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ആവശ്യകത ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയ ബോംബെ പദ്ധതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി , 1948-ൽ പ്രഖ്യാപിച്ച ആദ്യത്തെ വ്യാവസായിക നയ പ്രമേയം വ്യാവസായിക വികസനത്തിന്റെ അത്തരം ഒരു തന്ത്രത്തെ വിശാലമായ സ്‌ട്രോക്കുകളിൽ രൂപപ്പെടുത്തി. പിന്നീട്, 1950 മാർച്ചിൽ മന്ത്രിസഭാ പ്രമേയത്തിലൂടെ ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ രൂപീകരിക്കുകയും വ്യവസായത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിന് സർക്കാരിനെ അധികാരപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 1951-ൽ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ (ഡെവലപ്‌മെന്റ് ആൻഡ് റെഗുലേഷൻ) നിയമം നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു. 

ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു, ഇറക്കുമതിക്ക് പകരമുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സാമ്പത്തിക നയം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും, സമ്മിശ്ര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ വാദിക്കുകയും ചെയ്തു .  ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വികസനത്തിനും നവീകരണത്തിനും അടിസ്ഥാനപരവും ഭാരമേറിയതുമായ വ്യവസായങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം അടിസ്ഥാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ രണ്ടാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിയും (1956–60) 1956ലെ വ്യാവസായിക നയ പ്രമേയവും നെഹ്‌റുവിന്റെ ദേശീയ വ്യവസായവൽക്കരണ നയത്തിന് അനുസൃതമായി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് ഊന്നൽ നൽകി . ഡോ.വി.കൃഷ്ണമൂർത്തിയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയത്, *"ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പിതാവ്"* എന്നറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തി. ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിഷ്യൻ പ്രശാന്ത ചന്ദ്ര മഹലനോബിസ് അതിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു, പിന്നീട് ഇത് "ഫെൽഡ്മാൻ-മഹലനോബിസ് മോഡൽ" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു . 

1969-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ഗവൺമെന്റ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പതിനാല് സ്വകാര്യ ബാങ്കുകളും, 1980-ൽ ആറെണ്ണവും ദേശസാൽക്കരിച്ചു. ഈ ഗവൺമെന്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വ്യവസായ നയം, സ്വകാര്യ സംരംഭങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ നിയന്ത്രണങ്ങളോടെ, 1991 വരെ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന്റെ പ്രബലമായ മാതൃകയായിരുന്നു. 1991-ലെ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക  പ്രതിസന്ധിക്ക് ശേഷം, മൂലധനം സ്വരൂപിക്കുന്നതിനും മോശം സാമ്പത്തിക പ്രകടനവും കുറഞ്ഞ കാര്യക്ഷമതയും നേരിടുന്ന കമ്പനികളെ സ്വകാര്യവത്കരിക്കുന്നതിനുമായി സർക്കാർ നിരവധി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം വിറ്റഴിക്കാൻ തുടങ്ങി.

## മാനേജ്മെന്റ്
എല്ലാ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും അധിക സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഈ യൂണിറ്റുകൾ താരതമ്യേന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്", അവർക്ക് ആഗോള വിപണിയിൽ മത്സരിക്കാൻ കൂടുതൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകുന്നു, അങ്ങനെ "ആഗോള ഭീമന്മാരാകാനുള്ള അവരുടെ പ്രേരണയിൽ [അവരെ] പിന്തുണയ്ക്കാൻ"  സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണം തുടക്കത്തിൽ ഒമ്പത് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് നൽകിയിരുന്നു. 1997-ൽ *നവരത്ന പദവി. നവരത്നം* എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം ഒമ്പത് വിലയേറിയ രത്നങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഒരു താലിസ്മാൻ ആണ്. ഈ പദം ഗുപ്ത ചക്രവർത്തി വിക്രമാദിത്യന്റെയും മുഗൾ ചക്രവർത്തി അക്ബറിന്റെയും കൊട്ടാരങ്ങളിലെ ഒമ്പത് കൂട്ടാമയ നാമമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.

