ബൻസി ലാൽ

**ബൻസി ലാൽ ലേഘ** (26 ഓഗസ്റ്റ് 1927 - 28 മാർച്ച് 2006) ഒരു ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രവർത്തകനും മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും **ഹരിയാന മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയും** **[[ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രി|ഇന്ത്യയുടെ മുൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയും]]** ആധുനിക ഹരിയാനയുടെ ശില്പിയുമായിരുന്നു.  ഹരിയാനയിലെ പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ കുടുംബങ്ങളായ 'തൗ' ദേവി ലാൽ, ഭജൻ ലാൽ എന്നിവരും ഉൾപ്പെട്ട ഹരിയാനയിലെ പ്രശസ്ത ലാൽ ത്രയത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ബൻസി ലാൽ. 

ലാൽ 1967 ൽ  **തോഷം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നാരംഭിച്ച്** ഹരിയാന സംസ്ഥാന അസംബ്ലിയിലേക്ക് ഏഴു തവണ  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, . 1968-75, 1986-87, 1996-99 എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് തവണ അദ്ദേഹം ഹരിയാന മുഖ്യമന്ത്രിയായി. 1975-1977 ലെ അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്ത് മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെയും മകൻ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെയും വിശ്വസ്തനായി ബൻസി ലാൽ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇളയ മകൻ 2005-ൽ 59-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു

1975 ഡിസംബർ മുതൽ 1977 മാർച്ച് വരെ **ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായി** സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം 1975 ൽ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ പോർട്ട്ഫോളിയോ ഇല്ലാതെ ഒരു മന്ത്രിയായി കുറച്ചുകാലം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. റെയിൽവേ, ഗതാഗത വകുപ്പുകളും അദ്ദേഹം വഹിച്ചു.

1996 ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി വേർപിരിഞ്ഞ ശേഷം അദ്ദേഹം ഹരിയാന വികാസ് പാർട്ടി സ്ഥാപിച്ചു. 2004ൽ കോൺഗ്രസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം 2005ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസിനെ വിജയിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചു. 

## ആദ്യകാല ജീവിതം
ബ്രിട്ടീഷ് പഞ്ചാബിലെ (ഇപ്പോൾ ഹരിയാന ) ഭിവാനി ജില്ലയിലെ ഗോലാഗഡ് ഗ്രാമത്തിൽ ഹിന്ദു ജാട്ട് സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട   ചൗധരി മോഹർ സിങ്ങിന്റെയും ശ്രീമതി വിദ്യാദേവിയുടെയും മകനായി 1927 ഓഗസ്റ്റ് 26 നാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. വിവാഹശേഷം ലാലിന് സുരേന്ദ്ര സിംഗ്, രൺബീർ സിംഗ് മഹേന്ദ്ര എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ആൺമക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. 

## വിദ്യാഭ്യാസം
ബൻസി ലാൽ കലയിൽ ബിഎയും തുടർന്ന് എൽഎൽബിയും (നിയമ ബിരുദം) ജലന്ധറിലെ പഞ്ചാബ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ലോ കോളേജിൽ പഠിച്ചു. 

## രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം

* 1943 മുതൽ 1944 വരെ ലോഹരു സംസ്ഥാനത്തെ പർജ മണ്ഡലിന്റെ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു ലാൽ.
* 1957 മുതൽ 1958 വരെ ഭിവാനിയിലെ ബാർ അസോസിയേഷൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലാൽ. 1959 മുതൽ 1962 വരെ ഹിസാറിലെ ജില്ലാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിലും കോൺഗ്രസ് പാർലമെന്ററി ബോർഡിലും അംഗമായി.
* 1958 മുതൽ 1962 വരെ പഞ്ചാബ് പ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി അംഗമായിരുന്നു.
* ഹരിയാന **മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു** അദ്ദേഹം : 1968 മുതൽ 1975 വരെ (കോൺഗ്രസ്), 1985 മുതൽ 1987 വരെ (കോൺഗ്രസ്), 1996 മുതൽ 1999 വരെ ഹരിയാന വികാസ് പാർട്ടിക്കൊപ്പം.
* 1975 ഡിസംബർ മുതൽ 1977 മാർച്ച് വരെ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയുടെ **[[ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ മന്ത്രി|പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായിരുന്നു]]** .
* 1980-82 ലെ പാർലമെന്റ് കമ്മിറ്റിയുടെയും പൊതു സംരംഭങ്ങൾക്കായുള്ള കമ്മിറ്റിയുടെയും 1982-84 ലെ എസ്റ്റിമേറ്റ് കമ്മിറ്റിയുടെയും ചെയർമാനായിരുന്നു.
* 1984 ഡിസംബർ 31 ന് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മന്ത്രിസഭയിൽ അദ്ദേഹം **[[ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ മന്ത്രി|ഇന്ത്യയുടെ റെയിൽവേ മന്ത്രിയും]]** പിന്നീട് ഗതാഗത മന്ത്രിയുമായി.
* **തോഷാമിൽ** നിന്ന് (1967, 1972, 1986 ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 1991, 1996) ഹരിയാന സംസ്ഥാന അസംബ്ലിയിലേക്ക് അദ്ദേഹം അഞ്ച് തവണ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1987-ൽ ദേവിലാൽ തരംഗത്തിൽ തോഷാമിൽ നിന്ന് ഒരിക്കൽ തോറ്റു 
* 1960 മുതൽ 1966 വരെയും 1976 മുതൽ 1980 വരെയും രാജ്യസഭാംഗമായിരുന്നു . **ഭിവാനിയിൽ** നിന്ന് മൂന്ന് തവണ ലോക്സഭാംഗമായിരുന്നു : 1980 മുതൽ 1984 വരെ, 1985 മുതൽ 1986 വരെ, 1989 മുതൽ 1991 വരെ. ജനതാ തരംഗത്തെ തുടർന്ന് 1977ൽ ഭിവാനിയിൽ നിന്ന് പരാജയപ്പെട്ടു.
* 1996-ൽ കോൺഗ്രസുമായി ബന്ധം വേർപെടുത്തിയ ശേഷം, ബൻസി ലാൽ ഹരിയാന വികാസ് പാർട്ടി സ്ഥാപിച്ചു, നിരോധനത്തിനെതിരായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രചാരണം അതേ വർഷം നടന്ന നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തെ അധികാരത്തിലെത്തിച്ചു.
* കാലക്രമത്തിൽ : രാജ്യസഭാ എംപി (1960-1966), ഹരിയാന എംഎൽഎ (1967-1975), രാജ്യസഭ (1976-1980 എന്നാൽ 1977ൽ ഭിവാനി ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു), 1980 മുതൽ 1984 വരെ ലോക്സഭാ എംപി, 1984–1986, ഹരിയാന എംഎൽഎ 1986– 1987, 1987 ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു, 1989-1991 ലോക്‌സഭാ എംപിയും, 1991-1996, ഹരിയാന എംഎൽഎയും, 1996 മുതൽ 2000 വരെ.

### തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനം

## ഹരിയാന മുഖ്യമന്ത്രി
1968, 1972, 1986, 1996 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നാല് തവണ ബൻസി ലാൽ ഹരിയാന മുഖ്യമന്ത്രിയായി. ഭഗവത് ദയാൽ ശർമ്മയ്ക്കും റാവു ബീരേന്ദർ സിങ്ങിനും ശേഷം ഹരിയാനയുടെ മൂന്നാമത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1968 മെയ് 31-ന് 41-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഹരിയാന മുഖ്യമന്ത്രിയായി, അക്കാലത്ത് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മുഖ്യമന്ത്രിയായി, 1972 മാർച്ച് 13 വരെ ആ പദവിയിൽ തുടർന്നു. 1972 മാർച്ച് 14 ന്, അദ്ദേഹം രണ്ടാം തവണയും സംസ്ഥാനത്തെ ഉന്നത പദവിയിൽ ഇരുന്നു, 1975 നവംബർ 29 വരെ ആ പദവിയിൽ തുടർന്നു. മൂന്നാമത്തെയും നാലാമത്തെയും തവണ അദ്ദേഹം 1986 ജൂൺ 5 മുതൽ 1987 ജൂൺ 19 വരെയും 1996 മെയ് 11 മുതൽ 1999 ജൂലൈ 23 വരെയും ആയിരുന്നു.

ബൻസി ലാൽ ഏഴ് തവണ സംസ്ഥാന അസംബ്ലിയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു, ആദ്യമായി 1967 ലാണ്. 1966-ൽ ഹരിയാന രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വ്യാവസായിക-കാർഷിക വികസനത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും, പ്രത്യേകിച്ച് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, ലാലിന്റെ സംരംഭങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നടന്നത്. 1967, 1968, 1972, 1986, 1991, 2000 വർഷങ്ങളിൽ ഏഴ് തവണ സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.

