ജൈസാൽമീർ കോട്ട

ഇന്ത്യയിലെ എന്നല്ല ലോകത്തിലേ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ കോട്ടകളിൽ ഒന്നാണ് ജയ്സാൽമീർ കോട്ട. രാജസ്ഥാനിലെ ജൈസാൽമീർ നഗരത്തിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. രജപുത്ര രാജാവയിരുന്ന റാവു ജൈസാൽ ക്രി. വ 1156ലാണ് ഈ കോട്ട പണികഴിപ്പിച്ചത്. രാജാവിന്റെ പേരിൽനിന്നുതന്നെയാണ് ജൈസാൽമീർ എന്ന വാക്ക് ഉൽത്തിരിഞ്ഞതും. താർ മരുഭൂമിയിലെ ത്രികൂട എന്ന് ഒരു കുന്നിന്മേലാണ് പ്രൗഢഗംഭീരമായ ഈ കോട്ട നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. നിരവധി യുദ്ധങ്ങൾക്കും ജൈസാൽമീർ കോട്ട സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള മണൽക്കല്ലുകൊണ്ടാണ് കോട്ടമതിൽ പണിതിരിക്കുന്നത്. സൂര്യാസ്ത്മയ സമയത്ത് ഈ കോട്ടയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക സൗന്ദര്യം തോന്നുന്നു. കോട്ടമതിൽ സ്വർണ്ണനിറത്തിലായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിനാൽ സുവർണ്ണ കോട്ട എന്ന ഒരു പേരും ജൈസാൽമീറിലെ കോട്ടയ്ക്കുണ്ട്. ഇന്ന് നിരവധി സഞ്ചാരികൾ ദിനം പ്രതി ഈ കോട്ട സന്ദർശിക്കുന്നുണ്ട്.

ചരിത്രം

1156 ൽ ഭാട്ടി രജപുത്തായിരുന്ന റാവൽ ജയ്സാൽ ഈ കോട്ട നിർമ്മിച്ചതാണ്.ജോധാസിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമായ ലോധ്രുവയിലെ ഒരു നിർമ്മാണം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചതായി കഥ പറയുന്നു. ജെയ്സാൽമെർ നഗരം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ ഒരു പുതിയ തലസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു. എ.ഡി. 1293-94 കാലഘട്ടത്തിൽ റാവൽ ജെത്സി എട്ട് ഒൻപത് വർഷത്തെ ഉപരോധം നേരിട്ട് ദില്ലിയിലെ സുൽത്താൻ അലാവുദ്ദീൻ ഖൽജിക്ക് കൈമാറിയിരുന്നു. ഇയാളുടെ ഭണ്ഡാര ഭണ്ഡാരത്തിൽ ഒരു ഭട്ടി റെയ്ഡിനെ പ്രകോപിപ്പിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഉപരോധത്തിന്റെ ഒടുവിൽ, ഭട്ടി രാജ്പുത് സ്ത്രീകൾ "ജൗഹാർ" ചെയ്തു, ആൺ-യോദ്ധാക്കൾ സുൽത്താന്റെ സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിൽ തങ്ങളുടെ മാരകമായ അന്ത്യം കണ്ടെത്തി. വിജയിച്ച ഉപരോധം കഴിഞ്ഞ് ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, കോട്ട ഉപേക്ഷിച്ചു, ഒടുവില് ആശ്രിതർ താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു ഭീമൻ അവശേഷിച്ചു. 