2010-ൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഉയർന്ന *മഹാരത്‌ന* വിഭാഗം സ്ഥാപിച്ചു, ഇത് പൊതുമേഖലാ യൂണിറ്റിന്റെ നിക്ഷേപ പരിധി ₹1,000 കോടിയിൽ നിന്ന് ₹5,000 കോടിയായി ഉയർത്തുന്നു.  മഹാരത്‌ന *പൊതുമേഖലാ* യൂണിറ്റുകൾക്ക് ഒരു പ്രോജക്റ്റിൽ അവരുടെ ആസ്തിയുടെ 15 ശതമാനം വരെയുള്ള നിക്ഷേപം ഇപ്പോൾ തീരുമാനിക്കാം, അതേസമയം *നവരത്‌ന* കമ്പനികൾക്ക് വ്യക്തമായ സർക്കാർ അനുമതിയില്ലാതെ ₹1,000 കോടി വരെ നിക്ഷേപിക്കാം. രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായ *മിനിരത്‌നകൾ* വളരെ വിപുലമായ സാമ്പത്തിക സ്വയംഭരണം നൽകുന്നു.

*"രത്‌ന"*  പദവി നൽകുന്നതിനുള്ള മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളെ അവയുടെ പ്രത്യേക സാമ്പത്തികേതര ലക്ഷ്യങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു , 2013- ലെ കമ്പനീസ് ആക്ടിലെ സെക്ഷൻ 8 (1956-ലെ കമ്പനീസ് ആക്റ്റിന്റെ സെക്ഷൻ 25) പ്രകാരം രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

## ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലാഭമുണ്ടാക്കുന്ന കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ

## ഏറ്റവും കൂടുതൽ നഷ്ടമുണ്ടാക്കുന്ന കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ

## കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക
*പ്രധാന ലേഖനം: [[ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക]]*

പൊതുമേഖലാ യൂണിറ്റുകളെ(PSUs), കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സംരംഭങ്ങൾ (CPSEs), പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകൾ (PSBs), അല്ലെങ്കിൽ സംസ്ഥാന തല പൊതു സംരംഭങ്ങൾ (SLPEs) എന്നിങ്ങനെ തരം തിരിക്കാം. ഹെവി ഇൻഡസ്ട്രീസ് ആൻഡ് പബ്ലിക് എന്റർപ്രൈസസ് മന്ത്രാലയമാണ് CPSEsകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് . ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് പബ്ലിക് എന്റർപ്രൈസസ് (DPE),, ധനമന്ത്രാലയം എല്ലാ കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സംരംഭങ്ങളുടെയും (CPSEs) നോഡൽ വകുപ്പാണ്.
2021 ഒക്ടോബറിലെ കണക്കനുസരിച്ച്, 11 മഹാരത്നങ്ങളും 13 നവരത്നങ്ങളും 73 മിനിരത്നങ്ങളും (കാറ്റഗറി 1, കാറ്റഗറി 2 എന്നിങ്ങനെ തിരിച്ചിരിക്കുന്നു).

### മഹാരത്‌ന CPSU-കളുടെ പട്ടിക

# ഭാരത് ഹെവി ഇലക്ട്രിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് (BHEL)
# ഭാരത് പെട്രോളിയം കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (ബിപിസിഎൽ)
# കോൾ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (സിഐഎൽ)
# ഗ്യാസ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (ഗെയിൽ)
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പെട്രോളിയം കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (HPCL)
# ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IOCL)
# നാഷണൽ തെർമൽ പവർ കോർപ്പറേഷൻ (NTPC)
# ഓയിൽ ആൻഡ് നാച്ചുറൽ ഗ്യാസ് കോർപ്പറേഷൻ (ONGC)
# പവർ ഗ്രിഡ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (PGCIL)
# സ്റ്റീൽ അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (സെയിൽ)
# പവർ ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (PFCL) 

### നവരത്ന CPSU-കളുടെ പട്ടിക

# ഭാരത് ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ് (BEL)
# കണ്ടെയ്നർ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (CONCOR)
# എഞ്ചിനീയേഴ്സ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (EIL)
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയറോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ് (HAL)
# മഹാനഗർ ടെലിഫോൺ നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ് (MTNL)
# നാഷണൽ അലുമിനിയം കമ്പനി (NALCO)
# നാഷണൽ ബിൽഡിംഗ്സ് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കോർപ്പറേഷൻ (NBCC)
# ദേശീയ ധാതു വികസന കോർപ്പറേഷൻ (NMDC)
# NLC ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (നെയ്വേലി ലിഗ്നൈറ്റ്)
# ഓയിൽ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (OIL)
# രാഷ്ട്രീയ ഇസ്പത് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ് (ആർഐഎൻഎൽ)
# റൂറൽ ഇലക്‌ട്രിഫിക്കേഷൻ കോർപ്പറേഷൻ (ആർഇസി)
# ഷിപ്പിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എസ്‌സിഐ)