അറുപതുകളുടെ അവസാനത്തിലും എഴുപതുകളിലും അദ്ദേഹം മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന കാലത്ത് ഹരിയാനയിലെ എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളും വൈദ്യുതീകരിച്ചതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം അദ്ദേഹത്തിനായിരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തെ ഹൈവേ ടൂറിസത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരൻ കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം - പിന്നീട് നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ മാതൃക സ്വീകരിച്ചു. യാഥാർത്ഥ്യത്തോട് എപ്പോഴും അടുത്തുനിൽക്കുകയും സമൂഹത്തിന്റെ ഉന്നമനത്തിൽ അതീവ താല്പര്യം കാണിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു "ഉരുമ്പ് മനുഷ്യൻ" ആയി പലരും അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു. 1971 ൽ കർഷകരുടെയും സർപഞ്ചുമാരുടെയും പ്രതിനിധി സംഘത്തെ നയിച്ചപ്പോൾ ഇസ്രായേൽ സന്ദർശിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിമാരിൽ ഒരാളായി ലാൽ മാറി.

അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് മുമ്പുതന്നെ അദ്ദേഹം ഹരിയാന സംസ്ഥാനം സ്വേച്ഛാധിപത്യ ശൈലിയിൽ ഭരിച്ചു, മുഖ്യമന്ത്രിയായി അദ്ദേഹം ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യ ആറര വർഷത്തിനുള്ളിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ ഉൾപ്പെടെ 143,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ ഹരിയാന പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു.  മാധ്യമപ്രവർത്തകരോടും പ്രത്യേകിച്ച് തന്നെ വിമർശിക്കുന്നവരോടും അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമില്ലായിരുന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് രണ്ട് മാസം മുമ്പ് അദ്ദേഹം തന്റെ ഗുണ്ടകളെ മുതിർന്ന മുനിസിപ്പൽ ഓഫീസറുമായി അയച്ച് അദ്ദേഹത്തെ വിമർശിച്ച ഭിവാനി ആസ്ഥാനമായുള്ള പത്രമായ *ചേത്‌നയുടെ* ഓഫീസ് പൊളിക്കുകയായിരുന്നു, അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് ശേഷം ഒരു ദിവസം അതിന്റെ എഡിറ്റർ ദേവബ്രത വസിഷ്ഠും പിതാവും അറസ്റ്റിലായി.  മറ്റ് സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ചണ്ഡീഗഡിലെ *ട്രിബ്യൂൺ* പോലെ തന്നെ വിമർശിക്കുന്ന മാധ്യമങ്ങളെ അദ്ദേഹം സർക്കാർ പരസ്യങ്ങൾ നിരസിച്ചും ഹരിയാനയിലേക്ക് പേപ്പർ കൊണ്ടുപോകുന്ന വാഹനങ്ങൾക്ക് പോലീസിനെ ഉപയോഗിച്ച് പിഴ ചുമത്തിയുംമെരുക്കി, . 

1974-ൽ ബൻസി ലാലിന്റെ മകൻ സുരേന്ദർ സിംഗ് പോലീസ് അകമ്പടിയോടെ ഭിവാനി കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ നേതാവായ ഭൻവർ സിങ്ങിന്റെ റെവാസയിലെ വീട്ടിൽ അതിക്രമിച്ചു കയറി. അവർ ഭൻവാറിനെയും സഹോദരിയെയും മുത്തശ്ശിയെയും വലിച്ചിഴച്ചു, രണ്ട് സഹോദരങ്ങളെയും നഗ്നരാക്കി ഒരേ കട്ടിലിൽ കിടത്തി, ഭൻവാറിന്റെ മുത്തശ്ശിയെ ചവിട്ടിക്കൊന്നു. ഈ വാർത്ത റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത പത്രപ്രവർത്തകൻ മഖൻ ലാൽ കാക്കിനെ അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ ആദ്യ ദിവസം തന്നെ പൂട്ടിയിട്ടപ്പോൾ ഇതിൽ പങ്കെടുത്ത ഡെപ്യൂട്ടി സൂപ്രണ്ടിന് സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചു. 

ബൻസി ലാൽ ഹരിയാനയിലേക്ക് മാരുതി കാർ പ്രോജക്റ്റ് കൊണ്ടുവന്നു, അത് സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ പെറ്റ് പ്രോജക്റ്റായിരുന്നു, അദ്ദേഹം ഗുഡ്ഗാവ് ജില്ലയിൽ മാരുതി ഫാക്ടറിക്ക് 297.3 ഏക്കറിലധികം സ്ഥലം നൽകി, അതിൽ 157 ഏക്കർ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന്റേതായിരുന്നു, 140 ഏക്കർ ഉയർന്നതാണ്. ഫലഭൂയിഷ്ഠവും ജനവാസമുള്ളതുമായ നിരവധി കർഷകരുടെ ഭൂമി.  ഈ വാങ്ങലിന്റെ ചെലവ് വഹിക്കാൻ അദ്ദേഹം മാരുതിക്ക് സർക്കാർ വായ്പയും നൽകി.  ഇതിനായി 15,000 കർഷകരെ കുടിയൊഴിപ്പിച്ചു. 