റാവൽ ലുനകരന്റെ ഭരണകാലത്ത്, 1530 മുതൽ 1551 വരെ കോട്ട ഒരു അഫ്ഗാൻ മേധാവി അമീർ അലിയാണ് ആക്രമിച്ചത്. ജൗഹർ തയ്യാറെടുക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാൽ റാവലിനെ തോൽപ്പിക്കാൻ താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അയാൾ തന്റെ വനിതകളെ അറുത്തു. ദൗത്യം പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ ദുരന്തപൂർവ്വം അടിയന്തരമായി എത്തിച്ചേർന്നു. കോട്ടയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ജയ്സാൽമെറിൻറെ സൈന്യം വിജയിച്ചു. 1541-ൽ, അജ്മീരിലേക്ക് പോകുന്ന വഴിയിൽ ഈ കോട്ട ആക്രമിച്ചപ്പോൾ റാവൽ ലുനകരൻ മുഗൾ ചക്രവർത്തി ഹുമയൂണിനെ നേരിട്ടു.  തന്റെ മകളെ അക്ബറിലേയ്ക്ക് വിവാഹം കഴിച്ചു. 1762 വരെ മുഗൾ സാമ്രാജ്യം മുഗൾ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. 

1762 ൽ മുഗളരുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു ഈ കോട്ട. ഒറ്റപ്പെട്ട പ്രദേശം മൂലം കോട്ട മറാഠകളുടെ നാശമാണ് രക്ഷപ്പെട്ടത്. 1818 ഡിസംബർ 12 ന് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയും മുൾരാജും തമ്മിലുള്ള ഈ ഉടമ്പടി മുൾരാജ് കോട്ടയുടെ നിയന്ത്രണം നിലനിർത്താൻ അനുവദിക്കുകയും അധിനിവേശത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. 1820 ൽ മുൾരാജ് മരിച്ചതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊച്ചുമകനായ ഗജ് സിംഗ് കോട്ടയുടെ നിയന്ത്രണം കൈയടക്കി. 

ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തോടെ, സമുദ്ര വ്യവസായത്തിന്റെ ഉദയം, ബോംബെ തുറമുഖത്തിന്റെ വളർച്ച എന്നിവ ജെയ്സാൽമീറിന്റെ ക്രമേണ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്ക് കാരണമായി. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വിഭജനത്തിനും ശേഷം, പുരാതന കച്ചവട പാത പൂർണമായും അടച്ചുപൂട്ടി. അന്തർദേശീയ വാണിജ്യത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം മുൻകാല പ്രാധാന്യത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തെ ശാശ്വതമായി നീക്കം ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, 1965 ലും 1971 ലും ഇന്ത്യയും പാകിസ്താനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ ജയ്സാൽമെറിന്റെ തുടർന്നുള്ള തന്ത്രപ്രധാന പങ്കുപ്രകടമായിരുന്നു.

ജെയ്സാൽമീർ ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഒരു പ്രധാന പട്ടാള സ്ഥാനമായി ഇപ്പോഴില്ലെങ്കിലും, നഗരത്തിന് ഇപ്പോഴും ഒരു പ്രധാന ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമായി വരുമാനം നേടാൻ കഴിയും. തുടക്കത്തിൽ ജയ്സാൽമീറിലെ ജനസംഘം ഈ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് പഴയ കോട്ട ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു 4000 ആൾക്കാർ ബ്രാഹ്മണരും രജപുത് സമുദായത്തിൽ നിന്നും വന്നവരാണ്. ഈ രണ്ട് സമുദായങ്ങളും ഒരിക്കൽ ഭട്ടി ഭരണാധികാരികൾക്കുവേണ്ടി ഒരു തൊഴിൽ ശക്തിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. അതിനുശേഷം തൊഴിലാളികൾ മലമുകളിൽ താമസിക്കുന്നതിനും കോട്ടയുടെ മതിലിനു ചുറ്റുമിരുന്നു. [4] പ്രദേശത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ പതുക്കെ വർദ്ധനയോടെ, നഗരത്തിലെ പലരും ക്രമേണ ട്രികൂട മലയുടെ കാൽപ്പാദത്തിലേക്ക് മാറ്റി. അവിടെ നിന്ന് പട്ടണത്തിന്റെ ജനസംഖ്യ, കോട്ടയുടെ പഴയ മതിലുകൾക്ക് അപ്പുറത്തും, താഴ്വരയുടെ സമീപത്തുള്ള താഴ്വരയിലും വളരെ വ്യാപകമാണ്.

വാസ്തുവിദ്യ

ഏകദേശം 1,500 അടി (460 മീ.) നീളവും 750 അടി (230 മീറ്റർ) വിസ്താരവുമുണ്ട് കോട്ട. ചുറ്റുമുള്ള ഒരു കുന്നിൻ മുകളിൽ 250 അടി (76 മീറ്റർ) ഉയരമുള്ള ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കോട്ടയുടെ അടിത്തറ 15 അടി (4.6 മീറ്റർ) ഉയരമുള്ള മതിലാണ്. കോട്ടയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മോതിരവും അതിന്റെ ട്രിപ്പിൾ റിംഗുഡ് ആർക്കിടെക്ചറിലുമാണ്. കോട്ടയുടെ മുകൾത്തട്ടുകളും, ഗോപുരങ്ങളും പ്രതിരോധ ഭൗതികവ്യാപ്തിയായി ഏകദേശം 2.5 മൈൽ (4.0 കി.മീ) നീളമുണ്ട്. കോട്ട ഇപ്പോൾ 99 കൊത്തളങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, അതിൽ 92 എണ്ണം കെട്ടിടനിർമ്മാണങ്ങളോ 1633-47 കാലഘട്ടത്തിൽ പുനർനിർമിച്ചതോ ആണ്. ഈ കോട്ടയിൽ പട്ടണത്തിന്റെ വശത്തുനിന്നും നാലു കോട്ടകളും പ്രവേശനകവാടങ്ങളും ഉണ്ട്, അവയിൽ ഒരു തവണ പീരങ്കി സംരക്ഷിക്കുന്നു. [8] കോട്ടയുടെ മതിലുകളിലെയും ഗ്രൗണ്ടുകളിലെയും മറ്റു താല്പര്യങ്ങൾ:

കോട്ടയിലേക്കുള്ള സന്ദർശകരുടെ നാല് വലിയ കവാടങ്ങൾ കടന്നുപോകണം. കോട്ടയുടെ പ്രധാന സമീപനത്തിനടുത്താണ്ഇത്.

ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങൾ: ജയ്സാൽമീർ കോട്ടക്കുള്ളിൽ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മഞ്ഞ മണൽക്കല്ലിൽ പണിത 7 ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. [9] [10] ശോഭനതയ്ക്കായി സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട വലിയ ക്ഷേത്രമാണ് അര്സരന് ചോപ്ര. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ 600-ൽ അധികം വിഗ്രഹങ്ങൾ കാണാം. ചോപ്ര പഞ്ച്ജി അഷ്ടപദ് ക്ഷേത്രം കോട്ടനിർമ്മിച്ചു. 

ലക്ഷ്മി ദേവിയെയും വിഷ്ണുവിനെയും ആരാധിക്കുന്നതിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മിനാഥ് ക്ഷേത്രമാണ് ജെയ്സാൽമീർ.മർച്ചന്റ് ഹവേലിസ്. രാജസ്ഥാനി നഗരങ്ങളിലും ഉത്തരേന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിലും സമ്പന്നരായ വ്യാപാരികളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വലിയ വീടുകളാണ് ഇവ. അലങ്കാര കല്ലുകൾ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയവയാണ്. ചില ഹവേലികൾ നൂറുകണക്കിന് വർഷമാണ്. ജെയ്സാൽമീറിൽ മഞ്ഞ മണൽക്കല്ലിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ധാരാളം ഹവേലുകൾ ഉണ്ട്. ഇവയിൽ ചിലത് ധാരാളം നിലകളും എണ്ണമറ്റ മുറികളും ഉണ്ട്, അലങ്കരിച്ച വിന്റോകളും, ആർക്കൈവുകളും, വാതിലുകളും ബാൽക്കണിമാരും. ചില ഹവെലിസുകളുണ്ട് മ്യൂസിയങ്ങൾ
വർഗ്ഗം:രാജസ്ഥാനിലെ കോട്ടകൾ