### മിനിരത്ന CPSU-കളുടെ പട്ടിക

#### മിനിരത്‌ന കാറ്റഗറി-1 (61)

# എയർപോർട്ട് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഎഐ)
# ആൻട്രിക്സ് കോർപ്പറേഷൻ
# ബാൽമർ ലോറി
# ബ്രൈത്ത്‌വെയ്‌റ്റ് & കോ.
# ഭാരത് കോക്കിംഗ് കോൾ ലിമിറ്റഡ് (ബിസിസിഎൽ)
# ഭാരത് ഡൈനാമിക്സ് ലിമിറ്റഡ് (BDL)
# ഭാരത് എർത്ത് മൂവേഴ്സ് ലിമിറ്റഡ് (BEML)
# ഭാരത് സഞ്ചാര് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ് (BSNL)
# ബ്രിഡ്ജ് ആൻഡ് റൂഫ് കമ്പനി (ഇന്ത്യ)
# സെൻട്രൽ ഇലക്ട്രോണിക്സ് ലിമിറ്റഡ്
# സെൻട്രൽ വെയർഹൗസിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ
# സെൻട്രൽ കോൾഫീൽഡ്സ് ലിമിറ്റഡ്
# സെൻട്രൽ മൈൻ പ്ലാനിംഗ് & ഡിസൈൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ലിമിറ്റഡ്
# ചെന്നൈ പെട്രോളിയം കോർപ്പറേഷൻ (സിപിസിഎൽ)
# കൊച്ചിൻ കപ്പൽശാല (CSL)
# കോട്ടൺ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (CCIL)
# EdCIL (ഇന്ത്യ) ലിമിറ്റഡ്
# ഗാർഡൻ റീച്ച് ഷിപ്പ് ബിൽഡേഴ്സ് & എഞ്ചിനീയർമാർ (GRSE)
# ഗോവ കപ്പൽശാല (GSL)
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ കോപ്പർ (HCL)
# എച്ച്എൽഎൽ ലൈഫ്കെയർ
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ന്യൂസ്പ്രിന്റ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പേപ്പർ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# ഹൗസിംഗ് ആൻഡ് അർബൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (ഹഡ്‌കോ)
# HSCC ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (ഐടിഡിസി)
# ഇന്ത്യൻ അപൂർവ ഭൂമികൾ
# ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ കാറ്ററിംഗ് ആൻഡ് ടൂറിസം കോർപ്പറേഷൻ (IRCTC)
# ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷൻ
# ഇന്ത്യൻ റിന്യൂവബിൾ എനർജി ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഏജൻസി ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യ ട്രേഡ് പ്രൊമോഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ (ITPO)
# ഇർകോൺ ഇന്റർനാഷണൽ
# കുദ്രേമുഖ് ഇരുമ്പയിര് കമ്പനി (കെഐഒസിഎൽ)
# മാസഗോൺ ഡോക്ക് ലിമിറ്റഡ്
# മഹാനദി കൽക്കരിപ്പാടങ്ങൾ (MCL)
# MOIL ലിമിറ്റഡ്
# മംഗലാപുരം റിഫൈനറി ആൻഡ് പെട്രോകെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് (എംആർപിഎൽ)
# മിനറൽ എക്സ്പ്ലോറേഷൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# മിശ്ര ധാതു നിഗം
# MMTC ലിമിറ്റഡ്
# MSTC ലിമിറ്റഡ്
# ദേശീയ വളങ്ങൾ (NFL)
# നാഷണൽ പ്രോജക്ട് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കോർപ്പറേഷൻ
# ദേശീയ ചെറുകിട വ്യവസായ കോർപ്പറേഷൻ
# നാഷണൽ സീഡ് കോർപ്പറേഷൻ (NSC)
# NHPC ലിമിറ്റഡ്
# നോർത്തേൺ കോൾഫീൽഡ്സ് (NCL)
# നോർത്ത് ഈസ്റ്റേൺ ഇലക്ട്രിക് പവർ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (NEEPCL)
# നുമാലിഗഡ് റിഫൈനറി
# ഒഎൻജിസി വിദേശ് ലിമിറ്റഡ്
# പവൻ ഹാൻസ് ഹെലികോപ്റ്റേഴ്സ് ലിമിറ്റഡ്
# പ്രോജക്ട്‌സ് ആൻഡ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (PDIL)
# റെയിൽടെൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# റെയിൽ വികാസ് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ് (RVNL)
# രാഷ്ട്രീയ കെമിക്കൽസ് & ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് (RCF)
# RITES
# SJVN ലിമിറ്റഡ്
# സെക്യൂരിറ്റി പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് മിന്റിങ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# സോളാർ എനർജി കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# സൗത്ത് ഈസ്റ്റേൺ കൽക്കരിപ്പാടങ്ങൾ (എസ്ഇസിഎൽ)
# ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ കൺസൾട്ടന്റ്സ് ഇന്ത്യ (TCIL)
# THDC ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# വെസ്റ്റേൺ കോൾഫീൽഡുകൾ (WCL)
# WAPCOS ലിമിറ്റഡ്

#### മിനിരത്‌ന വിഭാഗം-II (12)

# Artificial Limbs നിർമ്മാണ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ഭാരത് പമ്പുകളും കംപ്രസ്സറുകളും
# ബ്രോഡ്കാസ്റ്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കൺസൾട്ടന്റ്സ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# സെൻട്രൽ റെയിൽസൈഡ് വെയർഹൗസ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്
# എഞ്ചിനീയറിംഗ് പ്രോജക്ട്സ് (ഇന്ത്യ) ലിമിറ്റഡ്
# FCI ആരവലി ജിപ്സം ആൻഡ് മിനറൽസ് (ഇന്ത്യ) ലിമിറ്റഡ്
# ഫെറോ സ്ക്രാപ്പ് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ്
# HMT ഇന്റർനാഷണൽ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ മെഡിസിൻസ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# MECON
# നാഷണൽ ഫിലിം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (NFDC)
# രാജസ്ഥാൻ ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആൻഡ് ഇൻസ്ട്രുമെന്റ്സ് ലിമിറ്റഡ്

### മറ്റ് സി.പി.എസ്.ഇ.കളുടെ ലിസ്റ്റ്

# അഗ്രിനോവേറ്റ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# AFC ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# അമുൽ (ആനന്ദ് മിൽക്ക് യൂണിയൻ ലിമിറ്റഡ്)
# അനുശക്തി വിദ്യുത് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ്
# ബംഗാൾ കെമിക്കൽസ് ആൻഡ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# ബംഗാൾ ഇമ്മ്യൂണിറ്റി ലിമിറ്റഡ്
# ബയോടെക്നോളജി ഇൻഡസ്ട്രി റിസർച്ച് അസിസ്റ്റൻസ് കൗൺസിൽ (BIRAC)
# പക്ഷി ഗ്രൂപ്പ് കമ്പനികൾ
# ഭാരത് ബ്രോഡ്ബാൻഡ് നെറ്റ്‌വർക്ക് (ബിബിഎൻഎൽ)
# ഭാരത് ഗോൾഡ് മൈൻസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഭാരത് വാഗൺ ആൻഡ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്
# ഭാരത് ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽസ് ആൻഡ് ബയോളജിക്കൽ കോർപ്പറേഷൻ
# ബ്രഹ്മപുത്ര വാലി ഫെർട്ടിലൈസർ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (BVFCL)
# ബ്രഹ്മപുത്ര ക്രാക്കർ ആൻഡ് പോളിമർ ലിമിറ്റഡ്
# ബ്രഹ്മോസ് എയ്റോസ്പേസ്
# BHAVINI
# ബയോടെക് കൺസോർഷ്യം ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# BHEL ഇലക്ട്രിക്കൽ മെഷീൻസ് ലിമിറ്റഡ് (EML)
# BEML മിഡ്‌വെസ്റ്റ് ലിമിറ്റഡ്
# കൺവെർജൻസ് എനർജി സർവീസസ് ലിമിറ്റഡ്
# സിമന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# സെൻട്രൽ ഇൻലാൻഡ് വാട്ടർ ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (CIWTC)
# സർട്ടിഫിക്കേഷൻ എഞ്ചിനീയേഴ്സ് ഇന്റർനാഷണൽ ലിമിറ്റഡ്
# സിറ്റി ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ
# ചെനാബ് വാലി പവർ പ്രോജക്ടുകൾ
# ദാമോദർ വാലി കോർപ്പറേഷൻ (DVC)
# സമർപ്പിത ഫ്രൈറ്റ് കോറിഡോർ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ഡൽഹി മെട്രോ റെയിൽ കോർപ്പറേഷൻ (DMRC)
# ഡെപ്പോസിറ്റ് ഇൻഷുറൻസ് ആൻഡ് ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരന്റി കോർപ്പറേഷൻ
# ഡിജിറ്റൽ ഇന്ത്യ കോർപ്പറേഷൻ
# ഡ്രെഡ്ജിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ഇലക്ട്രോണിക്സ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (ECIL)
# എംപ്ലോയീസ് സ്റ്റേറ്റ് ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ (ESIC)
# എനർജി എഫിഷ്യൻസി സർവീസസ് ലിമിറ്റഡ് (EESL)
# കയറ്റുമതി ക്രെഡിറ്റ് ഗ്യാരണ്ടി കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ഫ്രഷ് & ഹെൽത്തി