2005ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബൻസി ലാൽ മത്സരിച്ചില്ലെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കളായ സുരേന്ദർ സിങ്ങും രൺബീർ സിംഗ് മഹേന്ദ്രയും സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2005 മാർച്ച് 31 ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ സഹരൻപൂരിന് സമീപം ഹെലികോപ്റ്റർ അപകടത്തിൽ സുരേന്ദർ സിംഗ് മരിച്ചു.

## അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ പങ്ക്
1975ൽ അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി അടിയന്തരാവസ്ഥ ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ലാൽ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമായിരുന്നു. 1975ലെ വിവാദമായ അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലത്ത് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെയും മകൻ സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെയും വിശ്വസ്തനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വിസി ശുക്ല, ഓം മേത്ത, തുടങ്ങിയവർക്കൊപ്പം സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം, അത് 'എമർജൻസി കോക്കസ്' എന്നറിയപ്പെട്ടു. സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ സംഘം നിർബന്ധിത വന്ധ്യംകരണം പോലെ അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ വിവിധ കടുത്ത നടപടികൾക്ക് ഉത്തരവാദികളാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. 

1975 ഡിസംബർ 21 മുതൽ 1977 മാർച്ച് 24 വരെ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയും 1975 ഡിസംബർ 1 മുതൽ 1975 ഡിസംബർ 20 വരെ കേന്ദ്രസർക്കാരിൽ വകുപ്പില്ലാത്ത മന്ത്രിയുമായിരുന്നു. വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ലാൽ പലപ്പോഴും തന്റെ ഔദ്യോഗിക പദവി ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതായി അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ അവസാനം രൂപീകരിച്ച ഷാ കമ്മീഷൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. 

## മരണം
2006 മാർച്ച് 28 ന് 78-ആം വയസ്സിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ വച്ചാണ് ലാൽ മരിച്ചത്. കുറച്ചു നാളായി അസുഖബാധിതനായിരുന്നു. 

## പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും

* 1972-ൽ കുരുക്ഷേത്ര സർവ്വകലാശാലയും ഹരിയാന അഗ്രികൾച്ചറൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയും അദ്ദേഹത്തിന് യഥാക്രമം ഡോക്ടർ ഓഫ് ലോ, ഡോക്ടർ ഓഫ് സയൻസ് എന്നീ ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിച്ചു.

## പാരമ്പര്യം

* 2008-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ജൂയി കനാലിന് ബൻസി ലാൽ കനാൽ എന്ന് പേരിട്ടു. 
* 2014ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഭിവാനിയിൽ **ചൗധരി ബൻസി ലാൽ സർവകലാശാല** സ്ഥാപിച്ചു.

### പ്രമുഖ കുടുംബാംഗങ്ങൾ

* ലാലിന്റെ മൂത്ത മകൻ **രൺബീർ സിംഗ് മഹേന്ദ്ര** ബോർഡ് ഫോർ കൺട്രോൾ ഓഫ് ക്രിക്കറ്റ് ഇൻ ഇന്ത്യ (ബിസിസിഐ) പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.
* ലാലിന്റെ ഇളയ മകന്റെ ഭാര്യ ശ്രീമതി **കിരൺ ചൗധരി** തോഷം മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമാണ് (2005,2009, 2014). 2009 മുതൽ 2014 വരെ ഭൂപീന്ദർ സിംഗ് ഹൂഡയുടെ സർക്കാരിൽ കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.
* ലാലിന്റെ ചെറുമകൾ ശ്രീമതി **ശ്രുതി ചൗധരി** ഭിവാനി മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള പാർലമെന്റ് അംഗമായിരുന്നു (2009). 2014ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇതേ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നാണ് അവർ പരാജയപ്പെട്ടത്.

## ഇതും കാണുക

* ആയ രാം ഗയാ റാം
* ഹരിയാനയിലെ രാജവംശ രാഷ്ട്രീയം

## അവലംബം

## പുറംകണ്ണികൾ

* *ബൻസി ലാൽ: ഹരിയാന മുഖ്യമന്ത്രി* എസ് ആർ ബക്ഷി, സീതാ റാം ശർമ്മ 1998

വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് മുഖ്യമന്ത്രിമാർ
വർഗ്ഗം:പത്താം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബിൽ നിന്നും രാജ്യസഭയിൽ അംഗമായവർ
വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:എട്ടാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:ഏഴാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാർ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധമന്ത്രിമാർ
വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ റെയിൽവെ മന്ത്രിമാർ
വർഗ്ഗം:ഹരിയാനയിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ
വർഗ്ഗം:2006-ൽ മരിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:1927-ൽ ജനിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 28-ന് മരിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 26-ന് ജനിച്ചവർ
വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations