ലൂമിനസെൻസ്

ഒരു പദാർത്ഥത്തിൽ നിന്നുളള പ്രകാശത്തിന്റെ സ്വയമേവയുളള വികിരണമാണ് **ദീപ്തി** (**Luminescence**)

ഇത് ശീതവികിരണത്തിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.  രാസപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയോ വൈദ്യുതോർജ്ജത്തിലൂടെയോ ഉപാറ്റോമിക ചലനത്തിലൂടെയോ ദീപ്തി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാം.  താപദീപ്തി (incandescence) എന്നാൽ താപത്തിന്റെ ഫലമായി ഒരു വസ്തുവിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പ്രകാശമാണ്.  ആദ്യകാലങ്ങളിൽ താപദീപ്തിയെ ''വികിരണദീപ്തി''യായി (radio-luminescence) കണക്കാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് വൈദ്യുതകാന്തിക വികിരണങ്ങൾ ധാരാളമായി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനാൽ താപദീപ്തിയെ വേറിട്ടാണ് കാണുന്നത്.

ഡയലുകൾ, മാപിനികൾ, നാവികചിഹ്നങ്ങൾ, പര്യവേക്ഷണ ഉപകരണങ്ങൾ, സൂചികകൾ തുടങ്ങിയവയിൽ സാധാരണയായി ദീപ്തപദാർത്ഥങ്ങൾ കൊണ്ട് ലേപനം ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇതിന് ദീപ്തനം (luminising) എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

## തരങ്ങൾ
ദീപ്തിയുടെ വിവിധതരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുംപ്രകാരമാണ്.
*രാസദീപ്തി(Chemiluminescence), രാസപ്രവർത്തനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന പ്രകാശ ഉത്സർജ്ജനം.
**ജൈവദീപ്തി (Bioluminescence), ജീവികളിൽ ജൈവരാസപ്രവർത്തനം മൂലമുണ്ടാകുന്നത്
**വൈദ്യൂതരാസദീപ്തി, (Electrochemiluminescence), വൈദ്യുതരാസപ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടാകുന്നത്.
**ലേയദീപ്തി, (Lyoluminescence), ദ്രാവകത്തിൽ ഒരു ഖരവസ്തുവിന്റെ ലയനസമയത്ത് ഉണ്ടാകുന്നത്
**അതിതാപദീപ്തി, (Candoluminescence), ഉയർന്ന താപനിലകളിൽ ചിലവസ്തുക്കളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന താപ ഉത്സർജ്ജനം. ശ്യാമവസ്തു(blackbody)വിൽ നിന്നുളള ഉത്സർജ്ജനത്തിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമാണിത്.
*ക്രിസ്റ്റലീയ ദീപ്തി, (Crystalloluminescence), ക്രിസ്റ്റലീകരണസമയത്തുണ്ടാകുന്നത്
*വിദ്യുത് ദീപ്തി, (Electroluminescence), ഒരു പദാർത്ഥത്തിലൂടെ വൈദ്യുതി കടന്നുപോകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
**കാഥോഡീയ ദീപ്തി, (Cathodoluminescence), ദീപ്തപദാർത്ഥങ്ങളെ ഇലക്ട്രോണുകൾ കൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത്
*യാന്ത്രികദീപ്തി, (Mechanoluminescence), ഒരു ഖരവസ്തുവിൻമേലുളള യാന്ത്രികപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നത്
**ക്ഷരദീപ്തി, (Triboluminescence), പോറലോ, ഉരസലോ, പൊടിക്കലോ മൂലം പദാർത്ഥങ്ങളിലെ രാസബന്ധനം പൊട്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത്g
**ഭംഗദീപതി, (Fractoluminescence) ഭംഗം (ഒടിവ്, fracture) ഉണ്ടാകുന്നതുമൂലം ക്രിസ്റ്റലുകളിലെ രാസബന്ധനം ഭഞ്ജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
**മർദ്ദദീപ്തി, (Piezoluminescence), ചില ഖരവസ്തുക്കളിൽ മർദ്ദം പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത് 
**ശബ്ദദീപ്തി, (Sonoluminescence), ശബ്ദം മൂലം ഉത്തേജിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദ്രാവകത്തിൽ കുമിളകളുടെ അന്തസ്ഫോടനം മൂലം ഉണ്ടാകുന്നത്.
*പ്രകാശദീപ്തി, (Photoluminescence) പ്രകാശകണിക (photon)കളുടെ ആഗിരണം മൂലമുണ്ടാകുന്നത്.
**പ്രതിദീപ്തി, (Fluorescence), ഉത്സർജ്ജിക്കപ്പെട്ട ഫോട്ടോണുകൾക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യപ്പെട്ട ഫോട്ടോണുകളെക്കാൾ കുറഞ്ഞ ഊർജ്ജം ആണെങ്കിൽ സംഭവിക്കുന്നത്
**സ്ഫുരദീപ്തി Phosphorescence, photoluminescence as a result of triplet–singlet electronic relaxation (typical lifetime: milliseconds to hours)
*വികിരണദീപ്തി (Radioluminescence), അയണീകൃത വികിരണം മൂലമുളള സ്ഫോടനത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടാകുന്നത്
**ശീതദീപ്തി (Cryoluminescence), വസ്തുക്കൾ തണുപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്നത് (an example of this is wulfenite)

## ഉപയോഗങ്ങൾ
*പ്രകാശ ഉത്സർജ്ജന ഡയോഡ് (Light-emitting diode)s (LEDs) വിദ്യുത് ദീപ്തിയിലൂടെ പ്രകാശം വമിപ്പിക്കുന്നു.
*ഫോസ്ഫറുകൾ (Phosphors), ഉയർന്ന ഊർജ്ജമുളള വൈദ്യുതകാന്തികവികിരണമോ കണികാവികിരണമോ (particle radiation) ഉപയോഗിച്ച് ഉത്തേജിപ്പിക്കുമ്പോൾ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രകാശമുണ്ടാക്കുന്നു.
*ലേസർ, വൈദ്യുത വിളക്ക് വ്യവസായം എന്നീ മേഖലകളിൽ
*ഫോസ്ഫർ താപമിതി(Phosphor thermometry), ഫോസ്ഫർ ദീപ്തി (phosphorescence) ഉപയോഗിച്ച് താപനില അളക്കുന്ന രീതി.
*താപീയദീപ്തി ഉപയോഗിച്ചുളള കാലനിർണയം((Thermoluminescence dating)
*Thermoluminescent dosimeter
*കോശത്തിനകത്തുളള പ്രക്രിയകൾ ശരീരം മുറിക്കാതെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന സങ്കേതം

ചില ധാതുക്കളെ അൾട്രാവയലറ്റ് രശ്മികളിലോ ഇൻഫ്രാറെഡിലോ കാണിക്കുമ്പോൾ അവയിൽ ദീപ്തി ഉണ്ടാകും. ധാതുക്കളുടെ ഈ സവിശേഷത പാറകളിൽ അവയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം തിരിച്ചറിയാൻ പരീക്ഷണശാലകളിൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നു.

## അവലംബം

വർഗ്ഗം:പ്രകാശശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രതിഭാസങ്ങൾ