എന്റർപ്രൈസസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഫെർട്ടിലൈസർ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് ആൻഡ് കെമിക്കൽസ് ട്രാവൻകൂർ ലിമിറ്റഡ്
# ഫുഡ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഫ്‌സിഐ)
# ഗ്രീൻ ഗ്യാസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹെമിസ്ഫിയർ പ്രോപ്പർട്ടീസ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഹാൽദിയ പെട്രോകെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ആന്റിബയോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഇൻസെക്ടിസൈഡ്സ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഓർഗാനിക് കെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് (HOCL)
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (HFCL)
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പ്രീഫാബ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സാൾട്ട്സ് ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സ്റ്റീൽ വർക്ക്സ് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്.
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഉർവരക് & രസായൻ ലിമിറ്റഡ്
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ വെജിറ്റബിൾ ഓയിൽസ് കോർപ്പറേഷൻ
# ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടെലിപ്രിൻറേഴ്‌സ് ലിമിറ്റഡ് (HTL)
# HSCC (ഇന്ത്യ) ലിമിറ്റഡ്
# ഹോട്ടൽ കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (HCIL)
# കർണാടക സോപ്‌സ് ആൻഡ് ഡിറ്റർജന്റുകൾ ലിമിറ്റഡ്
# ഖാദി പ്രകൃതി
# ഖനിജ് ബിദേശ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ലൈഫ് സ്പ്രിംഗ് ഹോസ്പിറ്റൽസ് (പി) ലിമിറ്റഡ്.
# കൊങ്കൺ റെയിൽവേ കോർപ്പറേഷൻ
# കൊങ്കൺ എൽഎൻജി
# കൃഷ്ണപട്ടണം റെയിൽവേ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്
# കർണാടക വിജയനഗർ സ്റ്റീൽ ലിമിറ്റഡ്, എൻഎംഡിസി സ്റ്റീൽ
# മദ്രാസ് വളങ്ങൾ
# മില്ലേനിയം ടെലികോം ലിമിറ്റഡ്
# മേജ ഊർജ നിഗം ​​പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് (MUNPL)
# ദേശീയ തലസ്ഥാന മേഖല ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ
# ദേശീയ ക്ഷീര വികസന ബോർഡ്
# നാഷണൽ ഹൈവേ ലോജിസ്റ്റിക്സ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്പനി
# നാഷണൽ പ്രോജക്ട്സ് കൺസ്ട്രക്ഷൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (NPCC)
# നാഷണൽ പേയ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (NPCI)
# നാഷണൽ ലാൻഡ് മോണിറ്റൈസേഷൻ കോർപ്പറേഷൻ (NLMC)
# നാഷണൽ ഇൻഫർമാറ്റിക്‌സ് സെന്റർ സർവീസസ് ഇൻക്. (NIC)
# നാഷണൽ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ കോറിഡോർ ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# നർമ്മദ ജലവൈദ്യുത വികസന കോർപ്പറേഷൻ
# നാഷണൽ ഹൈ പവർ ടെസ്റ്റ് ലബോറട്ടറി (NHTPL)
# നീലാചൽ ഇസ്പത് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ്
# ഭാരത് റിഫ്രാക്ടറീസ് ലിമിറ്റഡ്, ബൊക്കാറോ
# ന്യൂസ്‌പേസ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# NEPA മിൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# NSPCL (NTPC-SAIL പവർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്)
# Open Network for Digital Commerce
# ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഫിനാൻസ് കമ്പനി (IDFC ലിമിറ്റഡ്)
# ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ ഡയറി മെഷിനറി കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (IDMC)
# ഇന്ത്യ ഡെബ്റ്റ് റെസലൂഷൻ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (IDRCL)
# IHB ലിമിറ്റഡ് ( IOCL , HPCL , BPCL എന്നിവയുടെ സംയുക്ത സംരംഭം )
# ഇന്ത്യൻ ഫിനാൻഷ്യൽ ടെക്നോളജിയും അനുബന്ധ സേവനങ്ങളും
# ഇന്ത്യൻ ഹൈവേ മാനേജ്‌മെന്റ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (IHMCL)
# ഇന്ത്യൻ വാക്സിൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ മെഡിസിൻ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്.
# ഇന്ത്യൻ ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യ ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഫിനാൻസ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (IIFCL)
# ഇന്ത്യൻ പോർട്ട് റെയിൽ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥ ഗ്യാസ് ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ദ്രധനുഷ് ഗ്യാസ് ഗ്രിഡ് ലിമിറ്റഡ് (IGGL)
# ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ലീസിംഗ് & ഫിനാൻഷ്യൽ സർവീസസ്
# ഇന്ത്യ എസ്എംഇ അസറ്റ് റീകൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ പൊട്ടാഷ് ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യൻ സ്ട്രാറ്റജിക് പെട്രോളിയം റിസർവ്സ് ലിമിറ്റഡ്
# ഇൻസ്ട്രുമെന്റേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്റലിജന്റ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സിസ്റ്റംസ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (ICSIL)
# ഇറിഗേഷൻ ആൻഡ് വാട്ടർ റിസോഴ്സസ് ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# പെട്രോനെറ്റ് എൽഎൻജി
# പിപാവാവ് റെയിൽവേ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (PRCL)
# പവർ സിസ്റ്റം ഓപ്പറേഷൻ കോർപ്പറേഷൻ
# പ്രൈസ് പെട്രോളിയം കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്
# PTC ഇന്ത്യ (മുമ്പ് പവർ ട്രേഡിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്)
# പഞ്ചാബ് ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ലിമിറ്റഡ്
# റെയിൽവേ എനർജി മാനേജ്മെന്റ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (REMCL)
# റോപ്പ്‌വേകളും റാപ്പിഡ് ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് സിസ്റ്റം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷനും
# സാഗർമാല ഡവലപ്മെന്റ് കമ്പനി
# SIDCUL കോൺകോർ ഇൻഫ്രാ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്
# സെമികണ്ടക്ടർ കോംപ്ലക്സ് ലിമിറ്റഡ്
# സ്മിത്ത് സ്റ്റാനിസ്റ്റീറ്റ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# സേതുസമുദ്രം കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്
# സ്പോഞ്ച് അയൺ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ് (SIIL)
# STCI ഫിനാൻസ് ലിമിറ്റഡ്
# സ്റ്റേറ്റ് ഫാംസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ
# ടൂറിസം ഫിനാൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്.
# താൽച്ചർ ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് ലിമിറ്റഡ്.
# ത്രിവേണി സ്ട്രക്ചറൽസ് ലിമിറ്റഡ്
# UTI ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ടെക്നോളജി ആൻഡ് സർവീസസ് ലിമിറ്റഡ് (UTITSL)
# ഉത്കർഷ അലുമിനിയം ധാതു നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ്
# യുവി അസറ്റ് റീകൺസ്ട്രക്ഷൻ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്

### പ്രതിരോധ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക

# ആർമർഡ് വെഹിക്കിൾസ് നിഗം ​​ലിമിറ്റഡ്
# അഡ്വാൻസ്ഡ് വെപ്പൺസ് ആൻഡ് എക്യുപ്മെന്റ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഗ്ലൈഡേഴ്സ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്ത്യ ഒപ്റ്റൽ ലിമിറ്റഡ്
# മ്യൂണിഷൻസ് ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ട്രൂപ്പ് കംഫർട്ട്സ് ലിമിറ്റഡ്
# യന്ത്ര ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്
# ഇന്തോ-റഷ്യ റൈഫിൾസ് (IRRPL)

## കേന്ദ്ര പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക (സാമ്പത്തിക സേവനങ്ങൾ)

### ദേശസാൽകൃത ബാങ്കുകൾ
നിലവിൽ ഇന്ത്യയിൽ **12** ദേശസാൽകൃത ബാങ്കുകളുണ്ട് (2020 ഏപ്രിൽ 1-ന് സർക്കാർ ഓഹരി ഉടമകളുടെ അധികാരം %-ൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു):

* സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (56.2%)
* ബാങ്ക് ഓഫ് ബറോഡ (63.74%)
* യൂണിയൻ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (86.75%)
* പഞ്ചാബ് നാഷണൽ ബാങ്ക് (85.58%)
* കാനറ ബാങ്ക് (72.55%)
* പഞ്ചാബ് & സിന്ദ് ബാങ്ക് (79.62%)
* ഇന്ത്യൻ ബാങ്ക് (81.73%)
* ബാങ്ക് ഓഫ് മഹാരാഷ്ട്ര (87.01%)
* ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (87.0535%)
* സെൻട്രൽ ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (88.02%)
* ഇന്ത്യൻ ഓവർസീസ് ബാങ്ക് (95%)
* UCO ബാങ്ക് (93.29%)

### പ്രാദേശിക ഗ്രാമീണ ബാങ്കുകൾ
നിലവിൽ 2020 ഏപ്രിൽ 1 വരെ ഇന്ത്യയിൽ 43 പ്രാദേശിക ഗ്രാമീണ ബാങ്കുകളുണ്ട്: 

**ആന്ധ്രാപ്രദേശ്**

* ആന്ധ്രാ പ്രഗതി ഗ്രാമീണ ബാങ്ക് 
* ആന്ധ്രാപ്രദേശ് ഗ്രാമീണ വികാസ് ബാങ്ക് 
* ചൈതന്യ ഗോദാവരി ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* സപ്തഗിരി ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**അരുണാചൽ പ്രദേശ്**

* അരുണാചൽ പ്രദേശ് റൂറൽ ബാങ്ക്

**അസം**

* അസം ഗ്രാമീണ വികാസ് ബാങ്ക്

**ബീഹാർ**

* ദക്ഷിണ ബിഹാർ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* ഉത്തർ ബീഹാർ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ഛത്തീസ്ഗഡ്**

* ഛത്തീസ്ഗഡ് രാജ്യ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ഗുജറാത്ത്**

* ബറോഡ ഗുജറാത്ത് ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* സൗരാഷ്ട്ര ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ഹരിയാന**

* സർവ ഹരിയാന ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ഹിമാചൽ പ്രദേശ്**

* ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ജമ്മു കാശ്മീർ**

* J&K ഗ്രാമീണ് ബാങ്ക്
* എല്ലക്വായ് ദേഹതി ബാങ്ക്

**ജാർഖണ്ഡ്**

* ജാർഖണ്ഡ് രാജ്യ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**കർണാടക**

* കർണാടക ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* കർണാടക വികാസ് ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**കേരളം**

* കേരള ഗ്രാമീണ് ബാങ്ക്

**മധ്യപ്രദേശ്**

* മധ്യാഞ്ചൽ ഗ്രാമീണ് ബാങ്ക്
* മധ്യപ്രദേശ് ഗ്രാമീണ് ബാങ്ക്

**മഹാരാഷ്ട്ര**

* മഹാരാഷ്ട്ര ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* വിദർഭ കൊങ്കൺ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**മണിപ്പൂർ**

* മണിപ്പൂർ റൂറൽ ബാങ്ക്

**മേഘാലയ**

* മേഘാലയ റൂറൽ ബാങ്ക്

**മിസോറാം**

* മിസോറാം റൂറൽ ബാങ്ക്

**നാഗാലാൻഡ്**

* നാഗാലാൻഡ് റൂറൽ ബാങ്ക്

**ഒഡീഷ**

* ഒഡീഷ ഗ്രാമ്യ ബാങ്ക്
* ഉത്കൽ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**പുതുച്ചേരി**

* പുതുവൈ ഭാരതിയാർ ഗ്രാമ ബാങ്ക്

**പഞ്ചാബ്**

* പഞ്ചാബ് ഗ്രാമിൻ ബാങ്ക്

**രാജസ്ഥാൻ**

* ബറോഡ രാജസ്ഥാൻ ക്ഷേത്രീയ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്
* രാജസ്ഥാൻ മരുധാര ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**തമിഴ്നാട്**

* തമിഴ്നാട് ഗ്രാമ ബാങ്ക്

**തെലങ്കാന**

* തെലങ്കാന ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ത്രിപുര**

* ത്രിപുര ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

**ഉത്തർപ്രദേശ്**

* ആര്യവർത്ത് ബാങ്ക്
* പ്രഥമ യുപി ഗ്രാമീൺ ബാങ്ക്
* ബറോഡ യുപി ബാങ്ക് 

**ഉത്തരാഖണ്ഡ്**

* ഉത്തരാഖണ്ഡ് ഗ്രാമീണ് ബാങ്ക്

**പശ്ചിമ ബംഗാൾ**

* പശ്ചിമ ബംഗ ഗ്രാമിൻ ബാങ്ക്
* ബംഗിയ ഗ്രാമീണ വികാസ് ബാങ്ക്
* ഉത്തരബംഗ ക്ഷേത്രീയ ഗ്രാമീണ ബാങ്ക്

### ദേശസാൽകൃത ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ
നിലവിൽ 7 ദേശസാൽകൃത ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികളുണ്ട് (ഗവൺമെന്റ് ഷെയർഹോൾഡിംഗ് പവർ 2020 ഏപ്രിൽ 1 വരെ % ൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു):

* ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (100%)
* ജനറൽ ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ (85.78%)
* ന്യൂ ഇന്ത്യ അഷ്വറൻസ് (85.44%)
* നാഷണൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി (100%)
* ഓറിയന്റൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി (100%)
* യുണൈറ്റഡ് ഇന്ത്യ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി (100%)
* അഗ്രികൾച്ചർ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനി ഓഫ് ഇന്ത്യ (100%)

### ദേശസാൽകൃത മാർക്കറ്റ് എക്സ്ചേഞ്ചുകൾ
നിലവിൽ ഇന്ത്യയിൽ 28 ദേശസാൽകൃത ഫിനാൻഷ്യൽ മാർക്കറ്റ് എക്‌സ്‌ചേഞ്ചുകളുണ്ട് (2020 ഏപ്രിൽ 1-ന് സർക്കാർ ഓഹരി ഉടമകളെ %-ൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു):

* നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫ് ഇന്ത്യ
* നാഷണൽ സ്പോട്ട് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഇൻറർ-കണക്ടഡ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫ് ഇന്ത്യ
* മെട്രോപൊളിറ്റൻ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* മൾട്ടി കമ്മോഡിറ്റി എക്സ്ചേഞ്ച്
* നാഷണൽ കമ്മോഡിറ്റി ആൻഡ് ഡെറിവേറ്റീവ് എക്സ്ചേഞ്ച്
* കൗണ്ടർ എക്സ്ചേഞ്ച് ഓഫ് ഇന്ത്യ
* ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* കൽക്കട്ട സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഹൈദരാബാദ് സെക്യൂരിറ്റീസ് ആൻഡ് എന്റർപ്രൈസ് ലിമിറ്റഡ്
* കോയമ്പത്തൂർ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* സൗരാഷ്ട്ര കച്ച് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* മംഗലാപുരം സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* കൊച്ചിൻ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ബാംഗ്ലൂർ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ലുധിയാന സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഗുവാഹത്തി സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഭുവനേശ്വർ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ജയ്പൂർ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* പൂനെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* മദ്രാസ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഉത്തർപ്രദേശ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* മധ്യപ്രദേശ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* വഡോദര സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* ഡൽഹി സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്
* അഹമ്മദാബാദ് സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്

## റഫറൻസുകൾ

വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